ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1041 1431821 1346109 2026-10-12T14:04:05Z ~2026-54950-43 102315 /* ಗೌರವ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು */ 1431821 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಸರ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್ | native_name = '[[ರಾಮನ್]] | native_name_lang = | image = Sir CV Raman.JPG | image_size = 200px | alt = | caption = | birth_date = ೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೮೮ | birth_place = ತಿರುವನ್ಕೊಯಿಲ್, [[ತೊರಿಚಿರಾಪಲ್ಲಿ|ಟ್ರಿಚಿನೋಪೋಲಿ]], [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮಡ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]] | death_date = ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೭೦ | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | other_names = | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | field = [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] | alma_mater = [[ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | workplaces = [[:en:Indian Audits and Accounts Service|ಭಾರತೀಯ ಫೈನಾನ್ಸ್ ವಿಭಾಗ]]<ref name="Nobel Laureates">[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman.html The Nobel Prize in Physics 1930 Sir Venkata Raman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421045152/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman.html |date=2013-04-21 }}, Official Nobel prize biography, nobelprize.org</ref><br />ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br />[[:en:Indian Association for the Cultivation of Science|ಇಂಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ಕಲ್ಟಿವೇಷನ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]]<br />[[:en:Indian Institute of Science|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]]<br />ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br />ರಮನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ | doctoral_advisor = | doctoral_students= [[ಗೋಪಾಲ ಸುಂದರಂ ನಾರಾಯಣ ಐಯ್ಯರ್, ರಾಮಚಂದ್ರನ್|ಜಿ.ಎನ್.ರಾಮಚಂದ್ರನ್]]<br />[[ವಿಕ್ರಂ ಅಂಬಾಲಾಲ್ ಸಾರಾಭಾಯ್]] | notable_students = | known_for = [[ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ]] | influences = | influenced = | awards = {{nowrap|ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ (೧೯೨೯)<br />ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೩೦)<br />ಭಾರತ ರತ್ನ (೧೯೫೪)<br />ಲೆನಿನ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(೧೯೫೭)}} | signature = File:Chandrashekhara_Venkata_Raman,_signature.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = ಲೋಕಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ (೧೯೦೭–೧೯೭೦) | children = [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್]], | website = {{URL|https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman-bio.html/}} }} '''ಸರ್ ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್''' (Sir C.V.Raman) ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ರವರು [[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗಳಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/documentary-on-sir-cv-raman/article3122049.ece Documentary on Sir C.V. Raman]</ref> ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಏಷ್ಯದಲ್ಲೇ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ]] ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ.<ref>{{Cite journal|last1=Singh|first1=Rajinder|last2=Riess|first2=Falk|date=1998|title=Sir C. V. Raman and the story of the Nobel prize|journal=Current Science|volume=75|issue=9|pages=965–971|jstor=24101681}}</ref> ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರದೇ ಹೆಸರಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ "[[ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್]]" ಎಂಬ ಶೋಧನೆಗಾಗಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.<ref name="Nobel-2014">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1930 |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011205133/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/index.html |archive-date=11 October 2014 |access-date=9 October 2008 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> ==ಬಾಲ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವೃತ್ತಿ== ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟಾರಾಮನ್, ನವೆಂಬರ್ ೭, ೧೮೮೮ ರಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 'ತಿರುವನೈಕಾವಲ್' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.studyhelpline.net/Biography/C-V-Raman-biography.aspx |title=C.V.Raman, Biography |access-date=2014-11-06 |archive-date=2015-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127032311/http://www.studyhelpline.net/Biography/C-V-Raman-biography.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ತಂದೆ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಯಿಯವರ ಹೆಸರು, ಪಾರ್ವತಿ ಅಮ್ಮಾಳ್.<ref>{{cite web |last=Prasar |first=Vigyan |title=Chandrasekhara Venkata Raman A Legend of Modern Indian Science |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/cvraman/raman1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110223127/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/cvraman/raman1.htm |archive-date=10 November 2013 |access-date=7 November 2013 |publisher=Government of India}}</ref> ಆದರೆ ಕುಟುಂಬ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬಡತನದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಮನ್ ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅನುಕೂಲ ಅವರಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರ ಎಳೆತನದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ]] ಆಯಿತು.<ref>{{cite news |date=8 July 2019 |title=CV RAMAN: A Creative Mind Par Excellence |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/ht-school/cv-raman-a-creative-mind-par-excellence/story-EM8BZbOD8SrMm7rWuZwofI.html |url-status=live |access-date=8 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303132636/https://www.hindustantimes.com/ht-school/cv-raman-a-creative-mind-par-excellence/story-EM8BZbOD8SrMm7rWuZwofI.html |archive-date=3 March 2020}}</ref> ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಮನ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. * ೧೯೦೦: ತಮ್ಮ ೧೨ ನೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೆಶನ್ ಮುಗಿಸಿದರು. * ೧೯೦೪: ಮದ್ರಾಸಿನ [[ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜ್, ಚೆನ್ನೈ|ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ<ref name="Mukherji-2018b">{{Citation|last1=Mukherji|first1=Purabi|title=Sir Chandrasekhara Venkata Raman (1888–1970)|date=2018|work=History of the Calcutta School of Physical Sciences|pages=21–76|place=Singapore|publisher=Springer Singapore|language=en|doi=10.1007/978-981-13-0295-4_2|isbn=978-981-13-0294-7|last2=Mukhopadhyay|first2=Atri}}</ref> * ೧೯೦೭: ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಂ. ಎ. ಪದವಿ<ref name="Nobel Laureates">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1930/raman/biographical/ The Nobel Prize in Physics 1930 Sir Venkata Raman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190227030614/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1930/raman/biographical/|date=27 February 2019}}, Official Nobel prize biography, nobelprize.org</ref><ref>{{cite web |date=13 February 2020 |title=About C V Raman Life, Achievements and Paper Publications. |url=https://therealgems.com/who-is-cv-raman/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215104203/https://therealgems.com/who-is-cv-raman/ |archive-date=15 February 2020 |access-date=20 February 2020 |location=Indore [M.P.] India.}}</ref> * ೧೯೦೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ<ref name="Banerjee-2014">{{Cite journal|last=Banerjee|first=Somaditya|date=2014|title=C. V. Raman and Colonial Physics: Acoustics and the Quantum|journal=Physics in Perspective|language=en|volume=16|issue=2|pages=146–178|doi=10.1007/s00016-014-0134-8|bibcode=2014PhP....16..146B|s2cid=121952683 | issn = 1422-6944}}</ref> [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ವಿತ್ತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ವೃತ್ತಿ-ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Clark-2013">{{Cite journal|last=Clark|first=Robin J. H.|date=2013|title=Rayleigh, Ramsay, Rutherford and Raman – their connections with, and contributions to, the discovery of the Raman effect|journal=The Analyst|language=en|volume=138|issue=3|pages=729–734|doi=10.1039/C2AN90124B|pmid=23236600|bibcode=2013Ana...138..729C}}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ವೃತ್ತಿನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸದ ನಿಮಿತ್ತ [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಬರ್ಮದ]] [[ರಂಗೂನ್|ರಂಗೂನಿಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. [[ನಾಗಪುರ|ನಾಗಪುರದಲ್ಲೂ]] ಕೆಲಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Sciences1988">{{cite book|url=https://archive.org/details/cvramanpictorial00bang|title=C.V. Raman: A Pictorial Biography|publisher=Indian Academy of Sciences India|year=1988|isbn=978-81-85324-07-4|page=3|access-date=26 February 2018}}</ref> ಆದರೆ ಇವರ ಒಲವೆಲ್ಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿನ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ದ ಕಲ್ಟಿವೇಶನ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಇಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈಕರ್ಷಣ (ಸರ್ಫೇಸ್ ಟೆನ್ಷನ್) ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಸಂಚರಣೆಯನ್ನು (ಪ್ರಾಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ಲೈಟ್) ಕುರಿತಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಉದ್ಯೋಗ ನಿಮಿತ್ತ ಕಲ್ಕತ್ತದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಊರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ರಾಮನ್ ಅವರು 1911ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಕಲ್ಕತ್ತೆಗೆ ಮರಳಿದರು.<ref name="Basu-2016">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FKOaDAAAQBAJ|title=The Life and Times of C.V. Raman|last=Basu|first=Tejan Kumar|date=2016|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-8430-362-9|pages=22–23|language=en|access-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812101619/https://books.google.com/books?id=FKOaDAAAQBAJ|archive-date=12 August 2021|url-status=live}}</ref> * [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಕುಲಪತಿ ಅಶುತೋಷ ಮುಖರ್ಜಿಯವರ ಆಮಂತ್ರಣದ ಮೇರೆಗೆ 1917ರಲ್ಲಿ ಇವರು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ, ಆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಲಿತ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಪೀಠದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಇವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಲೋಕಸುಂದರಿ ರಾಮನ್ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೂ ದೊರಕಿತ್ತು. ಸದಾ ಕುತೂಹಲಿ, ಪ್ರಯೋಗಪಟು ಮತ್ತು ಚಿಂತನಶೀಲರಾಗಿದ್ದ ರಾಮನ್ 1917ರಿಂದ ಮುಂದೆ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತರಾದರು. ಬೆಳಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲುವುದು ಇವರ ಆಗಿನ ಆಸಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರ. * ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇವರಿಗೆ ಡಾಕ್ಟೊರೇಟ್ ಪದವಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. * ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ 'ಲಂಡನಿನ ಫೆಲೊ ಆಫ್ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'ಗೆ ರಾಮನ್ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು * ಮಾರ್ಚ್ ೧೬ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶೋಧನೆ, '[[ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ|ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್]]'ನ್ನು 'ಬೆಂಗಳೂರಿ'ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದ ರಾಮನ್, ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ '[[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]'ಗಳಿಸಿದರು. ==ಮದುವೆ== ಡಾ. ರಾಮನ್, ೬, ಮೇ, ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು (೧೮೯೨–೧೯೮೦).<ref>{{Cite book|url=http://www.oxforddnb.com/templates/article.jsp?articleid=35659|title=Raman, Sir (Chandrashekhara) Venkata|work=[[Oxford Dictionary of National Biography]]|publisher=Oxford University Press|year=2004|access-date=6 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308062316/http://www.oxforddnb.com/templates/article.jsp?articleid=35659|archive-date=8 March 2014|url-status=live}}</ref> 'ರಾಮನ್', 'ಲೋಕಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾಳ್' ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಮತ್ತು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್, ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ==ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ== ಈ ತತ್ತ್ವವು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸರ್ ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. [[ಆಕಾಶ|ಆಕಾಶದ]] ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಬ್ಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ರಾಮನ್ ರನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತ ಅವರು ಬಹಳ ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಿದರು. [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರದ]] ಮೇಲೆ ವಿದೇಶ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಡಲಿನ [[ನೀಲಿ]] ಬಣ್ಣದ ಕಾರಣವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತ ಹಡಗಿನ ತುಂಬ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕಾಶದ ನೀಲಿ [[ಬಣ್ಣ]] ರಾಮನ್ ರ ಕುತೂಹಲ ಕೆರಳಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಸಿತು. ಹಾಗೇ ಬಗೆಬಗೆಯ [[ಹೂವು|ಹೂಗಳ]] ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕನ್ನು]] ಭಾಗಶಃ ಚದುರಿಸುವವು. ಹೀಗೆ ಬೆಳಕು ಚದುರಿದಾಗ, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಬಣ್ಣಗಳೂ ಚದುರುವುವು. ಹೆಚ್ಚು ಚದುರದ [[ಕೆಂಪು]][[ಬೆಳಕು]] [[ಕ್ಷಿತಿಜ|ದಿಗಂತದ]] ಸಮೀಪ [[ಸೂರ್ಯ]] ಕಾಣುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವುದು. ಉಳಿದದ್ದು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಬೆಳಕು ಚದುರುವಾಗ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವೀಕಾರ ಅಥವಾ ದಾನ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಲಕ್ಷದಲ್ಲೊಂದು ಮಾತ್ರ. ಎಂದರೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು ಚದುರಿದಾಗ ಒಂದು ಮಾತ್ರ [[ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದು, ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. ಇದನ್ನೇ “ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Singh-2018">{{Cite journal|last=Singh|first=Rajinder|date=2018-03-01|title=The 90th Anniversary of the Raman Effect|url=http://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol53_1_2018__Art04.pdf|journal=Indian Journal of History of Science|volume=53|issue=1|pages=50–58|doi=10.16943/ijhs/2018/v53i1/49363|doi-access=free|access-date=17 March 2020|archive-date=25 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825164824/https://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol53_1_2018__Art04.pdf|url-status=live}}</ref> ಇದು ಅನ್ವಯಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯುಳ್ಳ ತತ್ವ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xyqtTqSs5L0 'ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್']</ref> '''ವಿವರಣೆ''': ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ, ಹಳದಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದಂಡವನ್ನು [[ಅಶ್ರಕ|ಅಶ್ರಕದ]] ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿ ಬಿಳಿತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿದರೆ ಅದರ ರೋಹಿತ ದೊರೆಯುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉಜ್ವಲ ರೇಖೆಗಳು ಎದ್ದುಕಾಣುವುವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮೂಲ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣದವೇ ಆಗಿ ತೋರಿದರೂ [[ನೆರಳು|ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ರಕ ಅದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ಆ ಒಂದೊಂದು ಘಟಕದ (ಅಂದರೆ ಛಾಯೆಯ) ಅಲೆಯ ಉದ್ದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದು ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ತನಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ಅದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಮೊದಲು ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದಾರ್ಥದ ಮೂಲಕವೂ ಮತ್ತೆ ಅಶ್ರಕದ ಮೂಲಕವೂ ಹರಿಸಿ ಅದರ ರೋಹಿತವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಗೆರೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಗೆರೆಗಳು ಕಂಡುಬರುವುವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ವಿವಿಧ ಅಲೆಯುದ್ದದ ರಶ್ಮಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಅಲೆಯುದ್ದವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಬೆಳಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದಾರ್ಥ ಅಡ್ಡಬರುವುದರಿಂದ ಈ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ''ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ''. ಇದರ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದಾರ್ಥದ ಅಣುರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದರ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಾದರೂ ರಾಮನ್ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ (28-2-1928). == ೧೯೩೦ರ ನಂತರ == [[File:CV Raman bust BITM.JPG|thumb|ರಾಮನ್ ಪುತ್ಥಳಿ (ಬಿರ್ಲಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ & ಟೆಚೊಲೊಜಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ)|alt=]] ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]] ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |title=Indian Association for the Cultivation of Science (1876–) |url=http://mailweb.iacs.res.in/archive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170717233231/http://mailweb.iacs.res.in/archive.html |archive-date=17 July 2017 |access-date=5 March 2018 |publisher=[[Indian Association for the Cultivation of Science]]}}</ref> ರಾಮನ್ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು]] ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮರುವರ್ಷ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕೆಡಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಷ್ಟು: ಪ್ರಥಮದರ್ಜೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು. [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನಸಂಬಂಧ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹೊಸ ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸುವುದು. ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದು. ಈ ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಂಶೋಧನ ಮಾಸಿಕವೊಂದನ್ನು (ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕೆಡೆಮಿ) ಸಹ ರಾಮನ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಇವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು (1948). 1939ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಿನ ನಿರ್ದೇಶಕತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟು ಕೇವಲ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯರಾಗಿ ಉಳಿದರು. 1948ರಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಸ್ವಂತ ಮಂದಿರದ ಪೂರ್ಣಕಾಲದ ಸಂಶೋಧಕ ಮತ್ತು ನೇತಾರರಾದರು. ರಾಮನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಮಂದಿರದ ಜೀವನಾಡಿ ಏನಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಹೀಗೆಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಕನ್ನಡ ಭಾವಾನುವಾದ ಹೀಗಿದೆ : "ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದಂಥ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ತೀವ್ರ ಅಭಿಲಾಷೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ತೀಕ್ಷ್ಣಮತಿಗಳು ವಿಶ್ವರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತೀತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ನಿಮಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕು. ಆತನ ದಿವ್ಯಕೃಪೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಈ ಕಾರಣವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಗುರಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿತು.<nowiki>''</nowiki> ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಭಾವಿ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿರುವ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಕಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೂ ರಾಮನ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದ್ದುವು, ಎಂದೇ ಇವರ ಮಂದಿರದ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರಗಳು ವಿಶಾಲವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳವಾಗಿವೆ. ಮೂಲತಃ ಇವರು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಗಿದ್ದರೂ ಇವರ ಕುತೂಹಲ ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಒದಗುವ ಲಾಭ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೂ ದೊರಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ರಾಮನ್ ಅವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ''ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿಸೈಡ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಸಾರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ರಾಮನ್ ನೀಡಿದರು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳು, [[ಖನಿಜ|ಖನಿಜಗಳ]] ವರ್ಣವೈಭವ, [[ವಜ್ರ|ವಜ್ರಗಳನ್ನು]] ಕುರಿತ ಶೋಧನೆ, [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ]]-ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಒಲವು ಇತ್ತು. ಇವರು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಶೋಧನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ (ಜರ್ನಲ್ಸ್) ತನಿಯಾಗಿಯೂ ಇತರರೊಡಗೂಡಿಯೂ 350ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ರಾಮನ್ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಿದ್ಧಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಡೆದದ್ದು ಭಾರತದ ಒಳಗೇ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಮಾತ್ರವೇ ಇವರು ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. == ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ == ರಾಮನ್ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಇವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ [[ಭಾರತದ ಉಪ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೂ ಇವರು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ==ಗೌರವ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== <gallery> ಚಿತ್ರ:Knights Bachelor Insignia.png|alt=ನೈಟ್ ಚಿತ್ರ:Bharat Ratna.jpg|ಭಾರತ ರತ್ನ ಚಿತ್ರ:Leninpeace b.jpg|ಲೆನಿನ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಿತ್ರ:Arms of the Royal Society.svg|ರಾಯಲ್ ಸೊಸಾಯಿಟಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ </gallery> *ಫೆಲೋ ಆಫ್ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ (೧೯೨೪)<ref name="frs">{{Cite journal|last1=Bhagavantam|first1=Suri|year=1971|title=Chandrasekhara Venkata Raman, 1888–1970|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|volume=17|pages=564–592|doi=10.1098/rsbm.1971.0022|doi-access=free}}</ref> *ಸೈನ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ರೋಮ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಮ್ಯಾಬ್ಯುಟಿ ಪದಕ (೧೯೨೮) *ನೈಟ್ ಹುಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೨೯) *[[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೩೦) *ಲಂಡನ್ನಿನ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಹ್ಯೂಗ್ಸ್ ಪದಕ (೧೯೩೦) * ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಿಂದ, 'ರಾಜ ಸಭಾ ಭೂಷಣ ಗೌರವ' (೧೯೩೫) * ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಪದಕ (೧೯೪೧) *[[ಭಾರತ ರತ್ನ|ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೫೪) *ಲೆನಿನ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೫೭) ==ಮರಣ== ನವೆಂಬರ್ ೨೧ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ, 'ಪ್ರೊ.ರಾಮನ್' ರವರು, ದೇಮಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="Kulkarni-2015">{{Cite web |last=Kulkarni |first=Pavan |date=20 November 2015 |title=The last years: Raman's meeting with Nehru and more |url=http://bengaluru.citizenmatters.in/the-last-years-raman-s-meeting-with-nehru-and-more-7877 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219211923/http://bengaluru.citizenmatters.in/the-last-years-raman-s-meeting-with-nehru-and-more-7877 |archive-date=19 February 2020 |access-date=15 March 2020 |website=Citizen Matters |language=en-GB}}</ref> ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ== *[https://www.prajavani.net/technology/science/cv-raman-bithday-raman-effect-680121.html ಜಗಕ್ಕೆ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ತೋರಿದ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್‌; d: 07 ನವೆಂಬರ್ 2019] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} * Raman Effect: From Studying Cells to Detecting Bombs, Page :14, Author:Murthy, M.S.S., Science Reporter, Feb, 2016 ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|C. V. Raman}} * [http://www.iloveindia.com/indian-heroes/cv-raman.html 'ಐ ಲವ್ ಇಂಡಿಯ,'ಸರ್.ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್,']{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://janashakthi.wordpress.com/2015/01/27/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A3%E0%B2%BE%E0%B2%AE-%E0%B2%87%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%95/ 'ಜನಶಕ್ತಿ', 'ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ: ಇದು ಬರೀ ಬೆಳಕಲ್ಲೋ ಅಣ್ಣಾ' 27 JAN, (ಸಂಪುಟ 9, ಸಂಚಿಕೆ 5, 1 ಬ್ರವರಿ 2015) 'ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ'– ಜಯ0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160704050826/https://janashakthi.wordpress.com/2015/01/27/%e0%b2%b0%e0%b2%be%e0%b2%ae%e0%b2%a8%e0%b3%8d-%e0%b2%aa%e0%b2%b0%e0%b2%bf%e0%b2%a3%e0%b2%be%e0%b2%ae-%e0%b2%87%e0%b2%a6%e0%b3%81-%e0%b2%ac%e0%b2%b0%e0%b3%80-%e0%b2%ac%e0%b3%86%e0%b2%b3%e0%b2%95/ |date=2016-07-04 }} * [http://www.oldindianphotos.in/2011/12/c-v-raman-great-indian-physicist.html 'C.V.RAMAN-THE GREAT INDIAN PHYSICIST,hISTORICAL PHOTOGRAPHS OF INDIAN SUBCONTINENT] * [http://vijaykarnataka.indiatimes.com/state/vk-special/vk-special-c-v-raman-today-national-science-day/articleshow/51172165.cms ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ಅನುದಿನವೂ ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನವಾಗಲಿ, Feb,28,2016] {{authority control}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಮನ್, ಸಿ ವಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರು]] [[ವರ್ಗ:ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 7odf6iu6lw0s4egw8l68bv23xvq97g0 1431822 1431821 2026-10-12T14:56:47Z A826 72368 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-54950-43|~2026-54950-43]] ([[User talk:~2026-54950-43|talk]]) to last revision by Anzx-ooo(TwinkleGlobal) 1431822 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ಸರ್ ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್ | native_name = '[[ರಾಮನ್]] | native_name_lang = | image = Sir CV Raman.JPG | image_size = 200px | alt = | caption = | birth_date = ೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೮೮೮ | birth_place = ತಿರುವನ್ಕೊಯಿಲ್, [[ತೊರಿಚಿರಾಪಲ್ಲಿ|ಟ್ರಿಚಿನೋಪೋಲಿ]], [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ|ಮಡ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]] | death_date = ೨೧ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೭೦ | death_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]] | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline,title}} --> | other_names = | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] | field = [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] | alma_mater = [[ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] | workplaces = [[:en:Indian Audits and Accounts Service|ಭಾರತೀಯ ಫೈನಾನ್ಸ್ ವಿಭಾಗ]]<ref name="Nobel Laureates">[https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman.html The Nobel Prize in Physics 1930 Sir Venkata Raman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130421045152/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman.html |date=2013-04-21 }}, Official Nobel prize biography, nobelprize.org</ref><br />ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br />[[:en:Indian Association for the Cultivation of Science|ಇಂಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ಕಲ್ಟಿವೇಷನ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]]<br />[[:en:Indian Institute of Science|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]]<br />ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ<br />ರಮನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ | doctoral_advisor = | doctoral_students= [[ಗೋಪಾಲ ಸುಂದರಂ ನಾರಾಯಣ ಐಯ್ಯರ್, ರಾಮಚಂದ್ರನ್|ಜಿ.ಎನ್.ರಾಮಚಂದ್ರನ್]]<br />[[ವಿಕ್ರಂ ಅಂಬಾಲಾಲ್ ಸಾರಾಭಾಯ್]] | notable_students = | known_for = [[ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ]] | influences = | influenced = | awards = {{nowrap|ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ (೧೯೨೯)<br />ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೩೦)<br />ಭಾರತ ರತ್ನ (೧೯೫೪)<br />ಲೆನಿನ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(೧೯೫೭)}} | signature = File:Chandrashekhara_Venkata_Raman,_signature.svg | signature_alt = | footnotes = | spouse = ಲೋಕಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ (೧೯೦೭–೧೯೭೦) | children = [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್]], | website = {{URL|https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/raman-bio.html/}} }} '''ಸರ್ ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್''' (Sir C.V.Raman) ಎಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟರಾಮನ್ ರವರು [[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಗಳಿಸಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/documentary-on-sir-cv-raman/article3122049.ece Documentary on Sir C.V. Raman]</ref> ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಏಷ್ಯದಲ್ಲೇ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ನೊಬೆಲ್ ಪಾರಿತೋಷಿಕ]] ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ.<ref>{{Cite journal|last1=Singh|first1=Rajinder|last2=Riess|first2=Falk|date=1998|title=Sir C. V. Raman and the story of the Nobel prize|journal=Current Science|volume=75|issue=9|pages=965–971|jstor=24101681}}</ref> ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರದೇ ಹೆಸರಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ "[[ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್]]" ಎಂಬ ಶೋಧನೆಗಾಗಿ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಡೆದರು.<ref name="Nobel-2014">{{cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1930 |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011205133/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1930/index.html |archive-date=11 October 2014 |access-date=9 October 2008 |publisher=Nobel Foundation}}</ref> ==ಬಾಲ್ಯ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವೃತ್ತಿ== ಚಂದ್ರಶೇಖರ ವೆಂಕಟಾರಾಮನ್, ನವೆಂಬರ್ ೭, ೧೮೮೮ ರಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]]ನ ತಿರುಚಿನಾಪಳ್ಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ 'ತಿರುವನೈಕಾವಲ್' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.studyhelpline.net/Biography/C-V-Raman-biography.aspx |title=C.V.Raman, Biography |access-date=2014-11-06 |archive-date=2015-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150127032311/http://www.studyhelpline.net/Biography/C-V-Raman-biography.aspx |url-status=dead }}</ref> ಅವರ ತಂದೆ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ತಾಯಿಯವರ ಹೆಸರು, ಪಾರ್ವತಿ ಅಮ್ಮಾಳ್.<ref>{{cite web |last=Prasar |first=Vigyan |title=Chandrasekhara Venkata Raman A Legend of Modern Indian Science |url=http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/cvraman/raman1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110223127/http://www.vigyanprasar.gov.in/scientists/cvraman/raman1.htm |archive-date=10 November 2013 |access-date=7 November 2013 |publisher=Government of India}}</ref> ಆದರೆ ಕುಟುಂಬ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಬಡತನದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ರಾಮನ್ ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಅನುಕೂಲ ಅವರಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರ ಎಳೆತನದ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ]] ಆಯಿತು.<ref>{{cite news |date=8 July 2019 |title=CV RAMAN: A Creative Mind Par Excellence |language=en |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/ht-school/cv-raman-a-creative-mind-par-excellence/story-EM8BZbOD8SrMm7rWuZwofI.html |url-status=live |access-date=8 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303132636/https://www.hindustantimes.com/ht-school/cv-raman-a-creative-mind-par-excellence/story-EM8BZbOD8SrMm7rWuZwofI.html |archive-date=3 March 2020}}</ref> ಮೇಧಾವಿಯಾಗಿದ್ದ ರಾಮನ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು. * ೧೯೦೦: ತಮ್ಮ ೧೨ ನೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೆಶನ್ ಮುಗಿಸಿದರು. * ೧೯೦೪: ಮದ್ರಾಸಿನ [[ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೆಜ್, ಚೆನ್ನೈ|ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ<ref name="Mukherji-2018b">{{Citation|last1=Mukherji|first1=Purabi|title=Sir Chandrasekhara Venkata Raman (1888–1970)|date=2018|work=History of the Calcutta School of Physical Sciences|pages=21–76|place=Singapore|publisher=Springer Singapore|language=en|doi=10.1007/978-981-13-0295-4_2|isbn=978-981-13-0294-7|last2=Mukhopadhyay|first2=Atri}}</ref> * ೧೯೦೭: ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಎಂ. ಎ. ಪದವಿ<ref name="Nobel Laureates">[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1930/raman/biographical/ The Nobel Prize in Physics 1930 Sir Venkata Raman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190227030614/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1930/raman/biographical/|date=27 February 2019}}, Official Nobel prize biography, nobelprize.org</ref><ref>{{cite web |date=13 February 2020 |title=About C V Raman Life, Achievements and Paper Publications. |url=https://therealgems.com/who-is-cv-raman/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200215104203/https://therealgems.com/who-is-cv-raman/ |archive-date=15 February 2020 |access-date=20 February 2020 |location=Indore [M.P.] India.}}</ref> * ೧೯೦೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿ<ref name="Banerjee-2014">{{Cite journal|last=Banerjee|first=Somaditya|date=2014|title=C. V. Raman and Colonial Physics: Acoustics and the Quantum|journal=Physics in Perspective|language=en|volume=16|issue=2|pages=146–178|doi=10.1007/s00016-014-0134-8|bibcode=2014PhP....16..146B|s2cid=121952683 | issn = 1422-6944}}</ref> [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ]], [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ]] ವಿತ್ತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ಜನರಲ್ ಆಗಿ ವೃತ್ತಿ-ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Clark-2013">{{Cite journal|last=Clark|first=Robin J. H.|date=2013|title=Rayleigh, Ramsay, Rutherford and Raman – their connections with, and contributions to, the discovery of the Raman effect|journal=The Analyst|language=en|volume=138|issue=3|pages=729–734|doi=10.1039/C2AN90124B|pmid=23236600|bibcode=2013Ana...138..729C}}</ref> ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ವೃತ್ತಿನಿರತರಾಗಿದ್ದಾಗಲೂ ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸದ ನಿಮಿತ್ತ [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಬರ್ಮದ]] [[ರಂಗೂನ್|ರಂಗೂನಿಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಿಕೊಡಲಾಯಿತು. [[ನಾಗಪುರ|ನಾಗಪುರದಲ್ಲೂ]] ಕೆಲಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref name="Sciences1988">{{cite book|url=https://archive.org/details/cvramanpictorial00bang|title=C.V. Raman: A Pictorial Biography|publisher=Indian Academy of Sciences India|year=1988|isbn=978-81-85324-07-4|page=3|access-date=26 February 2018}}</ref> ಆದರೆ ಇವರ ಒಲವೆಲ್ಲ ವಿಜ್ಞಾನದ ಕಡೆಗೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಿನ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫಾರ್ ದ ಕಲ್ಟಿವೇಶನ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದರು. ಇಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮೇಲ್ಮೈಕರ್ಷಣ (ಸರ್ಫೇಸ್ ಟೆನ್ಷನ್) ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಸಂಚರಣೆಯನ್ನು (ಪ್ರಾಪಗೇಷನ್ ಆಫ್ ಲೈಟ್) ಕುರಿತಂತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಉದ್ಯೋಗ ನಿಮಿತ್ತ ಕಲ್ಕತ್ತದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಊರುಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದ ರಾಮನ್ ಅವರು 1911ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಕಲ್ಕತ್ತೆಗೆ ಮರಳಿದರು.<ref name="Basu-2016">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FKOaDAAAQBAJ|title=The Life and Times of C.V. Raman|last=Basu|first=Tejan Kumar|date=2016|publisher=Prabhat Prakashan|isbn=978-81-8430-362-9|pages=22–23|language=en|access-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812101619/https://books.google.com/books?id=FKOaDAAAQBAJ|archive-date=12 August 2021|url-status=live}}</ref> * [[ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಕುಲಪತಿ ಅಶುತೋಷ ಮುಖರ್ಜಿಯವರ ಆಮಂತ್ರಣದ ಮೇರೆಗೆ 1917ರಲ್ಲಿ ಇವರು ತಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿ, ಆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪಲಿತ್ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಪೀಠದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಇವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ ಲೋಕಸುಂದರಿ ರಾಮನ್ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವೂ ದೊರಕಿತ್ತು. ಸದಾ ಕುತೂಹಲಿ, ಪ್ರಯೋಗಪಟು ಮತ್ತು ಚಿಂತನಶೀಲರಾಗಿದ್ದ ರಾಮನ್ 1917ರಿಂದ ಮುಂದೆ ಮೂಲಭೂತ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಉದ್ಯುಕ್ತರಾದರು. ಬೆಳಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲುವುದು ಇವರ ಆಗಿನ ಆಸಕ್ತ ಕ್ಷೇತ್ರ. * ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಕತ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಇವರಿಗೆ ಡಾಕ್ಟೊರೇಟ್ ಪದವಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿತು. * ೧೯೨೪ರಲ್ಲಿ 'ಲಂಡನಿನ ಫೆಲೊ ಆಫ್ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'ಗೆ ರಾಮನ್ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು * ಮಾರ್ಚ್ ೧೬ ೧೯೨೮ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶೋಧನೆ, '[[ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ|ರಾಮನ್ ಎಫೆಕ್ಟ್]]'ನ್ನು 'ಬೆಂಗಳೂರಿ'ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದ ರಾಮನ್, ೧೯೩೦ರಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ '[[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]'ಗಳಿಸಿದರು. ==ಮದುವೆ== ಡಾ. ರಾಮನ್, ೬, ಮೇ, ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ ಲೋಕಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾಳ್ ಎಂಬ ಹುಡುಗಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು (೧೮೯೨–೧೯೮೦).<ref>{{Cite book|url=http://www.oxforddnb.com/templates/article.jsp?articleid=35659|title=Raman, Sir (Chandrashekhara) Venkata|work=[[Oxford Dictionary of National Biography]]|publisher=Oxford University Press|year=2004|access-date=6 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308062316/http://www.oxforddnb.com/templates/article.jsp?articleid=35659|archive-date=8 March 2014|url-status=live}}</ref> 'ರಾಮನ್', 'ಲೋಕಸುಂದರಿ ಅಮ್ಮಾಳ್' ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್, ಮತ್ತು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್, ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ==ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ== ಈ ತತ್ತ್ವವು ವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸರ್ ಸಿ.ವಿ. ರಾಮನ್ ರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. [[ಆಕಾಶ|ಆಕಾಶದ]] ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಬ್ಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ರಾಮನ್ ರನ್ನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತ ಅವರು ಬಹಳ ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸಿದರು. [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರದ]] ಮೇಲೆ ವಿದೇಶ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಕಡಲಿನ [[ನೀಲಿ]] ಬಣ್ಣದ ಕಾರಣವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತ ಹಡಗಿನ ತುಂಬ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಕಾಶದ ನೀಲಿ [[ಬಣ್ಣ]] ರಾಮನ್ ರ ಕುತೂಹಲ ಕೆರಳಿಸಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಸಿತು. ಹಾಗೇ ಬಗೆಬಗೆಯ [[ಹೂವು|ಹೂಗಳ]] ಬಣ್ಣದಿಂದಲೂ ಅವರು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿಯ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕನ್ನು]] ಭಾಗಶಃ ಚದುರಿಸುವವು. ಹೀಗೆ ಬೆಳಕು ಚದುರಿದಾಗ, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಬಣ್ಣಗಳೂ ಚದುರುವುವು. ಹೆಚ್ಚು ಚದುರದ [[ಕೆಂಪು]][[ಬೆಳಕು]] [[ಕ್ಷಿತಿಜ|ದಿಗಂತದ]] ಸಮೀಪ [[ಸೂರ್ಯ]] ಕಾಣುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವುದು. ಉಳಿದದ್ದು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೀಡುವುದು. ಬೆಳಕು ಚದುರುವಾಗ ಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವೀಕಾರ ಅಥವಾ ದಾನ ಬೆಳಕಿನ ತರಂಗಾಂತರವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಲಕ್ಷದಲ್ಲೊಂದು ಮಾತ್ರ. ಎಂದರೆ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ಬೆಳಕಿನ ಕಣಗಳು ಚದುರಿದಾಗ ಒಂದು ಮಾತ್ರ [[ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದು, ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. ಇದನ್ನೇ “ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ” ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Singh-2018">{{Cite journal|last=Singh|first=Rajinder|date=2018-03-01|title=The 90th Anniversary of the Raman Effect|url=http://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol53_1_2018__Art04.pdf|journal=Indian Journal of History of Science|volume=53|issue=1|pages=50–58|doi=10.16943/ijhs/2018/v53i1/49363|doi-access=free|access-date=17 March 2020|archive-date=25 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200825164824/https://insa.nic.in/writereaddata/UpLoadedFiles/IJHS/Vol53_1_2018__Art04.pdf|url-status=live}}</ref> ಇದು ಅನ್ವಯಿಕ ಉಪಯುಕ್ತತೆಯುಳ್ಳ ತತ್ವ.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=xyqtTqSs5L0 'ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮದ ಬಗ್ಗೆ ಯೂಟ್ಯೂಬ್']</ref> '''ವಿವರಣೆ''': ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ, ಹಳದಿ ಇತ್ಯಾದಿ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣದಂಡವನ್ನು [[ಅಶ್ರಕ|ಅಶ್ರಕದ]] ಮೂಲಕ ಹಾಯಿಸಿ ಬಿಳಿತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸಿದರೆ ಅದರ ರೋಹಿತ ದೊರೆಯುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉಜ್ವಲ ರೇಖೆಗಳು ಎದ್ದುಕಾಣುವುವು. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮೂಲ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣದವೇ ಆಗಿ ತೋರಿದರೂ [[ನೆರಳು|ಛಾಯೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಶ್ರಕ ಅದನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು. ಆ ಒಂದೊಂದು ಘಟಕದ (ಅಂದರೆ ಛಾಯೆಯ) ಅಲೆಯ ಉದ್ದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದು ರೋಹಿತದಲ್ಲಿ ತನಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈಗ ಅದೇ ಬೆಳಕನ್ನು ಮೊದಲು ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದಾರ್ಥದ ಮೂಲಕವೂ ಮತ್ತೆ ಅಶ್ರಕದ ಮೂಲಕವೂ ಹರಿಸಿ ಅದರ ರೋಹಿತವನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿದ್ದ ಗೆರೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಗೆರೆಗಳು ಕಂಡುಬರುವುವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೂಲ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ವಿವಿಧ ಅಲೆಯುದ್ದದ ರಶ್ಮಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಅಲೆಯುದ್ದವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಬೆಳಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದಾರ್ಥ ಅಡ್ಡಬರುವುದರಿಂದ ಈ ಪರಿಣಾಮ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ''ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ''. ಇದರ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಪಾರದರ್ಶಕ ಪದಾರ್ಥದ ಅಣುರಚನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇದರ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಕಲ್ಕತ್ತದಲ್ಲಾದರೂ ರಾಮನ್ ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ (28-2-1928). == ೧೯೩೦ರ ನಂತರ == [[File:CV Raman bust BITM.JPG|thumb|ರಾಮನ್ ಪುತ್ಥಳಿ (ಬಿರ್ಲಾ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ & ಟೆಚೊಲೊಜಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ)|alt=]] ೧೯೩೩ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು|ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್]] ನ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web |title=Indian Association for the Cultivation of Science (1876–) |url=http://mailweb.iacs.res.in/archive.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170717233231/http://mailweb.iacs.res.in/archive.html |archive-date=17 July 2017 |access-date=5 March 2018 |publisher=[[Indian Association for the Cultivation of Science]]}}</ref> ರಾಮನ್ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರನ್ನು]] ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮರುವರ್ಷ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕೆಡಮಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಂಚಾಲಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಷ್ಟು: ಪ್ರಥಮದರ್ಜೆಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು. [[ವಿಜ್ಞಾನ|ವಿಜ್ಞಾನಸಂಬಂಧ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಚರ್ಚೆಗೆ ಹೊಸ ವೇದಿಕೆ ಒದಗಿಸುವುದು. ಭಾರತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಔದ್ಯಮಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವುದು. ಈ ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಸಂಶೋಧನ ಮಾಸಿಕವೊಂದನ್ನು (ಪ್ರೊಸೀಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಅಕೆಡೆಮಿ) ಸಹ ರಾಮನ್ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ವಿಜ್ಞಾನ ಮಂದಿರವನ್ನು ಇವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೆಬ್ಬಾಳ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದರು (1948). 1939ರಲ್ಲಿ ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸಿನ ನಿರ್ದೇಶಕತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟು ಕೇವಲ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯರಾಗಿ ಉಳಿದರು. 1948ರಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನೂ ಕಳಚಿಕೊಂಡು ಸ್ವಂತ ಮಂದಿರದ ಪೂರ್ಣಕಾಲದ ಸಂಶೋಧಕ ಮತ್ತು ನೇತಾರರಾದರು. ರಾಮನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಈ ಮಂದಿರದ ಜೀವನಾಡಿ ಏನಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅವರೇ ಹೀಗೆಂದು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಕನ್ನಡ ಭಾವಾನುವಾದ ಹೀಗಿದೆ : "ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದಂಥ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಶೋಧನೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ತರಬೇಕೆಂಬುದು ನನ್ನ ತೀವ್ರ ಅಭಿಲಾಷೆ. ಈ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ದೇಶದ ತೀಕ್ಷ್ಣಮತಿಗಳು ವಿಶ್ವರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತು ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ವಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಅತೀತ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಲು ನಿಮಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕು. ಆತನ ದಿವ್ಯಕೃಪೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳೆಲ್ಲರೂ ಈ ಕಾರಣವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಈ ಗುರಿ ಸಿದ್ಧಿಸಿತು.<nowiki>''</nowiki> ಅಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಭಾವಿ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿರುವ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಕಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೂ ರಾಮನ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದ್ದುವು, ಎಂದೇ ಇವರ ಮಂದಿರದ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕ ಭಂಡಾರಗಳು ವಿಶಾಲವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳವಾಗಿವೆ. ಮೂಲತಃ ಇವರು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಆಗಿದ್ದರೂ ಇವರ ಕುತೂಹಲ ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿಜ್ಞಾನದಿಂದ ಒದಗುವ ಲಾಭ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರಿಗೂ ದೊರಕಬೇಕು ಎಂಬುದು ರಾಮನ್ ಅವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ''ಫಿಸಿಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿಸೈಡ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಸಾರ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ರಾಮನ್ ನೀಡಿದರು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳು, [[ಖನಿಜ|ಖನಿಜಗಳ]] ವರ್ಣವೈಭವ, [[ವಜ್ರ|ವಜ್ರಗಳನ್ನು]] ಕುರಿತ ಶೋಧನೆ, [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳವಿಜ್ಞಾನ]]-ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಒಲವು ಇತ್ತು. ಇವರು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಗೂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಶೋಧನ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ (ಜರ್ನಲ್ಸ್) ತನಿಯಾಗಿಯೂ ಇತರರೊಡಗೂಡಿಯೂ 350ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಶೋಧನ ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ರಾಮನ್ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ಸಂಶೋಧನೆ, ಸಿದ್ಧಿ ಎಲ್ಲವೂ ನಡೆದದ್ದು ಭಾರತದ ಒಳಗೇ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿ ಬಂದ ಬಳಿಕ ಮಾತ್ರವೇ ಇವರು ವಿದೇಶ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. == ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ == ರಾಮನ್ ನಿವೃತ್ತಿಗೊಂಡ ಬಳಿಕ ಇವರ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಧನಸಹಾಯ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಯಿತು. ಆದರೆ ಇವರು ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಇದು ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಆ ಸಹಾಯಧನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಮುಂದೆ [[ಭಾರತದ ಉಪ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ|ಭಾರತದ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]] ಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ಇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೂ ಇವರು ತಮ್ಮ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ==ಗೌರವ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== <gallery> [[File:CV Raman bust BITM.JPG|thumb|Bust of Chandrasekhara Venkata Raman which is placed in the garden of Birla Industrial & Technological Museum.]] ಚಿತ್ರ:Knights Bachelor Insignia.png|ನೈಟ್ ಚಿತ್ರ:Bharat Ratna.jpg|ಭಾರತ ರತ್ನ ಚಿತ್ರ:Leninpeace b.jpg|ಲೆನಿನ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಿತ್ರ:Arms of the Royal Society.svg|ರಾಯಲ್ ಸೊಸಾಯಿಟಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ </gallery> *ಫೆಲೋ ಆಫ್ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸದಸ್ಯತ್ವ (೧೯೨೪)<ref name="frs">{{Cite journal|last1=Bhagavantam|first1=Suri|year=1971|title=Chandrasekhara Venkata Raman, 1888–1970|journal=Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society|volume=17|pages=564–592|doi=10.1098/rsbm.1971.0022|doi-access=free}}</ref> *ಸೈನ್ಸ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ರೋಮ್ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಮ್ಯಾಬ್ಯುಟಿ ಪದಕ (೧೯೨೮) *ನೈಟ್ ಹುಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೨೯) *[[ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೩೦) *ಲಂಡನ್ನಿನ ರಾಯಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಹ್ಯೂಗ್ಸ್ ಪದಕ (೧೯೩೦) * ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಿಂದ, 'ರಾಜ ಸಭಾ ಭೂಷಣ ಗೌರವ' (೧೯೩೫) * ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಪದಕ (೧೯೪೧) *[[ಭಾರತ ರತ್ನ|ಭಾರತ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (೧೯೫೪) *ಲೆನಿನ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೫೭) ==ಮರಣ== ನವೆಂಬರ್ ೨೧ ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ, 'ಪ್ರೊ.ರಾಮನ್' ರವರು, ದೇಮಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="Kulkarni-2015">{{Cite web |last=Kulkarni |first=Pavan |date=20 November 2015 |title=The last years: Raman's meeting with Nehru and more |url=http://bengaluru.citizenmatters.in/the-last-years-raman-s-meeting-with-nehru-and-more-7877 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219211923/http://bengaluru.citizenmatters.in/the-last-years-raman-s-meeting-with-nehru-and-more-7877 |archive-date=19 February 2020 |access-date=15 March 2020 |website=Citizen Matters |language=en-GB}}</ref> ==ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿ== *[https://www.prajavani.net/technology/science/cv-raman-bithday-raman-effect-680121.html ಜಗಕ್ಕೆ ಬೆಳಕಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ತೋರಿದ ಭಾರತೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್‌; d: 07 ನವೆಂಬರ್ 2019] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} * Raman Effect: From Studying Cells to Detecting Bombs, Page :14, Author:Murthy, M.S.S., Science Reporter, Feb, 2016 ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== {{Commons category|C. V. Raman}} * [http://www.iloveindia.com/indian-heroes/cv-raman.html 'ಐ ಲವ್ ಇಂಡಿಯ,'ಸರ್.ಸಿ.ವಿ.ರಾಮನ್,']{{Dead link|date=ಮೇ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://janashakthi.wordpress.com/2015/01/27/%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%AE%E0%B2%A8%E0%B3%8D-%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%A3%E0%B2%BE%E0%B2%AE-%E0%B2%87%E0%B2%A6%E0%B3%81-%E0%B2%AC%E0%B2%B0%E0%B3%80-%E0%B2%AC%E0%B3%86%E0%B2%B3%E0%B2%95/ 'ಜನಶಕ್ತಿ', 'ರಾಮನ್ ಪರಿಣಾಮ: ಇದು ಬರೀ ಬೆಳಕಲ್ಲೋ ಅಣ್ಣಾ' 27 JAN, (ಸಂಪುಟ 9, ಸಂಚಿಕೆ 5, 1 ಬ್ರವರಿ 2015) 'ಜ್ಞಾನ-ವಿಜ್ಞಾನ'– ಜಯ0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160704050826/https://janashakthi.wordpress.com/2015/01/27/%e0%b2%b0%e0%b2%be%e0%b2%ae%e0%b2%a8%e0%b3%8d-%e0%b2%aa%e0%b2%b0%e0%b2%bf%e0%b2%a3%e0%b2%be%e0%b2%ae-%e0%b2%87%e0%b2%a6%e0%b3%81-%e0%b2%ac%e0%b2%b0%e0%b3%80-%e0%b2%ac%e0%b3%86%e0%b2%b3%e0%b2%95/ |date=2016-07-04 }} * [http://www.oldindianphotos.in/2011/12/c-v-raman-great-indian-physicist.html 'C.V.RAMAN-THE GREAT INDIAN PHYSICIST,hISTORICAL PHOTOGRAPHS OF INDIAN SUBCONTINENT] * [http://vijaykarnataka.indiatimes.com/state/vk-special/vk-special-c-v-raman-today-national-science-day/articleshow/51172165.cms ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ, ಅನುದಿನವೂ ವಿಜ್ಞಾನ ದಿನವಾಗಲಿ, Feb,28,2016] {{authority control}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ರಾಮನ್, ಸಿ ವಿ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯರು]] [[ವರ್ಗ:ನೋಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] fa8y2gqqhj7qw1g32q3azaa070zx813 0 1189 1431899 1431503 2026-10-13T08:24:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431899 wikitext text/x-wiki [[File:South Asian Language Families.jpg|thumb|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು]] [[ಭಾರತ|ಭಾರತ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಮಾತನಾಡುವ [[ಭಾಷೆ|ಭಾಷೆಗಳು]] ಹಲವಾರು [[ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ]] ಸೇರಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು 78.05% ಭಾರತೀಯರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು]] ಮತ್ತು 19.64% ಭಾರತೀಯರು ಮಾತನಾಡುವ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು]],<ref name="EBCIndoAryanLanguages">{{Cite web |title=Indo-Aryan languages |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/286348/Indo-Aryan-languages |access-date=10 December 2014 |website=Encyclopædia Britannica Online}}</ref> <ref name="EBCDravidianLanguages">{{Cite web |title=Hindi languages |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/171083/Dravidian-languages |access-date=10 December 2014 |website=Encyclopædia Britannica Online}}</ref> ಇವೆರಡೂ ಕುಟುಂಬಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Kak|first=Subhash|title=Indic Language Families and Indo-European|url=https://www.academia.edu/45150016|journal=Yavanika|date=January 1996|quote=The Indic family has the sub-families of North Indian and Dravidian}}</ref> <ref>{{Citation|last=Reynolds|first=Mike|title=Indic languages|date=2007|url=https://www.cambridge.org/core/books/language-in-the-british-isles/indic-languages/8343FABC094E91986DBD68A492FFEA1B|journal=Language in the British Isles|pages=293–307|editor-last=Britain|editor-first=David|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-79488-6|access-date=2021-10-04|last2=Verma|first2=Mahendra}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Kak|first=Subhash|title=On The Classification Of Indic Languages|url=https://www.ece.lsu.edu/kak/indic.pdf|journal=Louisiana State University}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಳಿದ 2.31% ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್]], [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]], [[ತಾಯ್-ಕಡಾಯ್ ಭಾಷೆಗಳು|ತೈ-ಕಡೈ]] ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="Moseley2008"/> {{Rp|283}} ಪೀಪಲ್ಸ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಪುವಾ ನ್ಯೂಗಿನಿಯಾ]] (840) ನಂತರ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು (780) ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite news |last=Seetharaman |first=G. |date=13 August 2017 |title=Seven decades after Independence, many small languages in India face extinction threat |work=The Economic Times |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/seven-decades-after-independence-many-small-languages-in-india-facing-extinction-threat/articleshow/60038323.cms}}</ref> ಎಥ್ನೋಲಾಗ್ 456 ರ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref name="ethnologue_world">{{Cite web |date=22 May 2019 |title=What countries have the most languages? |url=https://www.ethnologue.com/guides/countries-most-languages |website=Ethnologue}}</ref> [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ]] 343 ನೇ ವಿಧಿಯು ಯೂನಿಯನ್‌ನ [[ರಾಜಭಾಷೆ|ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]] [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದಿ]] ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, 1947 ರಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ]] ಅಧಿಕೃತ ಬಳಕೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ, [[wikisource:Official Languages Act, 1963|ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕಾಯಿದೆ, 1963]] ರಲ್ಲಿ ಶಾಸನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುವವರೆಗೆ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ]] ಹಿಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref name="governmentministry1">{{Cite web |title=Official Language Act {{!}} Government of India, Ministry of Electronics and Information Technology |url=http://meity.gov.in/content/official-language-act |access-date=2017-01-24 |website=meity.gov.in |language=en}}</ref> ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕಾದ ಅಂಕಿಗಳ ರೂಪವೆಂದರೆ "ಭಾರತೀಯ ಅಂಕಿಗಳ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೂಪ", <ref>{{Cite news |last=Aadithiyan |first=Kavin |date=10 November 2016 |title=Notes and Numbers: How the New Currency May Resurrect an Old Language Debate |url=https://thewire.in/politics/of-notes-and-numbers-how-the-new-currency-may-resurrect-the-language-debate |access-date=5 March 2020}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Article 343 in The Constitution Of India 1949 |url=https://indiankanoon.org/doc/379861/ |access-date=5 March 2020}}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಮಾತನಾಡುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಕ್ ಅಂಕಿಗಳೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="constitution1">{{Cite web |title=Constitution of India |url=http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402064301/http://lawmin.nic.in/olwing/coi/coi-english/coi-indexenglish.htm |archive-date=2 April 2012 |access-date=21 March 2012}}</ref> ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಿಂದಿ ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಭಾಷೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ]]; [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು]] ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="National">{{Cite news |last=Khan |first=Saeed |date=25 January 2010 |title=There's no national language in India: Gujarat High Court |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Theres-no-national-language-in-India-Gujarat-High-Court/articleshow/5496231.cms |access-date=5 May 2014}}</ref> <ref name="PTI">{{Cite web |last=Press Trust of India |date=25 January 2010 |title=Hindi, not a national language: Court |url=http://www.thehindu.com/news/national/hindi-not-a-national-language-court/article94695.ece |access-date=23 December 2014 |website=The Hindu |location=Ahmedabad}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್ 22 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ''ಅನುಸೂಚಿತ'' ಭಾಷೆಗಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆ, ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು [[ಕನ್ನಡ]], [[ಮಲಯಾಳಂ]], [[ಒರಿಯಾ|ಒಡಿಯಾ]], [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ''ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯ'' ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಶ್ರೀಮಂತ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷಾ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು]] ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 2001 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತವು 122 ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1599 ಇತರ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಬದಲಾದರೂ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ "ಭಾಷೆ" ಮತ್ತು "ಉಪಭಾಷೆ" ಪದಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು ಮಾತನಾಡುವ 30 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 10,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ 122 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref name="Census2001">{{Cite web |title=Census Data 2001 : General Note |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/gen_note.html |access-date=11 December 2014 |publisher=Census of India}}</ref> [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ: ಒಂದು [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] <ref name="KachruKachru2008">{{Cite book|title=Language in South Asia|last=Abidi|first=S.A.H.|last2=Gargesh|first2=Ravinder|publisher=Cambridge University Press|others=Kachru, Yamuna & Sridhar, S.N.|year=2008|isbn=978-0-521-78141-1|editor-last=Kachru, Braj B.|pages=103–120|chapter=4. Persian in South Asia|chapter-url=https://books.google.com/books?id=89aPZJ3qCD4C&pg=PA106}}</ref> ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]].<ref name="contact-lingo">Bhatia, Tej K and William C. Ritchie. (2006) Bilingualism in South Asia. In: Handbook of Bilingualism, pp. 780-807. Oxford: Blackwell Publishing</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ]] [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಯುಗದವರೆಗೆ ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ [[ರಾಜಭಾಷೆ|ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ]] ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=7 January 2012 |title=Decline of Farsi language&nbsp;– The Times of India |work=The Times of India |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Decline-of-Farsi-language/articleshow/11395425.cms |access-date=2015-10-26}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಇದನ್ನು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಥಮ-ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಹಿಂದಿ]],<ref>{{Cite news |date=28 June 2018 |title=Hindi mother tongue of 44% in India, Bangla second most spoken&nbsp;– The Times of India |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/hindi-mother-tongue-of-44-in-india-bangla-second-most-spoken/articleshow/64755458.cms |access-date=2021-11-06}}</ref> [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಬಹುಭಾಗದಾದ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಹೇರುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ <ref name="nehru1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=R5upQgAACAAJ|title=The question of language: Issue 6 of Congress political and economic studies|last=Nehru|first=Jawaharlal|last2=Gandhi|first2=Mohandas|publisher=K. M. Ashraf|year=1937|author-link=Jawaharlal Nehru}}</ref> <ref name="Hardgrave1965">{{Cite book|title=The Riots in Tamilnad: Problems and Prospects of India's Language Crisis|last=Hardgrave, Robert L.|date=August 1965|publisher=University of California Press|series=Asian Survey}}</ref> ಹಾಗೆಯೇ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]], [[ಪಂಜಾಬ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ಹಿಂದಿಯೇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Maharashtra to join 'anti&nbsp;– Hindi' stir at Bengaluru |url=https://www.nagpurtoday.in/maharashtra-to-join-anti-hindi-stir-at-bengaluru/08031021,%20https://www.nagpurtoday.in/maharashtra-to-join-anti-hindi-stir-at-bengaluru/08031021 |website=www.nagpurtoday.in}}</ref> [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿಯು]] ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ-ಪಶ್ಚಿಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಭಾಷಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಮರಾಠಿ|ಮರಾಠಿಯು]] ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/india/ |access-date=2015-10-25 |website=www.cia.gov |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226142553/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/in.html |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಭಾಷೆಗಳು [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬದಿಂದ]] ಬಂದವು. ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=y88nzRtTNUAC|title=India: The Ancient Past: A History of the Indian Sub-Continent from C. 7000 BC to AD 1200|last=Avari|first=Burjor|date=2007-06-11|publisher=Routledge|isbn=9781134251629|language=en}}</ref> 4 ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನದ ಬಿಸಿಇ ನಲ್ಲಿ [[ಮೂಲ-ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ|ಪ್ರೊಟೊ-ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು 3 ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ ಬಿಸಿಇ ಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vhB60gYvnLgC|title=A Comparative Grammar of the Dravidian Languages|last=Andronov|first=Mikhail Sergeevich|date=2003-01-01|publisher=Otto Harrassowitz Verlag|isbn=9783447044554|pages=299|language=en}}</ref> ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಉತ್ತರ, ಮಧ್ಯ (ಕೊಲಾಮಿ-ಪರ್ಜಿ), ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ (ತೆಲುಗು-ಕುಯಿ), ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದ್ರಾವಿಡ (ತಮಿಳು-ಕನ್ನಡ). <ref>{{Cite book|title=The Dravidian Languages|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=0521771110|pages=19–20}}</ref> ಇಂಡೋ- [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಕುಟುಂಬದ]] [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] ಶಾಖೆಯಿಂದ [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತೀಯ]] ಭಾಷೆಗಳು ಹಳೆಯ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್‌ನಿಂದ]] ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ [[ಪ್ರಾಕೃತ]] ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಯುಗದ [[ಅಪಭ್ರಂಶ|ಅಪಭ್ರಂಶದ]] ಮೂಲಕ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ. ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು ಮತ್ತು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು&nbsp;- ಹಳೆಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ (1500 ಬಿಸಿಇನಿಂದ 600 ಬಿಸಿಇ), ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಹಂತ (600 ಬಿಸಿಇಮತ್ತು 1000 ಬಿಸಿಇ), ಮತ್ತು ಹೊಸ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ (1000 ಬಿಸಿಇಮತ್ತು 1300 ಬಿಸಿಇ ನಡುವೆ). ಆಧುನಿಕ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು ಹೊಸ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ, ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡವು. <ref name="Kachru2006">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ooH5VfLTQEQC|title=Hindi|last=Kachru|first=Yamuna|date=1 January 2006|publisher=John Benjamins Publishing|isbn=90-272-3812-X|series=London Oriental and African language library|page=1}}</ref> ಈಶಾನ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]], ಮೈಟಿ ಭಾಷೆ (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಣಿಪುರಿ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) ಮಣಿಪುರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನ ಭಾಷೆಯಾಗಿ (ಮೈಟಿ) ಮಣಿಪುರವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೊದಲು [[ದರ್ಬಾರು|ದರ್ಬಾರ್]] ಅಧಿವೇಶನಗಳ ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಗೌರವಿಸಲಾಯಿತು. [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ [[ಸುನೀತಿ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪ್ರಕಾರ ಇದರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಇತಿಹಾಸವು 1500 ರಿಂದ 2000 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=-CzSQKVmveUC&dq=manipuri+court+language&pg=PA290|title=Manipur, Past and Present: The Heritage and Ordeals of a Civilization|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-853-2|pages=290|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zkguECp3vKEC&dq=manipuri+court+language&pg=PA149|title=Encyclopaedia of Scheduled Tribes in India: In Five Volume|last=Mohanty|first=P. K.|date=2006|publisher=|isbn=978-81-8205-052-5|pages=149|language=en}}</ref> ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದ ಮಣಿಪುರದ "ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಕಾಯಿದೆ, 1947" ಪ್ರಕಾರ, ಮಣಿಪುರಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಸ್ಥಾನ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು (ಭಾರತೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು).<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO-vtI8NuxIC&dq=manipuri+court+language&pg=PA369|title=Manipur: Treatise & Documents|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1993|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-399-5|pages=369|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO-vtI8NuxIC&dq=manipuri+court+language&pg=PA255|title=Manipur: Treatise & Documents|last=Sanajaoba|first=Naorem|date=1993|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-399-5|pages=255|language=en}}</ref> [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], ಅಥವಾ ''ಫಾರ್ಸಿ'', ಘಜ್ನಾವಿಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ತುರ್ಕೊ-ಆಫ್ಘಾನ್ ರಾಜವಂಶಗಳಿಂದ]] ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಪರ್ಷಿಯೀಕರಣಗೊಂಡ ಅವರು, ನಂತರದ ಮೊಘಲ್ ರಾಜವಂಶದ ( ಟರ್ಕೊ-ಮಂಗೋಲ್ ಮೂಲದ) ಸಂಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ, 500 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕಲೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಾಬ್ದಿಕವಾಗಿ ಪರ್ಷಿಯೀಕರಣಗೊಂಡವು. 1837 ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಶಿಯನ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯನ್ನು ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು ಮತ್ತು 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಹಿಂದಿ ಚಳುವಳಿಯು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪರ್ಸೋ-ಅರೇಬಿಕ್ ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ದೇವನಾಗರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಅಥವಾ ಪೂರಕವಾಗಿಸಿತು.<ref name="KachruKachru2008"/> <ref name="Brass2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SylBHS8IJAUC&pg=PA129|title=Language, Religion and Politics in North India|last=Brass|first=Paul R.|publisher=iUniverse|year=2005|isbn=978-0-595-34394-2|page=129}}</ref> ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಷೆಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]], [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರೇಬಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಭಾಷೆಯ ರೆಜಿಸ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ [[ಹಿಂದಿ|ಆಧುನಿಕ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಮಾಡರ್ನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಉರ್ದು]] ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಾಂಗ್ಲಾ]] ತನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯನ್, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಫ್ರೆಂಚ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳ ಪದಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಶಬ್ದಕೋಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.<ref name="KulshreshthaMathur2012">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xHmARyhRoNYC&pg=PA16|title=Dialect Accent Features for Establishing Speaker Identity: A Case Study|last=Kulshreshtha|first=Manisha|last2=Mathur|first2=Ramkumar|date=24 March 2012|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-4614-1137-6|page=16}}</ref> <ref name="nunley1999">{{Citation|title=The Cultural Landscape an Introduction to Human Geography|last=Robert E. Nunley|last2=Severin M. Roberts|last3=George W. Wubrick|last4=Daniel L. Roy|year=1999|isbn=0-13-080180-1|publisher=Prentice Hall|url=https://books.google.com/books?id=7wQAOGMJOqIC|quote=''... Hindustani is the basis for both languages ...''}}</ref> == ವಿವರಣಾ ಪಟ್ಟಿ == ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ ಭಾಷಾ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು [[ಜಾರ್ಜ್ ಏಬ್ರಹಾಂ ಗ್ರಿಯರ್ಸನ್|ಸರ್ ಜಾರ್ಜ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಗ್ರಿಯರ್ಸನ್]] 1898 ರಿಂದ 1928 ರವರೆಗೆ ನಡೆಸಿದರು. ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿ, ಇದು ಒಟ್ಟು 179 ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು 544 ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="Ahmad2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=I2QmPHeIowoC&pg=PA123|title=Geography of the South Asian Subcontinent: A Critical Approach|last=Aijazuddin Ahmad|publisher=Concept Publishing Company|year=2009|isbn=978-81-8069-568-1|pages=123–124|access-date=17 December 2014}}</ref> ಆದರೂ "ಉಪಭಾಷೆ" ಮತ್ತು "ಭಾಷೆ",<ref name="Ahmad2009" /> ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಬರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ವರದಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಿಂದಾಗಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ತಿರುಚಿದವು. ಕೊಚ್ಚಿನ್, ಹೈದರಾಬಾದ್, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="Saba2013">{{Cite book|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in:8080/jspui/bitstream/10603/11248/9/09_chapter+2.pdf|title=Linguistic heterogeneity and multilinguality in India: a linguistic assessment of Indian language policies|last=Naheed Saba|date=18 Sep 2013|publisher=Aligarh Muslim University|location=Aligarh|pages=61–68|chapter=2. Multilingualism|access-date=17 December 2014}}{{ಮಡಿದ ಕೊಂಡಿ|date=August 2018|bot=InternetArchiveBot}}</ref> ವಿಭಿನ್ನ ಮೂಲಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ "ಭಾಷೆ" ಮತ್ತು "ಉಪಭಾಷೆ" ಪದಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸುವಾರ್ತಾಬೋಧಕ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಸ್‍ಐಎಲ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ''ಎಥ್ನೋಲಾಗ್'', ಭಾರತಕ್ಕೆ 461 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ (ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ 6,912 ರಲ್ಲಿ), ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 447 ಜೀವಂತವಾಗಿವೆ, ಆದರೆ 14 ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ. 447 ಜೀವಂತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ''ಎಥ್ನೋಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಉಪವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ:<ref name="Ethnologue">{{Cite web |year=2014 |editor-last=Lewis, M. Paul |editor2-last=Simons, Gary F. |editor3-last=Fennig, Charles D. |title=Ethnologue: Languages of the World (Seventeenth edition) : India |url=http://www.ethnologue.com/country/IN |access-date=15 December 2014 |publisher=SIL International |location=Dallas, Texas}}</ref> <ref>Ethnologue : Languages of the World (Seventeenth edition) : Statistical Summaries Retrieved 17 December 2014.</ref> * ಸಾಂಸ್ಥಿಕ&nbsp;- 63 * ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ&nbsp;- 130 * ಹುರುಪಿನ&nbsp;– 187 * ತೊಂದರೆಯ&nbsp;– 54 * ಸಾಯುತ್ತಿರುವ&nbsp;- 13 ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಖಾಸಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಲಿಂಗ್ವಿಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ವೆ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರವ್ಯಾಪಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 66 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಭಿನ್ನ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 780 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="PLSI">{{Cite news |last=Singh, Shiv Sahay |date=22 July 2013 |title=Language survey reveals diversity |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/national/language-survey-reveals-diversity/article4938865.ece |access-date=15 December 2014}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪೀಪಲ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಪಿಒಐ) ಯೋಜನೆಯು 5,633 ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಗುಂಪು ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ 325 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="BanerjeeChaudhuryDas2005">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=VjGdDo75UssC&pg=PA145|title=Internal Displacement in South Asia: The Relevance of the UN's Guiding Principles|last=Banerjee|first=Paula|last2=Chaudhury|first2=Sabyasachi Basu Ray|last3=Das|first3=Samir Kumar|last4=Bishnu Adhikari|publisher=SAGE Publications|year=2005|isbn=978-0-7619-3329-8|page=145|access-date=17 December 2014}}</ref> === ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು === [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಗಣತಿ|ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯು]] ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಡೇಟಾವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ, ''ಭಾಷೆ'' ಮತ್ತು ''ಮಾತೃಭಾಷೆಯ'' ನಡುವೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಷೆಯೊಳಗೆ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಹಲವು ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಭಾಷಾ ಮಾನದಂಡಗಳ ಮೂಲಕ ಉಪಭಾಷೆಯ ಬದಲಿಗೆ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾದ ಹತ್ತಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. ; 1951 ಜನಗಣತಿ ಪೂರ್ವ ಪಂಜಾಬ್, [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], [[ದೆಹಲಿ]], ಪೆಪ್ಸು ಮತ್ತು ಬಿಲಾಸ್‌ಪುರದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಕೆಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಪಂಜಾಬಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref name="langs1951">{{Cite book|title=Language Conflict and National Development: Group Politics and National Language Policy in India|url=https://archive.org/details/languageconflict0000dasg|last=Dasgupta|first=Jyotirindra|publisher=University of California, Berkeley. Center for South and Southeast Asia Studies|year=1970|isbn=9780520015906|location=Berkeley|page=[https://archive.org/details/languageconflict0000dasg/page/47 47]}}</ref> ; 1961 ಜನಗಣತಿ 1961 ರ ಜನಗಣತಿಯು 438,936,918 ಜನರು ಮಾತನಾಡುವ 1,652 ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ, ಜನಗಣತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದಾಗ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="Census1961">{{Cite journal|last=Mallikarjun, B.|date=5 August 2002|publisher=M. S. Thirumalai|journal=Languages in India|url=http://www.languageinindia.com/aug2002/indianmothertongues1961aug2002.html|title=Mother Tongues of India According to the 1961 Census|volume=2|issn=1930-2940|accessdate=11 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207025838/http://languageinindia.com/aug2002/indianmothertongues1961aug2002.html|archivedate=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2015|url-status=dead}}</ref> ಆದರೂ ಘೋಷಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಉಪಭಾಷೆಗಳು, ಮತ್ತು ಉಪಭಾಷೆಗಳ ಸಮೂಹಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಥವಾ ಜಾತಿಗಳು, ವೃತ್ತಿಗಳು, ಧರ್ಮಗಳು, ಪ್ರದೇಶಗಳು, ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾಷೆಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Census1961" /> ಆದ್ದರಿಂದ ಪಟ್ಟಿಯು ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 530 ವರ್ಗೀಕರಿಸದ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷಾವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ "ಆಫ್ರಿಕನ್", "ಕೆನಡಿಯನ್" ಅಥವಾ "ಬೆಲ್ಜಿಯನ್" ನಂತಹ ಭಾಷಿಕವಾಗಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಡೆಮೊನಿಮ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ.<ref name="Census1961" /> ; 1991 ಜನಗಣತಿ 1991 ರ ಜನಗಣತಿಯು 1,576 ವರ್ಗೀಕೃತ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. <ref name="Vijayanunni">{{Cite web |last=Vijayanunni, M. |date=26–29 August 1998 |title=Planning for the 2001 Census of India based on the 1991 Census |url=http://www.ancsdaap.org/cencon98/papers/india/india.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20081119080707/http://www.ancsdaap.org/cencon98/papers/india/india.pdf |archive-date=19 November 2008 |access-date=17 December 2014 |website=18th Population Census Conference |publisher=Association of National Census and Statistics Directors of America, Asia, and the Pacific |location=Honolulu, Hawaii, USA}}</ref> 1991 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 22 ಭಾಷೆಗಳು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು, 50 ಭಾಷೆಗಳು 100,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು 114 ಭಾಷೆಗಳು 10,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಉಳಿದವರು ಒಟ್ಟು 566,000 ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು (1991 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 838 ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ). <ref name="Vijayanunni" /> <ref name="Census1991">{{Cite web |last=Mallikarjun, B. |date=7 November 2001 |title=Languages of India according to 2001 Census |url=http://www.languageinindia.com/nov2001/1991Languages.html |access-date=17 December 2014 |website=Languages in India |archive-url=https://web.archive.org/web/20150120144109/http://www.languageinindia.com/nov2001/1991Languages.html |archive-date=20 ಜನವರಿ 2015 |url-status=dead}}</ref> ; 2001 ಜನಗಣತಿ 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 1635 ತರ್ಕಬದ್ಧ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳು, 234 ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು 22 ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳಿವೆ. <ref name="Census2001"/> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, 29 ಭಾಷೆಗಳು ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, 60 ಭಾಷೆಗಳು 100,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು 122 ಭಾಷೆಗಳು 10,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="Wischenbart2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XFmKE7rsKqwC&pg=PA62|title=The Global EBook Market: Current Conditions & Future Projections|last=Wischenbart|first=Ruediger|date=11 February 2013|publisher="O'Reilly Media, Inc."|isbn=978-1-4493-1999-1|page=62|access-date=18 December 2014}}</ref> ಕೊಡವದಂತಹ ಕೆಲವು ಭಾಷೆಗಳು ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ [[ಕೊಡಗು|ಕೂರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ]] (ಕೊಡಗು) ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. <ref name="SchiffrinFina2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6CXbldT6300C&pg=PA95|title=Telling Stories: Language, Narrative, and Social Life|last=Schiffrin|first=Deborah|last2=Fina|first2=Anna De|last3=Nylund|first3=Anastasia|publisher=Georgetown University Press|year=2010|isbn=978-1-58901-674-3|page=95|access-date=18 December 2014}}</ref> ; 2011 ರ ಜನಗಣತಿ 2011 ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, 19,569 ಕಚ್ಚಾ ಭಾಷಾ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪರಿಶೀಲನೆ, ಸಂಪಾದನೆ ಮತ್ತು ತರ್ಕಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ ನಂತರ, ಜನಗಣತಿಯು 1369 ತರ್ಕಬದ್ಧ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 1474 ಹೆಸರುಗಳನ್ನು 'ವರ್ಗೀಕರಿಸದ ಮಾತೃಭಾಷೆ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Census of India 2011, Paper 1 of 2018, Language – India, States and Union Territories |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |access-date=29 August 2019 |website=Census of India Website}}</ref> ಆ ಪೈಕಿ, 10,000 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವವರಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ 1369 ತರ್ಕಬದ್ಧ ಮಾತೃಭಾಷೆಗಳು, ಒಟ್ಟು 121 ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಸೂಕ್ತ ಗುಂಪಿಗೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ 121 ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, 22 ಈಗಾಗಲೇ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ 99 ಅನ್ನು "ಒಟ್ಟು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗಿಂತ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. <ref>[http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/gen_note.html Census Data 2001 General Notes]|access-date = 29 August 2019</ref> == ಬಹುಭಾಷಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Trilingual_signboard_in_the_Imphal_International_Airport_(Tulihal_International_Airport)_displaying_in_Meitei,_Hindi_and_English_languages.jpg|thumb|thumb| ಭಾರತದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಭಾಷಿಕತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇಂಫಾಲ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿನ ಸೈನ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಮೈಟೆಯಿ (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಣಿಪುರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ), [[ಹಿಂದಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.]] === ಭಾರತದ 2011 ರ ಜನಗಣತಿ === {| class="wikitable sortable" |+ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಮೊದಲ, ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಭಾಷೆಗಳು (2011 ಜನಗಣತಿ) ! ಭಾಷೆ ! ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ಮಾತನಾಡುವವರು <ref>Census of India: Comparative speaker's strength of Scheduled Languages-1951, 1961, 1971, 1981, 1991, 2001 and 2011 (Report). Archived on 27 June 2018. </ref> ! ಪ್ರಥಮ ಭಾಷೆ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ಶೇಕಡಾವಾರು ಭಾಷಿಕರು<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ! ದ್ವಿತೀಯ ಭಾಷೆ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ಮಾತನಾಡುವವರು (ಮಿಲಿಯನ್) ! ಮೂರನೇ ಭಾಷೆ<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ಮಾತನಾಡುವವರು (ಮಿಲಿಯನ್) ! ಒಟ್ಟು ಮಾತನಾಡುವವರು (ಮಿಲಿಯನ್) <ref>{{Cite web |title=How many Indians can you talk to? |url=https://www.hindustantimes.com/static/iframes/language_probability_interactive/index.html |website=www.hindustantimes.com |access-date=2023-07-02 |archive-date=2019-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216113014/https://www.hindustantimes.com/static/iframes/language_probability_interactive/index.html |url-status=dead }}</ref> ! ಒಟ್ಟು ಸ್ಪೀಕರ್‌ಗಳು<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ಒಟ್ಟು ಶೇಕಡಾವಾರು<br /><br /><br /><br /><nowiki></br></nowiki> ಜನಸಂಖ್ಯೆ <ref name="fulllangdatacensus 2011">{{Cite web |date=22 November 2018 |title=How languages intersect in India |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/how-languagesintersect-in-india/story-g3nzNwFppYV7XvCumRzlYL.html |publisher=Hindustan Times}}</ref> |- | [[ಹಿಂದಿ]] | 528,347,193 | 43.63 | 139 | 24 | 692 | 57.1 |- | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]] | 97,237,669 | 8.30 | 9 | 1 | 107 | 8.9 |- | [[ಮರಾಠಿ]] | 83,026,680 | 6.86 | 13 | 3 | 99 | 8.2 |- | [[ತೆಲುಗು]] | 81,127,740 | 6.70 | 12 | 1 | 95 | 7.8 |- | [[ತಮಿಳು]] | 69,026,881 | 5.70 | 7 | 1 | 77 | 6.3 |- | [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] | 55,492,554 | 4.58 | 4 | 1 | 60 | 5.0 |- | [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] | 50,772,631 | 4.19 | 11 | 1 | 63 | 5.2 |- | [[ಕನ್ನಡ]] | 43,706,512 | 3.61 | 14 | 1 | 59 | 4.9 |- | [[ಒರಿಯಾ|ಒಡಿಯಾ]] | 37,521,324 | 3.10 | 5 | 0.03 | 43 | 3.5 |- | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | 34,838,819 | 2.88 | 0.05 | 0.02 | 36 | 2.9 |- | [[ಪಂಜಾಬಿ]] | 33,124,726 | 2.74 | 0.03 | 0.003 | 36 | 3.0 |- | [[ಅಸ್ಸಾಮಿ]] | 15,311,351 | 1.26 | 7.48 | 0.74 | 24 | 2.0 |- | [[ಮೈಥಿಲಿ]] | 13,583,464 | 1.12 | 0.03 | 0.003 | 14 | 1.2 |- | ಮೈತೇಯಿ ( ಮಣಿಪುರಿ ) | 1,761,079 | 0.15 | 0.4 | 0.04 | 2.25 | 0.2 |- | [[ಆಂಗ್ಲ]] | 259,678 | 0.02 | 83 | 46 | 129 | 10.6 |- | [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] | 24,821 | 0.00185 | 0.01 | 0.003 | 0.025 | 0.002 |} === ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ''ಎಥ್ನೋಲಾಗ್'' (2019, 22 ನೇ ಆವೃತ್ತಿ) === ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕವು 2019 ರ ''ಎಥ್ನೋಲಾಗ್'' ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ]] ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಎಸ್‌ಐಎಲ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಭಾಷಾ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.<ref name=":02">{{Cite web |title=Summary by language size |url=https://www.ethnologue.com/statistics/size |access-date=2019-03-12 |website=Ethnologue |language=en}} For items below No. 26, see individual ''Ethnologue'' entry for each language.</ref> {| class="wikitable sortable" !ಭಾಷೆ ! ಒಟ್ಟು ಮಾತನಾಡುವವರು (ಮಿಲಿಯನ್) |- | [[ಹಿಂದಿ]] | 615 |- | [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]] | 265 |- | [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]] | 170 |- | [[ಪಂಜಾಬಿ]] | 126 |- | [[ಮರಾಠಿ]] | 95 |- | [[ತೆಲುಗು]] | 93 |- | [[ತಮಿಳು]] | 81 |- | [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] | 61 |- | [[ಕನ್ನಡ]] | 56 |- | [[ಒರಿಯಾ|ಒಡಿಯಾ]] | 38 |- | [[ಮಲಯಾಳಂ]] | 38 |- | [[ಅಸ್ಸಾಮಿ]] | 15 |- | [[ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ|ಸಂತಾಲಿ]] | 7 |- | ಮೈತೇಯಿ ( ಮಣಿಪುರಿ ) | 1.7 |- | [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] | 0.025 |} == ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು == ಜನಾಂಗೀಯವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು, ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತವೆ, [[ಭಾಷಾ ವಂಶವೃಕ್ಷ|ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು]], ಭಾಷಾ ಫೈಲಾ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ತೇಪೆಕೆಲಸವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Moseley2008"/> [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು ಹಲವಾರು [[ಭಾಷಾ ವಂಶವೃಕ್ಷ|ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ]] ಸೇರಿವೆ, ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು 78.05% ಭಾರತೀಯರು ಮಾತನಾಡುವ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು]] ಮತ್ತು 19.64% ಭಾರತೀಯರು ಮಾತನಾಡುವ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು]]. ಮಾತನಾಡುವವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು: <ref name="EBIndiaLanguages">{{Cite web |title=India : Languages |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/285248/India/46398/Languages |access-date=2 December 2014 |website=Encyclopædia Britannica Online}}</ref> <ref name="EBCIndoAryanLanguages"/> <ref name="EBCDravidianLanguages"/> <ref name="Moseley2008" /> <ref>[https://www.indiastat.com, INDIA STATISTICS REPORT]{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="sortable wikitable" style="text-align: center" !ಶ್ರೇಣಿ ! ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ! ಜನಸಂಖ್ಯೆ (2018) |- | 1 | align="left" | [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]] | 1,045,000,000 (78.05%) |- | 2 | align="left" | [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]] | 265,000,000 (19.64%) |- | 3 | align="left" | [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]] | ಅಜ್ಞಾತ |- | 4 | align="left" | [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]] | ಅಜ್ಞಾತ |- | 5 | align="left" | [[ತಾಯ್-ಕಡಾಯ್ ಭಾಷೆಗಳು|ತೈ-ಕಡೈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]] | ಅಜ್ಞಾತ |- | 6 | align="left" | ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಂಡಮಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಗಳು | ಅಜ್ಞಾತ |- ! colspan="1" | ಒಟ್ಟು ! ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು ! 1,340,000,000 |} === ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ === [[ಚಿತ್ರ:Major_Indo-Aryan_languages.png|thumb|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಉಪಗುಂಪುಗಳು (ಉರ್ದು ಹಿಂದಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ)]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ]] ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು, ಮಾತನಾಡುವವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]], ಇಂಡೋ-ಇರಾನಿಯನ್ ಕುಟುಂಬದ ಒಂದು ಶಾಖೆ, ಸ್ವತಃ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-]] ಪೂರ್ವದ, ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಉಪಕುಟುಂಬವಾಗಿದೆ. ಈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬವು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 1035 ರಷ್ಟಿದೆ. &nbsp;2018 ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾತನಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 76.5 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು [[ಹಿಂದಿ]],<ref group="n">Although linguistically Hindi and Urdu are the same language called [[Hindustani language|Hindustani]], the government classifies them as separate languages instead of different [[Register (sociolinguistics)|standard registers]] of same language.</ref> [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ]], [[ಮರಾಠಿ]], [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]], [[ಪಂಜಾಬಿ]], [[ಕಾಶ್ಮೀರಿ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]], [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ]], [[ಅಸ್ಸಾಮಿ|ಅಸ್ಸಾಮಿ (ಅಸಾಮಿಯಾ)]], [[ಮೈಥಿಲಿ]] ಮತ್ತು [[ಒರಿಯಾ|ಒಡಿಯಾ]].<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/286348/Indo-Aryan-languages|title=Indo-Aryan languages|encyclopedia=Encyclopædia Britannica}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6EOsBQAAQBAJ&dq=indo+aryan+languages+marathi%2C+bhojpuri%2C+bengali%2C+odia%2C+punjabi&pg=PA406|title=Operation World: The Definitive Prayer Guide to Every Nation|last=Mandryk|first=Jason|date=2010-10-15|publisher=InterVarsity Press|isbn=978-0-8308-9599-1|language=en}}</ref> ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಇತರ ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪ್ರಮುಖ ''ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ''. === ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ === ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬವೆಂದರೆ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ]], ಇದು ಸುಮಾರು 277 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾತನಾಡುವವರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಥವಾ 2018 ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸರಿಸುಮಾರು 20.5%. ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, [[ನೇಪಾಳ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು [[ತೆಲುಗು]], [[ತಮಿಳು]], [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]].<ref name="EBCDravidianLanguages"/> ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ಓರಾನ್ ಮತ್ತು ಗೊಂಡ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಂತಹ ಸಣ್ಣ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="West2009">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=pCiNqFj3MQsC&pg=PA713|title=Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania|last=West|first=Barbara A.|date=1 January 2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-1913-7|page=713}}</ref> ಕೇವಲ ಎರಡು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಭಾರತದ ಹೊರಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ, [[ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನ್|ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್, ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ]] [[ಬ್ರಹುಯಿ|ಬ್ರಾಹುಯಿ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ]] ಕುರುಖ್ ಉಪಭಾಷೆಯಾದ ಧಂಗರ್.<ref name="LevinsonChristensen2002">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jFQYAAAAIAAJ|title=Encyclopedia of Modern Asia: China-India relations to Hyogo|last=Levinson|first=David|last2=Christensen|first2=Karen|publisher=Charles Scribner's Sons|year=2002|isbn=978-0-684-31243-9|page=299}}</ref> === ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ === ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್]] ಮತ್ತು [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸಿನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ]], ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3%. ಈ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 10 ಮತ್ತು 6 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="Ishtiaq 1999">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fkIgsfb95rAC|title=Language Shifts Among the Scheduled Tribes in India: A Geographical Study|last=Ishtiaq|first=M.|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|year=1999|isbn=9788120816176|location=Delhi|pages=26–27|access-date=7 September 2012}}</ref> ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ ( ''ಆಸ್ಟ್ರೋ'' ಅರ್ಥ ದಕ್ಷಿಣ) ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಸ್ವ ನಿಯಂತ್ರಿ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ವಲಸೆಯ ಮೂಲಕ ಬಂತು. ಭೂಮಿಜ್ ಮತ್ತು [[ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ|ಸಂತಾಲಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಖಾಸಿ ಮತ್ತು [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆಗಳು]] ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗದ ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳ ಭಾಷೆಗಳು ಸಹ ಈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಖಾಸಿ ಮತ್ತು ಸಂತಾಲಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಭಾರತೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ.<ref name="Moseley2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=p-7ON7Rvx_AC&pg=PT528|title=Encyclopedia of the World's Endangered Languages|last=Moseley|first=Christopher|date=10 March 2008|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79640-2}}</ref> {{Rp|456–457}} === ಟಿಬೆಟೋ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ === ಟಿಬೆಟೋ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೂ ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವನ್ನು '''ವಂಶವೃಕ್ಷ'''ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಪಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ '''ಕಾಡಿನ ನೆಲದ ಮೇಲಿನ ಎಲೆಗಳ ತೇಪೆ''' ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Moseley2008"/> {{Rp|283–5}} [[ಪದ್ಮ ವಿಭೂಷಣ|ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಬಂಗಾಳಿ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಸುನೀತಿ ಕುಮಾರ್ ಚಟರ್ಜಿ]] ಅವರು, "ವಿವಿಧ ಟಿಬೆಟೋ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, '''ನೇವಾರಿ'''ಗಿಂತಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇದೆ, ಇದು ಮೈತೆಯಿ ಅಥವಾ ಮಣಿಪುರಿ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ". <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kqJVDwAAQBAJ&dq=Dr+Suniti+Kumar+Chatterjee+Manipuri+language&pg=PT5|title=A Glimpse of Manipuri Literary Works|last=Devi|first=Nunglekpam Premi|date=2018-04-14|publisher=|pages=5|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|title=A History of Manipuri Literature|last=Singh|first=Ch Manihar|date=1996|publisher=[[Sahitya Akademi]]|isbn=978-81-260-0086-9|pages=8|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Problems of Modern Indian Literature|last=Anthology of articles|first=Indian and Soviet scholars|date=1975|publisher=Statistical Pub. Society : distributor, K. P. Bagchi|location=the [[University of Michigan]]|pages=23|language=en}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ [[ತ್ರಿಪುರ|ಭಾಷೆಗಳನ್ನು]] [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] (ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಮಂಡಳಿಗಳು), [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], ಲಡಾಖ್, [[ಲಡಾಖ್|ಮಣಿಪುರ]], [[ಮಣಿಪುರ|ಮೇಘಾಲಯ]], [[ಮೇಘಾಲಯ|ಮಿಜೋರಾಂ]], [[ಮಿಝೋರಂ|ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್|ಸಿಕ್ಕಿಂ]], [[ಸಿಕ್ಕಿಂ|ತ್ರಿಪುರಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದಾದ್ಯಂತ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Memorandum of Settlement on Bodoland Territorial Council (BTC) |url=https://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/assam/documents/papers/memorandum_feb02.htm |website=www.satp.org}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=89aPZJ3qCD4C&q=tibeto-burman+language+hills+of+assam&pg=PA157|title=Language in South Asia|last=Kachru|first=Braj B.|last2=Kachru|first2=Yamuna|last3=Sridhar|first3=S. N.|date=27 March 2008|isbn=9780521781411|access-date=28 December 2017}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Robbins Burling |title=On "Kamarupan" |url=http://sealang.net/sala/archives/pdf4/burling1999kamarupan.pdf |access-date=28 December 2017 |website=Sealang.net}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು ಎರಡು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಮೈತೆಯ್ (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಣಿಪುರಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಬೋಡೋ ಮತ್ತು ಕರ್ಬಿ, ಲೆಪ್ಚಾ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಂಬಂಧಿತ ಟಿಬೆಟಿಕ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಹಿಮಾಲಯ್, ತಾನಿ, ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರನಂತಹ ಅನುಸೂಚಿತವಲ್ಲದ ಭಾಷೆಗಳು., ಅಂಗಾಮಿ-ಪೋಚುರಿ, ತಂಗ್ಖುಲ್, ಝೆಮ್, ಕುಕಿಶ್ ಉಪ ಭಾಷಾ ಶಾಖೆಗಳು, ಇರತ ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಿವೆ. === ತೈ-ಕಡೈ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬ === ಅಹೋಮ್ ಭಾಷೆ, ನೈಋತ್ಯ ತೈ ಭಾಷೆ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ]] ಅಹೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಬಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ನಂತರ [[ಅಸ್ಸಾಮಿ|ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆಯಿಂದ]] ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. (ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಾಮ್ರೂಪಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಇದು ಇಂದಿನ ಕಾಮರೂಪಿ ಉಪಭಾಷೆಯ ಪೂರ್ವ ರೂಪವಾಗಿದೆ) ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ತೈ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಭಾಷೆಗಳು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ|ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಚೀನಾ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರೊಂದಿಗೆ ಉಳಿದಿವೆ. ಉದಾ: [[ಮಯನ್ಮಾರ್|ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್‌ನ]] ಶಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ಶಾನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ತೈ ಫಾಕೆ, ತೈ ಐಟನ್ ಮತ್ತು ತೈ ಖಮ್ತಿ ; [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾದ]] ಯುನ್ನಾನ್‌ನ ಡೈ ಭಾಷೆ ; [[ಲಾವೋಸ್|ಲಾವೋಸ್‌ನ]] ಲಾವೋ ಭಾಷೆ ; [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] [[ಥಾಯ್ ಭಾಷೆ]] ; ಮತ್ತು [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೀನಾದ]] ಗುವಾಂಗ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಝುವಾಂಗ್ ಭಾಷೆ . === ಅಂಡಮಾನೀಸ್ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು === [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ:<ref name="Burenhult1996">{{Cite journal|title=Deep linguistic prehistory with particular reference to Andamanese|last=Niclas Burenhult|journal=Working Papers|issue=45|pages=5–24|publisher=Lund University, Dept. of Linguistics|url=http://lup.lub.lu.se/record/528793/file/624474.pdf|accessdate=2 December 2014}}</ref> * ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನೀಸ್ ಭಾಷೆಗಳು, ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆ ಅಕಾ-ಜೆರುವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. * ದಕ್ಷಿಣ [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಒಂಗನ್ ಕುಟುಂಬವು ಎರಡು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಒಂಗೆ ಮತ್ತು [[ಜರವ ಭಾಷೆ|ಜರಾವಾ]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆ, ಜಂಗಿಲ್ . ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸೆಂಟಿನೆಲೀಸ್ ಮೇಲಿನ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Burenhult1996"/> === ಪರಿಗಣಿಸದ ಭಾಷೆ === ಭಾರತೀಯ ಮುಖ್ಯಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಏಕೈಕ ಭಾಷೆ ನಿಹಾಲಿ [[ನಿಹಾಲಿ ಭಾಷೆ|ಎಂದು]] ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Moseley2008"/> {{Rp|337}}ನಿಹಾಲಿಯ ಸ್ಥಿತಿಯು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ, ಇದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿ, [[ಕೊರ್ಕು ಭಾಷೆ|ಕೊರ್ಕು]] ಉಪಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಭಾಷೆಗಿಂತ "ಕಳ್ಳರ ಆರ್ಗೋಟ್" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Anderson2007">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=FVL2FrA6WboC&pg=PA6|title=The Munda Verb: Typological Perspectives|last=Anderson|first=Gregory D. S.|publisher=Walter de Gruyter|year=2007|isbn=978-3-11-018965-0|page=6}}</ref> <ref>{{Cite book|title=Concise Encyclopedia of Languages of the World|last=Anderson|first=G. D. S.|date=6 April 2010|publisher=Elsevier|isbn=978-0-08-087775-4|editor-last=Brown, Keith|page=94|chapter=Austro-asiatic languages|editor-last2=Ogilvie, Sarah|chapter-url=https://books.google.com/books?id=F2SRqDzB50wC&pg=PA94}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಇತರ ಭಾಷಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬುರುಶಾಸ್ಕಿ, ಗಿಲ್ಗಿಟ್-ಬಾಲ್ಟಿಸ್ತಾನ್ (ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಆಡಳಿತ), ಕುಸುಂದ (ಪಶ್ಚಿಮ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ) ಮತ್ತು ವೆಡ್ಡಾ (ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿ) ಸೇರಿವೆ.<ref name="Moseley2008"/> {{Rp|283}} ಒಂದು ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬವಾಗಿ ಗ್ರೇಟ್ ಅಂಡಮಾನೀಸ್ ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನ ಸಿಂಧುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Moseley2008" /> {{Rp|283}}<ref name="Greenb">Greenberg, Joseph (1971). "The Indo-Pacific hypothesis." ''Current trends in linguistics vol. 8'', ed. by Thomas A. Sebeok, 807.71. The Hague: Mouton.</ref> <ref name="Abbi2006">Abbi, Anvita (2006). ''Endangered Languages of the Andaman Islands.'' Germany: Lincom GmbH.</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಂಟು ಭಾಷೆ, ಸಿಡಿ, 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಸಿದ್ದಿ ಜನಾಂಗ|ಸಿದ್ದಿ]]ಯರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Moseley2008"/> {{Rp|528}} == ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Language_region_maps_of_India.svg|thumb|364x364px| ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ (L1) ಮೊದಲ ಭಾಷೆಗಳು.<ref>{{Cite web |title=50th Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India (July 2012 to June 2013) |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226150914/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archive-date=26 December 2014 |access-date=17 September 2016 |publisher=Commissioner for Linguistic Minorities, Ministry of Minority Affairs, Government of India}}</ref>]] [[ಚಿತ್ರ:Official_language_map_of_India_by_state_and_union_territory_(claimed_and_disputed_hatched).svg|thumb| ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು. ಈ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಎರಡನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.]] === ಸಂಯುಕ್ತ ಮಟ್ಟ === {{bar box|title=Language proficiency in India (2001, 2011)<ref>{{cite web |title=C-17 : Population by Bilingualism and Trilingualism |url=https://censusindia.gov.in/DigitalLibrary/TablesSeries2001.aspx |website=Census of India Website}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-17.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=censusindia.gov.in}}</ref>|titlebar=#ddd|left1=Language|left2=Year|right1=percent|float=right|bars={{bar percent 2|[[Hindi]]|2001|Blue|53.61|2011|Blue|57.11|+3.50%}} {{bar percent 2|[[English language|English]]|2001|Red|12.19|2011|Red|10.62|-1.57%}}}}ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಮೊದಲು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ|ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಏಕೈಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="Guha2011">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=8FKepYC6wzwC|title=India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy|last=Guha|first=Ramachandra|date=10 February 2011|publisher=Pan Macmillan|isbn=978-0-330-54020-9|pages=117–120|chapter=6. Ideas of India (section IX)|access-date=3 January 2015}}</ref> 1946 ರಲ್ಲಿ, [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ರಚನಾ ಸಭೆ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ ಸಭೆಯ]] ಕಲಾಪದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯ ವಿಚಾರವು ವಿವಾದಿತ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಬರೆಯಲಾದ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಕಲಾಪಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾದ "ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ" ಎಂಬ ವಿಶೇಷಣದ ಭಾಷೆ ಯಾವುದು? ಭಾರತದ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಸದಸ್ಯರು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನಧಿಕೃತ ಅನುವಾದದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಗದ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಚ್ಚು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕರಡು ಸಮಿತಿಯು ಇದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡದ ಭಾಗಗಳ ಸದಸ್ಯರು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯ ಯಾವುದೇ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಸೇರಿಸದಿರುವಂತೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದಿ|ಹಿಂದಿಯನ್ನು]] ಒಕ್ಕೂಟದ [[ರಾಜಭಾಷೆ|ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]] ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ "ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಾಯಿತು."<ref>Guha, Ramachandra (10 February 2011). "6. Ideas of India (section IX)". India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy. Pan Macmillan. pp. 117–120. ISBN 978-0-330-54020-9. Retrieved 3 January 2015.</ref> [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ]] 343 (1) ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ "ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯ ಹಿಂದಿಯಾಗಿರಬೇಕು" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.</ref>"Constitution of India as of 29 July 2008" (PDF). The Constitution Of India. Ministry of Law & Justice. Archived from the original (PDF) on 21 June 2014. Retrieved 13 April 2011.<ref name="Benedikter2009b">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vpZv2GHM7VQC&pg=PA32|title=Language Policy and Linguistic Minorities in India: An Appraisal of the Linguistic Rights of Minorities in India|last=Thomas Benedikter|publisher=LIT Verlag Münster|year=2009|isbn=978-3-643-10231-7|pages=32–35|access-date=19 December 2014}}</ref> ಸಂಸತ್ತು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸದ ಹೊರತು, ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಎಲ್ಲಾ ಒಕ್ಕಟದ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾದ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಭಾಷೆಯನ್ನು ನ26 ಜನವರಿ 1965 ರಂದು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು.<ref>"Constitution of India as of 29 July 2008" (PDF). The Constitution Of India. Ministry of Law & Justice. Archived from the original (PDF) on 21 June 2014. Retrieved 13 April 2011.</ref> ಭಾಷೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ದಿನಾಂಕವು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭಾರತದ ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳ]], [[ಗುಜರಾತ್]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಪಂಜಾಬ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಪುದುಚೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರಂತೆ, [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಅವರು]] [[wikisource:Official Languages Act, 1963|ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕಾಯಿದೆ, 1963]], <ref name="OLA163Amdt">{{Cite web |date=10 May 1963 |title=Official Languages Act, 1963 (with amendments) |url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/official_lang/downloads/act1963_eng.PDF |access-date=3 January 2015 |website=Indian Railways}}</ref> <ref name="CPOLch07">{{Cite web |title=Chapter 7&nbsp;– Compliance of Section 3(3) of the Official Languages Act, 1963 |url=http://www.rajbhasha.gov.in/khand8-eng7.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220150003/http://www.rajbhasha.gov.in/khand8-eng7.pdf |archive-date=20 February 2012 |website=Committee of Parliament on Official Language report}}</ref> ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ 1965 ರ ನಂತರವೂ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಹಿಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು '''ಇನ್ನೂ''' ಬಳಸಬಹುದೆಂಬ ಖಚಿತತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref>Guha, Ramachandra (10 February 2011). "6. Ideas of India (section IX)". India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy. Pan Macmillan. pp. 117–120. ISBN 978-0-330-54020-9. Retrieved 3 January 2015.</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1965 ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಭಾರತದ ಹೊಸ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ [[ಲಾಲ್ ಬಹಾದುರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರು]] 26 ಜನವರಿ 1965 ರಿಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಾದರು. ಇದು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆಂದೋಲನ, ಗಲಭೆಗಳು, ಸ್ವಯಂ ಅಗ್ನಿಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದ ನಿಲುವಿನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ವಿಭಜನೆ, ದಕ್ಷಿಣದ ಇಬ್ಬರು ಕೇಂದ್ರ ಮಂತ್ರಿಗಳ ರಾಜೀನಾಮೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಏಕತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೆದರಿಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.<ref>Guha, Ramachandra (10 February 2011). "6. Ideas of India (section IX)". India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy. Pan Macmillan. pp. 117–120. ISBN 978-0-330-54020-9. Retrieved 3 January 2015.</ref> <ref>Hardgrave, Robert L. (August 1965). The Riots in Tamilnad: Problems and Prospects of India's Language Crisis. Asian Survey. University of California Press.</ref> ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. <ref name="Forrester1966">{{Citation|last=Forrester|first=Duncan B.|title=The Madras Anti-Hindi Agitation, 1965: Political Protest and its Effects on Language Policy in India|journal=Pacific Affairs|volume=39|number=1/2|pages=19–36|date=Spring–Summer 1966|doi=10.2307/2755179|jstor=2755179}}</ref> 1967 ರಲ್ಲಿ ಕಾಯಿದೆಗೆ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿ, ಆ ಪರಿಣಾಮದ [[ಠರಾವು|ನಿರ್ಣಯವನ್ನು]] ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಅಂಗೀಕರಿಸುವವರೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. ಹಿಂದಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರತಿ ಸದನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.<ref>"Official Languages Act, 1963 (with amendments)" (PDF). Indian Railways. 10 May 1963. Retrieved 3 January 2015.</ref> [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು]] ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರಭಾಷೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯ]] ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಿಲ್ಲ.<ref>Khan, Saeed (25 January 2010). "There's no national language in India: Gujarat High Court". The Times of India. Retrieved 5 May 2014.</ref> <ref>Press Trust of India (25 January 2010). "Hindi, not a national language: Court". The Hindu. Ahmedabad. Retrieved 23 December 2014.</ref> ==== ಹಿಂದಿ ==== [[ಚಿತ್ರ:Hindispeakers.png|thumb| ಹಿಂದಿ-ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಷೆಗಳಾದ ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಮತ್ತು ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಿಂದಿ-ಬೆಲ್ಟ್.]] 2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ 422 ಮಿಲಿಯನ್ (422,048,642) ಜನರು ಹಿಂದಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name="CensusData2001S1">{{Cite web |title=Statement 1&nbsp;– Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues&nbsp;– 2001 |url=http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014133158/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.aspx |archive-date=14 October 2013 |access-date=11 December 2014 |publisher=Government of India}}</ref> ಈ ಅಂಕಿ ಅಂಶವು ಕೇವಲ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಹಿಂದಿ ಮಾತನಾಡುವವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಭಾಷಣವನ್ನು ಹಿಂದಿ ಬೆಲ್ಟ್‌ನ ಉಪಭಾಷೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಷೆಗಳ [[ಮಾತೃಭಾಷೆ|ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಜನರನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಿಂದಿ (ಅಥವಾ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ) [[ದೆಹಲಿ]], ಪಶ್ಚಿಮ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]], [[ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಚಂಡೀಗಡ|ಚಂಡೀಗಢ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ]], [[ಹರಿಯಾಣ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. "ಮಾಡರ್ನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಹಿಂದಿ", ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಭಾಷೆಯು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟದ]] [[ರಾಜಭಾಷೆ|ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವ ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭೆಯು]] ಈಗ ಎಂಟನೇ ಶೆಡ್ಯೂಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ 22 ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಲು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news |title=Rajya Sabha MPs can now speak in any of 22 scheduled languages in the house |url=https://wap.business-standard.com/article/current-affairs/rajya-sabha-mps-can-now-speak-in-any-of-22-scheduled-languages-in-the-house-118071001144_1.html |access-date=24 July 2018 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್ ಕಾಲದ]] ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಯಾದ ''ಖಾರಿ ಬೋಲಿ'' (खड़ी बोली) ಯಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಸ್ವತಃ [[ಅಪಭ್ರಂಶ|ಅಪಭ್ರಂಶದಿಂದ]] ವಿಕಸನಗೊಂಡು [[ಪ್ರಾಕೃತ|ಪ್ರಾಕೃತದಿಂದ]] ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಹಂತವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳೆಂದು]] ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ.{{Fact|date=December 2014}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಹಿಂದಿಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]], ಬ್ರಜ್ ಭಾಷಾ, [[ಹರ್ಯಾಣ್ವಿ ಭಾಷೆ|ಹರ್ಯಾನ್ವಿ]], [[ಬುಂದೇಲಿ]], ಕನೌಜಿ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ, [[ಅವಧಿ ಭಾಷೆ|ಅವಧಿ]], ಬಾಘೇಲಿ ಮತ್ತು [[ಛತ್ತೀಸ್ ಘಡ್ ಭಾಷೆ|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢಿ]] ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MlJFAQAAMAAJ&dq=hindi+languages+western+eastern&pg=PA58|title=Census of India, 1901|last=Commissioner|first=India Census|date=1902|publisher=Printed at the Government central Press|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KMJ_EAAAQBAJ&dq=hindi%2C+braj%2C+awadhi%2C+bagheli%2C+chhattisgarhi%2C+bundeli&pg=PA202|title=UP Police Head Operator / Head Operator (Mechanic) Exam 2022 (Hindi Edition) {{!}} 1800+ Solved Objective Questions (8 Full-length Mock Tests + 4 Sectional Tests)|last=Experts|first=EduGorilla Prep|date=2022-08-03|publisher=EduGorilla Community Pvt. Ltd.|isbn=978-93-5556-434-4|language=hi}}</ref> ಆದರೆ ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಹಿಂದಿ [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿ]] ಬಂಬಯ್ಯ ಹಿಂದಿಯಂತಹ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅಂಡಮಾನ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ ಹಿಂದಿ ಕೂಡ [[ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite journal|title=Digital vitality of Uralic languages|year=2017|doi=10.1556/2062.2017.64.3.1|last=Ács|first=Judit|last2=Pajkossy|first2=Katalin|last3=Kornai|first3=András|journal=Acta Linguistica Academica|volume=64|issue=3|pages=327–345|url=http://real.mtak.hu/65041/1/2062.2017.64.3.1.pdf}}</ref> ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದರಿಂದ, ಹಿಂದಿ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ''ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ'' ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.{{Fact|date=December 2014}} ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಭಾಷೆ, ಬೋಧನಾ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಆಂಗ್ಲ ====   ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತ, ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಸಲಾದ ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಜೊತೆಗೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಕೂಡ ಒಂದು. ಹಿಂದಿಯು ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ'' ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ವಾಸ್ತವದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತದ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯ ಬಳಕೆಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವಿರೋಧವಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬಹುಪಾಲು ವಾಸ್ತವಿಕ ''ಸಂಪರ್ಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ'' ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.<ref>Guha, Ramachandra (10 February 2011). "6. Ideas of India (section IX)". India After Gandhi: The History of the World's Largest Democracy. Pan Macmillan. pp. 117–120. ISBN 978-0-330-54020-9. Retrieved 3 January 2015.</ref> <ref>Hardgrave, Robert L. (August 1965). The Riots in Tamilnad: Problems and Prospects of India's Language Crisis. Asian Survey. University of California Press.</ref>ಪತ್ರಕರ್ತ ಮನು ಜೋಸೆಫ್, ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್|ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]]'' 2011 ರ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷೆಯ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಯಕೆಯಿಂದಾಗಿ, "ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾರತದ ವಾಸ್ತವಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಹಿ ಸತ್ಯ."<ref>{{Cite web |last=Joseph, Manu |author-link=Manu Joseph |date=2011-02-17 |title=India Faces a Linguistic Truth: English Spoken Here |url=https://www.nytimes.com/2011/02/17/world/asia/17iht-letter17.html}}</ref> ನಗರವಾಸಿಗಳು, ಶ್ರೀಮಂತ ಭಾರತೀಯರು, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತೀಯರು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಕಿರಿಯ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆಯು ಅತ್ಯಧಿಕವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=S |first=Rukmini |date=2019-05-14 |title=In India, who speaks in English, and where? |url=https://www.livemint.com/news/india/in-india-who-speaks-in-english-and-where-1557814101428.html |access-date=2022-10-11 |website=mint |language=en}}</ref> 2017 ರಲ್ಲಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಹದಿಹರೆಯದವರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 58 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ಓದಬಲ್ಲರು ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲಿ 53 ಪ್ರತಿಶತ ಮತ್ತು 18 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅರುವತ್ತು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಓದಬಲ್ಲರು.<ref>{{Cite web |last=Pratim Gohain |first=Manash |date=22 January 2018 |title=58% of rural teens can read basic English: Survey |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/education/58-of-rural-teens-can-read-basic-english-survey/articleshow/62596824.cms |access-date=2022-10-11 |website=The Times of India |language=en}}</ref> === ಪರಿಚ್ಛೇದ ಭಾಷೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Indian_Languages_Map.jpg|thumb| ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಎಷ್ಟು ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಪ್ರಕಾರ ಅವುಗಳ ಸಾಪೇಕ್ಷ ಗಾತ್ರ <ref>{{Cite web |last=Snoj |first=Jure |title=20 maps of India that explain the country |url=http://calloftravel.com/20-maps-of-india-that-explain-the-country/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817164557/http://calloftravel.com/20-maps-of-india-that-explain-the-country/ |archive-date=17 August 2017 |access-date=2016-04-17 |website=Call Of Travel |language=en-US}}</ref>]] 1967 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯ ತನಕ, ದೇಶವು 14 ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ಎಂಟನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದ ಮತ್ತು ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯು [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]], ಮೈತೆಯ್ ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ನೇಪಾಳಿಗಳನ್ನು]] ಸೇರಿಸಲು ಅನುಮತಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 18 ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. 1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 ರಂತೆ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದವು 22 ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="cons">{{Cite web |title=Constitution of India as of 29 July 2008 |url=http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127025751/http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf |archive-date=27 ಜನವರಿ 2018 |access-date=13 April 2011 |website=The Constitution Of India |publisher=Ministry of Law & Justice }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true"> <span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The Constitution Of India''. Ministry of Law & Justice. Archived from [http://lawmin.nic.in/coi/coiason29july08.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 21 June 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 April</span> 2011</span>.</cite></ref> {{Rp|330}} ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref>"Statement 1 – Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues – 2001". Government of India. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 11 December 2014.</ref> {| class="wikitable sortable" !ಭಾಷೆ ! ಕುಟುಂಬ ! [[ಐಎಸ್‍ಒ ೬೩೯|ISO 639]] ಕೋಡ್ |- | '''[[ಅಸ್ಸಾಮಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |as |- | '''[[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬೆಂಗಾಲಿ (ಬಾಂಗ್ಲಾ)]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |bn |- | '''ಬೋಡೋ''' | [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] |brx |- | '''[[ಡೋಗ್ರಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |doi |- | '''[[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |gu |- | '''[[ಹಿಂದಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |hi |- | '''[[ಕನ್ನಡ]]''' | [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] |kn |- | '''[[ಕಾಶ್ಮೀರಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |ks |- | '''[[ಕೊಂಕಣಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |gom |- | '''[[ಮೈಥಿಲಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |mai |- | '''[[ಮಲಯಾಳಂ]]''' | [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] |ml |- | '''ಮೈತೆಯಿ (ಮಣಿಪುರಿ)''' | [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] |mni |- | '''[[ಮರಾಠಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |mr |- | '''[[ನೇಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ನೇಪಾಳಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |ne |- | '''[[ಒರಿಯಾ|ಒಡಿಯಾ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |or |- | '''[[ಪಂಜಾಬಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |pa |- | '''[[ಸಂಸ್ಕೃತ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |sa |- | '''[[ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ|ಸಂತಾಲಿ]]''' | [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್]] |sat |- | '''[[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |sd |- | '''[[ತಮಿಳು]]''' | [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] |ta |- | '''[[ತೆಲುಗು]]''' | [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] |te |- | '''[[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]]''' | [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್]] |ur |} ಪ್ರತ್ಯೇಕ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯಗಳು]], ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವುಗಳ ಗಡಿಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಭಾಷಾ ರೇಖೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಅವುಗಳ ಭಾಷಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮಹತ್ವದ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಭಾಷಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತ್]], ಇವು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿಯನ್ನು]] ತಮ್ಮ ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ. [[ತೆಲಂಗಾಣ]], ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉರ್ದು ಮಾತನಾಡುವ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]<ref name="correspondent">{{Cite web |last=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=2022-03-24 |title=Urdu second official language in Andhra Pradesh |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/240322/assembly-passes-two-bills-of-minorities-component-and-urdu-as-2nd-offi.html |access-date=2022-03-26 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದು]], ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು. ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರವು [[ಉರ್ದೂ|ಉರ್ದುವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1% ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು 2020 ರವರೆಗೆ ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ಮೇಘಾಲಯ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 0.01% ಮಾತನಾಡುವ ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಬಹುಪಾಲು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ "ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ" ಪರಿವರ್ತಿಸಿದೆ. <ref>{{Citation|last=Pandharipande|first=Rajeshwari|title=Minority Matters: Issues in Minority Languages in India|url=http://www.unesco.org/most/vl4n2pandhari.pdf|journal=International Journal on Multicultural Societies|volume=4|number=2|year=2002|pages=3–4}}</ref> ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಭಾರತವು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಬಹುದು&nbsp;- ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಬೋಡೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಟೆರಿಟೋರಿಯಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಗಿರುವ ಒಂದು ನಿದರ್ಶನ, ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜೊತೆಗೆ ಬೋಡೋ ಭಾಷಾ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದೆ. <ref name="BTC">{{Cite web |date=10 February 2003 |title=Memorandum of Settlement on Bodoland Territorial Council (BTC) |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/assam/documents/papers/memorandum_feb02.htm |access-date=25 December 2014 |website=South Asia Terrorism Portal}}</ref> ಮತ್ತು ಬರಾಕ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]]<ref name="BarakValley"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1" id="CITEREFANI2014">ANI (10 September 2014). [http://www.dnaindia.com/india/report-assam-government-withdraws-assamese-as-official-language-in-barak-valley-restores-bengali-2017504 "Assam government withdraws Assamese as official language in Barak Valley, restores Bengali"]. ''DNA India''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 December</span> 2014</span>.</cite></ref> ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ. == ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳು == === ಹಿಂದಿ === [[ಚಿತ್ರ:South_Indian_languages.jpg|thumb| [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣದಲ್ಲಿ&nbsp;– ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೆಳಕ್ಕೆ, ಭಾಷೆಗಳು ಹಿಂದಿ, [[ಕನ್ನಡ]], [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]] ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಂ]] . ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಡಳಿತ|ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ]] ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಏಕೈಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. 1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಸ್ವತಂತ್ರವಾದಾಗ, ಭಾರತೀಯ [[ಶಾಸಕ|ಶಾಸಕರು]] ಅಧಿಕೃತ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವಿವಿಧ ಭಾಷಾ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂವಹನಕ್ಕಾಗಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಸವಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆಯ್ಕೆಗಳೆಂದರೆ: * ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರ (41%) ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ<ref>"Statement 1 – Abstract of Speakers' Strength of Languages and Mother Tongues – 2001". Government of India. Archived from the original on 14 October 2013. Retrieved 11 December 2014.</ref> ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ "ಹಿಂದಿ"ಯು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ. * ಹಿಂದಿಯೇತರ ಭಾಷಿಗರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡಿಗ|ಕನ್ನಡಿಗರು]] ಮತ್ತು ತಮಿಳರು ಮತ್ತು [[ಮಿಝೋರಂ|ಮಿಜೋರಾಂ]] ಮತ್ತು [[ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್|ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರು]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿರುವುದು. ''ನೋಡಿ:ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಆಂದೋಲನಗಳು.'' * ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಎರಡನ್ನೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. 1950 ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ|ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನವು]] [[ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ದೇವನಾಗರಿ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದಿ|ಹಿಂದಿಯನ್ನು]] ಒಕ್ಕೂಟದ [[ರಾಜಭಾಷೆ|ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="cons"/> ಸಂಸತ್ತು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂವಿಧಾನವು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ 15 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅಂದರೆ 26 ಜನವರಿ 1965 ರಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. <ref name="cons" /> ಆದರೆ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ಭಾರತದ ಹಿಂದಿ-ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಹಿಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲದಿರುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಸಂಸತ್ತು]] 1963 ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |title=DOL<!-- Bot-generated title --> |url=http://www.rajbhasha.nic.in/dolacteng.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620135422/http://rajbhasha.nic.in/dolacteng.htm |archive-date=20 June 2010 |access-date=21 January 2019}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Commissioner Linguistic Minorities<!-- Bot-generated title --> |url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071008113359/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/35.htm |archive-date=8 October 2007 |access-date=21 January 2019}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Language in India |url=http://www.languageinindia.com/april2002/officiallanguagesact.html |website=www.languageinindia.com |access-date=2023-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180501031949/http://www.languageinindia.com/april2002/officiallanguagesact.html |archive-date=2018-05-01 |url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web |title=THE OFFICIAL LANGUAGES ACT, 1963<!-- Bot-generated title --> |url=http://www.indianrailways.gov.in/RPF/Files/law/BareActs/officiallang1963act.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090601185802/http://www.indianrailways.gov.in/RPF/Files/law/BareActs/officiallang1963act.htm |archive-date=1 June 2009 |access-date=21 January 2019}}</ref> <ref>{{Cite web |title=National Portal of India : Know India : Profile<!-- Bot-generated title --> |url=http://india.gov.in/knowindia/official_language.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070417150059/http://india.gov.in/knowindia/official_language.php |archive-date=17 April 2007 |access-date=21 January 2019}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Committee of Parliament on Official Language report |url=http://www.rajbhasha.gov.in/khand8-eng7.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220150003/http://www.rajbhasha.gov.in/khand8-eng7.pdf |archive-date=20 February 2012 |access-date=21 January 2019}}</ref> ಇದು 1965 ರ ನಂತರವೂ ಹಿಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಇಂಗ್ಲಿಷಅನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಲು ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಿತು. === ಬೆಂಗಾಲಿ === [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಾಂನ]] ಬರಾಕ್ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶ <ref name="The World Factbook">{{Cite web |title=The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |access-date=2018-02-21 |website=www.cia.gov |publisher=Central Intelligence Agency |language=en |archive-date=2021-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |url-status=dead }}</ref> <ref name="Summary by language size">{{Cite web |title=Summary by language size |url=https://www.ethnologue.com/statistics/size |access-date=2019-02-21 |website=Ethnologue |language=en}}</ref> ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಂಗಾಳ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಾಲಿ ( ''ಬಾಂಗ್ಲಾ'' : বাংলা ಎಂದು ಸಹ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಆರನೇ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="The World Factbook" /> <ref name="Summary by language size" /> ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ (1947), ಪೂರ್ವ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಿಂದ ನಿರಾಶ್ರಿತರು [[ತ್ರಿಪುರ|ತ್ರಿಪುರಾ]], ಮತ್ತು [[ಝಾರ್ಖಂಡ್|ಜಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೊಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು|ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಂಗಾಳಿ ಮಾತನಾಡುವ ಜನರಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಆಭರಣ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಂಗಾಳಿ [[ಮಗಧಿ ಭಾಷೆ|ಮಾಗಧಿ]] [[ಪ್ರಾಕೃತ|ಪ್ರಾಕೃತದಿಂದ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು, [[ಅಪಭ್ರಂಶ]] ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾದ [[ಅವಹಟ್ಠ ಭಾಷೆ|ಅಬಹತ್ತದಿಂದ]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು. ಆಧುನಿಕ ಬಂಗಾಳಿ ಶಬ್ದಕೋಶವು ಮಾಗಧಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಮತ್ತು [[ಪಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಪಾಲಿ]] [[ತದ್ಭವ|ಶಬ್ದಕೋಶದ ಮೂಲವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ]] ಎರವಲು ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಎರವಲುಗಳು [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]], [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರೇಬಿಕ್]], [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಸಿಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಂತೆ, ಬೆಂಗಾಲಿಯು ಹಲವಾರು ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ದ್ವಿಭಾಷಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣಿತ ರೂಪವು ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಆಡುಮಾತುಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=The Bengali Language at Cornell&nbsp;– Department of Asian Studies |url=http://lrc.cornell.edu/asian/courses/bengali |access-date=28 December 2017 |website=Lrc.cornell.edu}}</ref> ಬೆಂಗಾಲಿ ಭಾಷೆ ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಧರ್ಮವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆಲೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದೆ. ಬೆಂಗಾಲಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಸುಮಾರು 10 ರಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ (' ಚಾರ್ಗಪದ ' ಬೌದ್ಧ ಹಾಡುಗಳು) ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಭಾಷೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಚಳುವಳಿಗಳು ನಡೆದಿವೆ ಮತ್ತು 1999 ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ|ಯುನೆಸ್ಕೋ]] 1952 ರಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷಾ ಚಳುವಳಿಯ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 21 ಅನ್ನು [[ವಿಶ್ವ ಮಾತೃ ಭಾಷೆ ದಿವಸ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾತೃಭಾಷಾ ದಿನವೆಂದು]] ಘೋಷಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |last=Chu |first=Emily |title=UNESCO Dhaka Newsletter |url=http://www.unesco.org/new/fileadmin/MULTIMEDIA/FIELD/Dhaka/pdf/Publications/UNESCO%20Dhaka%20Newsletter%203v2.pdf |access-date=24 January 2015 |publisher=[[UNESCO]]}}</ref> === ಅಸ್ಸಾಮಿ === [[ಚಿತ್ರ:Illustrated_Manuscript_of_Dakhinpat_Sattra(_Bhagawat).jpg|thumb| ದಖಿನ್ಪತ್ ಸತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭಿಕ ಅಸ್ಸಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಭಾಗವತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ.]] ಅಸ್ಸಾಮಿಯಾ ಅಥವಾ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆಯು [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref name="india-travel-agents.com">{{Cite web |title=Common Languages of India&nbsp;– Popular Indian Language&nbsp;– Languages Spoken in India&nbsp;– Major Indian Languages |url=http://www.india-travel-agents.com/india-guide/languages.html |access-date=28 December 2017 |website=India-travel-agents.com}}</ref> ಇದು ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮಿಲಿಯನ್ &nbsp;2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡು ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವವರು 15 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳೀರು ಮತ್ತು 7 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷಿಕರು ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 23 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |last=Government of India |first=Ministry of Home Affairs |title=C-17 POPULATION BY BILINGUALISM AND TRILINGUALISM |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-17.html |access-date=2021-08-22}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಸ್ಸಾಮಿಯು ಕನಿಷ್ಟ 7 ನೇ ಶತಮಾನದ CE <ref>Sen, Sukumar (1975), ''Grammatical sketches of Indian languages with comparative vocabulary and texts, Volume 1'', P 31</ref> ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು, ಮಧ್ಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಮಾಗಧಿ ಪ್ರಾಕೃತದಿಂದ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಪೂರ್ವ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಮಿಯು ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ {{IPA|/x/}} (ಇದು, ಧ್ವನಿಮಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಂಠ್ಯಧ‍ವನಿ ( [ x ] ) ಮತ್ತು ಉರೂಟಾದ ( [ χ ] ) ಉಚ್ಚಾರಣೆಗಳ ನಡುವೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ). ಎಂಟನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ರಚಿತವಾದ ಚಾರ್ಯಪದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಗಳ ಬರಹಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು, ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಮಾಧವ್ ಕಂದಲಿಯ ಸಪ್ತಕಾಂಡ ರಾಮಾಯಣ, ಇದು 14 ನೇ ಶತಮಾನದ CE ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣವನ್ನು]] [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗೆ]] ಅನುವಾದಿಸಿದ ಮೊದಲ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. === ಮರಾಠಿ === [[ಮರಾಠಿ]] [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]]. ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಗೋವ|ಗೋವಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಹ-ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2011 ರಲ್ಲಿ 83 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Language and Mother Tongue">{{Cite web |title=Language and Mother Tongue |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html |publisher=MHA, Gov. of India}}</ref> ಮರಾಠಿಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳು|ವಿಶ್ವದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] 10 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಮರಾಠಿಯು ಎಲ್ಲಾ ಆಧುನಿಕ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 1100 AD ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ (ಮುಕುಂದರಾಜ್ ಅವರ ''ವಿವೇಕ ಸಿಂಧು'' 12 ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ). ಮರಾಠಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಭಾಷೆಗಳೆಂದರೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ವರ್ಹಾಡಿ ಉಪಭಾಷೆ. ಖಂಡೇಶಿ, ಡಾಂಗಿ, ವಡ್ವಾಲಿ, ಸಾಮವೇದಿ ಮುಂತಾದ ಇತರ ಸಂಬಂಧಿತ ಭಾಷೆಗಳಿವೆ. ಮಾಲ್ವಾಣಿ ಕೊಂಕಣಿಯು ಮರಾಠಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಿ ಪ್ರಾಕೃತದಿಂದ ಬಂದ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿಯೂ ಒಂದು. ಮುಂದೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು [[ಮರಾಠಿ|ಹಳೆಯ ಮರಾಠಿಯಂತಹ]] ಅಪಭ್ರಂಶ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮರಾಠಿ ಭಾಷಾ ದಿನವನ್ನು (ಮರಾಠಿ ದಿನ/ಮರಾಠಿ ದಿವಸ್ (ಅನುವಾದ. ಮರಾಠಿ ದಿನ/ಮರಾಠಿ ದಿವಾಸ) ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಫೆಬ್ರವರಿ 27 ರಂದು ಭಾರತದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮರಾಠಿ ಕವಿ ಕುಸುಮಾಗ್ರಜ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ ವಿ.ವಾ.ಶಿರವಾಡಕರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರಾಠಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು [[ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು|ದಾದ್ರಾ, ನಾಗರ ಹವೇಲಿ, ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ-ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ಗೋವ|ಗೋವಾದಲ್ಲಿ]], [[ಕೊಂಕಣಿ]] ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ; ಆದರೂ ಮರಾಠಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಅಧಿಕೃತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>The Goa, Daman, and Diu Official Language Act, 1987 makes Konkani the official language, but provides that Marathi may also be used "for all or any of the official purposes". The Government also has a policy of replying in Marathi to correspondence received in Marathi. Commissioner Linguistic Minorities,, pp. para 11.3 </ref> ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಜನರು ಅನೇಕ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಪಭಾಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರು. [[ಪ್ರಾಕೃತ]], ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, [[ಅಪಭ್ರಂಶ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದ]] ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಭಾವವು ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಹದ್ದಾಗಿದೆ. ಮರಾಠಿಯು [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋಯಾಸಿಯಾಟಿಕ್]], [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಗಳಾದ [[ಪಾರ್ಸಿ ಭಾಷೆ|ಪರ್ಷಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ|ಅರೇಬಿಕ್]] ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ . ಮರಾಠಿಯು ಪರ್ಷಿಯನ್, ಅರೇಬಿಕ್, [[ಆಂಗ್ಲ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ನಿಂದ]] ಎರವಲು ಪದಗಳನ್ನು ಪಡಕೊಂಡಿದೆ. === ಮೈತೇಯಿ === ''ಮೈತೇಯಿ ಭಾಷೆ'' (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ''ಮಣಿಪುರಿ ಭಾಷೆ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಭಾಷಾ ಉಪ ಶಾಖೆಯ ಭಾರತೀಯ [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ]] . ಇದು [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರದ]] ಏಕೈಕ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೋಡೋ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು [[ಚೀನಿ-ಟಿಬೆಟನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಸೈನೋ-ಟಿಬೆಟಿಯನ್]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ]] ಭಾರತದ ಮುಂದುವರಿದ ಆಧುನಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=XScmdGvMf7IC&q=Owing+to+its+richness+%2C+the+language+has+been+recognized+as+one+of+the+advanced+modern+languages+of+India+by+the+National+Sahitya+Academy+Manipuri&pg=PA80|title=Encyclopaedia of North-East India|last=Bareh|first=Hamlet|date=2001|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-790-0|pages=80|language=en}}</ref> ಇದು ಬರವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಮೈತೇಯಿ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಲಿಪಿ ಎರಡನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |title=Manipuri language and alphabets |url=https://omniglot.com/writing/manipuri.htm |access-date=2022-07-29 |website=omniglot.com}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Manipuri language {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Manipuri-language |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿ ಮೈತೇಯಿ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಭಾರತದ " [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳ]] " ಗಣ್ಯ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Government must take concrete step for recognition of Manipuri as classical language |url=https://www.ifp.co.in/manipur/government-must-take-concrete-step-for-recognition-of-manipuri-as-classical-language |access-date=2022-07-29 |website=Imphal Free Press |language=en |archive-date=2022-07-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220729150132/https://www.ifp.co.in/manipur/government-must-take-concrete-step-for-recognition-of-manipuri-as-classical-language |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |last=IANS |date=2016-08-20 |title=Classic language status for Manipuri demanded |work=Business Standard India |url=https://www.business-standard.com/article/news-ians/classic-language-status-for-manipuri-demanded-116082000690_1.html |access-date=2022-07-29}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2019-08-21 |title=Manipur Govt Begins Efforts for Inclusion of Manipuri Among 'Classical' Languages |url=http://www.indiatodayne.in/breaking-news/story/manipur-govt-begins-efforts-inclusion-manipuri-among-classical-languages-397876-2019-08-21 |access-date=2022-07-29 |website=India Today NE |language=hi}}</ref> ಇದಲ್ಲದೆ, ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಸ್ಸಾಂ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹವರ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರದ]] ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಟ್ಟದ ರಾಜ ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರ ರಾಜ್ಯದ [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ|ರಾಜ್ಯಸಭಾ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿರುವ ಲೀಶೆಂಬಾ ಸನಜಯೋಬಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಮೈತೇಯಿಯನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂನ ''ಸಹವರ್ತಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ'' ಗುರುತಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಮಣಿಪುರಿಯರ ಗುರುತು, ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Manipuri as associate official language in Assam Sanajaoba approaches Sonowal |url=https://www.thesangaiexpress.com/Encyc/2020/9/24/Manipuri-as-associate-official-language-in-AssamSanajaoba-approaches-Sonowal-.html |access-date=2022-07-29 |website=www.thesangaiexpress.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Manipuri language should be one of Assam's associate official languages: AAMSU |url=https://www.ifp.co.in/9888/manipuri-language-should-be-one-of-assams-associate-official-languages-aamsu |access-date=2022-07-29 |website=Imphal Free Press |language=en |archive-date=2023-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230811005543/https://www.ifp.co.in/9888/manipuri-language-should-be-one-of-assams-associate-official-languages-aamsu |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |last=Laithangbam |first=Iboyaima |date=2020-09-27 |title=Assam to look into demand to include Manipuri in list of associate languages |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/minister-to-look-into-demand-to-include-manipuri-in-the-list-of-associate-languages-of-assam/article32707194.ece |access-date=2022-07-29 |issn=0971-751X}}</ref> ಮಣಿಪುರ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರಾ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಮಣಿಪುರಿಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಆಗಸ್ಟ್ 20 ರಂದು ಮೈತೇಯಿ ಭಾಷಾ ದಿನ ( ಮಣಿಪುರಿ ಭಾಷಾ ದಿನ ) ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಮಣಿಪುರ ಸರ್ಕಾರವು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. 20 ಆಗಸ್ಟ್ 1992 ರಂದು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದದಲ್ಲಿ ಮೈತೀಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ ದಿನದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kbu_AwAAQBAJ&dq=meitei+language+day&pg=PA24|title=The Endless Kabaw Valley: British Created Visious Cycle of Manipur, Burma and India|last=Singh|first=Dr Th Suresh|date=2014-06-02|publisher=Quills Ink Publishing|isbn=978-93-84318-00-0|pages=24|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=kbu_AwAAQBAJ&dq=meitei+language+day&pg=PA25|title=The Endless Kabaw Valley: British Created Visious Cycle of Manipur, Burma and India|last=Singh|first=Dr Th Suresh|date=2014-06-02|publisher=Quills Ink Publishing|isbn=978-93-84318-00-0|pages=25|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=eu8cTROu4LcC&dq=meitei+language+day&pg=PA131|title=Countering Displacements: The Creativity and Resilience of Indigenous and Refugee-ed Peoples|last=Coleman|first=Daniel|last2=Glanville|first2=Erin Goheen|last3=Hasan|first3=Wafaa|last4=Kramer-Hamstra|first4=Agnes|date=2012-04-26|publisher=University of Alberta|isbn=978-0-88864-592-0|pages=131|language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=30th Manipuri Language Day observed : 21st aug21 ~ E-Pao! Headlines |url=http://e-pao.net/GP.asp?src=7..210821.aug21 |website=e-pao.net}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2017-08-20 |title=Manipuri Language Day observed in Manipur&nbsp;– Eastern Mirror |url=https://easternmirrornagaland.com/manipuri-language-day-observed-in-manipur/ |website=easternmirrornagaland.com |language=en-GB}}</ref> === ತೆಲುಗು === ತೆಲುಗು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ತೆಲುಗು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಯಾನಂನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೆಲವೇ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ (ಹಿಂದಿ, ಬಂಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಉರ್ದು ಜೊತೆಗೆ) ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಒಡಿಶಾ, ತಮಿಳುನಾಡು, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜಿಪ್ಸಿ ಜನರು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಆರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ತೆಲುಗು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 81 ಮಿಲಿಯನ್), ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳ ಎಥ್ನೋಲಾಗ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದನೆಯದು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. === ತಮಿಳು === [[File:Thiruppugazh_-_Umbartharu_-_Hamsadhwani.wav|thumb|15ನೇ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕವನ ಸಂಕಲನವನ್ನು [[ಗಣೇಶ|ಗಣೇಶನಿಗೆ]] ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ]] ತಮಿಳುನಾಡು, ಪುದುಚೇರಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ ತಮಿಳು. ಇದನ್ನು ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಕೇರಳ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಮಲೇಷ್ಯಾ, ಸಿಂಗಾಪುರ್, ಮಾರಿಷಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ (2001 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ 61 ಮಿಲಿಯನ್) ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 20 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.[ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಬೇಕಾಗಿದೆ] ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಬೇಕಾಗಿದೆ] ಇದು ಭಾರತದ 22 ಅನುಸೂಚಿತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2004 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಉಳಿದಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಕೂಡ ಒಂದು. ಇದನ್ನು "ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭೂತಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ನಿರಂತರವಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಭಾಷೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1997 ಮತ್ತು 2005 ರಲ್ಲಿ ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮೆಮೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ನೋಂದಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾರತದ ಎರಡು ಆರಂಭಿಕ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು, ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ತಮಿಳುನಾಡು, ಪುದುಚೇರಿ, ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು, ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಮತ್ತು ಸಿಂಗಾಪುರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ತಮಿಳು. ಇದು ಕೆನಡಾ, ಮಲೇಷಿಯಾ, ಮಾರಿಷಸ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. === ಉರ್ದು === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಮಾಡರ್ನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಉರ್ದು, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯ ಪರ್ಷಿಯನ್ ರಿಜಿಸ್ಟರ್ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಯಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಅಥವಾ ಉರ್ದು ಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಂತರ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದ ಭಾಷೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಬೇಕಾಗಿದೆ] ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ರೋಮನ್ ಲಿಪಿಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉರ್ದು 70 ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾಷಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು (2001 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ), ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 22 ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ<ref>"Urdu second official language in Andhra Pradesh". Deccan Chronicle (in ಇಂಗ್ಲಿಷ್). 2022-03-24. Retrieved 2022-03-26.</ref>, ಜಮ್ಮುವಿನ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಾಶ್ಮೀರ, ದೆಹಲಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. === ಗುಜರಾತಿ === ಗುಜರಾತಿ [[ಇಂಡೋ - ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆ]] . ಇದು [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತ್‌ನ]] ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ. ಗುಜರಾತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಇಂಡೋ-ಯುರೋಪಿಯನ್]] [[ಭಾಷಾ ವಂಶವೃಕ್ಷ|ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ]] ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಗುಜರಾತಿಯು ಹಳೆಯ ಗುಜರಾತಿಯಿಂದ ವಂಶಸ್ಥರು (ಸುಮಾರು 1100&nbsp;- 1500&nbsp;CE), [[ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಭಾಷೆ|ರಾಜಸ್ಥಾನಿ]] ಮೂಲದ ಅದೇ ಮೂಲ. ಗುಜರಾತಿ ಭಾರತದ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ದಮನ್ ಮತ್ತು ದಿಯು]] ಮತ್ತು [[ದಾದ್ರ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೆಲಿ|ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ ಹವೇಲಿ]] [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ]] ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆ]] (CIA) ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 4.5% (1.21)&nbsp;2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಬಿಲಿಯನ್) ಗುಜರಾತಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು 54.6 ರಷ್ಟಿದೆ&nbsp;ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=Sandra Küng |date=6 June 2013 |title=Translation from Gujarati to English and from English to Gujarati&nbsp;– Translation Services |url=http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141017024018/http://www.wwt-services.co.uk/translations/languages/gujarati-translation-216 |archive-date=17 October 2014}}</ref> === ಕನ್ನಡ === ದ್ರಾವಿಡ ವಿದ್ವಾಂಸ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ ಪ್ರಕಾರ ಕನ್ನಡವು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ.500ರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ-ತಮಿಳು ಉಪ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕವಲೊಡೆಯಿತು.<ref>Zvelebil in H. Kloss & G.D. McConnell; Constitutional languages, p.240, Presses Université Laval, 1 Jan 1989, </ref> ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ದ್ರಾವಿಡ ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಸ್ಟೀವರ್ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿಯವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಭಾಷಾ ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಹಳೆಯ (450ರಿಂದ-1200ರ ವರೆಗೆ), ಮಧ್ಯ (1200ರಿಂದ-1700ರ ವರೆಗೆ) ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ (1700ರಿಂದ-ಇಂದಿನವರೆಗೆ)<ref>Steever, S. B., The Dravidian Languages (Routledge Language Family Descriptions), 1998, p.129, London, Routledge, </ref> <ref>Krishnamurti, Bhadriraju, The Dravidian Languages (Cambridge Language Surveys), 2003, p.23, Cambridge and London: Cambridge University Press, </ref>. ಆರಂಭಿಕ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು 5 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಬಂದವು<ref>H. Kloss & G.D. McConnell, Constitutional languages, p.239, Presses Université Laval, 1 Jan 1989, </ref>, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಲ್ಲಿ ( ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗ ) ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆರಂಭಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಕ್ರಿ,ಶ.850<ref>Narasimhacharya R; History of Kannada Literature, p.2, 1988, Asian Educational Services, New Delhi, </ref> <ref>Sastri, Nilakanta K.A.; A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar, 1955, 2002, India Branch of Oxford University Press, New Delhi, </ref>. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಹಳೆಯ ಲಿಖಿತ ಪ್ರಾಚೀನತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>as, Sisir Kumar; A History of Indian Literature, 500–1399: From Courtly to the Popular, pp.140–141, Sahitya Akademi, 2005, New Delhi, </ref> <ref>R Zydenbos in Cushman S, Cavanagh C, Ramazani J, Rouzer P, The Princeton Encyclopedia of Poetry and Poetics: Fourth Edition, p.767, Princeton University Press, 2012, </ref>. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಒಟ್ಟು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 25,000 ರಿಂದ 30,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯಿಂದ 30,000 ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸ ಶೆಲ್ಡನ್ ಪೊಲಾಕ್ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref>Datta, Amaresh; Encyclopaedia of Indian literature – vol 2, p.1717, 1988, Sahitya Akademi, </ref> ಗಾರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಶಿಪೆಲಿ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ತುಣುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ"<ref>Sheldon Pollock in Dehejia, Vidya; The Body Adorned: Sacred and Profane in Indian Art, p.5, chapter:The body as Leitmotif, 2013, Columbia University Press, </ref> ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬರಹಗಾರರು ಭಾಷೆಯ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>Garg, Gaṅgā Rām; Encyclopaedia of the Hindu World, Volume 1, p.68, Concept Publishing Company, 1992, New Delhi, </ref> <ref>Shipley, Joseph T.; Encyclopedia of Literature – Vol I, p.528, 2007, READ BOOKS, </ref> === ಮಲಯಾಳಂ === === ಒಡಿಯಾ === === ಸಂತಾಲಿ === === ಪಂಜಾಬಿ === === ಮೈಥಿಲಿ === ಮೈಥಿಲಿ / / ˈmaɪtɪli / ; [ 1 ಮೈಥಿಲಿ ) ಭಾರತ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref>"मैथिली लिपि को बढ़ावा देने के लिए विशेषज्ञों की जल्द ही बैठक बुला सकते हैं प्रकाश जावड़ेकर". NDTVIndia.</ref> <ref>"मैथिली को भी मिलेगा दूसरी राजभाषा का दर्जा". Hindustan.</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷಿಕರು ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.<ref>"BJP trying to influence Maithil voters in delhi | मैथिल मतदाताओं को मोहने की कोशिश में है बीजेपी, दिल्ली में हैं कुल 40 लाख वोटर्स| Hindi News, बिहार एवं झारखंड". zeenews.india.com.</ref> ಭಾರತದ 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ, 13,583,464 ಜನರು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1.12% ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>Rise in Hindi language speakers, Statement-4 Retrieved on 22 February 2020</ref> ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಪೂರ್ವ ಟೆರೈನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಚಲಿತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ.<ref>Sah, K. K. (2013). "Some perspectives on Maithili". Nepalese Linguistics (28): 179–188.</ref> ತಿರ್ಹುತವು ಹಿಂದೆ ಲಿಖಿತ ಮೈಥಿಲಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಲಿಪಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>Brass, P. R. (2005). Language, Religion and Politics in North India. Lincoln: iUniverse. ISBN 0-595-34394-5. Retrieved 1 April 2017.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಕೈಥಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇದನ್ನು ದೇವನಾಗರಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>Yadava, Y. P. (2013). Linguistic context and language endangerment in Nepal. Nepalese Linguistics 28: 262–274.</ref> 2003 ರಲ್ಲಿ, ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎಂಟನೇ ಪರಿಚ್ಛೇದದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಧಿಕೃತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಅನುಮತಿಯಿದೆ.<ref>Singh, P., & Singh, A. N. (2011). Finding Mithila between India's Centre and Periphery. Journal of Indian Law & Society 2: 147–181.</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ * [[ಫಿಜಿ ಹಿಂದಿ|ಫಿಜಿ ಹಿಂದಿ]] * ಇಂಡೋ-ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕ್ರಿಯೋಲ್ಗಳು * ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಭಾಷೆಗಳು * ಭೂತಾನ್ ಭಾಷೆಗಳು * ಚೀನಾದ ಭಾಷೆಗಳು * ಫಿಜಿ ಭಾಷೆಗಳು * ಗಯಾನಾ ಭಾಷೆಗಳು * ಮಲೇಷಿಯಾದ ಭಾಷೆಗಳು * [[ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್|ಮಾಲ್ಡೀವ್ಸ್ ಭಾಷೆಗಳು]] * ಮಾರಿಷಸ್ ಭಾಷೆಗಳು * ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್ ಭಾಷೆಗಳು * ನೇಪಾಳದ ಭಾಷೆಗಳು * ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಭಾಷೆಗಳು * ರಿಯೂನಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳು * ಸಿಂಗಾಪುರದ ಭಾಷೆಗಳು * ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಭಾಷೆಗಳು * [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೊದ ಭಾಷೆಗಳು]] * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾಷೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನುವಾದ ಮಿಷನ್ * ಸಿಂಧಿಯ ರೋಮನೀಕರಣ * ತಮಿಳು ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ * ತೆಲುಗು ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> <references group="n" responsive="1"></references> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.muturzikin.com/cartesasiesudest/7.htm ಸೆವೆನ್ ಸಿಸ್ಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (ಭಾರತ)] ವಿವರವಾದ ನಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ [http://www.muturzikin.com/cartesasie/10.htm ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ನಕ್ಷೆ] * [http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/scripts.html ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಪಿಗಳು] * [http://www.kamat.com/indica/diversity/languages.htm ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಭಾಷೆಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ] * [http://www.ciil.org/ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಸೈಟ್] * [http://www.tdil.meity.gov.in/Services/Lang_Tech_Product.aspx ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115113958/http://www.tdil.meity.gov.in/Services/Lang_Tech_Product.aspx |date=2019-11-15 }} * [https://www.himachalpariksha.in/2020/03/languages-spoken-in-himachal-pradesh.html ಹಿಮಾಚಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಗಳು&nbsp;– ಹಿಮಾಚಲ ಪರೀಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406143423/https://www.himachalpariksha.in/2020/03/languages-spoken-in-himachal-pradesh.html |date=2023-04-06 }} {{ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು}} {{Languages of South Asia}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾಷಾ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು]] ny3fbv0ki6lhfho15mfyfc7okhf984q 0 4115 1431920 1358133 2026-10-13T09:32:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431920 wikitext text/x-wiki {{Disambiguation}} {{ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು|name=ಮಯೂರ|type=ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ |familycolor=grey |ಪ್ರಕಟಣೆ=[[ಬೆಂಗಳೂರು]] |ಸಂಪಾದಕರು= | ಜಾಲತಾಣ= http://www.mayuraezine.com/ }} * [[ಮಯೂರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|'೧೯೭೫ರ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ '''ಮಯೂರ''']] ನೋಡಿ. ''</center> * '''ಮಯೂರ''', [[ಕನ್ನಡ]]ದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ಬಳಗದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. * ಪಕ್ಷಿಗಾಗಿ [[ನವಿಲು|ಈ ಪುಟವನ್ನು]] ನೋಡಿ * ರಾಜನಿಗಾಗಿ [[ಮಯೂರಶರ್ಮ|ಈ ಪುಟವನ್ನು]] ನೋಡಿ<br /> ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://web.archive.org/web/20060709183451/http://mayuraezine.com/ ಮಯೂರ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣ] {{ಬೆಂಗಳೂರು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ದ್ವಂದ್ವ ನಿವಾರಣೆ]] m4iltiavaajcxb9gbyeq2jyvsqcspao 0 4975 1431859 1372982 2026-10-13T02:20:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431859 wikitext text/x-wiki {{Infobox ಚಲನಚಿತ್ರ | ಚಿತ್ರದ ಹೆಸರು = ಪ್ರೇಮಲೋಕ | ಚಿತ್ರ = premaloka.jpg| ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ವರ್ಷ = ೧೯೮೭ | ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ = ಶ್ರೀ ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ | ನಾಯಕ(ರು) = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | ನಾಯಕಿ(ಯರು) = ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ | ಪೋಷಕ ನಟರು = [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]]<br/> [[ಶ್ರೀನಾಥ್]]<br/>[[ಲೋಕೇಶ್]]<br/>[[ಪ್ರಭಾಕರ್]]<br/>[[ಊರ್ವಶಿ]]<br/> [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು]] | ಕಥೆ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | ಚಿತ್ರಕಥೆ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | ಸಂಭಾಷಣೆ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಚಿತ್ರಗೀತೆ ರಚನೆ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಣ = [[ಆರ್.ಮಧುಸೂದನ್]]| ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]<br/>[[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]]<br/>[[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]]<br/> ರಮೇಶ್<br/>[[ಲತಾ ಹಂಸಲೇಖ]]<br/>[[ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ]] | ನೃತ್ಯ = | ಸಾಹಸ = | ಸಂಕಲನ = | ನಿರ್ದೇಶನ = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]]| ನಿರ್ಮಾಪಕರು = [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] | ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು = | ಇತರೆ ಮಾಹಿತಿ = [[ಹಿಂದಿ]] ನಟಿ 'ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲ' [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ]]ಕ್ಕೆ 'ಜ್ಯೂಲಿ' ಆಗಿ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದ ಚಿತ್ರ }} ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ '''ಪ್ರೇಮಲೋಕ''' (ಅನುವಾದ. ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಲವ್), ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಪರುವ ರಾಗಂ (ಅನುವಾದ.  ದಿ ಮೆಲೋಡಿ ಆಫ್ ಏಜ್), 1987 ರ ದ್ವಿಭಾಷಾ ರೋಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ವಿ. [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ 1982 ರ ಗ್ರೀಸ್ 2 ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು<ref>https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/reviews/Vivek-Deepa-Sannidhi-Aneesh-Tejeshwar-Sindhu-Loknath-remake-films-Ravichandran/articleshow/33623549.cms? </ref> ಆಧರಿಸಿದ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ವಿ. [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಈಶ್ವರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿ. ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರು ಚೊಚ್ಚಲ ನಟಿ ಜೂಹಿ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಲೀಲಾವತಿ]] ಮತ್ತು [[ಲೋಕೇಶ್]] ಕನ್ನಡ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಜೈ ಶಂಕರ್ ಮತ್ತು ಮನೋರಮಾ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ (ನಟ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ದನ್]], [[ಅಂಬರೀಶ್|ಅಂಬರೀಷ್]], [[ಟೈಗರ್ ಪ್ರಭಾಕರ್|ಪ್ರಭಾಕರ್]], [[ಶ್ರೀನಾಥ್]] ಮತ್ತು [[ಊರ್ವಶಿ]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ<ref>http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Ranadheera-may-do-a-Premaloka/articleshow/35908280.cms</ref>. ತೆಂಗೈ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಚೋ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ಗಣೇಶ್ ತಮಿಳು ಅವತರಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಬರೀಶ್, ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀನಾಥ್ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.mid-day.com/photos/juhi-chawla-birthday-photos-from-the-actress-younger-days-you-may-not-have-seen/6426 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2022-01-03 |archive-date=2019-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113122108/https://www.mid-day.com/photos/juhi-chawla-birthday-photos-from-the-actress-younger-days-you-may-not-have-seen/6426 |url-status=dead }}</ref> ==ನಟರು== * ರವಿ ಆಗಿ [[ರವಿಚಂದ್ರನ್]] * ಶಶಿಕಲಾ ಆಗಿ ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ * ಶಾರದಮ್ಮಳಾಗಿ [[ಲೀಲಾವತಿ]] * ರವಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ [[ಲೋಕೇಶ್]] * ಶಶಿಯ ತಂದೆಯಾಗಿ [[ಶ್ರೀನಾಥ್]] * ರವಿಯ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ತ್ಯಾಗು * ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ [[ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಚಂದ್ರು]] * ರವಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಕೆ ವಿಜಯಾ * ಕಾವೇರಿಯಾಗಿ ಜಯಚಿತ್ರ * ಕಾಲೇಜ್ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಆಗಿ [[ಟೈಗರ್ ಪ್ರಭಾಕರ್|ಪ್ರಭಾಕರ್]] * ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮನೋಹರ್ ಆಗಿ [[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ (ನಟ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] * ಹೋಟೆಲ್ ಸಪ್ಲಾಯರ್ ಆಗಿ [[ಅಂಬರೀಶ್|ಅಂಬರೀಷ್]] * ರೋಹಿಣಿ ಯಾಗಿ [[ಊರ್ವಶಿ]] ==ನಿರ್ಮಾಣ== ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿ. ರವಿಚಂದ್ರನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು. ನಾಯಕ ನಟಿಗೆ, ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ ಅವರನ್ನು ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮೊದಲು ರವಿಚಂದ್ರನ್ 52 ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ==ಸಂಗೀತ== [[Image:೧೦೪x.jpg]] {{Infobox ಚಿತ್ರಗೀತೆ| ಹಾಡು_೧ = ಪ್ರೇಮಲೋಕದಿಂದ ಬಂದ ಪ್ರೇಮದ ಸಂದೇಶ | ಸಾಹಿತಿ_೧ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೧ = [[ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] | ಹಾಡು_೨ = ಈ ನಿಂಬೆ ಹಣ್ಣಿನಂಥ ಹುಡುಗಿ ಬಂತು ನೋಡು| ಸಾಹಿತಿ_೨ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೨ = ರಮೇಶ್| ಹಾಡು_೩ = ಗೆಳೆಯರೆ ನನ್ನ ಗೆಳತಿಯರೆ | ಸಾಹಿತಿ_೩ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೩ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] | ಹಾಡು_೪ = ನೋಡಮ್ಮ ಹುಡುಗಿ ಕೇಳಮ್ಮ ಸರಿಯಾಗಿ | ಸಾಹಿತಿ_೪ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೪ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಲತಾ ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಾಡು_೫ = ಚೆಲುವೆ ಒಂದು ಕೇಳ್ತೀನಿ | ಸಾಹಿತಿ_೫ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೫ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] | ಹಾಡು_೬ = ಯಾರಿವನು ಈ ಮನ್ಮಥನು | ಸಾಹಿತಿ_೬ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೬ = [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] | ಹಾಡು_೭ = ಬಾಯ್‍ಫ್ರೆಂಡ್ ಬರ್ತಾನಂತ ಬಾಯ್ ಬಿಡಬೇಡ | ಸಾಹಿತಿ_೭ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೭ = [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] | ಹಾಡು_೮ = ಏ ಗಂಗೂ ಈ ಬೈಕು ಕಲಿಸಿ ಕೊಡು ನಂಗೂ | ಸಾಹಿತಿ_೮ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೮ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] | ಹಾಡು_೯ = ಇದು ನನ್ನ ನಿನ್ನ ಪ್ರೇಮ ಗೀತೆ ಚಿನ್ನ | ಸಾಹಿತಿ_೯ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೯ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಎಸ್.ಜಾನಕಿ]] | ಹಾಡು_೧೦ = ಮೋಸಗಾರನಾ ಹೃದಯಶೂನ್ಯನಾ | ಸಾಹಿತಿ_೧೦ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೧೦ = [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] | ಹಾಡು_೧೧ = ಬಾಥ್‍ರೂಮಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪ್ರಿಯನ ಕಂಡೆ | ಸಾಹಿತಿ_೧೧ = [[ಹಂಸಲೇಖ]] | ಹಿನ್ನೆಲೆ_ಗಾಯಕರು_೧೧ = [[ವಾಣಿ ಜಯರಾಂ]] | }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== [./https://web.archive.org/web/20210218031233/https://www.kannadalyric.in/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210218031233/https://www.kannadalyric.in/ |date=2021-02-18 }} ಕನ್ನಡ ಲಿರಿಕ್ಸ್.ಕಾಂ ಪ್ರೇಮಲೋಕ ಗೀತಪುಸ್ತಕ] <br> <br> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶತದಿನೋತ್ಸವದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೧೯೮೭ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] m33qvgnamxngsgrqz8rxtqvljpc45r3 0 10485 1431928 1344267 2026-10-13T09:54:14Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1431928 wikitext text/x-wiki '''ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ'''(1925-1990) ನವರು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಹೆಸರಾಂತ ಪತ್ರಕರ್ತರು.ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿದೆಸೆಯಿಂದಲೇ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ವಾಮ್ಯ. ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹರಿತವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಗಾಂಧೀವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಒಲವು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಳ್ಳೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ- ಹೀಗೆಂದು ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣನವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದವರು ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಗೆಳೆತನ ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಎಚ್. ವೈ.ಶಾರದಾಪ್ರಸಾದ|ಎಚ್.ವೈ.ಶಾರದಾಪ್ರಸಾದ್]]. ==ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ== ಕೆಲವು ಪತ್ರಕರ್ತರು ತಮ್ಮ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ವಿನಿಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ ಮೊದಲ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ಲೇಖಕರು. ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತಾತಯ್ಯ, [[ಡಿ.ವಿ.ಜಿ]]., [[ತಿರುಮಲೆ ತಾತಾಚಾರ್ಯ ಶರ್ಮ|ತಿ.ತಾ.ಶರ್ಮ]], [[ಸಿದ್ಧವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮ|ಸಿದ್ದವನಹಳ್ಳಿ ಕೃಷ್ಣಶರ್ಮರ]] ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯವರಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಹೆಸರು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳಿಗೆ, ರಂಗುರಂಗಾದ ನುಡಿ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ, ರೋಚಕ ತಲೆಬರಹಗಳಿಗೆ, ವ್ಯಕ್ತಿ-ಊರು-ದೇಶಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತಿಕೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ. ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಒಂದು ದೀಕ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು; ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ವೃತ್ತಿ ಅರಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರಲ್ಲ. ಅವರ ಸ್ವಧರ್ಮವೇ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ. ವಿಚಾರಪ್ರಸಾರ ಅವರ ಮೂಲಮಂತ್ರ. ಕನ್ನಡದ ಕೂಗಾಗಲಿ, ಸಮಾಜದ ತುಳಿತಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ದನಿಯಾಗಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ತನಾದವಾಗಲಿ-ಖಾದ್ರಿಯವರ ಲೇಖನಿಗೆ ಅವನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮನಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸತ್ವ-ಕಸುವು ಇತ್ತು. ಇಂದಿಗೂ, ಅವರ, 'ರೈತರು ಬಂದರು ದಾರಿಬಿಡಿ' ಸಂಪಾದಕೀಯ ಎಲ್ಲರ ಬಾಯಲ್ಲೂ ಹಚ್ಚ ಹಸಿರು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ== [[ಮಂಡ್ಯ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮೇಲುಕೋಟೆ]]ಯ ವೈದಿಕ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 6, 1925 ರಂದು ಜನನ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಸಂಸ್ಕøತ ಶಿಕ್ಷಣ. ಮನೆಗೆ ದೊಡ್ಡಮಗ. ಮದ್ರಾಸಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ, ಅತ್ತೆಯರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಚಾಮು. ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನೊಡನೆ ಎಳೆಯನಿರುವಾಗಲೇ ಮದ್ರಾಸಿನ ಮರೀನಾ ಸಮುದ್ರದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರನಾಯಕರ ಭಾಷಣ ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶ. ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಬೀಜಾಂಕುರ. ಮೇಲುಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವಾದ ಮೇಲೆ ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದು. ==ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ== ಆಗಲೇ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನೂ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ಮುಕ್ಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗತ್ತು-ಗಮತ್ತು. [[ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ]]-[[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಪರಮಹಂಸ]]ರ ಪ್ರಭಾವ. ಆಗಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಭಿನ್ನ ಅಂಶ. ಕಂದಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ, ಸಂಪ್ರದಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡೆದ್ದರು. ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ [[ಉಪನಯನ]] ಮಾಡಿದಾಗ, [[ಯಜ್ಞೋಪವೀತ|ಜನಿವಾರ]] ಕಿತ್ತೆಸದು ಹೊರಬಂದರು. ಅವರೊಬ್ಬ ಹುಟ್ಟಾ [[ಸಮಾಜವಾದ|ಸಮಾಜವಾದಿ]]. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿಯೇ ಅಂದಿನ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿಯ ಹಿರಿಯರಾದ [[ಜಯಪ್ರಕಾಶ ನಾರಾಯಣ|ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್]], [[ರಾಮ ಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ|ಲೋಹಿಯಾ]] ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಳವಳಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶ, ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಆತ್ಮಕಥೆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದಿದರು. ಪ್ರಬಂಧ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ಬಹುಮಾನದ 5 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಖರೀದಿಸಿ ಓದಿದ್ದು ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು, ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ `ಯಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಪುಟವನ್ನು. [[ಗಣಿತ]]ದ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು [[ಕಾರ್ಲ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್|ಕಾರ್ಲ್‍ಮಾಕ್ರ್ಸ್‍]]ನ `ದಾಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ. ಇಂಟರ್‍ಮೀಡಿಯಟ್ ಓದಿಗಾಗಿ ಯುವರಾಜ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಿದರು. ಆದರೆ ಚಳವಳಿ ಅವರನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜು ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಬಿ.ಎ.ಹಾಲ್. ಬಾಂಬ್‍ಸ್ಫೋಟದ ಸಂಚು, ಪೊಲೀಸರ ಕೈಗೆ [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]]ದ ಕಿರಂಗೂರು ಸೇತುವೆ ಬಳಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದರು. ಜೈಲುವಾಸ. ನಂತರ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ವಿದಾಯ. ಲೋಕ ಜೀವನ ಶಿಕ್ಷಣ ಆರಂಭ. `ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬರುವರೆಗೂ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ. 1942ರ `ಚಲೇಜಾವ್ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ. `ಹರಿಜನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ವಾರವಾರವೂ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವು ಬಿಡದೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ-ಎಂದು ಖಾದ್ರಿಯವರೇ ಒಂದು ಕಡೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ 1944ರಲ್ಲಿ [[ನಂಜನಗೂಡು|ನಂಜನಗೂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಾವೇಶ ಸಂಘಟನೆ ಮಾಡಿದರು. 1944ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜನವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ. ಪತ್ರಿಕಾ ವೃತ್ತಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಕಸಬು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬೇರೂರಿತು, ಎಳೆಯ ಖಾದ್ರಿಯಲ್ಲಿ. ಅದು ಕೊನೆ ತನಕ ಅವರ ಉಸಿರಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ವರ್ಷದ ನವೆಂಬರ್‍ನಲ್ಲಿ [[ಸೇವಾಗ್ರಾಮ್|ಸೇವಾ ಗ್ರಾಮ]]ಕ್ಕೆ ನಯೀತಾಲೀಂ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಸೇವಾಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಸಾನಿಧ್ಯ. ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ನೂರಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಓದಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅವಗಾಹನೆಗಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಇಡುವ ಕೆಲಸ. ಅದೂ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಸೇವಾ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದರು. ವಿಶೇಷ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರು. ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಸೆರೆಮನೆ ವಾಸ ಅನುಭವಿಸಿದರು.[[ಕಾರಾಗೃಹ|ಸೆರೆಮನೆ]]ಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ೧೯೪೪ರಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಸೇವಾ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು.೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಬಂದು [[ಎಚ್.ಸಿ.ದಾಸಪ್ಪ]] ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಯಶೋದರಮ್ಮ ದಾಸಪ್ಪ ನವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.[[ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್]],[[ರಾಮ್ ಮನೋಹರ್ ಲೋಹಿಯಾ]] ಇವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ದುಡಿದರು.೧೯೮೪ ರಿಂದ ೯೦ ರವರೆಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿ]]ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ==ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ== ಸೇವಾಗ್ರಾಮದಿಂದ ಮೈಸೂರಿಗೆ ಮರಳಿ ಎಚ್.ಸಿ. ದಾಸಪ್ಪ ದಂಪತಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ. ನಂತರ ಗೆಳೆಯರ ಜತೆ ಗೂಡಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ]] ಸಂಘಟಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನ. [[ಕಮಲಾದೇವಿ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ. ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಜಯಪ್ರಕಾಶನಾರಾಯಣರ ಪ್ರವಾಸ. [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಸೋಷಲಿಸ್ಟ್ ಸಮ್ಮೇಳನ. `[[ಜಾಗೃತಿ (ವಾರಪತ್ರಿಕೆ)|ಜಾಗೃತಿ]]' ಪತ್ರಿಕೆ ಸಂಪಾದಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ [[ಮುಂಬಯಿ|ಮುಂಬೈ]]ಗೆ ಕಮಲಾದೇವಿ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ನಂತರ ಅದು [[ಧಾರವಾಡ]]ಕ್ಕೆ ಖಾದ್ರಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಳಾಂತರ. 1948ರ ಜೂನ್ ವೇಳೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಪತ್ರಿಕೆ ವರ್ಗ, ದೇಶಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಮೈಸೂರು ಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ. 'ಜಾಗೃತಿ' ಕೆಲವು ಸಂಚಿಕೆಗಳು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು. ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲದ ಕರ್ನಾಟಕ ಆಗಲೇಬೇಕೆಂಬ ಲೇಖನ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಫಲವಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಕೆ.ಸಿ. ರೆಡ್ಡಿ]] ಸರ್ಕಾರ 'ಜಾಗೃತಿ'ಯಿಂದ ಐದು ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ `ಠೇವಣಿ ಹಣ ಕೇಳಿತು. ಠೇವಣಿ ಹಣಕೊಡಲಿಲ್ಲ. ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಪತ್ರಿಕೆ ನಿಂತು ಹೋಯಿತು. 'ಜಾಗೃತಿ' ನಾಡಿನೆಲ್ಲೆಡೆ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಜನರು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಎದಿರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. 1948ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 15 ರಂದು [[ನಾಸಿಕ್|ನಾಸಿಕ್‍]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು. ಅಲ್ಲೇ ಸೋಷಲಿಸ್ಟರು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತೊರೆಯಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದು. 1948-50ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕ. ಆನಂತರ ಅದರ ಜಂಟೀ ಸಂಪಾದಕ. [[ಸಿ.ಜಿ.ಕೆ. ರೆಡ್ಡಿ]] ಜತೆಗೂಡಿ ಎಚ್.ಎ.ಎಲ್. ಕಾರ್ಮಿಕ ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ. ಮತ್ತೆ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ. 1950 ರಿಂದ 60ರವರೆಗೆ ಸಮಾಜವಾದಿ ಹಾಗೂ [[ಸರ್ವೋದಯ ಚಳವಳಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳವಳಿ ಸಂಘಟಿಸಲು ಊರೂರು ಅಲೆತ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಕಾಗೋಡು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ]]ದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ. ಸೆರೆವಾಸ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರವೂ 1952ರ [[ಲೋಕಸಭೆ|ಲೋಕಸಭಾ]] ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ [[ತುಮಕೂರು]] ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ, ಠೇವಣಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು! ಅದು ಒಂದು ಸಾಧನೆಯೇ, ಪ್ರಬಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಎದುರಿಗೆ. ಆ ಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಖಾದ್ರಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದ್ದು 350 ರೂಪಾಯಿ. ಜೆ.ಪಿ. ಸರ್ವೋದಯದ ಕಡೆ ಜಾರಿದಾಗ, [[ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ|ವಿನೋಬಾ]] ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಖಾದ್ರಿ ಸಹ. ಜೆ.ಪಿ. ವಿನೋಬಾ ಭಾಷಣಗಳ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಾಂತರಕಾರರಾಗಿ ಮನಮುಟ್ಟುವ ಭಾಷಣ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯ. ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಗ್ರಂಥಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೊ. ಯಾಮುನಾಚಾರ್ಯರ ಜತೆ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಲಿಯಲ್ಲಿ. ಗಾಂಧೀ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತರುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿ. `ಗಾಂಧೀ ಅರ್ಥವಿಚಾರ ಹಾಗೂ 'ರಾಜನೀತಿ' ಅನುವಾದಿಸಿದರು. 1960ರಿಂದ ಮತ್ತೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ. ಈ ಬಾರಿ, '[[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಆಗ 'ವಿಶ್ವಮಿತ್ರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ವಾರ, ವಾರವೂ ಬಿಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನುಡಿಚಿತ್ರ `ವಾರದ ವ್ಯಕ್ತಿ-ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. 1963ರಿಂದ 1965ರವರೆಗೆ [[ತಾಯಿನಾಡು (ದಿನಪತ್ರಿಕೆ)|ತಾಯಿನಾಡು]] ಬಳಗ ಆರಂಭಿಸಿದ, 'ಗೋಕುಲ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಸಂಪಾದಕ, ಹೊಸತನ, ಹೊಸ ಲೇಖಕರ, ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ. ನಾವಿನ್ಯತೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿ 'ಗೋಕುಲ, ವಾರಪತ್ರಿಕೆ ಬಂದಿತು. ಅನೇಕಾನೇಕ ಹೊಸ ಬರಹಗಾರರು 'ಗೋಕುಲದ ಮೂಲಕ ನಾಡಿಗೆ ದೊರೆತರು. ಪುನಃ `ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆಯಿತು. 1965ರಿಂದ 1974ರವರೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕ. 1974ರ ಕೊನೆಯಿಂದ ಏಪ್ರಿಲ್ 1978ರವರೆಗೆ 'ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕಾ ಬಳಗದ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕ. ಜುಲೈ 1978ರಿಂದ 1990ಮೇ 11ರವರೆಗೆ ಅಂದರೆ ಅವರ ನಿಧನದವರೆಗೆ '[[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ|ಕನ್ನಡ ಪ್ರಭ]]ದ ಸಂಪಾದಕ. 1975ರ [[ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖಾದ್ರಿ ಅವರ ಚಡಪಡಿಕೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಭೂಗತ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಫರ್ನಾಂಡಿಸ್|ಜಾರ್ಜ್‍ಫರ್ನಾಂಡೀಸ್]], ಸಿ.ಜಿ.ಕೆ. ರೆಡ್ಡಿ-[[ಬರೋಡಾ ಡೈನಮೈಟ್ ಪ್ರಕರಣ|ಬರೋಡಾ ಡೈನಮೆಟ್ ಪ್ರಕರಣ]]ದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿಯಾಗಿ ಖಾದ್ರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ವಿರೋಧಿ ಸರ್ಕಾರಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿ, ಖಾದ್ರಿ ಅವರ ಸಹಜ ವೈಚಾರಿಕ ಧೋರಣೆ. [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ]] ಸರ್ಕಾರ ರಚಿತವಾದಾಗ, 1984ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ನಾಮಕರಣ. ಮುದ್ದಾದ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ವಿಚಾರಮಂಡನೆ. ಗಂಭೀರ. ಉಡಾಫೆಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಕಂಡರೆ ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ, ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ. ಪೀಳಿಗೆಯ ಅಂತರ ಕಾಣದ ಪತ್ರಕರ್ತ. [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದ ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ, [[ಬಿ.ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯ]]ನವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯ ನಂತರ ತೆರವಾದ ಸಂಪಾದಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಿದರು. ಆದರೆ [[ಸಿ.ಜಿ.ಕೆ.ರೆಡ್ಡಿ]]ಯವರೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾದರೆಂಬ ಕಾರಣ, ಶಾಮಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಕೆಲಕಾಲ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ [[ಟಿ.ಎಸ್.ರಾಮಚಂದ್ರರಾವ್]] ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]]ಯಿಂದ ಹೊರ ನಡೆದ ಶಾಮಣ್ಣ, [[ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಮಯ್ಯ]] ಅವರು [[ತಾಯಿನಾಡು]] ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾಲಿಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಆರಂಭಿಸಿದ [[ಗೋಕುಲ]] ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೂ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]] ತನ್ನ ಬೆಂಗಳೂರು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದ ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ, ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಪ್ರಜಾವಾಣಿ]] ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. [[ದೇವರಾಜ ಅರಸು]] ಆಡಳಿತ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿತ್ತ ಸಚಿವರಾಗಿದ್ದ [[ಎಂ.ವೈ.ಘೋರ್ಪಡೆ]] ಅವರು [[ಲೋಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಟ್ರಸ್ಟ್]] ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ [[ರಂಗನಾಥ ದಿವಾಕರ]] ಅವರಿಂದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪತ್ರಿಕಾ ಸಮೂಹವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ-ಬೆಂಗಳೂರು ಎರಡೂ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನಿಯೋಜಿತಗೊಂಡರು. ಮುಂದೆ [[ಕೆ.ಎಸ್.ರಾಮಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]]ಯವರ ಅಕಾಲ ನಿಧನದಿಂದ ತೆರವಾದ [[ಕನ್ನಡಪ್ರಭ]] ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ ಹುದ್ದೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಹಿ ಸಹಿತ ಪ್ರಥಮ ಪುಟದ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಲೇಖನಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೇತರ ಸರ್ಕಾರವು [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗುವಲ್ಲಿ ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ ಅವರದು ರಾಜ ಪುರೋಹಿತ ಸ್ಥಾನ. [[ಲಂಕೇಶ್ ಪತ್ರಿಕೆ]]ಯ ಬೆಂಬಲವೂ ಹೆಗಡೆಯವರಿಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಸೂತ್ರ ಹಿಡಿಯಲು ನೆರವಾಯಿತು. ತಮ್ಮ ‘ಖಾರ’ವಾದ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧೋರಣೆಯ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ==ಸಾಹಿತ್ಯ== ಪ್ರಜಾವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಲಂಡನ್ನಿನ ಕಾರ್ಡಿಫ್‍ಗೆ ಥಾಂಸನ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ತರಬೇತಿ. ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಎ.ಎಫ್.ಡಬ್ಲ್ಯುಜೆ. ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ. ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸಂಪಾದಕರ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸ್ಥಾಯೀ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯ, ಕರ್ನಾಟಕ ಪತ್ರಿಕಾ ಅಕಾಡೆಮಿ (ಈಗ ಅದು ಮಾಧ್ಯಮ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಗಿದೆ) ಅಧ್ಯಕ್ಷ. ಅಮೆರಿಕ, ಯೂರೋಪ್, ಇರಾನ್, ಜಪಾನ್ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ರಸವತ್ತಾಗಿ ಓದುಗರ ಜತೆ ಲೇಖನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಗಾಂಧೀ ಅರ್ಥವಿಚಾರ, ರಾಜನೀತಿ, ಭೂದಾನಯಜ್ಞ ಸಮಗ್ರ ದರ್ಶನ, ಜಾನ್ ಎಫ್ ಕೆನಡಿ, ಅಮೆರಿಕದ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಕತೆ, ವಿನೋಬಾ ಕಂಡ ಗಾಂಧೀ, ಬರೋಡ ಡೈನಮೈಟ್ ಸಂಚು, ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ ಬರೆದ-ಅನುವಾದ ಮಾಡಿದ ಕೃತಿಗಳು. ಸಂಪಾದಕೀಯ, ಅಗ್ರಲೇಖನ, ಮುಖಪುಟ ಸಂಪಾದಕೀಯಗಳಿಗೆ ಎತ್ತಿದ ಕೈ. ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು ಚಿತ್ತಾಕರ್ಷಕ. ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೊಸತನತಂದರು. ಅವರ ಸಂಸ್ಕøತ ಹಿಂದಿ ಜ್ಞಾನ, ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ವರವಾಯಿತು. ಖಾದ್ರಿಯವರ ಬಾನುಲಿ ಭಾಷಣಗಳು, ಚಿಂತನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಶ್ರೋತೃಗಳಿಗೆ ರಸದೂಟ. ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಶಿಸ್ತು, ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ. ಅವರ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು: * ಮಹಾತ್ಮರ ಅರ್ಥವಿಚಾರ (ಅನುವಾದ) * ಆಚಾರ್ಯ ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆಯವರ ಭೂದಾನ ಯಜ್ಞ ಸಮಗ್ರದರ್ಶನ (ಅನುವಾದ) * ಜಾನ್ ಕೆನೆಡಿ * ಅಮೇರಿಕಾದ ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದ ಕಥೆ * ವಿನೋಬಾ ಕಂಡ ಗಾಂಧಿ * ಬರೋಡಾ ಡೈನಮೈಟ್ ಸಂಚು * ರಾಮಮನೋಹರ ಲೋಹಿಯಾ ==ಇವುಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ== * [[ಹೆಚ್.ಆರ್.ನಾಗೇಶರಾವ್]] {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು|ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು|ಖಾದ್ರಿ ಶಾಮಣ್ಣ]] 95qiq0te9qbbcnzo1edig2yevn745pf 0 15373 1431869 1355407 2026-10-13T04:24:50Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431869 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Luxor, Banana Island, Banana Tree, Egypt, Oct 2004.jpg|thumb|right|ಬಾಳೆಗಿಡ]] '''ಬಾಳೆಹಣ್ಣು''' == ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆ ಗಳು == ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ==ಳೆ ತಳಿಯ ವಿದಗಳು== # ಪುಟ್ಟಬಾಳೆ, ಅಥವಾ ಪುಟ್ಟ ಬಿಳೀ ನಂಜನಗೂಡಿನ ರಸಬಾಳೆ:(ಬಿಸ್ ಸುಗಂಧಿ,ಹೂ ಬಾಳೆ):ಈ ತಳಿಯ ಗಿಡಗಳು ಎತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ನಾಟಿ ಮಾಡಿದ ೧೫ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. # ಪಚ್ಚ ಬಾಳೆ:(ಬಸರಾಯಿ ಬಾಳೆ,ಪಚ್ಛ ಬಾಳೆ,ಕ್ಯಾವಂಡಿಷ್): ಈ ತಳಿಯ ಕಾಯಿಗಳು ಹಣ್ಣಾದರೂ ಹಸಿಯಾಗಿಯೇ ಇರುವುದರಿಂದ 'ಪಚ್ಛ ಬಾಳೆ' ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಇದು ತಿಡ್ದ ತಳಿಯಾದುದರಿಂದ ಆಧರ ಬೇಕಿಲ್ಲ. # ಏಲಕ್ಕಿ ಬಾಳೆ. # ನೇಂದ್ರಬಾಳೆ: ಗಿಡಗಳು ಮದ್ಯಮ ಎತ್ತರ,ನಾಟಿ ಮಾಡಿದ ೧೩ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಇದು ಒಂದು ಅಡುಗೆಗೆ ಬಳಸುವ ತಳಿ. # ಕದಳಿ ಬಾಳೆ. # [[ಕಲ್ಲುಬಾಳೆ]] # ಬೂದುಬಾಳೆ. # ಗಾಳಿ ಬಾಳೆ. # ಮೈಸೂರು ಬಾಳೆ. # ಪೂವನ್: ಈ ತಳಿಯ ಗಿಡಗಳು ನೀಳವಾಗಿದ್ದು,ಹಣ್ಣುಗಳು ತಿಳಿಹಳದಿ ಮತ್ತು ತೆಳು ಸಿಪ್ಪೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. # ರೊಬಸ್ಟಾ: ಈ ತಳಿಯ ಗೊನೆ ಭಾರವಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಇಳ್ಯುವರಿ ಕೊಡುವ ಈ ತಳಿ ಕೊಯ್ಲಿಗೆ ಬರಲು ೧೩ ತಿಂಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. # ಕರಿಬಾಳೆ: ಇದು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೆಳೆಯುವ ತಳಿ. ಇವು ರಸಭರಿತವಾಗಿದ್ದು, ತಿರುಳು ರುಚಿಯಾಗಿ ಸುವಾಸನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. #ಕ್ಯಾಂಡಿಸ್. #ಏಲಕ್ಕಿ ಬಾಳೆ #ಚಂದ್ರ ಬಾಳೆ #ಬೆಂಗೂರು ಬೂದಿ #ಅವುಂಡೆ ಬಾಳೆ #ರಾಜ ಬಾಳೆ #ಸಾವಿರ ಕದಳಿ #ಉದಯಂ ಬಾಳೆ #ಮೈಸೂರು ಬಾಳೆ #ಕರಿಬಾಳೆ #ಬೆಂಕದಳಿ ಕಪ್ಪು #ಕೆಂಪುಬಾಳೆ ==ಭಾರತದ ಉತ್ಪಾದನೆ== *ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿರುವ ಹಣ್ಣು ಬಾಳೆ ([[ಮಾವು]] ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ). ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಸುಮಾರು 29.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣು ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಇದು ವರ್ಷವಿಡೀ ಲಭ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಇದು ಹೊಂದಿರುವುದು ವಿಶೇಷ.(ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ತಾಣ, ಪ್ರಜಾವಾಣಿ/೧೬/೧೨/೨೦೧೪) *ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತದ ಬೆಳೆಗೆ ಭಾರತವು ಸುಮಾರು 20% ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಬೆಳೆದು, ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನಪಡೆದಿದೆ. ಉಗಾಂಡಾ ಸುಮಾರು 8% ಬೆಳೆದು ಎರಡನೇ ತಯಾರಿಕೆಯ ದೇಶವಾಗಿದೆ. ==ವಿಶ್ವದ ಉತ್ಪಾದನೆ== ;ಶ್ರೇಣೀಕೃತ ಕ್ರಮಾಂಕದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಉತ್ಪಾದನೆ {| border="1" cellspacing="0" width="80%" |- ! colspan="15" | ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ (2011) ಮೂಲಕ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು - ಉತ್ಪಾದನೆ |- !ಕ್ರ.ಸಂ!! ದೇಶ !!ಟನ್-ದಶಲಕ್ಷ !!ವಿಶ್ವದ ಶೇಕಡಾವಾರು!!.!!ಕ್ರ.ಸಂ.|| ದೇಶ !!ಟನ್-ದಶಲಕ್ಷ !!ವಿಶ್ವದ ಶೇಕಡಾವಾರು |- |1 ||ಭಾರತ ||29.7 ||20%||||7 ||[[ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ]] ||6.1 ||4% |- |2 ||[[ಉಗಾಂಡಾ]] ||11.1 ||8%||||8 ||[[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]|| 5.1 ||4% |- |3 ||[[ಚೀನಾ]] ||10.7 ||7%||||9 ||ಕ್ಯಾಮರೂನ್ ||4.8 ||3% |- |4 ||[[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್]] ||9.2 ||6%||||10 ||[[ಟಾಂಜಾನಿಯಾ]] ||3.9 ||3% |- |5 ||[[ಈಕ್ವೆಡಾರ್]] ||8.0 ||6%||||11 ||ಇತರೆ ದೇಶಗಳ -ಒಟ್ಟು||49.6||34% |- |6 ||[[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] ||7.3 ||5%||||'''12''' ||'''ಒಟ್ಟು ವಿಶ್ವದ ಬೆಳೆ '''||'''145.4 '''||100% |} ==ಬಾಳೆ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಆಹಾರಾಂಶಗಳು== ;ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು, ಕಚ್ಚಾ (ಸಾಮಾನ್ಯ ದೈನಂದಿನ ಮೌಲ್ಯ --- ಪ್ರತಿ 100 ಗ್ರಾಂ ನಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು(3.5 ಔನ್ಸ್) {| class="wikitable" |- ! 1.ಶಕ್ತಿ 371 kJ (89 kcal !!ಜೀವಸತ್ವಗಳು(ವಿಟಮಿನ್ಸ್)!!(ಟ್ರೇಸ್) ಲೋಹಾಂಶಗಳು!!ಇತರ ಅಂಶಗಳು |- |'''ಶಕ್ತಿ 371 kJ (89 kcal)''' 1.ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್‍‍ಗಳು 22,84 ಗ್ರಾಂ 2.[[ಸಕ್ಕರೆ]] 12,23 ಗ್ರಾಂ 3.ಆಹಾರದ ಫೈಬರ್ 2.6 ಗ್ರಾಂ 4.ಫ್ಯಾಟ್ 0.33 ಗ್ರಾಂ 5.[[ಪ್ರೋಟೀನ್]] 1.09 ಗ್ರಾಂ ||1.ಥಿಯಾಮೈನ್ (ಬಿ 1) (3%) 0.031 ಮಿಗ್ರಾಂ 2.ರಿಬೋಫ್ಲಾವಿನ್ (B2) (6%) 0.073 ಮಿಗ್ರಾಂ 3.ನಿಯಾಸಿನ್ (B3) (4%) 0.665 ಮಿಗ್ರಾಂ 4.ಪಾಂಟೊಥೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲ (ಬಿ 5) (7%) 0.334 ಮಿಗ್ರಾಂ 5.ಜೀವಸತ್ವ B6 (31%) 0.4 ಮಿಗ್ರಾಂ 6.ಫೋಲೇಟ್ (B9) (5%) 20 ಮಿಕ್ರೋಗ್ 7.ಕೋಲೀನ್ (2%) 9.8 ಮಿಗ್ರಾಂ 8.ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ (10%) 8.7 ಮಿಗ್ರಾಂ ||1.ಐರನ್ (2%) 0.26 ಮಿಗ್ರಾಂ 2.ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ (8%) 27 ಮಿಗ್ರಾಂ 3.[[ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್]] (13%) 0.27 ಮಿಗ್ರಾಂ 4.[[ರಂಜಕ]] (3%) 22 ಮಿಗ್ರಾಂ 5.ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ (8%) 358 ಮಿಗ್ರಾಂ 6.[[ಸೋಡಿಯಂ]] (0%) 1 ಮಿಗ್ರಾಂ 7.ಸತು (2%) 0.15 ಮಿಗ್ರಾಂ ||1.ಫ್ಲೋರೈಡ್ 2.2 ಮಿಕ್ರೋಗ್ |} == ಆಹಾರ ಸಂಶೋಧನಾಲಯಗಳ ವರದಿಗಳು == ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ೯೦ ನಿಮಿಷಗಳ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು, ಎರಡು ಬಾಳೇಹಣ್ಣುಗಳು ಸಾಕು. ಈ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಜೊತೆಗೆ, ನಾರಿನಂಶ, ಹಾಗೂ ೩ ವಿಧದ ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸಕ್ಕರೆಗಳಿವೆ. * [[ಸುಕ್ರೋಸ್]] * [[ಫ್ರಕ್ಟೋಸ್]] * [[ಗ್ಲೂಕೋಸ್]] ಪ್ರತಿದಿನ ಇದರ ಸೇವನೆಯಿಂದ, ಅನಾರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧೀ ಹತ್ತು ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬಹುದಂತೆ. == ನಿತ್ಯದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಳೆಹಣ್ಣಿನ ಉಪಯೋಗದಿಂದ ನಾವು ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು == * '''ಖಿನ್ನತೆ :''' '[[ಮೈಂಡ್ ಸಂಸ್ಥೆ,]],' ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆಸಿದ, ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾದವರು ಒಂದು ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಹೆಚ್ಚಿನವರಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಟ್ರಿಪ್ಟೋಪ್ಯಾನ್ ಎಂಬ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ನಮ್ಮ ದೇಹ ಈ ಪ್ರೋಟೀನ್ ನನ್ನು ಸೆರೋಟಿನ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಉದ್ವೇಗಶಮನಗೊಂಡು ಪ್ರಪುಲ್ಲಚಿತ್ತರನ್ನಾಗಿಸುವ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಡುವ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಮೊರೆಹೋಗುವಬದಲು, ದಿನಕ್ಕೊಂದು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಉಪಶಮನಪಡೆಯಬಹುದು. ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಬಿ-೬ ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ನಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಶಕ್ತಿ ವರ್ಧಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಗ್ಲೂಕೋಸ್ ಮಟ್ಟವು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ದೇಹವು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿದಿನ ತಮ್ಮ ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಉತ್ತಮ ಶಕ್ತಿ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು<ref>{{Cite news|url=https://kannadanews.today/health-tips/banana-health-benefits-in-kannada/|title=ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು|website=kannadanews.today}}</ref>. ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Bananas.jpg|thumb|right|ಕ್ಯಾವೆಂಡಿಶ್ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] * '''ರಕ್ತಹೀನತೆ :''' ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಅಂಶ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರಕ್ತಕಣಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿ, ರಕ್ತಹೀನತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತದೆ. * '''ರಕ್ತದೊತ್ತಡ:''' ಪೊಟಾಷಿಯಮ್, [[ಲವಣ]] ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿದ್ದು, ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶ ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ. ಇದರಿಂದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]]ವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಸೂಕ್ತ ಅಸ್ತ್ರ. "[[ಅಮೆರಿಕದ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿ]]" ಕೂಡ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜಾಹೀರುಗೊಳಿಸಲು, ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದೆ. * '''ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ :''' ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪೊಟಾಷಿಯಮ್ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿದೆ. * '''ಮಲಬದ್ಧತೆ :''' ನಾರಿನ ಅಂಶ ಯತೇಚ್ಛ. ಕೃತಕ ವಿರೇಚಕಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಮಲಬದ್ಧತೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು, ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಾಯಕಾರಿ. [[ಚಿತ್ರ:S F-E-CAMERON Egypt 2006 feb 01679.JPG|thumb|right|ಬಾಳೆ ಹೂ]] * '''ಜಡತೆ, ಹಾಗೂ ಆಲಸ್ಯ :''' ಜೇನುತುಪ್ಪವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಮಿಲ್ಕ್ ಶೇಕ್]] ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಪಾನಕ. ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮಾಡಿದರೆ, ಜೇನುತುಪ್ಪ, ರಕ್ತದ ಸಕ್ಕರೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಎದೆಯುರಿ :''' ಜಠರದಲ್ಲಿ, ಸಹಜ ಪ್ರತ್ಯಾಮ್ಲೀಯಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡಿ. ಎದೆಯುರಿಯಿಂದ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿರುವವರಿಗೂ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ದಿವ್ಯೌಷಧ. * '''ಬೆಳಗಿನ ಆನಾರೋಗ್ಯ :''' ಎರಡು ಊಟಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಒಂದು ಬಾಳೆಹಣ್ಣನ್ನು ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಕೊಡುವುದರಿಂದ ವಾಕರಿಕೆ, ವಾಂತಿ ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ಈ ಹಣ್ಣು, ಬೆಳಗಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಡುತ್ತದೆ. * '''ಸೊಳ್ಳೆಕಡಿತ :''' ಸಿಪ್ಪೆಯ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಸೊಳ್ಳೆ ಕಡಿದ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಉಜ್ಜಿ, * '''ನರವ್ಯೂಹ :''' ಬಿ ವಿಟಮಿನ್ ಸಮೃದ್ಧಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನರವ್ಯೂಹದ ಶಾಂತತೆ ಕಾಪಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ. * '''ಬೊಜ್ಜು :''' ಅತೀವ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವವರು, ಬೊಜ್ಜಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಳಗಾಗುವರು. ಸುಮಾರು, ೫೦೦೦ ಒಳರೋಗಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ದ್ರಡ ಪಟ್ಟಿದೆ. ಹೆಚ್ಚುಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವವರಿಗೆ, ಊಟಸೇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಜಂಕ್ ಫುಡ್ (ಕುರುಕಲು ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ, ಚಿಪ್ಸ್, ಚಾಕೊಲೆಟ್, ಮುಂತಾದ ಅಡ್ಡತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಬೊಜ್ಜುಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಬೋಹೈಡ್ರೇಟ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ರಕ್ತದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಅಂತಹ ಅಡ್ಡತಿಂಡಿಗಳ ವಾಂಛೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಬಹುದು. * '''ಅಲ್ಸರ್ :''' ಆಮ್ಲೀಯತೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜಠರದ ಪೊರೆಯನ್ನು ಮರುಲೇಪಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಲ್ಸರ್ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಶಮನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. * '''ಉಷ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಕ :''' ದೇಹಕ್ಕೆ ತಂಪು, ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ವಿಶ್ವದ ಬಹುತೇಕ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. [[ಥಾಯ್ ಲ್ಯಾಂಡ್]] ನಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದರಿಂದ ಅವರ ದೇಹ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳೆರಡರ ಉಷ್ಣತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಹುಟ್ಟಿದ ಮಗುವಿನ ದೇಹಮತ್ತು-ಮನಸ್ಸುಗಳು ಶಾಂತವಾಗಿರಲೆಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. * '''ಧೂಮಪಾನ ಹಾಗೂ ತಂಬಾಕುಸೇವನೆ :''' ಬಿ-೬, ಬಿ-೧೨ ವಿಟಮಿನ್ ಗಳು ಹಾಗೂ ಪೊಟ್ಯಾಶಿಯಮ್, ಮೆಗ್ನೀಶಿಯಮ್ ಅಂಶಗಳು, ನಿಕೊಟಿನ್ನ ಸೆಳೆತದಿಂದ ಹೊರಬರುವಾಗ, ದೇಹದ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತವೆ. * '''ಒತ್ತಡ:''' [[ಪೊಟಾಸಿಯಂ]] ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜ. ಹೃದಯದ ಬಡಿತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆದುಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಮಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ರೀಡಾಳುಗಳ ಪ್ರಥಮ ಆದ್ಯತೆ- ಸೇಬು. ನಂತರ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು. ಇದರಲ್ಲಿ, ೪ ರಷ್ಟು ಪ್ರೋಟಿನ್, ಎರಡುಪಟ್ಟು ಕಾರ್ಬೊ ಹೈಡ್ರೇಟ್, ೩ ಪಟ್ಟು ಫಾಸ್ಫರಸ್, ೫ ಪಟ್ಟು ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣಾಂಶ ಹಾಗೂ ಎರಡುಪಟ್ಟು ಇತರ ವಿಟಮಿನ್, ಹಾಗೂ ಖನಿಜಗಳಿವೆ. ಪೊಟಾಷಿಯಮ್ ಅಂಶಕೂಡ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. "ಹೊತ್ತಲ್ಲದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದೂ-ಇದು ತಿನ್ನುವಬದಲು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನಸೇವನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ನಮ್ಮ ದೇಹ, ಸುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಎಂದು ವೈದ್ಯರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ==ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಳೆ== *ಇಡೀ ದೇಶದ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ 3ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 1,277 ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ ಬಾಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುವ ಬಾಳೆಯನ್ನು ರಾಜ್ಯವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಾಳೆಯನ್ನು ತೂಕದ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಾರುವುದು ಹೌದಾದರೂ, ಅದರ ಸಿಪ್ಪೆಗೆ ಬೆಲೆಯೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಸುಲಿದು ಬಿಸಾಡುವ ವಸ್ತು. ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಬಳಸ ಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆಯಾದರೂ, ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದೆಡೆ ಸಿಪ್ಪೆ ಸೇರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ. *ಆದರೆ, ಬಾಳೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜ್ಯೂಸ್‌, ತಿಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಿಪ್ಪೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಸಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, '''ಅದೇ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜ್ಯೂಸ್‌ ತಯಾರಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸಿಎಫ್‌ಟಿಆರ್‌ಐ) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಯಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ.''' ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲಕ ರುಚಿಕರವಾದ, ನಾರುಯುಕ್ತವಾದ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯೂ ಆದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ==ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಸಿಪ್ಪೆಯ ಜ್ಯೂಸ್‌== *ಮೈಸೂರಿನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಆಹಾರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (ಸಿಎಫ್‌ಟಿಆರ್‌ಐ) ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ‘ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪುನರ್‌ ಬಳಕೆ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಯೋಜನೆ’ ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಾಳೆಯ ಸಿಪ್ಪೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಾರಿನ ಅಂಶ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಾರಿನ ಅಂಶ ದೇಹಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಚನ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಅಂಶ. ಈ ನಾರಿನ ಅಂಶವುಳ್ಳ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಜೀರ್ಣಾಂಗದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಉದ್ದೇಶವನ್ನೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. *ಬಾಳೆಯ ಸಿಪ್ಪೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಮೃದು ಭಾಗವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆಹಾರ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಪಾನೀಯ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೆಡದಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾತಾವರಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಇರುವಂತೆ ಈ ತಂತ್ರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. *ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆಗಳು ಅವುಗಳ ಪಕ್ವತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ವಿಭಿನ್ನ ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪಕ್ವವಾಗದ, ಹಸಿರು ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು ಜೀರ್ಣಕಾರಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ, ಜೊತೆಗೆ ಪಕ್ವ ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು ಬಿಳಿ ರಕ್ತ ಕಣಗಳು ರೋಗ ಮತ್ತು ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite news|url=https://kannadanews.today/health-tips/health-benefits-of-banana-peel/|title=ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಸಿಪ್ಪೆ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು|website=kannadanews.today}}</ref> *ಕಿಡ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಕರಗಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ತೂಕ ಇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಬಾಳೆ ಸಿಪ್ಪೆಯ ಜ್ಯೂಸ್‌ ಸಹಕಾರಿ. ಈ ಜ್ಯೂಸ್‌ ಅನ್ನು ನಿತ್ಯ ಸೇವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ. (ಸಿಪ್ಪೆಗೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಣ ಪಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇನ್ನುಮುಂದೆ ಬರ ಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ, ರೈತರ ಸಬಲೀ ಕರಣಕ್ಕೂ ಈ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಅನುಕೂಲ ಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಮ್‌ ರಾಜಶೇಖರನ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.[<ref>http://www.prajavani.net/news/article.php?data=2016_11_14/451969{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಬಾಳೆ ಸಿಪ್ಪೆಯಿಂದಲೂ ಜ್ಯೂಸ್‌ ತಯಾರಿ!;ನೇಸರ ಕಾಡನಕುಪ್ಪೆ;14 Nov, 2016] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} *ಭಾರತದ ಉತ್ಪಾದನೆ&ವಿಶ್ವದ ಉತ್ಪಾದನೆ-ಆಹಾರಾಂಶ:https://en.wikipedia.org/wiki/Banana [[File:Cavendish banana from Maracaibo.jpg|thumb|ಬಾಳೆಹಣ್ಣು]] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]] r636i44c3rtg3gv3qpps3nkg3ymlt4r 0 21383 1431910 1357923 2026-10-13T09:00:27Z Santhosh Goveas 102329 1431910 wikitext text/x-wiki [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ವು ಏಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ [[ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿತ್ತು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಭಾಗ ಅಂದರೆ ಈಗಿನ ಕೋಲಾರ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಮತ್ತಿತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮದ್ರಾಸ್(ಈಗಿನ ಚನ್ನೈ) [[ಆಡಳಿತ]]ಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಆ ಭಾಗವನ್ನು '''ಮದ್ರಾಸ್ ಕರ್ನಾಟಕ''' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಹೈದರಾಬಾದಿನ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು '''ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ''' ಎಂದೂ, ಮುಂಬಯಿ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೆಶಗಳನ್ನು '''ಮುಂಬಯಿ ಕರ್ನಾಟಕ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] a0cd45lzvogkgbihzjwcgoq1orqr4bn 0 22731 1431823 1429686 2026-10-12T15:38:30Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431823 wikitext text/x-wiki {{Infobox_Monarch|name=Genghis Khan |title=Khagan of the Mongol Empire |image=[[ಚಿತ್ರ:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|170px]] |caption= |reign=1206–1227 |coronation=1206 in [[Kurultai|khurultai]] at the [[Onon River]], [[Mongolia]] |othertitles=[[Khan (title)|Khan]], [[Khagan]] |full name=[[ಚಿತ್ರ:Cinggis qagan.svg|right|24px]]Genghis Khan <br />([[birth name]]: Temüjin)<br />[[Mongolian script]] at right. |successor=[[Ögedei Khan]] |consort=[[Borte|Börte Ujin]]<br />[[Kulan]]<br />[[Yisugen]]<br />[[Yisui]]<br />others |issue=[[Jochi]]<br />[[Chagatai Khan|Chagatai]]<br />[[Ögedei Khan|Ögedei]]<br />[[Tolui]]<br />others |royal house=[[Borjigin]] |royal anthem = |father=[[Yesugei Ba'atur|Yesükhei]] |mother=[[Ho'elun]] |date of birth={{circa}} ೧೧೬೨ |place of birth=[[Khentii Mountains]], [[Mongolia]] |date of death=೧೨೨೭ (aged ೬೫) }} '''ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್''' ({{pron-en|ˈdʒɛŋɡɪs ˈkɑːn}} ಅಥವಾ{{IPA-en|ˈɡɛŋɡɪs ˈkɑːn|}}<ref>[1] ^ ಅಮೇರಿಕನ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷಾ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಪುಟ</ref>; [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್]]:{{lang|khk-Cyrl|Чингис Хаан}} ಅಥವಾ ಟೆಂಗಿಸ್ (ಸಾಗರ, ಸಮುದ್ರ), ''{{lang|khk-Latn|Chinggis Khaan}}'' , ಅಥವಾ ''{{lang|mvf-Latn|Činggis Qaγan}}'' ), {{IPA2|tʃiŋɡɪs χaːŋ|IPA|GenghisKhan01.ogg}};{{circa}} ೧೧೬೨<ref name="birth">Rashid al-Din asserts that ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ lived to the age of ೭೨, placing his year of birth at ೧೧೫೫. The ''Yuanshi'' (元史, ''History of the [[Yuan dynasty]]'', not to be confused with the era name of the [[Han Dynasty]]), records his year of birth as ೧೧೬೫. According to Ratchnevsky, accepting a birth in ೧೧೫೫ would render ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ a father at the age of ೩೦ and would imply that he personally commanded the expedition against the Tanguts at the age of ೭೨. Also, according to the ''[[Altan Tobci]]'', ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್'s sister, Temülin, was nine years younger than he; but the Secret History relates that Temülin was an infant during the attack by the Merkits, during which ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ would have been ೧೮, had he been born in ೧೧೫೫. Zhao Hong reports in his travelogue that the Mongols he questioned did not know and had never known their ages.</ref>–೧೨೨೭), ಹುಟ್ಟು {{Audio|Temujin.ogg|'''Temüjin'''}} (ಅರ್ಥ "ironworker"<ref>{{cite web |author = Bourgoin, Stella |url = http://ias.berkeley.edu/orias/lessonplans/ChingisKhan.htm |title = The Life and Legacy of Chingis Khan |publisher = [[University of California, Berkeley]] |year = 2002 |accessdate = 2008-04-29 |archive-date = 2008-01-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080115081912/http://ias.berkeley.edu/orias/lessonplans/ChingisKhan.htm |url-status = bot: unknown }}</ref>), ''[[ಖಾನ್]]'' (ಆಡಳಿತಗಾರ) ಮತ್ತು ''[[ಖಗನ್]]'' (ಚಕ್ರವರ್ತಿ) ಇತಿಹಾಸದ ಅತಿ [[ದೊಡ್ಡ]] ನಿರಂತರ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] [[ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ|ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ]] ಸ್ಥಾಪಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿ,. [[ಈಶಾನ್ಯ ಏಷಿಯಾ|ಈಶಾನ್ಯ ಏಷಿಯಾದ]] ಅನೇಕ [[ಅಲೆಮಾರಿ]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಅವನು ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ ಏರಿದನು. [[ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ|ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯ ನಂತರ "ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್" ಎಂಬುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಆತ [[ಕರಾ-ಖೇತಾನ್ ಖನಾಟೆ]], [[ಕಾಕಾಸಸ್]], [[ಖ್ವಾರೆಝ್‌ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಸಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಿನ್]] ರಾಜವಂಶಸ್ಥರು ಮುಂತಾದ ಮಂಗೋಲ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದು ದಾಳಿಗಳಾನ್ನು ನಡೆಸಿದೆ. ಆತನ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಮಂಂಗೋಲ್ ಚದ್ರಾಧಿಪತ್ಯ [[ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾದ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು [[ಚೀನಾ]] ದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸಾಯುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು [[ಒಗೆದೇಯ್ ಖಾನ್‌|ಒಗೆದೇಯ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ [[ಖಾನ್ ರಾಜ್ಯ|ಖಾನ್ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಭಾಗ ಮಾಡಿದ. [[ತಾಂಗೂಟ|ತಾಂಗೂಟರನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ೧೨೨೭ರಲ್ಲಿ ಆತ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ. ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು [[ಗುರುತು ಇಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿ|ಗುರುತು ಇಲ್ಲದೆ ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು]]. ಆತನ ವಂಶಸ್ಥರು [[ಯೂರೇಷಿಯಾ|ಯೂರೇಷಿಯಾದ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಧುನಿ ಚೀನಾ, [[ಕೊರಿಯಾ]], ಕಾಕಸಸ್, [[ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾದ]] ದೇಶಗಳು, [[ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿ|ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿನ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಅಥವಾ [[ಹಿಡುವಳಿ]] ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದರು. ತನ್ನ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಸಾಧನೆಗೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಬೇರೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ. [[ಉಯ್‌ಘರ್]] ಲಿಪಿಯನ್ನು ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಬರವಣಿಗೆ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿ ಸಾರಿದ. ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಏಷಿಯಾದ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಅಖಂಡ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಇಂದಿನ [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]] ಆತನನ್ನು ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಪಿತಾಮಹನೆಂದು ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2010-01-26|url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/mongols/empsub1.html|title=Genghis Khan|publisher=[[North Georgia College and State University]]|archive-date=2010-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100306053246/http://www.accd.edu/sac/history/keller/mongols/empsub1.html|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == === ವಂಶ/ಮನೆತನ === {{Main|Family tree of Genghis Khan}} ತೆಜುಮಿನ್ ಆತನ ತಂದೆಯ ಕಡೆಯಿಂದ [[ಮಂಗೋಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಮಂಗೋಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದ [[ಖಾಬುಲ್ ಖಾನ್]], [[ಅಂಬಾಘೈ]] ಮತ್ತು [[ಖುತುಲ್ಲಾ ಖಾನ್‌|ಖುತುಲ್ಲಾ ಖಾನ್‌ಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಕರು. ೧೧೬೧ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ [[ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರು]] ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಮಂಗೋಲರಿಂದ [[ತತಾರ|ತತಾರವೆಗೆ]] ಬದಲಿಸಿದಾಗ ಅವನು ಖಾಬುಲ್‌ಖಾನ್‌ನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite book|first=Paul|last=Ratchnevsky|title=Genghis Khan: His Life and Legacy|url=https://archive.org/details/genghiskhanhisli0000paul|publisher=[[Blackwell Publishing]]|year=1991|isbn= 0-631-16785-4|pages=[https://archive.org/details/genghiskhanhisli0000paul/page/9 9]–10}}</ref> ಗೆಂಘಿಸ್‌ನ ತಂದೆ [[ಯೆಸುಘೈ]] ([[ಬೊರ್ಜಿಗಿನ್‌|ಬೊರ್ಜಿಗಿನ್‌ನ]] ನಾಯಕ ಮತ್ತು ಅಂಬಾಘೈ ಮತ್ತು ಖುತುಲ್ಲಾ ಖಾನ್‌ನ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಕ) ಮಂಗೋಲ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಂಶಸ್ಥರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾದ, ಅದರೆ ತನ್ನ ವಿರೋಧಿ [[ತಾಯ್‌ಜೀ]] ವಂಶಸ್ಥರು ಈ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿದ್ದರು; ಇವರು [[ಅಂಬಾಘಾಯ್‌|ಅಂಬಾಘಾಯ್‌ನ]] ನೇರ ವಂಶಸ್ಥರು. ೧೧೬೧ರ ನಂತರ ತತಾರರು ತುಂಬಾ ಪ್ರಬಲರಾದ ಮೇಲೆ ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರು ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತತಾರರಿಂದ [[ಕೆರಾಯಿಟ|ಕೆರಾಯಿಟರಿಗೆ]] ಬದಲಿಸಿದರು. === ಜನನ === [[ಚಿತ್ರ:onon.jpg|thumb|ಒನನ್ ನದಿ, ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲಿಯಾ, ತೆಮುಜಿನ್ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆದ ಪ್ರದೇಶ.]] ಸಮಕಾಲೀನ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಬಗೆಗೆ ಸಿಗುವ ವಾಸ್ತವಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ. ಈ ಅವಧಿಯ ಕುರಿತು ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ಅನೇಕ ಸಲ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ತೆಮುಜಿನ್ ೧೧೬೨ರಲ್ಲಿ<ref name="birth" /> ಆಧುನಿಕ ಮಂಗೋಲ್‌ನ [[ಬುರ್ಖಾನ್ ಖಾಲ್ದುನ್]] ಪರ್ವತ, [[ಒನೋನ್]] ಮತ್ತು [[ಖೆರ್ಲೆನ್ ನದಿ]] ಹತ್ತಿರದ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ; ಇದು ಇಂದಿನ [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ|ಮಂಗೋಲಿಯಾದ]] ರಾಜಧಾನಿ [[ಉಲಾನ್‌ಬತಾರ್‌|ಉಲಾನ್‌ಬತಾರ್‌ನಿಂದ]] ಅಷ್ಟೇನು ದೂರವಿಲ್ಲ. [[ಮಂಗೋಲ್ ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆ|ಮಂಗೋಲ್ ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆಯೊಂದರ]] ಪ್ರಕಾರ ತೆಮುಜಿನ್ ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಆತನ ಮುಂಗೈಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ಕಲೆಯಿತ್ತು, ಇದು ಆತ ಮುಂದೆ ಮಹಾನಾಯಕನಾಗಲಿರುವ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಕಿಯಾದ್‌ನ ಕಿರುಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು [[ಕೆರಾಯಿತ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ<ref>{{cite book|author=Morgan, David|title=The Mongols (Peoples of Europe)|year=1990|page=58}}</ref> [[ಒಂಗ್ ಖಾನ್]] ಹಾಗೂ ಸಹಚರನಾಗಿದ್ದ ಯೆಸುಖೈನ ಮೂರನೆಯ ಮಗ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಾಯಿ [[ಹೋಲನ್‌|ಹೋಲನ್‌ಳ]] ಹಿರಿಮಗ. ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆತನ ತಂದೆ ಆಗ ತಾನೇ ಸೆರೆಹಿಡಿದಿದ್ದ [[ತತಾರ್]] ನಾಯಕನ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಮುಜಿನ್‌ಗೆ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈತನ ಹೆಸರು, ಅವರು ಕಮ್ಮಾರರ ವಂಶಸ್ಥರಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡ ಸುಉಚಿಸುತ್ತದೆ ( ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ]] ನೋಡಿ). ಯೆಸುಕೈ‌ನ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು [[ಬೋರ್ಜಿಗಿನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೋಲನ್ [[ಒಂಗಿರಾತ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಉಪಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿದವಳಾಗಿದ್ದು [[ಒಲ್ಖನಟ್]] ಪ್ರದೇಶದವಳು.<ref>Guida Myrl Jackson-Laufer, Guida M. Jackson-Encyclopedia of traditional epics,p. ೫೨೭</ref><ref>Paul Kahn, Francis Woodman Cleaves-The secret history of the Mongols, p.೧೯೨</ref> ಇತರೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಂತೆ ಅವರು ಕೂಡ [[ಅಲೆಮಾರಿ|ಅಲೆಮಾರಿಗಳು]]. ತನ್ನ ಪೂರ್ವಿಕರಂತೆ ತಂದೆ ಕೂಡ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ಹೀಗಾಗಿ ತೆಮುಜಿನ್‌ನದು ಘನತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ. ಈ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದಿಂದ ಆತನಿಗೆ ಇತರೆ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಿಂದ ನೆರವು ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.{{Citation needed|date=April 2009}} ಗೆಂಘಿಸ್‌ನ ಯಾವುದೇ ನಿಖರ ಭಾವಚಿತ್ರಗಳು ಇಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಆತನ ಯಾವುದಾದರೂ ಚಿತ್ರಣ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಷಿಯನ್ ಚರಿತ್ರಕಾರ ರ[[ಶೀದ್-ಆಲ್‌-ದಿನ್]] ತನ್ನ "''[[ಕಥಾನಕ]]'' "ದಲ್ಲಿ ಧಾಖಲಿಸಿರುವಂಗೆ ಗೆಂಘಿಸ್‌ನ "ಹೊಳೆಯುವ" ಪೂರ್ವಿಕರು ಎತ್ತರದ ನೀಳಗಡ್ಡದ ಕೆಂಪುಕೂದಲು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಕಣ್ಣಿನ ಮನುಷ್ಯ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಮತ್ತು [[ಕುಬ್ಲಾ ಖಾನ್‌|ಕುಬ್ಲಾ ಖಾನ್‌ನ]] ಮೊದಲ ಭೇಟಿಯನ್ನು ರಶೀದ್-ಅಲ್-ದಿನ್ ವರ್ಣಿಸಿರುವಂತೆ ಕುಬ್ಲಾಖಾನ್ ತನ್ನ ಅನುವಂಶಿಕ ಕೆಂಪುಕೂದಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಗೆಂಘಿಸ್ ಬೆಚ್ಚುತ್ತಾನೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.republicanchina.org/Mongols.html|title= THE MONGOLS&nbsp;— PART I |publisher=Republican China}}</ref> ಅಲ್‌-ದಿನ್‌ನ ಪ್ರಕಾರ ಗೆಂಘಿಸನ ಬೋರ್ಜಿಗಿಡ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ವಂಶದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ದಂತಕತೆಯೊಂದಿದೆ, ಅದು ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ಅಲನ್‌ಕೊ ಮತ್ತು ಅವಳ ಭೂಮಿಗೆ ಅಪರಿಚಿತನಾದ ಕೆಂಪು ಕೂದಲಿನ ಮತ್ತು ನೀಲಿ- ಹಸಿರು ಕಣ್ಣಿನ ಮನುಷ್ಯನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಿಂದ. ಆಧುನಿಕ ಚರಿತ್ರಕಾರ [[ಪಾಲ್ ರಾಚ್‌ನೆವ್‌ಸ್ಕಿ]], ಗೆಂಘೀಸ್‌ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಆ ’ಹೊಳೆಯುವ ಮನುಷ್ಯ" ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಇದೇ ಚಹರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಕಿರ್ಗಿಝ್]] ಜನಾಂಗದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ವಿವಾದಗಳೇನೇ ಇರಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಚರಿತ್ರಕಾರರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಅತಿ ಸಮೀಪದ ಚಿತ್ರಣವೆಂದರೆ ತೈವಾನಿನ ತಾಯ್‌ಪೆಯ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಾವಚಿತ್ರಣ. (ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). === ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ === ತೆಮುಜಿನ್‌ಗೆ [[ಖಾಸಾರ್]], ಖಾಜಿಯುನ್ ಮತ್ತು [[ತೆಮುಗಿ]] ಎಂಬ ಮೂವರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ತೆಮುಲೆನ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರಿ ಇದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ [[ಬೆಖ್ತರ್]] ಮತ್ತು [[ಬೆಲ್ಗುತೈ]] ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಅರೆ-ಸಹೋದರರಿದ್ದರು. ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಅನೇಕ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಂತೆ ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವ ಕಷ್ಟ ಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಆತನ ೯ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ಆತನಿಗೆ [[ಮದುವೆ ಏರ್ಪಾಡು]] ಮಾಡಿದರು, ತನ್ನ ತಾಯಿಯದೇ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದ, ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದ [[ಬೊರ್ತೆ|ಬೊರ್ತೆಯ]] ಮನೆಗೆ ತಂದೆ ಕರೆತಂದರು. ತೆಮುಜಿನ್ ತನ್ನ [[ಮದುವೆಯಾಗಬಲ್ಲ 12ನೆಯ ವಯಸ್ಸು]] ತುಂಬುವ ತನಕ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಮನೆಯ ಯಜಮಾನ ಸನ್ಸರ್‌ನ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ ಆತನ ತಂದೆ ತುಂಬಾ ಕಾಲದಿಂದ ಮಂಗೋಲ್‌ನ ಶತ್ರುಗಳಾಗಿದ್ದ ನೆರೆಯ [[ತತಾರ್]] ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿದ, ನಂತರ ಅವರು ಕೊಟ್ಟ ವಿಷಾಹಾರದಿಂದ ಮೃತನಾದ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ತೆಮುಜಿನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಂದೆಗಿದ್ಧ ಖಾನ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮನೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ, ಆದರೆ ಅಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗ ತಮ್ಮ ನಾಯಕನಾಗುವುದನ್ನು ಆತನ ತಂದೆಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ಅವನು [[ಹೋಲನ್]] ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ದೂರ ಮಾಡಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Djengiz Khân et Toghril Ong Khan.jpeg|thumb|300px|ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಒಂಗ್ ಖಾನ್]] ಮುಂದೆ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಹೋಲನ್ ಮತ್ತು ಅವಳ ಮಕ್ಕಳು ಬಡತನದ ಬಾಳು ನಡೆಸಿದರು, ಕಾಡಿನ ಹಣ್ಣು ಹಂಪಲು, [[ಮರ್ಮೋಟ್‌|ಮರ್ಮೋಟ್‌ಗಳು]] ತೆಮುಜಿನ್ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ತರುತ್ತಿದ್ದ [[ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಬೇಟೆ|ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಬೇಟೆಯಿಂದ]] ಅವರು ಬದುಕುಳಿದರು. ಇಂತಹ ಒಂದು ಬೇಟೆ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ೧೩ವರ್ಷ ವಹಸ್ಸಿನ ತೆಮುಜಿನ್, ಬೇಟೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರೆ-ಸಹೋದರ [[ಬೆಖ್ತರ್‌|ಬೆಖ್ತರ್‌ನನ್ನು]] ಕೊಂದನು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/fall99/kong/Index1.htm|title=The Emperors of Emperors|publisher=[[California State University, Chico]]|archive-date=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316220712/http://www.csuchico.edu/~cheinz/syllabi/fall99/kong/Index1.htm|url-status=dead}}</ref> ಈ ಘಟನೆ ಆತನಿಗೆ ಕುಟುಂಭದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಖಚಿತಗೊಳಿಸಿತು. ೧೧೮೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಮಾಜಿ ಸಹಚರನಾಗಿದ್ದ ಬ್ಜಾರ್ತ್‌ಸ್ಕುಲರ್ ("ತೋಳಗಳು") ಧಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಆತನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದ. ಬ್ಜಾರ್ತ್‌ಸ್ಕುಲರ್ ತೆಂಜಿಮಿನ್‌ನನ್ನು ಗುಲಾಮನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ([[cangue]] ನಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವಂತೆ), ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಶಾನುಭೂತಿಯಿಂದ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾವಲುಗಾರ, [[ಚೆಲಾನ್‌|ಚೆಲಾನ್‌ನ]] ತಂದೆ (ಮುಂದೆ ಈತ ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಯಾದ)ಯ ನೆರವಿನಿಂದ ಆತ ನಡುರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನದಿಯೊಂದರ ಕಂದರದಲ್ಲಿ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡು [[ಗೆರ್]] ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳಾದ [[ಜೆಲ್ಮ್]] ಮತ್ತು[[ಅರ್ಸ್ಲಾನ್]] ಆತನ ಜೊತೆಗೂಡಿದ್ದು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ. ಆತನ ಸಹೋದರರ ಜೊತೆಗೆ ಬಿರುಸಿನ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ ಮನುಷ್ಯಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವರು ಒದಗಿಸಿದರು. ಬ್ಜಾರ್ತ್‌ಸ್ಕುಲರ್‌ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ನಂತರ ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಕೀರ್ತಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗೆ ಹರಡತೊಡಗಿತು. ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಯಾವುದೇ ಬುಡಕಟ್ಟು ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಒಂದುಗೂಡಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮದುವೆಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ವೃದ್ಢಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಯುದ್ಧಗಳು, ಕಳ್ಳತನ, ದಾಳಿ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ನಡುವಿನ ಮುಂದುವರೆದ ಸೇಡಿನ ನಡವಳಿಕೆ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವಂಶಾಡಳಿತಗಾರರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇವುಗಳಿಂದ ಜಟಿಲವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಕ್ಲಿಷ್ಟ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ತೆಮುಜಿನ್ ಬೆಳೆದ. ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ತಾಯಿ ಹೋಲನ್ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಅಸ್ಥಿರ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಂಧವ್ಯಕಾಗಿ [[ಒಪ್ಪಂದ|ಒಪ್ಪಂದಗಳ]] ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬಗ್ಗೆ ಆತನಿಗೆ ಅನೇಕ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಳು. ಈ ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು ಆತ ತನ್ನ ೧೬ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಒಲ್ಕುಟ್‌ಹನ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ [[ಬೋರ್ತೆ|ಬೋರ್ತೆಯನ್ನು]] ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಬೋರ್ತೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು, [[ಜೋಚಿ]] (೧೧೮೫–೧೨೨೬), [[ಚಗತಾಯ್]] (೧೧೮೭—೧೨೪೧), [[ಒಗೆಡೈ]] (೧೧೮೯—೧೨೪೧), ಮತ್ತು [[ತೋಲುಯ್]] (೧೧೯೦–೧೨೩೨). ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಇತರೆ ಹೆಂಡತಿಯರಿಂದ ಹಲವಾರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವರನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆತನ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಬೊರ್ತೆ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ತಕ್ಷಣವೇ [[ಮೆರ್ಕಿಟ|ಮೆರ್ಕಿಟರು]] ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ಹೆಂಡತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಮುಂದೆ ತನಗೆ ಎದುರಾಳಿಯಾದ [[ಜಮುಕ]] ಮತ್ತು ಅವನ ರಕ್ಷಕ [[ಕೆರಾಯಿತ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ [[ಒಂಗ್‌ಖಾನ್‌|ಒಂಗ್‌ಖಾನ್‌ನ]] ನೆರವಿನಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿ ಕರೆತಂದ. ಅವಳು ಬಂಡ ಒಂಭತ್ತು ತಿಂಗಳ ನಂತರ [[ಜೋಚಿ|ಜೋಚಿಗೆ]] ಜನ್ಮಕೊಟ್ಟಳು. ಇದರಿಂದ ಅವನ ಪಿತೃತ್ವದ ಮೇಲೆ ಮೋಡ ಕವಿದಂತಾಯಿತು. ಜೋಚಿಯ ಜನ್ಮ ರಹಸ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿದ್ದರೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ತೆಮುಜಿನ್ [[ತನ್ನ ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳ ಮಟ್ಟದ ವರ್ಗದ]] ಅನೇಕ ಹೆಂಡತಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಬೋರ್ತೆಯೊಬ್ಬಳೇ ಮಹಾರಾಣಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಳು.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.biography.com/search/article.do?id=9308634|title=Genghis Khan Biography (1162/7–1227)|publisher=[[The Biography Channel]]|archive-date=2009-07-16|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20090716141323/http://www.biography.com/search/article.do?id=9308634|url-status=dead}}</ref> === ಧರ್ಮ === ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನ ಧರ್ಮ ಬಹಳ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಊಹಿಸಿರುವಂತೆ, ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾದ [[ಮಂಗೋಲ್]] ಮತ್ತು [[ಟರ್ಕಿಕ್]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ವಾಡಿಕೆಯ ಧರ್ಮಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಶಾಮಾನಿಸಂ]] ಅಥವಾ [[ಟೆಂಗ್ರಿಯಿಸಂ]] ಆದರೆ ಅವನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಧರ್ಮಗಳಿಂದ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನೀತಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಲು ಅವನು [[ಕ್ರೈಸ್ತ]] ಮಿಷನರಿಗಳು, [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ವರ್ತಕರು ಮತ್ತು [[ತಾವೋ]] ಭಿಕ್ಷು [[ಕಿಯೂ ಚುಜಿ]] ಇವರುಗಳ ಜೊತೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ನಡೆಸಿದ. == ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಏಕೀಕರಣ == [[ಚಿತ್ರ:Asia 1200ad.jpg|thumb|300px| 1200 ADಯಲ್ಲಿ ಏಷಿಯಾ]] [[ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾ]] ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ([[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದ]] ಉತ್ತರ ಭಾಗ) ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ (೧೨೦೦ರ ಆರಂಭ) ಅನೇಕ [[ಬುಡಕಟ್ಟು|ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾಗಿ]] ಅಥವಾ ಬುಡಕಟ್ಟು [[ಒಕ್ಕೂಟ|ಒಕ್ಕೂಟಗಳಾಗಿ]] ಚದುರಿ ಹೋಗಿತ್ತು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ [[ನಾಯ್‌ಮನ್ನರು]], [[ಮರ್ಕಿಟರು]], [[ಉಯ್‌ಘುರರು]],[[ತತಾರರು]], [[ಮಂಗೋಲರು]] ಮತ್ತು [[ಕೆರಾಯಿಟ|ಕೆರಾಯಿಟರು]] ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ಮತ್ತು ಅವರು ಸುಖಾಸುಮ್ಮನೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಠಾತ್ ದಾಳಿ ಪ್ರತೀಕಾರ ಮತ್ತು ಸುಲಿಗೆಗಳು ತೋರುವಂತೆ ಅನೇ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿಗಳು. ಇತರೆ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟಗಳ ಬೆಂಬಲಿಗನಾಗುವ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾ ತೆಮುಜಿನ್ ನಿಧಾನ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಆರಂಭಿಸಿದ, ( ಬೇರೆ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಒಬ್ಬ [[ಹಿಡುವಳಿದಾರ]] [[ಕೆರಾಯಿಟ|ಕೆರಾಯಿಟರ]] ಖಾನ್ ಆಗಿದ್ದ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ''ಅಂಡಾ'' (ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಹೋದರ ಅಥವಾ [[ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ಸಹೋದರ]]) [[ತೊಘ್ರುಲ್]], ಚೀನೀ ಹೆಸರುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದ ಒಂಗ್‌ಖಾನ್ ಅಥಾವಾ ವಾಂಗ್‌ಖಾನ್, ಜಿನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ೧೧೯೭ರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಈ ಪದವಿ ನೀಡಿತ್ತು. ಮರ್ಕಿಟರು ಬೋರ್ತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದಾಗ ಈ ಸಂಬಂಧ ಮೊದಲಿಗೆ ಗಟ್ಟಿ ಗೊಂಡಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ತೆಮುಜಿನ್ ತೊಘ್ರುಲ್‌ನ ನೆರವು ಯಾಚಿಸಿದ. ತೊಘ್ರುಲ್ ತನ್ನ ಹಿಡುವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ೨೦,೦೦೦ ಕೆರಾಯಿಟ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ಗೆಳೆಯನಾಗಿದ್ದ, ತನ್ನ ಜಾದರನ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಖಾನ್ (ಆಡಳಿತಗಾರ) ಆಗಿದ್ದ ಜಮುಕನನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗೀದಾರನನ್ನಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟ.<ref>{{cite book|author=Grousset, Rene|title=Conqueror of the World: The Life of Chingis-khan|location=[[New York]]|publisher=[[Viking Press]]|year=1944}}</ref> ಈ ಕದನ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮರ್ಕಿಟರನ್ನು ಹೀನಾಯವಾಗಿ ಸೋಲಿಸಿ ಬೋರ್ತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಕರೆತರಲಾಯಿತಾದರೂ ಅದು ಬಾಲ್ಯಕಾಲದ ಗೆಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಬಿರುಕಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ತೆಮುಜಿನ್ ಮತ್ತು [[ಜಮುಕ]] [[ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ಸಹೋದರ]] (''ಅಂಡ'' ) ಅವರು ಎಂದೆಂದಿಗೂ ನಿಷ್ಠರಾಗಿರುವ ಪಣ ತೊಟ್ಟರು. ೧೨೦೦ರ ಆಜುಬಾಜಿನಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಒಕ್ಕೂಟ ( ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ "ಮಂಗೋಲರು")ದ ಪ್ರಮುಖ ವಿರೋಧಿಗಳೇಂದರೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ನಾಯಮನ್ನರು]], ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರ್ಕಿಟರು, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ತಂಗೂಟರು]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಜಿನ್]] ಹಾಗೂ [[ತತಾರದವರು]]. ೧೧೯೦ ರ ವೇಳೆಗೆ ತೆಮುಜಿನ್, ಅವನ ಹಿಂಬಾಲಕರು ಮತ್ತು ಸಲಹೆಗಾರರು ಏಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಚಿಕ್ಕ ಮಂಗೋಲ್ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಮಾತ್ರ. ವಿರೋಧಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ವಶ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತೆಮುಜಿನ್ ಕೆಲವು ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ದೂರ ಸರಿದ. ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಬದಲು ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ನಿಷ್ಠೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿದ. ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪರಿಪಾಲನೆಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಿ, [[ಯಸ್ಸಾ]] ಎಂಬ ಕೋಡ್ ಒಂದನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯ ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ ನಾಗರೀಕರು ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಭರವಸೆ ಕೊಟ್ಟ. ಎದುರಾಳಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಶತ್ರು ಸೈನಿಕರು ಓಡಿಸಿ ಉಳಿದವರನ್ನು ಹಾಗೇ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬುಡಕಟ್ಟಾನ್ನು ತನ್ನ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಿ ಅದರ ಸದಸ್ಯ್ರನ್ನು ತನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಜೋಡಣೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಅನಾಥರನ್ನು ತನ್ನ ತಾಯಿ ದಟ್ಟಾಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೂಡಾ ಮುತುವರ್ಜಿ ವಹಿಸಿದ, ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸಮ್ಗ್ರ ಭಾಗವಾಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡ. ಈ ರಾಜಕೀಯ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ವಶಕ್ಕೊಳಗಾದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ಪ್ರತಿ ವಿಜಯಗಳು ತೆಮುಜಿನ್‌ನನ್ನು ಬಲಿಷ್ಠನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋದವು.<ref>{{cite book|author=Weatherford, Jack|title=Genghis Khan and the Making of the Modern World|page=44|publisher=Three Rivers Press|year=2004|isbn=0-609-80964-4|chapter=[http://www.cse.iitk.ac.in/~amit/books/weatherford-2004-genghis-khan-making.html 2: Tale of Three Rivers]}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Temüjin proclaimed as Genghis Khan in 1206 Jami' al-tawarikh manuscript.jpg|left|thumb|200px|ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮಂಗೋಲರ ಖಗನ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು]] ತೊಘ್ರುಲ್ (ವಾಂಗ್ ಖಾನ್)ನ ಮಗ [[ಸೆಂಗುಮ್‌|ಸೆಂಗುಮ್‌ಗೆ]] ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಖ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ಸರವಿತ್ತು. ಆಪಾದಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆ ಅವನು ತೆಮುಜಿನ್‌ನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವ ಹುನ್ನಾರ ನಡೆಸಿದ್ದ, ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ತೆಮುಜಿನ್, ತೊಘ್ರುರ್‌ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೀ ಕ್ರಮೇಣ ಮಗನ ಮಾತಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟೂ ತೆಮುಜಿನ್‌ಗೆ ಅಸಹಕಾರ ತೋರತೊಡಗಿದ, ಸೆಂಗುಮ್ಮನ ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ಅರಿತ ತೆಮುಜಿನ್ ಮುಂದೆ ಅವರು ಅವನ ನಿಷ್ಠರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ಮುಂದೆ ತೊಘ್ರುಲ್ ತೆಂಜುಮಿನ್‌ನ ಹಿರಿಮಗ [[ಚೋಜಿ|ಚೋಜಿಗೆ]] ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದು ತೊಘ್ರುಲ್ ಮತ್ತು ತೆಂಜುಮನ್ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಹದಗೆಡಾಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಗೌರವದ ಸೂಚಕ. ಇದು ಎರಡು ಬಣಗಳ ನಡುವಿನ ಬಿರುಕು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿಯಾಯಿತು. ತೊಘ್ರುಲ್ ಈಗಾಗಲೆ ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಜಮುಕನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ, ಆದರೂ ತೊಘ್ರುಲ್ ಮತ್ತು ಜಮುಕನ ನಡುವಿನ ಆಂತರಿಕ ವಿವಾದದ ಜೊತೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಜೊತೆ ಸೇರಿದ್ದು ತೊಘ್ರುಲ್‌ನ ಸೋಲಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಜಮುಕ ಕದನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಲೆತಪ್ಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ. ಈ ಸೋಲು [[ಕೆರಾಯಿಟ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಪತನ ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ವೇಗವರ್ಧಿಯಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Genghiskhantraditional.svg|thumb|upright|60px|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]] ಮುಂದೆ ತೆಮುಜಿನ್‌ಗೆ ನೇರ ಬೆದರಿಕೆ ಇದ್ದದ್ದು, ಜಮುಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿಂಬಾಲಕರು [[ಆಶ್ರಯ]] ಪಡೆದಿದ್ದ [[ನಾಯಮನ್]] (ನಾಯಮನ್ ಮಂಗೋಲರು)ರಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಣಗಳು ತಾವೇ ತಾವಾಗಿ ಸಹವರ್ತಿಗಳಾದರೂ ನಾಯಮನ್ನರು ಶರಣಾಗಲಿಲ್ಲ. ೧೨೦೧ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಕುರುಲ್ತಾಯ್]] [[ಜಮುಕ|ಜಮುಕನನ್ನು]] [[ಗುರ್ ಖಾನ್]] "ವಿಶ್ವಾತ್ಮಕ ಆಡಳಿತಗಾರ"ನನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ, ಇದು [[ಕಾರಾ ಖೇತಾನ್ ಖನಾಟಿ|ಕಾರಾ ಖೇತಾನ್ ಖನಾಟಿಯ]] ಆಡಳಿತಗಾರರು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಪದವಿ. ಜಮುಕ ಪದವಿಗೇರಿದ್ದು ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಜೊತೆಗಾದ ಅಂತಿಮ ಬಿರುಕು, ಅವನನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಬುಡಕಟ್ಟು ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ. ಆದರೂ ಕದನಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಜೆಲ್ಮೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಿರು ಸಹೀದರ [[ಸುಬುತಾಯ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಜಮುಕನನ್ನು ತೊರೆದರು ಅನೇಕ ಕದನಗಳ ನಂತರ ೧೨೦೬ರಲ್ಲಿ ಜಮುಕನ ಬಣದ ಜನರೇ ಅವನನ್ನು ತೆಮುಜಿನ್‌ಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ''ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆ'' ಯ ಪ್ರಕಾರ ತೆಮುಜಿನ್ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಬಣಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ ಮತ್ತೆ ಸ್ನೇಹಹಸ್ತ ಚಾಚಿದ ನಿಷ್ಠರಲ್ಲದವರು ಇರಕೂಡದೆಂದು ಹೇಳಿ ಜಮುಕನನ್ನು ವಂಚಿಸಿದವರನ್ನು ತೆಮುಜಿನ್ ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಸೂರ್ಯನಿರಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಿದ ಜಮುಕ ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ವೀರಮರಣವನ್ನು ಕೋರಿದ. ರಕ್ತ ಚೆಲ್ಲದೇ ಸಾಯುವುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಬೆನ್ನು ಮುರಿಯುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ವಿರೋಧಿಗಳ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ ಕುಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ ಜಮುಕ ಈ ರೀತಿಯ ಸಾವು ಬಯಸಿದ. [[ನಾಯಮನ್ನ|ನಾಯಮನ್ನರ]] ಬಣದಲ್ಲಿದ್ದ್ದ ಉಳಿದ [[ಮರ್ಕಿಟ್]] ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು ಈಗ ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಖಾಸಗಿ ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದ [[ಸುಬುತಾಯ್]] ಸೋಲಿಸಿದ, ಮುಂದೆ ಇವನು ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನ ಯಶಸ್ವಿ [[ದಂಡನಾಯಕ|ದಂಡನಾಯಕನಾದ]]. ನಾಯಮನ್ನರ ಸೋಲು ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಮಂಗೋಲ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಏಕೈಕ ಆಡಳಿತಗಾರನನ್ನಗಿ ಮಾಡಿತು ಅಂದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ತೆಂಜುಮಿನ್‌ನ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು ಅಥವಾ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಕೊಂಡರು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಜೀವನ ಸರಣಿ ವಂಚನೆ ಮತ್ತು ಪಿತೂರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಸಹವರ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಜಮುಕ (ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಬಯಸಿದ್ದ) ಮತ್ತು ವ್ಯಾಂಗ್ ಖಾನ್, ಅವನ ಮಗ ಜೋಚಿ, ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನ ನಿಷ್ಠಾವಂತನಾಗಿದ್ದ ಸಹೋದರ ಖಾಸರ್‌ನನ್ನು ತನ್ನಿಂದ ದೂರಮಾಡ ಬಯಸಿದ್ದ ತುಂಬಾ ಪ್ರಮುಖ [[ಷಮಾನ್]] ನೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆತನ [[ಸೇನಾತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ|ಸೇನಾತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು]] ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಗಳ [[ಉದ್ದೇಶ]], ತನ್ನ [[ವಿಸ್ತೃತ ಗೂಢಚರ್ಯೆ]] ಪಡೆ ಮತ್ತು [[ಯಾಮ್]] ರೂಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಗೆಗೆ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತನಗೆ ಎದುರಾದ [[ಚೀನಿಯರ]] ಸುತ್ತುಗಟ್ಟುವ [[ಯುದ್ಧವಿಧೆ|ಯುದ್ಧವಿಧೆಯನ್ನು]] ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವನು ಚುರುಕಾದ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೆಲ್ಲದರ ಫಲಿತಾಂಶವೆಂದರೆ ೧೨೦೬ರ ವೇಳೆಗೆ [[ಮರ್ಕಿಟರು]], [[ನಾಯಮನ್ನ|ನಾಯಮನ್ನರು]], [[ಮಂಗೋಲರು]], [[ಕೆರಾಯಟರು]], [[ತತಾರರು]], [[ಉಯ್‌ಘುರ್‌|ಉಯ್‌ಘುರ್‌ರು]] ಮತ್ತು ಇತರೆ ಹತಾಷ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಅದು "ಮಂಗೋಲರ" ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಮರಣೀಯ ಹೆಜ್ಜೆ ಗುರುತು. (ಅವರನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು) ಮಂಗೋಲ್ ಪ್ರಮುಖರ ಪರಿಷತ್ತಾದ ಕುರುಲ್ತಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ "[[ಖಾನ್‌]]"ನನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನು "ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್" ಇಂಬ ಹೊಸ [[ಹೆಸರು]] ಪಡೆದು ಕೊಂಡ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಸತ್ತ ನಂತರ ಕೂಡ ಆತನಿಗೆ [[ಖಗನ್]] ಎಂಬ ಪದವಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವನ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆ ಪದವಿಯನ್ನು ತಾನೇ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನ ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ( ಅವನನ್ನು ಮರಣೋತ್ತರವಾಗಿ [[ಯಾನ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಯಾನ್ ವಂಶಸ್ಥರ]] ಸ್ತಾಪಕನೆಂದು ಕೂಡಾ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು) ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಎಲ್ಲ ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ಏಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಿ ತನ್ನ ಸೇನಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಈಕರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಡಿ ತಂದಾಗ ಈ ಹಿಂದೆ ಯುದ್ಧ ನಿರತವಾಗಿದ್ದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಂತಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. {{See also|Mongols before Genghis Khan|Mongols}} == ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು == {{See also|Mongol invasions}} [[ಚಿತ್ರ:Genghis_Khan_empire-en.svg|300px|thumb|ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ಸುಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆತನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಧಾನರು.]] === ಪಶ್ಚಿಮದ ಗ್ಸಿಯಾ ವಂಶಸ್ಥರು === ೧೨೦೬ರಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಉದ್ಭವ ಮತ್ತು ಅವನು ರೂಪಿಸಿದ [[ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]] ಮತ್ತು ಅವನ ಭಾಗೀದಾರರಿಗೆ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ತಾಂಗೂಟ|ತಾಂಗೂಟರು]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಗ್ಸಿಯಾ ವಂಶಸ್ಥರು]] ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದರು. ಅದರ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಮಂಚೂ|ಮಂಚೂರಿಯಾದ]] [[ಜುರ್ಚೆನ್ನ|ಜುರ್ಚೆನ್ನರು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರಿದ್ದರು]], ಅವರು ಉತ್ತರ [[ಚೀನಾ]] ದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದವರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಪಾರಂಪರಿಕ ಪ್ರಭುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದ್ದ ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ ಅಥವಾ ಗ್ಸಿ ಗ್ಸಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮೊದಲು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳು, ಸೈನ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದೆ. ತುಂಬಾ ಬಲಿಷ್ಠರಾದ ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ ಯುವ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಗ್ಸಿ ಗ್ಸಿಯಾದ ನೆರವಿಗೆ ಬರಲಾರರು ಎಂಬ ಸರಿಯಾದ ನಂಬಿಕೆ ಗೆಂಘೀಸ್ ಖಾನ್‌ಗಿತ್ತು. ತಾಂಗೂಟರು ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ ನೆರವು ಕೋರಿದಾಗ ಅವರು ಅದನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref name="resurrection" /> ಉತ್ತಮ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಅದರ ನಗರಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಗಳು ಎದುರಾದರೂ, ೧೨೦೯ರ ವೇಳೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ ಶರಣಾಗಬೇಕೆಂದು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ. === ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರು === {{Main|Mongol-Jin War}} ೧೨೧೧ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ [[ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದ. ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ ದಂಡನಾಯಕ ಮೊದಲನೆ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡದೆ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ. ಬದಲಾಗಿ ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ ದಂಡನಾಯಕ ಮಂಗೋಲರ ಸೇನೆಗೆ ಮಿಂಗ್-ತಾನ್ ಎಂಬ ಗುರಿಕಾರನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ, ಈ ಬಾರಿ ಗುರಿಕಾರ ಪಕ್ಷಾಂತರಮಾಡಿ ರಸ್ತೆಯ ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ ಸೇನೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದೆಯೆಂದು ಮಂಗೋಲರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ. ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ ಪಾಸ್‌ನ ಹತ್ತಿರ ನಡೆದ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರು ಸಾವಿರಾರು ಜಿನ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದರು. ೧೨೧೫ರಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೇ ವಜಾ ಮಾಡಿದ ( ಮುಂದೆ ಇದು ಬೀಜಿಂಗ್ ಎಂದಾಯಿತು). ಇದು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗ್ಸುವಾನ್‌ಝೋಗ್ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರದ ಅರ್ಧಬಾಗವನ್ನು ಮಂಗೋಲರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದ ಕೈಫೆಂಗ್‌ಗೆ ಸಾಗಿಸಿದ. === ಕಾರ-ಖೇತಾನ್ ಖನಾಟೆ === {{Main|Kara-Khitan Khanate}} [[ಚಿತ್ರ:KaraKhitaiAD1200.png|thumb|300px|ಕಾರಾ-ಖೈತಾನ್ ಖನಾಟೆ ಪ್ರದೇಶ]] ತೆಮುಜಿನ್ [[ನಾಯಮನ್]] [[ಒಕ್ಕೂಟ|ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಪದಚ್ಯುತ [[ಖಾನ್]] [[ಕುಚ್‌ಲುಗ್‌|ಕುಚ್‌ಲುಗ್‌ನನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮಂಗೋಲ್ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಅವನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಾಗಿ [[ಕಾರಾ-ಖೇತಾನಿ|ಕಾರಾ-ಖೇತಾನಿನ]] ಖನಾಟೆ ('''ಕಾರಾ-ಕಿತಾಯ್''' ಎಂದು ಕೂಡಾ ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಯನ್ನು ನೆಲೆಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಕಾರಾ ಖೇತಾನ್ ಖನಾಟೆಯನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡು [[ಕುಚ್‌ಲುಗ್‌|ಕುಚ್‌ಲುಗ್‌ನನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಲು, ಬಹುಶಃ ಅವನನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ]] ಮೇಲೆ ನಿರಂತ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಿದ್ದ ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನಾಪಡೆ ದಣಿದಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಯುವ ಸೇನಾನಾಯಕ "ಬಾಣ" ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜೆಬೆ|ಜೆಬೆಯ]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಎರಡು [[ತುಮೆನ್]] (೨೦,೦೦೦ ಸೈನಿಕರು)ಗಳನ್ನು ಕುಚ್‌ಲುಗ್‌ನ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಲು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಅಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೈನಿಕರಿದ್ದ ಮಂಗೋಲ್ ದಾಳಿಕೋರರು ತಮ್ಮ ತಂತ್ರೋಪಾಯಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಕುಚ್‌ಲುಗ್‌ನ ಬೆಂಬಲಿಗರ ನಡುವೆ ಆಂತರಿಕ ದಂಗೆಯ ಕಿಡಿಉ ಹೊತ್ತಿಸ ತೊಡಗಿದರು, ಇದರಿಂದ ಕಾರಾ ಖೇತಾನ್ ಖವಾಟಿ ಮಂಗೋಲರ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಈಡಾಗತೊಡಗಿತ್ತು, ಇದರಿಂದ [[ಕಷ್ಗರ್]] ಪಶ್ಚಿಮವನ್ನು ಕುಚ್‌ಲುಗ್ ಸೈನಿಕರು ಸೋತರು. ಕುಚ್‌ಲುಗ್‌ ಮತ್ತೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ, ಆದರೆ ಜೆಬ್‌ನ ಸೈನ್ಯ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿತು. ಕಾರಾ-ಖೇತಾನ್ ಖನಾಟಿಯ ಸೋಲಿನ ಫಲಿತಾಂಶದಿಂದ ೧೨೧೮ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿಡಿತ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಬಹುದೂರದ [[ಬಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರ|ಬಲ್ಖಾಶ್ ಸರೋವರದ]] ತನಕ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಪರ್ಷಿಯಾದ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ತಾಕುತ್ತಿದ್ದ [[ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾ]] (ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ) ಎಂಬ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. === ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ === {{Main|Mongol invasion of Khwarezmia}} [[ಚಿತ್ರ:Khwarezmid Empire 1190-1220.png|thumb|ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ (1190–1220)]] [[ಚಿತ್ರ:During the battle of Indus.png|thumb|ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿ ಜಲಾಲ್ ಅದ್-ದಿನ್ ತಯಾರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅತ್ಯಾಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್.]] ೧೨೦೦ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಪ್ರಭುತ್ವ|ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು]] [[ಅಲ ಅದ್-ದಿನ್ ಮುಹಮ್ಮದ್]] ಎಂಬ [[ಷಾ]] ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. [[ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗ|ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಡೆಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡ ಗೆಂಘೀಸ್ ಖಾನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೊದಲು ೫೦೦ ಜನರ [[ಕಾರವಾನ್]] ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಆದರೂ ಕಾರವಾನ್ [[ಗೂಢಚಾರಿ|ಗೂಢಚಾರಿಗಳಿದ್ದಾರೆ]], ಇದು ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾನ್ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದಿರುವ ಪಿತೂರಿಯೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ [[ಒಟ್ರಾರ್‌|ಒಟ್ರಾರ್‌ನ]] ಖ್ವಾರೆಝ್ವಿಯಾನ್ ನಗರದ ರಾಜ್ಯಪಾಲ [[ಇನಾಲ್‌ಚುಕ್]] ಮಂಗೋಲಿಯಾದಿಂದ ಬಂದ ಕಾರವಾನಿನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದ. ನಂತರ ಕಾರವಾನಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕೊಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲು ಒಪ್ಪದಿದ್ದಾಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಟಿಲವಾಯಿತು. ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮೂರು ಜನ ರಾಯಭಾರಿಗಳ (ಇಬ್ಬರು ಮಂಗೋಲರು ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಂ)ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಎರಡನೆ ಗುಂಪನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಇವಾಲ್‌ಚುಕ್‌ನ ಬದಲು ಷಾನನ್ನೇ ಭೇಟಿ ಮಾಡಲು ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ. [[ಷಾ]] ಎಲ್ಲ ರಾಯಭಾರಿಗಳ ತಲೆ ಬೋಳಿಸಿ, ಮುಸ್ಲಿಮನ [[ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸಿ]] ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಉಳಿದ ರಾಯಭಾರಿಗಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಿದ. ಇದನ್ನ ಮುಖಾಮುಖಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಆದ ಅಪಮಾನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ೨೦೦,೦೦೦ ಸೈನಿಕರ (೨೦ [[ತುಮೆನ್‌|ತುಮೆನ್‌ಗಳು]]) ತನ್ನ ಸಮರ್ಥ ಸೇನಾ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಳಗೊಂದ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಯೋಜಿಸಿದ. ಒಬ್ಬ ದಂಡನಾಯಕ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸೇನಾ ತುಕಡಿಗಳಾನ್ನು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಕುಟುಂಭದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿ [[ಒಗೆದೇಯ್‌|ಒಗೆದೇಯ್‌ನನ್ನು]] ತನ್ನ ತತ್‌ಕ್ಷಣದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನಗಿ ನೇಮಿಸಿ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾ ಕಡೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಂಡ. ದಂಡ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದ ನಾಯಕತ್ವದ ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನಾ ಪಡೆ [[ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ|ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ]] ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ [[ತೈಯನ್ ಶಾನ್]] ಪರ್ವತವನ್ನು ದಾಟಿತು. ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ತನ್ನ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಅದನ್ನು ಮೂರು ತುಕಡಿಗಳಾಗಿ ಭಾಗ ಮಾಡಿದ. ಮೊದಲ ತುಕಡಿಯನ್ನು ಅವನ ಮಗ [[ಜೋಚಿ]] ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆಸಿದ. [[ಜೆಬ್‌|ಜೆಬ್‌ನ]] ಮುಂದಾಳತ್ವದ ಎರಡನೇ ತುಕಡಿ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾ ದ ನೈರುತ್ಯಕ್ಕೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ನುಗ್ಗಿ ಮೊದಲನೆ ತುಕಡಿಯ ಜೊತೆಗೂಡಿ [[ಸಮರಕಂಡ|ಸಮರಕಂಡದ]] ಮೇಲೆ [[ಪಿನ್ಸರ್ ದಾಳಿ]] ನಡೆಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು [[ತೊಲೂಯಿ]] ನಾಯಕತ್ವದ ಮೂರನೆಯ ತುಕಡಿ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಮುನ್ನಡೆದು ಆ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದನು. ವಿವಿಧ ಆಂತರಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಣ್ಣ ತುಕಡಿಗಳಾಗಿ ಭಾಗಿಸುವ ಷಾನ ನಿರ್ಧಾರದಿಂದ ಸೇನೆ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಸೇನಾಪಡೆಯ ಈ ತುಕಡೀಕರಣ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯಾದ ಸೋಲಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಯಿತು. ದೂರಪ್ರಯಾಣದಿಂದ ದಣಿದಿದ್ದರೂ ಏಕೀಕೃತ ಪ್ರತಿ ದಾಳಿಯನ್ನೇ ಕಾಣದೇ ಸಣ್ಣ ತುಕಡಿಗಳಾನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಸೋಲಿಸುವುದು ಮಂಗೋಲರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಉಪಾಯವನ್ನು ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನೆ [[ಒತ್ರಾರ್]] ನಗರವನ್ನು ಹಠಾತ್ತನೆ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಹಲವಾರು ದೇಶವಾಸಿಗಳಾನ್ನು ನೇಣುಹಾಕಲು ಆದೇಶಿಸಿದ, ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿದಂಡನೆಯಾಗಿ ಇನಾಲ್ಚುಖ್‌ನ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಕರಗಿದ [[ಬೆಳ್ಳಿ]] ಹಾಕಿ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದ. ಕಾಳಗ ಮುಗಿಯುವ ವೇಳೆಗೆ ಷಾ ಶರಣಾಗುವ ಬದಲು ತಲೆಮರೆಸಿಕೊಂಡ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲಾವಧಿ ಮತ್ತು ೨೦,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಆತನನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿ ತರುವಂತೆ [[ಸುಬುತಾಯ್]] ಮತ್ತು ಜೆಬ್‌ಗೆ ಆದೇಶಿಸಿದ. ತನ್ನದೇ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಪುಟ್ಟ ದ್ವೀಪವೊಂದರಲ್ಲಿ ಷಾ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಸತ್ತುಹೋದ. ಮಂಗೋಲರ ಈ ಆಕ್ರಮಣ ಅವರದೇ ಆದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ನೋಡಿದರೂ ಅಮಾನುಷ. ರಾಜಧಾನಿ [[ಸಮರಕಂಡ್]] ತಮ್ಮ ವಶವಾದ ನಂತರ ಅಳಿದುಳಿದ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು [[ಬುಖಾರಾ|ಬುಖಾರಾಗೆ]] ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅಳಿದುಳಿದ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಅದರ ಅದ್ಧೂರಿ ಕಟ್ಟಾಡಗಳಾಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಮಸ್ತ ನಗರ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾದ ಹೊಲ ತೋಟಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನಿಬ್ಬರು ದಂಡನಾಯಕರಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಇರುವ ಕಥೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಯಾವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋದನೆಂದರೆ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದ ಹತ್ತಿದ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ನದಿಯನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಅದನ್ನ ನಕಾಶೆಯಿಂದಲೇ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟ. ಹತ್ತಿರದ ನಗರದ ಬೆಂಬಲದಿಂದ [[ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ]] ಷಾ [[ಜಲಾಲ್ ಅಲ್-ದಿನ್]] ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಂಗೋಲರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಲ ಕಾದಾಡಿದ. ಏನೇ ಆದರೂ ಆಂತರಿಕ ವಿವಾದಗಳು ಸೇನಾದಳವನ್ನು ಒಡೆದು ಚೂರು ಮಾಡಿದವು, ಮತ್ತೊಂದು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಬುಖಾರ ಬಿಟ್ಟು ತೆರಳುವಂತೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡವಿತ್ತು, ಇದು ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಅಂತ್ಯ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಸೇನಾದಳ ಅಲಿಂದ ಹೊರಡುವ ಮೊದಲು ತನ್ನ ಮೂರನೆಯ ಮಗ ಒಗೆದೇಯ್‌ನನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕಮಾಡಿ ಮುಂದಿನ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದ್ದ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ ತನ್ನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಂಬಿಕಸ್ಥ ದಂಡನಾಯಕ ಮುಖಾಲಿಯನ್ನು ಜಿನ್ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲ್ ಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳ ಮಹಾದಂಡನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ್ದ. === ಜಾರ್ಜಿಯಾ ಮತ್ತು ವೊಲ್ಗಾ ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ === {{Main|Mongol invasions of Georgia|Mongol invasion of Volga Bulgaria}} ಮಂಗೋಲ್ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜಾರ್ಜಿಯಾ.Copyright©೨೦೦೪ ಆಂಡ್ರು ಆಂಡರ್ಸನ್]] ೧೨೨೦ರಲ್ಲಿ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್‌ ಖಾನ್ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಮೈದಾನಕ್ಕೆ ಮರಳಲು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು [[ಪರ್ಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಮೇನಿಯಾ|ಆರ್ಮೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿಸಿದ. [[ಸುಬುತಾಯ್‌|ಸುಬುತಾಯ್‌ನ]] ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಮಂಗೋಲ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾದಳದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮಂಗೋಲಿಯಾಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುತ್ತ [[ಅಪ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು, ೨೦,೦೦೦ (ಎರಡು [[ತುಮೆನ್]])ಸೈನಿಕರ ಇನ್ನೊಂದು ತುಕಡಿ [[ಜೆಬ್]] ಮತ್ತು ಸುಬುತಾಯ್‌ನ ದಂಡನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಕಾಕಸಸ್]] ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ [[ರಷಿಯಾ]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅವರು [[ಆರ್ಮೇನಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಝೆರ್ಬೈಜಾನ್‌|ಅಝೆರ್ಬೈಜಾನ್‌ನ]] ಒಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಕ್ಕರು. [[ಜಾರ್ಜಿಯಾ|ಜಾರ್ಜಿಯಾವನ್ನು]] ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಮಂಗೋಲರು [[ಕ್ರಿಮಿಯಾ|ಕ್ರಿಮಿಯಾದಲ್ಲಿ]] [[ಕಾಫಾ|ಕಾಫಾದ]] [[ಗಿನೋಯಿಸ್]] ವಹಿವಾಟು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುರಿದು ಹಾಕಿ [[ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರ|ಕಪ್ಪು ಸಮುದ್ರದ]] ಹತ್ತಿರ ತೀವ್ರ ಚಳಿಗೆ ಎದುರಾದರು. ಹಿಂತಿರುಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬುತಾಯ್‌ನ ಪಡೆಗಳು [[ಕಿಪ್ಚಕ್]] ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದವು, ಈ ವೇಳೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು [[ಹಾಲಿಚ್‌|ಹಾಲಿಚ್‌ನ]] [[ಧೈರ್ಯವಂತ ಮಸ್ತಿಸ್ಲಾವ್]] ಮತ್ತು [[ಕೀವ್‌ನ ಮಸ್ತಿಸ್ಲಾವ್ III]] ಇವರ ನಾಯಕತ್ವದ ೮೦,೦೦೦ [[ಕೀವನ್ ರಸ್‌|ಕೀವನ್ ರಸ್‌ರ]] ಪಡೆ ಎದುರಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದು ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಸೈನಿಕ ಪಡೆ. [[ಸುಬುತಾಯ್]] [[ಸ್ಲಾವಿಕ್]] [[ರಾಜಕುಮಾರ|ರಾಜಕುಮಾರನ]] ಹತ್ತಿರ ತನ್ನ ದೂತರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಕೋರಿದ, ಆದರೆ ಸುಬುತಾಯ್‌ನ ದೂತರನ್ನು ರಾಜಕುಮಾರ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದ. ೧೨೨೩ರಲ್ಲಿ [[ಕಲ್ಕಾ ನದಿ ಹತ್ತಿರ ನಡೆದ ಕಾಳಗ|ಕಲ್ಕಾ ನದಿ ಹತ್ತಿರ ನಡೆದ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ]] ಸುಬುತಾಯ್‌ನ ಪಡೆ ಕೀವನ್‌ನ ದೊಡ್ಡಸೈನಿಕ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು, ಆದರೆ ನೆರೆಯ ವೊಲ್ಗಾ ಬಲ್ಗರ್ಸ್‌ನ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದ [[ಸಮರ ಬೆಂದ್‌ನ ಕಾಳಗ|ಸಮರ ಬೆಂದ್‌ನ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ]] ಸೋತಿತು.<ref>{{cite book|last=De Hartog|first=Leo|title=Genghis Khan: Conqueror of the World|year=1988|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=[[ಲಂಡನ್]], UK|pages=122–123}}</ref> ರಷಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದ. [[ಸುಬುತಾಯ್]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಆದರೆ ರಾಜಕುಮಾರನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಘನತೆಯ ಮಂಗೋಲ್ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಹೀಗಾಗಿ ರಷಿಯಾದ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ರಕ್ತಪಾತರಹಿತ ಸಾವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಲಾಯಿತು. ಸುಬುತಾಯ್ ತನ್ನ ಇತರೆ ದಂಡನಾಯಕರ ಜೊತೆ ಕುಳಿತು ಊಟ ಮಾಡಲು ಒಂದು ಮರದ ಜಗಲಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಕೀವ್‌ನ ಮಸ್ತಿಸ್ಲಾವ್ III ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು ಜನ ರಷಿಯನ್ ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಈ ಜಗಲಿಯ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿ ಒಸಕಿ ಸಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಸೆರೆಹಿಡಿದವರಿಂದ ಮಂಗೋಲರು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾದಾಚೆಗೆ ಇರುವ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಹಂಗೇರಿ ಮತ್ತು ಯೂರೋಪನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗುತ್ತವೆಂದು ತಿಳಿದರು. ಮಂಗೋಲಿಯಾಗೆ ಮರಳಿ ಬರಬೇಕೆಂದು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸುಬುತಾಯ್‌ಗೆ ಸುದ್ದಿ ಕಳುಹಿಸಿದ, ಸಮರ್‌ಕಂಡ್‌ಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಜೆಬ್ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ. ವೊಲ್ಗಾ ಬಲ್ಗರ್ಸ್ ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ತಮ್ಮ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕ ಎಲ್ಲಾ ಸೈನಿಕಪಡೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಸಮಸ್ತ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸುಬುತಾಯ್ ಮತ್ತು ಜೆಬ್‌ನ ಈ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯದ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಇಂದಿಗೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗೇ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ, ಮಂಗೋಲರ ಈ ವಿಜಯ ಯಾತ್ರೆಯ ಸುದ್ಧಿ ಇದರೆ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಯೂರೋಪಿಗೆ ಹರಡತೊಡಗಿತು. These two campaigns are generally regarded as reconnaissance campaigns that tried to get the feel of the political and cultural elements of the regions. ೧೨೨೫ ರಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ತುಕಡಿಗಳು ಹಿಂತಿರುಗಿದವು. ಈ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ವಿರೋಧವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಕಟ್ಟ ಕಡೆಯದಾಗಿ [[ಟ್ರಾನ್ಸೊಗ್ಸಿಯಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ಷಿಯಾ|ಪರ್ಷಿಯಾಗಳನ್ನು]] ಈಗಾಗಲೇ ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸಿರುವ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದೆ ೧೨೩೭ರಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್‌ ಖಾನ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗ [[ಬಾತು]] ಮತ್ತು [[ಗೋಲ್ಡನ್ ಹಾರ್ಡೆ]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರು ವೊಲ್ಗಾ ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೀವನ್ ರಸ್‌ರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಾಲು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋದರು, ಈ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ೧೨೪೦ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು. === ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರು === {{Main|Mongol invasion of China}} [[ಚಿತ್ರ:Map of China 1142.jpg|thumb|ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ ಡಿನಾಸ್ಟಿ, ಜಿನ್ ಡಿನಾಸ್ಟಿ, ಸಾಂಗ್ ಡಿನಾಸ್ಟಿ ಮತ್ತು 1142ರ ದಲಿ ರಾಜ್ಯ.]] ಈ ಹಿಂದೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸೇನಾದಳ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಮೇಲೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟಾಗ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾದ]] ಟಾಂಗೂಟರ [[ಹಿಡುವಳಿ ಪ್ರದೇಶ|ಹಿಡುವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯನ್ ಮೇಲಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಸೋತು ಹೋಗಿದ್ದ [[ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ]] ಒಕ್ಕೂಟ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡು ಮಂಗೋಲರನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅವರು ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕಳೆದು ಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತ ಕುಳಿತಿದ್ದರು ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಮರಳಿ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಗೆಂಘೀಸ್ ಖಾನ್ [[ಟಾಂಗೂಟ|ಟಾಂಗೂಟರ]] ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅವನ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಮಿಂಚಿನಂತೆ [[ಹೈಸೂಯಿ]] [[ಗನ್‌ಝಾ]] ಮತ್ತು ಸುಝೌ ( ಜಿಯಾಗ್ಸು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸುಝೌ ಅಲ್ಲ), ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದ ಸಮಯಕ್ಕೆ [[ಗ್ಸಿಲಿಯಾಂಗ್]] -ಫು ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡವು. ಟಾಂಗೂಟರ ದಂಡನಾಯಕನೊಬ್ಬ [[ಹೆಲಾನ್ಷಾನ್]] ಹತ್ತಿರ ಮಂಗೋಲರಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಸವಾಲು ಹಾಕಿದ ಆದರೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೋತು ಹೋದ. ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಟಾಂಗೂಟರ ಲಿಂಗ್‌ಝಾ ನಗರವನ್ನು ದಿಗ್ಭಂಧಿಸಿ, ಟಾಂಗೂಟರ ಪರಿಹಾರ ಪಡೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಹಳದಿ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿದ. ದಂತಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಐದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಸಾಲುಗಟ್ತಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಕಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ, ಅವನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ವಿಜಯದ ಶಕುನ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ. ೧೨೨೭ರಲ್ಲಿ, ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಸೇನಾದಳ ಟಾಂಗೂಟರ ರಾಜಧಾನಿ ನಿಂಗ್ ಹಿಯಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದರು, ಮುಂದೆ [[ಲಿಂಟಿಯಾವೊ]]-ಫು, [[ಗ್ಸಿನಿಂಗ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಧಿಗ್ಭಂದಿಸುತ್ತ ಚೈತ್ರದ ವೇಲೆಗೆ [[ಗ್ಸಿಂಡು]]-ಫು ಮತ್ತು [[ದೆಷುನ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹುಬೇಗ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು. ದೆಷುನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಂಗೂಟರ ದಂಡನಾಯಕ ಮಾ ಜಿಯಾನ್ ಲಾಂಗ್ ಅನೇಕ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರಬಲ ಪ್ರತಿರೋಧ ತೋರಿದ ಮತ್ತು ದಾಳಿಕೋರರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾದಡಲು ತಾವೇ ಖುದ್ದಾಗಿ ನಗರದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲ ಹತ್ತಿರ ಬಂದ. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಚಿಮ್ಮಿ ಬಂದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಮಾ ಜಿಯಾನ್‌ಲಾಂಗ್ ಮೃತಪಟ್ಟ. ದೆಷುನ್ ವಶಪಡಿಸಿ ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್, ಬಿರುಬೇಸಗೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ಗನ್ಸು]] ಪ್ರಾಂತ [[ಕಿಂಗ್ಷುಯಿ]] ಕೌಂಟಿಯ [[ಲಿಯೂಪಾನ್ಷಾನ್‌|ಲಿಯೂಪಾನ್ಷಾನ್‌ಗೆ]] ಸಾಗಿದ. ಟಾಂಗೂಟರ ಹೊಸ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತಕ್ಷಣ ಮಂಗೋಲರಿಗೆ ಶರಣಾದ, ಇದಾದ ನಂತರ ಉಳಿದ ಟಾಂಗೂಟರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶರಣಾದರು. ಅವರ ಪ್ರತಿರೋಧ ಮತ್ತು ವಂಚನೆಯಿಂದ ಅಸಂತೋಷಿತನಾಗಿದ್ದ ಗೆಂಘೀಸ್ ಖಾನ್ ಇಡೀ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಸಾಯಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿ ಟಾಂಗೂಟರ ರಾಜವಂಶವನ್ನೇ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ. == ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ == right|thumb|250px|ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂವರು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ವಯಸ್ಸಾಗಿತ್ತು, ಅವನ ಆಡಳಿತದ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ವಿಷಯ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜೋಚಿ ತನ್ನ ತಮ್ಮಂದಿರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವನ ಜನ್ಮ ರಹಸ್ಯವು ಆ ಕಾಲದ ವಿವದ ತೆರೆಯ ಹಿಂದಿನ ಬಿಸಿಬಿಸಿ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಪಾರಂಪರಿಕ, ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಜೋಚಿಯ ಜನ್ಮರಹಸ್ಯ ಕುರಿತು ಗಟ್ಟಿ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದವನು ಚಗತಾಯ್. [[ಮಂಗೋಲರ ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆ|ಮಂಗೋಲರ ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ [[ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಜೋಚಿಯನ್ನು ತಾನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಚಗತಾಯ್ ತನ್ನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರ ಮುಂದೆ ಘೋಷಿಸಿದ. ಈ ಬಿಗುವಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಬೇರೆ<ref>{{harvnb|Ratchnevsky|1991|p=126}}</ref> ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಒಗೆದೇಯ್‌ನನ್ನು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Mongol Great Khans coin minted at Balk Afghanistan AH 618 AD 1221.jpg|thumb|ಮಂಗೋಲ್ "ಮಹಾನ್ ಖಾನ್"ಗಳ ನಾಣ್ಯ, ಅಫ್, AH 618, 1221 CE.]] === ಜೋಚಿ === ಜೋಚಿ ೧೨೨೬ರಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಜೀವಿತ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಸತ್ತು ಹೋದ. ಕೆಲವು ವಿಧ್ವಾಂಸರು, ಅದರಲ್ಲೂ ರಾಚ್ನೆವ್‌ಸ್ಕಿ, ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಜೋಚಿಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ವಿಷ ಉಣಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಾ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ರಶೀದ್ ಅಲ್-ದಿನ್ ವರದಿ ಮಾಡಿರುವಂತೆ, ೧೨೨೩ರಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದಂಡಯಾತ್ರೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ, ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳೂ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸಿದಾಗ ಜೋಚಿ [[ಖೊರಾಸಾನ್‌|ಖೊರಾಸಾನ್‌ನಲ್ಲೇ]] ಉಳಿದು ಕೊಂಡ. ಜುಝ್‌ಜಾನಿ ಹೇಳುವಂತೆ [[ಉರ್ಗೆಂಚ್‌]] ಅನ್ನು ದಿಗ್ಭಂಧಿಸುವ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಜೋಚಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರ ನಡುವಿನ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉರ್ಗೆಂಚ್ ತನಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟಿರುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬಂತೆ ಜೋಚಿ ಅದನ್ನು ನಾಶದಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನ ಈ ಕತೆಯನ್ನು ಜೋಚಿಯ ಈ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಗಿಸುತ್ತಾನೆ: " ಇಷ್ಟೊಂದು ಜನರ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿ, ಭೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಲು ಗೆಂಘಿಸ್‌ ಖಾನ್‌ಗೆ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿದಿದೆ, ಭೇಟಿಮಾಡುವಾಗ ನಾನು ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಕೊಂದರೆ ಅದೊಂದು ಸೇವೆ, ಮೊಹಮ್ಮದ್ ಈ ಭೂಮಿಗೆ ಜೀವ ತಂದ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಟ್ಟ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮೊಹಮ್ಮದನೊಂದಿಗೆ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಮಗನ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ aನಿಗೆ ಗುಟ್ಟಾಗಿ ವಿಷ ಉಣಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು ಎಂದು ಜುಝ್ನಾನಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮೊಹಮದ್ ೧೨೨೩ರಲ್ಲೇ ಮೃತಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಕಥೆಯ ನಿಖರತೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ.<ref>{{harvnb|Ratchnevsky|1991|pp=136–7}}</ref> ತನ್ನ ಮರಣದ ನಂತರ ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆ( ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಚಗತಾಯ್ ಮತ್ತು ಜೋಚಿ ನಡುವೆ)ಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿತನಾಗಿದ್ದ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಭಾಗಮಾಡಿಕೊಟ್ಟು ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಖಾನ್‌ಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡುವುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ. ಜೋಚಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯ ಕಾರಣವಾಗಿ ಚಗತಾಯ್ ತನ್ನ ಸಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಒರಟು ವರ್ತನೆಯಿಂದ ದೃಢ ಮನಸ್ಕನಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಕಿರಿಮಗ [[ತೊಲೂಯಿ]] ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ತುಂಬಾ ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಯಸ್ಸಿನ ಕಾರಣವಾಗಿ ಕಿರಿಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಗಾಧ ಜವಾಬ್ಧಾರಿ ಕೊಡುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜೋಚಿ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರೆ, ಚಗತಾಯ್ ಅವನ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ನಿರತವಾಗಿ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಉರುಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿದ್ದವು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಒಗೆದೆಯ್‌ಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಒಗೆದೆಯ್ ಗುಣದಲ್ಲಿ ನಂಬಲರ್ಹವಾದ, ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ದೃಢಮನಸ್ಕನಾದ ಸರಳ ನಡವಳಿಕೆಯ ಸಹೋದರರ ನಡುವಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸ ಬಲ್ಲ ತಟಸ್ಥ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ. == ಸಾವು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ == {{Main|Tomb of Genghis Khan}} [[ಚಿತ್ರ:Genghis khan empire at his death.png|thumb|1227ರಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದಾಗ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]] ( ''ಮಂಗೋಲರ ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆಯ'' ಪ್ರಕಾರ) ೧೨೨೭ರಲ್ಲಿ ಟಾಂಗೂಟರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮೃತಪಟ್ಟ. ಅವನ ಸಾವಿನ ಕಾರಣ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕ ಊಹಾಪೋಹಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಚರಿತ್ರಕಾರರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಇಂದಿನ ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವನು ಕುದುರೆ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಯುದ್ಧ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಾಗ ಯುದ್ದದ ಗಾಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದು ಕೊನೆಗೆ ಸತ್ತು ಹೋದ.<ref>{{cite book|author= Haenisch, Erich|title=Die Geheime Geschichte der Mongolen|location=[[Leipzig]]|year= 1948|pages=133, 136}}</ref> ಇತರರು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಖಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಮೃತನಾದ. [[ಗಾಲಿಕನ್-ವಲ್ಹೀನಿಯನ್ ಕಥಾನಕ|ಗಾಲಿಕನ್-ವಲ್ಹೀನಿಯನ್ ಕಥಾನಕದ]] ಪ್ರಕಾರ ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಟಾಂಗೂಟ|ಟಾಂಗೂಟರು]] ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. ಮುಂದಿನ ಮಂಗೋಲಿಯ ಕಥಾನಕವೊಂದು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನೆ‌ನ ಸಾವನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದು ತಂದ ಟಾಂಗೂಟರ ಚೆಲುವೆಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ೧೭ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಕಾಲದ ಕಥಾನಕವೊಂದು ರಾಣಿ ತನ್ನ ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಪ್ಲೈಯರ್‌ಗಳಿಂದ ಈ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ಸತ್ತನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥಾನಕವನ್ನು ಸಂದೇಹ ಪಟ್ಟಿರುವ ಕೆಲವು ಮಂಗೋಲ್ ಲೇಖಕರು ಇದು ವಿರೋಧಿ [[ಒಯಿರಾಡ್‌|ಒಯಿರಾಡ್‌ಗಳು]] ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿರುವ ಕಥೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite book|author= Heissig, Walther|title=Die Mongolen. Ein Volk sucht seine Geschichte|location=[[Düsseldorf]]|year= 1964|page=124}}</ref> ತನ್ನ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ತನ್ನನ್ನು ಯಾವುದೇ ಗುರುತು ಮಾಡದೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಇಚ್ಛಿಸಿದ್ದ. ಅವನು ಸತ್ತ ನಂತರ ಮೃತದೇಹವನ್ನು [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ|ಮಂಗೋಲಿಯಾಗೆ]] ಬಹುಶಃ ಅವನ ಜನ್ಮ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಖೆಂಟಿ ಆಯ್‌ಮಾಗ್‌|ಖೆಂಟಿ ಆಯ್‌ಮಾಗ್‌ಗೆ]] ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು, ಕೆಲವರು ಊಹಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ [[ಬುರ್ಖಾನ್ ಖಾಲ್‌ಮನ್]] ಪರ್ವತ (ಕೆಂಟಿ ಪರ್ವತ ಸಾಲುಗಳ ಭಾಗ)ದ [[ಒನಾನ್ ನದಿ|ಒನಾನ್ ನದಿಯ]] ಹತ್ತಿರ ಎಲ್ಲೋ ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದಂತಕಥೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಅವನನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಲು ಶವ ಸಂಸ್ಕಾರದಳದವರು ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರೇ ಸಿಕ್ಕರೂ, ಏನೇ ಸಿಕ್ಕರೂ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದರು. ಅವನು ಸತ್ತ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳಾ ನಂತರ ಕಟ್ಟಿದ [[ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸಮಾಧಿ]], ಅವನ ಸ್ಮಾರಕವೇ ಹೊರತು ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್, ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪುರಾತತ್ವ ಉತ್ಖನನದಿಂದ ಹೊರತೆಯಲಾದದ್ದನ್ನು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅರಮನೆಯೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ, ಎದು ಈ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/3723218.stm|title=Palace of Genghis Khan unearthed|publisher=[[BBC]]|date=2004-10-07}}</ref> ಜನಪದದ ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರುವಂತೆ ಅವನ ಸಮಾಧಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ನದಿಯೊಂದನ್ನು ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸಿ ಹರಿಸಲಾಯಿತು (ಸುಮೇರಿಯನ್ ರಾಜ ಉರುಕ್‌ನ [[ಗಿಲ್ಗಮೇಶ್]] ಮತ್ತು [[ಹುಣ್‌ನ ಅತಿಲ್ಲಾ]] ಸಮಾಧಿ ಮೇಲೆ ಹರಿಸಿದಂತೆ). ಇತರೆ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಅವನ ಸಮಾಧಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ತುಳಿಸಿದರು, ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಡಲಾಯಿತು, ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಹಿಂದೆ ೧೨೯,೦೦೦ ಸೈನಿಕರ ಸೇನಾದಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ; ೨೮,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅವನ ಅನೇಕ ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಮಗ ತೊಲೂಯಿ ೧೦೦,೦೦೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ಈ ಸೇನಾದಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ [[ಅಶ್ವಸೈನ್ಯ|ಅಶ್ವಸೈನ್ಯವನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪರಂಪರೆ ಪ್ರಕಾರ ತಂದೆಯ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಗಳು ಕಿರಿಮಗನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತವೆ. [[ಜೋಚಿ]], [[ಚಗತಾಯ್]], [[ಒಗೆದೆಯ್ ಖಾನ್]], ಮತ್ತು ಕುಲಾನ್‌ನ ಮಗ ಗೆಲೆಜಿಯನ್ ತಲಾ ೪,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಆತನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಸಹೋದರರ ವಂಶಸ್ಥರು ತಲಾ ೩,೦೦೦ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. == ಮಂಗೋಲ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ == {{Main|Mongol Empire}} === ರಾಜನೀತಿ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Mongol Empire map.gif|thumb|300px|ಮಂಗೋಲ್‌ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]] {{Main|Organization of the Mongol Empire under Genghis Khan}} [[ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ|ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ]] ಆಡಳಿತ [[ನಾಗರೀಕರು]], [[ಸೇನೆ]] ಮತ್ತು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ರೂಪಿಸಿದ [[ಯಸ್ಸಾ]] [[ಸಂಹಿತೆ]] ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಆಡಳಿತ ವಲಯದಲ್ಲಿ [[ಬುಡಕಟ್ಟು]] ಮತ್ತು [[ಜನಾಂಗೀಯತೆ|ಜನಾಂಗೀಯತೆಗಳ]] ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ [[ಯೋಗ್ಯತಾ ಶಾಹಿ ಸಮಾಜ|ಯೋಗ್ಯತಾ ಶಾಹಿ ಸಮಾಜವನ್ನು]] ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿತ್ತು. ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ತನ್ನ ವಿಸ್ತಾರದ ಹಾಗೇ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಮಾತು ಸಾಂಸ್ದೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಅನೇಕ ಅಲೆಮಾರಿ ದೇಶವಾಸಿಗಳು, ಅಂದರೆ ''ಮಂಗೋಲರು'', [[ಟರ್ಕರು]] ತಮ್ಮ ಸೇನಾ ಮತ್ತು ನಾಗರೀಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ''ಮಂಗೋಲರು'' ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತರರು ಅನೇಕ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಖಾನ್‌ಗಳ|ಖಾನ್‌ಗಳನ್ನು]] ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಭಾಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮಹಮದ್ ಖಾನ್‌|ಮಹಮದ್ ಖಾನ್‌ನಂತಹ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ. ಹಾಗೂ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರುಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ರಿಯಾಯಿತಿ ಇತ್ತು. ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ|ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು]] ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಮಂಗೋಲ್ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕತೆ ಖಾಸಗಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಅದು ನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಹುಕಾಲದಿಂದ ನಡೆದು ಬಂದಿತ್ತು.{{Citation needed|date=July 2008}} ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ವಿರಾಜಮಾನವಾದ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು, ಅವನ ಪರಿಪಾಲಕನಾಗಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಶತ್ರುವಾದನು [[ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ]] ಧರ್ಮಾಂತರಗೊಂಡಿದ್ದ. ವಿವಿಧ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಬೌದ್ಧ, ಇಸ್ಲಾಂ, ಷಾಮಾನಿಸಂ ಅಥವಾ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮೀಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಏಷಿಯಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇರೂರಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಚರಿತ್ರಕಾರರು ಹೇಳುವಂತೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್, [[ಮಹಿಳೆ|ಮಹಿಳೆಯರೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಕಾನುನು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬಲ್ಲ ಯಸ್ಸಾ ಸಂಹಿತೆಯಡಿ [[ನಾಗರೀಕ ಸರ್ಕಾರ|ನಾಗರೀಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟಿದ್ದ.<ref>{{cite web|accessdate=2008-05-20|url=http://www.iht.com/articles/2005/05/09/news/mongol.php|title=Mongolia sees Genghis Khan's good side|work=[[International Herald Tribune]]|date=2005-05-10|author=Pocha, Jehangir S.|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050511000540/http://www.iht.com/articles/2005/05/09/news/mongol.php|archivedate=2005-05-11}}</ref> ಆದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಕ್ಷಿಗಳಿಲ್ಲ. ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಖಗನ್‌|ಖಗನ್‌ನ]] ಆಯ್ಕೆಗೆ ಮೊದಲು [[ತೊರ್‌ಜಿನ್ ಖಾತುನ್]] ಎಂಬ ಮಹಿಳೆ ಕೆಲಕಾಲ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ಹೊತ್ತಿದ್ದಳು. ಆಧುನಿಕ ವಿಧ್ವಾಂಸರು ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ಮತ್ತು ಸಂವಹನವನ್ನು ಶಾಂತಿಯ ಉತ್ತೇಜಕ ಎಂಬ ಆಪಾದಿತ ನೀತಿಯನ್ನು ೦}ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮಂಗೋಲಿಕಾ([[ಮಂಗೋಲ್]] ಶಾಂತಿ ) ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತಾನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಬಲ್ಲಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬೇಕೆಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡ. ಇಂತಹ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಪೈಕಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಅಲೆಮಾರಿಗಳು, ನಗರಗಳ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಅನುಭವವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೂಡಾ ಅವನು ಅರಿತುಕೊಂಡ. ಈ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ [[ಖೈತಾನ್]] ರಾಜಕುಮಾರ [[ಚುತ್ಸಾಯ್‌|ಚುತ್ಸಾಯ್‌ನನ್ನು]] ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ, ಹಿಂದೆ ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರು ಸೋತಾಗ ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನೆ ಆತನನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದಿತ್ತು. ಖೈತಾನ್‌ನನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿ ಜಿನ್ ಅಧಿಕಾರ ಗ್ರಹಣ ಮಾಡಿದ್ದ. ಖೈತಾನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರ ನೇರ ವಂಶಜಸ್ಥನಾಗಿದ್ದ ಚುತ್ಸಾಯ್‌ಗೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಆತನ ಪೂರ್ವಜರ ಬಗೆಗಿದ್ದ ಸಿಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ. ತನ್ನಂತೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ಕೂಡಾ ಜಿನ್ ವಂಶಾಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣಿಕ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ, ಸ್ವಂತ ತಂದೆಯನ್ನು ಶತ್ರುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಸೇಡಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಉದ್ಭವಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಚುತ್ಸಾಯ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸಿದ. ಈ ಉತ್ತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಚುತ್ಸಾಯ್ ಮುಂದಿನ ಮಂಗೋಲ್ ಖಾನ್‌ಗಳ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾದ. === ಸೇನೆ === {{Main|Mongol military tactics and organization}} [[ಚಿತ್ರ:MongolCavalry crop.jpg|thumb|ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ]] ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ದಂಡನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಮುಖಾಲಿ, ಜೆಬ್, ಮತ್ತು [[ಸುಬುತಾಯ್‌|ಸುಬುತಾಯ್‌ರಲ್ಲಿ]] ಅಪಾರ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಆಪ್ತ ಸಲಹೆಗಾರರೆಂದು ಗೌರವಿಸಿದ್ದ, ಅನೇಕ ಸಲ ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದ ಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಅವರಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದ. ಅವರು ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಕಾರಾಕೊರುಮ್‌|ಕಾರಾಕೊರುಮ್‌ನಿಂದ]] ದೂರವಿದ್ದು ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿರುವಾಗ ತಮ್ಮದೇ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ದಂಡನಾಯಕರಿಂದ ಕದಲಿಸಲಾಗದಂತಹ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಆಜ್ಞೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣಾದ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ [[ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಕಾಳಗ ನಿರತನಾಗಿದ್ದಗ ತನ್ನ ನಂಬಿಕಸ್ತ ದಂಡನಾಯಕ ಮುಖಾಲಿಗೆ ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ ವಿರುದ್ಧ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಮಂಗೋಲ್ ಪಡೆಗಳ ನಾಯಕತ್ವ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ. [[ಸುಬುತಾಯ್]] ಮತ್ತು [[ಜೆಬ್]] ತಮ್ಮದೇ ಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಖಾನ್ ಮುಂದಿಟ್ಟಾ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಕಾಕಸಸ್ ಮತ್ತು [[ಕೀವನ್ ರಸ್‌|ಕೀವನ್ ರಸ್‌ರ]] ಮೇಲಿನ ಮಹಾದಂಡ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಸಲು ಬಿಟ್ಟ. ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನೆ [[ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿದ ಯುದ್ಧ ವಿದ್ಯೆ|ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿದ ಯುದ್ಧ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ]] ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿತ್ತು, ನದಿಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕಡಿತ ಮಾಡುವುದು, ತಾವು ವಶಮಾಡಿಕೊಂಡ ಜನರಿಂದ ಹೊಸ ಉಪಾಯ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಲಕರಣೆಗಳ ಅಳವಡಿಕೆ, ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ನಗರಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಂಗೋಲ್ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮತ್ತು ಚೀನಿ ಧಿಗ್ಭಂಧನ ತಂತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪಾರಂಗತರಾಗಿದ್ದರು. ಇನ್ನೊಂದು ಮಂಗೋಲ ಸೇನೆಯ [[ಯುದ್ಡ ತಂತ್ರ|ಯುದ್ಡ ತಂತ್ರಗಳು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ನಟಿಸಿ]] ಶತ್ರುಗಳು ಒಗ್ಗೂಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಶತ್ರು ಪಡೆಗೆ ಆಮಿಷ ತೋರಿಸುವುದು ಮತ್ತು [[ಹೊಂಚು ದಾಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೌಂಟರ್ ಅಟ್ಯಾಕ್]] ನಡೆಸುವುದು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಸೇನಾ [[ಸಂಘಟನೆ|ಸಂಘಟನೆಯ]] ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ರೂಪವೆಂದರೆ ಹಿಂದಿನ ಚೀನೀಯರಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ [[ಸಂವಹನಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಸರಬರಾಜು]] ಮಾರ್ಗ ಅಥವಾ ''[[ಯಮ್]]''. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸೇನೆಯ ಗುಪ್ತದಳವನ್ನು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಗಮನಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಯಮ್ ಮಾರ್ಗದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. === Khanates === ಸಾಯುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು, ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ [[ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ|ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾದ [[ಒಗೆದೇಯ್]], [[ಚಗತಾಯ್]], [[ತೋಲುಯ್]], ಮತ್ತು [[ಜೋಚಿ]] (ಜೋಚಿಯ ಸಾವಿನ ಅನೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳ ಹಿಂದೆ, ಅವನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅವನ ಮಕ್ಕಳಾದ [[ಬಾತು]] ಮತ್ತು [[ಒರ್‌ದಾ]] ಇವರುಗಳಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಗೆಂಘೀಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಇಂಗಿತವಾಗಿತ್ತು) ಇವರುಗಳಿಗೆ ಉಪಪ್ರಾಂತಗಳಾಗಿ ರಚಿತಗೊಂಡ ಖನಾಟೆಗಳಾಗಿ ಭಾಗ ಮಾಡಿದ, ಇದರ [[ಖಾನ್‌ಗಳು]] [[ಮಹಾನ್ ಖಾನ್‌|ಮಹಾನ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು]] ಹಿಂಬಾಲಿಸಬೇಕು, ಮಹಾನ್ ಖಾನ್ ಒಗೆದೇಯ್. [[File:Harhorin.jpg|thumb|300px| ಖಾರಾಖೊರಮ್ ರಾಜಧಾನಿಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನದ ಸ್ಥಿತಿ]] ತನ್ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಹಂಚಿ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟ [[ಖನಾಟೆ|ಖನಾಟೆಗಳು]]: * '''[[ಮಹಾನ್‌ಖಾನ್‌ನ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]''' :''ಮಹಾನ್ ಖಾನ್'' ಆಗಿದ್ದ [[ಒಗೆದೆಯ್ ಖಾನ್]], [[ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾ|ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾದ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾವನ್ನು]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡ, ಈ ಪ್ರಾಂತವು ಮುಂದೆ [[ಕುಬಿಲಾಯ್ ಖಾನ್]] ನಾಯಕತ್ವದ [[ಯುವಾನ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಯುವಾನ್ ವಂಶಸ್ಥರನ್ನು]] ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * '''[[ಮಂಗೋಲ್]] ಮಾತೃಭೂಮಿ''' [[(ಕಾರಾಕೊರುಮ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಇಂದಿನ [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]]), [[ತೊಲೂಯ್ ಖಾನ್]] ಅತಿ ಕಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದು ಮಂಗೋಲ್ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮಂಗೋಲ್ ಮಾತೃಭೂಮಿ ಹತ್ತಿರದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶವೊಂದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. * '''[[ಚಗತಾಯ್ ಖಾನ|ಚಗತಾಯ್ ಖಾನಟೆ]]''' : [[ಚಗತಾಯ್ ಖಾನ್]], ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಎರಡನೆಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯ ಏಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ [[ಇರಾನ್‌]] ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. * '''[[ಬ್ಲೂ ಹೊರ್ಡೆ]]''' ಯು [[ಬಾತುಖಾನ್‌|ಬಾತುಖಾನ್‌ಗೆ]], ಮತ್ತು '''[[ವೈಟ್ ಹೊರ್ಡೆ]]''' ಯು [[ಒರದಾ ಖಾನ್‌|ಒರದಾ ಖಾನ್‌ಗೆ]], ಮುಂದೆ ಈ ಎರಡೂ [[ಕಿಪ್ಚಕ್ ಖನಾಟೆ]] ಅಥವಾ [[ಖನಾಟೆ ಆಫ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಹೊರ್ಡೆ]] ಎಂಬುದಾಗಿ [[ಟೊಕ್ತಾಮಿಷ್]] ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡವು. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಜೋಚಿ ದೂರದ [[ರಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ರುಥೇನಿಯಾ|ರುಥೇನಿಯಾಗಳ]] ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ. ಜೋಚಿ, ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಮೃತನಾದನಾದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರಾಂತ ಅವನ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೆ ಇಬ್ಬಾಗವಾಯಿತು. [[ಬಾತುಖಾನ್]] ರಷಿಯಾ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ, ನಂತರ [[ಹಂಗೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ಪೋಲೆಂಡ್‌|ಪೋಲೆಂಡ್‌ಗಳ]] ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಒಗೆದೆಯ್‌ನ್ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದು ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮೊದಲು ಅನೇಕ ಸೇನಾಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಸಕಿ ಹಾಕಿದ. {{See also|List of Mongol Khans}} === ಖಾನ್‌ನ ನಂತರ === [[ಚಿತ್ರ:Ogadai Khan.jpg|thumb|ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ, ಒಗೆದೆಯ್ ಖಘನ್.]] ಇರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಗೆ ವಿರೋಧವೆಂದರೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಕಹನ್ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನ ಸಾವಿನ ವೇಳೆಗೆ ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ [[ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದಿಂದ]] [[ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರ|ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರದ]] ತನಕ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ೧೨೨೭ರಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಒಂದು ತಲೆಮಾರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು. ಗೆಂಘಿಸ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ [[ಒಗೆದೆಯ್ ಖಾನ್‌|ಒಗೆದೆಯ್ ಖಾನ್‌ನ]] ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ವೇಗ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿತ್ತು. ಪರ್ಷಿಯಾಗೆ ನುಗ್ಗಿದ ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನಾಪಡೆ ಗ್ಸಿಗ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಳಿದುಳಿದ ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್‌ಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಚೀನಾದ [[ಸಾಂಗ್ ವಂಶಸ್ಥ|ಸಾಂಗ್ ವಂಶಸ್ಥರ]] ಜೊತೆ ಕಾಳಾಗಕ್ಕೆ ಬಂದರು, ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಯುದ್ಧ ೧೨೭೯ರ ತನಕ ನಡೆದು ಸಮಸ್ತ ಚೀನಾವನ್ನು ಮಂಗೋಲರು ತಮ್ಮ ಹತೋಟಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಕಂಡಿತು. ಅವರು ಮುಂದೆ ರಷಿಯಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿಗೆ ನುಗ್ಗಿದರು. == ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು == ಇತರೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಆಕ್ರಮಣಾಕಾರರಂತೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತಾನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವರು ಮತ್ತು ತನ್ನೊಡನೆ ವಶ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡವರು, ಹೀಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ವಿವಿಧ ಭೌಗೌಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಚರಿತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಬಗೆಗಿನ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಅವರು ಮಂಗೋಲ್ ಸೇನಾ ಪಡೆ ಎಸಗಿದ ವಿನಾಶ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇತರೆ ಲೇಖಕರು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣದ ಇತ್ಯಾತ್ಮಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಸಕಾರಾತ್ಮಕ === [[ಚಿತ್ರ:GhingisHan-rev.jpg|thumb|upright| ಕಝಖ್‌ಸ್ತಾನ್ 100 ತೆಂಗೆ ನಾಣ್ಯದ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]] ರೇಶ್ಮೆ ದಾರಿಯನು ಒಂದು ಸಮರ್ಪಕ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸರದಡಿ ತಂದ ಕೀರ್ತಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಪಶ್ಚಿಮ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ]] ಮತ್ತು ಏಷಿಯಾಗಳ ನಡುವೆ [[ಸಂವಹನ]] ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ವಹಿವಾಟನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದರ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾ ದಿಗಂತಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದಂತಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಚರಿತ್ರಕಾರರು ದಾಖಲಿಸಿರುವಂತೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ತನ್ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಮಟ್ಟದ [[ಯೋಗ್ಯತಾಶಾಹಿ ಸಮಾಜದ]] ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ, ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸೈನಿಕರಿಗೂ ತನ್ನ ನೀತಿಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ.<ref>Clive Foss, ''The Tyrants'', page ೫೭, Quercus, London, ೨೦೦೭.</ref> ಆಧುನಿಕ [[ಟರ್ಕಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸೈನ್ಯದ ನಾಯಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಅವರ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆತನ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುವುದು ಕೂಡಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=Ismi Didikle|url=http://www.ismididikle.com/isim_533_cengiz.htm|accessdate=2008-05-05|publisher=Ismi Didikle|language=[[Turkish language|Turkish]]}}</ref> ==== ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ==== ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಮಂಗೋಲರು ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಮಂಗೋಲ್ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಜೊತೆಗಿನ ಒಡನಾಟ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯ ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಯುದ್ಧ ವಿಜಯಗಳಿಂದ ಇತರೆ ಜನಾಂಗಗಳು ಅಂದರೆ [[ಟರ್ಕರು]] ಕೂಡ ಅವನನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.{1/} ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವನು ಮಂಗೋಲರ ನಡುವೆ ಜೀವಕ್ಕಿಂತ ಹಿರಿದಾದ ಚಿತ್ರಣವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಅವನನ್ನು [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ]] ಸಂಕೇತವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಭಾರಿ ಅವನನ್ನು ಪ್ರತಿಗಾಮಿ ಎಂಬುದಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವನ ಬಗೆಗಿನ ಯಾವುದೇ ಇತ್ಯಾತ್ಮಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಡೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.chriskaplonski.com/downloads/Disappearing.pdf Christopher Kaplonski: ''The case of the disappearing Chinggis Khaan'' ].</ref> ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಅವನ ೮೦೦ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬದ ಪ್ರಯುಕ್ತ ನಡೆದ ನೆನಪಿನ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು [[ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]] ಟೀಕಿಸಿತು. ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಪಾರ್ಟಿ|ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ ಪಾರ್ಟಿಯ]] [[ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿ|ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿಯ]] ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ತೊಮೊಚಿಗರ್ ಅನ್ನು ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ೧೯೯೦ರ ಮೊದಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]] ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಪಾರಂಪರಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಹರೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ನೆನಪುಗಳು ತುಂಬಾ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಪುನರ್ ನವೀಕರಣಗೊಂಡವು. ಇದು ಭಾಗಷಃ ಏಕೆಂದರೆ [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ಅವಧಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಅವನ ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರು ಆತನನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದರು. ಅವನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಲು ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಇಡಲಾಯಿತು. ಕುಡಿತದ ಬಾಟಲುಗಳಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ೫೦೦, ೧೦೦೦, ೫೦೦೦ ಮತ್ತು ೧೦,೦೦೦ ಮೌಲ್ಯದ [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಟೊಗ್‌ರೊಗ್]] (₮)ಗಳ ಮೇಲೆ ಅವನ ಮುಖ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ]] [[ಚಿಂಗೀಸ್ ಖಾನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಎಂದು ಪುನರ್ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಉಲಾನ್ ಬತಾರ್ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.foxnews.com/story/0,2933,202695,00.html Once Shunned, ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ Conquers Mongolia Again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071103145042/http://www.foxnews.com/story/0,2933,202695,00.html |date=2007-11-03 }}.</ref> ಅವನ ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಆತನನ್ನು ಸಣ್ಣವನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದರ ಕುರಿತು ಆಗಾಗ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/5412410.stm |title=Business &#124; Genghis Khan may get protection. |publisher=BBC News |date=2006-10-06 |accessdate=2009-08-03}}</ref> [[ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ|ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ]] ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ]] [[ದೇಶ|ದೇಶವಾಗಿ]] ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಹಾಕಿದ ತಳಹದಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಮಂಗೋಲರು ಅವನನ್ನು ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಇದರೆ ಸಾರಾಂಶ. [[ಚಿತ್ರ:M1000f.jpg|thumb|ಮಂಗೋಲಿಯನ್ 1,000 ಟೊಗ್‌ರೊಗ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ನೊಟೆ ಮೇಲೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]] [[File:Chinggis Khan hillside portrait.JPG|thumb| ಉಲಾನ್‌ಬಾತರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರ, 2006]] ಈಗ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬನನ್ನಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/1967201.stm |title=ASIA-PACIFIC &#124; Mongolia glorifies Genghis Khan. |publisher=BBC News |date=2002-05-03 |accessdate=2009-08-03}}</ref> ಮಂಗೋಲಿಯಾ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಚಹರೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಲು ಅವನು ಕಾರಣ ಏಕೆಂದರೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೋಲಿಕೆಗಳಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ಏಕೀಕೃತ ಚಹರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ [[ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧ|ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧಗಳು]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ವೇಲೆಗೆ ಅವನು ಹಲವು ಮಂಗೋಲ್ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿ ಅವರ ನಡುವೆ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಸುಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಪಾರಂಪರಿಕ ಲಿಪಿ|ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಪಾರಂಪರಿಕ ಲಿಪಿಯನ್ನು]] ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಕಾನೂನು [[ಇಖ್ ಝಸಾಗ್]] ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕೂಡಾ ಆತನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=October 2007}} ಅವನ ಅಮಾನುಷ ಕ್ರೌರ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಕಂದಕ ಇದೆ- ಮಂಗೋಲೇತರರು ಬರೆದಿರುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ಅನ್ಯಾಯದ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ಪೀಡಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವನ ಕೊಲೆಗಡುಕತನವನ್ನು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಅವನು ವಹಿಸಿದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|last=Griffiths |first=Daniel |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6252741.stm?lsf |title=Asia-Pacific &#124; Post-communist Mongolia's struggle. |publisher=BBC News |date=2007-01-11 |accessdate=2009-08-03}}</ref> === ತಟಸ್ಥನೀತಿ. === ==== ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ==== [[ಚಿತ್ರ:GenghisKhanMonument.jpg|thumb|ಹೊಹೊಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸ್ಮಾರಕ]] . [[ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ]] ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಬಗ್ಗೆ ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧಿ ದೃಷ್ಟಿಗಳಿವೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ [[ಮಂಗೋಲಿಯಾ|ಮಂಗೋಲಿಯಾಗಿಂತ]] ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು, ೫ ಮಿಲಿಯನ್ [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದ್ದು ಇವರಲ್ಲಿ [[ಆಂತರಿಕ|ಆಂತರಿಕವಾಗಿ]] ಅವನನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇವೆ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸಮಸ್ತ ಚೀನಾವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನ ಮೊಮ್ಮಗ [[ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್]] ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿ,<ref>[http://www.travelotica.com/travelguide/156/china/kublai-khan-6215.htm Inner Mongolia Travel Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812021536/http://www.travelotica.com/travelguide/156/china/kublai-khan-6215.htm |date=2010-08-12 }}.</ref> ಮುಂದೆ ಚೀನಾವನ್ನು ಮರು ಏಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾದ [[ಯುವಾನ್ ಡಿನಾಸ್ಟಿ|ಯುವಾನ್ ಡಿನಾಸ್ಟಿಯನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಮಹಾನ್ ಸೇನಾನಾಯಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚತುರ ಎಂದು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಕಲಾ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿವೆ. ಮಂಗೋಲರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಯುವಾನ್ ಡೈನಾಸ್ಟಿಯ ಆಡಳಿತದ ವರ್ಷಗಳು ಚೀನಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿತು. ಜಿನ್ ಡೈನಾಸ್ಟಿಯ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ೬೫ವರ್ಷಗಳ ಸತತ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲಕ ಚೀನಾದ ವಶೀಕರಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಆಸ್ತಿ ಇಂದಿಗೂ ಮಿಶ್ರವಿಷಯವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. === ನಕಾರಾತ್ಮಕತೆ === {{Main|Destruction under the Mongol Empire}} [[File:Hulagu Baghdad 1258.jpg|thumb| ಬಗ್ದಾದ್ ಕಾಳಗದಂತಹ(1258) ಇರಾಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಅವನ ಮೊಮ್ಮಗ ಇಷ್ಟ ಪಡಲಿಲ್ಲ. ]] [[ಇರಾಖ್]] ಮತ್ತು [[ಇರಾನ್‌|ಇರಾನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ವಿನಾಶಕಾರಿ ಮನುಷ್ಯ, ಈ [[ಪ್ರದೇಶಗಳ]] ಜನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಗಾಧ ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ನರಮೇಧ ಸ್ವಭಾವದ ಯುದ್ಧದಾಹಿ ಪ್ರಭು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.payvand.com/news/03/jun/1074.html "The Legacy of ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್" at Los Angeles County Museum of Art--again] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070110200418/http://www.payvand.com/news/03/jun/1074.html |date=2007-01-10 }}.</ref> ಇದೇ ರೀತಿ [[ಅಫಘಾನಿಸ್ತಾನ]] ( ಇತರೆ ಟರ್ಕೇತರ ಮುಸ್ಲಿಂ ದೇಶಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅವನನ್ನು ವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಬೀಡು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಮಂಗೋಲ್ ಗ್ಯಾರಿಸನ್‌ನ ವಂಶಸ್ಥರೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿರುವ [[ಹಜಾರ|ಹಜಾರರೂ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಗುಂಪುಗಳು ಉಭಯಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="Zerjal, et el. 2003 717–721">{{cite journal |year=2003 |month= |title=The Genetic Legacy of the Mongols |journal=The American Journal of Human Genetics |volume=72 |issue=3 |pages=717–721 |id= |url=http://www.pubmedcentral.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&rendertype=abstract&artid=1180246 |accessdate=2007-12-28 |author=Zerjal, et el. |doi=10.1086/367774 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>Genetics: Analysis Of Genes And Genomes By Daniel L. Hartl, Elizabeth W. Jones, p. ೩೦೯.</ref> ನಡೆಸಿದ ದಾಳಿಗಳ ಪೈಕಿ [[ಬಾಗ್ದಾದ್]], [[ಸಮರ್‌ಕಂಡ್]], [[ಉಗೆಗಂಚ್]], [[ಕೀವ್]], [[ವ್ಲದಿಮೀರ್]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ [[ಕುಜೆಸ್ಥಾನ್]] ಅನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶ ಮಾಡಿದಾಗ ಸಾಮೂಹಿಕ ಕಗ್ಗೊಲೆಗಳು ನಡೆದವು. ಅವನು ವಂಶಸ್ಥ [[ಹುಲಗು ಖಾನ್]] ಇರಾನಿನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ. [[ಇರಾನಿನ ಜನ]] ಅವನನ್ನು [[ಅಲೆಗ್ಸಾಂಡರ್]] ಮತ್ತು [[ತಾಮೇರ್ಲೇನ್]] ಜೊತೆ ಇರಾನಿನ ಉಪೇಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071214061743/http://www.iranchamber.com/podium/history/040702_tale_of_book_iran.php Phoenix From the Ashes: A Tale of the Book in Iran].</ref><ref>[http://www.unesco.org/dialogue/en/Regard1debates.htm Civilizations: How we see others, how others see us].</ref> [[ರಷಿಯಾ|ರಷಿಯಾದ]] ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳು, [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]], [[ಕೊರಿಯಾ]], ಚೀನಾ, [[ಉಕ್ರೇನ್]], [[ಪೋಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಹಂಗೇರಿ|ಹಂಗೇರಿಯಲ್ಲಿ]] ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಗಣಾನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಾಶದ ಕೀರ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. == ವಂಶಾವಳಿ == {{Main|Descent from Genghis Khan}} ಜೆರ್ಜಾಲ್ ಎಟ್ ಅಲ್. [2003]<ref name="Zerjal, et el. 2003 717–721"/> ಗುರುತಿಸಿರುವಂತೆ ಏಷಿಯಾದ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಂತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಶೇ ೮ರಷ್ಟು ಗಂಡಸರು [[Y-ಕ್ರೋಮೋಸೋಮಲ್ ಸಂತತಿ]] ಯವರಾಗಿದ್ದಾರೆ (ಪ್ರಪಂಚದ ಸುಮಾರು ೦.೫% ಜನ ಗಂಡಸರು ). ಸಂತತಿಯ ಒಳಗಿನ ಏರುಪೇರುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಒಂದೇ ತರಹ ಇದೆ ಎಂದು, ಅದು ೧೦೦೦ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬ ಊಹಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದೊಂದಿಗೆ ಈ ಲೇಖನ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ವಂಶಾವಳಿಯ ಹರಡುವಿಕೆ|ವಂಶಾವಳಿಯ ಹರಡುವಿಕೆಯಿಂದ]] ಉಂಟಾಗುವ ಇಂತಹುವುದರ ಪ್ರಮಾಣ ಅಗಾಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ವಂಶದ ಪುರುಷರಿಗೆ ಈ ಸಂತತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸಾಗಿಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಲೇಖಕರು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಿನ ಮಂಗೋಲ್ ಉದಾತ್ತತೆಯ ಜೊತೆಗೆ [[ಮುಘಲ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಬಾಬರ್‌|ಬಾಬರ್‌ನ]] ತಾಯಿ ಈ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಳು. [[ತೈಮೂರ್]] (ತಾಮರ್ಲೇನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ), ತಾನು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ವಂಶಸ್ಥ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. == Depictions in modern culture == [[ಚಿತ್ರ:GhinggisKhanMausoleum.jpg|thumb|ಆರ್ಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸಮಾಧಿಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಿತ್ರ]] [[ಮಂಗೋಲಿಯಾದ]] ಆಡಳಿತಗಾರನ ಬಗೆಗೆ ಹಲವಾರು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು, ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಥೆ ಆಧರಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಇವೆ. === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === * ''[[The Conqueror]]'' ಚಿತ್ರವು ೧೯೫೬ ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು ಹಾಗು ಅದರಲ್ಲಿ [[ಜಾನ್ ವೇನ್]] ತೆಮುಜಿನ್‌ ಮತ್ತು [[ಸುಸಾನ್ ಹೆವರ್ಡ್]] ಬೋರ್ತೆಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. * ''[[ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]]'' ಚಿತ್ರವು ೧೯೬೫ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು ಹಾಗು [[ಒಮಾರ್ ಶರೀಫ್]] ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. * ''[[ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ (1992ರ ಚಿತ್ರ)]]'' ನಲ್ಲಿ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಟೈಸನ್]], [[ಚಾರ್ಲ್ಟನ್ ಹೆಸ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾಟ್ ಮೊರಿಟ]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''[[ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ - A Proud Son Of Heaven (1998 ಚಿತ್ರ)]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಂಗೋಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. * ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿರುವ [[ಜಪಾನೀ|ಜಪಾನೀಯರ]]-[[ಮಂಗೋಲಿಯಾದ]] "The Descendant of Gray Wolf" ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಿರುವ ಚಿತ್ರವು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. * [[ಸರ್ಜಿ ಬೊಡ್ರೊವ್‌|ಸರ್ಜಿ ಬೊಡ್ರೊವ್‌ನ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[Mongol]]'' ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. (ಉತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ([[ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್‌|ಅಕಾಡೆಮಿ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗೆ]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿದೆ. ) [[ಚಿತ್ರ:Mongol poster.jpg|thumb|ಮಂಗೋಲ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ]] === | (TV ಸರಣಿ) === * ''ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್'' : [[Hong Kong|Hong Kongನ]] [[TVB]] ನಿರ್ಮಾಣದ ಈ ೧೦ ಕಂತಿನ ದೂರದರ್ಶನದ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಮನ್]] ಅವರು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್'' [[Hong Kong|Hong Kongನ]] [[ATV]] ನಿರ್ಮಾಣದ ೨೦ ಕಂತಿನ ದೂರದರ್ಶನದ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ, ಟೋನಿ ಲಿಯು ಅವರು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ''ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್'' : ೨೦೦೪ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಜೀವನವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ, ಬ ಸೆನ್(巴森)ಅವರು ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. === ಕಾದಂಬರಿಗಳು === * [[ಕಾನ್ ಇಗ್ಗುಲ್ಡನ್]] ಬರೆದ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಗಳು ''The Conqueror'' === ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳು === * [[ಡಗ್ಲಸ್ ಅಡಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರಹಮ್ ಚಾಪ್ಮನ್‌]] ಇವರುಗಳು ರಚಿಸಿದ ''The Private Life of Genghis khan'' == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಶೀರ್ಷಿಕೆ == ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲಗಳ ಬಗೆಗೆ ಅನೇಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿವೆ. ಮುಂದೆ ಮಂಗೋಲ್ ದೇಶದ ಜನ ಹೆಸರನ್ನು'' ಚಿಂಗ್ '' (ಶಕ್ತಿಗೆ ಹೆಸರಾದ [[ಮಂಗೋಲಿಯನ್]]) ಜೊತೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ನಿರುಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸದಿದ್ದರೂ ಇಂತಹ ಗೊಂದಲಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯ. [[ಚಿತ್ರ:GhinggisKhanMausoleumGate.jpg|right|thumb| ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಸಮಾಧಿಯ ದ್ವಾರ]] ಈ ಹೆಸರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದು ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಮತ್ತು [[ಟರ್ಕಿಕ್]] ಶಬ್ಧಗಳಾದ ''ಟೆಂಗಿಸ್'', ಅಂದರೆ "ಸಾಗರ", "ಸಾಗರಪರಿಣಾಮಿ" ಅಥವಾ "ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ" ಮಂಗೋಲರು [[ಬೈಕಾಲ್ ಸರೋವರ]] ಮತ್ತು [[ಸಮುದ್ರ|ಸಮುದ್ರವನ್ನು]] ''ಟೆಂಗಿಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಏನೇ ಆದರೂ ಅವರು ಗೆಂಘಿಸ್ ಅಂದರೆ ''ಟೆಂಗಿಸ್'' ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಟೆಂಗಿಸ್ ಖಾನ್ ಎಂದು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಿತ್ತು (ಬರೆಯಬಹುದಿತ್ತು) ಎಂಬುದು ಅವರ ಇಂಗಿತವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕೋರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಝೆಂಗ್ (ಚೈನೀಸ್:正) ಅಂದರೆ "ಸರಿ", "ನ್ಯಾಯ" ಅಥಾವ "ನಿಜ" ಎಂಬ ಶಬ್ಧ ಮಂಗೋಲಿಯಾದ ಗುಣವಾಚಕ ''-s'' ಸುಧಾರಣೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡು "ಜೆಂಗಿಸ್ ಎಂಬ ಶಬ್ಧ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದು ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ರೋಮನೀಕರಣದಿಂದ "ಗೆಂಘಿಸ್" ಎಂದು ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. {{Citation needed|date=November 2007}} ೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆ "ಚಿಂಗಿಸ್"ಗೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ ಮುಂದೆ ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಲಿಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ರಾಚ್ನೆವ್ನ್‌ಸ್ಕಿ ಆಕರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ "ಗೆಂಘಿಸ್" ನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾ ಅಕ್ಷರಗಳದು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಮೂಲ, ಮೂಲ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವರದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಇದು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದೆಂದು [[ವೆದರ್ಫೋರ್ಡ್]] ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮೂಲಗಳ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಇದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | url = http://worldhistoryconnected.press.uiuc.edu/2.2/br_may.html | title = Book Review | author = Timothy May | publisher = North Georgia College and State University | accessdate = 2008-02-20 | archive-date = 2007-10-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20071010095241/http://worldhistoryconnected.press.uiuc.edu/2.2/br_may.html | url-status = dead }}</ref> [[ಮಂಗೋಲ್‌ನ ಗುಪ್ತ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ]] ಆತನ ತಂದೆಯ ಯೆಸುಗಾಯ್ ಸೆರೆಹಿಡಿದ ತತಾರ್ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಯುದ್ಧಾಳುವಿನ ಹೆಸರನ್ನು ತೆಮುಜಿನ್‌ಗೆ ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ''ತೆಮುರ್'' ಎಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣ (ಆಧುನಿಕ ಮಂಗೋಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ{{lang|mn|төмөр}} ''ತೊಮರ್'' ) ಎಂಬ ಶಬ್ಧದಿಂದ "ತೆಮುಜಿನ್" ಎಂಬ ಶಬ್ಧ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹೆಸರು ಕಮ್ಮಾರ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಕಮ್ಮಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಇರುವ ಕುರಿತಂತೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಉಳಿದಿಲ್ಲದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಮಾರರೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಕುಟುಂಬದ, ಈ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ತೆಮುಲಿನ್ ಮತ್ತು ತೆಮೂಜ್ ಎಂಬ ಗೆಂಘಿಸ್‌ಖಾನ್‌ನ ತಮ್ಮಂದಿರ ಹೆಸರುಗಳು ಅದೇ ಶಬ್ದ ಮೂಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ ಕೊಂಡಿದ್ದು ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವಂತಿದೆ. === ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಾಗುಣಿತದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು === ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಛಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ,{{zh|c=成吉思汗|p=Chéngjísī Hán}} ಅವೆಂದರೆ, [[ಟರ್ಕಿಕ್]]: ''ಸೆಂಗಿಝ್ ಖಾನ್'', ''ಚೆಂಗೆಝ್ ಖಾನ್'',''ಚಿಂಗಿಸ್ ಖಾನ್'', ''ಚಿಂಗಿಸ್ ಗ್ಸಾನ್'', ''ಚಿಂಗಿಸ್ ಖಾನ್'', ''ಜೆಂಗಿಸ್ ಖಾನ್'', ''ಚಿಂಗಿಸ್ ಕಾನ್'', ''ಡ್ಜಿಂಗಿಸ್ ಖಾನ್'' ಇತ್ಯಾದಿ. ತೆಮುಜಿನ್‌ ಅನ್ನು ಚೈನೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುವುದು{{zh|s=铁木真|t=鐵木眞|p=Tiěmùzhēn}}. [[ಕುಬ್ಲಾಯ್ ಖಾನ್]] [[ಯುವಾನ್ ಡಿನಾಸ್ಟಿ|ಯುವಾನ್ ಡಿನಾಸ್ಟಿಯನ್ನು]] ೧೨೭೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಆತ ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾತ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು ತನ್ನ ವಂಶಜ ಹಾಗೂ ತೈಝುನ ಸ್ಥಾಪಕನೆಂದು ನಮೂದಿಸಿದ್ದಾನೆ ({{zh|太祖|Tàizǔ}}). ಹೀಗೆ, ಚೀನೀಯರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೂ ಯುವಾನ್ ತಾಯ್‌ಝು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.({{zh|元太祖|Yuán Tàizǔ}}). == ಕಾಲದ ಪಂಕ್ತಿ == [[ಚಿತ್ರ:GhinggisKhanStatue.jpg|thumb|ಆತನ ಸಮಾಧಿಯ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರತಿಮೆ]] * ಬಹುಶಃ ೧೧೫೫, ೧೧೬೨, or ೧೧೬೭: ತೆಮುಜಿನ್ [[ಖೆಂಟಿ ಪರ್ವತ|ಖೆಂಟಿ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದನು. * ಒಂಭತ್ತು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ, ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ತಂದೆ [[ಯೆಸುಖೆಯ್‌|ಯೆಸುಖೆಯ್‌ಗೆ]] [[ತತಾರರು]] ವಿಷ ಕೊಟ್ಟರು, ಅವನನ್ನು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಅನಾಥರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ತಂದೆ ವಿಧಿವಶರಾದರು. * c. ೧೧೮೪: ತೆಮುಜಿನ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ [[ಬೋರ್ತೆ|ಬೋರ್ತೆಯನ್ನು]] [[ಮರ್ಕಿಟ|ಮರ್ಕಿಟರು]] ಅಪಹರಿಸಿದರು ; ಅವನು ತನ್ನ ರಕ್ತಸಂಬಂಧಿ ಸಹೋದರ [[ಜಮುಕ]] ಮತ್ತು [[ವಾಂಗ್ ಖಾನ್‌|ವಾಂಗ್ ಖಾನ್‌ನನ್ನು]] ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಕರೆದು, ಆಕೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು ಕರೆತಂದರು. * c. ೧೧೮೫: ಮೊದಲ ಮಗ [[ಜೋಚಿ|ಜೋಚಿಯ]] ಜನ್ಮ ರಹಸ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ ಮರ್ಕಿಟರಿಂದ ಅಪಹರಣಕ್ಕೊಳಗಾದ [[ಬೋರ್ತೆ]] ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕರೆತಂದ ಕೆಲವೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಆಕೆ ಜೋಚಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ್ದು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದವಾಗಿತ್ತು. * ೧೧೯೦: ತೆಮುಜಿನ್ ಮಂಗೋಲ್ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ, ನಾಯಕನಾದ, ಮತ್ತು [[ಯಸ್ಸಾ]] ಕಾನೂನು ಸಂಹಿತೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ * ೧೨೦೧: [[ಜದರನ್ನರ]] [[ಜಮುಕ|ಜಮುಕನ]] ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದನು. * ೧೨೦೨: [[ತತಾರ|ತತಾರರ]] ಮೇಲೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ನಂತರ ವಾಂಗ್ ಖಾನ್‌ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು * ೧೨೦೩: [[ಕೆರಾಯಟರ]] ವಾಂಗ್ ಖಾನ್‌ನ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಿದ. ನಾಯಿಮನ್ನರಿಂದ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ವಾಂಗ್ ಖಾನ್ ತಾನೇ ಕೊಲೆಯಾದ. * ೧೨೦೪: [[ನಾಯಿಮನ್ನರ|ನಾಯಿಮನ್ನರನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿದನು ( ಈ ಎಲ್ಲ ಸಮುದಾಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಮಂಗೋಲರಾದರು). * ೧೨೦೬: ಜಮುಕನು ಕೊಲೆಯಾದನು [[ಕುರುಲ್‌ತಾಯ್‌|ಕುರುಲ್‌ತಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅವನ ಹಿಂಬಾಲಕರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಆತನಿಗೆ ''ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು (ಆತನ ೪೦ನೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ). * ೧೨೦೭–೧೨೧೦: ಗೆಂಘಿಸ್ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾ|ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾದ]] ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ನಡೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು, ಅದು ವಾಯುವ್ಯ ಚೈನಾ ಮತ್ತು ಟಿಬೆಟ್‌ನ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾದ ಆಡಳಿತಗಾರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್‌ಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಉಯ್‌ಘುರರು]] ಸಹ ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಮಂಗೋಲರಿಗೆ ಶರಣಾದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿ ಉಳಿದರು. * ೧೨೧೧: ಕುರುಲ್ತಾಯ್‌ನ ನಂತರ, ಗೆಂಘಿಸ್ ಉತ್ತರ ಚೀನಾವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಜಿನ್ ವಂಶಸ್ಥರ]] ವಿರುದ್ಧ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. * ೧೨೧೫: [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ನೆಲಕಚ್ಚಿದ್ದು; ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಪಶ್ಚಿಮದೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದ ಮತ್ತು ಕಾರಾ-ಕೈತಾನ್ ಖಾನಟೆ. * ೧೨೧೯–೧೨೨೨: [[ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾದಿಪತ್ಯ|ಖ್ವಾರೆಝ್ಮಿದ್ ಚಕ್ರಾದಿಪತ್ಯವನ್ನು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು. * ೧೨೨೬: ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಆರಂಭಿಸಿ ಮಂಗೋಲರ ವಿರುದ್ಧ ಒಕ್ಕೂಟ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಗ್ಸಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಎರಡನೇ ಕಾಳಗ. * ೧೨೨೭: ತಾಂಗೂಟರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ ಮೃತನಾದ ಆತನ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ದಂತಕಥೆಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಯಿಂದ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಾಯುವಂತಹ ಜ್ವರಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ * [[s:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಜೆಂಗಿಸ್ ಖಾನ್|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶ್ವಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{reflist|2}} == ಆಕರಗಳು == * {{cite book |last=Ratchnevsky |first=Paul |others= tr. & ed. Thomas Nivison Haining |title=Genghis Khan: His Life and Legacy [Čingis-Khan: sein Leben und Wirken] |url=https://archive.org/details/genghiskhanhisli0000paul |year=1992, c1991 |publisher= B. Blackwell |location=Oxford, UK; Cambridge, Mass., USA |isbn=ISBN 0-631-16785-4}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * {{cite book |last=Brent |first=Peter |title=The Mongol Empire: Genghis Khan: His Triumph and His Legacy |url=https://archive.org/details/mongolempiregeng0000bren |year=1976 |publisher=Weidenfeld & Nicholson |location=London |isbn=029777137X }} * {{cite book |last=Bretschneider |first=Emilii |title=Mediæval Researches from Eastern Asiatic Sources; Fragments Towards the Knowledge of the Geography & History of Central & Western Asia |series=Trübner's Oriental Series |year=1888, repr. 2001 | location=London | publisher=Kegan Paul, Trench, Trübner & Co (repr. Munshirm Manoharlal Pub Pvt Ltd) |isbn=81-215-1003-1}} * {{cite book |last=Cable |first=Mildred |coauthors=Francesca French |title=The Gobi Desert |year=1943 |publisher=Landsborough Publications |location=London}} * {{cite book |last=Charney |first=Israel W. (ed.) |title=Genocide: A Critical Bibliographic Review |year=1994 |publisher=Facts on File Publications |location=New York}} * {{cite book |last=De Hartog |first=Leo |title=Genghis Khan: Conqueror of the World|year=1988 |publisher=I.B. Tauris & Co. Ltd. |location=London}} * {{fr}} {{cite book |last=Farale |first=Dominique |title=De Gengis Khan à [[Kubilai Khan|Qoubilaï Khan]] : la grande chevauchée [[Mongols|mongole]] |series=Campagnes & stratégies |year=2002 |publisher=Economica |location=Paris |isbn=2-7178-4537-2}} * {{fr}} {{cite book |last=Farale |first=Dominique |title=La Russie et les Turco-Mongols : 15 siècles de guerre |year=2007 |publisher=Economica |location=Paris |isbn=978-2-7178-5429-9}} * {{cite encyclopedia |title=Genghis Khan |encyclopedia=Funk & Wagnalls New Encyclopedia |publisher=World Almanac Education Group |year=2005 |url=http://www.historychannel.com/thcsearch/thc_resourcedetail.do?encyc_id=210250 |accessdate=2008-05-22 |archive-date=2006-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060113174030/http://www.historychannel.com/thcsearch/thc_resourcedetail.do?encyc_id=210250 |url-status=bot: unknown }} Via the [[Internet Archive]]'s copy of the [[History Channel]] Web site. * {{cite web |last=Smitha |first=Frank E | title=Genghis Khan and the Mongols |work=Macrohistory and World Report | url=http://www.fsmitha.com/h3/h11mon.htm | accessdate=2005-06-30}} * {{cite book |last=Kahn |first=Paul (adaptor) |title=Secret History of the Mongols: The Origin of Chingis Khan (expanded edition): An Adaptation of the Yüan chʾao pi shih, Based Primarily on the English Translation by Francis Woodman Cleaves |url=https://archive.org/details/secrethistoryofm00kahn |series=Asian Culture Series |year=1998 |publisher=Cheng & Tsui Co. |location=Boston |isbn=0-88727-299-1}} * {{cite book |last=Kennedy |first=Hugh |title=Mongols, Huns & Vikings'' |url=https://archive.org/details/mongolshunsvikin0000kenn |year=2002 |publisher=Cassell |location=London |isbn=ISBN 0-304-35292-6}} * {{cite book |last=Kradin |first=Nikolay |authorlink=Nikolay Kradin |coauthors=Tatiana Skrynnikova |title=Imperiia Chingis-khana (Chinggis Khan Empire) |year=2006 |publisher=Vostochnaia literatura |location=Moscow |isbn=5-02-018521-3}} {{ru icon}} (summary in English) * {{cite journal |last=Kradin |first=Nikolay |authorlink=Nikolay Kradin |coauthors=Tatiana Skrynnikova |title=Why do we call Chinggis Khan's Polity 'an Empire' |journal=Ab Imperio |volume=7 |issue=1 |year=2006 |pages =89–118 |id=5-89423-110-8}} * {{cite book |last=Lamb |first=Harold |authorlink=Harold Lamb |title=Genghis Khan: The Emperor of All Men |year=1927 |publisher=R. M. McBride & company |location=New York |unused_data=|a}} * {{cite book |last=Lister |first=R. P. |title=Genghis Khan |url=https://archive.org/details/genghiskhan0000list |year=2000 [c1969] |publisher=Cooper Square Press |location=Lanham, Maryland |isbn=0-8154-1052-2}} * {{cite book |last=Man |first=John |title=Genghis Khan: Life, Death and Resurrection |url=https://archive.org/details/genghiskhanlifed0000manj |year=2004 |publisher=Bantam Press |location=London; New York |isbn=ISBN 0-593-05044-4}} * {{cite book |last=Man |first=John |title=Gobi: Tracking the Desert |url=https://archive.org/details/gobi00john |year=1997, 1998, 1999 |publisher=Weidenfeld & Nicolson; Yale University Press |location=London; New Haven, Conn |isbn=0-7538-0161-2}} * {{cite book |last=Martin |first=Henry Desmond |title=The Rise of Chingis Khan and his Conquest of North China |year=1950 |publisher=Johns Hopkins Press |location=Baltimore}} * {{cite web |last=May |first=Timothy |title=Mongol Arms |year=2001 |work=Explorations in Empire: Pre-Modern Imperialism Tutorial: The Mongols |publisher=San Antonio College History Department |url=http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |accessdate=2008-05-22 |archive-date=2008-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080518020854/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |url-status=dead }} * {{cite book |last=Morgan |first=David |authorlink=David Morgan (historian) |title=The Mongols |url=https://archive.org/details/mongolspeoplesof00davi |series=The Peoples of Europe |year=1986 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=0-631-17563-6}} * {{cite book |last=Saunders |first=J.J. | title=History of the Mongol Conquests'' |year=1972, repr. 2001 |publisher=University of Pennsylvania Press |location=Philadelphia |isbn=0812217667}} * Stevens, Keith. {{PDFlink|[https://web.archive.org/web/20080625210646/http://ideas.union.edu/articles/files/22_Stevens_Heirs_to_Discord.pdf "Heirs to Discord: The Supratribal Aspirations of Jamuka, Toghrul, and Temüjin"]|72.1&nbsp;KB}} Retrieved ೨೨ May ೨೦೦೮. * {{cite book |last=Stewart |first=Stanley |title=In the Empire of Genghis Khan: A Journey among Nomads |year=2001 |publisher=Harper Collins |location=London |isbn=ISBN 0-00-653027-3}} * {{cite book |last=Turnbull |first=Stephen |title=Genghis Khan & the Mongol Conquests 1190-1400 |url=https://archive.org/details/genghiskhanmongo0000turn |year=2003 |publisher=Osprey Publishing|location=Oxford |isbn=1-84176-523-6}} * {{cite book |last=Valentino |first=Benjamin A. |title=Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century |url=https://archive.org/details/finalsolutionsma00vale |year=2004 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, N.Y. |isbn=0801439655}} * {{cite book |last=Weatherford |first=Jack |title=[[Genghis Khan and the Making of the Modern World]] [http://www.cse.iitk.ac.in/~amit/books/weatherford-2004-genghis-khan-making.html (review)] |year=2004 |publisher=Crown |location=New York |isbn=0-609-61062-7}} * {{cite journal | author=Zerjal, Xue, Bertorelle, Wells, Bao, Zhu, Qamar, Ayub, Mohyuddin, Fu, Li, Yuldasheva, Ruzibakiev, Xu, Shu, Du, Yang, Hurles, Robinson, Gerelsaikhan, Dashnyam, Mehdi, Tyler-Smith | title=The Genetic Legacy of the Mongols | journal=The American Journal of Human Genetics | year=2003 | volume=72 | issue=72 | pages=717–721; | url=http://www.journals.uchicago.edu/AJHG/journal/issues/v72n3/024530/024530.web.pdf | doi=10.1086/367774 | format={{Dead link|date=February 2009}}&nbsp;– ^{[http://scholar.google.co.uk/scholar?hl=en&lr=&q=intitle%3AThe+Genetic+Legacy+of+the+Mongols&as_publication=The+American+Journal+of+Human+Genetics&as_ylo=2003&as_yhi=2003&btnG=Search Scholar search]} }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} === ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೂಲಗಳು === * {{cite book |last=Juvaynī |first=Alā al-Dīn Atā Malik, 1226–1283 |title=Genghis Khan: The History of the World-Conqueror [Tarīkh-i jahāngushā] |others=tr. John Andrew Boyle |year=1997 |publisher=University of Washington Press |location=Seattle |isbn=0-295-97654-3}} * {{cite book |last=Rashid al-Din Tabib |authorlink=Rashid-al-Din Hamadani |title=A Compendium of Chronicles: Rashid al-Din's Illustrated History of the World [[Jami' al-Tawarikh]] |series=The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Vol. XXVII |others=Sheila S. Blair (ed.) |year=1995 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0-19-727627-X}} * {{cite book |last=Rashid al-Din Tabib |authorlink=Rashid-al-Din Hamadani |title=The Successors of Genghis Khan (extracts from Jami’ Al-Tawarikh) |series=[[UNESCO Collection of Representative Works]]: Persian heritage series |others=tr. from the Persian by John Andrew Boyle |year=1971 |publisher=Columbia University Press |location=New York |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=109217551 |isbn=0-231-03351-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071103092356/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=109217551 |archive-date=2007-11-03 |access-date=2010-03-03 |url-status=dead}} * {{cite book |title=The Secret History of the Mongols: A Mongolian Epic Chronicle of the Thirteenth Century [Yuan chao bi shi] |url=https://archive.org/details/secrethistoryofm0002unse |series=Brill's Inner Asian Library vol. 7 |others=tr. Igor De Rachewiltz |year=2004 |publisher=Brill |location=Leiden; Boston |isbn=90-04-13159-0}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks}} * [http://www.epinions.com/content_399273397892 Book Review of ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ by Leo De Hartog] * [http://www.fsmitha.com/h3/h11mon.htm ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ and the Mongols] * Welcome to [http://www.coldsiberia.org/ The Realm of the Mongols] * Parts of this biography were taken from the [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/mntoc.html Area Handbook series at the Library of Congress] * [http://koreanhistoryproject.org/Ket/Idx/KETIndex0504.htm Coverage of Temüjin's Earlier Years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191106041011/http://koreanhistoryproject.org/Ket/Idx/KETIndex0504.htm |date=2019-11-06 }} * [http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Mongol Estimates of Mongol warfare casualties] * [http://www.isidore-of-seville.com/genghis/ ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್ on the Web] (directory of some ೨೫೦ resources) * [http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html Mongol Arms] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080518020854/http://www.accd.edu/sac/history/keller/Mongols/empsub2.html |date=2008-05-18 }} * [http://www.leader-values.com/Content/detail.asp?ContentDetailID=799 ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್'s leadership approach - LeaderValues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120112072759/http://www.leader-values.com/Content/detail.asp?ContentDetailID=799 |date=2012-01-12 }} * [[BBC Radio 4]] programme ''[[In Our Time]]'', topic was [http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20070201.shtml ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್] February ೨೦೦೭ * [http://nobsnews.blogspot.com/1994/01/inspirations-of-historians.html#rashid-ad-din-juwayni ‘Ala’ al-Din ‘Ata Malik Juvayni] A History of the World-Conqueror Ghengis ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್, [[Ata al-Mulk Juvayni]] and [[Rashid-al-Din Hamadani]] {{start}} {{s-hou|[[Borjigin|House of Borjigin]] (1206–1635)||c. 1162||1227}} {{s-reg|}} {{s-bef|before=(Position established)}} {{s-ttl|title=''[[Khagan]]'' of the [[Mongol Empire]]|years=1206–1227}} {{s-aft|after=[[Tolui]] (Regent)}} {{s-bef|before=[[Qutula Khan]]}} {{s-ttl|title=[[Khamag Mongol|Khagan of Khamag Mongol]]|years=1189-1206|]]}} {{s-aft|after=The Mongol Empire established}} {{end}} {{Khagans of Mongol Empire}} {{Mongol Empire}} {{Yuan Emperors}} {{Persondata |NAME=Genghis Khan |ALTERNATIVE NAMES=Temüjin |SHORT DESCRIPTION=Founder of the [[Mongol Empire]] |DATE OF BIRTH=c. 1162 |PLACE OF BIRTH=in [[Khentii Province]] in [[Mongolia]] |DATE OF DEATH= 1227 |PLACE OF DEATH=[[Western Xia]] }} {{DEFAULTSORT:Genghis Khan}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]] [[ವರ್ಗ:ಬೊರ್ಜಿಗಿನ್]] [[ವರ್ಗ:ಸಾವಿನ ಕಾರಣದ ವಿವಾದ]] [[ವರ್ಗ:ಮಂಗೋಲ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಮಹಾನ್ ಖಾನ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೨ನೆಯ-ಶತಮಾನದ ಹುಟ್ಟುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೩ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:೧೨ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ]] j9qsvebbzostmwahbxxelfrmpyn3t4q 0 23020 1431874 1381174 2026-10-13T05:43:36Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431874 wikitext text/x-wiki {{Infobox President | name = Benito Mussolini | Height = 5' 6½" (1.69&nbsp;m) | nationality = Italian | image = Duce Benito Mussolini.jpg | imagesize = 245px | order = 40th [[Prime Minister of Italy]] | monarch = [[Victor Emmanuel III of Italy|Victor Emmanuel III]] | term_start = 31 October 1922 | term_end = 25 July 1943 | predecessor = [[Luigi Facta]] | successor = [[Pietro Badoglio]] | order2 = [[First Marshal of the Empire]] | term_start2 = 30 March 1938 | term_end2 = 25 July 1943 | president = | predecessor2 = | successor2 = [[Pietro Badoglio]] | birth_date = {{birth date|1883|7|29|df=y}} | birth_place = [[Predappio]], [[Forlì]], [[Kingdom of Italy (1861–1946)|Italy]] | death_date = {{death date and age|1945|4|28|1883|7|29|df=y}} | death_place = [[Giulino di Mezzegra]], [[Kingdom of Italy (1861-1946)|Italy]] | party = [[Republican Fascist Party]]<br />(1943-1945)<br />[[National Fascist Party]]<br />(1921-1943)<br />[[Italian Socialist Party]]<br />(1901-1914) | spouse = [[Ida Dalser]]<br />* [[Benito Albino Mussolini]]<br />[[Rachele Mussolini]]<br />* [[Edda Mussolini]]<br />* Anna Maria Mussolini<br />* [[Vittorio Mussolini]]<br />* [[Bruno Mussolini]]<br />* [[Romano Mussolini]] | issue = [[Benito Albino Mussolini]]<br />[[Edda Mussolini]]<br />Anna Maria Mussolini<br />[[Vittorio Mussolini]]<br />[[Bruno Mussolini]]<br />[[Romano Mussolini]] | profession = [[Politician]], [[Journalist]] | religion = [[Roman Catholicism|Roman Catholic]], [[Atheism|atheist]] | order3 = [[Duce]] of the [[Italian Social Republic]] | term_start3 = 23 September 1943 | term_end3 = 25 April 1945 | president = | predecessor3 = | successor3 = |signature = Benito Mussolini Signature.svg }} '''ಬೆನಿಟೋ ಅಮಿಲ್‌ಕೇರ್ ಆಂದ್ರಿಯಾ ಮುಸೊಲಿನಿ''' , <small>[[KSMOM]]</small> <small>[[GCTE]]</small> (29 ಜುಲೈ 1883 - 28 ಏಪ್ರಿಲ್ 1945) [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ನೇತಾರನಾಗಿದ್ದ ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ರಾಜಕಾರಣಿ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್]] ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ. ಆತನು 1922ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]ಯಾದನು ಮತ್ತು 1925ರಿಂದ ''[[ಇಲ್ ಡೂಶೆ]]'' ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. 1936ರ ನಂತರ ಆತನ ಅಧಿಕೃತ ಬಿರುದಾಂಕಿತವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದ್ದಿತು: "''ಹಿಸ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿ ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ, ಹೆಡ್ ಆಫ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್, ಡೂಶೆ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್, ಎಂಡ್ ಫೌಂಡರ್ ಆಫ್ ಎಂಪೈರ್'' ".<ref>[[commons:Image:Mussoliniposter.jpg|Image Description: Propaganda poster of Benito Mussolini, with caption "His Excellency Benito Mussolini, Head of Government, Leader of Fascism, and Founder of the Empire...".]]</ref> ಜತೆಗೇ ಮುಸೊಲಿನಿಯು ರಾಜ [[ವಿಕ್ಟೋರ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ III ಆಫ್ ಇಟಲಿ]]ಯ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರವಾದ [[ಫಸ್ಟ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಆಫ್ ದ ಎಂಪೈರ್]] ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಆತನಿಗೂ ಮತ್ತು ರಾಜನಿಗೂ ಇಟಲಿಯ ಮಿಲಿಟರಿಯ ಮೇಲೆ ಜಂಟಿ ಅತ್ಯುಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. 1943ರಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾಗುವ ತನಕವೂ ಆತ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಆತನ ಸಾವಿಗೆ ಮುನ್ನ ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೂ ಆತನು [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೊಶಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]]ನ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದನು. ಮುಸೊಲಿನಿಯು [[ಇಟಾಲಿಯಮ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿದ್ದನು, ಇದು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ]], [[ಕಾರ್ಪೊರೇಟಿಸಮ್]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಿಂಡಿಕ್ಯಾಲಿಸಮ್]], [[ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಯಾನ್ಷನಿಸಮ್]], [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]] ಮತ್ತು [[ಕಮ್ಯುನಿಸಮ್-ವಿರೋಧ]]ದಂತಹ ಅಂಶಗಳ ಜತೆಗೇ [[ವಿಧ್ವಂಸಕ]]ರ [[ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ [[ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯ]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿ ಹಲವಾರು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಶ್ಲಾಘನೆಗೊಳಗಾದನು.<ref>{{cite book | last = Hakim | first = Joy | authorlink = | coauthors = | title = A History of Us: War, Peace and all that Jazz | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1995 | location = New York | pages = | url =https://archive.org/details/historyofusbook50000haki| doi = | id = | isbn = 0-19-509514-6 }}</ref> ಮುಸೊಲಿನಿಯ 1924–1939ರ ಅವಧಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಧನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದಲ್ಲಿ ಆತನ [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಲಸ]]ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಾದ [[ಪಾಂಟೈನ್ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶ]]ಗಳ ಸುಧಾರಣೆ, ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ, ಮತ್ತು [[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ]]ಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಜತೆಗೇ ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಇಟಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಹೋಲಿ ಸೀ]]ಯ ನಡುವಣ [[ಲ್ಯಾಟೆರನ್ ಟ್ರೀಟಿ]]ಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ [[ರೋಮನ್ ಪ್ರಶ್ನೆ]]ಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿದನು. [[ಇಟಲಿಯ ವಸಾಹತುಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಆಶ್ರಿತವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಿದ ಶ್ರೇಯವೂ ಈತನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last = Warwick Palmer | first = Alan |title =Who's Who in World Politics: From 1860 to the Present Day| publisher = Routledge| url =https://books.google.com/books?id=YdMWTvXhVlUC&pg=PA259&lpg=PA259&dq=mussolini's+achievements&source=web&ots=ZIUrvUaAs2&sig=fkqzJNT_g6GFZIm3ILbn43_HDhI | isbn = 0415131618 | year = 1996}}</ref> ಆತನ [[ಮೊದಮೊದಲ ಬೆಂಬಲ]]ವು 1930ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ನ ಕಡೆಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಆಕ್ಸಿಸ್ ಶಕ್ತಿ]]ಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬನಾದನು ಮತ್ತು, 10 ಜೂನ್ 1940ರಂದು ಮುಸೊಲಿನಿ ಆಕ್ಸಿಸ್‌ನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಇಟಲಿಯು [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಕಾರಣನಾದನು. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ [[ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ದಾಳಿ]]ಯಿಂದಾಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್]]ನಿಂದ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾರಾಗೃಹವಾಸದಲ್ಲಿದ್ಡ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು [[ಜರ್ಮನ್]] [[ವಿಶೇಷ ಪಡೆಗಳು]] ಕೆಲವೇ ಸಮಯದ ನಂತರ ಸಾಹಸಪೂರ್ಣ [[ಗ್ರ್ಯಾನ್ ಸ್ಯಾಸ್ಸೋ ರೇಡ್]] ಅನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಪಾರುಮಾಡಿದವು. ಪಾರಾದ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮಿತ್ರಪಡೆಗಳಿರದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]]ನ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಏಪ್ರಿಲ್ 1945ರ ವೇಳೆಗೆ ಸೋಲಿನ ಕಾರ್ಮೋಡ ಕವಿಯತೊಡಗಿದಾಗ, ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಪರಾರಿಯಾಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನಾದರೂ ಆತನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪಾರ್ಟಿಸಾನ್‌ಗಳು]] ಆತನನ್ನು [[ಲೇಕ್ ಕೋಮೋ]] ಬಳಿ [[ತಡಮಾಡದೆ ಕೊಂದರು]]. ಆತನ ದೇಹವನ್ನು ನಂತರ [[ಮಿಲಾನ್]]ಗೆ ಒಯ್ಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಪೆಟ್ರೋಲ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಆತನ ಸಾವು ನಿಜವೆಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತುಹಾಕಲಾಯಿತು. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == [[ಚಿತ್ರ:Predappio house.JPG|thumb|ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳ, ಇಂದು ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.]] ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಜನನವು 1883ರಲ್ಲಿ [[ಎಮಿಲಿಯಾ-ರೊಮಾನಾ]]ದ [[ಫೋರ್ಲಿ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಡೋವಿಯಾ ಡಿ ಪ್ರೆಡೆಪ್ಪಿಯೋ]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ತಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಯುಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಡೆಪ್ಪಿಯೋವನ್ನು "ಡೂಶೆಯ ಪಟ್ಟಣ"ವೆಂದೂ, ಫೋರ್ಲಿಯನ್ನು "ಡೂಶೆಯ ನಗರ"ವೆಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೋಡಲೆಂದೇ ಹಲವಾರು ಯಾತ್ರಿಕರು ಪ್ರೆಡೆಪ್ಪಿಯೋ ಮತ್ತು ಫೋರ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆತನ ತಂದೆ [[ಅಲೆಸ್ಸಾಂದ್ರೊ ಮುಸೊಲಿನಿ]] ಒಬ್ಬ [[ಕಮ್ಮಾರ]]ನಾಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅರಾಜಕತಾವಾದಿಯೂ ಆಗಿದ್ದನು<ref name="Mediterranean3">Mediterranean Fascism 1919-1945 Edited by Charles F. Delzel, Harper Rowe 1970, page 3</ref> ಆದರೆ ಆತನ ತಾಯಿ ರೋಸಾ ಮುಸೊಲಿನಿ (''ನೀ'' ಮಾಲ್ಟೊನಿ) ಒಬ್ಬ [[ಶಾಲಾ ಅಧ್ಯಾಪಕಿ]] ಮತ್ತು ದೈವಭಕ್ತೆಯಾದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕಳೂ ಆಗಿದ್ದಳು.<ref name="Grolier encyclopedia">{{cite news|url=http://www.grolier.com/wwii/wwii_mussolini.html|publisher=Grolier.com|title=Benito Mussolini|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=20 ಮಾರ್ಚ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090320232508/http://www.grolier.com/wwii/wwii_mussolini.html|url-status=dead}}</ref> ಆತನ ತಂದೆಯ ರಾಜಕೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಸುಧಾರಣಾವಾದಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಬೆನಿಟೊ ಯುವಾರೆಜ್]]ರವರ ಹೆಸರಿನಂತೆ ''ಬೆನಿಟೊ'' ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಆತನ ಮಧ್ಯನಾಮಗಳಾದ ''ಆಂದ್ರಿಯಾ'' ಮತ್ತು ''ಅಮಿಲ್‌ಕೇರ್'' ಗಳನ್ನು ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಸಮಾಜವಾದಿ]]ಗಳಾದ [[ಆಂದ್ರಿಯಾ ಕೋಸ್ಟಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮಿಲ್‌ಕೇರ್ ಚಿಪ್ರಿಯಾನಿ]]ಯವರ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="Living History 2">Living History 2; Chapter 2: ''Italy under Fascism'' - ISBN 1-84536-028-1</ref> ಬೆನಿಟೊ ತನ್ನ ಪೋಷಕರ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯವನಾಗಿದ್ದನು. ಆತನ ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಅರ್ನಾಲ್ಡೋ ಮತ್ತು ಎಡ್ವಿಗಾ ಹುಟ್ಟಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.geneall.net/I/per_page.php?id=283037|publisher=GeneAll.net|title=Alessandro Mussolini|date=8 January 2008}}</ref> ಸಣ್ಣ ಹುಡುಗನಾಗಿದ್ದಾಗ ಮುಸೊಲಿನಿ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕಮ್ಮಾರಿಕೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name="historylearning" /> ಬಹುಶಃ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಆತನಿಗೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ರಾಜಕೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದು ಬಂದಿತೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಲೆಸ್ಸಾಂದ್ರೋ ಒಬ್ಬ ಸಮಾಜವಾದಿಯೂ, ಒಬ್ಬ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]]ನೂ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಕೆಲವು ಹಂತದವರೆಗೆ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದದ]] ವಿಚಾರಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಿತ್ತು,<ref name="historylearning" /> ಮತ್ತು ಇದು ಆ ಹೊತ್ತಿಗಿನ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾಜವಾದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ತಂದೆ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ನಡುವೆ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಘರ್ಷಣೆಯ ಕಾರಣ, ಇತರೆಲ್ಲ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ರೀತಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗಲೇ ಬ್ಯಾಪ್‌ಟೈಜ್ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಹಳ ಕಾಲದ ನಂತರವೇ ಈ ವಿಧಿಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಆತನ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು [[Salesian]] ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು [[ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲ್]]ಗೆ ದಾಖಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅವಿಧೇಯನೂ ತುಂಟನೂ ಆಗಿದ್ದರಿಂದ ಆತನನ್ನು [[ಪ್ರಾರ್ಥನಾಸಭೆ]]ಯ ನಂತರ ಕಾನ್‌ಗ್ರಿಗೇಶನ್‍ ಕಡೆಗೆ ಕಲ್ಲೆಸೆದಿದ್ದು, ಸಹಪಾಟಿಯೊಬ್ಬನ ಹಸ್ತಕ್ಕೆ ಇರಿದಿದ್ದು ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾಪಕರೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ [[ಮಸಿಕುಡಿಕೆ]]ಯನ್ನು ಎಸೆದಿದ್ದೇ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಘಟನೆಗಳ ನಂತರ ಶಾಲೆಯಿಂದ [[ವಜಾ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="historylearning">{{cite news|url=http://www.historylearningsite.co.uk/benito_mussolini.htm|publisher=HistoryLearningSite.co.uk|title=Benito Mussolini|date=8 January 2008}}</ref> ಹಿಸ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿದ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ತೋರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸತೊಡಗಿದನು ಮತ್ತು 1901ರಲ್ಲಿ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲಾ ಮಾಸ್ತರನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು.<ref name="Grolier encyclopedia" /><ref name="Living History 2" /> [[ಚಿತ್ರ:Benito Mussolini 1917.jpg|thumb|upright|left|ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೈನಿಕನಾಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿ, 1917]] === ರಾಜಕೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕ === 1902ರಲ್ಲಿ, ಮುಸೊಲಿನಿ ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ [[ವಲಸೆ]] ಹೋದನು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref name="Mediterranean3" /> ಕೆಲಕಾಲದವರೆಗೆ ಆತನು [[ಜಿನೀವಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ, ಅತನಿಗೆ ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಖಾಯಂ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು [[ಸುಮ್ಮನೆ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ]] ಬಂಧಿಸಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಆತ ವ್ಯವಹರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷಾಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಮತ್ತು ಕೊಂಚ ಜರ್ಮನ್ ಅನ್ನು ಕೂಡಾ ಕಲಿತುಕೊಂಡನು. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತನು [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ]] [[ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ನೀಶೆ]], [[ಸಮಾಜವಾದಿ]] [[ವಿಲ್‌ಫ್ರೆಡೋ ಪರೆಟೋ]], ಮತ್ತು [[ಸಿಂಡಿಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟ್]] [[ಜಾರ್ಜ್ ಸೊರೆಲ್]]ರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನು ಓದಿಕೊಂಡನು. ಮುಂದೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಇವರ ಜತೆಗೆ [[ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್]] [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೆಗಯ್]], ಮತ್ತು ಸಿಂಡಿಕ್ಯಾಲಿಸ್ಟ್ [[ಹ್ಯೂಬರ್ಟ್ ಲಾಗಾರ್ಡೆಲ್]]ರನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿದನು.<ref name="Mediterranean3">Mediterranean Fascism by Charles F. Delzel page 96</ref> ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಸೊರೆಲ್‌ನ ಹಳತಾದ ಉದಾರ [[ಗಣತಂತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ]]ಗಳನ್ನು ಹಿಂಸೆ, [[ನೇರ ಕ್ರಮ]], [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಮುಷ್ಕರ]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಪರಾಭವಗೊಳಿಸುವುದರ ಅವಶ್ಯಕತೆ, ಹಾಗೂ [[ನಿಯೋ-ಮಾಶಿಯಾವೆಲ್ಲಿಯನ್]] ಭಾವನೆಗಳ ಬಳಕೆಯು ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು.<ref name="Mediterranean3" /> ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಆತ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಕೆಲವರು ರಶ್ಯನ್ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದನು, ಅವರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ [[ಏಂಜೆಲಿಕಾ ಬಾಲಾಬಾನೋಫ್]], ಮತ್ತು ಮಾಕ್ಸಿಸ್ಟ್ [[ವ್ಲಾದಿಮಿರ್ ಲೆನಿನ್]] ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://jonjayray.tripod.com/musso.html|publisher=FrontPageMag.com|title="Modern Leftism as Recycled Fascism"|date=24 October 2009|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=1 ಜೂನ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601041619/http://jonjayray.tripod.com/musso.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ವೇಳೆಗೆ ಆತ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸೇರಿದನು. 1904, ಆತನನ್ನು ವಾಪಾಸು ಇಟಲಿಗೆ [[ಗಡೀಪಾರು]] ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಆತನ ಹಿಂದಿನ ತಪ್ಪು ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿತು, ಹಾಗೂ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆಗೆ ಉಮೇದುವಾರಿಕೆ ಮಾಡಿದನು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಿಲಿಟರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಂತರ (ಜನವರಿ 1905ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1906), ಆತ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಾಪಕವೃತ್ತಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು.<ref>{{cite news|url=http://library.thinkquest.org/19592/Persons/mussolin.htm|publisher=ThinkQuest.org|title="Mussolini: il duce"|date=24 October 2009|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=10 ಮೇ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100510083139/http://library.thinkquest.org/19592/Persons/mussolin.htm|url-status=dead}}</ref> === ರಾಜಕೀಯ ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ === ಫೆಬ್ರವರಿ 1908ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಪುನಃ ಇಟಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಆಗ [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ-ಹಂಗರಿ]]ಯ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ನಗರ [[ಟ್ರೆಂಟೋ]]ಗೆ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ತೆರಳಿದನು . ಜತೆಗೇ ಆತ ಅಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನಲ್ಲದೆ ಅದರ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''L'Avvenire del Lavoratore'' (''ಕಾರ್ಮಿಕನ ಭವಿಷ್ಯ'' ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದನು. ಇಟಲಿಗೆ ಮರಳಿದ ನಂತರ ಆತ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲದವರೆಗೆ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಗರವಾದ [[ಮಿಲಾನ್]]ನಲ್ಲಿದ್ದು 1910ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಊರಾದ ಫೋರ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ''Lotta di classe'' (''ವರ್ಗಗಳ ಹೋರಾಟ'' ) ಎಂಬ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ತೊಡಗಿದನು. ಈದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತನು ತೀವ್ರವಾದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ''ಲಾ ವೊಚೆ'' ಯಲ್ಲಿ ''Il Trentino veduto da un Socialista'' (''ಸಮಾಜವಾದಿಯೊಬ್ಬ ಕಂಡಂತೆ ಟ್ರೆಂಟೋ'' )ವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು.<ref>"The Life of Benito Mussolini" by Margherita G. Sarfatti, p. 156</ref> ಆತನು ಜರ್ಮನ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಬಂಧಗಳನ್ನೂ, ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳನ್ನೂ, ಮತ್ತು ''L'amante del Cardinale: Claudia Particella, romanzo storico'' (''ಕಾರ್ಡಿನಲ್‌ನ ಪ್ರಿಯತಮೆ'' ) ಎಂಬ ಒಂದು ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆತ ಸಾಂತಿ ಕೊರ್ವಾಜಾನ ಜತೆಗೆ ಸಹಲೇಖಕನಾಗಿ ಬರೆದನು ಮತ್ತು ಇದು ಟ್ರೆಂಟೋದ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ''ಇಲ್ ಪೊಪೋಲೋ'' ನಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಜನವರಿ 20ರಿಂದ ಮೇ 11, 1910ರವರೆಗೆ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>taken from WorldCat's entry for this book's title.</ref> ಈ ಕಾದಂಬರಿಯು ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿತನವನ್ನು ಕಡುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ಜತೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಅದನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="Mediterranean3" /> ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತ ಇಟಲಿಯ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1911ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಇಟಲಿಯ [[ಲಿಬ್ಯಾ ಯುದ್ಧ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು ನಡೆಸಿದ ದಂಗೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು. ಲಿಬಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ಟ್ರಿಪೊಲಿ]]ಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಟಲಿಯ "ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಯುದ್ಧ"ವನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಐದು ತಿಂಗಳ ಸೆರೆವಾಸ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು.<ref>Mediterranean Fascism 1919-1945 Edited by Charles F. Delzel, Harper Rowe 1970, bottom of page 3</ref> ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಆತನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದ ಇಬ್ಬರು ’ರಿವಿಶನಿಸ್ಟ್’ಗಳಾದ [[ಇವಾನೋ ಬೊನೋಮಿ]]ಮತ್ತು [[ಲಿಯೋನಿಡಾ ಬಿಸೊಲಾಟಿ]] ಎಂಬುವರನ್ನು ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಹುದ್ದೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆತನಿಗೆ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದ್ದ ''Avanti!'' ಯ ಸಂಪಾದಕತ್ವ ಲಭಿಸಿತು. ಆತನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮಾರಾಟಸಂಖ್ಯೆಯು 20,000ದಿಂದ 100,000ಕ್ಕೇರಿತು.<ref name="Mediterranean4">Mediterranean Fascism 1919-1945 Edited by Charles F. Delzel, Harper Rowe 1970, page 4</ref> 1913ರಲ್ಲಿ, ಆತನು ''Giovanni Hus, il veridico'' (''ಜ್ಯಾನ್ ಹಸ್, ನಿಜವಾದ ಪ್ರವಾದಿ'' ) ಎಂಬ [[ಜೆಕ್]] ಎಕ್ಲೆಸಿಯಾಸ್ಟಿಕ್ ಸುಧಾರಕ [[ಜ್ಯಾನ್ ಹಸ್]]ನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳು ಹಾಗೂ ಆತನ ಅನುಯಾಯಿ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ [[ಹಸ್ಸೈಟ್]]ಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಈ ಸಮಾಜವಾದಿ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ "Vero Eretico" (ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಅಪನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವ) ಎಂಬ ಲೇಖನಿನಾಮವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದಿತ್ತು. ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪೊಲೀಸರು ಗಮನ ಹರಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು; ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಿಲಾನ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸುರಕ್ಷಾ ವಿಭಾಗದ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ಜಿ. ಗ್ಯಾಸ್ಟಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಪೊಲೀಸ್ ವರದಿಯ ಕೆಲಭಾಗಗಳು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ. === ಸಮಾಜವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿರುಕು === ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಜನರಲ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಬರೆದರು: <blockquote> '''ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ''' ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ,...38, ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಮಾಜವಾದಿ, ಪೊಲೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವ; ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡಲು ಅರ್ಹತೆ ಇರುವ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಶಾಲಾ ಅಧ್ಯಾಪಕ; ಚೆಸೀನಾ, ಫೋರ್ಲಿ ಮತ್ತು ರವೆನ್ನಾಗಳ ಚೇಂಬರ್‌ಗಳ ಮಾಜೀ ಫಸ್ಟ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ; 1912ರ ನಂತರ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ''Avanti!'' ಯ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ, ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿ ಹಾಗೂ ಮೊಂಡುತನದ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದಾತ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1914ರಲ್ಲಿ ಈತನು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷ ನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಅದೇ ತಿಂಗಳ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ''Avanti!'' ಯ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದನು. </blockquote> ನಂತರ ನವೆಂಬರ್ ಹದಿನೈದರಂದು [1914], ಆತನು ''Avanti!'' ಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ''Il Popolo d'Italia'' ಎಂಬ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಬಗ್ಗೆ ಎದ್ದ ಕಹಿಯಾದ ವಿವಾದಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಮಧ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಸೇನಾನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆತನು ನೈತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅನರ್ಹನೆಂದು ಆರೋಪ ಮಾಡಲಾಗಿ ಪಕ್ಷವು ಆತನನ್ನು ಉಚ್ಚಾಟಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ..ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಬಹಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು, ಜತೆಗೇ ಪಿಯಾಜಾಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಪೊಪೋಲೋ ಡಿ ಇಟಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕವಾದ ಬರಹಗಳನ್ನು ಬರೆದನು....<ref name="Mediterranean4" /> ತನ್ನ ಸಾರಾಂಶದಲ್ಲಿ ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿಯೂ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: <blockquote> "ಆತ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳಿಗೆ ''Avanti!'' ಯ ಮಾದರಿ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ . ಈ ರೀತಿಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಆತ ಅಪಾರ ಗೌರವ, ಪ್ರೀತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದ. ಇಂದಿಗೂ ಆತನ ಹಿಂದಿನ ಕಾಮ್ರೇಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ದುಡಿಮೆಗಾರ ವರ್ಗದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಆತನಷ್ಟು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವವರು ಇನ್ನಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆತನ ಬಹಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ದುಃಖದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸದವರಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದುಸ್ವಾರ್ಥ ಅಥವಾ ದುಡ್ಡಿನ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಆದುದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆತನು ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾವೋದ್ದೀಪ್ತನಾಗಿ ಮೊದಮೊದಲು ಜಾಗರೂಕ ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ತಟಸ್ಥನೀತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವನಾಗಿದ್ದು ನಂತರ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು; ತನ್ನ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಸಹಾಯ - ಅದು ಯಾವುದೇ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದದ್ದಾಗಿರಲಿ, ಹೇಗಾದರೂ ಪಡೆದದ್ದಾಗಿರಲಿ - ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಆತನಿಗೆ ತಾನು ತನ್ನ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ಆತ ನಂಬುತ್ತಿದ್ದಿಲ್ಲ.</blockquote> ಇದು ಆತನ ಆರಂಭದ ರೀತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆತನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಆತನ ಸಮಾಜವಾದೀ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿರಬಹುದು (ಇದನ್ನು ಆತ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಲಿಲ್ಲ) ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ... ಆದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆದವು ಎಂದು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದಾದಲ್ಲಿ...ಆತ ತಾನು ಇನ್ನೂ ಸಮಾಜವಾದಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಇದೇ ನಿಜವೆಂದು ತನ್ನಗೆ ತಾನೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಮೂರ್ಖನಂತೆ ಅದನ್ನು ನಂಬತೊಡಗಿದ ಕೂಡಾ."<ref>Mediterranean Fascism 1919-1945 Edited by Charles F. Delzel, Harper Rowe 1970, page 6</ref> === ಮೊದಲನೆ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ === ಆತನು [[ಇರ್ರಿಡೆಂಟಿಸ್ಟ್]] ರಾಜಕಾರಣಿಯೂ ಪತ್ರಕರ್ತನೂ ಆಗಿದ್ದ [[ಸಿಸೇರ್ ಬ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿ]]ಯ ಮಿತ್ರತ್ವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ಅವನ ರೀತಿಯೇ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. "ಆತನನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ವಲಯಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಗ್ರೆನೇಡೊಂದರ ಸ್ಫೋಟದಿಂದ ಆತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡನು."<ref name="Mediterranean4" /> ಇನ್ಸ್‌ಪೆಕ್ಟರ್ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾರೆ: <blockquote> "ಆತನಿಗೆ "ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಖಾಗಿ" ಕಾರ್ಪೊರಲ್‌ನ ಹುದ್ದೆಗೆ ಬಡ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಬಡ್ತಿಯು ಆತನ ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯ ನಡತೆ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟದ ಗುಣ, ಆತನ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಚಿತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಅನನುಕೂಲತೆಗಳಿದ್ದರೂ ಪರಿಗಣಿಸದಿರುವುದು, ತನಗೆ ವಹಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಕ್ರಮಬದ್ಧತೆ, ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿರುವುದು - ಮೊದಲಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ದೊರಕಿತು."<ref name="Mediterranean4" /> </blockquote> ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮಿಲಿಟರಿ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಆತ ತನ್ನ ರಚನೆಯಾದ ''Diario Di Guerra.'' ದಲ್ಲಿ ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಒಟ್ಟಾರೆ ಆತನು ಸುಮಾರು ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಕಂದಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ [[ಪ್ಯಾರಾ ಟೈಫಾಯಿಡ್ ಜ್ವರ]] ತಗುಲಿತು.<ref name="kirkpatrick">Mussolini: A Study In Power, Ivone Kirkpatrick, Hawthorne Books, 1964. ISBN 0-8371-8400-2</ref> ಆತನ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಧನೆಗಳು 1917ರಲ್ಲಿ ಆತನಿದ್ದ ಕಂದಕದಲ್ಲಿ ಮೊರ್ಟರ್ ಬಾಂಬೊಂದು ಸಿಡಿದಾಗ ಕೊನೆಗೊಂಡವು. ಆತನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೂ 40 ಲೋಹದ ಚೂರುಗಳು ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದವು<ref name="kirkpatrick" /> ಆಗಸ್ಟ್ 1917ರಲ್ಲಿ ಆತನನ್ನು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಆತ ತನ್ನ ಹೊಸ ಪತ್ರಿಕೆ ''Il Popolo d'Italia'' ದ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ ಮರಳಿ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಆತನು ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕ್ ದಂಡುಗಳ]] ಬಗ್ಗೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದನು. 25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1915ರಲ್ಲಿ ಟ್ರೆವಾಲ್‌ಗ್ಲಿಯೋನಲ್ಲಿ ಆತ ತನ್ನದೇ ದೇಶದ ರೇಶೇಲ್ ಗಿಡಿಯ ಜತೆ ವಿವಾಹ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಈಕೆಯಿಂದ ಆತನಿಗೆ 1910ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಎಡ್ಡಾ ಎಂಬ ಮಗಳಿದ್ದಳು. 1915ರಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಟ್ರೆಂಟೋ ಬಳಿಯ ಹಳ್ಳಿಯಾದ ಸೊಪ್ರಾಮೊಂಟ್‌ನ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಐಡಾ ಡಾಲ್ಸರ್]]ಳಿಂದ ಒಬ್ಬ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನು.<ref name="Grolier encyclopedia" /><ref name="Living History 2" /><ref name="timeswife">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article411675.ece |title=Power-mad Mussolini sacrificed wife and son |publisher=Times Online |date=2005-01-13 |accessdate=2009-05-14 |location=London |archive-date=2011-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629125929/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article411675.ece |url-status=dead }}</ref> ಈ ಮಗನನ್ನು ಆತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕಾರ 11 ಜನವರಿ 1916ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು.. == ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್‌ನ ಸೃಷ್ಟಿ == {{main|Fascism|Italian Fascism}} ಮುಸೊಲಿನಿಯು [[ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಿತ್ರಪಕ್ಷ]]ಗಳ ಸೇವೆಯಿಂದ ವಾಪಾಸು ಬರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಆತನು ಸಮಾಜವಾದವು ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ದೊಡ್ಡಪ್ರಮಾಣದ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಿರುವುದೆಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದನು. 1917ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಭದ್ರತಾ ಸೇವೆಯಾದ [[MI5]]ನಿಂದ ವಾರಕ್ಕೆ £100 ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಈ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸರ್ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಹೋರ್]] ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದ್ದನು.<ref name="Guardian2009-10-13">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2009/oct/13/benito-mussolini-recruited-mi5-italy|publisher=Guardian |title="Recruited by MI5: the name's Mussolini. Benito MussoliniDocuments reveal Italian dictator got start in politics in 1917 with help of £100 weekly wage from MI5"|date=2009-10-13 |accessdate=2009-10-14}}</ref> 1918ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಇಟಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವಿತಗೊಳಿಸಲು "ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುವ ಅರ್ಹತೆಯುಳ್ಳ ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹೀ" ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆಯೆಂದು ಕರೆನೀಡಿದನು.<ref name="ww2timeline">{{cite web| url=http://history.sandiego.edu/gen/ww2timeline/Prelude05.html| title=The Rise of Benito Mussolini| date=8 January 2008| access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010| archive-date=9 ಮೇ 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080509130525/http://history.sandiego.edu/gen/WW2Timeline/Prelude05.html| url-status=dead}}</ref> ಕೆಲವು ಕಾಲದ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಪ್ರಕಾರ 1919ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತನಿಗೆ "ಸಮಾಜವಾದವು ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿ ಆಗಲೇ ಸತ್ತುಹೋಗಿಯಾಗಿದೆ; ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಅತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ" ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.salon.com/news/feature/2008/01/11/goldberg/print.html|publisher=Salon.com|title="We're all fascists now"|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=16 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080416173713/http://www.salon.com/news/feature/2008/01/11/goldberg/print.html|url-status=dead}}</ref> 23 ಮಾರ್ಚ್ 1919ರಂದು ಮುಸೊಲಿನಿ ಮಿಲಾನ್ ''[[ಫ್ಯಾಸಿಯೋo]]'' ವನ್ನು ಪುನರ್ರಚನೆ ಮಾಡಿ 200 ಸದಸ್ಯರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ''Fasci Italiani di Combattimento'' (ಇಟಾಲಿಯನ್ ಹೋರಾಟ ಪಡೆ)ಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು.<ref name="ww2timeline"/> ::'''ಫ್ಯಾಸಿಸಂ'''-:''ಆಕ್ರಮಣಕಾರೀ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ನಾಯಕಪಂಥ, ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯತೆ, ರಾಷ್ಟ್ರಸಂಸ್ಕøತಿಯ ಅಂಧಪೂಜೆ ಇವು ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ಮಿನ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧಿ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆಯ ಪರಮಶತ್ರು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಕೈಗೊಂಬೆಗಳಂತೆ. ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ತಲೆ ಎತ್ತಬಹುದಾಗಿದೆ. ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರವೂ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಿರುವುದುಂಟು. ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಒಂದು ಭರವಸೆಯೆಂದರೆ ಇದು; ಪ್ರಜೆಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಅಪಹರಣವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಇತಿಹಾಸ ಕಲಿಸಿರುವ ಪಾಠ''.<ref>(ಜಿ.ಕೆ.ಎ. ಮೈ. ವಿ ಕೋ.)</ref> ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ವರ್ಗ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲ ಭೇದಭಾವಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ [[ವರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷ]]ಗಳನ್ನು ಕಡುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುವುದಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಘೋಷಣೆ.<ref name="maifestoofstruggle">{{cite news|url=http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=39164|publisher=WND.com|title=Flunking Fascism 101|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=20 ನವೆಂಬರ್ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091120021347/http://www.wnd.com/news/article.asp?ARTICLE_ID=39164|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಇಟಲಿಯನ್ನು ಅದರ ಅಮೋಘವಾದ [[ರ‍ೋಮನ್]] ಘನತೆಗೆ ಮರಳಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಬಯಕೆಯಿಂದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ]] ಭಾವನೆಗಳಾದ ಬಲವಾದ, ವರ್ಗರಹಿತ ಐಕ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸತೊಡಗಿತು. ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್‌ನ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ತಳಹದಿಯು ಹಲವಾರು ಮೂಲಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಮುಸೊಲಿನಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ಲೇಟೋ, [[ಜಾರ್ಜ್ ಸೊರೆಲ್]], [[ನೀಶೆ]]ಯ ಬರಹಗಳು ಹಾಗೂ [[Vilfredo Pareto]]ನ ಸಮಾಜವಾದಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡನು. ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಪ್ಲೇಟೋ]]ನ ಬರಹಗಳನ್ನು ಮೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದುದಲ್ಲದೆ ಆತನ ''[[ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]]'' ಅನ್ನು ಸ್ಫೂರ್ತಿಗಾಗಿ ಆಗಾಗ ಓದುತ್ತಿದ್ದನು.<ref>ಮೋಸ್‌ಲೀ, ರೇ. ''Mussolini: The Last 600 Days of Il Duce'' . Taylor Trade Publications, 2004. P. 39</ref> ''ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್'' ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ತರತೊಡಗಿತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದುದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲವೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಯೊಬ್ಬನು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಆಳಬೇಕೆಂಬುದು, ಪ್ರಜಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ, ವರ್ಗವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳ ನಡುವಣ ಸಹಕಾರ, ಯೋಧರ ವರ್ಗವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಿಲಿಟರೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳು ಪೌರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಆದೇಶ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಧರನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಳಬಹುದಾದ ನಾಯಕರನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>ಶರ್ಮಾ, ಊರ್ಮಿಳಾ. Western Political Thought. Atlantic Publishers and Distributors (P) Ltd, 1998. P. 66</ref> ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಮತ್ತು ''ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್'' ನ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅದು ಆಕ್ರಮಣಕಾರೀ ಯುದ್ಧಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಕಾರಣಗಳಿಗೋಸ್ಕರ ಮಾತ್ರ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೊಂದಿತ್ತು; ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್‌ನಂತಲ್ಲದೆ ಅದು ಸ್ವತ್ತಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌-ರೀತಿಯ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಪ್ಲೇಟೋ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ಆದರ್ಶವಾದಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ರಾಜಕೀಯ ಗುರಿಗಳನ್ನುಳ್ಳ ವಾಸ್ತವವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.<ref>ಶರ್ಮಾ, ಊರ್ಮಿಳಾ. Western Political Thought. Atlantic Publishers and Distributors (P) Ltd, 1998. P. 66-67.</ref> ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು ಒಂದೇ ಸಾರಿಗೆ [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]]ಗಳೂ [[ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ]]ಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು;<ref>{{cite news|url=http://www.jstor.org/pss/1852268|publisher=Roland Sarti|title=Fascist Modernization in Italy: Traditional or Revolutionary|date=8 January 2008}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.appstate.edu/~brantzrw/history3134/mussolini.html|publisher=Appstate.edu|title=Mussolini's Italy|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415145038/http://www.appstate.edu/~brantzrw/history3134/mussolini.html|url-status=dead}}</ref> ಏಕೆಂದರೆ ಅವರ ಹಾದಿಯು ಅಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ವಾತಾವರಣಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾದುದಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ "ಮೂರನೇ ಹಾದಿ"ಯಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite book | last =Macdonald| first =Hamish | title =Mussolini and Italian Fascism| publisher =Nelson Thornes| url =https://books.google.com/books?id=221W9vKkWrcC&pg=PT17&lpg=PT17&dq=%22third+way%22+mussolini&source=web&ots=YG16x28rgN&sig=u7p19AE4Zlv483mg003WWDKP8S4&hl=en| isbn =0748733868 | year =1999}}</ref> ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಹತ್ತಿರದ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ [[ಡಿನೋ ಗ್ರಾಂಡಿ]]ಯ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟಿಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇಟಲಿಯ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಅನುಭವವುಳ್ಳ ಸೈನಿಕರ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಪಡೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವನ್ನು [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಶರ್ಟ್ಸ್]] (ಅಥವಾ ''ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರಿಸ್ಟಿ'' ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಶರ್ಟ್‌ಗಳು ಯಾವಾಗಲು [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು]], ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಅನಾರ್ಕಿಸ್ಟ್]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೆರೇಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬಣಗಳೂ ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯೊಂದರ ಭೀತಿಯ ನೆರಳು ಕವಿಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವೂ ಕೂಡ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಶರ್ಟ್ಸ್‌ಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟಿ ಎಷ್ಟು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ರೋಮ್‌ನ ಸಮ್ಮೇಳನವೊಂದರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ 1921ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು [[ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಡೆಪ್ಯುಟೀಸ್]]ಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Living History 2" /> ಇದಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು 1911ರಿಂದ 1938ರವರೆಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯು "ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್‌ನ ಯಹೂದಿ ತಾಯಿ"ಯೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಯಹೂದಿ]] ಲೇಖಕಿ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಮಾರ್ಗೆರಿಟಾ ಸರ್ಫಾಟ್ಟಿ]]ಯೊಡನೆ ಹಲವಾರು [[ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದನು.<ref>{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=735492 |title=Ha'aretz Newspaper, Israel, 'The Jewish Mother of Fascism |publisher=Haaretz.com |date= |accessdate=2009-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071001003602/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=735492|archivedate=2007-10-01}}</ref> == ರೋಮ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು == {{see|March on Rome}} ರೋಮಿನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣವು ಒಂದು [[ರಾಜಕೀಯ ವಿಪ್ಲವ]]ವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದರ ಮುಖಾಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿಯ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯು [[ಇಟಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]] [[ಲೂಗಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟಾ]]ನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಈ "ಮೆರವಣಿಗೆ"ಯನ್ನು 1922ರ 27–29 ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. 28 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಂದು [[ಅರಸ ವಿಕ್ಟರ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ III]] ಫ್ಯಾಕ್ಟಾನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಿದನು. ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಮಿಲಿಟರಿ, ಉದ್ಯಮಿಗಳ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಉದಾರ ಬಲಪಂಥೀಯರ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿತು. [[ಚಿತ್ರ:March on Rome 1922 - Mussolini.jpg|thumb|left|ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಶರ್ಟ್ಸ್ 1922ರಲ್ಲಿ ರೋಮ್‌ನ ಮೇಲಿನ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ.]] [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆಯು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು, ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು [[ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯ ಎರಡು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡ ಬಲಪಂಥೀಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿತ್ತು. ಆತನ ಮೂಲ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿದ್ದರು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ದೇಶೀಯ ಗುರಿಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ನಿರಂಕುಶ]] ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತಾನು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ನಾಯಕ (''[[ಇಲ್ ಡೂಶೆ]]'' )ನಾಗುವುದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ತಮ್ಮ ಅರ್ನಾಲ್ಡೋ ಸಂಪಾದಕತ್ವದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''Il Popolo'' ದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಪಡಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಶಾಸಕಾಂಗದಿಂದ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡನು (ಆಗಿನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸಿಂಧುವಾಗಿದ್ದುದು). ಆತ ರಾಜ್ಯದ ನಿರಂಕುಶ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮರಳಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ''Fasci di Combattimento'' ವನ್ನು ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಸೇರಿಸುವುದು (ಜನವರಿ 1923ರಂದು ''Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale'' ಗೆ ತಳಹದಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು) ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು ರಾಜ್ಯದೊಡನೆ ಪ್ರಗತಿಶೀಲವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಪರವಾಗಿದ್ದನು. ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಆತನು ಶ್ರೀಮಂತ ಔದ್ಯಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಕ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಕರ ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು (ಖಾಸಗೀಕರಣಗಳು, ಬಾಡಿಗೆ ಕಾನೂನುಗಳ ಉದಾರೀಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಸರ್ಜನೆ).<ref name="Living History 2" /> 1923ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ "[[ಕೋರ್ಫು ಘಟನೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ[[ಕೋರ್ಫು]]ವಿನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನಾಬಲವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು." ಕೊನೆಗೆ, [[ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ಬಲಹೀನವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಣಿಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತು. === ಏಸರ್ಬೋ ಕಾನೂನು === ಜೂನ್ 1923ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಇಟಲಿಯನ್ನು ಒಂದು ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸುವ [[ಏಸರ್ಬೋ ಕಾನೂನ]]ನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು. ಇದರಿಂದ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅಥವಾ 25%ನಷ್ಟಾದರೂ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಪಕ್ಷಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ 2/3ರಷ್ಟು ಬಹುಮತ ದೊರಕುವಂತಾಯಿತು. ಈ ಕಾನೂನು 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 1924ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದಿತು. ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಳೆಯ ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತಿತರರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಹಾದಿಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ಮತದಾರರನ್ನು ಬೆದರಿಸುವ ಮೂಲಕ 64%ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ತಂತ್ರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದ್ದವು. === ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರಿಸ್ಟಿ ಹಿಂಸಾಚಾರ === ನಿಯಮಗಳ ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿದೆಯೆಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡಿ ಮತದಾನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು [[ರದ್ದು]]ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿದ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿ [[ಜಿಯಾಕೊಮೊ ಮ್ಯಾಟಿಯೊಟಿ]]ಯ [[ಹತ್ಯೆ]]ಯು ಮುಸೊಲಿನಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನುಂಟುಮಾಡಿತು. ಕೊಲೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ [[ಅಮೆರಿಗೋ ಡುಮಿನಿ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರಿಸ್ಟಾ ಕೊಲೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ವರದಿಯೊಪ್ಪಿಸಿದನು. ಮುಸೊಲಿನಿ ಇದನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಲು ಆದೇಶ ನೀಡಿದನು, ಆದರೆ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಮ್ಯಾಟಿಯೊಟಿಯ ದೇಹವನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾದ ಕಾರು ಮ್ಯಾಟಿಯೊಟಿಯ ಮನೆಯ ಮುಂದೆ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ಡುಮಿನಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿತು. ಮ್ಯಾಟಿಯೊಟಿ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಹಿಂಸಾಚಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದನಿಯೆತ್ತಿದ ವಿಮರ್ಶಕನೊಬ್ಬನ ಕೊಲೆಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ದನಿಗಳು ಏಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಸರ್ಕಾರವು ಕೆಲದಿನಗಳವರೆಗೆ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು, ಹಾಗೂ ಮುಸೊಲಿನಿ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೃಢಕಲ್ಪವುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚರ ನೀಡಿ [[ವಿಪ್ಲವ]]ವೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಅನ್ನು ಮುರುಟಿಬಿಡಬಹುದಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. ಡುಮಿನಿಯನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಡಲಾಯಿತು. ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಆತನು ಇತರರಿಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಹೊಣೆಗಾರನೆಂದು ಹೇಳಿದನು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆತ ಅನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುಕಾಲ ಸೆರೆವಾಸ ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಮುಂದಿನ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಡುಮಿನಿಯು ಮುಸೊಲಿನಿ, ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಇತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹಣ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು. [[ಚಿತ್ರ:Benito Mussolini Face.jpg|thumb|upright|ತರುಣ ಮುಸೊಲಿನಿ, ಅಧಿಕಾರದ ಮೊದಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ]] ವಿರುದ್ಧ ಪಕ್ಷಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ದುರ್ಬಲವಾಗಿತ್ತು ಅಥವಾ ಅವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೆ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ವಿಕ್ಟರ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮೇಲೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ವಜಾಮಾಡಲು ಒತ್ತಡ ಹೇರುವ ಆಶೆಯಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು, [[ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಮಾಡರೇಟ್‌]]ಗಳು [[ಅವೆಂಟೈನ್ ವಿಯೋಜನೆ]]ಯ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದರು. [[ಆಂತೋನಿಯೋ ಗ್ರಾಮ್‌ಶಿ]]ಯಂತಹ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು, [[ಪಿಯೆತ್ರೋ ನೆನ್ನಿ]]ಯಂತಹ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳು ಹಾಗೂ [[ಪಿಯೆರೋ ಗೊಬೆಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಯೋವಾನ್ನಿ ಅಮೆಂದೊಲಾ]]ರಂತಹ ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು ನೇತಾರರಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು ಸಾಮೂಹಿಕವಾದ [[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ]] ಆಂದೋಲನವು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರಿಸ್ಟಿಯ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಭಯಪಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಹಾರಾಜನೂ ಕೂಡ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಿದನು. ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದರಿಮ್ದ ಮುಸೊಲಿನಿ ಯಾವುದೇ ಕಾನೂನನ್ನಾದರೂ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರಿಸ್ಟಿಯ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಫಲ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಟಿಯೊಟಿಯ ಕೊಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಜನಜನಿತವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಈ ಸಂದಿಗ್ಧ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಪಕ್ಷದೊಳಡೆಯಿಂದ ಸಂಶಯ ಮತ್ತು ವೈಮನಸ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. 31 ಡಿಸೆಂಬರ್r 1924ರಂದು ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಭೇಟಿಮಾಡಿದ [[MVSN]] ನಿಯೋಗಿಗಳು ಆತನಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದರು - ವಿರೋಧವನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯಬೇಕು ಇಲ್ಲವೇ ತಾವು ಆ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಸೊಲಿನಿಯಿಲ್ಲದೆಯೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗುವುದು. ತನ್ನವರೇ ಆದ ತೀವ್ರವಾದಿಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದಾದ ಬಂಡಾಯದ ಭಯದಿಂದ ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಗಣತಂತ್ರದ ಎಲ್ಲ ತೋರಿಕೆಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.<ref name="Paxton">{{cite book |title=The Anatomy of Fascism |url=https://archive.org/details/anatomyoffascism00paxt_0 |last=Paxton |first=Robert |authorlink=Robert Paxton |coauthors= |year=2004 |publisher=[[Alfred A. Knopf]] |location=New York City |isbn=1-4000-4094-9}}</ref> 3 ಜನವರಿ 1925ರಂದು ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಚೇಂಬರ್‌ನೆದುರಿಗೆ ಒಂದು ಬಿರುಸಾದ ಭಾಷಣವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರಿಸ್ಟಿ ಹಿಂಸಾಚಾರಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು (ಆದರೆ ಆತ ಮ್ಯಾಟಿಯೊಟಿಯ ಕೊಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ). ಜತೆಗೇ ಆತನು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯುವುದಾಗಿ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡಿದನು. ಆತನ ಭಾಷಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲು MVSN ದಳಗಳು ವಿರೋಧಪಕ್ಷದವರ ಮೇಲೆ ದೈಹಿಕ ಹಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ ವಿರೋಧಪಕ್ಷಗಳ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಈ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದನ್ನು ತಡೆದರು. ಮುಸೊಲಿನಿ ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದಂತೆಯೆ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಮತಕ್ಕೆ ಆತನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರುವನೆಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೆ "ತಟಸ್ಥ ನೀತಿಯವರು", ಮೌನವಾಗಿರುವ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು "ಜಾಗದ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವವರು" ಎಲ್ಲರೂ ಆತನ ಬೆನ್ನಹಿಂದಿರುವರೆಂದು ಆತ ತಿಳಿಸಿದಂತೆಯೆ ನಡೆಯಿತು. ಇದನ್ನು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿತ್ವದ ಆರಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸುಸಂಬದ್ಧವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪರೇಖೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ [[ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಶಾಹಿ ಪದ್ಧತಿ]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದ]], [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್-ವಿರೋಧ]], [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹೀ ವಿರೋಧ]] ಮತ್ತು ಉದಾರವಾದಿತ್ವ ವಿರೋಧಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಹೊಸ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಂದು [[ಕಾರ್ಪೊರೇಟಿಸ್ಟ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು ("ಮೂರನೇ ಹಾದಿ"). ಈ ನೂತನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದಿಮೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕಾರದ ಪತಾಕೆಗಳಡಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಅಮೋಘವಾದ [[ರೋಮನ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ]] ಮತ್ತು ನವ್ಯವಾದ [[ಉಟೋಪಿಯಾ]]ಗಳೆರಡನ್ನೂ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಒಂದು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ == === ಹತ್ಯಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು === ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಆತನಿಗೆ ಬಗ್ಗುಬಡಿಯಲು ಅಚ್ಚರಿಹುಟ್ಟಿಸುವಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ವಿರೋಧ ಕಂಡುಬಂದಿತು. 7 ಏಪ್ರಿಲ್ 1926ರಂದು [[ಬ್ಯಾರೊನ್ ಆಶ್‌ಬೋರ್ನ್]]ನ ಮಗಳಾಗಿದ್ದ [[ವಯೊಲೆಟ್ ಗಿಬ್ಸನ್]] ಎಂಬ [[ಐರಿಶ್]] ಮಹಿಳೆ ಹಾರಿಸಿದ ಗುಂಡಿನಿಂದ ಆತನಿಗೆ "ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಗಾಯ"ವಾಯಿತು.<ref name="thetimesapr081926">ದ ಟೈಮ್ಸ್, ಗುರುವಾರ, 8 ಏಪ್ರಿಲ್ 1926; pg. 12; Issue 44240; col A</ref> 31 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1926ರಂದು ಬೊಲೋನಾದಲ್ಲಿ 15 ವಯಸ್ಸಿನ [[ಆಂತಿಯೋ ಜಾಂಬೋನಿ]] ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಗುಂಡುಹಾರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಜ್ಯಾಂಬೊನಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ [[ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.]]<ref>{{ cite journal | last=Cannistraro | first=Philip | title=Mussolini, Sacco-Vanzetti, and the Anarchists: The Transatlantic Context | journal=The Journal of Modern History | volume=68 | issue=1 | page=55 | publisher=The University of Chicago Press | month=March | year=1996 | url=http://www.jstor.org/stable/2124332 | accessdate=2008-09-06 | doi=10.1086/245285 }}</ref><ref>{{cite news | title=Father inspired Zamboni.; But Parent of Mussolini's Assailant Long Ago Gave Up Anarchism. Blood Shed in Riots throughout Italy | publisher=The New York Times | date=1926-11-03 | url=https://www.proquest.com | accessdate=2008-09-06 }}</ref> ಇದರ ಜತೆಗೇ ರೋಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲು [[ಅನಾರ್ಕಿಸ್ಟ್]] [[ಜಿನೋ ಲುಚೆಟ್ಟಿ]]ಯ ಪ್ರಯತ್ನ,<ref>{{cite web|url=http://libcom.org/history/1926-attempted-assassination-mussolini |title=The attempted assassination of Mussolini in Rome |publisher=Libcom.org |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಅನಾರ್ಕಿಸ್ಟ್ [[ಮೈಕೆಲ್ ಶಿರೂ]]ನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೆರಡೂ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಶಿರ್ರುನನ್ನು೮ ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.libcom.org/history/articles/murder-michael-schirru |title=1931: The murder of Michael Schirru |publisher=Libcom.org |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[TIGR]] ಎಂಬ ಒಂದು ಸ್ಲೊವೀನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿಗಳು 1938ರ [[ಕೇಪೊರೆಟ್ಟೊ]]ನಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಕೊಲೆಗೈಯಲು ಯೋಜಿಸಿದರಾದರು ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಸಫಲವಾಯಿತು. === ಪೋಲೀಸ್ ರಾಜ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Benito mussolini28.jpg|thumb|upright|ಅಧಿಕಾರ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿ ಆಗಾಗ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಮವಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದ್ದ.]] 1922ರ ನಂತರ ಹಲವು ಬಾರಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅಂತರಿಕ, ವಿದೇಶ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ವಸಾಹತುಗಳು, ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್‌ಗಳು, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕೆಲಸಗಳ ಮಂತ್ರಾಲಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಆತ ಒಟ್ಟಿಗೇ ಸುಮಾರು ಏಳು ಮಂತ್ರಾಲಯಗಳನ್ನು ಸರ್ವೋಚ್ಛ ಅಧಿಕಾರದ ಜತೆಗೆ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಿದ್ದನು. ಜತೆಗೇ ಆತನು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕುರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಚಿವುಟಿಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಮಿಲಿಶಿಯಾಗಳಾಗಿದ್ದ [[MVSN]] ಅಥವಾ "ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಶರ್ಟ್ಸ್" ಮುಖಂಡನೂ ಆಗಿದ್ದನು. ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆತ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಬೆಂಬಲವಿದ್ದ ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣಗೊಂಡ [[OVRA]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ರಹಸ್ಯ ಪೊಲೀಸ್]] ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವವನಿದ್ದನು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆತನು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲೂ, ಯಾವುದೇ ವಿರೋಧಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ತಡೆಯುವುದರಲ್ಲೂ ಸಫಲನಾದನು. 1925 ಮತ್ತು 1927ರ ನಡುವೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಪ್ರಗತಿಶೀಲನಾಗಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಎಲ್ಲ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಳೆಗಳನ್ನೂ ಕಿತ್ತೊಗೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು [[ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೇಟ್]] ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು. 1925ರ [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಮುನ್ನಾದಿನ]] ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಕಾನೂನೊಂದು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಪದವಿಯನ್ನು "ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಫ್ ದ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ಸ್" ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸಿ "ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್" ಎಂದು ಮಾಡಿತು. ಆತ ಸಂಸತ್ತಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಕೇವಲ ಮಹಾರಾಜ ಮಾತ್ರ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದಾಗಿತ್ತು. [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಾರ್ವಭೌಮನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜವಾಬ್ದಾರರು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿಜ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಮ್ಮತಿಯ ವಿನಾ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುವದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿತ್ತು. ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್ ಈವ್‌ನ ಕಾನೂನು ಇದನ್ನು ತಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಸಂಸತ್ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ಅರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಚುನಾಯಿತ ಮೇಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳ ಬದಲಾಗಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೆನೇಟ್]]ನಿಂದ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪೊಡೆಸ್ಟಾ]]ಗಳು ಬಂದರು. ಇತರೆಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು 1928ರಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಮುಸೊಲಿನಿಯ 1925ರ ಭಾಷಣದ ನಂತರ ಇಟಲಿಯು ಏಕಪಕ್ಷ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದಿತು ಎಂಬುದೂ ನಿಜವೆ. ಇದೇ ವರ್ಷ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಚುನಾವಣಾ ಕಾನೂನುಗಳು ಸಂಸತ್ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿದವು. ಇದರ ಬದಲಾಗಿ [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್]]ಚುನಾಯಿತರಾಗಬಹುದಾದವರ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಅದನ್ನು [[ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ]]ದ ಅನುಮೋದನೆಗಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು. ಗ್ರಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪಕ್ಷದ ಭಾಗವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಅದನ್ನು "ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ"ವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದು ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುಚ್ಛ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ತೆಗೆಯಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಅದು ಆತನ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಇದ್ದ ಒಂದೇ ಒಂದು ತಡೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಗ್ರಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಸಭೆ ಸೇರಿಸುವ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದಿತು. ದಕ್ಷಿಣದ, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಸಿಸಿಲಿ]]ಯ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆತ [[ಸಿಸೇರ್ ಮೋರಿ]]ಯನ್ನು ಪಾಲೆರ್ಮೋ ನಗರದ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್ ಆಗಿ ನಿಯಮಿಸಿ [[ಮಾಫಿಯಾ]]ವನ್ನು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಾಗಲೀ ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿದನು. ಟೆಲಿಗ್ರಾಮಿನಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮೋರಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿದನು: <blockquote> ''"ಯುವರ್ ಎಕ್ಸೆಲೆನ್ಸಿಗೆ [[ಸಂಪೂರ್ಣಾಧಿಕಾರ]]ವಿದೆ, ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ಸಿಸಿಲಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. '' ''ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನುಗಳಿಂದ ನಿಮಗೆ ತೊಡಕಾದರೆ ನಿಮಗೇನೂ ತೊಂದರೆಯಾಗದು, ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವೆವು."<ref>ಅರ್ರಿಗೋ ಪೆಟಾಚ್ಚೋ, L'uomo della provvidenza: Mussolini, ascesa e caduta di un mito'', Milano, Mondadori, 2004, p. 190''</ref>'' </blockquote> ಆತನು ಸಂಶಯವಿರುವವರು ಶರಣಾಗುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಲು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದು, ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಹೆಂಗಸರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳಂತೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಮೊದಲಾದ ಕ್ರ್ಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಠಿಣ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಆತನಿಗೆ "ಐರನ್ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಟ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರು ದೊರಕಿತು. ಆದರೆ 1927ರಲ್ಲಿ ಮೋರಿಯ ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಂದ [[Mafia]] ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಡುವೆ ರಹಸ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಪುರಾವೆಗಳು ದೊರಕಿದವು ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು 1929ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹುದ್ದೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಮೋರಿಯನ್ನು ಸೆನೇಟರ್ ಆಗಿ ನಿಯಮಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ [[ಪ್ರಚಾರ]]ವು [[ಮಾಫಿಯಾ]]ವನ್ನು ಬಗ್ಗುಬಡಿಯಲಾಗಿದೆಯೆಂದು ಸುದ್ದಿ ಹರಡಿತು. === ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿ === {{main|Economy of Italy under Fascism, 1922-1943}} [[ಚಿತ್ರ:Mussolini all'Alfa Romeo.JPG|thumb|ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ ಅಲ್ಫಾರೋಮಿಯೋ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ.]] ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಗಳು ಅಥವಾ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ಮಟ್ಟಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಇಟಲಿಯ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲೂ ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರೀ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು . ಆತನ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಜನಜನಿತವಾಗಿರುವ ಯೋಜನೆಯೆಂದರೆ [[ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ "ಬ್ಯಾಟಲ್ ಫಾರ್ ಗ್ರೇನ್", ಇದರ ಮೂಲಕ 5,000 ಹೊಸ ಫಾರ್ಮುಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಪಾಂಟೈನ್ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶ]]ಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸಿ ಸುಮಾರು ಐದು ಕೃಷಿಪ್ರಧಾನ ಪಟ್ಟಣಗಳಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲಾಯಿತು. [[ಸಾರ್ಡೀನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಕೃಷಿ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ''ಮುಸೊಲಿನಿಯಾ'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು; ಈಗ ಅದನ್ನು [[ಆರ್ಬೋರಿಯಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಸೊಲಿನಿ ಈ ಪಟ್ಟಣದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ದೇಶದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸಾವಿರಾರು ಹೊಸ ಕೃಷಿ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಬಯಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲದ ಬೆಳೆಗಳೆಡೆಗಳಿಂದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವತ್ತ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೆಚ್ಚು [[ತೆರಿಗೆ]]ಗಳು ಅದಕ್ಷತೆ ಹರಡಲು ಕಾರಣವಾದವು, ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವು ನೀಡಿದ [[ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳು]] ದೇಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಲದೆಡೆ ತಳ್ಳಿದವು. ಮುಸೊಲಿನಿಯು "ಬ್ಯಾಟ್ಲ್ ಫಾರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್" ಎಂಬ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು, ಈ ನೀತಿಯು 1928ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಲಾದ [[ಭೂಮಿ ಹಿಂಪಡೆತ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಮಿಶ್ರಫಲ ದೊರಕಿತು; 1935ರಲ್ಲಿ [[ಕೃಷಿ]]ಗಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ಪಾಂಟೈನ್ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, [[ನಿರುದ್ಯೋಗಿ]]ಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಒದಗಿಸಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಪ್ರದೇಶವುಳ್ಳವರು ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ ಬ್ಯಾಟ್ಲ್ ಫಾರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇತರ ವಿಭಾಗಗಳು ಅಷ್ಟೇನೂ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಬ್ಯಾಟ್ಲ್ ಫಾರ್ ಗ್ರೇನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ (ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗೋಧಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಣ್ಣ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಭೂಮಿಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು), ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಂಟೈನ್ ಜೌಗುಪ್ರದೇಶವು ಇಟಲಿಯ ಕೈತಪ್ಪಿಹೋಯಿತು. 10,000ಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ರೈತ]]ರು ಮರುಹಂಚಿಕೆಯಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಹೂಡಿದರು, ಹಾಗೂ ರೈತರ ಬಡತನದ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. 1940ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟ್ಲ್ ಫಾರ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬರಖಾಸ್ತು ಮಾಡಲಾಯಿತು. {{Corporatism sidebar}} ಜತೆಗೇ [[ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತ]]ದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಆತನು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಜನತೆಯು ಸ್ವ-ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ [[ನೆಕ್‌ಲೇಸ್]]ಗಳು, [[ಮದುವೆಯ ಉಂಗುರ]]ಗಳು ಮೊದಲಾದ [[ಚಿನ್ನ]]ದ [[ಆಭರಣ]]ಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರೀ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ "ಗೋಲ್ಡ್ ಫಾರ್ ದ ಫಾದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್" ಅಂಕಿತವಿರುವ [[ಸ್ಟೀಲ್]]ನ [[ಮಣಿಕಟ್ಟು]] ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದನು. [[ರೇಶೇಲ್ ಮುಸ್ಸೊಲಿನಿ]] ಕೂಡ ತನ್ನ ಮದುವೆಯ ಉಂಗುರವನ್ನು ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದಳು. ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಗಟ್ಟಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್]]ಗಳಿಗೆ ಹಂಚಲಾಯಿತು. ಮುಸೊಲಿನಿ ಸರ್ಕಾರವು ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದನು: 1935ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಮುಕ್ಕಾಲುಪಾಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಉದ್ಯಮಗಳು ರಾಜ್ಯದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಆತನು ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದನು ಹಾಗೂ ಇವುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಎಲ್ಲಾ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳು, ಉದ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಖಾಸಗೀ ಪೌರರಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿದೇಶೀ ಸ್ಟಾಕುಗಳು ಮತ್ತು ಬಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಇಟಲಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು. 1938ರಲ್ಲಿ ಆತನು ವೇತನ ಮತ್ತು [[ಬೆಲೆನಿಯಂತ್ರಣ]]ಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಜಾರಿಗೆ ತಂದನು.<ref>[http://www.mises.org/story/1935 The Vampire Economy: Italy, Germany, and the US], ಜೆಫ್ರೀ ಹರ್ಬೆನರ್, Mises Institute, ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2005</ref> ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇತರೆಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜತೆಗಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಗೆ ಕಡಿವಾಣ ಹಾಕುವುದರ ಮೂಲಕ ಆತನು ಇಟಲಿಯನ್ನು ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾದ [[ಸ್ವಾಯತ್ತ]] ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಹವಣಿಸಿದನು. 1943ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಆರ್ಥಿಕ [[ಸಾಮಾಜೀಕರಣ]]ದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದನು. === ಸರ್ಕಾರ === {{main|Italian Fascism}} ಇಟಲಿಯ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅದ್ಯತೆಯು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಜನತೆಯ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಮಾಡಲು [[ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯ]]ವನ್ನು ಬಳಸುವುದು; ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಾಗಲೀ, ವಿದೇಶದಲ್ಲಾಗಲೀ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ಆತ ಪಡೆದ ತರಬೇತಿಯು ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರೆಸ್, ರೇಡಿಯೋ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು - ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ್ದೇ ''ಆದ'' , ಪ್ರಜಾತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಉದಾರೀಕರಣದ ಬದಲಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿರುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವೆನ್ನುವ ರೀತಿಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಬಲು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಬಗ್ಗೆ [[ಜಿಯೋವಾನ್ನಿ ಜೆಂಟೈಲ್]] ಬರೆದು ಮುಸೊಲಿನಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಈ ಲೇಖನವು 1932ರಲ್ಲಿ ''[[Enciclopedia Italiana]]'' ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. 1929ರಲ್ಲಿ [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್]]ನೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಈ [[ಲ್ಯಾಟೆರನ್ ಒಪ್ಪಂದಗಳ]] ಪ್ರಕಾರ ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಾಜ್ಯವು ಕೊನೆಗೂ [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್‌]]ನಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಾಜ್ಯವು [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ನಗರ]]ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು. ಜತೆಗೇ 1929ರ ಒಪ್ಪಂದವು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸರ್ಕಾರವು ಅಪರಾಧಿಗಳಿಗೆ ದಂಡನೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಬಗೆಗಿನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರಾರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಪೋಪ್‌ನ ಘನತೆ, ಗೌರವಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಿತ್ತು.<ref>[http://www.reuters.com/article/oddlyEnoughNews/idUSN1944220320080919 Comic escapes prosecution for insulting pope(Oddly Enough) Reuters], (ಶುಕ್ರವಾರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 19, 2008 1:15 p.m. EDT) By Phil Stewart</ref> ಪೋಪರ ಸ್ವತ್ತುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ವ್ಯಾಟೀಕನ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೇಲ್]] ಮಾಡಿದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಪನಂಬಿಕೆಯಿಂದಿದ್ದ ಕೆಲವಾರು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು 1927ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ [[ಪಾದ್ರಿ]]ಯೊಬ್ಬ [[ಬ್ಯಾಪ್‌ಟೈಜ್]] ಮಾಡಿದನು. 1927ರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 1929ರ ನಂತರವೂ ಕೂಡ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್-ವಿರೋಧಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರು ತನ್ನನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತೋಲೆಯಂತೆ ಕಳುಹಿಸಲಾದ ''ನಾನ್ ಅಬ್ಬಿಯಾಮೋ ಬಿಸೋನೋ'' ದಲ್ಲಿ, [[ಪೋಪ್ ಪಯಸ್ XI]] ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಅದರ [[Catholic Action]] ವಿರುದ್ಧದ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಶಿಕ್ಷಣದ ನೀತಿಪಾಠಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತಹ ಕೆಲವು ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀವ್ರವಾದ ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು. [[ಸಂಸತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ಕಾನೂನು ಸಂಹಿತೆಗಳನ್ನು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಿದ್ದಿ ಮತ್ತೆ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಅಧ್ಯಾಪಕರೂ ಕೂಡ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯೊಂದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲೇಬೇಕಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದಕರನ್ನೂ ಮುಸೊಲಿನಿ ಖುದ್ದಾಗಿ ಆರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾರೂ ಪತ್ರಕರ್ತನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ್ಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ’ಮುಕ್ತ ಪ್ರೆಸ್’ನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು. ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಂಘಗಳೀಂದ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಒಂದು [["ಸಹಕಾರೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆ"]]ಯಡಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರ ಗುರಿಯು (ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಲುಪಲಾಗಲಿಲ್ಲ) ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕೂಟ(ಗಿಲ್ಡ್)ಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರನ್ನೂ ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ "ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್"ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಹೆಚ್ಚು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾಮಗಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ಬೃಹತ್ ಮೊತ್ತವನ್ನು ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಕೆಲವು ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ''[[SS ರೆಕ್ಸ್]]'' [[ಬ್ಲೂ ರೈಬ್ಯಾಂಡ್]] ಹಡಗು, [[Macchi M.C.72]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ವೇಗವಾದ [[ಸಮುದ್ರವಿಮಾನ]]ದಂತಹ ವಿಮಾನಯಾನದ ಸಾಧನೆಗಳು ಹಾಗೂ [[ಇಟಾಲೊ ಬಾಲ್ಬೊ]] ಎಂಬ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಹಾರುವ ದೋಣಿಯ ನೌಕಾಯಾನ, ಇದು ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದಾಗ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಇದನ್ನು ವೈಭವದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು. === ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಪಾತ್ರ === [[ಚಿತ್ರ:Has seven 1 a.jpg|thumb|ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‍ಶರ್ಟ್ ತರುಣರು 1935ರಲ್ಲಿ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳು]] ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಾವು [[ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಜಿಯೋವಾನ್ನಿ ಜಿಯೊಲಿಟ್ಟಿ]]ಯಂತಹವರ [[ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳು]] ರೂಪಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. , ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರೀ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಂದೋಲನ]]ವಾಗಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್‌ಗೆ ವರ್ಧಕವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಡಲಿದ್ದ [[ಭವಿಷ್ಯವಾದಿತ್ವ]]ವು 1919ರಲ್ಲಿ [[ಫಿಲಿಪೊ ತೊಮಾಸೊ ಮರಿನೆಯ್]] ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ "''ದೈಹಿಕ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು [[ದೇಶಭಕ್ತಿ]]ಗಾಗಿ ಒಂದು ಶಾಲೆ'' "ಯಿರಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿತು. ಮರಿನೆಯ್ "''ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು [[ಶಿಲಾಯುಗ/1}ದ ಕಾಲದ್ದೆನಿಸುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮ|ಶಿಲಾಯುಗ/1}ದ ಕಾಲದ್ದೆನಿಸುವ [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮ]]'' "ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ತಿರಸ್ಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತ, ಇವುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮವು ''[[ಆರ್ಡಿಟಿ]]'' ಸೈನಿಕರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ರೂಪಿಸಿದ್ದಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದನು("''[ಕಲಿಯಬೇಕಾದ್ದು] [[ಮೆಶೀನ್‌ಗನ್]]ದಾಳಿಯೆದುರು ಮೊಣಕೈ ಮತ್ತು ಮಂಡಿಗಳನ್ನುಪಯೋಗಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುವುದು; ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ತೊಲೆಗಳು ಯಾವಾಗ ಹಾದುಹೋಗುವವೊ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರತೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ.'' "). ಈ ವರುಷಗಳಲ್ಲಿಯೆ ಮೊದಲ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಯುವಪಂಗಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು - 1919ರಲ್ಲಿ [[Avanguardie Giovanili Fasciste]] (ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಯುವ ಮುಂದಾಳುಗಳು) ಮತ್ತು 1922ರಲ್ಲಿ [[Gruppi Universitari Fascisti]] (ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಗುಂಪುಗಳು)). ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತಂದ [[ಮಾರ್ಚ್ ಆನ್ ರೋಮ್]]ನ ನಂತರ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅದರ್ಶೀಕರಿಸಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದರು ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಮಾಜೀ [[ಆರ್ಡಿಟೊ]] ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂತ್ರಾಲಯದ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸೆಕ್ರೆಟರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ರೆನಾಟೊ ರಿಚ್ಚಿ]]ಗೆ "''ಯುವಜನರನ್ನು ನೈತಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಪುನಸ್ಸಂಘಟಿಸಬೇಕೆಂಬ'' " ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸಿದನು. [[ಸ್ಕೌಟಿಂಗ್]] ಅನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬೇಡನ್-ಪಾವೆಲ್]]ನನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ ರಿಚ್ಚಿ ಆತನಿಂದ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಯ [[ಬಾಹಾಸ್]] ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದನು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ 3 ಏಪ್ರಿಲ್ 1926ರ ತೀರ್ಮಾನದಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾದ [[Opera Nazionale Balilla]]ವು ಮುಂದಿನ ಹನ್ನೊಂದು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ರಿಚ್ಚಿಯ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 8ರಿಂದ 18ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಅವರನ್ನು ''Balilla'' ಮತ್ತು ''Avanguardisti'' ಎಂಬ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿತ್ತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಪ್ರಕಾರ: "''ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಶಿಕ್ಷಣವು ನೈತಿಕ, ದೈಹಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ರೀತಿಯದಾಗಿದೆ: ಅದರ ಗುರಿಯು ಒಬ್ಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಸಮರಸಪೂರ್ಣ ಬೆಳವಣಿಗೆಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು, ನಮ್ಮ ಪ್ರಕಾರ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಒಬ್ಬ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟನನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ'' ". ಬಾಲ್ಯದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮುಖವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮುಸೊಲಿನಿ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದನು: "''ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹರೆಯಗಳೆರಡೂ(...) ಗಾನಗೋಷ್ಠಿಗಳು, ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಶಿಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಬೆಳೆಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'' ''ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಕಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಪಡುವ ಸತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಭ್ರಮಾ ಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ, ಹೃದಯಕ್ಕೆ ನಾಟಿದ ನಂತರವೇ ಮನಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಅರಿಕೆಯಾಗಬೇಕು'' ". ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳ ಬದಲಾಗಿ "''ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು'' " ಆರಂಭವಾಗಲಿತ್ತು. ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ತನ್ನ [[ಆದರ್ಶವಾದ]]ದ ಅವತರಣಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಚಲಿತ [[ವಿಚಾರವಾದ]]ದವರೆಗೆ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದಿತು, ಮತ್ತು Opera Nazionale Balillaವನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗು ಮಾಡಿ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಣಿವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಮುಸೋಲಿನಿಯ ಸ್ವಂತದ [[ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆರಾಧನೆ]]ಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೇರಲೋಸುಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. === ವಿದೇಶೀ ನೀತಿ === [[ವಿದೇಶೀ ನೀತಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಬಲುಬೇಗನೆ ತಾನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ [[ಶಾಂತಿವಾದ]] ಮತ್ತು [[ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯವಾದ]]-ವಿರೋಧೀ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಿಂದ ಹೊರಬಂದು ತೀವ್ರವಾದೀ ರೂಪದ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆತನು ಇಟಲಿಯನ್ನು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ "ಅಮೋಘ, ಗೌರವಿತ ಮತ್ತು ಭಯಭಕ್ತಿ ಮೂಡಿಸುವ" ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಕನಸು ಕಂಡನು. ಇದಕ್ಕೆ ನೀಡಬಹುದಾದ ಒಂದು ಮೊದಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ 1923ರ [[ಕೋರ್ಫು]] ಮೇಲಿನ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಆತ ಕೆಲವೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಕೈಗೊಂಬೆ ಆಳ್ವಿಕೆ]]ಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 1912ನಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ವಸಾಹತು ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಲಿಬಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿದನು. [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಅನ್ನು ಮೇರ್ ನೋಸ್ಟ್ರಮ್|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಅನ್ನು ''ಮೇರ್ ನೋಸ್ಟ್ರಮ್'']] ([[ಲ್ಯಾಟಿನ್]]ನಲ್ಲಿ "ನಮ್ಮ ಸಮುದ್ರ") ಆಗಿ ಮಾಡುವುದು ಆತನ ಕನಸಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಮೇಲೆ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆತನು ಗ್ರೀಕ್ ದ್ವೀಪ [[Leros]]ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬೃಹತ್ ನೌಕಾ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ವಿದೇಶ ನೀತಿಯ ಆತನ ಮೊದಲ ತೊದಲುಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಆತನನ್ನು ಓರ್ವ ರಾಜನೀತಿಜ್ಞನಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವಂತೆನಿಸಿದವು, ಎಕೆಮ್ದರೆ ಆತನು 1925ರ [[ಲೊಕಾರ್ನೋ]] ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದನು ಮತ್ತು 1933ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾದ [[Four Power Pact]] ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. 1935ರಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ [[Stresa Front]] ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ನೀತಿಯು ನಾಟಕೀಯ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿತು. ಯುದ್ಧದ ಈ ಡೊಮಿನೊ ಪರಿಣಾಮವು [[ಎರಡನೇ ಇಟಾಲೋ-ಅಬಿಸೀನಿಯನ್ ಯುದ್ಧ]]ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. === ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದ ದಂಡಯಾತ್ರೆ === {{main|Second Italo-Abyssinian War}} [[ಚಿತ್ರ:Mussolini standing on a tank.jpg|thumb|ಇಲ್ ಡೂಚೆ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ನಿಂತುಕೊಂಡಿರುವುದು]] [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವೊಂದನ್ನು, ಅಥವಾ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಕರೆದಂತೆ [[ನ್ಯೂ ರೋಮನ್ ಎಂಪೈರ್]] ಒಂದನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ,<ref>{{cite news|url=http://www.lifeinitaly.com/history/|publisher=LifeinItaly.com|title=A Brief History of Italy: From the Etruscans to today|date=8 January 2008}}</ref> [[ಇಥಿಯೋಪಿಯಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟ ಇಟಲಿ ಅದರ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಬೇಗ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಇಟಲಿಯ ಸೇನೆಯು ಅಬಿಸೀನಿಯನ್ ಸೇನೆಗಿಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅವರ ವಾಯುಬಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಬಲು ಬೇಗನೆ [[ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು]]. ಮೇ 1936ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇಟಲಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾವನ್ನು [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಈಸ್ಟ್ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಭಾಗವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಲು ರಾಜಧಾನಿ [[ಅಡಿಸ್ ಅಬಾಬ]]ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಹೇಯ್ಲ್ ಸೆಲಾಸ್ಸೀ]] ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಪರಾರಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು.<ref name="Red">{{cite news|url=http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/5RUHGM?OpenDocument&View=defaultBody&style=custo_print|publisher=icrc.org|title=Ethiopia 1935-36|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=1 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20061201235400/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/5RUHGM?OpenDocument&View=defaultBody&style=custo_print|url-status=dead}}</ref> ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬಲಗಳು ಆಫ್ರಿಕಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಆ ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕುಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಎಸಗಿದ್ದವಾದರೂ, ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ [[ಆಫ್ರಿಕಾಗಾಗಿ ಸೆಣಸಾಟ]]ವು ಮುಗಿದುಹೋಗಿತ್ತು. ಆಹೊತ್ತಿಗಿನ ಅಂತರ್ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾವನೆಯು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಖಂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಪೂರ್ವಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಇಟಲಿಯನ್ನು ತನ್ನ ವೈರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ [[ಮಸ್ಟರ್ಡ್ ಅನಿಲ]] ಮತ್ತು [[ಫಾಸ್‌ಜೀನ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ವೈರಿ ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ದಯೆ ತೋರಿಸದಿರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಖಂಡಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Red" /> [[ಚಿತ್ರ:S25.jpeg|thumb|left|upright|"ಇಟಾಲಿಯನ್ ದಾಳಿಖೋರ"ನ ವಿರುದ್ಧದ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರ.]] [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್]] ಪ್ರಕಾರ ಅಧಿಕೃತ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಬಾಂಬೊಂದು ಸ್ಫೋಟಿಸಿ ಇಥಿಯೋಪಿಯಾದ ವೈಸ್‌ರಾಯ್ [[ರೊಡೋಲ್ಫೋ ಗ್ರಾಜಿಯಾನಿ]]ಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ನಂತರ ಖೈದಿಗಳಾಗಿದ್ದವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಹಳ ಬಲವಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref name="Red" /> ಜತೆಗೇ IRCಯ ಪ್ರಕಾರ ಗೆರಿಲ್ಲಾಗಳ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೀಡುಗಳಿದ್ದ ಜಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ಇಟಲಿ ಬಾಂಬ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿತೆಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಇಟಲಿಯು ಬಂಡುಕೋರರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ತುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತ ಈ ಆರೋಪವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು.<ref name="Red" /> 1941ರಲ್ಲಿ ಹದಿನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಿತ್ರಬಲವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಇಟಲಿಯು ಸೋತು ತನ್ನ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕನ್ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಈಸ್ಟ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್'ನ]] ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. === ಸ್ಪಾನಿಶ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ === {{main|Spanish Civil War and Foreign Involvement|Corpo Truppe Volontarie}} ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷವು ಪಾದ್ರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ದುರಾಚಾರಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿನಲು ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಟರಿಗೆ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ನೀಡಿದ ಬೆಂಬಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪ್ರಚಾರಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಸಹಾಯಕವಾಯಿತು. 1936ರ ಜುಲೈ 27ರಂದು ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಿಮಾನಗಳ ಮೊದಲನೆ ಪಡೆಯು ಸ್ಪೇನ್ ಅನ್ನು ತಲುಪಿತು.<ref>ನಾಯಕ ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಭಾಷಣ. ರೋಮ್, ಇಟಲಿ, 23 ಫೆಬ್ರವರಿ 1941</ref> 1936–1939ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕೋ]]ನ ಪಕ್ಷದ ಕಡೆಯಿಂದ ನಡೆದ ಈ ತ್ವರಿತಗತಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟನ್]] ನಡುವಿನ ಸಂಧಾನದ ಎಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳೂ ಕೊನೆಗಂಡವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆತನ ಮತ್ತು [[ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್]] ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಗಾಢವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆತ ಜರ್ಮನಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾವನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ]]ಗೆ ಹಾಗೂ 1939ರಲ್ಲಿ [[ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ]]ದ ಒಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1938ರ [[ಮ್ಯುನಿಕ್ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ]] ಆತ ಯುರೋಪಿನ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಸೌಮ್ಯವಾದಿಯಂತೆ,[[ಸುಡೆಟೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ನಾಜೀ ಜರ್ಮನಿ]]ಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವವನಂತೆ ತೋರ್ಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು. ಮೇ 1939ರಲ್ಲಿ ಆತ ಹಿಟ್ಲರ್‌ನ ಜತೆ "[[ಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೀಲ್]]" ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ ಜರ್ಮನಿಯ ಜತೆ ಆತನ "ಆಕ್ಸಿಸ್" ಸಂಬಂಧವಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ತವಾಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಹಿಂದೆ 1936ರಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ "[[ರೋಮ್-ಬರ್ಲಿನ್ ಆಕ್ಸಿಸ್]]" ಅನಧಿಕೃತವಾದುದಾಗಿತ್ತು. [[TIGR]] ಎಂಬ ಸ್ಲೊವೇನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಗುಂಪೊಂದರ ಸದಸ್ಯರು ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು 1938ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಬರಿಡ್]] ಎಂಬ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಸಂಚುಹೂಡಿದರಾದರೂ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಫಲಕಾರಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. == ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ದೇಶಗಳು == === ರೋಮ್-ಬರ್ಲಿನ್ ಸಂಬಂಧಗಳು === {{main|Rome-Berlin Axis|Pact of Steel}} [[ಚಿತ್ರ:Hitler and Mussolini June 1940.jpg|thumb|ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್]] ಮೊದಮೊದಲು ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಅಡಾಲ್ಫ್ ಹಿಟ್ಲರ್‌ನ ಸಂಬಂಧವು ಕಲಹಪೂರ್ಣವಾದುದಾಗಿತ್ತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಹಿಟ್ಲರ್ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಆದರೆ ನಾಜಿಗಳು 1933 ತನ್ನ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ [[ಆಸ್ಟ್ರೋಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ [[ಎಂಗೆಲ್‌ಬರ್ಟ್ ಡೊಲ್‌ಫಸ್]]ನನ್ನು ಹತ್ಯೆಗೈದ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಹಿಟ್ಲರನ ಬಗ್ಗೆ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಗೌರವವಿರಲಿಲ್ಲ. ಡೊಲ್‌ಫಸ್‌ನ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ಮುಸ್ಸೊಲಿನಿಯು ಜರ್ಮನ್ ತೀವ್ರಗಾಮಿಯು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿಚಾರಗಳಾದ ಜನಾಂಗೀಯವಾದ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನಾರ್ಡಿಸಿಸಮ್]] ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಸಮ್) ಮತ್ತು ಯಹೂದ್ಯ-ವಿರೋಧಿವಾದಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹಿಟ್ಲರ‍್ನಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಹವಣಿಸಿದನು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ನಾಜೀ ರೀತಿಯ ಜೈವಿಕ ಜನಾಂಗವಾದವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನಲ್ಲದೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ತಾನು ಕಟ್ಟಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಭಾಗಗಳ "[[ಇಟಾಲಿಯನೀಕರಣ]]"ಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದನು.<ref name="cultural" /> [[ಯುಜೆನಿಕ್ಸ್(ಸುಸಂತಾನಶಾಸ್ತ್ರ)]]ನ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು [[ಆರ್ಯನ್]] ರಾಷ್ಟ್ರದಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ನಿಜವಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆತ ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref name="cultural">{{cite news|url=http://jch.sagepub.com/cgi/reprint/7/3/115|publisher=jch.sagepub.com|title=Mussolini's Cultural Revolution: Fascist or Nationalist?|date=8 January 2008}}</ref> ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಜರ್ಮನರು ಇಟಾಲಿಯನರನ್ನು ಅಡ್ಡತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳ ಜನಾಂಗವೆಂದು ಆರೋಪ ಹೊರಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗ್ರಾಹಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಆತ ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನರ ಜನಾಂಗೀಯ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. 1934ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್ ಜನತೆಯು ಆರ್ಯನ್ ಅಥವಾ ಯಹೂದಿ ಜನಾಂಗಗಳಿಗೆ ಸೇರಿರುವರೆಂಬ ಗುರುತಿರುವ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಬೇಕೆಂಬ ನಾಜೀ ಶಾಸನದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುತ್ತ ಮುಸೊಲಿನಿ ಅವರು "ಜರ್ಮೇನಿಕ್ ಜನಾಂಗ"ಕ್ಕೆ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಯಾವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೀಡುವರೊ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು : <blockquote>"''ಯಾವ ಜನಾಂಗ? '' ''ಜರ್ಮನ್ ಜನಾಂಗ ಎಂಬುದೊಂದಿದೆಯೆ? '' ''ಅದು ಯಾವಾಗಲಾದರು ಆಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿತೆ? '' ''ಎಂದಾದರು ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದೆ? '' ''ಅದು ನಿಜವೆ, ಕಟ್ಟುಕಥೆಯೆ ಅಥವಾ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕರ ವಂಚನೆಯ ತಂತ್ರವೆ? '' </blockquote> ಆಹಾ, ಇರಲಿ, ಇದಕ್ಕೆ ನಾವು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತೇವೆ, ಜರ್ಮೇನಿಕ್ ಜನಾಂಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಹಲವಾರು ಆಂದೋಲನಗಳು. ಕುತೂಹಲ. ಮಂಪರು. ನಾವು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಿಟ್ಲರ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ''."—ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ, 1934.<ref>{{Citation | last = Gillette | first = Aaron | title = Racial Theories in Fascist Italy | publisher = Routledge | year = 2002 | page = 45 | url = https://books.google.com/books?id=6Y8XRZAdv9IC&pg=PA45&lpg=PA42&dq=mussolini+thoughts+on+race&source=bl&ots=DF5WqacJSO&sig=VHfEinJ6ILha3_hNi1ImYATsLwA&hl=en&ei=lGRpStnXFouoMciY_M8M&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7 | isbn = 041525292X}} </ref>'' ಜರ್ಮನ್-ಯಹೂದಿ ಪತ್ರಕರ್ತ ಎಮಿಲ್ ಲುದ್ವಿಗ್ ಜನಾಂಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳಿದಾಗ ಮುಸೊಲಿನಿ ಉದ್ಗರಿಸಿದ: <blockquote>ಜನಾಂಗ!''ಅದು ಒಂದು ಭಾವನೆಯಷ್ಟೆ, ನಿಜವಲ್ಲ: ಶೇಕಡಾ ತೊಂಭತ್ತೈದು ಭಾಗದಷ್ಟಾದರೂ, ಅದು ಒಂದು ಭಾವನೆ. '' ''ಜೈವಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶುದ್ಧವಾದ ಜನಾಂಗಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ನಂಬಿಸಲು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. '' ''ತಮಾಷೆಯೇನೆಂದರೆ ಟ್ಯುಟಾನಿಕ್ ಜನಾಂಗದ "ಘನತೆ"ಯನ್ನು ಸಾರಿರುವ ಅವರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದರೂ ಸ್ವತಃ ಒಬ್ಬ ಟ್ಯುಟಾನ್ ಅಲ್ಲ. '' ''ಗೋಬಿನೂ ಒಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಜೆ, [[ಹ್ಯೂಸ್ಟನ್ ಚೇಂಬರ್ಲೇನ್]], ಒಬ್ಬ ಆಂಗ್ಲದೇಶೀಯ; ವೋಲ್ಟ್‌ಮ್ಯಾನ್, ೊಬ್ಬ ಯಹೂದ್ಯ; ಲಾಪೂಶ್, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಫ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರಜೆ'' ." </blockquote> --ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ, 1933.<ref>{{Citation | last = Gillette | first = Aaron | title = Racial Theories in Fascist Italy | publisher = Routledge | year = 2002 | page = 44 | url = https://books.google.com/books?id=6Y8XRZAdv9IC&pg=PA44&lpg=PA44&dq=mussolini+thoughts+on+race&source=bl&ots=DF5WqacJSO&sig=VHfEinJ6ILha3_hNi1ImYATsLwA&hl=en&ei=lGRpStnXFouoMciY_M8M&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7 | isbn = 041525292X}} </ref> ಆದರೆ ಹಿಟ್ಲರನ ಬಗೆಗಿನ ವೈಷಮ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದ ಕಾಲವಾಗಿದ್ದ 1934ರ ಹೊತ್ತಿಗಿನ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಜನಾಂಗವಾದ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಬಗೆಗಿನ ತಿರಸ್ಕಾರವು ಜನಾಂಗದ ಬಗೆಗಿನ ಆತನವೇ ಹಳೆಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 1928ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತನು ಜನಾಂಗದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದನು: {{cquote|''<nowiki>[When the]</nowiki> city dies, the nation—deprived of the young life—blood of new generations—is now made up of people who are old and degenerate and cannot defend itself against a younger people which launches an attack on the now unguarded frontiers<nowiki>[...]</nowiki> This will happen, and not just to cities and nations, but on an infinitely greater scale: the whole White race, the Western race can be submerged by other coloured races which are multiplying at a rate unknown in our race.''|20px|20px|Benito Mussolini, 1928.<ref>Griffen, Roger (ed.). ''Fascism''. Oxford University Press, 1995. Pp. 59.</ref>}} ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಜನಾಂಗದ ಬಗೆಗಿನ ತನ್ನ 1920ರ ಹೊತ್ತಿಗಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು 1934ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತಾದರೂ, ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾಗಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಮೂಲವಾಗಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಯಹೂದಿ]] ಸಮುದಾಯದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದಭಾವವನ್ನು ತೋರಲಿಲ್ಲ:[[ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ]]" ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಅವರ ಸಣ್ಣ ತಂಡವೊಂದು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿರುವುದೆಂದು ಅರಿತಿದ್ದ ಮುಸೊಲಿನಿ ಅವರನ್ನು "ಹಾಗೆಯೇ ತೊಂದರೆಗೂಡುಮಾಡದೆ ಇರಿಸಬೇಕು" ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು.<ref>{{cite book| last =Hollander| first =Ethan J| title =Italian Fascism and the Jews| publisher =University of California| url =http://weber.ucsd.edu/~ejhollan/Haaretz%20-%20Ital%20fascism%20-%20English.PDF| format =PDF| isbn =0803946481| year =1997| access-date =2010-04-06| archive-date =2008-05-15| archive-url =https://web.archive.org/web/20080515202656/http://weber.ucsd.edu/~ejhollan/Haaretz%20-%20Ital%20fascism%20-%20English.PDF| url-status =dead}}</ref> [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಯಹೂದಿಗಳಿದ್ದರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 1935ರಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''La Nostra Bandiera'' <ref>{{cite news|url=http://www.acjna.org/acjna/articles_detail.aspx?id=300|publisher=ACJNA.org|title=The Italian Holocaust: The Story of an Assimilated Jewish Community|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211192954/http://www.acjna.org/acjna/articles_detail.aspx?id=300|url-status=dead}}</ref> ("ನಮ್ಮ ಧ್ವಜ")ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ [[ಎಟೋರ್ ಒವಾಜ್ಜಾ]]. 1938ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮೇಲೆ ಹಿಟ್ಲರನಿಗಿದ್ದ ಅಗಾಧ ಪ್ರಭಾವವು ''[[ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊ ಆಫ್ ರೇಸ್]]'' ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಈ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೋವನ್ನು ನಾಜೀ [[ನ್ಯೂರೆಂಬರ್ಗ್ ಕಾನೂನುಗಳ]] ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು,<ref name="Paxton" /> ಇದು ಯಹೂದಿಗಳ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪೌರತ್ವ]]ವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸರ್ಕಾರೀ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಅವಕಾಶಗಳಿಂದಲೂ ವಂಚಿತರನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಇಟಾಲಿಯನ್ ನೀತಿಯ ಮೇಲಿನ ಈ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಭಾವವು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದ್ದ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರ ನಡುವೆ ಎಷ್ಟು ಪಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆಯಿತೆಂದರೆ, [[ಪೋಪ್ ಪಯಸ್ XII]] ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಒಂದು ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.historylearningsite.co.uk/mussolini_roman_catholic.htm|publisher=HistoryLearningSite.co.uk|title=Mussolini and the Roman Catholic Church|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=26 ಮಾರ್ಚ್ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110326015335/http://www.historylearningsite.co.uk/mussolini_roman_catholic.htm|url-status=dead}}</ref> ಹೆಚ್ಚಿನ ಊಹೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ 1938ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೋವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ನಿರ್ಧಾರವು ಜರ್ಮನಿಯ ಜತೆ ಇಟಲಿಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಂಡ ತಂತ್ರ ಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1943ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರೂನೋ ಸ್ಪ್ಯಾಂಪನ್ಯಾಟೋ]] ಬಳಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮಾತುಗಳು ಆತನು ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೋ ಆಫ್ ರೇಸ್‌ನ ಬಗ್ಗೆ ವಿಷಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ: <blockquote> "''ರೇಶಿಯಲ್ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟೊವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. '' '' ಅದು ಕೆಲವು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಒಂದು ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಇಟಾಲಿಯನ್‌ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಲಾದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಜರ್ಮನ್ ಪ್ರಬಂಧವಾಗಿತ್ತು. '' ''ನಾನು ಈ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೇಳಿರುವುದು, ಬರೆದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. '' ''ನೀವು Il Popolo d'Italiaದ ಹಳೆಯ ಸಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಎಂದು ನಾನು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. '' ''ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಾನು (Alfred) ರೊಸೆನ್‌ಬರ್ಗನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ದೂರವುಳಿದಿದ್ದೇನೆ. '' " </blockquote> -- ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ, 1943.<ref>{{Citation | last = Gillette | first = Aaron | title = Racial Theories in Fascist Italy | publisher = Routledge | year = 2002 | page = 95 | url = https://books.google.com/books?id=6Y8XRZAdv9IC&pg=PA95&lpg=PA95&dq=mussolini+thoughts+on+race&source=bl&ots=DF5WqacJSO&sig=VHfEinJ6ILha3_hNi1ImYATsLwA&hl=en&ei=lGRpStnXFouoMciY_M8M&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7 | isbn = 041525292X}} </ref> ಜತೆಗೇ ಮುಸೊಲಿನಿ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪೂರ್ವದ ಹೊಸ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಸ್ನೇಹಹಸ್ತವನ್ನು ಚಾಚಿದ್ದನು. 1937ರಲ್ಲಿ, [[ಲಿಬಿಯಾ]]ದ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಆತನಿಗೆ "ಇಸ್ಲಾಮ್‌ನ ರಕ್ಷಕ" ಎಂಬ ಬಿರುದು ನೀಡಿದರು.<ref>[[ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]], ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 1937</ref> === ಮ್ಯುನಿಕ್ ಅಧಿವೇಶನ, ಯುದ್ಧದ ನೆರಳು === {{main|Munich Agreement|Italian invasion of Albania}} [[ಚಿತ್ರ:Chamberlain, Mussolini, Halifax, Ciano.png|thumb|250px|ಚೇಂಬರ್ಲೇನ್, ಮುಸೊಲಿನಿ, ವಿಕೌಂಟ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಚಿಯಾನೋ,ರೋಮ್ ಓಪೆರಾ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ, 1939.]] [[ಟ್ಯುನೀಶಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲ]]ವನ್ನು ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದನು.<ref name="unification">{{cite book | last = Lowe | first =CJ| title =Italian Foreign Policy 1870-1940| publisher = Routledge| url =https://books.google.com/books?id=5Cfuax6XHF0C&pg=PA11&lpg=PA11&dq=irredentism&source=web&ots=Kg9o1ECiRf&sig=9LHnE17Ryi3BqmFRgGuCgT0sNKc&hl=en| isbn =0415265975 | year = 1967}}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ 1939ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚವು ಹಿಟ್ಲರನ [[ಜೆಕೊಸ್ಲೊವಾಕಿಯಾ]]ದ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣದೆಡೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದಾಗ, ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಸೋಲೊಂದರಿಂದ ಕಳೆದ ಗೌರವವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ [[ಇಟಲಿಯು ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು]]. ಇಟಲಿಯು ಕೇವಲ ಐದು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[Albania]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಾಗ ಅರಸ [[ಜಾಗ್]] ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ [[ಇಟಲಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾ]]ದ ಅವಧಿಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಮೇ 1939ರವರೆಗೆ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಗಳ ನಡುವಿನ "[[ಸ್ನೇಹ]] ಮತ್ತು [[ಮೈತ್ರಿ]]"ಗಳ ರೂಪರೇಖೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ [[ಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೀಲ್]] ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ವಿದೇಶ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಹಿ ಹಾಕಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://astro.temple.edu/~rimmerma/Italo_German_alliance_1939.htm|publisher=astro.temple.edu|title=The Italo-German Alliance, May 22, 1939|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=20 ಜುಲೈ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110720055919/http://astro.temple.edu/~rimmerma/Italo_German_alliance_1939.htm|url-status=dead}}</ref> ಹೆಚ್ಚು [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮೈತ್ರಿ]]ಗಳ ಪರವಾಗಿದ್ದ ಇಟಲಿಯ ಅರಸ [[ವಿಕ್ಟರ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ III]] ಈ ಒಪ್ಪಂದದ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿದ್ದನು.<ref>{{cite news|url=http://www.questia.com/library/encyclopedia/victor_emmanuel_iii.jsp|publisher=Questia.com|title=Victor Emmanuel III|date=8 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628222207/http://www.questia.com/library/encyclopedia/victor_emmanuel_iii.jsp|archive-date=28 ಜೂನ್ 2011|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|url-status=dead}}</ref> [[ಗ್ಯಾಲಿಯಾಜ್ಜೋ ಚಿಯಾನೊ]] ಹಿಟ್ಲರ್‌ಗೆ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅದು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರೂ ಕೂಡ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು. ಚಿಯಾನೋನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದ ಹಿಟ್ಲರ್, ಅಂತಾಗದೆ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಶ್ಚಿಮರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸುಮ್ಮನಾಗುವವೆಂದು ಭವಿಷ್ಯ ನುಡಿದನಲ್ಲದೆ ಇಟಲಿಯು [[ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾ]]ದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು.<ref name="knox">{{cite book | last = Knox | first =MacGregor | title =Mussolini Unleashed, 1939-1941: Politics and Strategy in Fascist Italy's Last War | publisher =Cambridge University Press| url =https://books.google.com/books?id=_PwCu_D-HiUC&pg=PA44&lpg=PA44&dq=mussolini+non-belligerent&source=web&ots=bmSFcKswo2&sig=mTYUuX-71ql_DH8Xwlg_bX_mvzs&hl=en#PPA43,M1| isbn =0521338352 | year = 1986}}</ref> ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ತೋರಿತು, ಆದರೆ ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವು ಇಟಲಿಯ ಪಾಲಿಗೆ ಆಪತ್ತಾಗಬಹುದಿತ್ತು ಏಕೆಂದರೆ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯ]]ವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಹೊರಟ ಮೇಲೆ ಅದರ [[ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ]]ಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಬಹಳ ನಾಜೂಕಾಗಿದ್ದಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ವಿಕ್ಟರ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಈ ವ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದ್ದನು.<ref name="knox"/> ಹೀಗಾಗಿ [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ವು ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1, 1939ರಂದು [[ಪೋಲಂಡಿನ ಮೇಲೆ ಜರ್ಮನಿಯ ದಾಳಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಳು ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದಾಗ ಇಟಲಿಯು ಈ ಘರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಮೀಲಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="knox" /> === ಯುದ್ಧ ಘೋಷಣೆ === {{main|Military history of Italy during World War II}} ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧವು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಚಿಯಾನೋ ಮತ್ತು [[ವಿಕೌಂಟ್ ಹ್ಯಾಲಿಫ್ಯಾಕ್ಸ್]] ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಫೋನ್ ಮೂಲಕ ಮಾತುಕತೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆಯೆ ಇಟಲಿ ಈ ಬಾರಿಯೂ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರಬೇಕೆಂದು ಬ್ರಿಟೀಶರು ಬಯಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="knox" /> ಫ್ರೆಂಚ್ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಚಾರವು ಇಟಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು; ಅವರು ಇಟಲಿಯ ಮೇಲೆ [[ಲಿಬಿಯಾ]]ದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1939ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರು ತಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಇಟಲಿಯೊಡನೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಮುಂದಾದರು, ಆದರೆ ಫ್ರೆಂಚರು [[ಕಾರ್ಸಿಕಾ]], [[ನೈಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸವೋಯ್]]ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲು ಸಿದ್ಧರಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮುಸೊಲಿನಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="knox" /> {{cquote|''So long as the Duce lives, one can rest assured that Italy will seize every opportunity to achieve its imperialistic aims.''|20px|20px|[[Adolf Hitler]], late November 1939<ref name="knox"/>}} [[ಚಿತ್ರ:Newsweek May 13 1940 Mussolini.jpg|thumb|right|150px| ಮೇ 13, 1940ರಂದು ಹೊರಬಂದ ನ್ಯೂಸ್‌ವೀಕ್‌ನ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಆವೃತ್ತಿಯ ರಕ್ಷಾಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: "ಇಲ್ ಡೂಚೆ: ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ".]] ಯುದ್ಧವು ಬಲುಬೇಗನೆ ಮುಗಿದುಹೋಗುವುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಮುಸೊಲಿನಿ, ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜರ್ಮನಿಯು ಜಯಶಾಲಿಯಾಗುವುದು ಖಚಿತವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಕಡೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಇದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕನಾಗಿ ಇಟಲಿಯು 10 ಜೂನ್ 1940ರಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಘೋಷಿಸಿತು.<ref name="wartwo" /> [[ಬ್ಯಾಟ್‌ಲ್ ಆಫ್ ಫ್ರಾನ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ ಇಟಲಿಯು ಗಡಿರೇಖೆಯ ಭದ್ರಪಡಿಸಲಾದ [[ಅಲ್ಪೈನ್ ರೇಖೆ]]ಯುದ್ದಕ್ಕು ಹೋರಾಟ ನಡೆಸತೊಡಗಿತು. ಕೇವಲ ಹನ್ನೊಂದು ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ [[ಆಕ್ಸಿಸ್ ಶಕ್ತಿ]]ಗಳಿಗೆ ಸೋತು ಶರಣಾಯಿತು. [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ [[ನೈಸ್]]ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಗ್ನೇಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿದ್ದವು.<ref name="wartwo">{{cite news|url=http://library.thinkquest.org/CR0212881/italdewa.html|publisher=ThinkQuest.org|title=Italy Declares War|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071220170259/http://library.thinkquest.org/CR0212881/italdewa.html|url-status=dead}}</ref> ಇದೇ ವೇಳೆಗೆ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಈಸ್ಟ್ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಪಡೆಗಳು ಬ್ರಿಟೀಶರ ಮೇಲೆ ಅವರ [[ಸುಡಾನ್]], [[ಕೀನ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸೊಮಾಲಿ‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ವಸಾಹತುಗಳಲ್ಲಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದವು ಮತ್ತು ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು [[ಈಸ್ಟ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.<ref>{{cite book | last = Samson | first =Anne | title =Britain, South Africa and East African Campaign: International Library of Colonial History| publisher = I B Tauris & Co Ltd| url =http://www.amazon.co.uk/Britain-African-Campaign-International-Colonial/dp/1845110404| isbn =0415265975 | year = 1967}}</ref> 3 ಆಗಸ್ಟ್ 1940ರಂದು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸೊಮಾಲಿಲ್ಯಾಂಡ್ ಅನ್ನು ಮಣಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಈಸ್ಟ್ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ಸುಡಾನ್ ಮತ್ತು ಕೀನ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಇಟಲಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.worldwariihistory.info/1940.html|publisher=WorldWarIIHistory.info|title=1940 World War II Timeline|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419123538/http://www.worldwariihistory.info/1940.html|url-status=dead}}</ref> ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಜನರಲ್ [[ರೊಡೋಲ್ಫೋ ಗ್ರಾಜಿಯಾನಿ]]ಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಟೆಂತ್ ಆರ್ಮಿ]]ಯು [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಲಿಬಿಯಾ]] ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪಡೆಗಳಿದ್ದ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಅನ್ನು ತಲುಪಿತು; ಇದನ್ನು [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಡೆಸರ್ಟ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಈ ಮುನ್ನಡೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು, ಆದರೆ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು [[ಸಿದಿ ಬರ್ರಾನಿ]]ಯಲ್ಲ್ಲಿ [[ಸೇನಾ]] ಸರಬರಾಜುಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯಲು ನಿಲುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. 25 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1940ರಮ್ದು ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಏರ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬೆಲ್ಜಿಯಮ್‌ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಈ ವಾಯುದಳವು ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳ ಕಾಲ [[ಬ್ಯಾಟ್‌ಲ್ ಆಫ್ ಬ್ರಿಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತು.<ref>{{cite book | last = Mollo| first = Andrew | title =The Armed Forces of World War II| publisher = I B Tauris & Co Ltd| url =http://www.amazon.com/Armed-Forces-World-War-Organization/dp/0517544784| isbn =978-0517544785 | year = 1987}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳನ್ನು [[ಗ್ರೀಸ್]]ಗೆ ಕೂಡಾ ಕಳುಹಿಸಿ [[ಗ್ರೆಕೋ-ಇಟಾಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆರಂಭದ ಯಶಸ್ಸು ದೊರಕಿತಾದರೂ ಇದು ಹಿಂದೇಟು ಹೊಡೆಯಿತು, ಏಕೆಂದರೆ ಗ್ರೀಕ್ ಪ್ರತಿದಾಳಿಯು ತನ್ನ ಪಟ್ಟನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಇಟಲಿ ಅಲ್ಬೇನಿಯಾದ ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು. ಕೆಲಸಮಯದಲ್ಲೇ ಜರ್ಮನಿಯು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಿದ್ದ [[ಮೈತ್ರಿಕೂಟ]]ಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ತನ್ನ ಬಲಗಳನ್ನೆಲ್ಲ [[ಬಾಲ್ಕನ್ಸ್]]ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref name="spartacus" /> 1941ರಷ್ಟರ ಹೊತ್ತಿಗೇ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳುಂಟಾಗಿದ್ದವು. [[ಆಪರೇಶನ್ ಕಾಂಪಾಸ್]]ನಿಂದಾಗಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಲಿಬಿಯಾಗೆ ಹಿಂದೆಗೆಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂದು [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನೆ]]ಗೆ ಅಪಾರ ನಷ್ಟಗಳುಂಟಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite news|url=http://militaryhistory.about.com/od/worldwarii/p/compass.htm|publisher=About.com|title=World War II: Operation Compass|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=15 ಏಪ್ರಿಲ್ 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415191136/http://militaryhistory.about.com/od/worldwarii/p/compass.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಈಸ್ಟ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್]]ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಇಟಲಿಯ ವಿರುದ್ಧ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. [[ಬ್ಯಾಟ್‌ಲ್ ಆಫ್ ಕೆರೆನ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ತೋರಿದರು ಕೂಡ ಅವರು ಸೋಲಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಬ್ಯಾಟ್‌ಲ್ ಆಫ್ ಗೊಂಡರ್]]ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭದ್ರತಾವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಜನತೆಗೆ ತಿಳಿಸುವಾಗ ಆತನು ಏನನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿಡದೆ, "ನಾವು ರೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ರೊಟ್ಟಿಯೆಂದೇ ವೈನ್ ಅನ್ನು ವೈನ್ ಎಂದೇ ಕರೆಯುವವರು, ವಿರೋಧಿಯು ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಾಗ ಇಂಗ್ಲೀಷರ ಹೋಲಿಸಲಾಗದ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯಂತೆ ಅದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತಗ್ಗಿಸಿ ಹೇಳುವುದು ನಿರರ್ಥಕ ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದ."<ref>{{cite news|url=http://www.ibiblio.org/pha/policy/1941/410223a.html|publisher=IlBiblio.org|title=Speech Delivered by Premier Benito Mussolini|date=8 January 2008}}</ref> ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆತನು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಗಳಿಸಿದ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿದ ಸೋಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದನು. ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಎಲ್ಲಾ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸ್ವತ್ತುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಪಾಯ ಒದಗಿದ್ದರಿಂದ ಜರ್ಮನಿಯು ಕೊನೆಗೂ ಇಟಲಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲು [[ಆಫ್ರಿಕಾ ಕಾರ್ಪ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ಇದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಯುಗೋಸ್ಲಾವಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೆಕೋ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ]]ವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಲು ನಡೆಸಲಾದ [[ಆಪರೇಶನ್ ಮೆರಿಟಾ]]ದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಸ್‌ಗೆ ವಿಜಯ ದೊರೆತು ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿಗಳು ಗ್ರೀಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು]].<ref>{{cite news|url=http://www.feldgrau.com/greecewar.html|publisher=Feldgrau.com|title=The Invasion and Battle for Greece (Operation Marita)|date=2008-01-08|access-date=2010-04-06|archive-date=2009-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090926211256/http://www.feldgrau.com/greecewar.html|url-status=dead}}</ref> [[ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ಸಿಸ್ ದಾಳಿ]]ಯ ನಂತರ ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಸೋವಿಯೆತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಮೇಲೆ ಜೂನ್ 1941ರಲ್ಲ್ಲಿಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾರಿದನು ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು]] ಒಂದು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. ಜಪಾನೀಯರು [[ಪರ್ಲ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ]] ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಆತನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಸಾರಿದನು.<ref name="spartacus">{{cite news|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWchron.htm|publisher=Spartacus.SchoolNet.co.uk|title=Chronology of the Second World War|date=8 January 2008|access-date=6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010|archive-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100316181537/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWchron.htm|url-status=dead}}</ref> === ಪದಚ್ಯುತಿ ಮತ್ತು ಬಂಧನ === [[ಚಿತ್ರ:Pbadoglio.jpg|thumb|upright| ಮುಸೊಲಿನಿಯ ನಂತರ ಮಾರ್ಷಲ್ ಪಿಯೆತ್ರೊ ಬ್ಯಾಡೊಗ್ಲಿಯೋ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು.]] ಇಟಲಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಹೆಚ್ಚುಹೆಚ್ಚು ಅಸಮರ್ಥನೀಯವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. 1942ರ [[ಎಲ್ ಅಮೀನ್]]ನ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ಆಕ್ಸಿಸ್ ತುಕಡಿಗಳು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟುತ್ತ ಹೋದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿಯೇ 1943ರ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಟ್ಯುನೀಶಿಯಾ ಕ್ಯಾಂಪೇನ್]]ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಕಡೆಯದಾಗಿ ಸೋಲನ್ನನುಭವಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತು. ಜತೆಗೇ [[ಪೂರ್ವ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗಂಭೀರವಾದ ಹಿನ್ನಡೆಗಳುಂಟಾದುದಲ್ಲದೆ [[ಸಿಸಿಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮೈತ್ರಿಪಕ್ಷಗಳ ದಾಳಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧವು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಬಾಗಿಲಿಗೇ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುವಂತಾಗಿತ್ತು.<ref name="lastdays">{{cite book | last = Moseley | first = Ray |title =Mussolini: The Last 600 Days of Il Duce| publisher =Taylor Trade| url =https://books.google.com/books?id=UmxaWvOL_IgC&pg=PA7&lpg=PA7&dq=Campo+Imperatore+abruzzo+mussolini&source=web&ots=LhKonN8yB9&sig=Z2HGLGJ_ldFqh6r8ElzmuqUs7c4&hl=en | isbn = 1589790952 | year = 2004}}</ref> ಮೈತ್ರಿಪಕ್ಷದ ಬಾಂಬ್ ಸುರಿಮಳೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಷ್ಟದಿಂದಾಗಿ ಸ್ವದೇಶೀ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಬಿಗಡಾಯಿಸಿತ್ತು. [[ಕಚ್ಚಾವಸ್ತು]]ಗಳ, ಕಲ್ಲಿದ್ದಿಲು ಮತ್ತು ತೈಲದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳು ಹೆಚ್ಚೂಕಡಿಮೆ ನಿಂತುಹೋಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದವು. ಜತೆಗೇ ಆಹಾರ ದ ಕೊರತೆಯು ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಆಹಾರಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದ್ದ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಪ್ರಚಾರಯಂತ್ರದ ಪ್ರಭಾವವು ಜನರ ಮೇಲೆ ಆಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಖಚಿತವಾದ ಸುದ್ದಿಗಾಗಿ [[ವ್ಯಾಟಿಕನ್ ರೇಡಿಯೋ]] ಇಲ್ಲವೇ [[ರೇಡಿಯೋ ಲಂಡನ್]] ಅನ್ನು ಕೇಳತೊಡಗಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದ್ದ ಅತೃಪ್ತಿಯು ಭುಗಿಲೆದ್ದು 1925ರ ನಂತರ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ನಾರ್ತ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಮಟ್ಟದ ಮುಷ್ಕರಗಳ ಅಲೆಗಳು ಏಳಲಾರಂಭಿಸಿದವು.<ref name="fital">{{cite book | last =Whittam| first = John |title =Fascist Italy| publisher =[[Manchester University Press]]| url =https://books.google.com/books?id=hHgMm6APG_0C&dq=%22Vatican+Radio%22+%22Radio+London%22+fascist&source=gbs_summary_s&cad=0 | isbn = 0719040043 | year =2005}}</ref> ಜತೆಗೇ ಮಾರ್ಚಿನಲ್ಲಿ [[ಮಿಲಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಟ್ಯುರಿನ್]]ನ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಾರರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಣಾ ಭತ್ಯೆಯ ಬಂದೋಬಸ್ತು ಮಾಡುವ ಸಲುವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದವು. ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಜನಮತವನ್ನು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದವರು ಸಿಸಿಲಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಜನರು ಅವರನ್ನು ವಿಮೋಚಕರನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರುಗೊಂಡರು.<ref>{{cite news|url=http://www.bestofsicily.com/history3.htm|publisher=BestofSicily.com|title=Modern era|date=8 January 2008}}</ref> ಇದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಹಿಟ್ಲರನಿಗೆ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಶಾಂತಿಸಂಧಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ದಾಳಿಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಜರ್ಮನಿಯ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನು ಇಟಲಿಗೆ ಕಳಿಸುವಂತೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಆತನ ಕಳಕಳಿಗೆ ಟ್ಯುನೀಶಿಯಾ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಆಫ್ರಿಕಾಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ [[ಡ್ವೈಟ್ ಐಸೆನ್‍ಹಾವರ್]]ನ ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಮುಂದಿನ ತರ್ಕಬದ್ಧ ಹೆಜ್ಜೆಯು ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಅನ್ನು ದಾಟಿಬಂದು ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದೆಂಬ ವಿಚಾರವು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಸಿಸಿಲಿಯನ್ನು ಮೈತ್ರಿಕೂಟವು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಸೈನ್ಯವು ಕುಸಿದುಬೀಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಹಿಟ್ಲರ್ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು 19 ಜುಲೈಗೆ ಉತ್ತರ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಕರೆಕಳುಹಿಸುವಂತಾಯಿತು. ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಎಷ್ಟು ಆಘಾತಗೊಂಡಿದ್ದನೆಂದರೆ ಆತ ಹಿಟ್ಲರನ ಬಡಾಯಿಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ದಿನ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳವರು ರೋಮ್‌ನ ಮೇಲೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಾಂಬ್ ಹಾಕಿದ್ದು ಆತನ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="RiseFall">{{cite book |title=[[The Rise and Fall of the Third Reich]] |last=Shirer |first=William |authorlink=William L. Shirer |coauthors= |year=1960 |publisher=[[Simon & Schuster]] |location=New York City |isbn= 0-671-72868-7}}</ref> {{Listen |filename=Rimozione di Mussolini.ogg|title=Dismissal and arrest of Mussolini|description=Italian radio statement announcing the dismissal of Mussolini, 25 July 1943.}} [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಂಡಿ ಮತ್ತು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಅಳಿಯ [[ಗ್ಯಾಲಿಯಾಜ್ಜೊ ಚಿಯಾನೊ]] ಇದ್ದರು. ತನ್ನ ಹಲವಾರು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಬಂಡೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ''ಇಲ್ ಡೂಶೆ'' ಯು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಜುಲೈ 24ರಂದು [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್]]ನ ಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆಯಬೇಕಾಯಿತು: ಇದು ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಸೇರಿದ ಮೊದಲ ಸಭೆಯಾಗಿದ್ದಿತು. ಜರ್ಮನರು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಆತ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಗ್ರಾಂಡಿ ಆತನ ಮೇಲೆ ವಾಗ್ದಾಲಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.<ref name="lastdays" /> ಮಸೂದೆಯೊಂದನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ ಗ್ರಾಂಡಿ ಮಹಾರಾಜನನ್ನು ಆತನ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಬಗ್ಗೆ [[ಅವಿಶ್ವಾಸ ಮತನಿರ್ಣಯ]]ವನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಮನವಿ ಮಾಡಿದನು. ಈ ಮಸೂದೆಯು 19–7ರ ಅಂತರದಿಂದ ಅನುಮೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ತೀವ್ರವಾದ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮರುದಿನ ಎಂದಿನಂತೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು. ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಆತ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಅನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಲಹೆಗಾರ ಅಂಗವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಈ ಮತನಿರ್ಣಯವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುವುದೆಂದು ಆತ ಭಾವಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.<ref name="fital" /> ಅಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಆತನಿಗೆ ಈ ಹಿಂದೆಯೇ ಆತನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದ್ದ ರಾಜ [[ವಿಕ್ಟರ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ III]]ನಿಂದ ಅರಮನೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕರೆಬಂದಿತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಸಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಆತನನ್ನು ತಡೆದ ವಿಕ್ಟರ್ ಎಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಆತನನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ, ಆತನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಷಲ್ [[ಪಿಯೆತ್ರೋ ಬ್ಯಾಡೋಗ್ಲಿಯೋ]]ನನ್ನು ನಿಯುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೆಂದೂ ತಿಳಿಸಿದನು.<ref name="fital" /> ಮುಸೊಲಿನಿ ಅರಮನೆಯಿಂದ ತೆರಳಿದ ನಂತರ ರಾಜನ ಆದೇಶದಂತೆ ಆತನನ್ನು [[ಕ್ಯಾರಾಬಿನಿಯರಿ]]ಗಳು ಬಂಧಿಸಿದರು.<ref name="prisonrescue" /> [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 101I-567-1503A-07, Gran Sasso, Mussolini mit deutschen Fallschirmjägern.jpg|thumb|right| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 1943ರಂದು ಕ್ಯಾಂಪೋ ಇಂಪೆರಾತೋರ್‌ನಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ಸೈನಿಕರ ಮೂಲಕ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮುಸೊಲಿನಿ.]] ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಬಗೆಗಿನ ಅಸಹನೆ ಯಾವ ಹಂತವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಆತ ಪದಚ್ಯುತನಾದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ರೇಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿದಾಗ್ಯೂ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿರೋಧ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ.<ref name="fital" /> ಆತನನ್ನು [[ಅಬ್ರುಜ್ಜೋ]]ನ [[ಕ್ಯಾಂಪೋ ಇಂಪೆರಟೋರ್]] ಎಂಬ ಗಿರಿಧಾಮಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಜರ್ಮನರಿಗೆ ಆತನಿರುವ ಸ್ಥಾನ ತಿಳಿಯಬಾರದೆಂದು ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಕಡೆಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="lastdays" /> ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದ ನಾಜೀಗಳು ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಬ್ಯಾಡೋಗ್ಲಿಯೋ "ಯುದ್ಧವು ನಮ್ಮ ಜರ್ಮನ್ ಮೈತ್ರಿಯ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು.<ref name="lastdays" /> ಆಕ್ಸಿಸ್‌ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ತೋರಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಲೇ ಬ್ಯಾಡೋಗ್ಲಿಯೋ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಿದನು. ಜತೆಗೇ ಆತನ ಸರ್ಕಾರವು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ [[ಯುದ್ಧವಿರಾಮ]]ದ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ನಡೆಸತೊಡಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1943ರಂದು ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಹಾಕಾರವೆದ್ದು [[ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]]ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಬ್ಯಾಡೋಗ್ಲಿಯೋ ಮತ್ತು ರಾಜ ರೋಮ್‌ನಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನೆ]]ಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡುವವರಿಲ್ಲದಂತಾಯಿತು. ಅರಾಜಕತೆಯ ಈ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಇಟಲಿ ಕಟ್ಟಕಡೆಯದಾಗಿ 13 ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಂದು [[ಮಾಲ್ಟಾ]]ದಿಂದ [[ನಾಜೀ ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿತು; ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಇನ್ನುಳಿದವರು ಪಕ್ಷ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಜರ್ಮನ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಬ್ಯಾಡೋಗ್ಲಿಯೋ ಸರ್ಕಾರವು [[ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಾರ್ಟಿಸಾನ್]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಟಲಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯನ್ನು ನಾಜೀಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="lastdays" /> === ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ === {{main|Italian Social Republic}} ಇದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ, 12 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1943ರಂದು, ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಪದಚ್ಯುತನಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎರಡೇ ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ಆತನನ್ನು [[ಗ್ರ್ಯಾನ್ ಸ್ಯಾಸ್ಸೋ ರೈಡ್]]ನ ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ವಿಶೇಷವಾದ [[Fallschirmjäger]] ಪಡೆಯು ಆತನನ್ನು ಪಾರುಮಾಡಿತು; ಅಲ್ಲಿ [[ಓಟ್ಟೊ ಸ್ಕೋರ್ಜೆನಿ]] ಕೂಡ ಇದ್ದನು.<ref name="prisonrescue">{{cite book |last=Annussek |first=Greg |title=Hitler's Raid to Save Mussolini |publisher=Da Capo Press |url =http://www.amazon.com/Hitlers-Raid-Save-Mussolini-Operation/dp/0306813963|isbn=978-0-306-81396-2 |year=2005}}</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯುದ್ಧವಿರಾಮ ಸಂಧಿಯಂತೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ಪಾರಾದಂತಾಯಿತು.<ref name="lastdays" /> ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ತರುವ ಸಲುವಾಗಿ ಹಿಟ್ಲರ್ ಮಹಾರಾಜ,[[ರಾಜಕುಮಾರ ಉಂಬರ್ಟೊ]] ಬ್ಯಾಡೋಗ್ಲಿಯೋ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸರ್ಕಾರೀ ಜನರನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನಾದರೂ ಸರ್ಕಾರವು ದಕ್ಷಿಣದೆಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಪಾರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಫಲವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="RiseFall" /> [[ಚಿತ್ರ:Bundesarchiv Bild 101I-316-1181-11, Italien, Benito Mussolini mit italienischen Soldaten.jpg|thumb|left|ಹದಿಹರೆಯದ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ, 1944]] ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಆರೋಗ್ಯವು ಕ್ಷೀಣಿಸಿತ್ತು ಮತ್ತು ಆತನು ನಿವೃತ್ತಿ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆದರೆ, ಆತನನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಜರ್ಮನಿಗೆ ಹಿಟ್ಲರನೊಂದಿಗೆ ಮಾತುಕತೆ ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಆತನ [[ಪೂರ್ವ ಪ್ರಶಿಯಾ]]ದ ಅಡಗುದಾಣಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್ ಆತನಿಗೆ ಆತ ಇಟಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನರು ಮಿಲಾನ್ ಜೆನೋವಾ ಮತ್ತು ಟ್ಯುರಿನ್ ಅನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು. ನಾಜೀ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ತಾನು ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂದುಕೊಂಡ ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]]<ref name="lastdays" /> ಎಂಬ ಹೊಸ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಈ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು [[Salò]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಿದ್ದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ''ಸ್ಯಾಲೋ ಗಣರಾಜ್ಯ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿ]]ಯ [[ಲೇಕ್ ಗಾರ್ಡಾ]]ದ ಮೇಲಿನ [[ಗಾರ್ಗ್ನಾನೋ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದನು, ಆದರೂ ಆತನು ತನ್ನ ಜರ್ಮನ್ ರಕ್ಷಕರ ಸುರಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ, ಅವರ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ [[ಲೊಂಬಾರ್ಡಿಯ]]ಯ ''[[ಗಾಲೀಟರ್]]'' ಅಥವಾ [[ಕೈಗೊಂಬೆ ಅರಸ]] ಮಾತ್ರವಾಗಿದ್ದನು.<ref name="RiseFall" /> ಹಿಟ್ಲರನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಮಣಿದ ನಂತರ ಸ್ಯಾಲೋ ಗಣರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಕರಿಸಿದ ಕೆಲವು ನಿಷ್ಟಾವಂತ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರ ಜತೆಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ ಕೊನೆಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತನಗೆ ದ್ರೋಹ ಬಗೆಗಿದ್ದ ಕೆಲವು ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ನಾಯಕರ ಮರಣದಂಡನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟವರಲ್ಲಿ ಆತನ ಅಳಿಯನಾಗಿದ್ದ [[ಗ್ಯಾಲಿಯಾಜ್ಜೋ ಚಿಯಾನೋ]] ಕೂಡ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದನು. ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ನೇತಾರನೂ, ವಿದೇಶ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಂತ್ರಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಮುಸೊಲಿನಿ ತನ್ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಸ್ವಾನುಭವ ವೃತ್ತಾಂತಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. 1928ರ ಆತನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯೊಡನೆ, ಈ ಬರಹಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮುಂದೆ [[ಡಾ ಕ್ಯಾಪೋ ಪ್ರೆಸ್]] ಮೂಲಕ ''ಮೈ ರೈಸ್ ಎಂಡ್ ಫಾಲ್.'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. {{cquote|''Yes, madam, I am finished. My star has fallen. I work and I try, yet know that all is but a farce.... I await the end of the tragedy and -- strangely detached from everything -- I do not feel any more an actor. I feel I am the last of spectators.''|20px|20px|Benito Mussolini, interviewed in 1945 by Madeleine Mollier.<ref>{{cite news|url=http://www.enterstageright.com/archive/articles/0105/0105mussolini.htm|publisher=EnterStageRight.com|title=The twilight of Italian fascism|date=8 January 2008}}</ref>}} == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಮುಸೊಲಿನಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ [[ಐಡಾ ಡಲ್ಸೆರ್]] ಎಂಬ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು 1914ರಲ್ಲಿ [[ಟ್ರೆಂಟೋ]]ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="timeswife" /> ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವರಿಗೆ ಒಂದು ಗಂಡುಮಗುವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು [[ಬೆನಿಟೊ ಅಲ್ಬಿನೊ ಮುಸೊಲಿನಿ]] ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1915ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ 1910ರಿಂದ ತನ್ನ ಪ್ರೇಯಸಿಯಾದ [[ರೇಶೇಲ್ ಗುಯಿಡಿ]]ಯನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಇದರ ನಂತರ ಆತನ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವ ಏರತೊಡಗಿದಾಗ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲನೆ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಮಗನಿಗೆ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref name="timeswife" /> ರೇಶೇಲ್‌ರಿಂದ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಇಬ್ಬಳು ಹೆಣ್ನುಮಕ್ಕಳು, [[ಎಡ್ಡಾ]] (1910–1995) ಮತ್ತು ಅನಾ ಮಾರಿಯಾ ([[ಫೋರ್ಲಿ]], [[ವಿಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಪೆನಾ]], 3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1929 - ರೋಮ್, 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 1968), ಮದುವೆ [[ರಾವೆನ್ನಾ]]ದಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 11 1960 ನ್ಯಾಂಡೋ ಪುಚ್ಚಿ ನೆಗ್ರಿ ಜತೆಗೆ, ಮತ್ತು ಮೂರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು [[ವಿಟ್ಟೋರಿಯೋ]] (1916–1997), [[ಬ್ರೂನೋ]] (1918–1941), ಮತ್ತು [[ರೊಮಾನೊ]] (1927–2006) ಹುಟ್ಟಿದರು. ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರೇಯಸಿಯರಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವರೆಂದರೆ [[ಮಾರ್ಗೆಹ್‌ರೀಟಾ ಸರ್ಫಾಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು ಆತನ ಕೊನೆಯ ಸಂಗಾತಿ, [[ಕ್ಲಾರಾ ಪೆಟಾಚ್ಚಿ]]. ಇದಲ್ಲದೆ, ಆತನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಬರೆದಿರುವ ನಿಕೊಲಸ್ ಫ್ಯಾರೆಲ್‌ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲಿಗರಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಜತೆಗೆ ಎಣಿಕೆಯೇ ಇಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳಿದ್ದುವು.<ref>{{cite book |author=Peter York| title=Dictator Style.|publisher=Chronicle Books, San Francisco (2006), ISBN 10:0-8118-5314-4 |pages=17–18}}</ref> === ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳು === ಮುಸೊಲಿನಿಯ ತಾಯಿ ಒಬ್ಬ ದೈವಭಕ್ತೆಯಾದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕಳೂ<ref name="dmsmith_1">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 1</ref> ತಂದೆ ಪಾದ್ರಿಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರೂ ಆಗಿದ್ದರು.<ref name="dmsmith_8">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 8</ref> ಆತನ ತಾಯಿ ರೋಸಾ ಆತನನ್ನು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಪ್‌ಟೈಜ್ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿ ಭಾನುವಾರ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಪ್ರಾರ್ಥನಾಸಭೆಗಳಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆತನ ತಂದೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಭಾಗವಹಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref name="dmsmith_1" /> ಧಾರ್ಮಿಕ ವಸತಿಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಕಳೆದ ಸಮಯವನ್ನು ಮುಸೊಲಿನಿ ಒಂದು ಶಿಕ್ಷೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದ, ತನ್ನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದ ಮತ್ತು "ಒಂದು ಸಾರಿ ಬೆಳಗಿನ ಮಾಸ್‌ಗೆ ಹೋಗಲು ಆತ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆತನನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆದೊಯ್ಯಬೇಕಾಯಿತು."<ref name="dmsmith_2-3">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 2-3</ref> ಮುಂದೆ ಮುಸೊಲಿನಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ರೀತಿ ಪಾದ್ರಿಗಳ ವಿರೋಧಿಯಾಗುವವನಿದ್ದ. ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆತ ತನ್ನನ್ನು "ತಾನೊಬ್ಬ ನಾಸ್ತಿಕನೆಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದನು ಮತ್ತು ದೇವರನ್ನು ತನ್ನನ್ನು ಸಾಯಿಸುವಂತೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ನೋಡುಗರನ್ನು ದಿಗ್ಭ್ರಾಂತಗೊಳಿಸಿದ್ದನು."<ref name="dmsmith_8" /> ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯುಳ್ಳ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬ್ಯಾಪ್‌ಟೈಜ್ ಮಾಡಿದ ಸಮಾಜವಾದಿಗಳನ್ನು ಆತ ಬಲವಾಗಿ ಖಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ವಿಜ್ಞಾನವು ದೇವರಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿರುವುದಾಗಿಯೂ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜೀಸಸ್ ಒಬ್ಬ ಅಜ್ಞಾನಿಯೂ ಹುಚ್ಚನೂ ಆಗಿದ್ದನೆಂದೂ ಆತ ನಂಬಿದ್ದನು. ಆತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಂದು ಮಾನಸಿಕ ರೋಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮವು ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಹೇಡಿತನಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುತ್ತಿದೆಯೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿದನು.<ref name="dmsmith_8" /> ಮುಸೊಲಿನಿ ಫ್ರೆಡರಿಕ್ ನೀಶೆಯ ಪ್ರಶಂಸಕನಾಗಿದ್ದನು. ಡೆನಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಸ್ಮಿಥ್‌ರ ಪ್ರಕಾರ, "ನೀಶೆಯಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸದ್ಗುಣಗಳಾದ ನಮ್ರತೆ, ತ್ಯಾಗ, ದಾನಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಒಳ್ಳೆಯತನಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಕನಾದ ಸಮರ್ಥನೆಯು ದೊರಕಿತು."<ref name="dmsmith_12">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 12</ref> ನೀಶೆಯ ಮಹಾಮಾನವ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಆತ ಶ್ಲಾಘಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಈ ಮಹಾಮಾನವ "ದೇವರು ಮತ್ತು ಜನತೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುವವನೂ, ಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾತಂತ್ರವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವನೂ, ಬಲಹೀನರು ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದೂ, ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ತಡಮಾಡಿದರೆ ಅವರನ್ನು ಅದರೆಡೆ ತಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಂಬುವವನೂ ಆಗಿದ್ದನು."<ref name="dmsmith_12" /> ಮುಸೊಲಿನಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ವಾಗ್ದಾಳಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ, "ಪವಿತ್ರ ಅತಿಥೇಯರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ತ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಮ್ಯಾಗ್ಡಲೀನರ ನಡುವೆ ಇದ್ದಿತೆನ್ನಲಾದ ಸಂಬಂಧದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚೋದನಕಾರಿಯಾದ ಮತ್ತು ದೈವನಿಂದೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಆಡುತ್ತಿದ್ದನು."<ref name="dmsmith_15">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 15</ref> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾಹಗಳಿಗೆ ಸಮ್ಮತಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಮಾಜವಾದಿಯನ್ನು ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಆತ ಬಲವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಅದರ "ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಯೋಚನಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಅನುಮತಿ ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದಕ್ಕಾಗಿ.." ಖಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಪತ್ರಿಕೆ ''La Lotta di Classe'' ನ ಸಂಪಾದಕೀಯ ವಿಭಾಗವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿರೋಧಿ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಿತು.<ref name="dmsmith_15" /> ಈ ರೀತಿಯ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಮುಸೊಲಿನಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವವನಿದ್ದನು. 1924ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ತನ್ನ ಮೂವರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಯನ್ ನೀಡಿಸಿದನು. 1925ರಲ್ಲಿ ಪಾದ್ರಿಯೊಬ್ಬನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿವಾಹ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಆತನು ತಾನು ಹತ್ತು ವರುಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪೌರ ಸಮಾರಂಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ರೇಶೇಲ್‌ಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮದುವೆಯಾದನು.<ref name="rmussolini_129">ರೇಶೇಲ್ ಮುಸೊಲಿನಿ 1974, p. 129</ref> ಹಾಗೂ 1929ರಲ್ಲಿ ಆತನು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನ ಜತೆಗೆ ಒಂದು ಕಾನ್‌ಕಾರ್ಡ್ತಾಟ್ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದನು.<ref name="dmsmith_162-163" /> ಆದರೆ, ಈ ಸಂಧಾನದ ನಂತರ ಆತನು ಚರ್ಚು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು ಮತ್ತು "ದೈವದೂಷಣೆ ಮಾಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಿಸಮ್ ಮೂಲವಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಂಥವಾಗಿತ್ತೆಂದೂ ಅದು ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಜತೆಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ತೀನಿನಿಂದಾಚೆಗೆ ಹರಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಿದನು."<ref name="dmsmith_162-163">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 162-163</ref> ಕಾನ್‌ಕಾರ್ಡ್ಯಾಟ್‌ನ ನಂತರ, "ಕಳೆದ ಏಳು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಆತ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಿಕೊಂಡನು."<ref name="dmsmith_162-163" /> ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿನಿಂದ ಹೊರದೂಡಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಲು ಹತ್ತಿರದ ಘಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದನು.<ref name="dmsmith_162-163" /> ೧೯೩೨ ಮುಸೊಲಿನಿಯು ಪೋಪ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು, ಆದರೆ "ಯಾವುದೇ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ತಾನು ಪೋಪ್‌ನ ಎದುರು ಮಂಡಿಯೂರಿರುವ ಅಥವಾ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರವು ಬರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡನು."<ref name="dmsmith_162-163" /> ಆತ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ "ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಕೂಡ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಆಗಿತ್ತೆಂದೂ, ತಾನು ಖುದ್ದಾಗಿ ದಿನದ ಕೆಲವು ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನೆಂದೂ.." ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದನು.<ref name="dmsmith_162-163" /> ಪೋಪ್ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು "ದೈವಾನುಗ್ರಹದಿಂದ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮನುಷ್ಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.<ref name="dmsmith_15" /><ref name="dmsmith_162-163" /> ದೈವಭಕ್ತನಾಗಿಉ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಪಾರ್ಟಿಯ ಆದೇಶದ ಪ್ರಕಾರ, ಆತನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ಎಲ್ಲ ವಿಶೇಷಣಗಳೂ ಕೂಡ " ದೇವರನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುವ ವಿಶೇಷಣಗಳಂತೆಯೇ ಕಾಣುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿತ್ತು.."<ref name="dmsmith_162-163" /> 1938ರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯು ತನ್ನ ಪುರೋಹಿತಶಾಹೀ-ವಿರೋಧಿ ನೀತಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆತನು ತನ್ನನ್ನು "ಪಕ್ಕಾ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿರುವವನು" ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನಲ್ಲದೆ, ಒಮ್ಮೆ ತನ್ನ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ಪ್ರಕಾರ "ಬಹುಶಃ ಇಸ್ಲಾಮ್ ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ" ಮತ್ತು "ಪೋಪನ ಧಿಕಾರವು ಇಟಲಿಯ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬಾವು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ’ಒಂದೇಬಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ’ ಏಕೆಂದರೆ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಪೋಪ್ ಮತ್ತು ತನಗೆ - ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಬದುಕುವಷ್ಟು ಜಾಗವಿಲ್ಲವೆಂದೂ ಹೇಳಿದನು."<ref name="dmsmith_222-223">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 222-223</ref> ಮುಂದೆ ಆತ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಪುರೋಹಿತಶಾಹೀ-ವಿರೋಧಿ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದನಾದರೂ, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಈ ರೀತಿಯ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. 1943ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಪದಚ್ಯುತನಾದಂದಿನಿಂದ ಮುಸೊಲಿನಿ "ದೇವರು ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಯ ಕರೆಗೆ ಬೆಲೆಗೊಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ" ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದನು, ಆದರೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಕೂಡ "ಆತ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚಿನ ಮತ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಬೆಲೆ ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ".<ref name="dmsmith_311">ಡಿ.ಎಮ್.ಸ್ಮಿತ್ 1982, p. 311</ref> ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆತನು ಪೋಪ್ ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದ "ತಾನು ಸಮಾಜವನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡಲೋಸುಗ ದೇವರು ಕಳಿಸಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ" ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬತೊಡಗಿದ್ದನು. ಜತೆಗೇ ಆತನು ತನ್ನ ಮತ್ತು ಯೇಸುಕ್ರಿಸ್ತನ ನಡುವೆ ಸಮಾನಾಂತರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ತೊಡಗಿದನು.<ref name="dmsmith_311" /> ಮುಸೊಲಿನ ವಿಧವೆ ರೇಶೇಲ್ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಪತಿಯು "ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ವರುಷಗಳ ತನಕವೂ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದಳು.<ref name="rmussolini_131">ರೇಶೇಲ್ ಮುಸೊಲಿನಿ1974, p. 131</ref> ಮುಸೊಲಿನಿ ಸತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಆತನಿಗೆ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಧಿಯ ಮೂಲಕ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref name="rmussolini_135">ರೇಶೇಲ್ ಮುಸೊಲಿನಿ 1974, p. 135</ref> === ಜನಾಂಗೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ === ಮೂಲವಾಗಿ [[ನಾಜೀ ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅವಾಸ್ತವಿಕವೆಂದೂ ಜನಾಂಗೀಯ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು [[ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್]]ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲವೆಂದೂ ವಿರೋಧಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಇತ್ತೀಚಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಮುಸೊಲಿನಿ ವೈಯುಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಬಲವಾದ [[ಯಹೂದ್ಯ-ವಿರೋಧೀ]] ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದೆದ್ದನೆಂದು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ. ಇಟಲಿಯ ದೈನಿಕ [[ಕೋರಿಯೇರ್ ಡೆಲ್ಲಾ ಸೆರಾ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ [[ಕ್ಲಾರೆಟ್ಟಾ ಪೆಟಾಚ್ಚಿ]]ಯ ಖಾಸಗೀ ಡೈರಿಯ ಭಾಗಗಳು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯ ಜನಾಂಗೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite news|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1258027311080&pagename=JPost/JPArticle/ShowFull|title=Mussolini was a fierce anti-Semite|date=18 November 2009|access-date=10 ಆಗಸ್ಟ್ 2021|archive-date=20 ಜನವರಿ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120213109/http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1258027311080&pagename=JPost%2FJPArticle%2FShowFull|url-status=dead}}</ref> <blockquote> "''1921 ನಾನೊಬ್ಬ ಜನಾಂಗೀಯವಾದಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ. '' ''ನಾನು ಹಿಟ್ಲರ್‌ನನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆಂದು ಅವರು ಅದು ಹೇಗೆ ಭಾವಿಸಿದರೋ ನಾನು ಕಾಣೆ. '' ''ಇಟಾಲಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ನಾವು ಜನಾಂಗೀಯ ಭಾವನೆಯೊಂದನ್ನು ಬೆಳೆಸಬೇಕಿದೆ.'' " </blockquote> -- ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ, ಆಗಸ್ಟ್ 1938ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದು. <blockquote> "''ಈ ಅಸಹ್ಯಕರ ಯಹೂದಿಗಳು, ನಾನು ಇವರನ್ನೆಲ್ಲ ನಾಶಮಾಡಬೇಕಿದೆ.'' " </blockquote> -- ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯತಮೆಯೊಂದಿಗಿನ ಚರ್ಚೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲ್ಲಿ. == ಮರಣ == [[ಚಿತ್ರ:Cross mezzegra.jpg|thumb|ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕಲಾದ ಮೆಜ್ಜೆಗ್ರಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಶಿಲುಬೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Execution of Mussolini (1945).ogg|1945ರ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಸಾವಿನ ಥಂಬ್|ಅಮೆರಿಕನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ರೀಲ್ ಕವರೇಜ್]] 27 ಏಪ್ರಿಲ್ 1945ರಂದು [[ಡೋಂಗೋ]] ಹಳ್ಳಿಯ ([[ಕೋಮೋ ಸರೋವರ]]) ಬಳಿ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಆತನ [[ಗೆಳತಿ]] [[ಕ್ಲಾರಾ ಪೆಟಾಚ್ಚಿ]] ಸ್ಪೇನ್‌ಗೆ ಪರಾರಿಯಾಗಲು ಸ್ವಿಜರ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಮಾನವೇರಲು ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ ವಲೇರಿಯೋ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲಿನಿ ತಡೆಹಿಡಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಪಾರ್ಟಿಸಾನ್‌ಗಳ 52ನೇ ''ಗ್ಯಾರಿಬಾಲ್ಡಿ'' ಪಡೆಯ [[ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಮಿಸ್ಸಾರ್]] ಆಗಿದ್ದ [[ಅರ್ಬಾನೋ ಲಾಜ್ಜಾರೋ]] ಗುರುತುಹಿಡಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಲಾರೆಟ್ಟಾಳ ಸಹೋದರ ಸ್ಪಾನಿಶ್ ರಾಜಕೀಯ ಸಲಹೆಗಾರನಂತೆ ಮಾರುವೇಷ ಡರಿಸಿದರು<ref>ಟೋಲ್ಯಾಂಡ್, ಜಾನ್. (1966). ''The Last 100 Days'' Random House, {{OCLC|294225}}</ref>{{pn}} ಮುಸೊಲಿನಿ ಹಿಂದೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜರ್ಮನ್ ಪಡೆಗಳ ಜತೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡಾಗ ಗುರುತು ಸಿಗದಿರಲೋಸುಗ ಜರ್ಮನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಮವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. [[ಕೋಮೋ]]ಗೆ ಅವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ ಅವರನ್ನು [[ಮೆಜ್ಜೆಗ್ರಾ]]ಗೆ ಕರೆತರಲಾಯಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ಡಿ ಮಾರಿಯಾ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಮಾರನೆ ದಿನ ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಆತನ [[ಪ್ರೇಯಸಿ]]ಯನ್ನು ತಡಮಾಡದೆ ಬಹುಬೇಗನೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು, ಅವರ ಜತೆಯಿದ್ದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹದಿನೈದು ಜನರ ತಂಡಕ್ಕೂ ಇದೇ ಗತಿಯಾಯಿತು. ಅವರಿಗೆಲ್ಲ ಗುಂಡಿಕ್ಕಲಾದ ಜಾಗ [[ಗಿಯುಲಿನೊ ಡಿ ಮೆಜ್ಜೆಗ್ರಾ]] ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿ. ಈ ಘಟನೆಗಳ ಅಧಿಕೃತ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಗುಂಡಿಕ್ಕುವಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದು "ಕರ್ನಲ್ ವಲೇರಿಯೋ" ''ಕರ್ನೆಲ್ಲೋ ವಲೇರಿಯೋ'' ). ವಲೇರಿಒಯೋನ ನಿಜವಾದ ಹೆಸರು [[ವಾಲ್ಟರ್ ಆಡಿಸಿಯೋ]] ಎಂದಾಗಿತ್ತು. ಆಡಿಸಿಯೋ ಒಬ್ಬ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಸಾನ್ ಕಮ್ಯಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದನು ಮತ್ತು ವರದಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಈತನಿಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಆದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲಿಬರೇಶನ್ ಕಮಿಟಿ. ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮುಸೊಲಿನಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಲಾಗಿದ್ದ ಕೋಣೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಆಡಿಸಿಯೋ ಘೋಷಿಸಿದ "ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದಿದ್ದೇನೆ!!.. ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಆಯುಧಗಳಿವೆಯೆ?" ಆನಂತರ ಆತ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನು ವಾಹನವೊಂದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿಸಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ವಾಹನವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಆಡಿಯೋ ಆದೇಶಿಸಿದ "ಕೆಳಗಿಳಿಯಿರಿ"; ಪೆಟಾಚ್ಚಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಆತನಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು ಮತ್ತು ಆಗ ಅವರನ್ನು ಒಂದು ಖಾಲಿ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಗುಂಡಿಕ್ಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪೆಟಾಚ್ಚಿ ಕೆಳಕ್ಕುರುಳಿದಳು. ಆಗ ಮುಸೊಲಿನಿ ತನ್ನ ಜ್ಯಾಕೆಟ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದು "ನನ್ನ ಎದೆಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕು!" ಎಂದು ಅರಚಿದ. ಆಡಿಸಿಯೋ ಆತನ ಎದೆಗೆ ಗುಂಡು ಹೊಡೆದ. ಮುಸೊಲಿನಿ ಕೆಳಕ್ಕುರುಳಿದನಾದರೂ ಸಾಯಲಿಲ್ಲ; ಆತ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನ ಬಳಿ ಹೋದ ಆಡಿಸಿಯೋ ಆತನ ಎದೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಬುಲೆಟ್ ಹೊಡೆದ. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮುಖವು ನೋವಿನಿಂದ ವಿವರ್ಣವಾಗಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆಡಿಸಿಯೋ ತನ್ನ ಡ್ರೈವರ್‌ಗೆ ಹೇಳಿದ "ಅವನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡು, ಅವನ ಮುಖದ ಮೇಲಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಅವನಿಗೆ ಹೊಂದಿಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ". ನಂತರ ಇತರ ಸದಸ್ಯರನ್ನೂ ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಫೈರಿಂಗ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್‌ನ ಎದುರು ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.celebritymorgue.com/benito-mussolini/ |title=Benito Mussolini |publisher=Celebritymorgue.com |date=1945-04-28 |accessdate=2009-03-13 |archive-date=2009-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090316063137/http://www.celebritymorgue.com/benito-mussolini/ |url-status=dead }}</ref> === ಮುಸೊಲಿನಿಯ ದೇಹ === 29 ಏಪ್ರಿಲ್ 1945ರಂದು ಮುಸೊಲಿನಿ, ಪೆಟಾಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಜತೆ ಕೊಲ್ಲಲಾದ ಇತರ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳ ಶವಗಳನ್ನು ಒಂದು ಚಲಿಸುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾನಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆ [[ಮಿಲಾನ್]]ಗೆ ರವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನಜಾವ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಘಂಟೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಓಲ್ಡ್ ಪಿಯಾಜ್ಜಾ ಲೊರೆಟೊನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಎಸೆಯಲಾಯಿತು. ಕೊಂಚ ಸಮಯದ ಹಿಂದಷ್ಟೇ ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಗಿದ್ದ 15 ಮಂದಿ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್-ವಿರೋಧಿಗಳ ಗೌರವಾರ್ಥ ಈ ಜಾಗವನ್ನು "ಪಿಯಾಜ್ಜಾ ಕ್ವಿಂಡೀಚಿ ಮಾರ್ಟೈರಿ" ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>[[ಟೈಮ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್]], ಮೇ 7, 1945</ref> ಗುಂಡಿಕ್ಕಿದ ಮೇಲೆ ಆ ದೇಹಗಳನ್ನು ಒದೆಯಲಾಯಿತು, ಉಗಿಯಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಗ್ಯಾಸ್ ಸ್ಟೇಶನ್ನಿನ ಮಾಂಸ ನೇತುಹಾಕುವ ಕೊಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿ ನೇತುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಕೆಳಗಿನಿಂದ ನಾಗರಿಕರೆಲ್ಲರೂ ಆ ದೇಹಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆದರು. ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರನ್ನು ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರೆಸದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿಸ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಲವಾರು ಪಾರ್ಟಿಸಾನ್ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರವಾಗಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಾನಭ್ರಷ್ಟನಾದ ನಾಯಕನ ದೇಹವು ಮೂದಲಿಕೆ ಮತ್ತು ದೂಷಣೆಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. [[ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್]] ನಿಷ್ಟನಾಗಿದ್ದ [[ಅಖೀಲ್ಲ್ ಸ್ಟಾರಾಚೆ]]ಯನ್ನು ಬಂಧಿಸಿ ಮರಣದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆತನನ್ನು ಪಿಯಾಜ್ಜೇಲ್ ಲೊರೆಟೋಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡುಹೋಗಿ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತೋರಲಾಯಿತು. ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ಕುರಿತು "ಆತ ಒಬ್ಬ ದೇವರು" ಎಂದಿದ್ದ ಸ್ಟಾರಾಚೆ,<ref>Quoted in "Mussolini: A New Life" - ಪುಟ 276 - ನಿಕೋಲಸ್ ಬರ್ಜೆಸ್ ಫ್ಯಾರೆಲ್&nbsp;– 2004</ref> ತನಗೆ ಗುಂಡಿಕ್ಕಲಾಗುವ ಮುನ್ನ ತನ್ನ ನಾಯಕನ ಉಳಿದಿದ್ದ ದೇಹಕ್ಕೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ನಂತರ ಸ್ತಾರಾಚೆಯ ದೇಹವನ್ನು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ದೇಹದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೇತುಹಾಕಲಾಯಿತು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಸಾವು ಮತ್ತು ಮಿಲಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆತನ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ನಂತರ ಆತನನ್ನು ನಗರದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ಸಿಮಿಟರಿ [[ಮ್ಯುಜಾಕ್]]ನ ಗುರುತಿಲ್ಲದ ಜಾಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1946ರ [[ಈಸ್ಟರ್ ಭಾನುವಾರ]]ದ ದಿನ ಆತನ ದೇಹವನ್ನು [[ಡೊಮಿನಿಕೊ ಲೆಚಿಸಿ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿಬ್ಬರು [[ನಿಯೋಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ಗ]]ಳು ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಅಗೆದು ಹೊರತೆಗೆದರು. ತಮ್ಮ ನಾಯಕನೊಂದಿಗೆ ಪರಾರಿಯಾದ ಅವರು ತೆರೆದ ಸಮಾಡಿಯ ಮೇಲೆ ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು: "ಕೊನೆಗೂ, ಓ ಡೂಚೆ, ನೀನು ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿದ್ದೀಯೆ. ನಾವು ಗುಲಾಬಿ ಹೂಗಳಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಆಚ್ಛಾದಿಸುವೆವು, ಅದರೆ ನಿನ್ನ ಸಂಪನ್ನತೆಯ ಪರಿಮಳವು ಆ ಗುಲಾಬಿಗಳ ಪರಿಮಳವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವುದು." ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ಪತ್ತೆಯಾಗದೆ - ನೂತನ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಗಣತಂತ್ರದ ಅತಂಕಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಡೂಚೆಯ ದೇಹವನ್ನು ಕೊನೆಗೂ ಆಗಸ್ಟಿನಲ್ಲಿ [[ಸರ್ಟೋಸಾ ಡಿ ಪಾವಿಯಾ]] ಎಂಬ ಮಿಲಾನ್‌ನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಟ್ರಂಕೊಂದರಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದದ್ದನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿ ’ವಶಪಡಿಸಿ’ಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆನಂತರದ ತನಿಖೆಯಿಂದ ಶವವು ಒಂದು ಜಾಗದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತಲೆ ಇತ್ತೆಂಬುದು ಪತ್ತೆಯಾದರೂ ಕೂಡ, ಇಬ್ಬರು [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್]] ಸಹೋದರರ ಮೇಲೆ ಶವವನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸಲಾಯಿತು. ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತೋಚದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಲೆಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಮೂವಿಮೆಂಟೊ ಸೋಶಿಯೇಲ್ ಇಟಾಲಿಯಾನೊ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಚಾರದ ನಂತರ ಅವರು ಅದನ್ನು ಆತನ ಹುಟ್ಟಿದ ಸ್ಥಳವಾದ [[ರೊಮಾನಾ]]ದ [[ಪ್ರೆಡೆಪ್ಪಿಯೋ]]ನಲ್ಲಿ ಮರುಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿಸಿದರು. ಒಬ್ಬ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಉಪ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಲೆಚಿಸಿ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ''ವಿದ್ ಮುಸೊಲಿನಿ ಬಿಫೋರ್ ಎಂಡ್ ಆಫ್ಟರ್ ಪಿಯಾಜೇಲ್ ಲೊರೆಟೊ'' ವನ್ನು ಬರೆದನು. ಆಗಿನ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಅದೋನ್ ಜೋಲಿ]] ಪೂರ್ವ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯ ವಿಧವೆ [[ಡೊನ್ನಾ ರೆಶೇಲ್]]ರನ್ನು ಆತನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮರಳಿಸುತ್ತಿರುವೆನೆಂದು ತಿಳಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲೆಚಿಸಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ದೂರ- ಬಲಪಂಥದ ಬೆಂಬಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿತ್ತು. ಪ್ರೆಡಾಪ್ಪಿಯೋನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಒಂದು [[ಕ್ರಿಪ್ಟ್ (ಚರ್ಚಿನ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ಸಮಾಧಿ)]] (ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ದೊರಕಿದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಗೌರವ). ಆತನ ಸಮಾಧಿಯು [[ಅಮೃತಶಿಲೆ]]ಯ [[ದಂಡಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಡಲಿ]]ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅತನ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ವಿಗ್ರಹ]]ವೊಂದು [[ಸಮಾಧಿ]]ಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. == ಪರಂಪರೆ == ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮರಣದ ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆತನ ಪತ್ನಿ [[ಡೋನ್ನಾ ರೇಶೇಲ್ ಮುಸ್ಸೊಲಿನಿ]], ಇಬ್ಬರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು, [[ವಿಟ್ಟೋರಿಯೋ]] ಮತ್ತು [[ರೊಮಾನೋ ಮುಸೊಲಿನಿ]], ಮತ್ತು ಆತನ ಮಗಳು ಹಾಗೂ ಕೌಂಟ್ ಚಿಯಾನೋನ ವಿಧವೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಎಡ್ಡಾ]], ಹಾಗೂ ಆನಾ ಮಾರಿಯಾ. ಅವರ ಮೂರನೇ ಮಗ [[ಬ್ರೂನೋ]] 7 ಆಗಸ್ಟ್ 1941ರಂದು [[P108 ಬಾಂಬರ್]] ಅನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಾ ಉಡ್ಡಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿಮಾನ ಅಪಘಾತಕ್ಕೀಡಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.<ref>{{cite web|author=Jim Heddlesten |url=http://www.comandosupremo.com/1941.html |title='&#39;Commando Supremo: Events of 1941 |publisher=Comandosupremo.com |date= |accessdate=2009-03-13}}</ref> [[ಸೋಫಿಯಾ ಲೊರೆನ್]]ರ ಸಹೋದರಿ ಅನ್ನ ಮಾರಿಯಾ ಸಿಕೊಲೋನ್ ಅವರು ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮಗ ರೊಮಾನೋ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ವರಿಸಿದ್ದರು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಮೊಮ್ಮಗಳಾದ [[ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಮುಸೊಲಿನಿ]] ತೀವ್ರವಾದಿ [[ಬಲಪಂಥೀಯ]] ಪಕ್ಷವಾದ [[ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವಾ ಸೋಶಿಯೇಲ್]] ಪಕ್ಷದಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್]]ನ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ; ಎಡ್ಡಾ (ಕ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಯಾನ್ನಿ)ರ ಸಂಬಂಧಿಕರೆಲ್ಲರೂ ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ದದ ಬಳಿಕ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ವಲಸೆಹೋದರು. ಮುಸೊಲಿನಿಯ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ]]ಯನ್ನು ಯುದ್ಧಾನಂತರದ [[ಇಟಲಿಯ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ನಿಯೋ-ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಅಲೆಸ್ಸಾಂಡ್ರಾ ಮುಸೊಲಿನಿ ಆಧುನಿಕ ಇಟಲಿಯ ಮೂಲ ನಿಯೋ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ಏಜಿಯೋನ್ ಸೋಷಿಯೇಲ್]]ನ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ನಿಯೋ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವೆಂದರೆ [[MSI]] (''ಮೂವಿಮೆಂತೋ ಸೋಶಿಯೇಲ್ ಇಟಾಲಿಯಾನೋ'' ) ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 19956ರಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಬದಲಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಲಯನ್ಸ್]] ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್‌ನಿಂದ ದೂರ ಸರಿಯಿತು (ಅದರ ನಾಯಕ [[ಜಿಯಾನ್‍ಫ್ರ್ಯಾಂಕೋ ಫಿನಿ]] ಒಮ್ಮೆ ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್ ಕುರಿತು ಅದು "ಒಂದು ನಿರಂಕುಶ ಕೇಡು" ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ). ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಕ್ಷಗಳೂ [[ಸಿಲ್ವಿಯೋ ಬರ್ಲುಸ್ಕೊನಿ]]ಯ [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್ಸ್]]ನ ಜತೆಸೇರಿ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಲಯನ್ಸ್‌ನ ನಾಯಕರಾದ [[ಜಿಯಾನ್‌ಫ್ರ್ಯಾಂಕೋ ಫಿನಿ]] ಬರ್ಲುಸ್ಕೊನಿಯವರ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವರ್ತಿಯಾದ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. 2006ರಲ್ಲಿ [[ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಮ್ಸ್]] ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವು [[ರೊಮಾನೋ ಪ್ರೋಡಿ]]ಯವರ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರವಾದ [[ಲೆ ಯುನಿಯೋನ್]]ನಿಂದ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಿಂದ ಪರಾಭವಗೊಂಡಿತು. == ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ == [[ಚಿತ್ರ:FourFavorites1101.jpg|thumb|upright| ಅಮೆರಿಕದ ಯುದ್ಧಕಾಲದ ಕಾಮಿಕ್ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮುಸೊಲಿನಿ, ಹಿಟ್ಲರ್ ಮತ್ತಿ ಹಿರೊಹಿಟೊ ಸುಪರ್‌ಹೀರೋಗಳಿಂದ ಪರಾಜಿತರಾದಂತೆ ತೋರಿಸಿರುವುದು.]] [[ಚಾರ್ಲಿ ಚಾಪ್ಲಿನ್‌ನ್]]ನ 1940ರ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ''[[ದ ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಕ್ಟೇಟರ್]]'' ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು "ಬೆನ್‌ಜಿನೊ ನೇಪಲೋನಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ವಿಡಂಬನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಜ್ಯಾಕ್ ಓಕೀ]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರವಾದ ಚಿತ್ರಣಗಳೆಂದರೆ, ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳ ಬಗೆಗಿನ [[ಕಾರ್ಲೋ ಲಿಜ್ಜಾನಿ]]ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಮುಸೊಲಿನಿ: ಅಲ್ಟಿಮೋ ಯಾಟ್ಟೋ'' (''ಮುಸೊಲಿನಿ: ಕೊನೆಯ ಅಂಕ'' , 1974) ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಸಿ. ಸ್ಕಾಟ್]]ರವರ 1985ರ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಮಿನಿಸೀರೀಸ್ ''ಮುಸೊಲಿನಿ:ದ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರಿ'' . 1985ರಲ್ಲಿಯೇ ಹೊರಬಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಚಲನಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ''[[ಮುಸೊಲಿನಿ ಎಂಡ್ ಐ]]'' , ಇದರಲ್ಲಿ [[ಬಾಬ್ ಹಾಸ್ಕಿನ್ಸ್]] ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ (ಜತೆಗೇ [[ಸೂಸನ್ ಸರಾಂಡನ್]] ಆತನ ಮಗಳು ಎಡ್ಡಾ ಆಗಿ ಮತ್ತು [[ಆಂಥೊನಿ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್]] ಕೌಂಟ್ ಚಿಯಾನೋ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ). ನಟ [[ಆಂಟೋನಿಯೋ ಬ್ಯಾಂಡೆರಾಸ್]] ಕೂಡ 1993ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಬೆನಿಟೋ - ದ ರೈಜ್ ಎಂಡ್ ಫಾಲ್ ಆಫ್ ಮುಸೊಲಿನಿ]]'' ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿ ಆತ ಶಾಲಾ ಮಾಸ್ತರನಾಗಿದ್ದಂದಿನಿಂದ ಮೊದಲನೆ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧದ ದಿನಗಳವರೆಗೆ, ಎಂದರೆ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯ ಪದವಿಗೇರುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯನ್ನು ''[[ಟೀ ವಿದ್ ಮುಸೊಲಿನಿ]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಲಯನ್ ಆಫ್ ದ ಡೆಸರ್ಟ್]]'' ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಫೆಯ್‌ಸ್ಕೋ]] * [[List of people on the cover of Time Magazine: 1920s]] - 6 ಆಗಸ್ಟ್ 1923, 12 ಜುಲೈ 1926 * [[ಕ್ಲಾರಾ ಪೆಟಾಚ್ಚಿ]] * [[ಮಾರ್ಗೆರೀಟಾ ಸರ್ಫಾಟ್ಟಿ]] * [[ಸ್ಕ್ವಾಡ್ರಿಸ್ಮೋ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{Refbegin|2}} * ''Mussolini'' . ಬಾಸ್‌ವರ್ತ್ ಆರ್.ಜೆ.ಬಿ., London, Hodder, 2002 (hardback ISBN 0-340-73144-3); (paperback ISBN 0-340-80988-4). * "''Mussolini's Italy: Life Under the Dictatorship 1915-1945'' ". ಬಾಸ್‌ವರ್ತ್ ಆರ್.ಜೆ.ಬಿ., London, Allen Lane, 2006 (hardback ISBN 0-7139-9697-8, paperback 2006 ISBN 0-14-101291-9). * ''The Birth of Fascist Ideology, From Cultural Rebellion to Political Revolution'' , [[ಜೀವ್, ಟರ್ನ್‌ಹೆಲ್]], ವಿದ್ ಮಾರಿಯೋ ಸ್ನಾಜ್‌ಡರ್ ಮತ್ತು ಮಯಾ ಆಶೆರಿ, ಅನುವಾದ- ಡೇವಿಡ್ ಮೈಸೆಲ್, [[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], NJ, 1994. pg 214. * ''Mussolini's Cities: Internal Colonialism in Italy, 1930-1939'' , Cambria Press: 2007 * ''Mussolini's Rome: rebuilding the Eternal City'' , ಬೋರ್ಡೆನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಪೇಂಟರ್, ಜೂನಿಯರ್., 2005 * ''Mussolini'' , [[ರೆನ್‍೬ಜೋ ಡಿ ಫೆಲೀಸ್]], ಟೊರಿನೋ: Einaudi, 1995. * ''Mussolini: A biography'' , by ಡೆನಿಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ ಸ್ಮಿಥ್, Borzoi Book published by ಅಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಎ. ನಾಫ್, Inc., 1982, ISBN 0-394-50694-4 * ''Mussolini: A New Life'' , ನಿಕೋಲಸ್ ಫ್ಯಾರೆಲ್, London: Phoenix Press, 2003, ISBN 1-84212-123-5. * ''Mussolini: An Intimate Biography'' by ರೇಶೇಲ್ ಮುಸೊಲಿನಿ, ಅಲ್ಬರ್ಟ್ ಜಾರ್ಕಾಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ, Pocket Book edition, 1977, published by arrangement with William Morrow & Company, Inc. (Morrow edition published 1974), ISBN 0-671-81272-6, Library of Congress Catalog Card Number: 74-1129 * ''Mussolini: The Last 600 Days of Il Duce'' , ರೇ ಮೋಸ್ಲಿ, ಡಲಾಸ್: Taylor Trade Publishing, 2004. * ''Mussolini in the First World War: The Journalist, the Soldier, the Fascist'' . ಓ’ಬ್ರೇನ್, ಪಾಲ್. Oxford: Berg Publishers, 2004 (hardback, ISBN 1-84520-051-9; (paperback, ISBN 1-84520-052-7). * ''Mastering Modern World History'' by ನಾರ್ಮನ್ ಲೋವ್ "Italy, 1918-1945: the first appearance of fascism. * ''Europe 1870-1991'' by ಟೆರಿ ಮೊರಿಸ್ ಮತ್ತು ಡೆರ್ರಿಕ್ ಮರ್ಫಿ * ''Il Duce'' - ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಹಿಬ್ಬರ್ಟ್ * ''The Last Centurion'' by ರುಡಾಲ್ಫ್ ಎಸ್. ಡಾಲ್ಡಿನ್ www.benito-mussolini.com ISBN 0-921447-34-5 * ''Hitler and Mussolini. '' ''The Secret Meetings'' By ಸಾಂತಿ ಕೊರ್ವಾಜಾ ಅನುವಾದ- ರಾಬರ್ಟ್ ಎಲ್. ಮಿಲ್ಲರ್ Enigma 2001 ISBN 1-929631-00-6 * ''Mussolini. '' ''The Secrets of his Death'' by ಲೂಶಿಯಾನೋ ಗ್ಯಾರಿಬಾಲ್ಡಿi Enigma 2004 ISBN 1-929631-23-5 * ''L'archivio segreto di Mussolini'' , ಅರ್ರಿಗೋ ಪೆಟಾಚ್ಚೋ (ಸಂ.), ಮೊಂಡಾಡೊರಿ, 1998, ISBN 88-04-44914-4 {{Refend}} === ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಬರಹಗಳು === {{Refbegin|2}} * ''Giovanni Hus, il Veridico([[Jan Hus]], True prophet)'' , Rome (1913). Published in America as ''John Hus'' (New York: Albert and Charles Boni, 1929). Republished by the Italian Book Co., NY (1939) as ''John Hus, the Veracious'' . * ''The Cardinal's Mistress'' (ಅನು. ಹಿರಾಮ್ ಮದರ್‌ವೆಲ್, New York: Albert and Charles Boni, 1928) * "ಫ್ಯಾಸಿಸಮ್‌ನ ತತ್ವಗಳು" ಎಂಬ ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ ವಿರಚಿತ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದು [[Enciclopedia Italiana]]ದ 1932ರ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು [[Doctrine of Fascism]]ನಲ್ಲಿ ಓದಬಹುದು. ಜತೆಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಠ್ಯದ ಕೊಂಡಿಗಳೂ ಸಹ ಇವೆ. * ''La Mia Vita'' ("ನನ್ನ ಜೀವನ"), ರೋಮ್‌ನ ಅಮೆರಿಕನ್ ರಾಯಭಾರಿಯ (ಚೈಲ್ಡ್) ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ರಚಿಸಲಾದ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ. ಮೊದಮೊದಲು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತನಾಗಿರದಿದ್ದ ಮುಸೊಲಿನಿ, ಕೊನೆಗೆ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಕಥೆಯನ್ನು ತನ್ನ ತಮ್ಮ ಅರ್ನಾಲ್ಡೋ ಮುಸೊಲಿನಿಗೆ ಹೇಳಿ ಬರೆಸಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. 1929ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯನ್ನು ಬಳಸಿರುವ ಕಥೆಯು, ಇಟಾಲಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅತನ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರೀ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಇಂಬುನೀಡಿದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ರೋಮ್ ಮೇಲಿನ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿತ್ವದ ಆರಂಭಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆತ ನೀಡಿದ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.(ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1924, ಜನವರಿ 1925). * 1951ರಿಂದ 1962ರವರೆಗೆ ಎಡೊವಾರ್ಡೋ ಮತ್ತು ಡುಯಿಲಿಯೋ ಸಸ್ಮೆಲ್ ಮುಸೊಲಿನಿಯ ''opera omnia'' (ಸಮಗ್ರ ರಚನೆಗಳು)ವನ್ನು 35 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ "ಲಾ ಫೆನೀಸ್" ಎಂಬ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು {{Refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{findagrave|11638}} * [http://www.benitomussolini.info/gallery/ Benito Mussolini in pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417073652/http://www.benitomussolini.info/gallery/ |date=2009-04-17 }} * [http://www.comandosupremo.com/Mussolini.html Comando Supremo: Benito Mussolini] * [http://www.snopes.com/history/govern/trains.htm Did Mussolini really make the trains run on time?] * [http://www.publiceye.org/fascist/corporatism.html Is Mussolini quote on corporatism accurate?] * [https://www.youtube.com/watch?v=Pnz8ZIQjFR8 Mussolini comemoration in Latvia] * [http://historicalresources.org/2008/09/17/mussolinis-war-statement-declaration-of-war-against-usa-december-11-1941/ Mussolini’s War Statement - Declaration of War against USA, December 11, 1941] * [http://historicalresources.org/2008/09/19/mussolini-speech-of-the-10-june-1940-declaration-of-war-on-france-and-england/ Declaration of War on France and England] * [http://greatspeeches.wordpress.com/category/twentieth-century-speeches/benito-mussolini-speeches/ Benito Mussolini Speeches] * [http://www.libcom.org/history/articles/murder-michael-schirru Michael Schirru's failed attempt on Mussolini's life] * [https://web.archive.org/web/20071001003602/http://www.haaretz.com/hasen/pages/ShArt.jhtml?itemNo=735492 The Jewish mother of Fascism] ''Haaretz'' ನಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಘೇರೀಟಾ ಸರ್ಫಾಟ್ಟಿ ಬಗೆಗೆ ಸೇವಿಯೋನಾ ಮಾನೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3144984.stm Il Duce 'sought Hitler ban'] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2003 [[BBC News]] * [https://books.google.com/books?q=mussolini+%22my+autobiography%22&amp; Google books list: "My Rise and Fall"] ಇಂದ - ಮುಸೊಲಿನಿ * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=99690246 The 1928 autobiography of Benito Mussolini. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222200751/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=99690246 |date=2006-02-22 }}[http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=99690246 ಆನ್ಲೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060222200751/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=99690246 |date=2006-02-22 }} ''My Autobiography'' . ಬೆನಿಟೊ ಮುಸೊಲಿನಿ ವಿರಚಿತ ಪುಸ್ತಕ; ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಕ್ರಿಬ್ನರ್‌ನ ಮಗಂದಿರು, 1928. * {{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757543,00.html|title=Islam, Duce, and Duke.|last=[[Time Magazine]]|first=April 5, 1937|accessdate=August 19, 2009|archive-date=ಮೇ 2, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110502052317/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,757543,00.html|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,797481-1,00.html|title=Death in Milan.|last=[[Time Magazine]]|first=May 7, 1945|accessdate=August 20, 2009|archive-date=ಜುಲೈ 20, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100720092822/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,797481-1,00.html|url-status=dead}} {{start box}} {{s-off}} {{succession box|title=[[Prime Minister of Italy]]|before=[[Luigi Facta]]|after=[[Pietro Badoglio]]|years=1922&nbsp;– 1943}} {{succession box|title=[[Italian Minister of Foreign Affairs]]|before=[[Carlo Schanzer]]|after=[[Dino Grandi]]|years=1922&nbsp;– 1929}} {{succession box|title=[[Italian Minister of Foreign Affairs]]|before=[[Dino Grandi]]|after=[[Galeazzo Ciano]]|years=1932&nbsp;– 1936}} {{succession box|title=[[Italian Minister of Foreign Affairs]]|before=[[Galeazzo Ciano]]|after=[[Raffaele Guariglia]]|years=1943}} {{succession box|title=[[Italian Minister of the Interior]]|before=[[Paolino Taddei]]|after=[[Luigi Federzoni]]|years=1922&nbsp;– 1924}} {{succession box|title=[[Italian Minister of the Interior]]|before=[[Luigi Federzoni]]|after=[[Bruno Fornaciari]]|years=1926&nbsp;– 1943}} {{succession box|title=[[Head of State]] of the [[Italian Social Republic]]|before=New Title|after=End Title|years=1943&nbsp;– 1945}} {{succession box|title=[[Minister of Foreign Affairs]] of the [[Italian Social Republic]]|before=New Title|after=End Title|years=1943&nbsp;– 1945}} {{end}} {{Fascism}} {{Prime ministers of Italy}} {{Italian Minister of Foreign Affairs}} {{Persondata |NAME=Mussolini, Benito Amilcare Andrea |ALTERNATIVE NAMES=Mussolini, Benito |SHORT DESCRIPTION=Prime-Minister and [[fascism|fascist]] dictator of Italy |DATE OF BIRTH={{birth date|1883|7|29|df=y}} |PLACE OF BIRTH=Dovia di [[Predappio]], Italy |DATE OF DEATH={{death date|1945|4|28|df=y}} |PLACE OF DEATH=[[Giulino di Mezzegra]], Italy }} {{DEFAULTSORT:Mussolini, Benito}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್ ಯುಗದ ಪಂಡಿತರು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯನ್ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಶೃಂಖಲವೃತ್ತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೇನೆಯ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂತರಿಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಿದೇಶೀ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮಂತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ ಸಮಯದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯನ್ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯನ್ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್-ವಿರೋಧಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಾಸ್ತಿಕತೆ ಅಥವಾ ನಿರೀಶ್ವರವಾದದಿಂದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಸಿಸಮ್‌ಗೆ ಮತಾಂತರ ಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದ ಬಾಥ್‌ನ ನೈಟ್ಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕ್ರಾಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಲ್ಟಾದ ನೈಟ್‌ಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಸದಸ್ಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಫೈರಿಂಗ್ ಸ್ಕ್ವಾಡ್‌ನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಫೋರ್ಲಿ-ಚೆಸೀನಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ವಿಪ್ಲವದ ಮೂಲಕ ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಲಿಯ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದ ವ್ಹೈಟ್ ಈಗಲ್ ಸಮ್ಮಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವರು (ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್)]] [[ವರ್ಗ:ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ರಾಜಕೀಯ ನೇತಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಗಡೀಪಾರಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ವಿಪ್ಲವದ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಾಯಕರು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೩೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1945ರಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಗಳು]] rxkyk5q2y0jnt7ebsbj07e8v37579cx 0 23604 1431849 1384528 2026-10-12T23:57:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431849 wikitext text/x-wiki {{Infobox programming language | name = Perl | logo = | paradigm = [[multi-paradigm]]: [[Functional programming|functional]], [[Imperative programming|imperative]], [[Object-oriented programming|object-oriented]] ([[Class (computer science)|class-based]]) | year = 1987 | designer = [[Larry Wall]] | latest_release_version = 5.24.0 | latest_release_date = {{release date|mf=yes|2016|05|09}} | latest preview version = 5.11.3 | latest preview date = {{release date|2009|12|20}} | turing-complete = Yes | typing = Dynamic | influenced_by = [[AWK (programming language)|AWK]], [[Smalltalk 80]], [[Lisp (programming language)|Lisp]], [[C (programming language)|C]], [[C++]], [[sed]], [[Unix shell]], [[Pascal (programming language)|Pascal]] | influenced = [[Python (programming language)|Python]], [[PHP]], [[Ruby (programming language)|Ruby]], [[ECMAScript]], [[Dao (programming language)|Dao]], [[Windows PowerShell]], [[JavaScript]], [[Falcon (programming language)|Falcon]] | programming_language = [[C (programming language)|C]] | operating_system = [[Cross-platform]] | license = [[GNU General Public License]], [[Artistic License]] | website = http://www.perl.org/ }} '''ಪರ್ಲ್‌''' ಎಂಬುದೊಂದು [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಯಂತ್ರವನ್ನಾಧರಿಸಿದ]], [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಬಳಕೆಗಾಗಿ ]], [[ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಬಹುದಾದ]], [[ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆ]].(ಕಾಂಪೂಟರ್ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಿಂಗ್ ) ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ [[ಲಾರಿ ವಾಲ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಿದರು, ಈತ ಒಬ್ಬ ಕಾಂಪೂಟರ್ [[ಭಾಷಾತಜ್ಞ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ]][[ನಾಸಾ]]ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು, 1987ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು [[ಯುನಿಕ್ಸ್]] ಲಿಪಿಯ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ-ಬಳಕೆಯ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ವರದಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಲಭಗೊಳಿಸಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://perl.about.com/od/gettingstartedwithperl/p/whatisperl.htm |title=ವಾಟ್ ಇಸ್ ಪರ್ಲ್? |access-date=2010-06-10 |archive-date=2009-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090130145541/http://perl.about.com/od/gettingstartedwithperl/p/whatisperl.htm |url-status=dead }}</ref><ref> [http://www.perl.com/pub/a/2000/10/begperl1.html ಬಿಗಿನರ್'ಸ್ ಇಂಟ್ರೋಡಕ್ಶನ್ ಟು ಪರ್ಲ್ ]</ref> ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ, ಅದು ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಪರಿಷ್ಕೃತವಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ಸ್ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಲಾರಿ ವಾಲ್ ರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೋರ್ (ಒಳತಿರುಳಿನ) ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಅದರ ಮುಂದುವರಿದ ಭಾಗವೇ, [[ಪರ್ಲ್ 6]]. ಪರ್ಲ್ ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟತೆಗಳನ್ನು ಇತರ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳಾದ [[C]], [[ಶೆಲ್ ಲಿಪಿ]], [[ಶ]], [[AWK]], ಮತ್ತು [[ಸೆಡ್]] ನಿಂದ ಎರವಲು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="perltimeline">{{cite web | url=http://history.perl.org/PerlTimeline.html | title=The Timeline of Perl and its Culture (v3.0_0505) | author=Ashton, Elaine | year=1999}}</ref> ಭಾಷೆಯು ಪ್ರಬಲ ಪಠ್ಯ ಪರಿಷ್ಕರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹಲವು ಸಮಕಾಲಿಕ ಯುನಿಕ್ಸ್ ಸಾಧನಗಳ<ref name="programmingperl">{{cite book | title=Programming Perl, Third Edition | author=[[Larry Wall|Wall, Larry]], [[Tom Christiansen]] and [[Jon Orwant]] | publisher=O'Reilly | month=July | year=2000 | isbn=0-596-00027-8}}</ref> ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಡಾಟಾ ಅದರ ದೀರ್ಘತೆಯ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ,(ಪಠ್ಯ ಕಡತ) [[ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಫೈಲು]]ಗಳ ಸುಲಭ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್]], ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳ [[ಸಿಸ್ಟಮ್ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ]], [[ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್]], ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಅಳವಡಿಸುವ [[ಡಾಟಾಬೇಸ್]] ಅಕ್ಸೆಸ್ ಮತ್ತು [[ಅಂತರಜಾಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[CGI ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್]]ಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಇದರ ನಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಂದ "ದಿ [[ಸ್ವಿಸ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ ಚೈನ್ಸಾ]] ಆಫ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ವೆಜೆಸ್" ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.perl.com/pub/a/2000/10/begperl1.html |title=Beginner's Introduction to Perl |accessdate=2008-07-27 |last=Sheppard |first=Doug |date=2000-10-16 |publisher=[[O'Reilly Media]] }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಪರ್ಲಿನ ಮೊದಲ ರೂಪ === [[ಲಾರಿ ವಾಲ್,]] ಪರ್ಲ್ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು 1987ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೈಸಿಸ್]]ನಲ್ಲಿ<ref name="larry-wall-snippet">{{cite web|title=Larry Wall|url=http://www.perl.com/pub/au/Wall_Larry|accessdate=2006-08-20|archive-date=2006-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20060312172516/http://www.perl.com/pub/au/Wall_Larry|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮರ್ ಆಗಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಕಂಪ್.ಸೋರ್ಸೆಸ್.ಮಿಸ್ಕ್ [[ಸುದ್ದಿಗುಂಪಿಗೆ]] ಡಿಸೆಂಬರ್ 18, 1987ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ರೂಪ 1.0.<ref>{{cite web | title = Perl, a "replacement" for awk and sed | url = http://groups.google.com/groups?selm=350@fig.bbn.com | accessdate = 2007-12-18 }}</ref> ಇದಾಗಿತ್ತು. (ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಿಂಗ್)ಭಾಷೆಯು ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1988ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪರ್ಲ್ 2, ಒಂದು ಉತ್ತಮ [[ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ನಿರೂಪಣಾ]] ಎಂಜಿನಿನ ವಿಶಿಷ್ಟತೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪರ್ಲ್ 3, [[ದ್ವಿಸಂಕೇತ ಡಾಟಾ]] ಗುಂಪಿನ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡಿತು. ಮೂಲತಃ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪರ್ಲಿನ ದಾಖಲೆಯೆಂದರೆ ಒಂದು (ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೃತ)[[ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]]. ಕಳೆದ 1991ರಲ್ಲಿ, ''[[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್ ]]'' ("ಕ್ಯಾಮೆಲ್ ಬುಕ್" ಎಂದೇ ಹಲವು ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಮ್ಮರ್ಸ್ಗೆ ಪರಿಚಿತ) ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲದೇ ಇದು ಭಾಷೆಗೆ ''ಪರವಾದ'' ಆಕರವಾಯಿತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲಿನ ರೂಪ ನಾಲ್ಕಕ್ಕೆ ಪುಟಿಯಿತಾದರೂ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನೇನೂ ತರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅದರ ಸ್ವರೂಪ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು. === ಆರಂಭದ ಪರ್ಲ್ 5 === ಪರ್ಲ್ 4, ಒಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣಾ ಸರಣಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿತು, ಇದು 1993ರಲ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ 4.036ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ಆ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ ಪರ್ಲ್ 4ನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟು ಪರ್ಲ್ 5ರ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪರ್ಲ್ 5ರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿನ್ಯಾಸ 1994ರವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ''ಪರ್ಲ್ 5ರ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿ'' [[ಮೇಲ್ ಪಟ್ಟಿ]] ಮೇ 1994ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ಪರ್ಲ್ 5ರ ಸಂಪರ್ಕಕೊಂಡಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಸಂಘಟಿತಗೊಂಡು ವಿವಿಧ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಭಾಗಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಚರ್ಚಾ ವಿಷಯವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ,ರಕ್ಷಣೆ, ಮತ್ತು ಪರ್ಲ್ 5ರ ಸಂಪರ್ಕ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು.<ref> [http://www.nntp.perl.org/group/perl.perl5.porters/ ಪರ್ಲ್5-ಪೋರ್ಟರ್ಸ್ ಅರ್ಚಿವ್ ]</ref> ಪರ್ಲ್ 5.000ವನ್ನು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 17, 1994ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>http://perldoc.perl.org/perlhist.html</ref> ಇದು [[ನಿರೂಪಕನ]] ಪೂರ್ಣ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಲ್ಲದೇ, ಹಲವು ಹೊಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಸ್ತು, ಆಕರ (ನಿಘಂಟಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ) [[ಲೆಕ್ಸಿಕಲ್(ಮೈ)ವೆರಿಯಬಲ್ಸ್]], ಮತ್ತು(ಸ್ವಯಂ ಉಪಕರಣದ ಭಾಗ) [[ಮಾಡ್ಯೂಲ್]] ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ,ಭಾಷೆಯ ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆಗೆ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು, ಯಾಂತ್ರಿಕ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸದೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾಷೆಯ ತಿರುಳಿನ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು ಅವಕಾಶಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ಸ್ ಹೊಸ ಭಾಷೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣ,ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ 5 ಅಂದಿನಿಂದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಪರ್ಲ್ 5.001 ಮಾರ್ಚ್ 13, 1995ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಪರ್ಲ್ 5.002 ಫೆಬ್ರವರಿ 29 1996ರಂದು ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾದರಿಯ ಲಕ್ಷಣದೊಂದಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಬರಹದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತರಿಗೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಸಲು ರೂಪಿಸಿರುವ ಮಾಮೂಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವಂತೆ ಅಲ್ಲದೇ ಪರ್ಲಿನ ಆಂತರಿಕ ಅಂಗ-ಅವಯವದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಪರ್ಲ್ 5.003 ಜೂನ್ 25, 1996ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಭದ್ರತಾ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷತಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಂತೆ ಹೊರತರಲಾಯಿತು. ಪರ್ಲ್ 5ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಭಾಷಾ ಶುದ್ದತೆ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಿತು. ಇದು ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಸಹಾಯದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 26, 1995ರಲ್ಲಿ, [[ದಿ ಕಾಮ್ಪ್ರೆಹೆನ್ಸಿವ್ ಪರ್ಲ್ ಅರ್ಚ್ಹಿವ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್]] (CPAN) ಒಂದು ಪರ್ಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಪರ್ಲ್ [[ಮಳಿಗೆ]]ಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ಬರವಣಿಗೆ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದು 7,000 ಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಲೇಖಕರ 17,000 ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. CPAN ಪರ್ಲಿನ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಪರ್ಲ್ 5.004 ಮಾದರಿ ಮೇ 15 1997ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಅದು ಇತರೆ ವಸ್ತುಗಳ ಜೊತೆಗೆ UNIVERSAL ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಇದು ಪರ್ಲ್ ಗೆ ಒಂದು ಆಧಾರ ಮಾಹಿತಿ ಕೊಟ್ಟು ಇದರಿಂದ ಎಲ್ಲ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು. ಇದರೊಟ್ಟಿಗೆ ಬೇರೆ ರೂಪದ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವೂ ಪರಿಗಣಿತವಾಯಿತು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಪರ್ಲ್ ಈಗ ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್ ಮತ್ತು ಹಲವು ವಿಭಿನ್ನ ಚಾಲನಾ ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>http://perldoc.perl.org/perl5004delta.html</ref> ಪರ್ಲ್ 5.005 ಜುಲೈ 22, 1998ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು. ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಹಲವಾರು ಉತ್ತೇಜನಗಳಾದ ರಿಜೆಕ್ಸ್ (ಪಠ್ಯಗಳ ಪರ್ಯಾಯಗಳ)ಇಂಜಿನ್ ಹೊಂದಿದೆ, ಹೊಸ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಭಾಗದ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಈ ಮೂಲಕ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಿ <code>B::*</code> ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು, ದಿ <code>qr//</code>ರಿಜೆಕ್ಸ್ ನಿರ್ವಾಹಕನ ವಿವರ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ, ಇತರ ಹೊಸ (ಒಳತಿರುಳು) ಕೋರ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಹಲವು ಅಧಿಕ ಕಾರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ [[BeOS]]ಗೆ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿದೆ.<ref>http://perldoc.perl.org/perl5005delta.html</ref> === 2000—ಪ್ರಚಲಿತ === ಪರ್ಲ್ 5.6ರನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 22, 2000ದಂದು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಗಳು 64 ಸಣ್ಣ ಆಧಾರ, ಯುನಿಕೋಡಿನ ತಂತು ಸಂಕೇತದ ಅಸ್ತಿತ್ವ, ದೊಡ್ಡ ಫೈಲ್ ಆಧಾರ (ಉದಾ, ಫೈಲ್ಸ್ > 2 GiB) ಮತ್ತು 'ಅವರ್' ಎಂಬ ಮುಖ್ಯಸೂಚಿಪದ.<ref>http://perldoc.perl.org/perl561delta.html</ref><ref>http://perldoc.perl.org/perl56delta.html</ref> ಪರ್ಲ್ 5.6ನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪಡಿಸುವಾಗ, ಸ್ವರೂಪ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಇತರ ಮೂಲ ಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆ ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು; 5.005_63ಯ ನಂತರ, ಮುಂದಿನ ರೂಪ 5.5.640, ಬೆಸ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರೂಪ ಮತ್ತು ಸಮ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸ್ಥಿರ ರೂಪದ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ 2000ರಲ್ಲಿ, ಲಾರಿ ವಾಲ್ ಪರ್ಲ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ರೂಪದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಕರೆಯಿತ್ತರು. ಈ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯ ಪರಿಣಾಮ 361 RFCಗಳ ( ರಿಕ್ವೆಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ಚೇಂಜ್) ಪರ್ಲ್ 6ರ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವಾಗಿದ್ದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕೆಂಬ ಫಲಿತಾಂಶ ದೊರೆಯಿತು. ಕಳೆದ 2001<ref>{{Cite web |url=http://dev.perl.org/perl6/doc/design/apo/A01.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123182201/http://dev.perl.org/perl6/doc/design/apo/A01.html |url-status=dead }}</ref> ರಲ್ಲಿ, [[ಪರ್ಲ್ 6]]ರ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಕೆಲಸಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಬಂದ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ದಾಖಲೆಯ ಒಂದು ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ಮುಂದಿನ ನೂತನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದೇ ಇದರ ಉದ್ದೇಶ ಆಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ದ ದಾಖಲೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು RFCಗಳ ಕ್ರೋಢೀಕರಣವೆಂದು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ 6 ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾಷೆಯ ವಿಷಯ ವರ್ಣನೆಯಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಪರ್ಲ್ 5.8 ಅನ್ನು ಜುಲೈ 18, 2002ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಇದು ಪರಿಷ್ಕೃತಗೊಂಡಿದೆ. ಪರ್ಲ್ 5.8ರ ಹೊಸ ರೂಪ 5.8.9, ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 2008ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಯುನಿಕೋಡಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪರ್ಲ್ 5.8 ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು, ಹೊಸ IO(ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನ) ವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು, ಒಂದು ಹೊಸ ಎಳೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲಗೊಳಿಸಿ, ಸಂಖ್ಯಾ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ಹಲವು ಹೊಸ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಕಳೆದ 2004ರಲ್ಲಿ, ಸಿನೋಪ್ಸಿಸ್-ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳು ಆಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದು ಪರ್ಲ್ 6 ಭಾಷೆಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2005ರಲ್ಲಿ, ಆಡ್ರೆಯ್ ಟಂಗ್ [[ಪಗ್ಸ್]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದರು, ಹಸ್ಕೆಲ್ನಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಪರ್ಲ್6 ರ ನಿರೂಪಕ. ಇದು ಪರ್ಲ್ 6ನ್ನು ಒಂದು ವಾಸ್ತವತೆಗೆ ತರುವ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಯೋಜಿತ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು 2006ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 18, 2007ರಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ 1.0ರ 20 ನೆ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ 5.10.0 ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಪರ್ಲ್ 5.10.0 ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಹೊಸ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಇದು [[ಪರ್ಲ್ 6]]ಕ್ಕೆ ಸಾಮಿಪ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಹೊಸ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳೆಂದರೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ವಿಚ್ ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್ (ಹೆಸರಿಗೆ "ಗಿವೆನ್"/"ವೆನ್"), ಸಾಧಾರಣ ನಿರೂಪಣಾ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮ್ಯಾಚ್ ಆಪರೇಟರ್,"~~".<ref>{{Cite web |url=http://search.cpan.org/~rgarcia/perl-5.10.0-RC2/pod/perl5100delta.pod |title=perldelta: what is new for perl 5.10.0 |access-date=2010-06-10 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330103833/http://search.cpan.org/~rgarcia/perl-5.10.0-RC2/pod/perl5100delta.pod |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://search.cpan.org/~rgarcia/perl-5.10.0-RC2/pod/perlsyn.pod#Smart_matching_in_detail |title=Smart matching in detail |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218080409/http://search.cpan.org/~rgarcia/perl-5.10.0-RC2/pod/perlsyn.pod#Smart_matching_in_detail |url-status=dead }}</ref> ಸುಮಾರು ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ 6ರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದೇ [[ರಾಕುಡೋ ಪರ್ಲ್]] ನ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಕಳೆದ 2009 ನವೆಂಬರ್ ತನಕವೂ, ರಾಕುಡೋ ಪರ್ಲ್ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಈಗ ಇದು [[ಪರ್ಲ್ 6]]ರ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ರಿಯಾರೂಪ. 5.11.3, ಪರ್ಲ್ 5ರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಇದನ್ನು ಜೆಸ್ಸಿ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ 20, 2009<ref>[http://www.nntp.perl.org/group/perl.perl5.porters/2009/12/msg154838.html Perl 5.11.3 announcement]</ref> ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು,ಇದು ಯುನಿಕೋಡಿನ ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.( ಯುನಿಕೋಡಿನ ಕ್ಯಾರಕ್ಟರ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್ 5.2ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿದೆ.) ಪ್ರತಿ ಯುನಿಕೋಡಿನ ಲಿಪಿಸಂಕೇತದ ಲಕ್ಷಣದ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಪ್ರಾಗ್ಮಾ 'ಪರಂಪರೆ'ಯನ್ನು ಒಂದು 'ಲಕ್ಷಣ'ವನ್ನಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಆರಂಭಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ಸೂಚಿತ ಖಂಡನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಇಲ್ಲಿ ರಿಜೆಕ್ಸ್ ಮ್ಯಾಚಿಂಗ್ ಇಂಜಿನ್ ಪರಿಷ್ಕೃತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಪ್ಲಗ್ಗೇಬ್ಬಲ್ ಮಾದರಿ ಇಂಜಿನ್ ಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲದೇ ಕೋರ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ 5ರ ಮತ್ತು ಪರ್ಲ್ 5.11 ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆ ಸಂಭವಿಸಿತು; ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರ್ಗವು ಮಾಸಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಆವರ್ತಕ್ಕೆ ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿತು, ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಿತು. === ಹೆಸರು === ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಗೋಸ್ಪೆಲ್ ಆಫ್ ಮಾಥ್ಯೂ]] ನ [[ಪಾರಬಲ್ ಆಫ್ ಪೆರ್ಲ್]] ನಿಂದ "ಪೆರ್ಲ್," ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾರಿ ವಾಲ್ ಭಾಷೆಗೆ ಕಿರು ಹೆಸರನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಕೊಡಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರು; ಅವರು ನಿಘಂಟಿನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರದ ಪದಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು.(ಮತ್ತು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರು). ಅವರು ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿ ಗ್ಲೋರಿಯಾ ಹೆಸರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ವಾಲ್[[PEARL]] ಎಂಬ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಪರ್ಲ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಅರಿತರು.ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಕಾಗುಣಿತವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಭಾಷೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವೇಳೆ, ''ಪರ್ಲ್'' ಹೆಸರನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ದೊಡ್ದಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಅಂಕಿತ ನಾಮವಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹೇಗೆ ನಾವು ಮಾತನಾಡುತ್ತೆವೋ ಹಾಗೆ ( ಉದಾ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಥವಾ ಫ್ರೆಂಚ್) ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವೇಳೆ, ಹೆಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಣ್ಣಕ್ಷರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ''perl'' ಏಕೆಂದರೆ ಯುನಿಕ್ಸ್-ಮಾದರಿ ಫೈಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ-ನಮೂನೆಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ''ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್ '' ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುಂಚೆ, ಭಾಷೆಯನ್ನು''ಪರ್ಲ್ '' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು; ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ರಾನ್ದಲ್ L. ಸ್ಚ್ವರ್ತ್ಜ್]] ರ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾಷೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ದಕ್ಷರದಲ್ಲಿ ಬರೆದರೆ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮಾದರಿಯು ನಂತರ ನಿಯಮಬದ್ದ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯಾಯಿತು. "ಪರ್ಲ್"ನ ಕಾಗುಣಿತವು ಎಲ್ಲ ದೊಡ್ದಕ್ಷರದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ವಿವಾದಗಳಿವೆ, ಇದನ್ನು ದಾಖಲೆಯು ತಪ್ಪೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="capitalisation" /> ಅಲ್ಲದೇ ಕೆಲವು ಕೋರ್ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯರು ಒಂದು [[ಸೈನ್ ಆಫ್ ಔಟ್ಸೈಡರ್ಸ್]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | last = Schwartz | first = Randal | authorlink = Randal L. Schwartz | title = PERL as shibboleth and the Perl community | url=http://www.perlmonks.org/index.pl?node_id=510594 | accessdate = 2007-06-01 }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಸರನ್ನು ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ [[ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರ]]ವಾಗಿ ''ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಎಕ್ಷ್ಟ್ರಾಕ್ಶನ್ ಅಂಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಲಾಂಗ್ವೆಜ್'' (ದಾಖಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ<ref>{{cite web | last = Wall | first = Larry | authorlink = Larry Wall | title = Larry Wall | url = http://www.linuxjournal.com/article/3394 | accessdate = 2008-10-02 }}</ref>)ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಮುದ್ರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ<ref> ಸ್ಟೀವ್ Mcಕಾನ್ನೆಲ್ (2004)''ಕೋಡ್ ಕಂಪ್ಲೀಟ್'', ಎರಡನೇ ಆವೃತ್ತಿ., ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ಪ್ರೆಸ್, ಪುಟ. 65.</ref>, ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು [[ಹೆಸರಿನ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ; ಇತರ ಹಲವಾರುಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾದವುಗಳೆಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ ರ ವಿನೋದ ಪ್ಯಾಥೊಲೊಜಿಕಲಿ ಎಕ್ಲೆಕ್ಟಿಕ್ ರಬ್ಬಿಶ್ ಲಿಸ್ಟೆರ್(ಇದರೊಳಗಿನ ದೋಷ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನು) ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.|ಹೆಸರಿನ ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ; ಇತರ ಹಲವಾರುಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಧಿಕೃತವಾದವುಗಳೆಂದು ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ವಾಲ್ ರ ವಿನೋದ ''ಪ್ಯಾಥೊಲೊಜಿಕಲಿ ಎಕ್ಲೆಕ್ಟಿಕ್ ರಬ್ಬಿಶ್ ಲಿಸ್ಟೆರ್'' (ಇದರೊಳಗಿನ ದೋಷ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಬಗೆಯನ್ನು) ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Wall | first = Larry | authorlink = Larry Wall | title = BUGS | work = perl(1) [[man page]] | url = http://perldoc.perl.org/perl.html#BUGS | accessdate = 2006-10-13 }}</ref>]] ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ವಾಲ್ ರ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ವಿವಿಧ ವಿಸ್ತೃತಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಬಳಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | last = Wall | first = Larry | authorlink = Larry Wall | title = Re^7: PERL as shibboleth and the Perl community | url =http://www.perlmonks.org/index.pl?node_id=511722 | accessdate = 2007-01-03 }}</ref> === ಒಂಟೆಯ ಗುರುತು === [[ಓ'ರೆಯ್ಲಿ ಮೀಡಿಯಾ]] ದವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ''[[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್ ]]'' '''' ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="larry-wall-snippet" /> ಈ ಒಂಟೆಯ ಚಿತ್ರವು ಪರ್ಲ್ ನ ಪ್ರಚಲಿತ ಸಂಕೇತವಾಯಿತು. ಇದು [[ಹಾಕರ್ ]][[ಲಾಂಛನ]]ವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ, ಕೆಲವು [[ಟೀ-ಶರ್ಟ್]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಿದ್ದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲೂ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಓ'ರೆಯ್ಲಿ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಟ್ರೇಡ್ಮಾರ್ಕ್ ಆಗಿ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಕಾನೂನು ಹಕ್ಕನ್ನು ''ಸಮಗ್ರತೆ ಮತ್ತು ಚಿನ್ಹೆಯ ಪ್ರಭಾವ'' ವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref> [http://perl.oreilly.com/usage/ ಓ' ರೆಲ್ಲಿ- ದಿ ಪರ್ಲ್ ಕ್ಯಾಮೆಲ್ ಯುಸೆಜ್ ಮತ್ತು ಟ್ರೇಡ್ಮಾರ್ಕ್ ಇನ್ಫಾರ್ಮೆಶನ್ ]</ref> ಓ'ರೆಯ್ಲಿ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೊಂದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯದಕ್ಕೂ ಬಳಸಲು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ''ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ರೆಪುಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಪರ್ಲ್ '' ಲೋಗೊಸ್ ಮತ್ತು ಪವರ್ಡ್ ಬೈ ಪರ್ಲ್ಬಟ್ಟನ್ಸ್.<ref>[http://www.oreillynet.com/images/perl/ Index of /images/perl]</ref> ಆದರೆ, ಒಂಟೆಯು ಪರ್ಲ್ ನ ''ಅಧಿಕೃತ'' ಚಿನ್ಹೆಯಾಗಿಲ್ಲ, ಅದನ್ನು ಒಂದನ್ನೇ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಬದಲಿಗೆ, ಅದು ''ಒಂದು ಈರುಳ್ಳಿ.(ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಭಾಷೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ)'' <ref>{{Cite web |url=http://www.perlfoundation.org/perl_trademark |title=ಪರ್ಲ್ ಸಂಕೇತ, ಬಳಕೆ ಲೋಗೊಸ್, ಪರ್ಲ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು |access-date=2010-06-10 |archive-date=2011-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503211915/http://www.perlfoundation.org/perl_trademark |url-status=dead }}</ref> == ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನ == ಪರ್ಲ್ ಒಂದು ಸಾಧಾರಣ-ಸಂಕಲ್ಪಿತ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆ ಮೂಲತಃ ದತ್ತಾಂಶ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ [[ಸಿಸ್ಟಮ್ ನಿರ್ವಹಣೆ]], [[ವೆಬ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]], [[ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್]], ಆಟಗಳು, [[ಬಯೋಇನ್ಫಾರಮಾಟಿಕ್ಸ್]], ಮತ್ತು [[GUI]] ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಭಾಷೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಕಾರ್ಯೋಪಯೋಗತೆ ಅಂದವಾಗಿದ್ದ( ಸಣ್ಣ, ಸೊಗಸಾದ, ಕನಿಷ್ಠತೆ)ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ (ಬಳಸಲು ಸುಲಭ, ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣತೆ)ಎಂಬುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶ.<ref> perlintro(1)[[man page]]</ref> ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಅನೇಕ [[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಮಾದರಿ]] ಗಳು ([[ಕಾರ್ಯ ವಿಧಾನ]],[[ವಸ್ತು-ನಿರ್ಣಯ]], ಮತ್ತು [[ಕಾರ್ಯ ವೈಖರಿ]]), [[ಮಾಹಿತಿ ಗಣನೆ]][[ಮೆಮೊರಿ ನಿರ್ವಹಣೆ]] ( ಗಾರ್ಬೇಜ್ ಕಲೆಕ್ಟರ್ ಅನ್ನು ಒಂದು ಕ್ರಮವಿಲ್ಲದೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು),ವಿಷಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆಗೆ ಬಿಲ್ಟ್-ಇನ್ ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ [[ಮಾಡ್ಯೂಲ್]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಲಾರಿ ವಾಲ್ ರ ಪ್ರಕಾರ, ಪರ್ಲ್ ಎರಡು ಸ್ಲೋಗನ್ನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು " [[ದೆರಿಸ್ ಮೋರ್ ದಾನ್ ಒನ್ ವೇ ಟು ಡು ಇಟ್]]," ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ TMTOWTDI ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತ. ಎರಡನೇ ಸ್ಲೋಗನ್ "ಈಸಿ ಥಿಂಗ್ಸ್ ಶುಡ್ ಬಿ ಈಸಿ ಮತ್ತು ಹಾರ್ಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ ಶುಡ್ ಬಿ ಪಾಸ್ಸಿಬಲ್." === ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು (ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು) === ಪರ್ಲ್ ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ C ಇಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ಸಹಜವಾಗಿ [[ಕಾರ್ಯಕ್ರಿಯಾ ಚಿಹ್ನೆ]][[,]] ಅಸ್ಸೈನ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟೇಟ್ಮೆಂಟ್[[ಸ್, ಬ್ರೇಸ್ ಡಿ-ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್, ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್ಸ್, ಮತ್ತು ಸಬ್ ರುಟಿನ್ಸ್|ಸ್, [[ಬ್ರೇಸ್]] ಡಿ-ಲಿಮಿಟೆಡ್ [[ಬ್ಲಾಕ್]]ಸ್, [[ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್]]ಸ್, ಮತ್ತು [[ಸಬ್ ರುಟಿನ್ಸ್]]]] ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪರ್ಲ್ ಶೆಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ನಿಂದಲೂ ಕೆಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲ(ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು) ವೇರಿಯಬಲ್ಗಳನ್ನು [[ಸಿಗಿಲ್ಸ್]]ನಿಂದ ಗುರುತು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವೆರಿಯಬಲ್ಲಿನ ಡಾಟಾ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಸಂಧರ್ಬೋಚಿತವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುತ್ತವೆ. (ಉದಾ, ಸ್ಕೆಲಾರ್, ಆರ್ರೆ, ಹ್ಯಾಷ್) ಮುಖ್ಯವಾಗಿ,(ಸಂಜ್ಞೆಗಳು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ) ಸಿಗಿಲ್ಗಳು ವೆರಯಾಬಲ್ಗಳಿಗೆ ತಂತುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲಿಗೆ ಹಲವು ಬಿಲ್ಟ್-ಇನ್ (ಅಂತರ್ಗತ) ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗಳಿವೆ. ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೆಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.( ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಹಲವು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಶೆಲ್ ನ ಹೊರರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ) ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್, [[ಸಹಯೋಗದ ಆರ್ರೆ]](ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಗಳು) ಹ್ಯಾಷೆಸ್ ಗಳನ್ನು [[AWK]], ಮತ್ತು [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವಿನ್ಯಾಸ]]ಗಳನ್ನು (ಅಡಕ) [[ಸೆಡ್]]ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ಹಲವು ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು, ಡಾಟಾ-ನಿರ್ವಹಣಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು, ಸರಳ ಮತ್ತು ಸುಗಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಪರ್ಲ್ 5ರಲ್ಲಿ, ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವು ಜಟಿಲ [[ಡಾಟಾ ವಿಧಾನ]]ಗಳು, [[ಮೊದಲ-ದರ್ಜೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು]]( ಅದು ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು), ಅದೂ ಒಂದು ವಸ್ತು-ನಿಧಾರಿತ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಮಾದರಿ. ಇವುಗಳು [[ಮಾಹಿತಿಗಳು]], ಪಾಕೆಜಸ್, ದರ್ಜೆ -ಆಧಾರಿತ ಮಾದರಿಯ ರವಾನೆ, ಮತ್ತು [[ಲೆಕ್ಸಿಕಲಿ ಸ್ಕೊಪ್ಡ್ ವೆರಿಯಬಲ್]] ಗಳ ಜೊತೆಗೆ [[ಕಂಪೈಲರ್ ದಿಕ್ಸೂಚಕ]]ಗಳು( ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಿ<tt>ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್</tt> ಪ್ರಾಗ್ಮಾ). ಪರ್ಲ್ 5ರ ಜೊತೆ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದು ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪುನರ್ಬಳಕೆಯ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳಾಗಿ ಬಳಸುವ ಕೌಶಲ್ಯ. ಲಾರಿ ವಾಲ್ ನಂತರ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ "ಪರ್ಲ್ 5 ರ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪೂರ್ಣ ಉದ್ದೇಶ ಪರ್ಲ್ ಕೋರ್ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದೇ ಆಗಿತ್ತು."<ref> ಯುಸ್ ನೆಟ್ ಪೋಸ್ಟ್, ಮೇ 10 1997, 199705101952 ID ಯ ಜೊತೆಗೆ. MAA00756@wall.org.</ref> ಪರ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಡಾಟಾ ಟೈಪಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮೆಮೊರಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನಿರೂಪಕರಿಗೆ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು (ಡಾಟಾ )ದತ್ತಾಂಶ ಮಾಹಿತಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಶೇಖರಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿ ಉಪಯೋಗಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯ ವಿವರವಾದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ, [[ಮಾಹಿತಿ ಗಣನೆ]]ಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ( ಹೀಗಾಗಿ ಅದು ಸರ್ಕುಲರ್ ಡಾಟಾ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಕೈಪಿಡಿಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಿಲ್ಲದೆ ವಿಂಗಡಿಸದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ). ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು- ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಂದ ತಂತುಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು-ಸ್ವಯಂ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅನಧಿಕೃತ ಮಾದರಿಯ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಹಾನಿಕರ ದೋಷವೆನಿಸುತ್ತವೆ. === ವಿನ್ಯಾಸ === ಪರ್ಲ್ ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೂರು ವಿಶಾಲ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವೆಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಹಾರ್ಡ್ ವೇರ್ ನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಳಿಮುಖ, ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೂಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳ, ಮತ್ತು ಕಂಪೈಲರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಹಲವು ಆರಂಭಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭಾಷೆಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಫೊರ್ಟ್ರಾನ್]] ಮತ್ತು C ಯನ್ನು ದುಬಾರಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಹಾರ್ಡ್ ವೇರ್ ಅನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ದುಬಾರಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಮ್ಮರ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮರಗಳ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ CPU ಮತ್ತು ಮೆಮೊರಿ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆಟೋಮಾಟಿಕ್ ಮೆಮೊರಿ ನಿರ್ವಹಣೆ; [[ಡೈನಮಿಕ್ ಟೈಪಿಂಗ್]];ಸರಣಿ ತಂತುಗಳು, ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಷೆಸ್; ನಿಯಮಿತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿರೂಪಣೆಗಳು; ಆಂತರಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ; ಮತ್ತು ಒಂದು (ದಕ್ಷತೆಯ) <tt>ಇವಲ್</tt> ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಾಲ್ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ನುರಿತ ಕಾಂಪೂಟರ್ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ಇಲ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾಷಾ ಸೂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಹುಫ್ಫ್ಮನ್ ಕೋಡಿಂಗ್]] (ಸಾಮಾನ್ಯ ರಚನೆಗಳು ಯು ಕಿರಿದಾಗಿರಬೇಕು.) ಉತ್ತಮ ಎಂಡ್-ವೇಟಿಂಗ್ ( ಮುಖ್ಯ ಮಾಹಿತಿಯು ಮೊದಲು ಬರಬೇಕು), ಇದೊಂದು ಭಾಷಾ ಮೂಲದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ. ಪರ್ಲ್ ನ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಪರ್ಲ್ ಭಾಷಾ ರಚನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತತೆಯಿಂದಾಗಿ ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಓದು ಮತ್ತು ಬರಹದ ಸಹಜತೆಗೆ ಆಸ್ಪದ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಆಲೋಚನಾ ಲಹರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.ಇದರ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ " ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆಯೋ ಅದು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವಂತೆಯೇ ತೋರಬೇಕು." ಉದಾಹರಣೆಗೆ,(ಪರಿಮಾಣಗಳು) ಸ್ಕೆಲಾರ್ಸ್, (ಪದ ವ್ಯೂಹ ರಚನೆ)ಅರ್ರೆಸ್, ಮತ್ತು (ಬಿಡಿಭಾಗಗಳು)ಹ್ಯಾಷೆಷ್ ಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ (ಸಂಜ್ಞೆ) [[ಸಿಗಿಲ್ಸ್]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. (ಪದರಚನಾ ವ್ಯೂಹ) ಅರ್ರೆಯ್ ಸೂಚಿಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಷ್ ಕೀಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ (ಕಟ್ಟು ಬಂಧ) ಬ್ರೇಸ್ ಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ. ಸರಣಿ ತಂತುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ದ ಎಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಾಮಿಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಭಾಷೆಯ ಭಿನ್ನತೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಲಿಸ್ಪ್]], ಅಲ್ಲಿ [[S-ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಶನ್]] ರಚಿಸುವ ಮತ್ತು ಮೂಲ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯನ್ನು ವಿವಿಧ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೇರುವುದಿಲ್ಲ. ( ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ, ವಸ್ತು-ಪ್ರಧಾನ, ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ, ಮತ್ತು ಇತರೆ) ಅಥವಾ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮರ್ಗಳು ಇವಿಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದ ಪದವ್ಯೂಹ ಮತ್ತು ಅದರ ವಾಕ್ಯ ಸಮೂಹ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಕ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಿವೆ. ''ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್'' ನ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಂತೆ, " ಪರ್ಲ್ ಇಸ್ ಏ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಫಾರ್ ಗೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಯುವರ್ ಜಾಬ್ ಡನ್." (ಪರ್ಲ್ ನಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಬಹುದು) ಇದರ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ದೋಷವೆಂದರೆ ಪರ್ಲ್ ಒಂದು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಅಥವಾ ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿಟ್ಟ ಭಾಷೆ ಅಲ್ಲ. ಇದು ಹಲವು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅದು ತನ್ನ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಅಪವಾದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲದೇ [[ಹ್ಯುರಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಪದಾನ್ವಯತೆಯ ಸಂದಿಗ್ದತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಕಂಪೈಲರ್ನ ಮರೆಗುಳಿತನ ಅಥವಾ ಕ್ಷಮಾಶೀಲತೆಯಿಂದ, ರಹಸ್ಯ ಮೈಕ್ರೊಫೊನನ್ನು ಅಥವಾ ಬಗ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸ್ಕೆಲಾರ್ ಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಟ್-ಇನ್ (ಅಂತರ್ಗತ)ಕಾರ್ಯಗಳ ಭಿನ್ನ ವರ್ತನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತ, ಪರ್ಲ್func(1) ಕೈಪಿಡಿ ಹೇಳುವಂತೆ," ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಅದು ನಿಮಗೆ ಸ್ಥಿರತೆ ಬೇಕೆನಿಸುವ ತನಕ, ನಿಮಗೆ ಏನು ಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ." ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಲಾರಿ ವಾಲ್ ರ ಎರಡು ಘೋಷವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ,ಸ್ಲೋಗನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಪರ್ಲ್ ನ ಹಲವಾರು ಧ್ಯೇಯಗಳು ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಂಶ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ತಿಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಹೊಂದಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ''"ಪರ್ಲ್: ದಿ ಸ್ವಿಸ್ಸ್ ಆರ್ಮಿ ಚೈನ್ಸಾ ಆಫ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜಸ್"'' ಮತ್ತು ''ನೋ ಅನ್ನೆಸೆಸ್ಸರಿ ಲಿಮಿಟ್ಸ್"''. ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು "''ದಿ ಡಕ್ಟ್ ಟೇಪ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್'' " ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.oreillynet.com/pub/a/oreilly/perl/news/importance_0498.html | title = The Importance of Perl | year = 1998 | month = April | publisher = O'Reilly & Associates, Inc. | quote = As Hassan Schroeder, Sun's first webmaster, remarked: “Perl is the duct tape of the Internet.” }}</ref>(ಇದು ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ನ ವಾಹಿನಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ) ಪರ್ಲ್ 5ರ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬರವಣಿಗೆಯ ವಿವರ ಅಥವಾ ಮಾನದಂಡವು ಪರ್ಲ್ ಭಾಷೆಗೆ ಪರ್ಲ್ ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರ್ಲ್ ನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ರಚಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಉದ್ದೇಶವಿಲ್ಲ. ನಿರೂಪಕನ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಾರ್ಯರೂಪವಿದೆ, ಭಾಷೆಯು ಅದರೊಂದಿಗೆ ವಿಕಸನ ಹೊಂದಿದೆ. ನಿರೂಪಕ, ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಜೊತೆಗೆ,''ಡಿ ಫಾಕ್ಟೋ'' (ಅಧಿಕಾರಯುತ)ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಈ ಭಾಷೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. [[ಪರ್ಲ್ 6]], ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ<ref>ನೋಡಿ [http://www.perl6.org/specification/ ಪರ್ಲ್ 6 ಸ್ಪಷ್ಟನೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613081424/http://perl6.org/specification/ |date=2010-06-13 }}</ref> ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಅಲ್ಲದೇ ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳು<ref>{{Cite web |url=http://www.perl6.org/compilers/ |title=ಪರ್ಲ್ 6 ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆಗಳು |access-date=2010-06-10 |archive-date=2009-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091202073302/http://www.perl6.org/compilers/ |url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವೊಂದು ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ. === ಅಳವಡಿಕೆಗಳು === ಪರ್ಲ್ ಹಲವು ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ವಿವಿಧ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಥರ್ಡ್-ಪಾರ್ಟಿ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳ ಲಭ್ಯತೆಗಳ ಸಂಯೋಗವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ವೆಬ್ ನ ಪ್ರಾರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ [[CGI]] ಲಿಪಿಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು "ದಿ ತ್ರೀ ಪೀ'ಸ್" ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ([[ಪೈತಾನ್]] ಮತ್ತು [[PHP]]ಯ ಜೊತೆ), ಇದು ವೆಬ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆ. ಇದು ಜನಪ್ರಿಯ [[LAMP]] [[ಸೊಲ್ಯುಶನ್ ಸ್ಟಾಕ್]] ನ ಒಂದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿ ವೆಬ್ ನ ಅಭಿವೃದ್ದಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ಒಳಗೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳೆಂದರೆ(ಪರ್ಯಾಯ ಪದ) [[ಸ್ಲಾಶ್]], [[ಬಗ್ಜಿಲ್ಲ]], [[RT]], [[TWiki]], ಮತ್ತು [[ಮೊವಬಲ್ ಟೈಪ್]] ಗಳಾಗಿವೆ. ಹಲವು ಅತಿ-ದಟ್ಟಣೆಯ ಅಂತರಜಾಲಗಳು ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[Amazon.com]], [[bbc.co.uk]], [[Priceline.com]],[[Craigslist]], [[IMDb]]<ref>{{cite web | title = IMDb Helpdesk: What software/hardware are you using to run the site? | url = http://www.imdb.com/help/search?domain=helpdesk_faq&index=1&file=techinfo | accessdate = 2007-09-01 }}</ref>, [[LiveJournal]],[[Slashdot]] ಮತ್ತು [[Ticketmaster]]. ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಬಂಧಿಸುವ ಅಥವಾ [[ಜೋಡಣಾ ಭಾಷೆ]]ಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಇದರಲ್ಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ಫೆಸೆಸ್ಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಡಾಟಾ ಮುಂಗಿಂಗ್<ref> [http://books.perl.org/book/95 ಪರ್ಲ್ ಜೊತೆಗಿನ ಡಾಟಾ ಮುಂಗಿನ್]</ref>(ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು) ಮಾಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಅದೆಂದರೆ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಡಾಟಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ರಿಪೋರ್ಟ್ ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸುವುದು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಈ ಬಲಗಳು ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ಪರ್ಲ್ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ವಿವಿದೋದ್ದೇಶ (ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ) ಭಾಷೆಯಾಗಲು [[ಸಿಸ್ಟಮ್ ಅಡಮಿನಿಸ್ಟ್ರೆಟರ್]]ಸ್ ಸಂಯೋಜನೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ಅದಲ್ಲದೇ ಏಕ ಆದೇಶದ ನಿರ್ದೇಶನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಳಜಿಯೊಂದಿಗೆ, ಪರ್ಲ್ ಕೋಡನ್ನು [[ವಿಂಡೋಸ್]] ಮತ್ತು ಯುನಿಕ್ಸ್ಗೆಗೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಒಯ್ಯಲು ಸಾಧ್ಯ. ಒಯ್ಯಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಪರ್ಲ್ ಕೋಡನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ಒದಗಿಸುವವರು ([[COTS]] ಮತ್ತು ಬೆಸ್ಪೋಕ್ ಇಬ್ಬರೂ)ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸರಳಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ರಚನೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಲಿಪಿ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಯುಸರ್ ಇಂಟರ್ಫಾಸೆಸ್ (GUIs)ಗಳನ್ನು ಪರ್ಲ್ ನ ಸಹಾಯದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪರ್ಲ್/Tk ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಲಿಪಿಯ ಜೊತೆ ಬಳಕೆದಾರನ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರಭಾವ ತಿಳಿಯಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಮನ್ವಯ ಅಥವಾ ಅಸಮನ್ವದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ ಇವುಗಳು ಕಾಲ್ಬ್ಯಾಕ್ ಬಳಸಿ GUIಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ, ನೋಡಿ [[Tk]],[[Tcl]], [[Wxಪರ್ಲ್]] and [[Prima ಪರ್ಲ್]]. ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು [[ಬೈಯೋಇನ್ಫಾರ್ಮ್ಟಿಕ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇದು ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಅಳವಡಿಕೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಡಾಟಾ ಸೆಟ್ಗಳ ಸಮರ್ಥ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸದ್ಯ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಅಳವಡಿಕೆ (ಅನುಷ್ಠಾನ) === Cನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಹಾಗೆ ಪರ್ಲ್ ಒಂದು ಒಳತಿರುಳ ವಿವರಿಸುವ (ಕೋರ್ )ವಿವರಕ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಪರ್ಲ್ ಮತ್ತು Cನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಹಾಗೆ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹದ ಜೊತೆಗೂಡಿದೆ. ಇದರ ಆಧಾರ ವಿಂಗಡನೆಯು,{{As of|2009|lc=on}}, [[tar file]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಮಾಡಿದರೆ ಮತ್ತು {1 {1}MB{/1)._ಸಂಕುಚಿತ{2/}ಗೊಂಡರೆ ಅದು 13.5 ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿವರಣೆಯು 150,000 ಲೈನ್ಗಳ C ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು 1 MB ಯಷ್ಟು ಸಂಕಲನದ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಯಂತ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ, ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ಲಿಂಕ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಬಹುದು. ಇತರ ಪ್ರೊಗ್ರಾಂಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 500 ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ 200,000 ಪರ್ಲ್ ಲೈನುಗಳು, ಹೀಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 350,000 C ಕೋಡ್ ಲೈನುಗಳು ಅಡಕವಾಗಿದೆ. (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ C ಕೋಡಿನ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು ಕ್ಯಾರೆಕ್ಟರ್-ಎನ್ಕೋಡಿಂಗ್ ಟೇಬಲ್ಸ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.) ವಿವರಣೆಗೆ ಒಂದು ವಸ್ತು-ಆಧಾರಿತ ವಿನ್ಯಾಸವಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ಭಾಷೆಯ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳು-ಸ್ಕೆಲಾರ್ಸ್, ಅರ್ರಯ್ಸ್, ಹ್ಯಾಷೆಸ್, ಸಂಕೇತ ರೆಫ್ಸ್, ಫೈಲ್ ಹಾಂಡಲ್ಸ್ - ಎಲ್ಲವೂ C ಸ್ಟ್ರಕ್ಟ್ನ(ರಚನೆ) ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಟ್ರಕ್ಟ್ಸ್ಳ(ರಚನೆಗಳ) ಮೇಲಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಮಾಕ್ರೊಸ್, ಟೈಪ್ದೆಫ್ಸ್, ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ; ಇವುಗಳು ಪರ್ಲ್ C API ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪರ್ಲ್ APIಗಳು ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ಗೊಂದಲ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಅದರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸುವ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಉಪಯೋಗಿಸುವವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲಿನ ವಿವರಣೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಸಂಕಲನ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚಾರಣೆಯ ಘಟ್ಟವೆಂದು ವಿಷದವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಬಹುದು.<ref> ಪರ್ಲ್ 5ರ ವಿವರಕದ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು'' ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್'', ಮೂರನೇ ಆವೃತ್ತಿ, [http://www.oreilly.com/catalog/pperl3/chapter/ch18.html ಅಧ್ಯಾಯ 18] ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪುಟ 467ನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಚಲನಾ ಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನಾ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಚಲನಾ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನಾ ಅವಧಿಯಿಂದ ಜಾಗರೂಕವಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ "ಅವಧಿ" ಮತ್ತು "ಘಟ್ಟ"ವನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.</ref> ಪರ್ಲಿನಲ್ಲಿ, ಈ '''ಘಟ್ಟಗಳು''' ವಿವರಣೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ತರವಾಗಿವೆ. ಒಂದೊಂದು ಅರ್ಥೈಸುವ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಘಟ್ಟವನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟಗಳು ಒಂದು ನಿಶ್ಚಿತ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಡೆಯುವುದೇನೆಂದರೆ ಪರ್ಲ್ ನ ಸಂಕಲಿತ ಘಟ್ಟವು ಪರಿವರ್ತಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಪರ್ಲ್ ನ ಚಲನಾ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಅಪವಾದಗಳಿವೆ. ಪರ್ಲ್ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ದಕ್ಷತೆಯ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಉಪಯೋಗವನ್ನು ಪರ್ಲ್ ಕೋಡಿನ ಸಂಕಲನಾ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಕಾರ್ಯಶೀಲತಾ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರಿವರ್ತಕಗಳನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಒದಗಬಹುದಾದ ಹಂತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದಗಳೆಂದರೆ '''ಕಂಪೈಲ್ ಟೈಮ್ ''' ಮತ್ತು '''ರನ್ ಟೈಮ್'''. ಪರ್ಲ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಪೈಲ್ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಂಪೈಲ್ ಟೈಮ್ ನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಂಪೈಲ್ ಟೈಮ್ ಅನ್ನು ಚಲನಾ ಘಟ್ಟದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ತಂತುವಿನ ಚರ್ಚೆಯು ಕೋಡಿಗೆ ಇರುವ ಕಂಪೈಲ್ ಟೈಮ್ ಅನ್ನು <code>[[ಎವಾಲ್]]</code> ಬಿಲ್ಟ್-ಇನ್ (ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ)ನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಚಲನಾ ಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಪೈಲ್ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ಚಾಲಿತ ಘಟ್ಟವನ್ನು ಚಲನಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. <code>BEGIN</code> ಬ್ಲಾಕ್ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಂಕೇತವು ಚಲನಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿನ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯ, ಕಂಪೈಲ್ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕಂಪೈಲ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅರ್ಥೈಸುವಿಕೆಯ ಪದಾನ್ವಯವು ಪರ್ಲ್ ಕೋಡನ್ನು ವಾಕ್ಯರಚನಾ ವೃಕ್ಷವ್ಯೂಹಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಚಲನಾ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅದು ಪ್ರೊಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ವೃಕ್ಷದ ಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುತ್ತದೆ. ಪಠ್ಯ ವಿಷಯವು ಪದಾನ್ವಯವಾಗುವುದು ಒಂದೇ ಒಂದು ಬಾರಿ, ವಾಕ್ಯ ರಚನಾ ವೃಕ್ಷರೇಖೆಯು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ಮುಂಚೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತತೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪತೆ ಸಮರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಂಪೈಲ್-ಅವಧಿಯ ವಾಕ್ಯರಚನಾ ವೃಕ್ಷರೇಖಾಕ್ಷರದ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವು [[ಸ್ಥಿರ ಪದರ]] ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರಸಾರ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಇಣಕುವ ಕಿಂಡಿಯ [[ಪೀಪ್ ಹೋಲ್ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ]] ಕೂಡ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಟರ್ನಿಂಗ್-ಕಂಪ್ಲೀಟ್ [[ವ್ಯಾಕರಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯು ಚಲನಾ-ಅವಧಿಯ ಕೋಡ್ ನಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡು ಕಂಪೈಲ್ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Schwartz | first = Randal | authorlink = Randal L. Schwartz | title = On Parsing Perl | url =http://www.perlmonks.org/index.pl?node_id=44722 | accessdate = 2007-01-03 }}</ref> ಅದ್ದರಿಂದ, ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಪದಛೇದದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ [[Lex]]/ [[Yacc]] lexer/parser ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅರ್ಥೈಸುವವನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ(ಶಬ್ದ ಕೋಶ) ಲೆಕ್ಸೆರ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಇದು ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ [[GNU ಬೈಸನ್]] ಪದ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯದನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮಭಾಗಿಯಾಗಿ ಭಾಷೆಯ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವಂತೆ "ಓನ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ ಕ್ಯಾನ್ ಪಾರ್ಸೆ ಪರ್ಲ್," ಎಂದರೆ ''ಪರ್ಲ್ '' '''' ಭಾಷೆಯ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ನಿಜವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಪರ್ಲಿನ ವಿವರಕನು ಟ್ಯುರಿಂಗ್ ಮಷಿನ್ ಅನ್ನು ಕಂಪೈಲ್ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ,[[ಹಾಲ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಂ]] ಅನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಒಂದು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ ಹಾಲ್ಟಿಂಗ್ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಕೂಡ ಯಾವಾಗಲೂ ಪರ್ಲಿನ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪರ್ಲ್ ನ ವಿಶೇಷ ಆಯ್ಕೆ ಯುಸರ್ ಅಕ್ಸೆಸ್ಸ್ಗೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅದರ ಕಂಪೈಲರ್ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೈದ್ದಾಂತಿಕ ಶುದ್ದಿಯಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಬೆಲೆ ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಅನಾನುಕೂಲವು ತುಂಬಾ ವಿರಳ. ಪರ್ಲಿನ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಇತರ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ಗಳು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಧಾರ-ಸಂಕೇತದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಆಟೋ-ಇನ್ಡೆಂಟ್ಟರ್ಸ್, ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವಾಕ್ಯ ವೃಕ್ಷದ ರಚನೆಯ ಜೊತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ ನ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಜೊತೆಯೂ ಸಹ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆಡಂ ಕೆನ್ನೆಡಿಯವರ PPI ಯೋಜನೆ ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಬಲ್ಲ ಸಂಕೇತವಾಗಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ( ಇದನ್ನು ಪರ್ಲ್ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.) ಪರ್ಲ್ ಕೋಡ್ ನ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒಂದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು. ( ಅದರ ಸಮಗ್ರತೆಯನ್ನು ಒಂದು ದಾಖಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು). ಕೆನ್ನೆಡಿಯವರು ಮೊದಲೇ ಊಹಿಸಿದಂತೆ, " ಪರ್ಲಿನ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಯು [[ಹಾಲ್ಟಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆ]] ಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ."<ref>ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಇದರಿಂದ{{cite web | url=http://search.cpan.org/~adamk/PPI-1.201/lib/PPI.pm | title=PPI—Parse, Analyze and Manipulate Perl (without perl) | author=Kennedy, Adam | year=2006 | publisher=[[CPAN]] | access-date=2010-06-10 | archive-date=2010-02-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100223093532/http://search.cpan.org/~adamk/PPI-1.201/lib/PPI.pm | url-status=dead }}</ref>, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾಬೀತಾಯಿತು.<ref>{{cite journal | authorlink = Jeffrey Kegler | title = Rice's Theorem | journal = The Perl Review | volume = 4 | issue = 3 | pages = 23–29 | date = Summer 2008}} ಮತ್ತು {{cite journal | authorlink = Jeffrey Kegler | title = Perl is Undecidable | journal = The Perl Review | volume = 5 | issue = 0 | pages = 7–11 | date = Fall 2008}}, ಇದು ಆನ್ ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ {{cite web | url=http://www.jeffreykegler.com/Home/perl-and-undecidability | title=Perl and Undecidability | author=Kegler, Jeffrey | access-date=2010-06-10 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090817183115/http://www.jeffreykegler.com/Home/perl-and-undecidability | archive-date=2009-08-17 | url-status=dead}}</ref> ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಸುಮಾರು 120,000 ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಸಾಧಾರಣ ರಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಈ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕೋರ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಪರ್ಲ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವವರು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ವಿವರಣೆಯ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ಬಗ್ ಪ್ರವೇಶಿಸದ ಹಾಗೆ ಖಾತ್ರಿಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಪರ್ಲ್ ಬಳಕೆದಾರರು ತಮ್ಮ ಸಿಸ್ಟಮ್ನಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆಯ ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ಶೋಧನೆ ನಡೆದಾಗ ಅದು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಮಾಡುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬರುವ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಕೇತ ಆಧಾರವು 1994ರಿಂದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಕೋಡನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಸರಳ, ಸ್ಪಷ್ಟ, ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಆಂತರಿಕ ಇಂಟರ್ಫೆಸೆಸ್ಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಕಾರ್ಯತಃ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮುಖ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಮುಂಚಿನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಪರ್ಲಿನ ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು ಪರ್ಲ್ [http://www.perlfoundation.org/perl5/index.cgi?pumpking ಪಂಪ್ಕಿಂಗ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಜೊತೆ ಸಂಘಟಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಇವು ಸಮಗ್ರ ಪ್ಯಾಚ್ ಸಬ್ಮಿಸ್ಶನ್ ಮತ್ತು ಬಗ್ ಫಿಕ್ಸಸ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ [http://www.perlfoundation.org/perl5/index.cgi?perl5_porters ಪರ್ಲ್ 5_porters]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನ ಮೈಲಿಂಗ್ ಲಿಸ್ಟ್ನ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ 5.11ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಯತ್ನಗಳು ಕೆಲವು ಕೋರ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳ ರೆಫಾಕ್ಟೊರಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಪರ್ಲ್ ಕೋರ್<ref>{{Cite web |url=http://search.cpan.org/~jesse/perl-5.11.1/pod/perl5110delta.pod |title=Perl 5.11.0 delta |access-date=2010-06-10 |archive-date=2010-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218091406/http://search.cpan.org/~jesse/perl-5.11.1/pod/perl5110delta.pod |url-status=dead }}</ref> ನ 'ಡ್ಯೂಯಲ್ ಲೈಫ್ಡ್' ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. === ಲಭ್ಯತೆ === ಪರ್ಲ್ ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಟಿಸ್ಟಿಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[GNU ಜನರಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್]] ಎರಡರಿಂದಲೂ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಹಲವು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪದ್ದತಿಗಳಿಗೆ [[ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟಮ್]]ಸ್ ಗಳಿಗೆ ಹಂಚಿಕೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[Unix]] ಮತ್ತು [[Unix-like]]ಸಿಸ್ಟಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಹಲವು ನೂತನ (ಮತ್ತು ಹಲವು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ) ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಆರು ವರದಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಎಲ್ಲ Unix-ಲೈಕ್ [[ಸೋರ್ಸ್ ಸಂಕೇತ ]], [[POSIX]]-ಕಂಪ್ಲೈಂಟ್, ಅಥವಾ ಬೇರೆಯ-Unix-compatible ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಬಹುದು.<ref name="cpanports">{{cite web | url=http://www.cpan.org/ports/ | title=Perl Ports (Binary Distributions) | publisher=CPAN.org | author=Hietaniemi, Jarkko | year=1998}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಇದು ವಿರಳವಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಹಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಆಪರೇಟಿಂಗ್ ಸಿಸ್ಟೆಮ್ಸ್ಗಳಲ್ಲಿ ಡಿಫಾಲ್ಟ್ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಾಗಿ ಸೇರ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. [[Mac OS Classic]]ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಿಶೇಷ ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ, ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಕೊಂಡಿ Macಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="macperl">{{cite web | url=http://www.macperl.com/ | title=The MacPerl Pages | year=1997 | publisher=Prime Time Freeware}}</ref> ದಿ ''ಕ್ಯಾಮ್ಪ್ರಹೆನ್ಸಿವ್ ಪರ್ಲ್ ಅರ್ಕ್ಹಿವ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್'' [http://www.cpan.org/ (ಸಮಗ್ರ ಸಕ್ರಿಯ ಪರ್ಲ್ ಜಾಲ) CPAN] ಸಹಾಯಕ ವೇದಿಕೆಯ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಹಂಚಿಕೆಯ ಲಿಂಕ್ ಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.cpan.org/ports/ CPAN/ports]</ref> CPAN ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಪರ್ಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಕೋರ್ ಪರ್ಲ್ ಹಂಚಿಕೆಯ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ. ==== ವಿಂಡೋಸ್‌ ==== [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]]ನ ಬಳಕೆದಾರರು ಪರ್ಲ್ ನ ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜೋಡಿ ಹಂಚಿಕೆಗಳನ್ನು Win32<ref>{{cite web | url=http://win32.perl.org/wiki/index.php?title=Win32_Distributions#Perl_Distributions | title=Win32 Distributions | publisher=Win32 Perl Wiki}}</ref> ಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಆಕ್ಟಿವ್ ಪರ್ಲ್]]. [[ಆಧಾರ ಸಂಕೇತ]]ದಿಂದ ಪರ್ಲ್ ನ ಸಂಕಲನದ ವಿಂಡೋಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯ, ಆದರೆ ಹಲವು ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಅವಶ್ಯಕವಾದ C ಕಂಪೈಲರ್ ಮತ್ತು ರಚನಾ ಪರಿಕರದ ಕೊರತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ CPANನಿಂದ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಗಶಃ Cನಿಂದ; ಆಕ್ಟಿವ್ ಪರ್ಲ್ ಜೋಡಿ ಹಂಚಿಕೆಯ ಬಳಕೆದಾರರು, ಹೀಗಾಗಿ,[[ಆಕ್ಟಿವ್ ಸ್ಟೇಟ್]]ಸ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಒದಗುವ ರಿಪ್ಯಾಕೇಜ್ಡ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳು ಪೂರ್ವ ಸಂಕಲಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[PPM]] ಜೊತೆ ಅಳವಡಿಸಬಹುದು.ಈ ಸಂಗ್ರಹದ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಲವು ದೀರ್ಘ-ಕಾಲಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ತಲೆದೋರಿವೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.mail-archive.com/perl-qa@perl.org/msg05407.html | title=Activestate and Scalar-List-Utils | author=Golden, David | year=2006}}</ref><ref>{{cite web | url=http://use.perl.org/~Alias/journal/35219 | title=ActivePerl PPM repository design flaw goes critical | author=Kennedy, Adam | year=2007 | access-date=2010-06-10 | archive-date=2009-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091201013635/http://use.perl.org/~Alias/journal/35219 | url-status=dead }}</ref> [[ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ ಪರ್ಲ್]],<ref> [http://strawberryperl.com/ ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ ಪರ್ಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ]</ref>(ಈ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ) ಒಂದು ಹೊಸ ಮತ್ತು ವಿಂಡೋಸ್ ಗೆ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಆಧಾರದ ಹಂಚಿಕೆ. ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ, ಜನವರಿ 2008ರಿಂದ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕೋರಿಕೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ ಪರ್ಲ್ ಇತರ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪರ್ಲ್ ನ ಹಂಚಿಕೆಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ XS ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳ ಸಂಕಲನವು ಸೇರಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009ರ ತನಕ, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ ಪರ್ಲ್ [http://perl.org ] ಡೌನ್ ಲೋಡ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. (ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ)ಸ್ಟ್ರಾಬೆರ್ರಿ ಪರ್ಲ್ ಒಂದು ಆಕ್ಟಿವ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಲೋಪ್-ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಪರ್ಲ್ ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ವಿಂಡೋಸ್ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. win32.ಪರ್ಲ್.org<ref>[http://win32.perl.org/ win32.perl.org/]</ref> ಅನ್ನು [[ಆಡಂ ಕೆನ್ನೆಡಿ]] [[ದಿ ಪರ್ಲ್ ಫೌಂಡೆಶನ್]]ನ ಪರವಾಗಿ ಜೂನ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು. ಇದು "ವಿಂಡೋಸ್ ಮತ್ತು ಪರ್ಲ್ ನ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ" ಒಂದು ಸಾಮೂಹಿಕ ಅಂತರಜಾಲ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯೆಂದರೆ ಪರ್ಲ್ ಹಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ-ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವುದು. ಇದರಲ್ಲಿ C ಕಂಪೈಲರ್ ಸೇರಿದೆ. ಇದರ ರಚನಾ ಪರಿಕರವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಂಡೋಸ್ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳನ್ನೂ ನೇರವಾಗಿ CPAN ನಿಂದ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪದ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ವನಿಲ್ಲಾ ಪರ್ಲ್ ಹಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://vanillaperl.com/ |title=ವನಿಲ್ಲಾ ಪರ್ಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ |access-date=2010-06-10 |archive-date=2008-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081228005424/http://vanillaperl.com/ |url-status=dead }}</ref> ದಿ [[ಸಿಗ್ವಿನ್]] ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯ ಪದರವು ವಿಂಡೋಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿಡುವ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾರ್ಗ. ವಿಂಡೋಸ್ ನಲ್ಲಿ ಸಿಗ್ವಿನ್ ಒಂದು Unix-ಲೈಕ್ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಪರ್ಲ್ ಮತ್ತು cpan ಎರಡೂ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಪ್ರಿ-ಕಂಪೈಲ್ದ್ ಪ್ಯಾಕೆಜಸ್ ಆಗಿ ಸಿಗ್ವಿನ್ ಸೆಟಪ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ನಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಿಗ್ವಿನ್ [[gcc]]ಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಮೂಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಂಕಲಿಸುವುದು ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯ. == ಭಾಷೆಯ ರಚನಾ-ಕ್ರಮ == {{Manual|section|date=December 2008}} ಪರ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ, ಕನಿಷ್ಠ [[ಹಲೋ ವರ್ಲ್ಡ್]] ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಬರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ: <source lang="perl "> print "Hello, world!\n"; </source> ಇದು 1}Hello,world! ಸರಣಿ [[ತಂತು]]ವನ್ನು [[ಮುದ್ರಣ]] ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು [[ಹೊಸವಾಕ್ಯ]], ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಒಂದು <code>n</code> ವಿಶೇಷ ಚಿಹ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ವಿವರಣೆಯು ಪ್ರೆಸೆಡಿಂಗ್ [[ಎಸ್ಕೇಪ್ ವಿಶೇಷ ಚಿಹ್ನೆ ]](ಒಂದು ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಲಾಶ್) ಮೂಲಕ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿನ ಅಧಿಕೃತ ರೂಪವು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶಬ್ದಾಡಂಬರವಾಗಿದೆ: <source lang="perl "> !/usr/bin/perl print "Hello, world!\n"; </source> ಹ್ಯಾಷ್ ಮಾರ್ಕ್ ವಿಶೇಷ ಚಿಹ್ನೆ ಒಂದು[[ಟೀಕೆ]]ಯನ್ನು ಪರ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೋಡಿನ ಲೈನಿನ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಕಂಪೈಲರ್ ಇದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಟೀಕೆಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವಿದೆ: ಇದು ಸಮಗ್ರ ವಿಷಯದ [[ಶೇಬ್ಯಾಂಗ್]]ಲೈನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು Unix-ಮಾದರಿಯ ಕಾರ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಪರ್ಲ್ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<code>ಪರ್ಲ್ </code> ಅನ್ನು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಮಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. (ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, [[ಮೈಕ್ರೋ ಸಾಫ್ಟ್ ವಿಂಡೋಸ್]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು <code>.pl</code>[[ಎಕ್ಸ್ಟೆನ್ಶನ್]] ನ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಲ್ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, <code>ಪರ್ಲ್ </code>ಶೇಬ್ಯಾಂಗ್ ಲೈನನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಪದಾನ್ವಯದ ವಿವರಣೆಗೆ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ;<ref name="perlrun">{{cite web | url=http://perldoc.perl.org/perlrun.html#DESCRIPTION | title=perlrun manpage}}</ref> ಆದ್ದರಿಂದ, ಶೇಬ್ಯಾಂಗ್ ಲೈನ್ ಕಂಪೈಲರ್ನಿಂದ ಅಲಕ್ಷ್ಯಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಜವಲ್ಲ.) ಅಧಿಕೃತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ವಾಕ್ಯ ಒಂದು ಅಲ್ಪ ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪರ್ಲ್ ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ಫೈಲ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಏಕ ನಿರೂಪಣೆಗೆ, ಒಂದು ವಿಂಗಡಕ ಅನವಶ್ಯಕ, ಆದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ನ ಕನಿಷ್ಠ ರೂಪದಿಂದ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬಹುದು-ಅಥವಾ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಬ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ಫೈಲಿನ ಅಂತಿಮ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದಲೂ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು. ಅಧಿಕೃತ ರೂಪವು ಇದನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಅನವಶ್ಯಕವಾದರೂ ಇದು ಇಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಸುಲಭ: ಕೋಡನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಬ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ಫೈಲಿನ ಕಡೆಯಿಂದ ಸೆಮಿಕಾಲನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸದೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬಹುದು. ಪರ್ಲ್ 5.10ರ ರೂಪವು ಒಂದು <code>ಸೆ</code> ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ನ್ಯೂಲೈನ್ ವಿಶೇಷ ಚಿಹ್ನೆ ಅನ್ನು ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಲಗತ್ತಿಸುತ್ತದೆ, ಕನಿಷ್ಠ "ಹಲೋ ವರ್ಲ್ಡ್" ಪ್ರೋಗ್ರಾಮನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ: <source lang="perl "> use v5.10.0; # ಹೊಸ 5.10 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸೂಚನೆಗೆ ಉಪಸ್ಥಿತವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 'ಹಲೋ, ವರ್ಲ್ಡ್!' ಎಂದು ಹೇಳಿ. </source> === ಡಾಟಾ ಮಾದರಿಗಳು (ಅಂಕಿಅಂಶ ದತ್ತಾಂಶ ಮಾದರಿಗಳು) === ಪರ್ಲ್ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮೂಲ [[ಡಾಟಾ ಮಾದರಿ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವುದೆಂದರೆ (ಪರಿಮಾಣ) [[ಸ್ಕೆಲಾರ್]]ಸ್, (ಪದವ್ಯೂಹ)[[ಅರ್ರೆಯ್]]ಸ್, [[ಹ್ಯಾಷೆಸ್]], [[ಫೈಲ್ ಹ್ಯಾಂಡಲ್]]ಸ್ ಮತ್ತು [[ಸಬ್ರುಟೀನ್]]ಸ್ * [[ಸ್ಕೆಲಾರ್]] (ಪರಿಮಾಣ) ಒಂದು ಏಕ ಮೌಲ್ಯ; ಅದು ಒಂದು ಅಂಕಿ- ಸಂಖ್ಯೆ, ಒಂದು ಸರಣಿ [[ತಂತು]], ಅಥವಾ ಒಂದು [[ಉಲ್ಲೇಖ]]ವಾಗಿರಬಹುದು. * ಈ ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯು)ಅರ್ರೆಯ್ ಸ್ಕೆಲಾರ್ಗಳ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಸಂಗ್ರಹ. * ಹ್ಯಾಷ್, ಅಥವಾ [[ಅಸೋಸಿಯೇಟಿವ್ ಅರ್ರೆಯ್]], ತಂತುಗಳಿಂದ ಸ್ಕೆಲಾರ್ ವರೆಗಿನ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ; ತಂತುಗಳನ್ನು ''ಕೀಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಸ್ಕೆಲಾರ್ಗಳನ್ನು ''ವಾಲ್ಯುಸ್ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. * [[ಫೈಲ್ ಹಾಂಡಲ್]] ಒಂದು ಕಡತಕ್ಕೆ ನಕ್ಷೆ, ಸಾಧನಕ್ಕೆ, ಅಥವಾ ನಳಿಕೆಗೆ ಒಂದು ನಕ್ಷೆ; ಇದು ಓದಲು, ಬರೆಯಲು, ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕೂ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * (ನಿರಂತರ ಬಳಸುವ ಮಾಮೂಲು ಕ್ರಮ) ಸಬ್ರುಟೀನ್ ಕೋಡ್ ನ ಒಂದು ತುಣುಕು ಇದರಿಂದ ಚರ್ಚೆ ಫಲಿಸಿ, ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರಬಹುದು, ಅಲ್ಲದೇ ಅದು (ದತ್ತಾಂಶ)ಡಾಟಾವನ್ನು ಮರಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವು ವೇರಿಯಬಲ್ಗಳು (ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು)[[ಸಿಗಿಲ್]]ನ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಡಾಟಾ ಮಾದರಿಯ ಅಕ್ಸೆಸ್ ಅನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ವತಃ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೌಲ್ಯ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ), ಸಿಗಿಲ್ ಹೊಂದಿರದಿದ್ದ ಫೈಲ್ ಹಾಂಡಲ್ಸ್ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಹೆಸರನ್ನು ಮೌಲ್ಯಗಳ ವಿವಿಧ ಡಾಟಾ ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. <table><td> <tr><td>'''ಸಿಗಿಲ್ ''' </td><td>''' ಉದಾಹರಣೆ ''' </td><td>'''ವರ್ಗ''' </td></tr><td> <tr><td>$</td><td>$foo</td><td>ಒಂದು ಸ್ಕೆಲಾರ್ </td></tr><td> <tr><td>@</td><td>@foo</td><td>ಒಂದು ಅರ್ರೆಯ್ (ವ್ಯೂಹಾ ರಚನೆ)</td></tr><td> <tr><td>%</td><td>%foo</td><td>ಒಂದು ಹ್ಯಾಷ್ </td></tr><td> <tr><td>ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ</td><td>FOO</td><td>ಒಂದು ಫೈಲ್ ಹಾಂಡಲ್</td></tr><td> <tr><td>&amp;</td><td>&amp;foo</td><td>ಒಂದು ಸಬ್ರುಟೀನ್ (ಕೆಲವು ಕಾನ್ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ಸಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಐಚ್ಚಿಕ)</td></tr><td> <tr><td>*</td><td>*foo</td><td>ಒಂದು ಟೈಪ್ಗ್ಲೋಬ್ </td></tr><td> </td></td></td></td></td></td></td></td></table> [[ಫೈಲ್ ಹಾಂಡಲ್]]ಸ್ ಮತ್ತು (ಸ್ಥಿರ ಪದಗಳು) ಕಾನ್ಸ್ಟಂಟ್ಗಳು ಅಪ್ಪರ್ ಕೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇದು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಢಿ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಿಗಿಲ್ ಗಳಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಸಂಜ್ಞೆಗಳಿಲ್ಲ. ಎರಡರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಜಾಗತಿಕ ವೆಶಾಲ್ಯ ಪಡೆದಿದೆ, ಆದರೆ ಫೈಲ್ ಹಾಂಡಲ್ ಗಳನ್ನು ಅದರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಸ್ಕೆಲಾರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು, ಇದಲ್ಲದೇ ಬದಲಾಗಿ ಪದಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದನ್ನು [[ಡಾಮಿಯನ್ ಕಾನ್ವೆ]]ಯವರ ''ಪರ್ಲ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಸಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನುಕೂಲದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಪರ್ಲ್ 5.6 <code>ಮುಕ್ತ</code> ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸದು ಒಂದು ಸ್ಕೆಲಾರ್ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು [[ಸ್ವಚೈತನ್ಯ]]ದಿಂದ ಸಿದ್ದಗೊಂಡು ಹೆಸರಿನತ್ತ ಫೈಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಸರಿಸದ ಫೈಲ್ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮಾಹಿತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಸ್ಕೆಲಾರ್ ಮೌಲ್ಯಗಳು ==== ಸರಣಿ ತಂತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು (ಅಕ್ಷರಗಳು) ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಬೇಕು. ಒಂದು ಸರಣಿ ತಂತುವನ್ನು ಎರಡು ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ವೆರಿಯಬಲ್ಗಳ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರ ಹೆಸರುಗಳು ತಂತುಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೌಲ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು ತಂತುವಿನಲ್ಲಿ (ಅಥವಾ '''ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸು''' ತ್ತದೆ) ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ತಂತುವನ್ನು ಒಂದು ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಿದರೆ ಅದು ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೌಲ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ $ಹೆಸರು "ಜಿಮ್" ಎಂದಿದ್ದರೆ ("ಮೈ ನೇಮ್ ಇಸ್ $ನೇಮ್") "ಮೈ ನೇಮ್ ಇಸ್ ಜಿಮ್", ಎಂದು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ('ಮೈ ನೇಮ್ ಇಸ್ $ನೇಮ್') ಎಂದಿದ್ದರೆ "ಮೈ ನೇಮ್ ಇಸ್ $ನೇಮ್" ಎಂದೇ ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ತಂತುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಬ್ಯಾಕ್ಸ್ಲಾಶ್ ದಂಡ ಅಥವಾ ಒಂಟಿ ಚಿನ್ಹೆಯಿಂದ ತಂತುವನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಬೇಕು. ಒಂಟಿ ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕಾದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಬ್ಯಾಕ್ ಸ್ಲಾಶ್ ದಂಡ ಅಥವಾ ಎರಡು ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಯಿಂದ ತಂತುವನ್ನು ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಬೇಕು. ತಂತುಗಳನ್ನು q ಮತ್ತು qq ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಗಳಿಂದ ನಮೂದಿಸಬಹುದು-ನಿರ್ವಾಹಕರ ತರಹ. 'ದಿಸ್' ಎನ್ನುವುದು q(ದಿಸ್)ಗೆ ಸಮವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ "$ದಿಸ್" qq($ದಿಸ್)ಗೆ ಸಮವಾಗಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಮಲ್ಟಿಲೈನ್ ತಂತುಗಳನ್ನು'''ಹಿಯರ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್''' ಬಳಸಿ ವಿಷದಪಡಿಸಬಹುದು: <source lang="perl "> $multilined_string = <<EOF; ಇದು ನನ್ನ ಮಲ್ಟಿಲೈನ್ದ್ ತಂತು ಗಮನಿಸಿ ನಾನು "EOF" ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ಸಮಾಪ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. EOF </source> ಸಂಖ್ಯೆಗಳಿಗೆ (ಸ್ಥಿರಾಂಕಗಳು) ಉದ್ದರಣಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪರ್ಲ್ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ತಂತುಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಬಳಕೆಯಾದ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಅವಲಂಬನೆಯ ಮೇಲೆಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಪರ್ಯಾಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ತಂತುಗಳು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಾಗ, ತಂತುವಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲದ ಭಾಗಗಳ ಎಳೆದಾಟವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ. ತಂತುವಿನ ಅಮುಖ್ಯ ಭಾಗವು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ತಂತುವು 0 ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಂದಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ, ತಂತುಗಳು $n ಮತ್ತು $m ಗಳನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಕೇತ ಸಂಖ್ಯೆ '5'ನ್ನು ಮುದ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ವೇರಿಯಬಲ್ಗಳ (ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು) ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಪರ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದುದೆಂದರೆ, <code>+</code> ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಖ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚಳದ ನಿರ್ವಾಹಕ. ತಂತುವಿನ ಪೋಣಿಸುವಿಕೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಾಲದ್ದು. <source lang="perl"> $n = '3 apples'; $m = '2 oranges'; print $n + $m; </source> ಭಿನ್ನರಾಶಿ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರ ಮೌಲ್ಯಗಳಾಗಿ [[ಪೂರ್ಣಾಂಕ]]ವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ: <code>int</code>ಅಸಮಗ್ರ ಭಾಗವನ್ನು ತುಂಡರಿಸಿ, ಝೀರೋಗೆ ಸಮೀಪ ಪೂರ್ಣಾಂಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; <code>POSIX::ceil</code>ಮತ್ತು <code>POSIX::floor</code> ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಇವು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ತಂತುವಿಗೆ ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುವ <code>printf "%f"</code>ಅಥವಾ <code>sprintf "%f"</code> ಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಸಮಾನ,[[ಬ್ಯಾಂಕರ್ಸ್ ಪೂರ್ಣಾಂಕ]]ವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಪರ್ಲ್ ಒಂದು ಬೂಲಿಯನ್ ಭಾಷಾ ಪಠ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಇದನ್ನು ನಿಯಮಾಧೀನ ವರದಿಗಳ ಮಾಪನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಎಲ್ಲ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪರ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ ದೋಷಪೂರಿತವೆಂದು ಮಾಪನ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ: <source lang="perl "> $false = 0; # the number zero $false = 0.0; # the number zero as a float $false = 0b0; # the number zero in binary $false = 0x0; # the number zero in hexadecimal $false = '0'; # the string zero $false = ""; # the empty string $false = undef; # the return value from undef $false = 2-3+1 # computes to 0 which is converted to "0" so it is false </source> ಎಲ್ಲ ಇತರ ಮಾಪನವಾದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಿಜವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಕ್ರವಾದ ಸ್ವ-ವಿವರಣೆ ನೀಡುವ ಅಕ್ಷರ ತಂತು "0 ಬಟ್ ಟ್ರೂ" ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಇದು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿ 0 ಆಗಿದೆ, ಆದರೆ ಬೂಲಿಯನ್ ಆಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ಇದು ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲದ ತಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣವಿದೆ, ಆದರೆ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಂತುವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡದೆ ಪರ್ಲ್ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಆದರೆ ತುಂಬಾ ಕಲ್ಪನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಒಯ್ಯುವ ಈ ತಂತುವಿನ ರೂಪಗಳೆಂದರೆ '0E0' ಅಥವಾ '0e0', ಇವುಗಳು ಚಿಹ್ನೆ 0 ಆಗಿ ಮಾಪನ ಮಾಡುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ '0E0' ಅಕ್ಷರಶಃ ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಸೊನ್ನೆಗೇ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಮಾಪನವಾದ ಬೂಲಿಯನ್ ನಿರೂಪಣೆಗಳೂ ಸಹ ಸ್ಕೆಲಾರ್ ಮೌಲ್ಯಗಳು. ದಾಖಲೆ ನೊಂದಾವಣೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಯಾವ ''ನಿರ್ದಿಷ್ಟ'' ಮೌಲ್ಯವು ಸರಿ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಾಗಿ ವಾಪಸಾಗಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಬೂಲಿಯನ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು 1ನ್ನು ಸರಿಯೆಂದು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಶೂನ್ಯ-ತಂತು-ಸರಣಿಯನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ''ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ '' ದ ಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು (ವ್ಯತ್ಯಾಸ) ವೇರಿಯಬಲ್ ಗೆ ಯಾವುದಾದರು ಮೌಲ್ಯ ನಿಗಧಿಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿನ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ''ಲಕ್ಷಣ ನಿರೂಪಣೆ($false)'' ಪ್ರತಿ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ನಿಜವಾಗಿದೆ ''undef'' ನ ಹೊರತಾಗಿ. 1 ಅಥವಾ 0 ಎರಡರಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಖಚಿತ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ: <source lang="perl "> my $real_result = $boolean_result ? 1.0 </source> ==== ಅರ್ರೆಯ್ ಮೌಲ್ಯಗಳು ==== ಒಂದು [[ಅರ್ರೆಯ್ ಮೌಲ್ಯ]]ವು (ಅಥವಾ ಪಟ್ಟಿ)ಅದರ ಅಂಶಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಪ-ವಿರಾಮದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುತ್ತದೆ. (ಕಡೆಪಕ್ಷ ನಿರ್ವಹಣ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕವೋ ಅಲ್ಲಿ) <source lang="perl "> @scores = (32, 45, 16, 5); </source> qw()ಉದ್ದರಣ-ತರಹದ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಒಂದು ತಂತುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉದ್ದರಣ ಚಿನ್ಹೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ-ವಿರಾಮದ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಬೆರಳಚ್ಚು ಮಾಡದೆ ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುತೇಕ ಯಾವುದೇ ಡಿಲಿಮಿಟರ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಚಿಹ್ನೆಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಕೆಳಕೊಂಡ ವಾಕ್ಯಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿವೆ: <source lang="perl "> @names = ('Billy', 'Joe', 'Jim-Bob'); @names = qw(Billy Joe Jim-Bob); </source> ಛೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಯು ಒಂದು ತಂತುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಒಂದು ತಂತುವಿನ ನಿರೂಪಣೆಯಿಂದ ಒಂದು ಡಿಲಿಮಿಟರ್ ತಂತು ಅಥವಾ ನಿಯಮಿತ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. <source lang="perl "> @scores = split(',', '32,45,16,5'); </source> ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಚೌಕಾಕಾರದ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯಾ ಅಭಿಸೂಚಕದ ಮೂಲಕ ಒದಗಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. (ಪರಿಮಾಣ) ಸ್ಕೆಲಾರ್ ಸಿಗಿಲ್ (ಅಂಶ)ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಬ್ ಲಿಸ್ಟ್ಸ್(ಅರ್ರೆಯ್ ಅಂಶ)ದ ವ್ಯೂಹಗಳನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಬಹುದು, ಒಂದು ಪಂಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯಾ ಸೂಚಕಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆವರಣ ಚಿನ್ಹೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅರ್ರೆಯ್ ಸಿಗಿಲ್ ಅನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, $month[3] ಎಂದರೆ "ಮಾರ್ಚ್", ಮತ್ತು @month[4..6] ಎಂದರೆ ("ಏಪ್ರಿಲ್", "ಮೇ", "ಜೂನ್"). ====ಹ್ಯಾಷ್ ಮೌಲ್ಯಗಳು ==== ಹ್ಯಾಷ್ (ಅಥವಾ [[ಅಸ್ಸೋಸಿಯೇಟಿವ್ ಅರ್ರೆಯ್]]) ಒಂದು ಕೀ/ಮೌಲ್ಯದ ಜೋಡಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು. ಕೀಗಳು ಮೌಲ್ಯದಿಂದ<code>=></code>ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲ್ಪ-ವಿರಾಮಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಬೇಯರ್ ವರ್ಡ್ಸ್). ಕೆಳಗಿನ ವಾಕ್ಯಗಳು ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿವೆ: <source lang="perl "> %favorite = ('joe', "red", 'sam', "blue"); %favorite = (joe => 'red', sam => 'blue'); </source> ಹ್ಯಾಷೆನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವಂತಹ ಕೀಯನ್ನು ಸುರುಳಿಯಾದ ಬ್ರೇಸ್ ನಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. <code>$</code>ಸಿಗಿಲ್ ಸಂಕಲಿತ ಅಂಶವನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಕೆಲಾರ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, $favorite{joe} equals 'red' ಒಂದು ಹ್ಯಾಷ್ ಅನ್ನು ಅದರ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು: <source lang="perl "> $favorite{joe} = 'red'; $favorite{sam} = 'blue'; $favorite{oscar} = 'green'; </source> @ ಸಿಗಿಲ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಬಹುದು (ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಫಲಿತಾಂಶವೆಂದು ಗುರುತಿಸಬಹುದು). ಉದಾಹರಣೆಗೆ @favorite{'joe', 'sam'} equals ('red', 'blue'). ====ಟೈಪ್ಗ್ಲೊಬ್ ಮೌಲ್ಯಗಳು ==== ಒಂದು ಟೈಪ್ಗ್ಲೊಬ್ ಮೌಲ್ಯವು ಸಾಂಖ್ಯೇತಿಕ ಕೋಷ್ಟಕದ ನಮೂದು. ಟೈಪ್ಗ್ಲೊಬ್ಗಳ ಮುಖ್ಯ ಬಳಕೆಯೆಂದರೆ ಸಾಂಖ್ಯೇತಿಕ ಕೋಷ್ಟಕದ ಪರ್ಯಾಯ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ <source lang="perl "> *PI = \3.141592653; # creating constant scalar $PI *this = *that; # creating aliases for all data types 'this' to all data types 'that' </source> ====(ವ್ಯೂಹ ರಚನೆಯ)ಅರ್ರೆಯ್ ಕಾರ್ಯಗಳು ==== ಒಂದು ಅರ್ರೆಯ್ಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ಕೆಲಾರ್ ಇರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅರ್ರೆಯ ಮಾಪನದಿಂದ ಅಥವಾ <code>$# </code>ಸಿಗಿಲ್ ನ ಸಹಾಯದಿಂದಲಾದರೂ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಇದರ ಉತ್ತರ-ಭಾಗವು ಅರ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಅಂತಿಮ ಅಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅಂಶಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಕೆಲಾರ್(@ಅರ್ರೆಯ್) ಮತ್ತು ($#ಅರ್ರೆಯ್ + 1)ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಸಮನಾಗಿದೆ. ====ಹ್ಯಾಷ್ ನ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು ==== ಕೆಲವು ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಹ್ಯಾಶಸ್ ಮೇಲೆಯೇ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ''ಕೀಸ್'' ಕಾರ್ಯವು ಒಂದು ಹ್ಯಾಷ್ ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕೀಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ, ''ಮೌಲ್ಯಗಳ'' ಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ಹ್ಯಾಷ್ ನ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಕೀಸ್ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಆದರೆ ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <source lang="perl "> # Every call to each returns the next key/value pair. # All values will be eventually returned, but their order # cannot be predicted. while (($name, $address) = each %addressbook) { print "$name lives at $address\n"; } # Similar to the above, but sorted alphabetically foreach my $next_name (sort keys %addressbook) { print "$next_name lives at $addressbook{$next_name}\n"; } </source> === (ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರಚನಾ-ಕ್ರಮ) -ನಿಯಂತ್ರಣದ ರಚನಾಕ್ರಮ === {{Main|Perl control structures}} ಪರ್ಲ್ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರಚನಾ-ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಬ್ಲಾಕ್-ನಿರ್ಧಾರಿತ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರಚನಾ-ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಇದು C, [[ಜಾವಾಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]], ಮತ್ತು [[ಜಾವಾ]] ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಚಿಹ್ನೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ, ಮತ್ತು ಬ್ರೆಸಸ್ಗಳು ಕಂಟ್ರೋಲ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ಸ್ಗಳನ್ನೂ ಸುತ್ತುವರೆದಿವೆ: ''label'' while ( ''cond'' ) {... } ''label'' while ( ''cond'' ) {... } continue {... } ''label'' for ( ''init-expr'' ; ''cond-expr'' ; ''incr-expr'' ) {... } ''label'' foreach ''var'' ( ''list'' ) {... } ''label'' foreach ''var'' ( ''list'' ) {... } continue {... } if ( ''cond'' ) {... } if ( ''cond'' ) {... } else {... } if ( ''cond'' ) {... } elsif ( ''cond'' ) {... } else {... } ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ನಿರೂಪಣೆಯು ನಿಯಂತ್ರಿತವಾಗಿದೆ, ನಿರೂಪಣೆಯ ಪರಿವರ್ತಕರು ಒಂದು ಅತಿ-ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಾಕ್ಯ ರಚನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ: ''statement'' if ''cond'' ; ''statement'' unless ''cond'' ; ''statement'' while ''cond'' ; ''statement'' until ''cond'' ; ''statement'' foreach ''list'' ; [[ಶಾರ್ಟ್-ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಾಹಕ]]ವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಹರಿವಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರೂಪಣಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ''expr'' and ''expr'' ''expr'' &amp;&amp; ''expr'' ''expr'' or ''expr'' ''expr'' <nowiki>||</nowiki> ''expr'' ("ಅಂಡ್" ಮತ್ತು "ಆರ್" ನಿರ್ವಾಹಕವು &amp;&amp; ಮತ್ತು <nowiki>||</nowiki> ಗೆ ಸಮಾನರೂಪವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಕೆಳಮಟ್ಟದ [[ಆದ್ಯತೆ]] ಹೊಂದಿವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಸಮಗ್ರ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿಡಲು ಸುಲಭವಾಗಿದೆ.) ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಕೀವರ್ಡ್ಸ್ ಹರಿವು <code>ನೆಕ್ಸ್ಟ್</code> ( C ನ <code>ಕಂಟಿನ್ಯೂ</code>ಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ.), <code>ಲಾಸ್ಟ್</code> ( C ನ <code>ಬ್ರೇಕ್</code>ಗೆ ತಾಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ), <code>ರಿಟರ್ನ್</code>, ಮತ್ತು<code>ರೆಡೋ</code> ನಿರೂಪಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಶಾರ್ಟ್-ಸರ್ಕ್ಯುಟ್ ನಿರ್ವಾಹಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು. ಪರ್ಲ್ ಎರಡು ಸೂಚ್ಯವಾದ ಆದೇಶಗಳ ಸರಣಿಯ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ''results'' = grep {... } ''list'' ''results'' = grep ''expr'', ''list'' ''results'' = map {... } ''list'' ''results'' = map ''expr'', ''list'' <code>ಗ್ರೆಪ್ </code> ''ಲಿಸ್ಟ್'' ನ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ನಿಜವೆಂದು ಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<code>ನಕ್ಷೆ</code>ಯು ಕಂಟ್ರೋಲ್ಲ್ಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ''ಲಿಸ್ಟ್'' ನ ಪ್ರತಿ ಅಂಶದಲ್ಲೂ ಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಅದರಿಂದ ದೊರೆತ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರಚನೆಯು ಒಂದು ಸರಳ [[ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್]] ಶೈಲಿಗೆ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. 5.10.0ರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ತನಕವೂ, ಪರ್ಲ್ 5ರಲ್ಲಿ [[ನಿರೂಪಣಾ ವಿನಿಮಯ]] ಇರಲಿಲ್ಲ. 5.10.0ರ ನಂತರ, ವಿವಿಧ ನಿರೂಪಣಾ ವಿಭಾಗಗಳು <code>ಗಿವೆನ್</code> /<code>ವೆನ್</code> ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೂಪ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ: v5.10; #ನ ಬಳಕೆಯು ಹೊಸ 5.10 ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರಬೇಕು. given ( ''expr'' ) { when ( ''cond'' ) {... } default {... } } ಪದಜೋಡನೆಯ ನಿಯಮಾನ್ವಯ, ಈ ರಚನಾ-ಕ್ರಮವು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ [[ನಿರೂಪಣಾ ವಿನಿಮಯ]]ಕ್ಕೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಪ್ರಮುಖವಾದುದೆಂದರೆ ಸ್ವಿಚ್/ಕೇಸ್ ರಚನಾ-ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಗಿವೆನ್/ವೆನ್ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಮೊದಲ ಯಶಸ್ವಿ ವಿಭಾಗದ ನಂತರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾದಾಗ, ಖಚಿತವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಖಚಿತತೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯು (ವಿನಿಮಯ)ಸ್ವಿಚ್ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅತ್ಯವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಪರ್ಲ್ 5.10 ಬಳಸದವರಿಗಾಗಿ, ಪರ್ಲ್ ದಾಖಲೆ-ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು ಒಂದು ಅರ್ಧ-ಡಜನ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಸಾಧನೆಗೆ ವಿವರಣೆಯ ನೆರವು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ರಚನಾ-ಕ್ರಮಗಳ ಬಳಸಿ ಸಮಾನ ಪರಿಣಾಮ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಒಂದು [http://search.cpan.org/perldoc/Switch ಸ್ವಿಚ್] ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಸಹ ಇದೆ, ಇದು ಮುಂಬರುವ ಪರ್ಲ್ 6ರ ಮರು-ವಿನ್ಯಾಸದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಒಂದು [[ಸೋರ್ಸ್ ಫಿಲ್ಟರ್]] ಅನ್ನು ಬಳಸಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಇದರ ಬಳಕೆಗೆ ಹಲವೆಡೆ ಅನಧಿಕೃತ ವಿರೋಧವಿದೆ.<ref> [http://www.perlmonks.org/?node_id=496084 ಸ್ವಿಚ್ ಗಳ ಬಳಕೆ]</ref> ಪರ್ಲ್ ಒಂದು <code>ಗೊಟೊ ಲೇಬಲ್</code> ನಿರೂಪಣೆ ಹೊಂದಿದೆ; ಆದರೆ ಇದರ ಬಳಕೆ ವಿರಳ.. ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಒಂದು <code>ಗೊಟೊ</code> ಪರ್ಲ್ ನಲ್ಲಿ ದೊರಕುವಂತೆ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆಯ್ಕೆಯ ಪರಿಚಲನೆಯ ವಿಸ್ತಾರ ಅದನ್ನೊಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಂದು <code>ಗೊಟೊ &amp;ಸಬ್ </code>ನಿರೂಪಣೆ ಕೂಡ ಇದೆ. ಇದು ಒಂದು [[ಟೈಲ್ ಕಾಲ್]] ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಬ್ರುಟೀನ್ನನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ತತ್ ಕ್ಷಣವೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಉಪನಿಯಮ <code>''ಸಬ್'' </code>ಅನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಒಬ್ಬ ಕಾಲರ್ [[ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣ]]ಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ವತಃ ಪರ್ಲ್ ಗಿಂತ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.( ಏಕೆಂದರೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಕಿಲ್ಲ); ಅಗಾಧ ಪುನರಾವರ್ತನ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಟೈಲ್ ಕಾಲಿಂಗ್ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಖರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಅದು ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸ್ಕೋಪ್/ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಣದ ಸ್ಥಾನದ ತಂಡದ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆ. === ಸಬ್ರುಟಿನ್ಸ್ (ಮಾಮೂಲು ಕ್ರಮಗಳು) === [[ಸಬ್ರುಟಿನ್]]ಗಳನ್ನು <code>ಸಬ್</code> ಮುಖ್ಯ ಪದದ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.(ಕಾಂಪೂಟರ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿನಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಬಳಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮ) ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ ವಿಷಯವಾದ ಸಬ್ರುಟೀನ್ನನ್ನು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಿರ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣ ಹೆಸರಿನ ನಂತರ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಚಿಹ್ನೆ ಆಗಲಿ ಅಥವಾ ಮುಂಚಿತ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುವ ಸಂಕೇತ '''&amp;''' ವನ್ನಾಗಲಿ ಹೊಂದುವ ಅವಶ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ'''&amp;''' ಸಂಕೇತವನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಚಿಹ್ನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಬಳಸುವುದು ಕೂಡ ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಕ್ರಮಗ ಳು)ಸಬ್ರುಟೀನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಚಿಹ್ನೆಯ ಜೊತೆಗೆ '''&amp;''' ಸಂಕೇತದ ಬಳಕೆ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತದೆ. <source lang="perl "> # Calling a subroutine # Parentheses are required here if the subroutine is defined later in the code foo(); &amp;foo; # (this also works, but has other consequences regarding arguments passed to the subroutine) # Defining a subroutine sub foo {... } foo; # Here parentheses are not required </source> ಸಬ್ರುಟೀನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚರ್ಚೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಒದಗಿಸಬಹುದು. ಸ್ಕೆಲಾರ್ಸ್, ಲಿಸ್ಟ್ಸ್, ಅಥವಾ ಹ್ಯಾಷೆಸ್ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಪಡಬಹುದು. <source lang="perl "> foo $x, @y, %z; </source> ಒಂದು ಸಬ್ರುಟೀನಿನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಖ್ಯೆ ಅಥವಾ ಮಾದರಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಬಾರದು; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕರೆಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಕರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಬಹುದು. ಗುಣಲಕ್ಷಣದ ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಬ್ರುಟೀನಿನ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು. ಅರ್ರೆಯ್ಗಳು ಅವುಗಳ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ; ಹ್ಯಾಷ್ ಗಳು ಒಂದು ಕೀ/ಮೌಲ್ಯದ ಜೋಡಿಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ; ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಬ್ರುಟೀನ್ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಮವಾದ ಸ್ಕೆಲಾರ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿ ರವಾನೆಯಾಗಿವೆ. ಯಾವುದೇ ರವಾನೆಯಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಸಬ್ರುಟೀನ್ಗೆ ವಿಶೇಷ ಅರ್ರೆಯ್ <code>@_</code> ಆಗಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ. <code>@_</code>ಲ್ಲಿನ ಅಂಶಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿದೆ; <code>@_</code> ಸಂಕೇತದ ಅಂಶವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಚರ್ಚೆಯೂ ಸಹ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. <code>@_ </code>ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಉಪಲೇಖವಾಗಿ ಅದರ ರೂಢಿಗತ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಬಹುದು. <source lang="perl "> 1.0 </source> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಕೋಡನ್ನು ಓದಲು ಕಷ್ಟವಾಗಬಹುದು,ಇದರಲ್ಲಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು [[ಉಲ್ಲೇಖ ಮೀರಿದ]] ಶಬ್ದಾರ್ಥ-ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹವಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷಾವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ<code> @_</code> ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಂದು ಹೆಸರುಳ್ಳ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೌಲ್ಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದು. <source lang="perl "> my ($x, $y, $z) = @_; </source> ಇದು ಸ್ಮೃತಿವರ್ಧಕ ಲಕ್ಷಣದ ಹೆಸರುಗಳ ಮಾನದಂಡವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೇ [[ಮೌಲ್ಯದ ಉಲ್ಲೇಖ]]ದ ಶಬ್ದಾರ್ಥ-ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. <code>ಮೈ</code> ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಸೂಚಿಪದವು ಅನುಗತವಾಗಿ ಬರುವ(ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು) ವೆರಯಾಬಲ್ಗಳು ಕೋಶಾರ್ಥದ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಬ್ಲಾಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಷಾವಿಶಿಷ್ಟ <code>@_</code> ಸಂಕೇತವನ್ನು ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ದೂರದ ಅಂತರಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವುದು. ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಬ್ರುಟೀನ್ ಒಂದೇ ಒಂದು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ <code>ಸ್ವ</code>ಚರ್ಚೆಯ ವಸ್ತು-ಆಧಾರಿತ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. <source lang="perl"> my $x = shift; </source> ಸಬ್ರುಟೀನ್ಗಳು<code>@_</code> ಸಂಕೇತವನ್ನು ಒಂದು ಹ್ಯಾಷ್ ಗೆ ಹೆಸರಿಸಿದ ಚರ್ಚೆಗಳ ಉತ್ತೇಜನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಬಹುದು; ಇದನ್ನು ''ಪರ್ಲ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟ್ಟಿಸೆಸ್'' ನಲ್ಲಿ ಶಿಫಾರಸ್ಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಯಾವದೇ(ಪದೇ ಪದೇ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕ್ರಮಗಳು) ಸಬ್ರುಟೀನ್ಗಳು ಮೂರರ ಮೇಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವುಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು.<ref> ಡಾಮಿಯನ್ ಕಾನ್ವೆ, ''[http://www.oreilly.com/catalog/perlbp/chapter/ch09.pdf ಪರ್ಲ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಸಸ್]'', ಪುಟ.182</ref> <source lang="perl"> sub function1 { my %args = @_; print "'x' argument was '$args{x}'\n"; } function1( x => 23 ); </source> ಸಬ್ರುಟೀನ್ಗಳು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದುರಿಗಸಬಹುದು. <source lang="perl"> return 42, $x, @y, %z; </source> ಸಬ್ರುಟೀನ್ <code>ಹಿಂತಿರುಗಿದ</code> ಆಧಾರದ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಗಮನ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಮಾಪನಗೊಂಡ ಅಂತಿಮ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಸಬ್ರುಟೀನ್ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಪಸಾದ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ರೆಯ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಷ್ ಗಳು ಸ್ಕೆಲಾರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡು, ಚರ್ಚೆಗಳಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಸಬ್ರುಟಿನಿನ ಕಾಲಿಂಗ್ ಸಂಧರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಪನಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಇದು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯನ್ನು ಆಕಸ್ಮಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. <source lang="perl "> sub list { (4, 5, 6) } sub array { @x = (4, 5, 6); @x } $x = list; # returns 6 - last element of list $x = array; # returns 3 - number of elements in list @x = list; # returns (4, 5, 6) @x = array; # returns (4, 5, 6) </source> ಒಂದು ಸಬ್ರುಟೀನ್ ಅದರ ಕಾಲಿಂಗ್ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು <code>ವಾಂಟ್ಅರ್ರೆಯ್</code>ಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಬಹುದು. <source lang="perl"> sub either { return wantarray ? (1, 2) : 'Oranges'; } $x = either; # returns "Oranges" @x = either; # returns (1, 2) </source> === ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿರೂಪಣೆಗಳು === ಪರ್ಲ್ ಭಾಷೆಯು ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಾಕ್ಯರಚನೆ, [[ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ನಿರೂಪಣೆ]] (RE, ಅಥವಾ ರೆಗೆಕ್ಷೆಸ್ )ಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ವಿಷಯ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇದರ ವಿವರಣೆಯು ತಂತುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲು ಒಂದು ಎಂಜಿನ್ ಕೂಡಾ ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ರಮಬದ್ಧ-ನಿರೂಪಣೆಯ ಇಂಜಿನ್ ಒಂದು ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹಣಾ [[ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಾಕಿಂಗ್]] ಗಣನ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ.ಅದರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತಂತುವಿನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವ ಸರಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ರಮಬದ್ದ-ನಿರೂಪಣ ಇಂಜಿನ್[[ಹೆನ್ರಿ ಸ್ಪೆನ್ಸೆರ್]] ಬರೆದ ರೆಗೆಕ್ಸ್ನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ಕ್ರಮಬದ್ದ-ನಿರೂಪಣಾ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿ ಯುನಿಕ್ಸ್ ವರ್ಶನ್ 8ರ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರ್ಲ್ ನ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದು ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಾ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಲವು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗಳು ಈಗ [[ಪರ್ಲ್ ಗೆ ಹೊಂದುವ ಕ್ರಮಬದ್ದ-ನಿರೂಪಣೆ]] ಗಳನ್ನು[[POSIX]] ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[PHP]], [[Ruby]], [[Java]], ಮೈಕ್ರೋ ಸಾಫ್ಟ್ನ [[.NET Framework]]<ref> ಮೈಕ್ರೋ ಸಾಫ್ಟ್ ಕಾರ್ಪ್.,".NET ಫ್ರೇಮ್ ವರ್ಕ್ ರೆಗುಲರ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಶನ್ಸ್", ''.NET ಫ್ರೇಮ್ ವರ್ಕ್ ಡೆವೆಲೋಪರ್'ಸ್ ಗೈಡ್'',[http://msdn2.microsoft.com/en-us/library/hs600312(VS.71).aspx ]</ref>, ಮತ್ತು ದಿ Apache [[HTTP ಸರ್ವರ್]]. ಕ್ರಮಬದ್ದ-ನಿರೂಪಣೆಯ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯು ಅದರ ಹಿನ್ನಲೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಹಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಕ್ರಮಬದ್ದ-ನಿರೂಪಣಾ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ [[ಗ್ಲೋಬ್ಸ್]] ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೇ ಒಂದು ನಿರೂಪಣೆಯೂ (ಪಠ್ಯ)ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ.{{Fact|date=June 2007}} ಇಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ಜೋಡಿಯ ಮೇರೆ ನಿರ್ಧಾರಿತ ವಿಶೇಷ ಮುದ್ರೆ, ಸಹಾಯಕ ಸಮರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಾರದು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಕಾಲದವರೆಗೂ, ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತತೆಯು ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವು ಎಂದೂ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದು ವಿರಾಮ ಚಿಹ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಯು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂದ್ರಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ==== ಬಳಕೆಗಳು(ಉಪಯೋಗಳು) ==== <code>m//</code>(ಹೊಂದಾಣಿಕೆ) ಕ್ರಿಯಾ ಚಿಹ್ನೆ ಒಂದು ಕ್ರಮಬದ್ದ-ನಿರೂಪಣಾ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುತ್ತದೆ. ( ಇವುಗಳು ವಾರೆದಂಡಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಎಲ್ಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳಂತೆ, ಆಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವ<code>m</code> ಅನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತತೆಗೋಸ್ಕರ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬಹುದು. ಎಲ್ಲ ಮುಂಬರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವ <code>m </code>ನ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಇದ್ದರೆ, ಇತರ ಡಿಲಿಮಿಟರ್ ಗಳನ್ನು ವಾರೆದಂಡಗಳ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಸರಳ ನಿದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ನಿರೂಪಣೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ <source lang="perl"> $x =~ /abc/; </source> evaluates to true [[if and only if]] the string <code>$x</code> matches the regular expression <code>abc</code>. ಮಾಪನ ನಿಜವೆಂದು[[ಏಕರೂಪವಾಗಿ]] ತಂತು <code>$x </code>ಸಾಮಾನ್ಯ ನಿರೂಪಣೆ <code>abc</code>ಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. <code>s///</code>(ಪರ್ಯಾಯ) ಕ್ರಿಯಾಚಿಹ್ನೆಯು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹುಡುಕುವ-ಮತ್ತು-ಬದಲಿಸುವ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುತ್ತದೆ: <source lang="perl"> $x =~ s/abc/aBc/; # upcase the b </source> ಇನ್ನೊಂದು ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಯ ಉಪಯೋಗವೆಂದರೆ <code>ಬೇರ್ಪಟ್ಟ</code> ಕ್ರಿಯೆಯ ಡಿಲಿಮಿಟರ್ ಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಮೂದಿಸುವುದು: <source lang="perl "> @words = split /,/, $line; </source> <code>ಬೇರ್ಪಟ್ಟ</code> ಕ್ರಿಯೆಯು ಒಂದು ತಂತುವಿನ ಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣಾ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಒಂದು ಅಲ್ಪವಿರಾಮದಿಂದ-ಬೇರೆಯಾದ ಭಾಗಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ<code> @words</code> ಅರ್ರೆಯ್ ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ವಾಕ್ಯ ರಚನೆ ==== ===== ಪರಿವರ್ತಕಗಳು ===== ಪರ್ಲ್ ನ ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಗಳನ್ನು ''ಪರಿವರ್ತಕ '' ಗಳೆಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇವುಗಳು ಏಕ-ಅಕ್ಷರದ ಅಂತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಇವು ನಿರೂಪಣೆಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ: <source lang="perl "> $x =~ /abc/i; # case-insensitive pattern match $x =~ s/abc/aBc/g; # global search and replace </source> ಏಕೆಂದರೆ ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಯಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತತೆಯು ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕಿರಿದುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. <code>/x </code>ಪರಿವರ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ಸ್ ಗೆ ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪುಟವಾಗಿ ಬರೆಯಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರೋಗ್ರಮರ್ಸ್ ಗೆ ಖಾಲಿ ಜಾಗ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಗಳ ''ಒಳಗೆ'' ಇರಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ: <source lang="perl "> $x =~ / a # match 'a' . # followed by any character c # then followed by the 'c'character /x; </source> ===== ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯುವುದು ===== ನಿಯಮಿತ ನಿರೂಪಣೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೆ ಚಿಹ್ನೆಯಿಂದ ಸುತ್ತುಗಟ್ಟಬಹುದು; ಒಂದು ಸರಣಿ ತಂತುವನ್ನು ಹೋಲುವ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಭಾಗಗಳು ಇಲ್ಲಿ ''ಸೆರೆಯಾಗುತ್ತವೆ.'' ಸೆರೆಹಿಡಿದ ತಂತುಗಳನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮೌಲ್ಯಗಳು<code> $1, $2, $3,...</code>, ಅಲ್ಲದೇ ಸೆರೆಯಾದ ತಂತುಗಳ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಮೌಲ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <source lang="perl"> $x =~ /a(.)c/; # capture the character between 'a' and 'c' </source> ಸೆರೆಹಿಡಿದ ತಂತುಗಳು <code>$1, $2, $3,... </code> ಗಳನ್ನು ನಂತರದ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಪರ್ಲ್ ನ ಕ್ರಮಬದ್ದ ನಿರೂಪಣೆಗಳು ಒಳಸೇರಿದ ಅಥವಾ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ನೀಡಿದ ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ, ಇದಕ್ಕೆ <code>/e</code> ಪರಿವರ್ತಕದ ಸಹಾಯವೂವ ಇರುತ್ತದೆ: <source lang="perl"> $x = "Oranges"; $x =~ s/(ge)/uc($1)/e; # OranGEs $x.= $1; # append $x with the contents of the match in the previous statement: OranGEsge </source> == ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಇಂಟರ್ಫೆಸ್ ಗಳು == ಪರ್ಲ್ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನೆರವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪಠ್ಯ-ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯವು [[SQL]] ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ; ಅರ್ರೆಯ್ಸ್, ಹ್ಯಾಷ್ ಸ್, ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸ್ಮರಣಾ(ಮೆಮೊರಿ) ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಾಪಸಾದ ದತ್ತಾಂಶದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ಮುಂಚಿನ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ (ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು)ಇಂಟರ್ಫೇಸಸ್ ಗಳನ್ನು ಒಂದು ಅವಲಂಬಿತ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮರುಜೋಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಸಾಕಷ್ಟು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೇ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆಯ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಿದ್ದಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಇದು <code>ಪರ್ಲ್ </code>ಅನ್ನು ಒಂದು ಬಾರಿಗೆ ಒಂದೇ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಇಂಟರ್ಫೆಸ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿತು. ಪರ್ಲ್ 5ರಲ್ಲಿ, ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಇಂಟರ್ಫೇಸಸ್ ಗಳನ್ನು [[ಪರ್ಲ್ DBI]] ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿವೆ. DBI (Database Interface) ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳು ಒಂದು ಏಕೈಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಇಂಟರ್ಫೆಸ್ ಅನ್ನು ಪರ್ಲ್ ಅನ್ವಯಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ನಡುವೆ DBD (Database Driver) ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳು ಸುಮಾರು 50 ವಿವಿಧ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಸಂಕಲನದ ವಿವರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಹಲವು [[ANSI]] [[SQL]] ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ DBD ಚಾಲಕಗಳಿವೆ. DBI ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಗೋಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹು ಮಟ್ಟಿಗೆ ದೀರ್ಘ-ಕಾಲದ ನಿರ್ವಹಣಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[mod ಪರ್ಲ್]]<ref>{{cite web | last = Bekman | first = Stas | title = Efficient Work with Databases under mod_perl | url = http://perl.apache.org/docs/1.0/guide/performance.html#Efficient_Work_with_Databases_under_mod_perl | accessdate = 2007-09-01 }}</ref>, ಅಧಿಕ-ಗಾತ್ರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು[[ಸ್ಲಾಶ್ ಡಾಟ್ ಎಫೆಕ್ಟ್]] ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಸ್ಪೈಕ್ ಗಳ ಹೊರೆ ವಿಮುಖಗೊಳಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡುತ್ತವೆ. == ತುಲನಾತ್ಮಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ == ''ದಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಬೆಂಚ್ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಗೇಮ್'' <ref>{{Cite web |url=http://shootout.alioth.debian.org/u32/benchmark.php?test=all&lang=all&d=data&v8=on&lua=on&python=on&php=on&perl=on&ruby=on&calc=calculate |title=ಬಾಕ್ಸ್ ಪ್ಲಾಟ್ ಸಾರಾಂಶ {{!}} ದಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್ ಬೆಂಚ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಗೇಮ್ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2010-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706015909/http://shootout.alioth.debian.org/u32/benchmark.php?test=all&lang=all&d=data&v8=on&lua=on&python=on&php=on&perl=on&ruby=on&calc=calculate |url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅನ್ವಯಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಿರೂಪಿತ ಪರ್ಲ್ ಕಾರ್ಯರೂಪಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ-ಬಳಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಮತ್ತು ಚಲನಾ ಪರಿಣಾಮದ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಬೆಂಚ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಗೇಮ್ ನಲ್ಲಿ ವಿವರಣಾತ್ಮಕ ಭಾಷೆಗಳಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಸಂಕಲಿತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಮಾನ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳಿಗಿಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶುರುವಾಗುತ್ತವೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಪರ್ಲ್ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಮೂಲವನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[YAPC::Europe 2005]] ಸಮಾಲೋಚನಾ ವಿವರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಲೇಖನ ಏ ಟೈಮ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ, ಜೀನ್-ಲುಯಿಸ್ ಲೆರೋಯ್ ಕಂಡುಕೊಂಡಂತೆ ಅವರ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳು ಚಲನೆಗೆ ಅವರು ಅಂದುಕೊಂಡದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಪರ್ಲ್ ವಿವರಕನು ತಾನು ಅತಿ-ವಿಸ್ತಾರದ ದಾರಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯವನ್ನು ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದರಲ್ಲೇ ಕಳೆದನು.<ref>{{cite web | url=http://www.perl.com/pub/a/2005/12/21/a_timely_start.html | title=A Timely Start | author=Leroy, Jean-Louis | date=2005-12-01 | publisher=Perl.com }}</ref> ಜಾವಾ, ಪೈಥಾನ್, ಮತ್ತು ರುಬಿ ಗಳಂತೆ, ಪರ್ಲ್ ಪೂರ್ವ-ಸಂಕಲನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಹಾಯ ಒದಗಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://search.cpan.org/~nwclark/perl-5.8.8/ext/B/B/Bytecode.pm#KNOWN_BUGS | title=B::Bytecode Perl compiler's bytecode backend | author=Beattie, Malcolm and Enache Adrian | year=2003 | publisher=search.cpan.org | access-date=2010-06-10 | archive-date=2010-02-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100220075707/http://search.cpan.org/~nwclark/perl-5.8.8/ext/B/B/Bytecode.pm#KNOWN_BUGS | url-status=dead }}</ref> ಹೀಗಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳು ಈ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ದಂಡವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ತೆರುತ್ತಿದೆ. ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಚಲನಾ ಘಟ್ಟವು ಸಾಕಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ [[ವಜಾಗೊಂಡ]] ಶುರುವಿನ ಸಮಯ ಅಷ್ಟು ಮಹತ್ವವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಬೆಂಚ್ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಜಾರಿಗೆ ಬಂದ ಓರೆಯಾಗಿರಬಹುದಾದ ಸಣ್ಣ ಸಮಯವನ್ನೂ ಮಾಪನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಹಲವಾರು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮೊದಲ ಸಾಧನವೇ ಅಪಾಚೆ'ಸ್ [[mod ಪರ್ಲ್]], ಇದು ಸಣ್ಣ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸುವ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ: [[CGI]] [[ವೆಬ್]] ಅಭಿವೃದ್ದಿ. ಮೈಕ್ರೋ ಸಾಫ್ಟ್ [[ISAPI]] ಮೂಲಕ [[Activeಪರ್ಲ್ ]], ಸಮಾನ-ಸಮರ್ಥ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಲ್ ಸಂಕೇತವು ಒಂದು ಬಾರಿ ಸಂಕಲನವಾದೊಡನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವು ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಂಕಲನ ಭಾಷೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ C or C++ ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಖ್ಯೇತಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವದಿಲ್ಲ. ಈ ತರಹದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವೆಚ್ಚವು ಉದಾಹರಣೆಗೆ[[ಬೈಟ್ ಕೋಡ್]] ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ, ಮಾಹಿತಿ-ಗಣನೆ ಸ್ಮೃತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಕ್ರಿಯ ಮಾದರಿ ಪರಿಶೀಲನೆ. === ಪ್ರಯೋಜನಗಳು(ಉಪಯುಕ್ತತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಸ್ತಗೊಳಿಸುವುದು) === ಯಾವುದೇ ಸಂಕೇತದ ತರಹ, ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳನ್ನು [[ಬೆಂಚ್ ಮಾರ್ಕ್ಗಳು]] ಮತ್ತು[[ರೇಖಾ ನಕ್ಷೆ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಓದಲು ಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮದ ನಂತರ [[ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಸಬಹುದು]]. ಪರ್ಲ್ ನ ವಿವರಣಾ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಪರ್ಲ್ ನ ಅತ್ಯಂತ-ಸಮರ್ಥ ಬರವಣಿಗೆಯು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗೆ ಒಬ್ಬರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ-ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ನ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಅದನ್ನು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಾದ [[C]] ಅಥವಾ [[ಸಂಯೋಜಕ]] ದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬಹುದು, ಇದನ್ನು ಪರ್ಲ್ ಗೆ ಸರಳ ಇನ್ಲೈನ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ-ಸಂಕೀರ್ಣ-ಆದರೂ-ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ[[XS]] ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>http://search.cpan.org/perldoc/Inline/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಿಕೋಲಾಸ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್, ಒಬ್ಬ ಪರ್ಲ್ ಕೋರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಾತ, ಪರ್ಲ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ರಾಜಿ-ಸೂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ''ಪರ್ಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿಧಾನಗೊಂಡಾಗ'' ಕೆಲವು ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅವರು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ccl4.org/~nick/P/Fast_Enough/ |title=ಯಾವಾಗ ಪರ್ಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಆಗ |access-date=2010-06-10 |archive-date=2006-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060808193326/http://www.ccl4.org/~nick/P/Fast_Enough/ |url-status=dead }}</ref> ಕೆಲವೊಂದು ವಿಪರೀತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ ನಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಅನುಕೂಲಗಳಿಗೆ ಗಣಿತದ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕಿಂತ, ಪರ್ಲ್ ಭಾಷೆಗಿಂತ, ಅಥವಾ ಅನುಕೂಲಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಗಳಿಗಿಂತ ವಿವರಕನ ಕೆಲಸದ ರೀತಿಯು ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿರಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯವಿದೆ.{{Fact|date=July 2007}} == ಭವಿಷ್ಯ == {{Main|Perl 6}} ಕಳೆದ 2000ರ [[ಪರ್ಲ್ ಕಾನ್ಫೆರೆನ್ಸ್]]ನಲ್ಲಿ ಜೋನ್[[ಒರ್ವಾಂಟ್]] ಒಂದು ಪ್ರಧಾನ ಹೊಸ ಭಾಷೆಯ ಉಪಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲೆ ಮಾಡಿದರು.<ref> [http://www.nntp.perl.org/group/perl.perl6.meta/424 ಲಾರಿಯವರ ಭಾಷಣದ ಪ್ರತಿಲಿಪಿ]. 2006 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28 ರಂದು ಪುನಃ ಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು.</ref> ಇದು ಭಾಷೆಗೆ ಒಂದು ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ಕೊಡುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಇದಕ್ಕೆ ಪರ್ಲ್ 6 ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಭಾಷಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಪರ್ಲ್ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಇಲ್ಲಿ 300 ಹೆಚ್ಚು [[RFCಗಳನ್ನು]] ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ: ಪರ್ಲ್6 ಮತ್ತು ಪರ್ಲ್5 ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಭಾಷಾ ನಿಯಮವಾದರೂ, ಒಂದು ಸಮಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. [[ಲಾರಿ ವಾಲ್]] ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳನ್ನು RFCಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲೇ ಕಳೆದರು. ಅದನ್ನು ಪರ್ಲ್ 6ಗೆ ಒಂದು ಸರಿಹೊಂದುವ ಚೌಕಟ್ಟಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಅವರು ಪರ್ಲ್ 6ರಿನ ತಮ್ಮ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು "ಅಪೋಕ್ಯಾಲ್ಯ್ಪ್ಸೆಸ್" ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರು, ಅವುಗಳು ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಗುರುತಿಗೆ ''[[ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್ ]]'' (ದಿ ಕ್ಯಾಮೆಲ್ ಬುಕ್")ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಅಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಪರ್ಲ್ 6ರಿನ ನಮೂನೆಗಳು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿ ಸಿನೋಪ್ಸಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಅಡಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳು ಅಪೋಕ್ಯಾಲ್ಯ್ಪ್ಸೆಸ್ ಗಳ ಗುರುತಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪರ್ಲ್ 6ರಲ್ಲಿ ಸಂಗತವಾಗುವ ಮಾರ್ಗವಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಿಮುಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. [[ಬ್ರಾಡ್ಲೆ M. ಕುಹ್ನ್]]ರ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಲಾರಿ ವಾಲ್ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, [[ಜಾವಾ ವರ್ಚುಯಲ್ ಮೆಷಿನ್]] ಅನ್ನು ಪರ್ಲ್ ನ ಚಲನಾ ಅವಧಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite paper | last = Kuhn | first = Bradley | authorlink = Bradley M. Kuhn | title = Considerations on Porting Perl to the Java Virtual Machine | publisher = University of Cincinnati | date = January 2001 | url = http://www.ebb.org/bkuhn/writings/technical/thesis/ | accessdate = 2008-06-28}}</ref> ಕುಹ್ನ್ ರ ಪ್ರಮೇಯವು ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಿತು, ಅಲ್ಲದೇ 2001ರಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ 6 [[ಪ್ಯಾರೆಟ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಂದು ಅನೇರ ಭಾಷಾ [[ವೆರ್ಚುವಲ್ ಮೆಷಿನ್]]ನಿಂದ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದರರ್ಥ ಪ್ಯಾರೆಟ್ ಅನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಇತರ ಭಾಷೆಗಳು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು[[CPAN]]ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮರುಕಳಿಕೆಯ-ಭಾಷಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ, [[ಆಡ್ರೆಯ್ ಟಾಂಗ್]] [[ಪಗ್ಸ್]] ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು, ಇದು [[ಹಸ್ಕೆಲ್]] ನಲ್ಲಿನ ಪರ್ಲ್ 6ರ ಕಾರ್ಯರೂಪ. ಇದು ಒಂದು ಪರ್ಲ್ 6 ಭಾಷೆಗೆ ಒಂದು ಪರೀಕ್ಷಾ-ಪ್ರಯೋಗ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿ ತನ್ನ ಕ್ರಿಯೆ ಮುಂದುವರೆಸಿ( ವಾಸ್ತವದ ಕಾರ್ಯರೂಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ) ಭಾಷಾ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರಿಗೆ ಹೊಸದನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಲು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಪಗ್ಸ್ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾಸಕ್ತ ಪರ್ಲ್/ಹಸ್ಕೆಲ್ ಅಡ್ಡ- ಪ್ರತಿರೂಪದ -ಭಾಷಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು ಇದು[[ಫ್ರೀನೋಡ್]] #ಪರ್ಲ್6 irc ವಾಹಿನಿಯ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಪರ್ಲ್ 6 ಭಾಷೆಯ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಈಗ ಹಸ್ಕೆಲ್ ಗೆ ಸಮಾನ ರೂಪ ತೋರುತ್ತಿವೆ. 2009ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ 6 ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಕುಡೋ ಪರ್ಲ್ 6ರ ಸುತ್ತ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿದೆ, ಈ ಕಾರ್ಯರೂಪವು ಪ್ಯಾರೆಟ್ ವೆರ್ಚುವಲ್ ಮಷಿನ್ ಗೂ ಮಿಗಿಲೆನ್ನುವಂತೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯರೂಪ, ಮಿಲ್ಡ್ಯೂ, ಕೂಡ ಸಕ್ರಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾರೆಟ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪರ್ಲ್ 5ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಹ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಪರ್ಲ್ 5.10ನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಪರ್ಲ್ 6ರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕೆಲವು ಹೊಸ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. == ಪರ್ಲ್ ಸಮುದಾಯ == ಪರ್ಲ್ ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯವು ಸ್ವತಃ ಭಾಷೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. [[ಯುಸ್ ನೆಟ್]] ಎಂಬ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪರ್ಲ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ ನ ಸಮುದಾಯವು ಅಂತರಜಾಲ-ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ರೂಪಿತವಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್ ನ ಪ್ರವೇಶವೂ ಸೇರಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ಸುತ್ತುವರಿದ ಸಮುದಾಯವು, ನಿಜವಾಗಿ, ಲಾರಿ ವಾಲ್ ರ ಮೊದಲ "ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಆನಿಯನ್" ಚರ್ಚೆ ಎನಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.wall.org/~larry/keynote/keynote.html | title=Perl Culture (AKA the first State of the Onion) | first=Larry | last=Wall | authorlink=Larry Wall | date=1997-08-20 | access-date=2010-06-10 | archive-date=2004-08-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20040805131554/http://www.wall.org/~larry/keynote/keynote.html | url-status=dead }}</ref> === ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಆನಿಯನ್ === ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಆನಿಯನ್ ಎಂಬುದು ಲಾರಿ ವಾಲ್ ರ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಪ್ರಧಾನ]]-ಶೈಲಿಯ ಸಾರಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಲ್ ನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮುದಾಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಇಟ್ಟ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ರಂಜನೀಯಭಾಷೆಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪರ್ಲ್ ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ವ್ಯಾಪಕ ಹಾಕರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವಾಲ್ ರ ಭಾಷಾದ್ಯಾಯನದ ಹಿನ್ನಲೆ, ಕೆಲವೊಂದು ಬಾರಿ ಅವರ ಸಾಂಸಾರಿಕ ಜೀವನ,ಮತ್ತು ಸಾಂಧರ್ಬಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ಪರ್ಲ್ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಆನ್ಲೈನ್ ನಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಕಾಲಕ್ಷೇಪಗಳು === ಪರ್ಲ್ ನ ಕಾಲಕ್ಷೇಪಗಳು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡವುಗಳೆಂದರೆ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ. ==== JAPHಗಳು ==== ಇಮೇಲ್, ಯುಸ್ ನೆಟ್, ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ-ಫಲಕದ ಅಂಚೆಗಳು " [["ಕೇವಲ ಇನ್ನೊಂದು ಪರ್ಲ್ ಹಾಕರ್]]"(JAPH) ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮ್ಗಳು ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ರಾನ್ಡಲ್ L. ಸ್ಚ್ವರ್ತ್ಜ್]] ಆರಂಭಿಸಿದರು, ಅವರು ಒಬ್ಬ ವೃತ್ತಿಪರ ಪರ್ಲ್ ತರಬೇತುದಾರರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗರು.<ref>{{cite newsgroup | author = [[Randal L. Schwartz]] | title = Who is Just another Perl hacker? | id = m1hfpvh2jq.fsf@halfdome.holdit.com | newsgroup = comp.lang.perl.misc | date = 1999-05-02 | url = http://groups.google.com/groups?selm=m1hfpvh2jq.fsf@halfdome.holdit.com | accessdate = 2007-11-12 }}</ref> ಪರ್ಲ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ಮರ್ ಗಳು ಪರ್ಲ್ ಹಾಕೆರ್ಸ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳ ಬರವಣಿಗೆಯ ರೂಢಿಯು "[[ಕೇವಲ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪರ್ಲ್ ಹಾಕರ್]]," ಎಂಬ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮೂಲ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ಪೂರ್ತಿಗೆ, ಈ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳು ಮಧ್ಯಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ತಬ್ಬಿಬ್ಬುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು ಇಮೇಲ್ ಅಥವಾ ಯುಸ್ ನೆಟ್ ಸಂದೇಶದ ಚಿಹ್ನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿ ಹೊಂದುವಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಣ್ಣದಾಗಿದೆ. "ಅಧಿಕೃತ" JAPH ಗಳು ಅಲ್ಪವಿರಾಮದ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ==== ಪರ್ಲ್ ಗಾಲ್ಫ್ ==== ಪರ್ಲ್ "ಗಾಲ್ಫ್" ವಿಶೇಷ ಚಿಹ್ನೆಗಳ (ಕೀ "ಸ್ಟ್ರೋಕ್ಸ್")ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಕಾಲಕ್ಷೇಪವೆನಿಸಿದೆ. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಗಾಲ್ಫ್]] ಆಟಗಾರರು ಒಂದು ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಹೊಡೆತಗಳಿಗಾಗಿ ಯತ್ನಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ.(ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬರಹ ರೂಢಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು ಗಾಲ್ಫ್ ಆಟದ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಶಬ್ದ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ). ಗಾಲ್ಫ್ ಎನ್ನುವ ಪದದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಯುಸ್ ನೆಟ್ ಪ್ರಕಟಣಾ ಪತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ [[JAPH]] ಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೂ ಇವು ಹಿಂದಿನ ದಶಮಾನದ [[APL]] ಭಾಷೆಯ ಅನಾಮಧೇಯ ಕಾಲಕ್ಷೇಪಗಳ ತಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಪರ್ಲ್ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬರೆಯುವ ಒಂದು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ [[RSA]] ಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕಾಲಕ್ಷೇಪವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref> [http://www.cypherspace.org/adam/rsa/story.html ಅಲ್ಪಾರ್ಥಕ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ನ ಶೋದನೆ].</ref> ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, "ಕೋಡ್ ಗಾಲ್ಫ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕಾಲಕ್ಷೇಪಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=http://codegolf.com/ | title=Code Golf: What is Code Golf? | publisher=29degrees | year=2007 | access-date=2010-06-10 | archive-date=2012-01-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120113152453/http://codegolf.com/ | url-status=dead }}</ref> ಒಂದು [[ಪರ್ಲ್ ಗಾಲ್ಫ್ ಅಪೋಕ್ಯಾಲಿಪ್ಸ್]] ವನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೊಂಟೆರೆಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 2000ದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪರ್ಲ್ ಸಮಾಲೋಚನೆ 4.0 ರಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ==== ಜಟಿಲತೆ (ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ) ==== C ನಲ್ಲಿರುವಂತೆ, [[ಜಟಿಲ ಸಂಕೇತ]]ದ ಪೈಪೋಟಿಗಳು ಇಸ್ಪೇಟು ಆಟಗಳಂತಹ ಕಾಲಕ್ಷೇಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ. ವಾರ್ಷಿಕ [[ಜಟಿಲ ಪರ್ಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆ]] ಯು ಪರ್ಲ್ ನ ವಾಕ್ಯರಚನಾ ನಮ್ಯತೆಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ==== ಕಾವ್ಯ(ದೃಶ್ಯ ರಚನಾ ವಿಧಾನ) ==== ಜಟಿಲ ಅಥವಾ ಅಸ್ಫಷ್ಟ ಸಂಕೇತ ಮತ್ತು ಗಾಲ್ಫ್ ಗೆ ಸದೃಶವಾದ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದೆ. ಪರ್ಲ್ ನ ನುಡಿಗಟ್ಟೆಂದರೆ (ಕವಿತೆಯೆಂದರೆ) ಭಾಷಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯುವ ರೂಢಿ; ಇದನ್ನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಒಂದು ಕಾನೂನುಬದ್ದ ಪರ್ಲ್ ಸಂಕೇತಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೆನಿಸಿದೆ. ( ಆದರೂ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು ವಿಭಾಗ [[ಬ್ಲಾಕ್ ಪರ್ಲ್]] ಎಂದು ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ). ಈ ಹವ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಪರ್ಲ್ ಗೆ ಅನನ್ಯ ಏಕೆಂದರೆ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದಗಳು. ಹೊಸ (ಹೊಸ ಭಾಷಾ ವಿಧಾನಗಳ ಬರಹ) ಕವಿತೆಗಳು ಕ್ರಮಬದ್ದವಾಗಿ [[ಪರ್ಲ್ ಮಾಂಕ್ಸ್]] ಸೈಟ್ ನ ಪರ್ಲ್ ಕಾವ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತವಾಗುತ್ತವೆ.<ref> [[ಪರ್ಲ್ ಮಾಂಕ್ಸ್]] ಮೇಲಿನ [http://www.perlmonks.org/?node_id=1590 ಪರ್ಲ್ ಕಾವ್ಯ ವಿಭಾಗ].</ref> ==== IRC ಮೇಲೆ ಪರ್ಲ್ ==== [[IRC]] ಮೇಲಿರುವ ಜೋಡಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಪರ್ಲ್ ಭಾಷೆಗೆ ಮುಕ್ತ ನೆರವು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. {| class="wikitable" border="1" |- ! IRC Network ! Channels |- | irc.freenode.net | #perl, #cbstream, #perlcafe, #poe, #padre |- | irc.perl.org | #moose, #poe, #catalyst, #dbix-class, #perl-help, #distzilla, #epo, #corehackers, #sdl |- | irc.slashnet.org | #perlmonks |- | irc.oftc.net | #perl |- | irc.efnet.net | #perlhelp |- | irc.rizon.net | perl |} ==== CPAN ನ ಅಗ್ರತೆ ==== ಹಲವು ಸಂಕೇತಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[CPAN]] ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಮನೋರಂಜನೆಗೊಸ್ಕರವೇ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ <code>Lingua::Romana::perligata</code>, ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಗಳನ್ನು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್]] ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref>{{ cite web | url=http://www.csse.monash.edu.au/~damian/papers/HTML/Perligata.html | title=Lingua::Romana::Perligata -- Perl for the XXI-imum Century | author=Conway, Damian }}</ref> ಇಂತಹ ಒಂದು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳು ಅದರ ಆಧಾರದ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಪರ್ಲ್ ಸಮುದಾಯವು [[ಅಗ್ರತೆ]] ಎಂಬ [[ನೇಮ್ ಸ್ಪೇಸ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮೋಜುಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವೆಂಬಂತೆ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದೆ.( ಆದರೆ ಅದರ ಗುರಿಯು ಪರಿಶೋಧನಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಂಕೇತ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಅಥವಾ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ). ಕೆಲವೊಂದು ಅಗ್ರ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮನೋರಂಜನಾ ವಿಧಾನಗಳಿಂದಲೇ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು <code>Acme::Bleach </code>ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು <code>Acme::</code> ನೇಮ್ ಸ್ಪೇಸ್<ref>{{cite web | url=http://use.perl.org/~acme/journal/200 | title=use Perl; Journal of acme | date=2001-05-23 | author=Brocard, Leon | access-date=2010-06-10 | archive-date=2011-05-11 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110511130405/http://use.perl.org/~acme/journal/200 | url-status=dead }}</ref> ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಾಡ್ಯೂಲ್, ಇದು ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್ ನ ಆಧಾರ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಸ್ವಚ್ಚವಾಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ ( ಅದೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ವೈಟ್ ಸ್ಪೇಸ್ ನಿಂದ ಬದಲಾಯಿಸುವುದು) ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. == ಇದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{fossportal}} * [[ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳ ತುಲನೆ]] * [[ಕೇವಲ ಇನ್ನೊಂದು ಪರ್ಲ್ ಹ್ಯಾಕರ್]] * [[ಪರ್ಲ್ ದತ್ತಾಂಶ ಭಾಷೆ]] * [[ಪರ್ಲ್ ಮಾಹಿತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ]] * [[ಪರ್ಲ್ ಲಿಪಿ]] * [[ಸರಳವಾದ ಹಳೆಯ ದಾಖಲಾತಿ]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗೆ == * ''[[ಲರ್ನಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್]]'', ಐದನೇ ಆವೃತ್ತಿ ( ದಿ ''ಲ್ಲಾಮ ಬುಕ್'' ),ISBN 0-596-52010-6 * ''[[ಪರ್ಲ್ ಕುಕ್ ಬುಕ್]]'', ISBN 0-596-00313-7 * ''[[ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಪರ್ಲ್]]'' ( ದಿ ''ಕ್ಯಾಮೆಲ್ ಬುಕ್'' ), ISBN 0-596-00027-8 * 1996–2006 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ [http://www.ddj.com/web-development/tpj.jhtml ದಿ ಪರ್ಲ್ ಜರ್ನಲ್] ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗೆಗೆ ಇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಟಣೆ. * ''[http://hop.perl.plover.com/book/ ಹೈಯರ್ ಆರ್ಡರ್ ಪರ್ಲ್]'', ISBN 1-558-60701-3 == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{wikibooks|Perl Programming}} {{wikiversity2|Topic:Perl}} * [http://www.perl.org/ perl.org]—ಅಧಿಕೃತ ಪರ್ಲ್ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ * [http://perldoc.perl.org/ ಪರ್ಲ್ ದಾಖಲಾತಿ ] * [http://www.perlfoundation.org/ ಪರ್ಲ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ] * [http://www.perlfoundation.org/perl5/ ಅಧಿಕೃತ ಪರ್ಲ್ 5 ವಿಕಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723164130/http://www.perlfoundation.org/perl5/ |date=2008-07-23 }} * {{dmoz|Computers/Programming/Languages/Perl|Perl}} * [http://ironman.enlightenedperl.org/ ದಿ ಐರನ್ ಮ್ಯಾನ್ ಕಾಂಟೆಸ್ಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100812060717/http://ironman.enlightenedperl.org/ |date=2010-08-12 }} ಹಲವು ಪರ್ಲ್ rss ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿಸಿ ಇಡಿ ಪರ್ಲ್ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸುವುದು. {{Perl}} {{FOSS}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪರ್ಲ್]] [[ವರ್ಗ:ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದ ಆವರಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಕ್ರಿಯ-ಮಾದರಿಯ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಕ್ತ ಸಂಗ್ರಾಹಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳು.]] [[ವರ್ಗ:C ನಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ಮುಕ್ತ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಯವಿಧಾನದ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಸ್ತು-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಲಿಪಿಕರಣ ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಷಯ-ಆಧಾರಿತ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನಿಕ್ಸ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಸಾಧನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಡ್ಡ-ವೇದಿಕೆಯ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು]] 2n2wzoeqhqja072coubxkas99mvt37b 0 23743 1431847 1431249 2026-10-12T23:02:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431847 wikitext text/x-wiki {{Infobox U.S. state | Name = Nebraska | Fullname = State of Nebraska | Flag = Flag of Nebraska.svg | Flaglink = [[Flag of Nebraska|Flag]] | Seal = Seal of Nebraska.svg | Map = Map of USA NE.svg | Nickname = Cornhusker State | Former = Nebraska Territory | Motto = '''Equality''' Before the Law | Capital = [[Lincoln, Nebraska|Lincoln]] | OfficialLang = [[ಆಂಗ್ಲ|English]] | Demonym = Nebraskan | LargestCity = [[Omaha, Nebraska|Omaha]] | LargestMetro = [[Omaha-Council Bluffs metropolitan area|Omaha-Council Bluffs]] | Governor = [[Dave Heineman]] (R) | Lieutenant Governor = [[Rick Sheehy]] (R) | Legislature = [[Nebraska Legislature]] | Upperhouse = ''None'' | Lowerhouse = ''None'' | Senators = [[Ben Nelson]] (D)<br />[[Mike Johanns]] (R) | Representative = [[Jeff Fortenberry]] (R)<br />[[Lee Terry]] (R)<br />[[Adrian M. Smith]] (R) | PostalAbbreviation = NE | AreaRank = 16th | TotalAreaUS = 77,421 | TotalArea = 200,520 | LandAreaUS = 76,873 | LandArea = 199,099 | WaterAreaUS = 481 | WaterArea = 1,247 | PCWater = 0.7 | PopRank = 38th | 2000Pop (old) = 1,711,263 | 2000Pop = 1,796,619 (2009 est.).)<ref name=08CenEst>{{cite web | title = Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2008 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2009-01-26 | url = http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-01.csv}}</ref> | DensityRank = 43rd | 2000DensityUS = 23 | 2000Density = 8.88 | MedianHouseholdIncome = $44,623 | IncomeRank = 20th | AdmittanceOrder = 37th | AdmittanceDate = March 1, 1867 | TimeZone = [[Central Standard Time Zone|Central]]: [[UTC]]-6/[[Daylight saving time|-5]] | TZ1Where = most of state | TimeZone2 = [[Mountain Standard Time Zone|Mountain]]: [[UTC]]-7/[[Daylight saving time|-6]] | TZ2Where = [[Nebraska Panhandle|panhandle]] | Latitude = [[40th parallel north|40° N]] to [[43rd parallel north|43° N]] | Longitude = 95° 19' W to 104° 03' W | WidthUS = 210 | Width = 340 | LengthUS = 430 | Length = 690 | HighestPoint = [[Panorama Point]]<ref name=usgs>{{cite web| date =29 April 2005| url =http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| title =Elevations and Distances in the United States| publisher =U.S Geological Survey| dateformat =mdy| accessdate =November 6 2006| archive-date =1 ಜೂನ್ 2008| archive-url =https://web.archive.org/web/20080601170143/http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest| url-status =dead}}</ref> | HighestElevUS = 5,424 | HighestElev = 1,653 | MeanElevUS = 2,592 | MeanElev = 790 | LowestPoint = [[Missouri River]]<ref name=usgs /> | LowestElevUS = 840 | LowestElev = 256 | ISOCode = US-NE | Website = www.nebraska.gov }} ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]]‌ನ [[ಮಧ್ಯಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ರಾಜ್ಯ]]ವೇ '''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ'''.{{IPAc-en|en-us-Nebraska.ogg|n|ə|ˈ|b|r|æ|s|k|ə}} ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ [[ಲಿಂಕನ್]] ಮತ್ತು [[ಒಮಹಾ]] ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ [[ಗ್ರೇಟ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡೆಸರ್ಟ್‌ನ]] ಭಾಗ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. (ಗರಿಷ್ಠ [[ಮೈದಾನ]]ದ [[ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ]]ದ ಭಾಗ). ಈಗ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕೃಷಿ]]ಯ ಮತ್ತು [[ದನಗಾವಲಿನ]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಏಕಸಭೆಯ]] ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ == ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಲಾಟ್ ನದಿ]] ಹರಿದ ನಂತರ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಒಟೊಯ್]] ಶಬ್ದವಾದ ''Ñí Brásge'' {{pronounced|ˌɲĩˈbɾaskɛ}} (ಸಮಕಾಲೀನ Otoe ''Ñí Bráhge'' ), ನಿಂದ ಅಥವಾ "ನಿಂತ ನೀರು" ಎಂಬ ಅರ್ಥಕೊಡುವ ಒಮಹಾ ''Ní Btháska'' {{pronounced|ˌnĩˈbɫᶞaska}} ದಿಂದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಶಬ್ದ ಬಂದಿರಬೇಕು.<ref>{{cite web |url=http://spot.colorado.edu/~koontz/faq/etymology.htm |title=Etymology |accessdate=2006-11-28 |author=Koontz, John |work=Siouan Languages}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Nebraska 1718.jpg|thumb|200px|left|1718ರಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ, Guillaume de L'Isle map, ರಾಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಿಸುಮಾರು ಭಾಗವನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ [[ಒಮಹಾ]], [[ಮಿಸ್ಸೋರಿಯಾ]], [[ಪೊನ್ಕಾ]], [[ಪಾವ್ನೀ]], [[ಒಟೊಯ್]] ಮತ್ತು [[ಸಿಯೋಕ್ಸ್]]‌ನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್]] ಪಂಗಡಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ. [[ಲೂಯಿಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆ]]ಗಿಂತ ತುಂಬಾ ಮೊದಲು ಮೊದಲು [[ಫ್ರೆಂಚ್-ಕೆನಡಿಯನ್]] ಸಂಶೋಧಕರು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು ಹಾಗೂ 1739 ರಲ್ಲಿ [[ಮಲೆಟ್]] ಸಹೋದರರು [[ಸಂತಾ ಫೆ]]ಗೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದರು.<ref>"ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ", ''ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'', 1910</ref> [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಗೋಲ್ಡ್ ರಶ್]] ಮತ್ತು ಯುರೋಪಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಒಪ್ಪಂದವು 1848 ರವರೆಗೂ ಆರಂಭವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 30, ಮೇ 1854 [[ಕನ್ಸಸ್-ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಾಯ್ದೆ]]ಯು [[ಕನ್ಸಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಿಂದ ರೂಪಗೊಂಡು [[ಸಮಾನವಾಗಿ 40° ಉತ್ತರ]]ಕ್ಕೆ ವಿಭಾಗವಾಯಿತು.<ref name="Establishment">NebraskaStudies.org. 2009. "1854: Kansas-Nebraska Act Signed." http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http://nebraskastudies.unl.edu/0500/stories/0502_0100.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426005943/http://nebraskastudies.unl.edu/0500/frameset_reset.html?http%3A%2F%2Fnebraskastudies.unl.edu%2F0500%2Fstories%2F0502_0100.html |date=2012-04-26 }}. ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 2010ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಸಾಹತಿನ ರಾಜಧಾನಿ [[ಒಮಹಾ]] ಆಗಿತ್ತು. 1860ರಲ್ಲಿ, ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮಂಜೂರಾದ ಉಚಿತ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ರೈತರ, ಮೊದಲ ಬಹುದೊಡ್ಡ [[ವಸಾಹತುಗಾರ]]ರ ಗುಂಪು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದೆಡೆಗೆ ಬಂತು. ಮರಗಳ ಕನಿಷ್ಠ ಲಭ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲಿನ ಕೃಷಿಕರು ತಮ್ಮ [[ಮನೆ]]ಗಳನ್ನು [[ಹುಲ್ಲಿ]]ನಿಂದ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. [[ಅಮೆರಿಕದ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ 1867ರಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು 37ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯು [[ಒಮಾಹಾ]]ದಿಂದ ಲ್ಯಾಚೆಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿತು. ನಂತರ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಅಬ್ರಹಾಮ್ ಲಿಂಕನ್‌]]ರ ಕೊಲೆಯ ನಂತರ [[ಲಿಂಕನ್]] ಎಂದು ಪುನರ್‌ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಆರ್ಬರ್ ಡೇ]] ರಜಾದಿನವು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಆರ್ಬರ್ ಡೇ ಫೌಂಡೇಶನ್‌]]ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿ ಇನ್ನೂ [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಲಿಂಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೂಡಾ ಕೆಲವು ಕಚೇರಿಗಳು ಇವೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಕಲರ‍್ಡ್ ಪೀಪಲ್]] ಪರಿಚ್ಛೇದಕ್ಕಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಒಮಾಹಾಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ಹಕ್ಕು ಚಳುವಳಿಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. == ಭೂಗೋಳ == ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾ]]ದಿಂದ, ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಇಯೋವಾ]]ದಿಂದ, ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ]] ವರೆಗೆ [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ ನದಿ]]ಯ ಮೂಲಕ, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಕನ್ಸಾಸ್]]‌ನಿಂದ, ನೈರುತ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲರಾಡೋ]]ದಿಂದ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ವ್ಯೋಮಿಂಗ್]]‌ನಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು [[93 ಕೌಂಟಿ]]ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌]]ನ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಎರಡು ಸಮಯ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧವನ್ನು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟೈಮ್ ಝೋನ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧವು ಮೌಂಟೇನ್ ಟೈಮ್‌ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಮೂರು ನದಿಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಹೃದಯಭಾಗದಿಂದ [[ಪ್ಲಾಟೆ ನದಿ]]ಯು, ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ [[ನಿಯೋಬ್ರಾರಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ನದಿ]]ಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಡಿಸೆಕ್ಟೆಡ್ ಟಿಲ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] ಎಂಬ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಗಳಿಂದ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವದ ಬಹುಭಾಗಗಳು [[ಹಿಮಯುಗ]]ದ [[ಹಿಮನದಿ]]ಗಳಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಕ್ಟೆಡ್ ಟಿಲ್ ಪ್ಲೇನ್‌ಗಳು ಹಿಮಗಡ್ಡೆಗಳ ದಾಳಿಯಿಮದಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿವೆ. [[ಒಮಾಹಾ]] ಮತ್ತು [[ಲಿಂಕನ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಡಿಸೆಕ್ಟೆಡ್ ಟಿಲ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶವು ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಬಹುತೇಕ ಪಶ್ಚಿಮ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಕೂಡಾ [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಹಿಲ್ಸ್]], ದಿ [[ಪೈನ್ ರಿಡ್ಜ್]], [[ರೇನ್‌ವಾಟರ್ ಬೇಸಿನ್]], [[ಹೈ ಪ್ಲೇನ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ವೈಲ್ಡ್‌ಕ್ಯಾಟ್ ಹಿಲ್ಸ್]]‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 5,424 ಅಡಿ(1,653 ಎಂ) ಎತ್ತರದ [[ಪನೋರಮಾ ಪಾಯಿಂಟ್]] ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇದು ಕೊಲರಾಡೋ ಮತ್ತು ವ್ಯೋಮಿಂಗ್ ಗಡಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದ್ದು. [[ಚಿತ್ರ:Nebraska.JPG|thumb|ಕೊಲರಾಡೊ ಗಡಿಯಲ್ಲಿ 76 ಅಂತರರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ವಾಗತ ಚಿಹ್ನೆ]] ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಹಿಂದಿನ [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಉದ್ಗೋಷಣೆಯು "ಪಶ್ಚಿಮ ಆರಂಭವಾಗುವಲ್ಲಿ" (ವೇರ್ ದಿ ವೆಸ್ಟ್ ಬಿಗಿನ್ಸ್) ಎಂಬುದಾಗಿತ್ತು. ಮಿಸ್ಸೌರಿ ನದಿ, ಲಿಂಕನ್ ನಗರದ ಓ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಥರ್ಟೀನ್ಥ್, [[ಸೆಂಚುರಿ ಮೆರಿಡಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಚಿಮ್ನಿ ರಾಕ್‌]]ನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಎಂಬ ಸ್ಥಳವು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಯಾವ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಯನ್ನೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ಗಡಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿರದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ತ್ರಿಕೋನ ಭೂ ಆವೃತ್ತ ರಾಜ್ಯ]]ವಾಗಿದೆ.<ref>Note that Nebraska's designation as a "triply landlocked" state does not consider the fact that Minnesota, Wisconsin and Illinois have ports with access to the sea on the shores of the [[Great Lakes]].</ref> === ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ === [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸರ್ವೀಸ್]]‌ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು: * [[ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಸಮೀಪದ [[ಅಗೇಟ್ ಫಾಸಿಲ್ ಬೆಡ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್]] * [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ಬಯಾರ್ಡ್]] ಸಮೀಪದ [[ಚಿಮ್ನಿ ರಾಕ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಸೈಟ್]] * [[ಬಿಯಾಟ್ರೈಸ್‌]]ದಲ್ಲಿನ [[ಹೋಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆಮೇರಿಕಾ]] * [[ಲೂಯಿಸ್ ಅಂಡ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ಪೊಂಕಾ]] ಸಮೀಪದ [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೀಕ್ರಿಯೇಶನಲ್ ರಿವರ್]] * [[ಮಾರ್ಮನ್ ಪಯೋನೀರ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್]] ಸಮೀಪದ [[ನಿಯೋಬ್ರಾರಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆನಿಕ್ ರಿವರ್]] * [[ಓರೆಗಾನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರೈಲ್]] * [[ಪೋನಿ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಟ್ರಯಲ್]] * [[ಗೆರಿಂಗ್‌]]ನಲ್ಲಿನ [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್ ಬ್ಲಫ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್]] [[ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಸರ್ವೀಸ್]]‌ನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು: * [[ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] * [[ಒಗ್ಲಾಲಾ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಗ್ರಾಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] * [[ಸಾಮ್ಯುವೆಲ್ ಆರ್.ಮೆಕೆಲ್ವಿಯೆ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] === ಹವಾಮಾನ === ಎರಡು ಮುಖ್ಯ [[ಹವಾಮಾನ]]ವು ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಭಾಗವು [[ತೇವ ಭೂ ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ([[ಕೊಪನ್ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಗೀಕರಣ]] ''Dfa'' ) ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾರ್ಧ ಭಾಗವು [[ಭಾಗಶಃ ಒಣಗಿದ]] [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನ]] ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ(ಕೋಪನ್ ''BSk'' ). ಇಡೀ ರಾಜ್ಯ ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಉಷ್ಣಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಸರಾಸರಿ ಹವಾಮಾನವು ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಾಲದಿಂದ ಸಮನಾಗಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ, ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದ ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ 31.5 ಇಂಚುಗಳು (800 ಎಂಎಂ), ಪ್ಯಾನ್‌ಹ್ಯಾಂಡಲ್‌ನಲ್ಲಿ 13.8 ಇಂಚು (350 ಎಂಎಂ) ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ತೇವಾಂಶವೂ ಕೂಡಾ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ ಮಂಜು ಬೀಳುವಿಕೆಯೂ ಕೂಡಾ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ 25 ಇಂಚಿನಿಂದ 35 ಇಂಚಿನವರೆಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಂಜು ಬೀಳುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-23 |archive-date=2008-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081007011536/http://www.hprcc.unl.edu/products/atlas.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:National-atlas-nebraska.PNG|thumb|300px|ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ನಕ್ಷೆ]] ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾವು [[ಟಾರ್ನಡೋ ಅಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಂಡಮಾರುತ]]ವು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗೂ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಧ್ಯೆ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[ಭೀಕರ ಚಂಡಮಾರುತ]] ಮತ್ತು [[ಬಿರುಗಾಳಿ]]ಯು ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮಳೆಗಾಲದ ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆ ಹಾಗು ಚಳಿಗಾಲದ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ [[ರಾಕಿ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬೀಸುವ [[ಚಿನೂಕ್ ಗಾಳಿ]]ಯು ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |title=Nebraska Climate Office &#124; Applied Climate Science &#124; SNR &#124; UNL |publisher=Nebraskaclimateoffice.unl.edu |date=2009-07-23 |accessdate=2010-04-17 |archive-date=2008-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207190107/http://www.nebraskaclimateoffice.unl.edu/weather.summary.Dec99 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tcdne.org/climate.htm |title=Climate - Twin Cities Development Association, Inc. - Nebraska: Scottsbluff, Gering, TerryTown, Mitchell, Bayard |publisher=Tcdne.org |date= |accessdate=2009-02-24 |archive-date=2009-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090604023754/http://www.tcdne.org/climate.htm |url-status=dead }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop |1860 = 28841 |1870 = 122993 |1880 = 452402 |1890 = 1062656 |1900 = 1066300 |1910 = 1192214 |1920 = 1296372 |1930 = 1377963 |1940 = 1315834 |1950 = 1325510 |1960 = 1411330 |1970 = 1483493 |1980 = 1569825 |1990 = 1578385 |2000 = 1711263 |estyear = 2009<ref name=08CenEst/> |estimate = 1796619 }} 2009ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1,79,619 ಆಗಿದೆ. ಇದು 2000ದಲ್ಲಿದ್ದ 85,356ರಿಂದ ಶೇ.5ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ 77,995ರಿಂದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ (187,564 ಜನನ ಮತ್ತು 109,569 ಸಾವು) ಮತ್ತು 9,319 ಜನರು ನಗರದಿಂದ ವಲಸೆ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹೊರಗಿನಿಂದ [[ವಲಸೆ]]ಯಿಂದಾಗಿ 27,398 ಜನ ಮತ್ತು ದೇಶದೊಳಗಿನ ವಲಸೆಯಿಂದಾಗಿ 36,717 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ [[ಪೋಕ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯ [[ಶೆಲ್ಬಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ]]ವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Population and Population Centers by State: 2000 | publisher = United States Census Bureau | accessdate = 2008-12-05 | url = http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt}}</ref> 2004ರ ಜನಗಣತಿಯಂತೆ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 84,000 ವಿದೇಶಿ ಮೂಲದ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.(4.8 ಶೇ ಜನಸಂಖ್ಯೆ). ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಐದು ಮುಖ್ಯ ಪಂಗಡಗಳೆಂದರೆ [[ಜರ್ಮನ್]](38.6%), [[ಐರಿಶ್]](12.4%), [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್]](9.6%), [[ಸ್ವೀಡಿಶ್]](4.9%), [[ಝೆಕ್]](4.9%). ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾವು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಝೆಕ್-ಅಮೆರಿಕನ್]] ಮತ್ತು ನಾನ್-ಮೋರ್ಮನ್ [[ಡ್ಯಾನಿಶ್-ಅಮೆರಿಕನ್]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪೂರ್ವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್-ಅಮೆರಿಕನ್]] ಪಂಗಡವು ದೊಡ್ಡ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ. [[ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯು([[ಒಮಾಹಾ]] ಮತ್ತು [[ವಿನ್ನೆಬಾಗೊ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು) [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್]] ಬಾಹುಳ್ಯದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಝೆಚ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಹುಳ್ಯವಿರುವ ಎರಡು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಟ್ಲರ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. === ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸೆ === [[ಚಿತ್ರ:Nebraska population map.png|thumb|400px|ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]] ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶೇ.89ರಷ್ಟು ಪಟ್ಟಣಗಳು 3,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಈ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ಐದು ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತು ದಕ್ಷಿಣದ ರಾಜ್ಯಗಳ ([[ಕನ್ಸಾಸ್]], [[ಒಕ್ಲಹಾಮಾ]], [[ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾ]] ಮತ್ತು [[ಇಯೋವಾ]]) ಜೊತೆಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಟ್ಟಣಗಳು 1,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 93 ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ 89 ಪಟ್ಟಣಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1990 ಮತ್ತು 2000ದಲ್ಲಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿರುವುದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಸರಾಸರಿ 0.06% ([[ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ಕೌಂಟಿ]]) ಯಿಂದ 17.04% ([[ಹಿಚ್‌ಕಾಕ್ ಕೌಂಟಿ]])ರವರೆಗೆ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿವೆ. 2000ದಲ್ಲಿ ಒಮಾಹಾ ಪಟ್ಟಣವು 390,007 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಅಂದಾಜು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 414,521 ಆಗಿದೆ(ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದ [[ಎಲ್ಕಾರ್ನ್]] ಪಟ್ಟಣವನ್ನೂ ಸೇರಿ 427,872). ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ 6.3%ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. 2000ದಲ್ಲಿ ಲಿಂಕನ್ ಪಟ್ಟಣವು 225,581 ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಅಂದಾಜು 251,624 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 6.8%ರಷ್ಟು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕನಿಷ್ಠ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ. === ಧರ್ಮ === ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ: * [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] – 90% ** [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಂಟ್]] – 61% *** [[ಲೂಥರನ್]] – 16% *** ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ – 7% *** [[ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್]] – 9% *** [[ಪ್ರೆಸ್‌ಬಿಟೇರಿಯನ್]] – 4% *** ಇತರೆ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಗಳು – 12% ** [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್]] – 28% ** ಇತರ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ – 1% * ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಲ್ಲದವರು – 9% * ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕರು – 1% 2002ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ ಜನರು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಚರ್ಚ್‌ಗಳೆಂದರೆ : ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ (372,791), ಅಮೆರಿಕದ ಇವ್ಯಾಂಗಲಿಕಲ್ ಲೂಥರನ್ ಚರ್ಚ್(128,570), ಲೂಥರನ್ ಚರ್ಚ್ - ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಸಿನೋಡ್(117,419) ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥಡಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (117,277) == ತೆರಿಗೆಗಳು == ನೆಬ್ರೆಸ್ಕಾ [[ಬೆಳೆಯುವ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದರ ದರವು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ: 2.56%>$0 3.57%>$2,400 5.12%>$17,500 6.84%>$27,700 <ref>{{cite web|url=http://www.taxfoundation.org/publications/show/228.html |title=State Individual Income Tax Rates, 2000-2010 |publisher=The Tax Foundation |date=2010-03-25 |accessdate=2010-04-17}}</ref> == ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == [http://www.bea.gov/ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಅನಲೈಸಿಸ್‌] ನಂತೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ನಿವ್ವಳ ರಾಜ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನವು 2004ರಲ್ಲಿ $68 ಬಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ವೈಯಕ್ತಿಕ ತಲಾ ವರಮಾನವು 2004ರಲ್ಲಿ $31,339 ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ 25ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ವಿಶಾಲ ಕೃಷಿ ವಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು [[ದನದ ಮಾಂಸ]], [[ಹಂದಿ ಮಾಂಸ]], [[ಕಾರ್ನ್ (ಜೋಳ)]] ಮತ್ತು [[ಸೋಯಾಬೀನ್ಸ್]]‌ನ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪಾದಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |title=Nebraska State Agriculture Overview - 2006 |accessdate=2007-10-17 |format=PDF |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |archive-date=2007-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071025084938/http://www.nass.usda.gov/Statistics_by_State/Ag_Overview/AgOverview_NE.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳೆಂದರೆ, [[ಸಾರಿಗೆ]] ([[ರೈಲು]] ಮತ್ತು [[ಟ್ರಕ್]]), [[ಉತ್ಪಾದನೆ]], [[ದೂರಸಂಪರ್ಕ]], [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು [[ವಿಮೆ]]. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು 2.6% ರಿಂದ 6.8%ರವರೆಗಿನ ನಾಲ್ಕು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆದಾಯಕರ ಮಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾವು 5.5% ರಾಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಗರಿಷ್ಠ 1.5% ರವರೆಗೆ ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ [[ಡಕೋಟಾ ಕೌಂಟಿ]]ಯು ಮಾರಾಟ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿಸಿದುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಎಲ್ಲ [[ನೈಜ ಸಂಪತ್ತು]] ತೆರಿಗೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. 1992ರಿಂದ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವತ್ತುಗಳು ಮಾತ್ರ ತೆರಿಗೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ಸ್ವತ್ತುಗಳೂ ತೆರಿಗೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. [[ಪರಂಪರಾಗತ ತೆರಿಗೆ]]ಯನ್ನು ಕೌಂಟಿ ವಲಯದಲ್ಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುವುದು. ಜನವರಿ 2010ರವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೇವಲ 4.6% ಆಗಿದೆ.<ref>[http://www.bls.gov/lau/ Bls.gov]; ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರುದ್ಯೋಗದ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳು</ref> === ಉದ್ಯಮ === ಅಗಸ್ಟ್‌ನ ಎರಡನೇ ವಾರಾಂತ್ಯವನ್ನು [http://www.kool-aiddays.com ಕೂಲ್ ಏಡ್ ಡೇಯ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190701171116/http://kool-aiddays.com/ |date=2019-07-01 }} ಜೊತೆ ಆಚರಿಸಲು 1927ರಲ್ಲಿ [[ಕೂಲ್ ಏಡ್‌]]ನ್ನು [[ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್‌]]ನ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ [[ಎಡ್ವಿನ್ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್]] ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕೂಲ್ ಏಡ್ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ ಅಧಿಕೃತ ಲಘುಪಾನೀಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |title=History: Kool-Aid: Hastings Museum |publisher=Hastings Museum<! |date= |accessdate=2009-02-24 |archive-date=2009-02-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090205191059/http://hastingsmuseum.org/koolaid/kahistory.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಕ್ಲಿಫ್ಟನ್ ಹಿಲ್ಲೆಗಸ್‌]]ರಿಂದ ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದ [[ರೈಸಿಂಗ್ ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲಿಫ್ಸ್‌ನೋಟ್ಸ್]] ಸಂಶೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮೂಲ [[ಕೆನಡಿಯನ್]] ಯೋಜನೆಯಾದ "[[ಕೋಲ್ಸ್ ನೋಟ್ಸ್]]"ನ್ನು ಇವರ ಪ್ರಚಾರವು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಒಮಾಹಾ ಪಟ್ಟಣವು [[ಬರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ಹಾಥ್‌ವೇ]]ಯ ಮೂಲನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ 2009ರಲ್ಲಿ [[ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ]] ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ವಾರ್ನ್ ಬಫೆಟ್]] ಬರ್ಕ್‌ಶೈರ್ ಹಾಥ್‌ವೇಯ ಸಿಇಓ. [[ಕಾನ್ ಆಗ್ರಾ]], [[ಮ್ಯುಚುವಲ್ ಆಫ್ ಒಮಾಹಾ]], [[ಇನ್ಫೋಯುಎಸ್‌ಎ]], [[ಟಿಡಿಅಮರಿಟ್ರೇಡ್]], [[ವೆಸ್ಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್]], [[ವಾಲ್ಮೋಂಟ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]], [[ವುಡ್‌ಮನ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್]], ಕೀವಿಟ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಮತ್ತು [[ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೇಲ್‌ರೋಡ್]] ಕೂಡಾ ಈ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. [[ಯುನಿಫೈ ಕಂಪನಿಗಳು]], [[ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಹಿಲ್ಸ್ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ]], ಡಂಕನ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಲಿಂಕನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. [[ದಿ ಬಕಲ್]] ಕಂಪನಿಯು ಕೆರ್ನೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಯು ಚಿಲ್ಲರೆ ವಸ್ತುಗಳ ಹೊರ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯ ಕಂಪನಿಯಾದ [[ಕ್ಯಾಬೆಲಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಖ್ಯ ಕಚೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಟ್ರೇನ್ ಯಾರ್ಡ್ ಆದ [[ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್]] [[ಬೇಯ್ಲಿ ಯಾರ್ಡ್]] [[ನಾರ್ತ್ ಪ್ಲೇಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. 1924ರಲ್ಲಿ ದಿ [[ವೈಸ್ ಗ್ರಿಪ್]]‌ನ್ನು ವಿಲಿಯಮ್ ಪೀಟರ್ಸನ್ ಸಂಶೋಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತು 2008ರಲ್ಲಿ ಘಟಕವು ಮುಚ್ಚುವವರೆಗೂ [[ಡೆ ವಿಟ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು.<ref>ಜಿರೊವ್ಸ್ಕಿ,ಕ್ರಿಸ್ಟಿನ್. "" ನೇಲ್ ಜಾಕ್ ಟೂಲ್ಸ್‌ನ ಒಡೆಯ ಮೊದಲಿನ ವೈಸ್-ಗ್ರಿಪ್ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ''ಲಿಂಕನ್ ಜರ್ನಲ್-ಸ್ಟಾರ್ ಆನ್‌ಲೈನ್''. ಜನವರು 8, 2009. http://journalstar.com/articles/2009/01/08/news/business/doc4966307080dcd635956810.txt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210220155811/http://journalstar.com/business/owner-of-nail-jack-tools-wants-to-share-former-vise-grip-plant/article_01c3ecc7-f932-53b2-9c85-e51c644f8657.html |date=2021-02-20 }}</ref> ಲಿಂಕನ್‌ರ ಕವಾಸಕಿ ಮೋಟರ್ಸ್ ಮೆನ್ಯುಫ್ಯಾಕ್ಚರಿಂಗ್ ಜೆಟ್-ಸ್ಕಿ, ಎಟಿವಿ, ಮ್ಯೂಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ಕವಾಸಾಕಿ ಘಟಕವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ 1200ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಸಾರಿಗೆ == === ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು === ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಶ್ರೀಮಂತ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 1862ರ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ ಕಾಯ್ದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 1, 1862ರಂದು ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ ಯೂನಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ ಘಟಕವು ನಾರ್ಥ್ ಪ್ಲೇಟ್‌ನ ಬೇಯ್ಲಿ ಯಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ. ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಕಾಂಟಿನೆಂಟಲ್ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು]] ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದರೆ : [[ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್]], [[ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ನಾರ್ದರ್ನ್ &amp; ಸಂತಾ ಫೆ ರೈಲ್ವೆ]], [[ಕೆನಡಿಯನ್ ಪ್ಯಾಸಿಫಿಕ್ ರೈಲ್ವೆ]] ಮತ್ತು [[ಇಯೋವಾ ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್]]. === ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು === <center> '''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹೊರಡುವ [[ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]]ಗಳು''' <br /> {{Click-Inline|image=I-76.svg|link=Interstate 76 (west)|width=44px}} {{Click-Inline|image=I-80.svg|link=Interstate 80|width=44px}} {{Click-Inline|image=I-129.svg|link=Interstate 129|width=55px}} {{Click-Inline|image=I-180.svg|link=Interstate 180 (Nebraska)|width=55px}} {{Click-Inline|image=I-480.svg|link=Interstate 480 (Iowa-Nebraska)|width=55px}} {{Click-Inline|image=I-680.svg|link=Interstate 680 (Iowa-Nebraska)|width=55px}} <br /> '''ನೆಬ್ರಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ [[ಯು.ಎಸ್. ರಸ್ತೆಗಳು]]''' <br /> {{Click-Inline|image=US 6.svg|link=U.S. Route 6|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 20.svg|link=U.S. Route 20|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 26.svg|link=U.S. Route 26|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 30.svg|link=U.S. Route 30|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 34.svg|link=U.S. Route 34|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 73.svg|link=U.S. Route 73|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 75.svg|link=U.S. Route 75|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 77.svg|link=U.S. Route 77|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 81.svg|link=U.S. Route 81|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 83.svg|link=U.S. Route 83|width=44px}} {{Click-Inline|image=US 136.svg|link=U.S. Route 136|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 138.svg|link=U.S. Route 138|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 159.svg|link=U.S. Route 159|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 183.svg|link=U.S. Route 183|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 275.svg|link=U.S. Route 275|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 281.svg|link=U.S. Route 281|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 283.svg|link=U.S. Route 283|width=55px}} {{Click-Inline|image=US 385.svg|link=U.S. Route 385|width=55px}} </center> == ರಸ್ತೆ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆ == ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಡಿಯುಐ ಕಾನೂನು ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣ 0.08%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದಾಗ ವಾಹನ ಓಡಿಸುವುದು ಅಪರಾಧವಾಗಿದೆ. 0.15%ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಲ್ಕೋಹಾಲ್ ಪ್ರಮಾಣವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಹಂತದ ಡಿಯುಐ ಪರಿಮಿತಿ ಮೀರುವಿಕೆಯು 7 ದಿನದ ಜೈಲು ವಾಸ, 400 ರಿಂದ 500 ಡಾಲರ್ ದಂಡ, 6 ತಿಂಗಳ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಎರಡನೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ 500 ಡಾಲರ್ ದಂಡ, 30ಮದಿನಗಳ ಜೈಲು ವಾಸ, ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದಂತೆ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೂರನೇ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಪರಿಮಿತಿ ಮೀರುವಿಕೆಯ ಪರಿಣಾಮವು 600 ರಿಂದ 10,000 ಡಾಲರ್ ದಂಡ, 90 ದಿನಗಳಿಂದ 5 ವರ್ಷದ ವರೆಗಿನ ಜೈಲುವಾಸ, 2ರಿಂದ 15 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಪರವಾನಗಿ ರದ್ದತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.autoinsurancetips.com/Nebraska-Auto-Insurance|title=Nebraska Auto Insurance|access-date=2010-06-23|archive-date=2010-07-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708215830/http://www.autoinsurancetips.com/nebraska-auto-insurance|url-status=dead}}</ref> ಈ ಕಾನೂನಿನಿಂದ ಮತ್ತಿತರ ಕಾರಣಗಳಾದ ರಸ್ತೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟದಿಂದಾಗಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 2010ರ ರೀಡರ‍್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್‌ನ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಂಟನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ(ಎಲ್ಲಾ 50 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ).<ref>{{cite web|url=http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|title=The Best, Worst, and Deadliest Roads in America: The Rankings|access-date=2010-06-23|archive-date=2010-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325195028/http://www.rd.com/your-america-inspiring-people-and-stories/the-best-worst-and-deadliest-roads-in-america-the-rankings/article176005.html|url-status=dead}}</ref> ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ರೋಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ಚಾಲಕರು ರಸ್ತೆಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.<ref>{{cite web|url=http://www.dor.state.ne.us/rca/|title=Nebraska Department of Roads|access-date=2010-06-23|archive-date=2010-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20101014214228/http://www.dor.state.ne.us/rca/|url-status=dead}}</ref> == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == 1875ರಲ್ಲಿ ಎರವಲು ಪಡೆದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸಂವಿಧಾನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ, ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. === ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆ === ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಗವರ್ನರ್]] [[ಡೇವ್ ಹೇಯ್ನ್‌ಮನ್]]. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯ ಇತರ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೆಂದರೆ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್ ಗವರ್ನರ್]] [[ರಿಕಿ ಶೀಹಿ]](ಗವರ್ನರ್ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ), [[ಅಟಾರ್ನಿ ಜನರಲ್]] [[ಜಾನ್ ಬ್ರುನಿಂಗ್]], [[ರಾಜ್ಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] [[ಜಾನ್ ಎ. ಗೇಲ್]], [[ರಾಜ್ಯ ಖಜಾಂಚಿ]] [[ಶೇನ್ ಓಸ್ಬಾರ್ನ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯ ಲೆಕ್ಕಿಗ]] [[ಮೈಕ್ ಫೊಲೆ]]. ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಶಾಖೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಚುನಾಯಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆ === ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲೇ [[ಏಕಸಭೆಯ]] ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಮನೆಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [["ಲೆಜಿಸ್ಲೇಚರ್"]] ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಬಹುಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಏಕಸಭೆಯ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮನ್ನು "ಸೆನೇಟರ‍್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶಾಸಕಾಂಗ]]ವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಏಕೈಕ [[ಪಕ್ಷೇತರ]] ಶಾಸಕಾಂಗವಾಗಿದೆ. ಚುನಾಯಿತ ಸೆನೇಟರ್‌ಗಳ ನಾಮಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದ ಹೆಸರಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಕರ್ ಮತ್ತು ಮಂಡಳಿ ಮುಖ್ಯರು ಚುನಾಯಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬಹುದು. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಮೂರನೇ ಐದರ ಬಾಹುಳ್ಯದಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್‌ರ ವೆಟೋ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡನೇ ಮೂರು ಬಾಹುಳ್ಯವು ಇತರ ಕೆಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಶಾಸಕಾಂಗ]]ವು 1922 ಮತ್ತು 1932ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೂರನೇ [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಟ್ಟಡ]]ದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ. It was designed by Bertram G. Goodhue. ಇದು ಬರ್ಟ್ರಮ್ ಜಿ. ಗೂಡ್‌ಹ್ಯೂ ಅವರಿಂದ ಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇಂಡಿಯಾನಾ ಲೈಮ್‌ಸ್ಟೋನ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನ ಮೂಲ. 400 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವು ಈ ಅಡಿಪಾಯದಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತಿದೆ. ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಸೋವರ್ ಎಂಬ 19 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಕ್ಯಾಪಿಟಾಲ್ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೆನೆಟರ್]] [[ಜಾರ್ಜ್ ನೋರ್ರಿಸ್]] ಮತ್ತು ಇತರ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದವರು ಏಕಸಭೆಯ ಶಾಸಕಾಂಗದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಮತಗಳಿಂದ]] ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿದರು. ನೋರಿಸ್ ವಾದಿಸಿದಂತೆ: {{cquote|The constitutions of our various states are built upon the idea that there is but one class. If this be true, there is no sense or reason in having the same thing done twice, especially if it is to be done by two bodies of men elected in the same way and having the same jurisdiction.}} ಏಕಸಭೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು [[ದ್ವಿಸಭೆಯ]] ಶಾಸಕಾಂಗವು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸೆನೆಟ್ ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಲ್ಲದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತದಾನವು ಗುಟ್ಟಿನದಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎರಡೂ ಮನೆಗಳು ಒಪ್ಪದಿರುವ ಮಸೂದೆಗಳಿಗೆ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಏಕಸಭೆಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ವಿಷಯದ ಮೇಲಿನ ಬಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಐದು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಕಾನೂನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1934ರಲ್ಲಿ [[ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಪ್ರೆಶನ್‌]]ನ ಆದಾಯ ಪತ್ರ ಸಂಬಂಧಿತ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಏಕಸಭೆಯ ಶಾಸಕಾಂಗವು ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಗತವಾಯಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯನ್ನು (ಮನೆಯನ್ನು) ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು. ಇಂದಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶಾಸಕರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಸೆನೇಟರ್ಸ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆ === ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ. [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್]] ಎಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಮಿಸ್ಸೌರಿ ಪ್ಲಾನ್‌]]ನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಜಡ್ಜ್‌ಗಳ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಕಡಿಮೆ ದರ್ಜೆಯ ಕೋರ್ಟ್ ಎಂದರೆ ಕೌಂಟಿ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು. ಅದರ ನಂತರದಲ್ಲಿ 12 ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು( ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಂಟಿಗಳನನು ಹೊಂದಿರುವ). ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು, ಅಪ್ರಾಪ್ತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ದೂರನ್ನು [[ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಅಪೀಲ್ಸ್]] ಆಲಿಸುತ್ತದೆ. ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ದೂರುಗಳಿಗೆ ಅಂತಿಮವಾದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 2008ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಕಾನೂನಿನಂತೆ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಯು ರಾಜ್ಯ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಾದದಲ್ಲಿದೆ. ಮತ್ತು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಮರಣದಂಡನೆ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. (ಈ ಕಾನೂನಿಗೂ ಮೊದಲು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಮರಣದಂಡನೆಯ ಮೂಲ ವಿಧಾನವಾದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿತ್ತು.) ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ ಶಾಸಕರು ಅನುಮೋದಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಸಹಿ ಮಾಡಿದ ಬಿಲ್‌ನಂತೆ ಮರಣದಂಡನೆಯ ವಿಧಾನವನ್ನು ಲೀಥಲ್ ಇಂಜಕ್ಷನ್‌ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.kolnkgin.com/political/headlines/46424547.html|title=Nebraska Changes Execution Method to Lethal Injection|first=Jason|last=Volentine|date=2009-05-28|accessdate=2009-05-30|publisher=[[KOLN]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಏನೇ ಆದರೂ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯು ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಮರಣದಂಡನೆ ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮರಣದಂಡನೆಯನ್ನು [[ನಿಷೇಧಿಸು]]ವ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗಿವೆ. === ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:DSCN5022 nebraskacapitolwithfountain e.jpg|upright|thumb|ಲಿಂಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ, ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ]] ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೆನೇಟರ್]]‌ಗಳೆಂದರೆ [[ಜೂನಿಯರ್ ಸೆನೇಟರ್]] [[ಮೈಕ್ ಜೋಹಾನ್ಸ್]] (ಆರ್), ಮತ್ತು [[ಸೀನಿಯರ್ ಸೆನೇಟರ್]] ಆದ [[ಬೆನ್ ನೆಲ್ಸನ್]] (ಡಿ). ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು [[ಹೌಸ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌]]ಗಳಾಗಿ ಮೂವರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ [[ಜೆಫ್ ಫೋರ್ಟನ್‌ಬೆರ್ರಿ]] (ಆರ್), [[ಎರಡನೇ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ [[ಲೀ ಟೆರ್ರಿ]](ಆರ್), ಮತ್ತು [[ಮೂರನೇ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಿಂದ [[ಅಡ್ರಿಯನ್ ಎಂ.ಸ್ಮಿತ್]]. ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತವನ್ನು ಒಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಕೇವಲ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. 1991 ರಿಂದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಐದು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲುವಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದೇವೇಳೆ ಇತರ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿ ಮೂರು [[ರಾಜಕೀಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮತ ಗಳಿಕೆಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. [[2008ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಮತಗಳು ಮಾತ್ರ ಒಡೆದುಹೋಗಿದ್ದವು. ಆ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]] [[ಒಮಾಹಾ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ [[ಎರಡನೇ ರಾಜಕೀಯ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದ 3,325 ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದಿದ್ದರು. ಇದು ಅವರಿಗೆ ಗೆಲುವಿನ ಮತವಾಯಿತು. ಅದೇ ವೇಳೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ [[ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಕೇನ್]] ರಾಜ್ಯದ ಇನ್ನುಳಿದ ಮತಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಇದು ಶೇಕಡಾ 15ರಷ್ಟಾಗುವ ನಾಲ್ಕು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳಾಗಿತ್ತು. === ರಾಜಕೀಯ === ಇತಿಹಾಸದ ತುಂಬಾ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾವು ಗಟ್ಟಿಯಾದ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ರಾಜ್ಯ. 1940ರವರೆಗೆ ಒಂದು ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು 1964ರಲ್ಲಿನ [[ಲಿಂಡನ್ ಬಿ.ಜಾನ್ಸನ್‌]]ರ ಹೋರಾಟದ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದ್ದಾರೆ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಬುಶ್]]‌ರ [[2004ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಐದು ಎಲೆಕ್ಟೋರಲ್ ಮತಗಳನ್ನು ಶೇಕಡಾ 33 ಮತಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಶೇಕಡಾ 65.9% ಮತಗಳಿಂದ ಗೆದ್ದರು. ಎರಡು ಅಮೆರಿಕನ್ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಮೀಸಲು ಕ್ಷೇತ್ರ]]ವಾದ [[ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ [[ಜಾನ್ ಕೆರ್ರಿ]]ಗೆ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದ್ದರು. ಸದ್ಯದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವದ ಹೊರತಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಫೆಡರಲ್‌ಗೆ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆರಿಸಿ ಕಳುಹಿಸಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳೆಂದರೆ: ಜಾರ್ಜ್ ನೋರಿಸ್ (ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಸೆನೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ), [[ಜೆ.ಜೇಮ್ಸ್ ಎಕ್ಸಾನ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಬ್ ಕೆರ್ರಿ]]. ಮತದಾರರು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ ಜೋಹಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೆನೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬೆನ್ ನೆಲ್ಸನ್ ಮರು ಮತದಾನದಲ್ಲಿ ಮತದಾರರ ಒಲವು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗಿದೆ. ಲಿಂಕನ್ ಪಟ್ಟಣವು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಟ್ಟಣವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. == ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು == ಎಲ್ಲಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂಕಿಗಳು 2008ರ [[ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯೂರೊ]]ದ ಅಂದಾಜುಗಳು. === ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Skyline of Downtown Lincoln, Nebraska, USA (2015).jpg|thumb|ಲಿಂಕನ್ ಪೇಟೆ]] {|- ! align="left"|100,000+ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ! style="text-align:left" colspan="2"|10,000+ ಜನಸಂಖ್ಯೆ |- | valign=top| * [[ಒಮಾಹಾ]] - 438,646 * [[ಲಿಂಕನ್]] - 251,624 | valign=top| * [[ಬೆಲೆವುಯಿ]] - 49,699 * [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] - 45,801 * [[ಕೀಯರ್ನಿ]] - 30,417 * [[ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್]] - 25,394 * [[ಪ್ರಿಮೊಂಟ್]] - 25,224 * [[ನಾರ್ತ್ ಪ್ಲೆಟೆ]] - 24,386 * [[ನೊರ್‌ಫೋಕ್]] - 24,107 | valign=top| * [[ಪ್ಯಾಪಿಲಿಯಾನ್]] - 23,739 (2009) * [[ಕೊಲಂಬಸ್]] - 21,595 * [[ಲಾ ವಿಸ್ತಾ]] - 16,643 * [[ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌ಬ್ಲಫ್]] - 14,785 * [[ಬೀಟ್ರಿಸ್]] - 12,769 * [[ಸೌತ್ ಸಿಯೊಕ್ಸ್ ನಗರ]] - 11,936 * [[ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್]] - 10,126 |} === ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು === {| |- ! align="left"|[[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳು ! style="text-align:left" colspan="2"|[[ಮೈಕ್ರೋಪಾಲಿಟನ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳು |- | valign=top| * [[ಒಮಾಹಾ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಬ್ಲಫ್ಸ್]] - 718,943 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಭಾಗ); 837,925 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಮತ್ತು ಲೊವಾಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು) * [[ಲಿಂಕನ್]] - 295,485 * [[ಸಿಯಾಕ್ಸ್ ನಗರ, ಐಯೊವಾ]] - 26,467 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಭಾಗ); 143,157 (ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಲೊವಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾಗಾಗಿ ಒಟ್ಟು) | valign=top| * [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] - 70,694 * [[ಕೀಯರ್ನಿ]] - 51,833 * [[ನೊರ್‌ಫೋಕ್]] - 47,561 * [[ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್]] - 39,508 * [[ಸ್ಕಾಟ್‌ಬಫ್]] - 37,329 | valign=top| * [[ನಾರ್ತ್ ಪ್ಲೆಟೆ]] - 37,289 * [[ಪ್ರಿಮೊಂಟ್]] - 35,827 * [[ಕೊಲಂಬಸ್]] - 32,072 * [[ಲ್ಯಾಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್]] - 26,591 * [[ಬೀಟ್ರಿಸ್]] - 23,035 |} '''ಇತರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು''' * ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೀಯರ್ನಿ ಒಳಗೊಂಡ [["ಮೂರು ನಗರಗಳ"]] ಪ್ರದೇಶ ಜೊತೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದಾಗ 150,000 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. * ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಈಶಾನ್ಯ ಮೂಲೆಯು [[ಸಿಯಾಕ್ಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == === ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === <table><tr><td style="vertical-align:top"> '''[[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]''' * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ–ಲಿಂಕನ್]] * [[ಕೀಯರ್ನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ]] * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] '''[[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲೇಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]''' * [[ಚದ್ರೋನ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] * [[ಪೆರು ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] * [[ವೆಯ್ನೆ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] </td><td style="vertical-align:top"> '''ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳು/ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು''' * [[ಬೆಲೆವುಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ಸನ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಸೇಂಟ್ ಮೇರಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಕೊನ್ಕೊರ್ಡಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಕ್ರೇಗ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ದಾನಾ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಡೊಯೆನ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಗ್ರೇಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಹ್ಯಾಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೂಥರನ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಮೆಥೊಡಿಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] * [[ಸುಮ್ಮಿತ್ ಕ್ರಿಸ್ಚಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಯುನಿಯನ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಯಾರ್ಕ್ ಕಾಲೇಜು]] </td><td style="vertical-align:top"> '''[[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]''' * [[ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಲಿಟ್ಲ್ ಪ್ರೀಸ್ಟ್ ಟ್ರೈಬಲ್ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಮಿಡ್-ಪ್ಲೇನ್ಸ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಇಂಡಿಯನ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[ಸೌತ್‌ಈಸ್ಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]] * [[ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜು]] </td></tr></table> {{See|Colleges and universities of Omaha, Nebraska}} == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == * [[ಜೆ.ಸ್ಟೆರ್ಲಿಂಗ್ ಮೊರ್ಟನ್‌]]ನಿಂದ [[ಆರ್ಬರ್ ಡೇ]] ಸ್ಥಾನೆಯಾಯಿತು. ದ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಬರ್ ಡೇ ಫೌಂಡೇಶನ್]] ಇದರ ಮುಖ್ಯಕಛೇರಿಯು [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ನಗರ]]ದ ಅವನ ಮನೆಯ ಸಮೀಪವಿದೆ. * [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ನಗರದ ಹೆಬ್ರಾನ್]]‌ನಲ್ಲಿನ ಉಯ್ಯಾಲೆ, ಐದನೇಯ ಮತ್ತು ಜೆಫರ್ಸನ್ ರಸ್ತೆಯ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ದ್ವಾರಮಂಟಪ ಉಯ್ಯಾಲೆಯು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೇ ಉದ್ದನೆಯದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ,ಹದಿನೆಂಟು ವಯಸ್ಕರು ಅಥವಾ ಇಪ್ಪತ್ಕಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಉದ್ದವಾಗಿದೆ. * ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಸ್ಕರ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಹಲವು ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಗೊಳಿಸಿದೆ. ತವರಿನ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,ಲಿಂಕನ್ ನಲ್ಲಿನ [[ಮೊಮೊರಿಯಲ್ ಸ್ಟೇಡಿ]]ಯಂ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು 85,500,ಇದು ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಮೂರನೇಯ- ದೊಡ್ಡ ನಗರದಷ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |title=Nebraska Lost, Nebraska Found |publisher=Sports Illustrated |accessdate=2008-05-01 |date=2008-04-21 |archive-date=2008-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503022454/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1128181/index.htm |url-status=dead }}</ref> * 1920ರಲ್ಲಿ ಇಥೆಲ್ ಟಿ.ವೀಡ್ ಮಿಕ್‌ರಿಂದ ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿ [[ಜಾಬ್ಸ್ ಡಾಟರ್ಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈಗ ಪುಣ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾ,ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ,ಬ್ರೆಜಿಲ್,ಮತ್ತು ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್ ಗಳಿವೆ. === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === * [[ವೃತ್ತಿಪರ ಆಟಗಳು]] ** [[ಲಿಂಕನ್ ಸಾಲ್ಟ್‌ಡಾಗ್ಸ್]] – [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] (ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೆಸ್‌ಬಾಲ್]]) ** [[ಒಮಾಹಾ ಬೀಫ್]] – [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಇನ್‌ಡೋರ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ** [[ಒಮಾಹಾ ರಾಯಲ್ಸ್]] – [[ಫೆಸಿಫಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಲೀಗ್]] (ಎಎಎ [[ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ಬೆಸ್‌ಬಾಲ್]]; [[ಕಾನ್ಸಾಸ್ ಸಿಟಿ ರಾಯಲ್ಸ್]]‌ನ ಅಂಗ * [[ಎನ್‌ಸಿಎಎ]] [[ಡಿವಿಜನ್ I]] ಕಾಲೇಜು ಆಟಗಳು ** [[ಕ್ರೈಗ್ಟನ್ ಬ್ಲೂಜೇಸ್]] ** [[ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕಾರ್ನ್‌ಹಸ್ಕರ್ಸ್]] ** [[ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] (ಮವೆರಿಕ್ಸ್ ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಒಂದೆ) * [[ಎನ್‌ಸಿಎಎ]] [[ಡಿವಿಜನ್ II]] ಕಾಲೇಜ್ ಆಟಗಳು<ref>{{cite web |url=http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |title=NCAA Division II Home Page |publisher=National Collegiate Athletic Association |accessdate=2007-08-30 |archive-date=2007-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070822001230/http://www.siue.edu/ATHLETIC/d2/alpha.html |url-status=dead }}</ref> ** [[ಕೀಯರ್ನಿಯಲ್ಲಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಆ‍ಯ್‌0ತೆಲೋಪ್ಸ್ (ಲೋಪರ್ಸ್) ** [[ಒಮಾಹಾದಲ್ಲಿನ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]] ಮವೆರಿಕ್ಸ್ (ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಹೊರತಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಆಟಗಳು) ** [[ವೆಯ್ನೆ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] ವಿಂಡ್‌ಕ್ಯಾಟ್ಸ್ ** [[ಚದ್ರೋನ್ ರಾಜ್ಯ ಕಾಲೇಜ್]] ಈಗಲ್ಸ್ * ಕಿರಿಯರ ಮಟ್ಟದ ಆಟಗಳು: [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್]] ** [[ಲಿಂಕನ್ ಸ್ಟಾರ್ಸ್]] ** [[ಒಮಾಹಾ ಲಾನ್ಸರ್ಸ್]] ** [[ಟ್ರೈ-ಸಿಟಿ ಸ್ಟಾರ್ಮ್]] == ಆಕರಗಳು == {{reflist|2}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == {{refbegin}} === ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು === * <cite>ಚಾಕ್‌ಚೆರ್ರಿ ಪ್ಲೇಸಸ್, ಎಸ್ಸೆ ಫ್ರಾಮ್ ದ ಹೈ ಪ್ಲೇನ್ಸ್</cite>, ಮೆರಿಲ್ ಗಿಲ್‌‍ಪಿಲ್ಲನ್ ಜಾನ್ಸನ್ ಪ್ರೆಸ್,ಬೌಲ್ಡರ್, ಕೊಲರಾಡೊ, ಟ್ರೇಡ್ ಪೇಪರ್‌ಬ್ಯಾಕ್, ISBN 1-55566-227-7. * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=28579910 ಒಲ್ಸನ್ ಜೆಮ್ಸ್ ಸಿ. ಮತ್ತು ರೋನಾಲ್ಡ್ ಸಿ.ನಾಗ್ಲ್ ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ'' 2ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ(1997)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928042109/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=28579910 |date=2008-09-28 }} * [http://www.kancoll.org/books/andreas_ne/ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ರಿಯಾಸ್,ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್ ಟಿ. ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ'' (1882] ಹೆಚ್ಚು ವಿವರವಾದ ಇತಿಹಾಸ * ಕ್ರೈಗ್,ದರೊತಿ,ವೇಯರ್ಸ್. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ: ಎ ಬೈಸೆಂಟೇೀಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (1977) * ಫೌಲ್ಕನರ್,ವರ್ಜಿನಿಯಾ,ಆವೃತ್ತಿ. ''ರೌಂಡಪ್:ಎ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರೀಡರ್'' (1957) * ಹಿಕೆ, ಡೋನಾಲ್ಡ್ ಆರ್. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಮೊಮೆಂಟ್ಸ್: ಗ್ಲಿಂಪ್ಸಸ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಸ್ ಫಾಸ್ಟ್'' (1992). * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=51597481 ಮಿಯೆವಾಲ್ಡ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಡಿ. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ & ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್'' (1984)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928054340/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=51597481 |date=2008-09-28 }} * ಲ್ಯೂಬ್ಕೆ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ:ಆ‍ಯ್‌ನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೇಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (1995) * ಮೊರ್ಟನ್,ಜೆ. ಸ್ಟೆರ್ಲಿಂಗ್ ಆವೃತ್ತಿ. '' ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೇಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಫ್ರಾಮ್ ದ ಅರ್ಲಿಯೆಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ರೀಜನ್.'' 3 vols. (1905-13) * ವಿಶರ್ಟ್, ಡೇವಿಡ್ ಜೆ. ಆವೃತ್ತಿ. ''ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್ ದ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ '' (2004), 900 ವಿದ್ವಾಂಸನಿಗೆ ತಕ್ಕ ಲೇಖನಗಳ ಪುಟಗಳು * [http://digitalcommons.unl.edu/cgi/siteview.cgi//nebraskianapubs/2 ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ: ಎ ಗೈಡ್ ಟು ದ ಕಾನ್‌ಹಸ್ಕರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ] (ಡಬ್ಲ್ಯೂಪಿಎ ಗೈಡ್, 1939) ಆನ್‌ಲೈನ್-ಪೂರ್ಣ-ಪಾಠ ಪಿಡಿಎಫ್ ಆವೃತ್ತಿ (442 ಪುಪು., 87 illus.) === ವಿದ್ವಾಂಸನಿಗೆ ತಕ್ಕ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಗಳು === * ಬಾರ್ನಾರ್ಟ್,ಜಾನ್ ಡಿ. "ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿನ ಮಳೆಸುರಿತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷ." ಜೆ‌ಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ರಿವ್ಯೂ'' 19 (1925): 527-40. * ಬೀಜ್ಲೆ,ವಿಲಿಯಂ ಎಚ್. "ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಸಂಕೀರ್ಣ 1862-1872," ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 53 (ವಸಂತ 1972): 59-75. * ಬೆಂಟ್ಲೆ, ಆರ್ಥರ್ ಎಫ್. ""ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಉಪನಗರದ ಆರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರೈತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಜಾನ್ ಹಾಪ್ಕಿನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಆ‍ಯ್‍0ಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್'' 11 (1893): 285-370. * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=89553965 ಚೆರ್ನಿ,ರಾನರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ''ಪಾಪ್ಯುಲಿಜಂ, ಪ್ರೊಗ್ರೆಸ್ಸಿವಿಜಂ, ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮೆಶನ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್, 1885-1915'' (1981)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927120753/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=89553965 |date=2008-09-27 }} * ಬೋಗ್ ಅಲೆನ್ ಜಿ. ''ಮನಿ ಎಟ್ ಇಂಟರೆಸ್ಟ್: ದ ಫಾರ್ಮ್ ಮಾರ್ಟ್ಗೆಜ್ ಆನ್ ದ ಮಿಡ್ಲ್ ಬಾರ್ಡರ್ '' (1955) * ಬ್ರುನ್ನರ್, ಎಡ್ಮಂಡ್ಸ್ ಡೆ ಎಸ್. ''ಇಮಿಗ್ರಂಟ್ ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ದೇರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್'' (1929) * ಚುದಾಕಾಫ್,ಹೋವಾರ್ಡ್ ಪಿ. ''ಮೊಬೈಲ್ ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್: ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಇನ್ ಒಮಾಹಾ, 1880-1920'' (1972) ** ಚುದಾಕಾಫ್,ಹೋವಾರ್ಡ್ ಪಿ. ""ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜನಾಂಗೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ದೃಷ್ಟಿ: ಸ್ಥಳೀಯ ಚೆದುರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ -ಗಾತ್ರದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತಹ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ. ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 60 (1973): 76-93. ಜೆ‌ಎಸ್‌ಟಿಒಆರ್‌ನಲ್ಲಿ;ಒಹಾಮಾ ಬಗ್ಗೆ * [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=105476144 ಕೊಲೆಟ್ಟಾ,ಪಯೋಲಿ ಇ. ''ವಿಲಿಯಂ ಜೆನ್ನಿಂಘ್ಸ್ ಬ್ರಯಾನ್''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927083622/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=105476144 |date=2008-09-27 }} 3 vols. 1964-69. * ಡಿಕ್,ಎವರೆಟ್. ''ದ ಸಾದ್-ಹೌಸ್ ಫ್ರಂಟೀಯರ್: 1854-1890'' (1937) * ಫರಾಘರ್,ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್. ''ವುಮನ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಮೆನ್ ಆನ್ ದ ಒವರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಟ್ರೇಲ್'' (1979) * ಫುಲ್ಲರ್,ವೆಯ್ನೆ ಇ. ''ದ ಒಲ್ಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ಸ್ಕೂಲ್: ದ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ರೂರಲ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಇನ್ ದ ಮಿಡ್‌ವೆಸ್ಟ್'' (1982) * ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್,ಮೈಕೆಲ್ ಜಾನ್‌ಸ್ಟನ್. "ಡೌನ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಔಟ್ ಆನ್ ದ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಫಾರ್ಮ್" (2002) * ಹಾರ್ಪರ್,ಐವಿ. ''ವಾಲ್ಜಿಂಗ್ ಮಟಿಲ್ಡಾ: ಲೈಫ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಸೆನೆಟರ್ ರಾಬರ್ಟ್ Kerrey '' (1992). * ಹೊಲ್ಟರ್,ಡಾನ್ ವಿ ''ಫ್ಲೇಮ್ಸ್ ಆನ್ ದ ಪ್ಲೇನ್ಸ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಮೆಥಡಿಜಂ ಇನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ '' (1983). * ಜೆಫ್ರೆಯ್,ಜೂಲಿ ರಾಯ್. ''ಫ್ರಂಟೀಯರ್ ವುಮನ್: ದ ಟ್ರಾನ್ಸ್-ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ವೆಸ್ಟ್, 1840-1880'' (1979) * ಕ್ಲೇಯ್ನ್ ಮೌರಿ. ''ಯುನಿಯನ್ ಫೆಸಿಫಿಕ್: ದ ಬರ್ತ್ ಆಫ್ ಎ ರೇಲ್‌ರೋಡ್, 1862-1893'' (1986) * ಕ್ಲೇಯ್ನ್ ಮೌರಿ. ''ಯುನಿಯನ್ ಫೆಸಿಫಿಕ್: ದ ರೀಬರ್ತ್, 1894-1969'' (1989). * ಲಾರ್ಸೆನ್,ಲಾರೆನ್ಸ್ ಎಚ್. ''ದ ಗೇಟ್ ಸಿಟಿ: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಒಮಾಹಾ '' (1982) * ಲೊನಿಟ್,ರಿಚರ್ಡ್. ''ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ.ನೊರ್ರಿಸ್ '' 3 vols. 1971. * ಲ್ಯುಬ್ಕೆ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. ''ಇಮಿಗ್ರೆಂಟ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ದ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್: ದ ಜರ್ಮನ್ಸ್ ಆಫ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ, 1880-1900'' (1969) * ಲ್ಯುಬ್ಕೆ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಸಿ. "ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿ-ಅಮೆರಿಕಾ ಒಕ್ಕೂಟ, 1910-1917." ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 49 (1969): 165-85. * ಒಸ್ಲಾನ್,ಜೇಮ್ಸ್ ಸಿ. ''ಜೆ.ಸ್ಟೆರ್ಲಿಂಗ್ ಮಾರ್ಟನ್'' (1942) * ಒವರ್ಟನ್,ರಿಚರ್ಡ್ ಸಿ. ''ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ವೆಸ್ಟ್: ಎಕೊಲೊನೈಸೆಶನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ರೇಲ್‌‍ರೋಡ್'' (1941) * ಪರ್ಸನ್ಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲಿ ಬಿ. "ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶ್ರೀಸಾಮಾನ್ಯ ಪಕ್ಷದವರು ಯಾರು?" ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 44 (1963): 83-99. * ಪಿಯರ್ಸ್,ನೀಲ್ ''ದ ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲೇನ್ ಸ್ಟೇಟಸ್ '' (1973) * ಪೆಡರ್ಸನ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಎಫ್., ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೆತ್ ಡಿ. ವಾಲ್ದ್. ''ಶಲ್ ದ ಪೀಪಲ್ ರೂಲ್? '' ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ ಇನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ '' (1972) * ರಿಲೆಯ್,ಗ್ಲೆಂಡಾ. ''ದ ಫಿಮೇಲ್ ಫ್ರಂಟೀಯರ್. '' ''ಎ ಕಂಪಾರೇಟಿವ್ ವ್ಯೂ ಆಫ್ ವುಮೆನ್ ಆನ್ ದ ಫ್ರೆಯರಿ ಆ‍ಯ್‌0ಡ್ ಪ್ಲೇನ್ಸ್ '' (1978) * ವೆಂಗರ್,ರಾಬರ್ಟ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. "ದ ಆ‍ಯ್‌0ಟಿ-ಸಲೂನ್ ಲೀಗ್ ಇನ್ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್, 1898-1910." ''ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 52 (1971): 267-92. {{refend}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{sisterlinks}} * [http://www.nebraska.gov/ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ್] * [http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE ನೆಬ್ರಸ್ಕಾಗೆ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080507034702/http://tonto.eia.doe.gov/state/state_energy_profiles.cfm?sid=NE |date=2008-05-07 }} * [http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE ಯುಎಸ್‌ಜಿ‌ಎಸ್ ರೀಯಲ್ ಟೈಮ್, ಜೀಯೋಗ್ರಾಫಿಕ್ ಆಂಡ್ ಅಥರ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061230094104/http://www.usgs.gov/state/state.asp?State=NE |date=2006-12-30 }} * [http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html ಯು.ಎಸ್. ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯುರೊ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014185328/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/31000.html |date=2012-10-14 }} * [http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ನಿಜಾಂಶಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327183901/http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NE.htm |date=2012-03-27 }} * [http://nebraskaccess.ne.gov/NEfaq.asp ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ಕೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು] * [http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯದ ಪಬ್ಲಿಕೆಷನ್ ಆನ್‌ಲೈನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511134402/http://www.nlc.state.ne.us/docs/pilot/pilot.html |date=2011-05-11 }} * [https://web.archive.org/web/20060719145314/http://www.city-data.com/city/Nebraska.html ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ನಗರದ-ಮಹಿತಿ] * [http://www.nebraskastudies.org nebraskastudies.org] - ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ, ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೊಸೈಟಿ,ಮತ್ತು ಎನ್‌ಇ‌ಟಿಯಿಂದ ನೆಬ್ರಸ್ಕಾದ ಇತಿಹಾಸ * [http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515221725/http://wikis.ala.org/godort/index.php/Nebraska |date=2008-05-15 }} - ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ ರಾಜ್ಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌ನ ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟ್ಸ್ ರೌಂಡ್‌ಟೇಬಲ್ ಜೊತೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ ಹುಡುಕಬಹುದಾದ ಡಾಟಾಬೇಸಸ್ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿವೆ. * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Nebraska}} {{Geographic Location |Centre = Nebraska |North = [[South Dakota]] |Northeast = |East = [[Iowa]] |Southeast = [[Missouri]] |South = [[Kansas]] |Southwest = [[Colorado]] |West = [[Wyoming]] |Northwest = }} {{succession | preceded = [[Nevada]] | office = [[List of U.S. states by date of statehood]] | years = Admitted on March 1, 1867 (37th) | succeeded = [[Colorado]] }} {{Coord|display=title|41.5|N|100|W|region:US-NE_type:adm1st_scale:3000000}} {{United States topics}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೆಬ್ರಸ್ಕಾ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು]] 9sopb2dg4b84r0hk1uoa1hey4ehr41g 0 23814 1431956 1359767 2026-10-13T11:37:45Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431956 wikitext text/x-wiki {{Infobox software |name = Moodle |logo = [[Image:Moodle logo.png|125px]] |screenshot = [[Image:Moodle 1.3 sample course screengrab.png|300px]] |caption = Moodle course screenshot with [[Mozilla Firefox|Firefox]] |developer = [[Martin Dougiamas]] | latest release version = {{wikidata|property|edit|reference|P348}} | latest release date = {{wikidata|qualifier|P348|P577}} |operating_system = [[Cross-platform]] |programming language = [[PHP]] |genre = [[Course Management System]] |license = [[GPLv2]]+<ref name=license>{{cite web |url=http://docs.moodle.org/en/License |title=Moodle License |access-date=2010-06-29 |archive-date=2010-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100626003928/http://docs.moodle.org/en/License |url-status=dead }}</ref> |website = [http://moodle.org moodle.org] }} '''ಮೂಡಲ್''' (''ಮಾಡ್ಯೂಲರ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್-ಓರಿಯೆನ್ಟೆಡ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್'' ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ) ಎಂಬುದು ಒಂದು [[ಸ್ವತಂತ್ರ ಹಾಗು ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್(ಮುಕ್ತ ಆಕರ)]]ಯ [[ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್]] [[ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] ನ ವೇದಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೋರ್ಸ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸಿಸ್ಟಂ, [[ಲರ್ನಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್ ಸಿಸ್ಟಂ]], ಅಥವಾ [[ವರ್ಚ್ಯುಯಲ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್]] (VLE) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. {{As of | 2010 | January}}ಇದು 45,721 ನೋಂದಣಿಯಾದ ಹಾಗು ಪರಿಶೀಲನೆಗೊಂಡ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಬಳಕೆದಾರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು 3 ದಶಲಕ್ಷ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 32 ದಶಲಕ್ಷ ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Moodle stats page | url=http://moodle.org/stats |publisher=Moodle.org}}</ref> ಮೂಡಲ್ ನ್ನು [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಡೌಗಿಯಮಾಸ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಶಿಕ್ಷಕರು ಆನಲೈನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿ, ವಿಷಯವನ್ನು ಜತೆಗೂಡಿ ರಚನೆಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಗಮನವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [http://moodle.com/ ಮೂಡಲ್ Pty Ltd] ([[ಪರ್ತ್, ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ) ಮೂಡಲ್‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂಡಲ್‌‌ನ ಮುಕ್ತ ಬಳಕೆ ಪರವಾನಗಿ ಹಾಗು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌‌‌ಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ಅಭಿವರ್ಧಕನಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಹಾಗು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. == ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == ಮೂಡಲ್, ಒಂದು ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್ ವೇದಿಕೆಯ ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಮೂಲ ನಾವೀನ್ಯಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ(ಅದರ ಶೋಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರೀತಿ). ಮೂಡಲ್, ಒಂದು ಕಲಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಹತ್ತು ಹಲವು ಮುಖ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ{{Citation needed|date=May 2010}}. ಮೂಡಲ್ ಅನ್ನು ಹಲವು ಮಾದರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ, ತರಬೇತಿ ಹಾಗು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಹಾಗು ವ್ಯಾಪಾರ ಸ್ಥಾಪನೆ. ಅಭಿವರ್ಧಕರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಗೆ ಪ್ಲಗ್ ಇನ್ ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೂಡಲ್ ನ ಮಾಡ್ಯೂಲರ್ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಮೂಡಲ್ ನ ಆಧಾರರಚನೆಯು ಹಲವು ವಿಧದ [[ಪ್ಲಗ್-ಇನ್]] ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ: * ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು (ವರ್ಡ್ ಹಾಗು ಸಂಖ್ಯಾ ಆಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು) * ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಮಾದರಿಗಳು * ಪ್ರಶ್ನಾ ಮಾದರಿಗಳು (ಆಯ್ಕೆ ಬಾಹುಳ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಸರಿ ಹಾಗು ತಪ್ಪು, ಬಿಟ್ಟ ಪದ ತುಂಬಿರಿ, ಮುಂತಾದವು) * ಡಾಟಾ ಫೀಲ್ಡ್ ಟೈಪ್ಸ್ (ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ) * ಗ್ರ್ಯಾಫಿಕಲ್ ವಿಷಯಗಳು * ದೃಢೀಕರಣ ವಿಧಾನಗಳು (ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಕೆದಾರನ ಹೆಸರು ಹಾಗು ಪಾಸ್ ವರ್ಡ್(ಸಂಕೇತ ಪದ)ನ ಪ್ರವೇಶ್ಯತೆಯ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳಬಹುದು) * ದಾಖಲಾತಿ ಮಾದರಿಗಳು * ವಿಷಯಸೂಚಿಯ ಶೋಧಕಗಳು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಹಲವು ತೃತೀಯ ಮೂಡಲ್ ಪ್ಲಗ್ ಇನ್ ಗಳು ಈ ಆಧಾರರಚನೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://moodle.org/mod/data/view.php?id=6009 |title=Modules and Plugins |publisher=Moodle.org}} </ref> ಮೂಡಲ್ ನ ಬಳಕೆದಾರರು ರಚನೆಗೆ [[PHP]] ಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಮೂಡಲ್ ಮುಕ್ತ ಆಕರ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳ ಕೆಲಸದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |title=About Moodle |work=Moodle.org Documentation |url=http://docs.moodle.org/en/About_Moodle |access-date=2010-06-29 |archive-date=2010-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100111055644/http://docs.moodle.org/en/About_Moodle |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಅದರ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹಾಗು ಶೀಘ್ರವಾದ ಬಗ್ ಫಿಕ್ಸಸ್ ಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಾವದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೂಡಲ್ [[TCPDF]]ಭಂಡಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಪುಟಗಳಿಂದ [[PDF]] ದಾಖಲೆಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. == ರಚನೆ == ಆಕರದಿಂದ ಬಳಕೆದಾರರು ಮೂಡಲ್‌ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಇತರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗಿಂತ ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕುಶಲತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಒಂದು [[ಡೇಬಿಯನ್]] ಪ್ಯಾಕೇಜ್‌ನಿಂದ ಅಳವಡಿಸುವುದು, ಬಳಕೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾದ [[ಟರ್ನ್‌ಕೀ]] ಮೂಡಲ್ ಸಾಧನ ನಿಯೋಜಿಸುವುದಜು<ref>{{cite web |url=http://www.turnkeylinux.org/moodle|title=Moodle Appliance|publisher=[[TurnKey Linux Virtual Appliance Library]]}}</ref> ಅಥವಾ [[ಬಿಟ್ನಾಮಿ]] ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ಮೂಡಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವು ಸರಬರಾಜುದಾರರು, ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಅದರ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಸರ್ವರ್ ನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯಿಲ್ಲದೆಯೂ ಸಹ ಮೂಡಲ್-ಆಧಾರಿತ ಆನ್ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಹಣ ಪಡೆದು ಮೂಡಲ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರೌವೈಡರ್‌ಗಳು ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ ಸೇವೆಗಳಾದ ಗ್ರಾಹನ ಆದೇಶಾನುಸಾರವಾಗಿ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ತಯಾರಿಕೆ ಹಾಗು ವಿಷಯಸೂಚಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಂತಹ ಸೇವೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಪರಸ್ಪರ-ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು== ಮೂಡಲ್, [[ಯೂನಿಕ್ಸ್]], [[ಲಿನಕ್ಸ್]], [[FreeBSD]], [[ವಿಂಡೊಸ್]], [[Mac OS X]],[[NetWare]] ಹಾಗು ಬಹುತೇಕ ವೆಬ್‌ಹಾಸ್ಟ್ ಸೇವೆನೀಡುವವರು ಸೇರಿದಂತೆ PHPಮತ್ತು ಡಾಟಾಬೇಸ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಇತರೆ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ದತ್ತಾಂಶವು ಒಂದು ಒಂಟಿಯಾದ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮೂಡಲ್ 1.6ರ ಆವೃತ್ತಿವು [[MySQL]] ಅಥವಾ [[PostgreSQL]]ನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಬಹುದು. ನವೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 1.7ರ ಆವೃತ್ತಿವು ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಳವಡಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರು ಹಲವು ವಿಧದ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದ ಸರ್ವರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಒರಾಕಲ್]] ಹಾಗು [[ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್ SQL ಸರ್ವರ್]]. ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಮೂಡಲ್ ನ ಪರಸ್ಪರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಕಂಡ ಅಂಶಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: * [[LDAP]], [[ಶಿಬ್ಬೋಲೆಥ್]], ಅಥವಾ ಇತರ ಹಲವು ಪ್ರಮಾಣಕ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು(ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[IMAP]]) ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದೃಢೀಕರಣ, * ಇತರ ಪ್ರಮಾಣಕ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ [[IMS ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸ್]] ಅಥವಾ ಒಂದು ಬಾಹ್ಯ ದತ್ತಾಂಶ ಸಂಗ್ರಹದೊಂದಿಗಿನ ನೇರವಾದ ಪಾರಸ್ಪರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ನೋಂದಣಿ * ಕ್ವಿಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಕ್ವಿಸ್ ನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಹಲವು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾತ/ನಿರ್ಯಾತಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದು: GIFT(ಮೂಡಲ್‌ನ ಸ್ವ ರೂಪ), IMS [[QTI]], [[XML]] ಹಾಗು [[XHTML]]''(NB ಆದಾಗ್ಯೂ ನಿರ್ಯಾತವು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ ಆಯಾತವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ)'' ಮೂಡಲ್ ಹಲವಾರು ಮಾದರಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ - ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದ, ವಿವರಣೆ, ಪ್ರಬಂಧ, ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯುವುದು, ಸೇರಿಸಿದ ಉತ್ತರಗಳು, ಬಹು ಆಯ್ಕೆ, ಕಿರು ಉತ್ತರ, ಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ, ರಾಂಡಮ್ ಕಿರು-ಉತ್ತರ ಹೊಂದಿಸುವುದು, ಸರಿ/ತಪ್ಪು. * [[IMS ಕಂಟೆಂಟ್ ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್]], [[SCORM]], [[AICC (CBT)]], [[LAMS]]ನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು * ಇತರ ವಿಷಯಸೂಚಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆ ಸಮಗ್ರೀಕರಣ ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಪೋಸ್ಟ್‌ನ್ಯೂಕ್]](ತೃತೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳ ಮೂಲಕ) * RSS ಅಥವಾ ಆಟಂ [[ನ್ಯೂಸ್ ಫೀಡ್]] ಗಳನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಲೇಖನ ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು - ಬಾಹ್ಯ ನ್ಯೂಸ್ ಫೀಡ್ ಗಳನ್ನು ಒಂದು ಕೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು, ಹಾಗು ಚರ್ಚೆಗಳು, ಬ್ಲಾಗ್ ಗಳು ಹಾಗು ಇತರ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ನ್ಯೂಸ್ ಫೀಡ್‌ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದೊರಕಿಸಿ ಕೊಡಬಹುದು. ಮೂಡಲ್ ಇತರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗಲು ಸೂಚನಾ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕ್ವಿಸ್ ಗಳು ಹಾಗು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು [[ಬ್ಲಾಕ್ ಬೋರ್ಡ್]] ಅಥವಾ WebCTಯಿಂದ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಈ ಸಾಧನಗಳು ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬರವಣಿಗೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ(ಫೆಬ್ರವರಿ 2010), ಮೂಡಲ್, php ಕೋಡ್-ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಆದ ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಬ್ಲಾಕ್ ಬೋರ್ಡ್ ಅನುಕ್ರಮವನ್ನು ಆಮದು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. == ಹಿನ್ನೆಲೆ == === ಮೂಲಗಳು === [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]]ದ [[ಕರ್ಟಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಒಬ್ಬ [[WebCT]] ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿದ್ದ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ದೌಗಿಯಮಾಸ್]], [[ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಹಾಗು [[ಶಿಕ್ಷಣ]]ದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಗಳಿಸಿದ್ದರು. ಇವರು ಮೂಡಲ್ ನ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು; ಟಾಡ್ ಬಲ್ಲಬನ್ ಹಾಗು ಅಲೆಕ್ಸ್ ಟ್ರಿವಾಸ್ ರ ಜಂಟಿ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದಾಗಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ದೌಗಿಯಮಾಸ್ "ಚಿಂತನಾಶೀಲ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಅಂತರಜಾಲ ಆಧಾರಿತ ಸಮುದಾಯಗಳ ಒಳಗೆ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಕಾರನ]] ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗೆಗಿನ [[ಜ್ಞಾನ ಮೀಮಾಂಸೆ]]ಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗುವ [[ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] ನ ಬಳಕೆ" ಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ Ph.Dಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ನಿಖರವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಾಚನಿಕಾ ವಾದವು ಮೂಡಲ್ ನ್ನು ಇತರ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ, ಮೂಡಲ್ ನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡವರು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದಷ್ಟೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref>{{citation|last=Weller | first=M. | title=VLE 2.0 and future directions in learning environments | publisher=Proceedings of the first LAMS Conference, Sydney|year=2006}}</ref><ref>{{citation |last=McMulli & Munroe |title=VMoodle at DCU |url=http://odtl.dcu.ie/wp/2004/odtl-2004-01.html |year=2004 |access-date=2010-06-29 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513122617/http://odtl.dcu.ie/wp/2004/odtl-2004-01.html |url-status=dead }}</ref>. ಮೂಡಲ್‌ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಇತರರು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ UK ಯ [[ಮುಕ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು, ಕಲಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು "ಸಂಬಂಧಿತ ತಟಸ್ಥ ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ"ಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು ಎಂದು ವಿವರ ನೀಡಿದೆ<ref>{{citation|last=Sclater|first=Neil|title=A Large-scale Open Source eLearning Systems at the Open University|publisher=Educase|url=http://connect.educause.edu/Library/Abstract/LargeScaleOpenSourceELear/46878|year=2008|access-date=2010-06-29|archive-date=2012-07-26|archive-url=https://archive.is/20120726133033/http://connect.educause.edu/Library/Abstract/LargeScaleOpenSourceELear/46878|url-status=dead}}</ref>. ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್ ನ ವಿಕಿ ಭಾಗವು [[ErfurtWiki]]ಯಿಂದ [[ಕವಲೊಡೆದಿದೆ]]{{By whom|date=April 2010}}.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=wfPPb1m0G6EC&pg=PA157 |title=Using Moodle - Google Books |publisher=Books.google.com |date= |accessdate=2009-06-27}}</ref> === ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಾರ್ಗ === ಮೂಡಲ್ ನ ನಿರ್ಧಾರಿತ ತತ್ವವು<ref>{{Cite web |url=http://docs.moodle.org/en/Philosophy |title=ಮೂಡಲ್ ಫಿಲಾಸಫಿ |access-date=2010-06-29 |archive-date=2014-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140116091124/http://docs.moodle.org/en/Philosophy |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು [[ರಾಚನಿಕವಾದಿ]] ಹಾಗು ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ[[ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಯ]] ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಲಿಕೆದಾರರು(ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ) ಸಹ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೂಡಲ್ ನ್ನು [[ಸಕೈ]] ಅಥವಾ [[ಬ್ಲಾಕ್ ಬೋರ್ಡ್]]ನಂತ ಇತರ ಕಲಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಲಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಸಮಾನವಾದ ವಿಮರ್ಶಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಲ್ಲ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೂಡಲ್ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಚನಿಕಾವಾದಿ ಪರಿಸರವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿವೆ.{{Citation needed|date=April 2010}} ಅಲ್ಲದೆ, ಮೂಡಲ್ ಹಾಗು ಇತರ ಸಮಾನಾಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳ ಒಂದು ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂಡಲ್ ಇತರ ಮುಕ್ತ ಆಕರ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಲಿಕಾ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಸಾಧನಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.{{Citation needed|date=February 2010}} ಮೂಡಲ್ ಗೆ ಒಂದು ರಾಚನಿಕಾವಾದಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಧನದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ರಾಚನಿಕವಾದವನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬಗ್ಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕೇಂದ್ರಿತ ಕಲ್ಪನೆಗಳ ಅಧಿಕ ಸಂಭಾವ್ಯತೆಯೆಂದು ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ.[[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]]{{Citation needed|date=September 2009}}ನಲ್ಲಿರುವ ನೋ ಚೈಲ್ಡ್ ಲೆಫ್ಟ್ ಬಿಹೈಂಡ್ ಆಕ್ಟ್ ([[NCLB]]). ಜವಾಬ್ದಾರಿಯು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತುನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಲಿಕಾ ಕುಶಲತೆಯಾಗಲಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮೌಲ್ಯವಾಗಲಿ, ಅಥವಾ [[ಶಿಕ್ಷಣಶಾಸ್ತ್ರ]]ವಾಗಲಿ ಅಲ್ಲ. ಮೂಡಲ್ ಫಲಿತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ. {{Citation needed|date=November 2009}} === ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ === ''ಮೂಡಲ್'' ನ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರವು ''ಮಾಡ್ಯೂಲರ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್-ಓರಿಯೆನ್ಟೆಡ್ ಡೈನಾಮಿಕ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್'' ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮೂಲವಾಗಿ "M" ಅಕ್ಷರವು "ಮಾರ್ಟಿನ್'ಸ್" ಗೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮೂಡಲ್ ನ ಮೂಲ ಅಭಿವರ್ಧಕರಾದ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ದೌಗಿಯಮಾ]]ಸ್ ರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://moodle.org/mod/forum/discuss.php?d=27533#129848|title=The chicken or the egg|publisher=Moodle.org Lounge}}</ref> "ಮೂಡಲ್" ಎಂಬ ಪದವು ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿ ಸಹ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನಮಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆನಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳ ಸಾಮಯಿಕ ಕಲ್ಪನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳನೋಟ ಹಾಗು ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಒಂದು ಸಂತೋಷಕರವಾದ ಕೆಲಸ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಲಾದಂತೆ,ಮೂಡಲ್‌ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಎರಡೂ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಇದು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಆನ್ಲೈನ್ ಪಠ್ಯಾನುಕ್ರಮವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಬೋಧನೆಮಾಡಲು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಕ ಹಿಡಿಯುವ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೂ ಇದು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. "ಮೂಡಲ್" ಒಂದು ರಕ್ಷಿತ {{By whom|date=April 2010}} ವ್ಯಾಪಾರ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೇವಲ ಮೂಡಲ್ ನ ಪಾಲುದಾರರು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಾಪಾರಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ತಮ್ಮ ಸೇವೆಗಳಾದ ಮೂಡಲ್ ಹಾಸ್ಟಿಂಗ್, ಮೂಡಲ್ ಕಸ್ಟಮೈಸೇಷನ್ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಳಸಬಹುದು. ==ಮೂಡಲ್ ನ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಹಾಗು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಅಂಶ == * ಕಳೆದ ಜನವರಿ 2010ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಮೂಡಲ್ 75ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ 209 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 3,161,291 ವಿವಿಧ ಕೊರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ 32,464,992 ಬಳಕೆದಾರರೊಂದಿಗೆ 46,624 ನೋಂದಾಯಿತ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಬಳಕೆದಾರ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>[http://moodle.org/stats ಕರೆಂಟ್ ಮೂಡಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]</ref> * ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ moodle.org ಜಾಲತಾಣವು 63 ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗು 838,109 ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕಳೆದ 2005ರಲ್ಲಿ, £5 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣ ಹೂಡಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, UKಯ ದಿ ಓಪನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿಯು 607,536 ಬಳಕೆದಾರರು ಹಾಗು 4,731 ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಮೂಡಲ್ ನಿಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಮೇಲೆ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಮೂಡಲ್ ಜಾಲತಾಣಗಳ(ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗು ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಆಧರಿಸಿ) ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು moodle.org ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>[http://moodle.org/stats/ ಮೂಡಲ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]</ref> * [[ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್ ಸಿಟಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯು 2004ರಿಂದ ಮೂಡಲ್ ನ್ನು ಒಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ವ್ಯಾಪಿ [[VLE]] ಯಾಗಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. [[ಅಬರ್ಡೀನ್]] ನ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಗೊರ್ಡನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯು ಕಳೆದ 2007ರಲ್ಲಿ 12,790 ಮಂದಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲ ಬೋಧನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಮೂಡಲ್‌ನ್ನು ಬಳಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://campusmoodle.rgu.ac.uk/ |title=RGU ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮೂಡಲ್ |access-date=2010-06-29 |archive-date=2010-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100315192803/http://campusmoodle.rgu.ac.uk/ |url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕೆಂಟ್]]<ref>[http://moodle.kent.ac.uk ಕೆಂಟ್ ಮೂಡಲ್]</ref> ತನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ [[WebCT]]ಯ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. * ಅರ್ಜೆಂಟೈನಾದಲ್ಲಿ, ಇದನ್ನು ಯುನಿವರ್ಸಿದದ್ ಡೆ ಸ್ಯಾನ್ ಆಂಡ್ರೆಸ್ ಬಳಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ಸೌದಿ ಅರೇಬಿಯದಲ್ಲಿ, ಉಮ್ಮ್ ಅಲ್ ಕುರ [http://www.uqu.edu.sa ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190525143546/https://uqu.edu.sa/ |date=2019-05-25 }} ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಂಗ್ಲ ವಿಭಾಗವು 2003ರಲ್ಲಿ Dr. ಅಲಿ ಅಬುರೀಶ್ ರ ಪ್ರೊಪ್ರೈಅಟರಿ ಮೂಡಲ್ [http://makkahelearning.net ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006025939/http://www.makkahelearning.net/ |date=2010-10-06 }} makkahelearning.netನ್ನು ಬಳಕೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. == ತಂತ್ರಾಂಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ == ಮೂಡಲ್ ನ 1999ರಿಂದಲೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ (2001ರಿಂದ ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿನ್ಯಾಸದವರೆಗೆ). 1.9.8 {{as of | 2010 | alt = current}}ನ ಆವೃತ್ತಿ, ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 2010ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು 82 ವಿವಿಧ [[ಭಾಷೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅನುವಾದಗೊಂಡಿದೆ. ಅದರ [[ಸುಲಭ ಗಮ್ಯತೆ]] ಹಾಗು ಪ್ರದರ್ಶನ ನಮ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು 1.5ರ ಆವೃತ್ತಿಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ, ಮೂಡಲ್ ನ 2.0ರ ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರ್ಯಗಳು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕಗಳನ್ನು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಅಥವಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೇ,ಸಂಸ್ಥೆಯು ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ ಮೂಡಲ್ ಸರ್ವರ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. UKಯ [[ಓಪನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯು ಪ್ರಸಕ್ತ 200,000 ಬಳಕೆದಾರರಿಗೆ ಒಂದು ಮೂಡಲ್ ಅಳವಡಿಕೆಯನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.egovmonitor.com/node/3460 |title=A Policy Dialogue Platform &#124; Promoting Better Governance |publisher=eGov monitor |date=2005-11-08 |accessdate=2009-06-27 |archive-date=2009-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090717094334/http://www.egovmonitor.com/node/3460 |url-status=dead }}</ref> ಮಿತಿಯಿಲ್ಲದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಬಳಕೆಯು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಯಾರ್ಕ್]]ನ ಗಣಿತ ವಿಭಾಗ. ಮೂಡಲ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್‌ಗಳ ಒಂದು ತಂಡ ಹಾಗು ಒಂದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಒಂದು ಮುಕ್ತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಆನ್ಲೈನ್ ಮೂಡಲ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಅಂತರಜಾಲಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಲಾದ ಲೇಖನಗಳ ಮೂಲಕ ಚರ್ಚೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತದೆ. [[GNU ಜನರಲ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಸೆನ್ಸ್]]ನ ಆವೃತ್ತಿ 2 ಅಥವಾ ನಂತರದ ಯಾವುದೇ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಬಳಕೆದಾರರು ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್‌ನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹಂಚುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡಬಹುದು.<ref name="license" /> == ಸದೃಶ ವೇದಿಕೆಗಳು == * [[ANGEL LMS]] * [[ATutor]] * [[ಬ್ಲಾಕ್ ಬೋರ್ಡ್]] * [[CCNet]] * [[ಕ್ಲಾರೋಲೈನ್]] * [[Desire2Learn]] * [[ಡೋಕೆಯೋಸ್]] * [[HotChalk]] * [[ILIAS]] * [[ಇನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಚರ್]] * [[ಮೆಟಾಕೂನ್]] * [[OLAT]] * [[ಸಕೈ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್]] * [[WebCT]] * [[SharePointLMS]] * [[JoomlaLMS]] * [[ಪಾಸ್-ಪೋರ್ಟ್]] == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|Free software}} * [[ಕಲಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] * [[ಆನ್ಲೈನ್ ಕಲಿಕಾ ಸಮುದಾಯ]] * [http://wik.ed.uiuc.edu/index.php/Moodle ಮೂಡಲ್ on WikEd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100713043010/http://wik.ed.uiuc.edu/index.php/Moodle |date=2010-07-13 }} ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Commons category}} {{Wikiversity}} * [http://moodle.org/ Moodle.org] * [https://web.archive.org/web/20201111115028/http://moodlemoot.hu/ ದಿ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಮೂಡಲ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ] * [http://www.keytoschool.com/ ಫ್ರೀ ಮೂಡಲ್ ಹೋಸ್ಟಿಂಗ್ ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮುಕ್ತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] [[ವರ್ಗ:ಮುಕ್ತ ಕಲಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯಕ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್]] [[ವರ್ಗ:ಕಲಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಕ್ತ ಕಲಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಕ್ಷರಶಃ ಕಲಿಕಾ ಪರಿಸರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಡ್ಡ-ವೇದಿಕೆ ಸಾಫ್ಟ್ ವೇರ್]] [[ವರ್ಗ:PHP ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆ]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಹಾಯಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] lbolw5m6p4dyih9e5s06s03h40r75yq 0 24007 1431852 1429829 2026-10-13T01:34:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431852 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name=Portland | official_name = City of Portland | settlement_type = [[City]] | nickname = <!-- do not add nicknames without reviewing discussion on talk page first --> "Rose City", "Stumptown", "[[P-town]]", "[[PDX]]", and "Little Beirut"<ref name="Oregonian1">{{cite news | last = McCall | first = William | title = 'Little Beirut' nickname has stuck | work = [[The Oregonian]] | date = August 19, 2003 | accessdate = 2007-01-21 }}</ref> See [[Nicknames of Portland, Oregon]] for a complete listing. | website = [http://www.portlandonline.com/ www.portlandonline.com] | image_skyline = TE-Collage Portland.png | imagesize = | image_caption = Montage of Portland | image_flag = Flag of Portland, Oregon.svg | image_seal = Seal of Portland OR.png <!-- see http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&_county=Portland&_cityTown=Portland&_state=04000US41&_lang=en&_sse=on&pctxt=fph&pgsl=010 for more detailed map that is public domain --> | image_map = Multnomah_County_Oregon_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Portland_Highlighted.svg | map_caption = Location of Portland in [[Multnomah County, Oregon|Multnomah County]] and the state of [[Oregon]] |pushpin_map = USA |pushpin_map_caption = Location in the United States | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | subdivision_type = [[List of countries|Country]] | subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] | subdivision_type2 = [[List of counties in Oregon|Counties]] | subdivision_name = {{Flag|United States}} | subdivision_name1 = {{Flag|Oregon}} | subdivision_name2 = [[Multnomah County, Oregon|Multnomah]], [[Washington County, Oregon|Washington]], [[Clackamas County, Oregon|Clackamas]] | government_type = [[City commission government|Commission]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = [[Sam Adams (Oregon politician)|Sam Adams]]<ref>{{cite web |url=http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 |title=Elected Officials |accessdate=2007-08-26 |year=2007 |publisher=City of Portland, Oregon |archive-date=2007-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070830051921/http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 |url-status=dead }}</ref> | leader_title1 = Commissioners | leader_name1 = [[Randy Leonard]]<br />[[Dan Saltzman]]<br />[[Nick Fish]]<br />[[Amanda Fritz]] | leader_title2 = Auditor | leader_name2 = [[LaVonne Griffin-Valade]] | established_title = [[Municipal corporation|Founded]] | established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date = 1845 | established_date2 = February 8, 1851 | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 376.5 | unit_pref = Imperial | area_total_sq_mi = 145.4 | area_land_km2 = 347.9 | area_land_sq_mi = 134.3 | area_water_km2 = 28.6 | area_water_sq_mi = 11.1 | population_as_of = 2009 | population_total = 582,130 | population_metro = 2,217,325 | population_density_km2 = 1655.31 | population_density_sq_mi = 4288.38 | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = Portlander | timezone = [[Pacific Standard Time Zone|PST]] | utc_offset = -8 | timezone_DST = [[Pacific Daylight Time|PDT]] | utc_offset_DST = -7 | postal_code_type = [[ZIP code]]s | postal_code = 97086-97299 | area_code = [[Area codes 503 and 971|503/971]] | latd = 45 |latm = 31 |lats = 12 |latNS = N | longd = 122 |longm = 40 |longs = 55 |longEW = W | coordinates_display = inline,title | coordinates_type = type:city(568380)_region:US-OR_source:gnis-1136645 | elevation_m = 15.2 | elevation_ft = 50 | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] | blank_info = 41-59000{{GR|2}} | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID | blank1_info = 1136645{{GR|3}} | footnotes = }} '''ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌''' [[ವಾಯುವ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ವಾಯುವ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ]] ಒಂದು ನಗರ. ಇದು [[ಒರೆಗಾನ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] ನದಿಗಳ [[ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನ|ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನದ]] ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಇದು ೫೮೨,೧೩೦ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆಗ ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ [[30ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="prc">{{cite web|url=http://www.pdx.edu/sites/www.pdx.edu.prc/files/media_assets/2009CertPopEst_web3.pdf|publisher=Portland State University|title=Certified Population Estimates for Oregon and Oregon Counties|accessdate=2010-01-31|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927063750/http://www.pdx.edu/sites/www.pdx.edu.prc/files/media_assets/2009CertPopEst_web3.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಅತಿ [[ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ]] ಅಥವಾ "ಹಸಿರು" ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/ |title=15 Green Cities |accessdate=2008-07-08 |author=Kate Sheppard |date=2007-07-19 |publisher=Environmental News and Commentary }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]]‌ನ [[ಸಿಯಾಟಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ]] [[ವ್ಯಾಂಕವರ್‌]] ನಂತರ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯ(ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್)|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯ(ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್)ದಲ್ಲಿ]] ಮೂರನೇ ಅತಿ ಜನಭರಿತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರ|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿ]] ([[MSA]]) ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ೨೦೦೬ರ ಜುಲೈನ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ [[23ನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ|23ನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿತ್ತು]].<ref>{{cite web|title=JULY 1, 2006 Population estimates for Metropolitan Combined Statistical Areas| publisher=U.S. Census Bureau|url=http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv|format=[[csv]]|accessdate=2007-10-19}}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಇದು [[ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿ|ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿಯ]] [[ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ|ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ]].{{GR|6}} ಈ ನಗರವು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿ|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯತ್ತ]] ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್ ಕೌಂಟಿ|ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್ ಕೌಂಟಿಯತ್ತ]] ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಮೇಯರ್]] ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಇತರ ಕಮೀಷನರ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[ಕಮೀಷನ್-ಆಧಾರಿತ ಸರ್ಕಾರ|ಕಮೀಷನ್-ಆಧಾರಿತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವು ಪ್ರಬಲ ಭೂಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗೆ<ref name="smartplan" /> ಮತ್ತು [[ಹಗುರ ರೈಲು]] ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ-ಸರ್ಕಾರವಾದ [[ಮೆಟ್ರೊ|ಮೆಟ್ರೊದಿಂದ]] ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರಿವರಿ(ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್ ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವ ಮನೆ)|ಮೈಕ್ರೊಬ್ರಿವರಿ(ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್ ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವ ಮನೆ)ಗಳಿಗೆ]] ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ರೊಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲರಿ(ಸಣ್ಣ ಬಟ್ಟಿಗೃಹ)|ಮೈಕ್ರೊಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲರಿ(ಸಣ್ಣ ಬಟ್ಟಿಗೃಹ)ಗಳಿಗೆ]] ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅದರ [[ಕಾಫಿ|ಕಾಫಿಯನ್ನು]] ಕುರಿತ ಉತ್ಸುಕತೆಗೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಟ್ರೈಯಲ್ ಬ್ಲೇಜರ್]] [[NBA]] ತಂಡಕ್ಕೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಸಮುದ್ರದ ತೀರ|ಸಮುದ್ರದ ತೀರದ]] [[ವಾಯುಗಣ|ವಾಯುಗಣವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಆದರೆ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಯುಗುಣವು [[ಗುಲಾಬಿ]] ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ "ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ನಗರ"<ref>{{cite web |url=http://www.frommers.com/articles/1721.html |title=Portland, Oregon: Green City of Roses &#124; Frommers.com |publisher=Frommers.com |date= |accessdate=2008-10-20 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107121014/http://www.frommers.com/articles/1721.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561539/portland.html |title=Portland - MSN Encarta |publisher=Encarta.msn.com |date= |accessdate=2008-10-20 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029125320/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561539/Portland.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ [[ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ಉದ್ಯಾನ|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೋಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]]. == ಇತಿಹಾಸ == [[File:Portland Oregon in 1890.jpg|thumb|left|1890ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] {{Main|History of Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ [[ಒರೆಗಾನ್ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಫೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಂಕವರ್‌]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ "ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ"<ref>{{cite journal |last=Orloff |first=Chet |year=2004 |title=Maintaining Eden: John Charles Olmsted and the Portland Park System |journal=Yearbook of the Association of Pacific Coast Geographers |volume=66 |pages=114–119 |doi=10.1353/pcg.2004.0006 }}</ref> ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಓವರ್ಟನ್]] ಈ ಭೂಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಮನಗಂಡನು. ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನು ಪಾಲುದಾರ [[ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಬಾಸ್ಟನ್]]‌ನ [[ಅಸಾ ಲವ್‌ಜಾಯ್]] ಒಂದಿಗೆ [[25¢|25¢ರಷ್ಟಕ್ಕೆ]] ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ: ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಓವರ್ಟನ್ ೬೪೦ ಎಕರೆ (೨.೬ km²) ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ನಂತರ ಓವರ್ಟನ್ ಅವನಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಟ್ಟ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು [[ಮೈನೆಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]‌ನ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ W. ಪೆಟ್ಟಿಗ್ರೊ|ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ W. ಪೆಟ್ಟಿಗ್ರೊಗೆ]] ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದನು. ಹೊಸ ನಗರಕ್ಕೆ ಪೆಟ್ಟಿಗ್ರೊ ಮತ್ತು ಲವ್‌ಜಾಯ್ ಇಬ್ಬರೂ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲು ಬಯಸಿದರು; ಇದನ್ನು [[ನಾಣ್ಯ ಚಿಮ್ಮುವ|ನಾಣ್ಯ ಚಿಮ್ಮುವಮೂಲಕ]] ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗ್ರೊ ಮೂರು ಟಾಸ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು.<ref>{{cite web | title = Portland: The Town that was Almost Boston | publisher = Portland Oregon Visitors Association | url = http://www.travelportland.com/media/history.html | accessdate = 2006-11-18 | archive-date = 2011-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110101150705/http://www.travelportland.com/media/history.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಈಗ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೆನ್ನಿ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ [[ಒರೆಗಾನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಒರೆಗಾನ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೧೮೫೧ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೮ರಂದು ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡಾಗ ೮೦೦ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು,<ref name="Gibson">ಗಿಬ್ಸನ್, ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ (ಜೂನ್ ೧೯೯೮). [http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 100 ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: 1790ರಿಂದ 1990ರವರೆಗೆ]. ''U.S. ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ದ ಸೆನ್ಸಸ್ - ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಡಿವಿಷನ್''.</ref> ಒಂದು ಆವಿಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮಿಲ್ಲು, ಒಂದು [[ದಿಮ್ಮಿ ಮನೆ(ಲಾಗ್ ಕ್ಯಾಬಿನ್)]] ಹೋಟೆಲ್ ಹಾಗೂ ''[[ವೀಕ್ಲಿ ಒರೆಗಾನಿಯನ್‌]]'' ಎಂಬ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೮೭೯ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೭,೫೦೦ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite book|last=Loy|first=William G.|coauthors=Stuart Allan, Aileen R. Buckley, James E. Meecham|title= Atlas of Oregon|publisher=[[University of Oregon Press]]|year=2001|pages=32–33|isbn=0-87114-102-7}}</ref> ನಗರವು ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಿನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಒಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಥಳವು ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರಕ್ಕೆ]] ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡಕಂದರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ "ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ರಸ್ತೆ"ಯಿಂದ (ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾರ್ಗ [[U.S. ರೂಟ್ 26]]) ಕೃಷಿಭೂಮಿ [[ಟ್ವಾಲಟಿನ್ ಕಣಿವೆ|ಟ್ವಾಲಟಿನ್ ಕಣಿವೆಗೆ]] ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಹತ್ತಿರದ ಬಂದರುಗಳಿಗಿಂತ ಅನುಕೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು.<ref>"ಸಿಟಿ ಕೀಪ್ಸ್ ಲೈವ್ಲಿ ಪಲ್ಸ್". (ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಹೈಂಜ್, ''[[ದ ಒರೆಗಾನಿಯನ್]]'', ಜನವರಿ ೨೩, ೨೦೦೧)</ref> ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ೧೮೯೦ರವರೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. [[ಸಿಯಾಟಲ್‌|ಸಿಯಾಟಲ್‌ನ]] ಆಳಸಮುದ್ರದ ಬಂದರು ಈ ನಗರದ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದಾಗ,ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯ ನೆಚ್ಚಲಾಗದ ಯಾನದ ಬದಲಿಗೆ ಒಳನಾಡಿನ ಮಾರ್ಗದ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿತು. === ಉಪನಾಮಗಳು === {{Main|Nicknames of Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರೆಂದರೆ ''ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ನಗರ''.<ref name="cityrecorder">[http://www.portlandonline.com/auditor/index.cfm?a=jbgc&amp;c=cheid ಸಿಟಿ ಫ್ಲವರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423075247/http://www.portlandonline.com/auditor/index.cfm?a=jbgc&c=cheid |date=2009-04-23 }}. ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಡಿಟರ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ - ಸಿಟಿ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಡಿವಿಷನ್''.</ref> ಈ ಹೆಸರು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಉಪನಾಮವಾಯಿತು.<ref name="Oreg-June2003">ಸ್ಟರ್ನ್, ಹೆನ್ರಿ (ಜೂನ್ ೧೯, ೨೦೦೩). "P-ಟೌನ್‌ಗೆ ಹೆಸರು ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ: ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ‘ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ನಗರ’ವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ". ''[[ದ ಒರೆಗಾನಿಯನ್]]''.</ref> ಇತರ ಉಪನಾಮಗಳೆಂದರೆ - ''[[ಸ್ಟಂಪ್‌ಟೌನ್‌]]'',<ref name="endoftheoregontrail">{{cite web | publisher = End of the Oregon Trail Interpretive Center | title = From Robin's Nest to Stumptown | url = http://www.endoftheoregontrail.org/road2oregon/sa33pdx.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2000-09-01 | archive-url = https://archive.today/20000901050119/http://www.endoftheoregontrail.org/road2oregon/sa33pdx.html | url-status = dead }}</ref> ''ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಟೌನ್‌'',<ref name="bridgetown">{{cite web | publisher = [[Portland State University]] | title = The Water | url = http://www.pdx.edu/water.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2006-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061031090707/http://www.pdx.edu/water.html | url-status = dead }}</ref> ''ರಿಪ್ ಸಿಟಿ'',<ref>{{Cite news | first = Nena | last = Baker | title = R.I.P. FOR 'Rip City' Ruckus | date = May 21, 1991 | newspaper = The Oregonian | pages = A01 | postscript = <!--None--> }}</ref> ''ಲಿಟಲ್ ಬೈರಟ್'',<ref name="Oregonian1" /> ''ಬೀರ್‌ವಾನ'' <ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/travel/la-tr-beer-20100530,0,767659.story|title=Achieving Beervana in Portland, Ore.|last=Engel|first=Mary|date=2010-05-30|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=30 May 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.oregonlive.com/portland/index.ssf/2010/05/beervana_gets_shout_out_in_la.html|title=Beervana gets shout out in L.A. Times|last=Terry|first=Lynne|date=2010-05-29|work=[[The Oregonian]]|accessdate=30 May 2010}}</ref> ಅಥವಾ ''ಬೀರ್‌ಟೌವ್ನ್'',<ref>{{Cite web |url=http://www.draftmag.com/beertowns/detail/portland |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-20 |archive-date=2012-08-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/69hclwPdk?url=http://draftmag.com/new/beertowns/ |url-status=dead }}</ref>'' P-ಟೌವ್ನ್'',<ref name="Oreg-June2003" /><ref>{{cite news | last = Hagestedt | first = Andre | title = The Missing Oregon Coast: Waves After Dark | url = http://www.beachconnection.net/news/missin040709_147.php | accessdate = 2009-04-30 | date = 2009-04-07 | quote = I’m used to seeing that hint of dawn back in P-town, with my wretched habit of playing video games until 6 a.m}}</ref>, ''ಸಾಕರ್ ಸಿಟಿ USA'' <ref>{{cite news |title=Portland is new Soccer City, USA |url=https://news.google.com/newspapers?id=II4QAAAAIBAJ&sjid=J-ADAAAAIBAJ&pg=5122,3289171&hl=en |agency=United Press International |newspaper=Eugene Register-Guard |location=Eugene, Oregon |date=1975-08-13 |accessdate=2010-06-22 }}</ref><ref>{{cite news |title=Seeking Help to Bring an M.L.S. Team to Portland |first=Richard |last=Sandomir |url=https://www.nytimes.com/2008/11/07/sports/soccer/07franchise.html?ref=soccer |newspaper=The New York Times |location=New York, New York |date=2008-11-06 |accessdate=2010-06-22 }}</ref><ref>{{cite news |title=Portland's ugly road to MLS status |first=Richard |last=Sandomir |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/09/17/portland.timbers/index.html |newspaper=Sports Illustrated |date=2009-09-18 |accessdate=2010-06-22 |archive-date=2012-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121119010346/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/09/17/portland.timbers/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Portland Timbers show bark, bite as they prepare to join MLS |first=Beau |last=Dure |url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-08-25-portland-timbers_N.htm |newspaper=USA Today |location=McLean, Virginia |date=2009-08-26 |accessdate=2010-06-22 }}</ref> ಮತ್ತು ''[[PDX]]''. == ಬೌಗೋಳಿಕತೆ == {{wide image|WillametteRvrPano edit.jpg|1500px|The [[Willamette River]] runs through the center of the city, while [[Mount Tabor, Portland, Oregon|Mount Tabor]] (center<!--Please scroll the picture (or your page) horizontally and look at the entire image, before you attempt to edit this.-->) rises on the city's east side. [[Mount Saint Helens]] (left) and [[Mount Hood]] (right center) are visible from many places in the city.}} === ಸ್ಥಳದ ಸ್ವರೂಪ === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರದೇಶ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಕಣಿವೆ|ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಕಣಿವೆಯ]] ಉತ್ತರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮಹಾನಗರವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಣಿವೆಯ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಕಣಿವೆಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿ|ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿಯೊಳಗೆ]] ಇದ್ದರೂ, ಇದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಧ್ಯ-೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೭೮೫ ಮತ್ತು ೧,೪೫೫ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿ|ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯು]] ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು, ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯನ್ನು]] (ಇದು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ) ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ದೂರವಾಗಿದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೊ]] ಪ್ರಕಾರ, ಈ ನಗರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೪೫.೪ [[sq&nbsp;mi]] (೩೭೬.೫&nbsp;km²)ನಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ೧೩೪.೩ sq&nbsp;mi (೩೪೭.೯&nbsp;km²)ರಷ್ಟು ಭೂಭಾಗವು ಹಾಗೂ ೧೧.೧ sq&nbsp;mi (೨೮.೬&nbsp;km²) ಅಥವಾ ೭.೬%ರಷ್ಟು ನೀರು ಆವರಿಸಿದೆ.{{GR|1}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಬೋರಿಂಗ್ ಲಾವ ಫೀಲ್ಡ್]] ಎನ್ನುವ ಆರಿಹೋದ ಪ್ಲಿಯೊ-ಪ್ಲೈಸ್ಟೊಸೀನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪ್ರದೇಶದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="volcano">{{cite web | title = The Boring Lava Field, Portland, Oregon | publisher = [[USGS]] Cascades Volcano Observatory | url = http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/description_boring_lava.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2011-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110701101745/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/description_boring_lava.html | url-status = dead }}</ref> ಬೋರಿಂಗ್ ಲಾವ ಫೀಲ್ಡ್ [[ಮೌಂಟ್ ಟ್ಯಾಬರ್‌]]‌ನಂತಹ<ref>{{cite web | title = Mount Tabor Cinder Cone, Portland, Oregon | publisher = [[USGS]] Cascades Volcano Observatory | url = http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/VisitVolcano/mount_tabor.html | accessdate = 2007-04-20 | archive-date = 2012-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120716231818/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/VisitVolcano/mount_tabor.html | url-status = dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೩೨ ಬೂದಿಯ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಆಗ್ನೇಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸುಪ್ತ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ [[ಮೌಂಟ್ ಹುಡ್‌]] ಶುಭ್ರ ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ಷಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]]‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ [[ಮೌಂಟ್ ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌]] ಈ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು-ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. [[1980ರ ಮೇ 18ರ ಉಗುಳುವಿಕೆ]] ನಂತರ ಇದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಬೂದಿಯನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಿಮ್ಮಿಸುವಷ್ಟು ತೀರಾ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title=History, relived saved from St. Helens by a six-pack of Fresca|last=Nokes|first=R. Gregory|date=December 4, 2000|work=The Oregonian|pages=17|accessdate=2008-10-27}}</ref> === ವಾಯುಗುಣ === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದ ವಾಯುಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ, ಆರ್ದ್ರತೆಯಿರುವ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಶುಷ್ಕ, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾಗರದ]] ಅಥವಾ [[ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿ|ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿಯ]] ಹವಾಗುಣವಿರುತ್ತದೆ. [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯ|ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದಂತೆ]], [[ಕಾಪ್ಪೆನ್ ವಾಯುಗುಣದ ವರ್ಗೀಕರಣ|ಕಾಪ್ಪೆನ್ ವಾಯುಗುಣದ ವರ್ಗೀಕರಣದ]] ಪ್ರಕಾರ ಇದು ತಂಪಾದ, ಶುಷ್ಕ-ಬೇಸಿಗೆಯ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ (''Csb'' ) ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ತಣ್ಣಗಿನ-ಬೇಸಿಗೆಯ [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]] ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | last = Kottek | first = M. | coauthors =J. Grieser, C. Beck, B. Rudolf, and F. Rubel | title =World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated | journal =Meteorol. Z. | volume =15 | pages =259–263 | url =http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pics/kottek_et_al_2006.gif | doi =10.1127/0941-2948/2006/0130 | accessdate = 2007-02-15 | year =2006 }}</ref> [[ಟ್ರೆವಾರ್ಥ|ಟ್ರೆವಾರ್ಥದಂತಹ]] ಇತರ ವಾಯುಗುಣದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಇದನ್ನು ಸಾಗರದ ವಲಯದಲ್ಲಿ (''Do'' )ದೃಢವಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>http://www.fao.org/docrep/೦೦೬/ad೬೫೨e/ad೬೫೨e೦೭.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯು ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು ೮೧&nbsp;°F (೨೭&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ ೫೮&nbsp;°F (೧೪&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಳನಾಡಿದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ತಂಪಾದ ಮಾರುತದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, [[ಬಿಸಿಗಾಳಿ|ಬಿಸಿಗಾಳಿಯು]] ಬೀಸುತ್ತದೆ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ). ಇದರಿಂದ ಗಾಳಿಯ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೧೦೦&nbsp;°F (೩೮&nbsp;°C)ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತುಂಬಾ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಯು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ೪೬&nbsp;°F (೮&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ ೩೭&nbsp;°F (೩&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಹವಾಗುಣವಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್ ವಲಯದಿಂದ ಗುಡುಗು ಸಿಡಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಾರಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ {{convert|37.5|in|mm}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ೧೫೫ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ|ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣಬೀಳುತ್ತದೆ]]. ತಣ್ಣಗಿನ ಅವಧಿಯು ದೀರ್ಘಕಾಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಹಿಮಪಾತವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರಿವರ್ ಜಾರ್ಜ್]]‌ನಿಂದ ಬೀಸುವ ಶೀತಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಂಜು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಹಿಮಪಾತವು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ೧೮೯೨-೯೩ರಲ್ಲಿ ೬೦.೯&nbsp;ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು (೧೫೪.೭&nbsp;ಸೆಂ.ಮೀ) ಏರಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವೆಂದರೆ −೩&nbsp;°F (−೧೯&nbsp;°C). ಇದು ೧೯೫೦ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨ರಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವೆಂದರೆ ೧೦೭&nbsp;°F (೪೨&nbsp;°C). ಇದು ೧೯೬೫ರ ಜುಲೈ ೩೦ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ೧೯೮೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೮ರಂದು ಮತ್ತು ೧೯೮೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦ರಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ೧೦೦ °F (೩೮ °C)ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನವು ಮೇಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. {{Infobox Weather | single_line=Yes | location =Portland, Oregon ([[Portland International Airport|PDX]]) | Jan_Hi_°F =45.6 | Feb_Hi_°F =50.3 | Mar_Hi_°F =55.7 | Apr_Hi_°F =60.5 | May_Hi_°F =66.7 | Jun_Hi_°F =72.7 | Jul_Hi_°F =79.3 | Aug_Hi_°F =79.7 | Sep_Hi_°F =74.6 | Oct_Hi_°F =63.3 | Nov_Hi_°F =51.8 | Dec_Hi_°F =45.4 | Year_Hi_°F =62.1 | Jan_Lo_°F =34.2 | Feb_Lo_°F =35.9 | Mar_Lo_°F =38.6 | Apr_Lo_°F =41.9 | May_Lo_°F =47.5 | Jun_Lo_°F =52.6 | Jul_Lo_°F =56.9 | Aug_Lo_°F =57.3 | Sep_Lo_°F =52.5 | Oct_Lo_°F =45.2 | Nov_Lo_°F =39.8 | Dec_Lo_°F =35 | Year_Lo_°F =44.8 <!-- | Jan_REC_Hi_°F =66 | Feb_REC_Hi_°F =71 | Mar_REC_Hi_°F =80 | Apr_REC_Hi_°F =90 | May_REC_Hi_°F =100 | Jun_REC_Hi_°F =102 | Jul_REC_Hi_°F =107 | Aug_REC_Hi_°F =107 | Sep_REC_Hi_°F =105 | Oct_REC_Hi_°F =92 | Nov_REC_Hi_°F =73 | Dec_REC_Hi_°F =65 | Year_REC_Hi_°F =107 | Jan_REC_Lo_°F = −2 | Feb_REC_Lo_°F = −3 | Mar_REC_Lo_°F = 19 | Apr_REC_Lo_°F = 29 | May_REC_Lo_°F = 29 | Jun_REC_Lo_°F = 39 | Jul_REC_Lo_°F = 43 | Aug_REC_Lo_°F = 44 | Sep_REC_Lo_°F = 34 | Oct_REC_Lo_°F = 26 | Nov_REC_Lo_°F = 13 | Dec_REC_Lo_°F = 6 | Year_REC_Lo_°F = −3 --> | scprecip = green | Jan_Precip_inch =5.07 | Feb_Precip_inch =4.18 | Mar_Precip_inch =3.71 | Apr_Precip_inch =2.64 | May_Precip_inch =2.38 | Jun_Precip_inch =1.59 | Jul_Precip_inch =0.72 | Aug_Precip_inch =0.93 | Sep_Precip_inch =1.65 | Oct_Precip_inch =2.88 | Nov_Precip_inch =5.61 | Dec_Precip_inch =5.71 | Year_Precip_inch =37.07 |Jan_Snow_inch = 1.6 |Feb_Snow_inch = 1.6 |Mar_Snow_inch = 0 |Apr_Snow_inch = 0 |May_Snow_inch = 0 |Jun_Snow_inch = 0 |Jul_Snow_inch = 0 |Aug_Snow_inch = 0 |Sep_Snow_inch = 0 |Oct_Snow_inch = 0 |Nov_Snow_inch = 0.6 |Dec_Snow_inch = 1.3 |Year_Snow_inch = 5.2 |Jan_Sun=86.8 |Feb_Sun=118.7 |Mar_Sun=192.2 |Apr_Sun=222.0 |May_Sun=275.9 |Jun_Sun=291.0 |Jul_Sun=331.7 |Aug_Sun=297.6 |Sep_Sun=237.0 |Oct_Sun=151.9 |Nov_Sun=78.0 |Dec_Sun=65.1 |Year_Sun=2347.9 |Unit_Precip_days= 0.01 in |Unit_Snow_days= 0.1 in |Jan_Snow_days = 1.0 |Jan_Precip_days = 17.2 |Feb_Snow_days = 1.1 |Feb_Precip_days = 15.8 |Mar_Snow_days = 0 |Mar_Precip_days = 17.2 |Apr_Snow_days = 0 |Apr_Precip_days = 15.3 |May_Snow_days = 0 |May_Precip_days = 12.8 |Jun_Snow_days = 0 |Jun_Precip_days = 8.8 |Jul_Snow_days = 0 |Jul_Precip_days = 4.4 |Aug_Snow_days = 0 |Aug_Precip_days = 4.8 |Sep_Snow_days = 0 |Sep_Precip_days = 7.5 |Oct_Snow_days = 0 |Oct_Precip_days = 11.4 |Nov_Snow_days = 0.4 |Nov_Precip_days = 18.9 |Dec_Snow_days = 1.3 |Dec_Precip_days = 18.3 | source = NOAA <ref name = NCDC > {{Cite web |url=http://www.wrh.noaa.gov/pqr/climate/pdx_clisummary.php |title=NOW Data-NOAA Online Weather Data |publisher= [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate= 2009-07-30 }}</ref> |accessdate = ೨೦೦೯-೦೭-೩೦ | source೨ = HKO <REF NAME = HKO > {{cite web | url = http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/Portland_e.htm | title = Climatological Normals of Portland, OR | accessdate = 2010-06-26 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2011-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110925051035/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/portland_e.htm | url-status = dead }} </ref> | accessdate೨ = ೨೦೧೦-೦೬-೨೬ }} == ನಗರದೃಶ್ಯ == == ನಗರದೃಶ್ಯ == {{wide image|HawthorneBridge-Pano.jpg|1200px|Panorama of downtown Portland. [[Hawthorne Bridge]] viewed from a dock on the [[Willamette River]] near the [[Oregon Museum of Science and Industry]] (OMSI)}} {{wide image|Portland_Night_panorama.jpg|1200px|Panorama of downtown Portland at night. Viewed from across the [[Willamette River]] in SE Portland.}} {{See also|Architecture of Portland, Oregon|List of tallest buildings in Portland, Oregon|Downtown Portland|Neighborhoods of Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯನ್ನು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಗಮವಾಗುವ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಒತ್ತಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್ (ಟ್ವಾಲಟಿನ್ ಪರ್ವತಗಳು)|ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್ (ಟ್ವಾಲಟಿನ್ ಪರ್ವತಗಳು)ನಿಂದ]] ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೂ ಇದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿ ಗಡಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗವು [[ಗ್ರೆಶಮ್]]‌ನ ಉಪನಗರದ ಗಡಿಯವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ೧೮೦ ಬ್ಲಾಕುಗಳಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮುಲ್ಟ್ನೊಮಾಹ್ ಕೌಂಟಿಯು ಪೂರ್ವದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. [[File:portland.png|thumb|left|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವಿಭಾಗಗಳು]] ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, [[ಆಲ್ಬಿನಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]‌ನ ನಗರಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಒಂದೇ ನಕಲಿ ಹೆಸರಿನ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೩೧ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨ರ "ಮಹಾ ಹೊಸಸಂಖ್ಯೆ ನಮೂದು" ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ೨೦ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ೧೦೦ರವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿತು: ನೈಋತ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ, ವಾಯುವ್ಯ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ. ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ.ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಐದು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ನದಿಯು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮನ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂವನ್ನು ವಿಭಜಕವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಭಾಗವು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಿವರ್‌ಪ್ಲೇಸ್, ಜಾನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು "ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಕ್ವಾಡ್ರಂಟ್(ಆರನೇ ಚತುರ್ಥ)"ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಳಾಸಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನದಿಯೆಡೆಗೆ ಏರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಕ್ವಾಡ್ರಂಟ್" ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೈಟೊ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರ್ ಬೌಲೆವಾರ್ಡ್, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಾಂಟ್ಗೊಮರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನೇವಡಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಅಂದರೆ ೦೨೪೬ SW ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ೨೪೬ SW ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ವಿಳಾಸಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.) === ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು === {{Main|List of parks in Portland, Oregon}} [[File:IntnlRoseTestGarden.jpg|thumb|right|ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೋಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ದೂರದ ದೃಶ್ಯ]] [[File:TomMcCallWaterfrontPark.jpg|thumb|right|ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್‌ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದೃಶ್ಯ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅದರ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಜಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪರಂಪರೆಗೆ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಉಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು [[ಜಾನ್ ಆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ]] ೧೯೦೩ರ ''ರಿಪೋರ್ಟ್ ಟು ದಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ ಬೋರ್ಡ್'' ‌ನಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರದ ಮತದಾರರು ಮೀನು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಿಗಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕರಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದರು. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, {{convert|8100|acre|km2|0}}ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೌಲ್ಯಯುತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | last = Houck | first = Mike | title = Metropolitan Greenspaces: A Grassroots Perspective | publisher = Audubon Society of Portland | url = http://www.audubonportland.org/conservation_advocacy/urbanconservation/metro_greenspaces | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928071519/http://www.audubonportland.org/conservation_advocacy/urbanconservation/metro_greenspaces | url-status = dead }}</ref> [[ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ U.S.|ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ U.S.ನಲ್ಲಿ]] ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಿಹೋದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೇವಲ ಮೂರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಉಳಿದವು [[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಬೆಂಡ್‌]]). [[ಮೌಂಟ್ ಟ್ಯಾಬರ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite web | title = Mount Tabor Park | publisher = Portland Parks & Recreation | url = http://www.portlandonline.com/parks/finder/index.cfm?action=ViewPark&PropertyID=275 | accessdate = 2006-11-07}}</ref> [[ಫೋರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದೊಳಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು ೫,೦೦೦ ಎಕರೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ (೨೦&nbsp;km²) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಾನ [[ಮಿಲ್ಲ್ ಎಂಡ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗೂ (ಎರಡು-ಅಡಿ-ವ್ಯಾಸದ ವೃತ್ತದ ಉದ್ಯಾನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಕೇವಲ ಸುಮಾರು ೦.೩ ಚದರ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟಿದೆ) ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ನಗರಮಧ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು [[ಒರೆಗಾನ್ ಜೂ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಾಪನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೋಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ [[ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಇದೆ. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಗರಮಧ್ಯದ ಉದ್ದದಷ್ಟು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. {{convert|37|acre|0|adj=on}} ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಬರ್ ಡ್ರೈವ್|ಹಾರ್ಬರ್ ಡ್ರೈವ್‌ಅನ್ನು]] ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಈಗ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಉದ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಕೂಡಿಕೊಂಡ-ನಗರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಕ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು]]. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು [[ಒರೆಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಿಯಾನ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಏರಿಯಾ]] ಒಂದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಇದು [[ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್]]‌ನ ಒಂದು ಉಪನದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಎರಡು ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳೆಂದರೆ - ವೆಸ್ಟ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಸ್ಟೋನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೆರಿಟೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ]] ಹತ್ತಿರ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ|ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯ]] ದಡದಲ್ಲಿರುವ[[ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಶನ್ ಏರಿಯಾ]]. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಜೀವನ == {{See also|List of fiction set in Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರು ನಗರ"ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ಹಸಿರು ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ''[[ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಸೈನ್ಸ್]]'' ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರಾಗಿರುವ ನಗರವೆಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ''[[ಗ್ರಿಸ್ಟ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಇದನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರಾಗಿರುವ ನಗರವೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{ cite web |url= http://www.popsci.com/environment/article/2008-02/americas-50-greenest-cities?page=1|title= America's 50 Greenest Cities |accessdate= 2010-06-10 }}</ref><ref>{{ cite web |url= http://www.grist.org/article/cities3/|title= 15 Green Cities |accessdate= 2010-06-10 }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ DIY ಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ೧೯೮೦ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಝೈನ್ ಸಿಂಪೋಸಿಯಮ್]]<ref>{{cite web |url= http://www.pdxzines.com/info/ |title= Portland Zine Symposium Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2011-11-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111104035943/http://pdxzines.com/info/ |url-status= dead }}</ref>‌ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಝೈನ್]]-ಮಾಡುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಮೈಕ್ರೊಕೋಸಮ್]]‌ನಂತಹ ಮುಖ್ಯ [[ಝೈನ್]] ಹಂಚಿಕೆದಾರರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಿಂದ [[DIY]] ಕರಕುಶಲ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಸ್ಫೋಟಿಸಿದೆ. ಈಗ ಅದು [[ಕ್ರಾಫ್ಟಿ ವಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]<ref>{{ cite web |url= http://www.craftywonderland.com/|title= Crafty Wonderland Official Site |accessdate= 2007-09-15 }}</ref>‌ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್]]<ref>{{cite web |url= http://www.churchofcraft.org/index4.html |title= Church of Craft Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2007-09-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070915144045/http://www.churchofcraft.org/index4.html |url-status= dead }}</ref> ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದು [[ನಿಟ್ಟನ್ ಕಿಟ್ಟನ್]],<ref>{{ cite web |url= http://knittnkitten.com/|title= Knittn Kitten Official Site |accessdate= 2007-09-15 }}</ref> [[SCRAP]]<ref>{{cite web |url= http://www.scrapaction.org/ |title= School & Community Reuse Action Project Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2011-01-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110129095815/http://scrapaction.org/ |url-status= dead }}</ref> ಮುಂತಾದ ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಬೋಲ್ಟ್, [[PDX ಸೀಮ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ಡ್ರಾಪ್-ಇನ್ ಸ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ]]<ref>{{cite web|url= http://pdxseamsters.com/|title= PDX Seamsters Official website|accessdate= 2010-04-21|archive-date= 2011-02-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20110207145024/http://pdxseamsters.com/|url-status= dead}}</ref>, [[ಯಾರ್ನ್ ಗಾರ್ಡನ್]]<ref>{{cite web |url= http://www.yarngarden.net/ |title= Yarn Garden Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2010-07-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100704072206/http://yarngarden.net/ |url-status= dead }}</ref> ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ [[ಫೈಬರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]] ನಂತಹ ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ತೀವ್ರ [[ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಲಿಂಗಕಾಮ]] ಪರವಾದ ಸಕ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹಾಗೂ [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸೊವರಿನ್ ರೋಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ನ<ref>{{cite web|url=http://www.rosecourt.org/|title=Imperial Sovereign Rose Court official site|3=access date+ 2008-12-08|access-date=2010-07-20|archive-date=2000-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20000915183117/http://www.rosecourt.org/|url-status=dead}}</ref> ಮಾದರಿಯಾಗಿರುವ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್ ಟೀನೇಜ್ ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ಕ್ವೀನ್ ಪೆಜೆಂಟ್ ರೋಸ್ ಬಡ್ ಆಂಡ್ ಥೋರ್ನ್ ಪೆಜೆಂಟ್‌ನ ತವರೂರಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವಸೂಚಿತವಾದ [[ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ]] ಭಾಗವಾದ ಸ್ವಆಧಾರಿತ [[DIY ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, [[ಪುಂಡರ]], [[ತೀವ್ರವಾದಿಗಳ]], [[ಒರಟು ಗೂಂಡಾಗಳ]] [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗು ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. === ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ === {{See also|Music of Oregon#Portland}} [[File:SchnitzerAtNightFront.jpg|thumb|right|ಆರ್ಲೀನ್ ಸ್ಕ್ನಿಟ್ಜರ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಹಾಲ್, ಇದು ಒರೆಗಾನ್ ಸಿಂಫನಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.]] ಹೆಚ್ಚಿನ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಂತೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅನೇಕ ಕಲಾ-ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಒರೆಗಾನ್ ಬ್ಯಾಲೆ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಒರೆಗಾನ್ ಸಿಂಫನಿ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಟೇಜ್]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ಯಾರಖ್ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಪೇರಾ]]. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ]] ಅಥವಾ [[ಆಫ್-ಆಫ್-ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ|ಆಫ್-ಆಫ್-ಬ್ರಾಡ್‌ವೇಯಂತೆ]] ಇದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಟೇಜ್]], [[ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ರೆಪರ್ಟರಿ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಮಿರಾಕಲ್ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ರೇವಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಟಿಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಾಯ್ ಥಿಯೇಟರ್]]‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ರಂಗವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಏಕೈಕ [[HP ಲವ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]]<ref>{{ cite web |url= http://www.hplfilmfestival.com/|title= Lovecraft Film Festival Official Site |accessdate= 2007-11-25 }}</ref> ಅನ್ನು [[ಹಾಲಿವುಡ್ ಥಿಯೇಟರ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ದ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ಮೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲ್ ರೆವೆರೆ ಆಂಡ್ ದ ರೈಡರ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ [[ಲೂಯಿ ಲೂಯಿ|ಲೂಯಿ ಲೂಯಿಗೆ]] ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಇತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ - [[ದ ಡ್ಯಾಂಡಿ ವಾರ್‌ಹಾಲ್ಸ್]], [[ಎವರ್‌ಕ್ಲೀನರ್]], [[ಮಾಡೆಸ್ಟ್ ಮೌಸ್]], [[ಪಿಂಕ್ ಮಾರ್ಟಿನಿ]], [[ಸ್ಲೀಚರ್-ಕಿಡ್ನಿ]], [[ದ ಶಿನ್ಸ್]], [[ಬ್ಲಿಟ್ಜನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪರ್]], [[ದ ಡಿಸೆಂಬರಿಸ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಎಲಿಯಟ್ ಸ್ಮಿತ್]]. ನಗರದ [[ಸ್ಯಾಟಿರಿಕಾನ್ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್]] ಸಹ ತುಂಬಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ನಿರ್ವಾನ]] ಫ್ರಂಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ [[ಕುರ್ಟ್ ಕೊಬೇನ್]] ಹಾಗೂ ರಾಕ್-ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ [[ಕಾರ್ಟ್ನೆ ಲವ್]] ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{citeweb|url=http://www.biography.com/articles/Kurt-Cobain-9542179?print|work=Biography.com|title=Kurt Cobain|accessdate=17 May 2010|archive-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69hcsVnTD?url=http://www.biography.com/people/kurt-cobain-9542179|url-status=dead}}</ref> ಈ ನಗರವು [[ಮ್ಯಾಟ್ ಗ್ರೋಯ್ನಿಂಗ್]] (''ದ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್'' ) ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ ವಿಂಟನ್]] (''ವಿಲ್ ವಿಂಟನ್ಸ್ ಎ ಕ್ಲೇಮೇಶನ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಸೆಲೆಬ್ರೇಶನ್'' ) ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ಗುಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಸ್ಯಾಂಟ್]]‌‌‌ನಂತಹ (''[[ಗುಡ್ ವಿಲ್ ಹಂಟಿಂಗ್]]'' (೧೯೯೭), ''[[ಮಿಲ್ಕ್]]'' (೨೦೦೮)) ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರೆಂದರೆ - [[ಸ್ಯಾಮ್ ಎಲಿಯಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಲಿ ಸ್ಟ್ರದರ್ಸ್]]. ''[[ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್]]'' ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ [[ಡ್ಯಾನ್ ಸ್ಟೆಫನ್]] ವಾಸಿಸುವುದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ - ''[[ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾರ್ಡಿನರಿ ಮೆಜರ್ಸ್]]'', ''[[ಬಾಡಿ ಆಫ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್]]'', ''[[ವಾಟ್ ದ ಬ್ಲೀಪ್ ಡು ವಿ ನೊ!?]]'',''[[ದ ಹಂಟೆಡ್]]'', ''[[ಟ್ವಿಲೈಟ್]]'', ''[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್ ಪಾರ್ಕ್]]'', ''[[ವೆಂಡಿ ಆಂಡ್ ಲ್ಯೂಸಿ]]'', ''[[ಫೀಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲವ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅನ್‌ಟ್ರೇಸೇಬಲ್]]''. ಇಲ್ಲಿನ ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಬಿಯರ್ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ-ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅಥವಾ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ "ಬ್ರೂ ಆಂಡ್ ವ್ಯೂ" ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ - [[ದ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಂಡ್ ಪಬ್]]. ''[[ಲೆವರೇಜ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಂಡರ್ ಸಸ್ಪೀಶನ್]]'' ಇತ್ಯಾದಿ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. === ಲೇಖಕರು === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ - ವಿಜ್ಞಾನ-ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಲೇಖಕಿ [[ಉರ್ಸುಲಾ K. ಲೆ ಗ್ಯುಯಿನ್]], ಈಕೆ ''[[ಅರ್ತ್‌ಸೀ]]'' ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ, ''[[ಹೈನಿಶ್ ಸೈಕಲ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಆರ್ಶಿನಿಯನ್ ಟೇಲ್ಸ್]]'' ‌ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ-ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಚಕ್ ಪಲಾಹ್ನಾಯ್ಕ್]], ಇವನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಫೈಟ್ ಕ್ಲಬ್]]'' ‌ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಹಾಗೂ [[ಬೆವೆರ್ಲಿ ಕ್ಲಿಯರಿ]], ಈಕೆ [[ಹೆನ್ರಿ ಹಗಿನ್ಸ್]], ಅವನ ನಾಯಿ [[ರಿಬ್ಸಿ]], [[ಬೀಟ್ರೈಸ್ "ಬೀಜಸ್" ಕ್ವಿಂಬಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಮೋನ ಕ್ವಿಂಬಿ]] ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸರಣಿಯ ಲೇಖಕಿ. ಕ್ಲಿಯರಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ವಾಸಿಸುವ [[ಕ್ಲಿಕಿಟ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ಈಶಾನ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಿಜವಾದ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === {{See also|Tourism in Portland, Oregon|List of artists and art institutions in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ''[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೈಲ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು U.S.ನಲ್ಲೇ ಹತ್ತನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಿಗ್ ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಿತು. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯ ವಿಭಾಗದ ಸೇರ್ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿಸಿದೆ. ಕಲಾವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರ್ಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರದಾದ್ಯಂತದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾಗಿವೆ. [[ಒರೆಗಾನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]] (OMSI)ಯು ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ, ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಬಾಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. OMSI ಒಂದು OMNIMAX ಥಿಯೇಟರ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು {{USS|Blueback|SS-581|6}} ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ''[[ದ ಹಂಟ್ ಫಾರ್ ರೆಡ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಸುಜೌ]]-ಶೈಲಿಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಚೈನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]]‌ಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ನ]] ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರತಿಮೆ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿಯಾ]] U.S.ನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ, ಸುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಬಡಿದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ತಾಮ್ರದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ (ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯ ನಂತರ). ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆಯನ್ನು [[ರೀಜನಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪೋವೆಲ್ಸ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬುಕ್ಸ್]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯೆಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಗಡಿಯಾಗಿದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, [[ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಬೋಟ್]] ಪಂದ್ಯಗಳು, ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್ ರೈಡ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನೇಕ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, [[ಒರೆಗಾನ್ ಜೂ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಾಪನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]], [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ ಸೆಂಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾಯ್ಟ್ ಆರ್ಬೊರೆಟಮ್|ಹಾಯ್ಟ್ ಆರ್ಬೊರೆಟಮ್‌ಇವುಗಳಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿಯರ್ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಅನೇಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ., ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಒರೆಗಾನ್ ಬ್ರೂವರ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]]. ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹೊರಾಂಗಣ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦,೦೦೦ ಜನರು ಸೇರಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://blog.oregonlive.com/thebeerhere/2008/07/2008_obf_biggest_ever_say_orga.html|title=OregonLive blog|access-date=2010-07-20|archive-date=2013-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922011706/http://blog.oregonlive.com/thebeerhere/2008/07/2008_obf_biggest_ever_say_orga.html|url-status=dead}}</ref> ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಆಚರಿಸುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಯರ್ ಉತ್ಸವಗಳೆಂದರೆ - ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಬಿಯರ್ ಆಂಡ್ ವೈನ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆರ್ಗನಿಕ್ ಬ್ರೂವರ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಿಯರ್‌ಫೆಸ್ಟ್]],<ref>{{cite news | title = Brewers, beer lovers get many reasons to raise a glass | first = Anne Marie | last = Distefano | work = Portland Tribune | date = July 8, 2005 | url = http://www.portlandtribune.com/features/story.php?story_id=30717 | access-date = ಜುಲೈ 20, 2010 | archive-date = ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081206074237/http://www.portlandtribune.com/features/story.php?story_id=30717 | url-status = dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಾಲಿಡೇ ಅಲೆ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್. === ಶಾಪಿಂಗ್ === [[File:MadeinOregonsign.jpg|thumb|ದಿ ಮೇಡ್ ಇನ್ ಒರೆಗಾನ್ ಚಿಹ್ನೆ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಪಿಂಗ್‌ಗೆ ಅನೇಕ ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ - [[ಮಧ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], N.W. ೨೩^rd ಅವೆನ್ಯೂ, [[ಪರ್ಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾಯ್ಡ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌]]. ಪ್ರಮುಖ ವಿವಿಧ ಸರಕಿನ ಮಳಿಗೆಗಳೆಂದರೆ - [[ನಾರ್ಡ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮ್‌]], [[ಮ್ಯಾಸಿಸ್]], [[ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ 5ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಮತ್ತು ಮೇರಿಯೋಸ್. [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಪೋರ್ಟ್ ವಿಲೇಜ್]], [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್]], [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್‌ ಟೌವ್ನ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ಲಾಯ್ಡ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ವ್ಯಾಂಕವರ್‌ ಮಾಲ್]], ಮತ್ತು [[ಪಿಯೊನೀರ್ ಪ್ಲೇಸ್]] ಮೊದಲಾದವು ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಮಳಿಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ ಮಾರ್ಕೆಟ್]]. ಇಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಬಜಾರ್-ರೀತಿಯ ಪರಿಸರವಿದ್ದು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಟಿಬೇಟಿನ ಆಮದುಗಳವರೆಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಸರಕುಗಳು ಲಭ್ಯಯಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. [[ಮೇಡ್ ಇನ್ ಒರೆಗಾನ್‌]] ಕಂಪೆನಿಯು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ‌; ಅದು [[ಒರೆಗಾನ್‌]]-ಉತ್ಪಾದಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಗೆ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆದಿದೆ. === ಬ್ರೂವರಿಗಳು(ಬಿಯರ್ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸ್ಥಳ) === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅದರ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರೂವರಿ]] [[ಬಿಯರ್]]‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="brewpub">{{cite news |url=http://travel.nytimes.com/2006/01/13/travel/escapes/13beer.html | title=In Oregon, It's a Brew Pub World | first = Jessica | last = Merrill | date=January 13, 2006 | accessdate=2009-12-16 | work=The New York Times}}</ref> ಒರೆಗಾನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ "ಬೀರ್‌ವಾನ"<ref>{{cite web |url=http://www.opb.org/programs/oregonexperiencearchive/beervana/player.php |title=Oregon Experience: Beervana |accessdate=January 6, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/69hcvE5J8?url=http://www.opb.org/programs/oregonexperiencearchive/beervana/player.php |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರೂ]] ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಈ ಬೀರ್‌ವಾನ ಪದವು ಭಿನ್ನವಾಗಿ "ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಮೈಂಡ್(ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮನಸ್ಥಿತಿ)"ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.{{Tone-inline|date=December 2009}}{{Citation needed|date=October 2008}} [[ಪಾನೀಯ]] ತಯಾರಿಸುವ ಬಗೆಗಿನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅವಕಾಶದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತೆಂದು ಕೆಲವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರೂವರ್(ಬಿಯರ್ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವ) [[ಹೆನ್ರಿ ವೈನ್‌ಹಾರ್ಡ್]] ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನ [[ಬ್ರೂವರಿ|ಬ್ರೂವರಿಯಿಂದ]] ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್ ಫೌಂಟೇನ್‌ಗೆ ಬಿಯರ್ ಪೂರೈಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಬಿಯರ್ ತಯಾರಿಕೆಯು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಬಿಯರ್ಅನ್ನು ಬ್ರೂವರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದಾದ್ಯಂತ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರೂವರಿ|ಮೈಕ್ರೊಬ್ರೂವರಿಗಳ]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರೂಪಬ್‌|ಬ್ರೂಪಬ್‌ಗಳ]] ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. {{Citation needed|date=October 2008}} ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎರಡು-ಸಾಲಿನ [[ಬಾರ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಡಜನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳ[[ಹಾಪ್‌|ಹಾಪ್‌ಗಳನ್ನೂ]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಬುಲ್ ರನ್ ವಾಟರ್‌ಶೆಡ್]]‌ನ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಕಣಿವೆಯು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಪ್ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಬ್ರೂವರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರೂವರಿಗಳಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="brewpub"/> [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಮೆನಮಿನ್ ಸಹೋದರರು]] ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಬ್ರೂಪಬ್‌ಗಳು, ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲರಿ(ಬಟ್ಟಿಗೃಹ)ಗಳು ಮತ್ತು ವೈನ್‌ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಹಾನಗರದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ, ಹಲವಾರು ನವೀಕೃತ [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರ|ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ]] ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಅಥವಾ ಕೆಡವಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ರೂವರ್‌ಗಳೆಂದರೆ - [[ವಿಡ್ಮರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]], [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಪೋರ್ಟ್]], [[ಹೇರ್ ಆಫ್ ದ ಡಾಗ್]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಬ್ರೂವರ್‌ಗಳು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜರ್ಮನಿಯ [[ಕೊಲೊಗ್ನೆ|ಕೊಲೊಗ್ನೆಗಿಂತ]] ಹೆಚ್ಚು ಬ್ರೂವರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆ ನಗರವನ್ನು ಲೇಖಕ [[ಮೈಕೆಲ್ "ಬೀರ್‌ಹಂಟರ್" ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]] ''ಪ್ರಪಂಚದ ಬಿಯರ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ'' ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂದು ಕರೆದನು. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒರೆಗಾನ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ "ಬೀರ್‌ವಾನ" ಮತ್ತು "ಬ್ರೂಟೋಪಿಯ" ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಉಪನಾಮಗಳಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Beer">{{cite web | title = Portland: The center of the beer universe | publisher = Portland Oregon Visitors Association | url = http://www.travelportland.com/media/mbmedkit/mb_beer.html | accessdate = 2006-11-18 | archive-date = 2006-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060323063856/http://www.travelportland.com/media/mbmedkit/mb_beer.html | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೬ ಮಧ್ಯ-ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಟಾಮ್ ಪಾಟರ್ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೀರ್‌ಟೌವ್ನ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ಉಪನಾಮವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.<ref>{{cite web | title = Portland lifts a glass to its new name | publisher = KOIN 6 News | date = January 12, 2006 | url = http://www.koin.com/Global/story.asp?S=5932394 | accessdate = 2007-01-26 | archive-date = 2007-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070213215818/http://koin.com/Global/story.asp?S=5932394 | url-status = dead }}</ref> === ಅಡುಗೆ ವಿಧಾನ === {{Commons category|Restaurants in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್‌|ಫುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್‌ಗಳಿಗೆ]] ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಇದು ೨೦೦೭ರ "ಡೆಲಿಶಿಯಸ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್: ಎ ರೈಸಿಂಗ್ ಸಿಟಿ ವಿದ್ ಎ ಫಾಸ್ಟ್-ಗ್ರೋಯಿಂಗ್ ಫುಡ್ ಸೀನ್" ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.foodnetwork.com/food/show_aw/text/0,3151,FOOD_28456_61089,00.html |title=TV : Food Network Awards : Food Network Awards Winners : Food Network |publisher=Foodnetwork.com |date= |accessdate=2008-10-06 |archive-date=2007-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418122635/http://www.foodnetwork.com/food/show_aw/text/0%2C3151%2CFOOD_28456_61089%2C00.html |url-status=dead }}</ref> [[File:StumptownCoffeeDivision.jpg|thumb|180px|left|47ನೇ ಡಿವಿಜನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಸ್ಟಂಪ್‌ಟೌನ್‌ ಕಾಫೀ ಪ್ರದೇಶ]] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ಸಹ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/09/26/dining/26port.html?pagewanted=3&_r=1 |title=In Portland, a Golden Age of Dining and Drinking - New York Times |publisher=Nytimes.com |date=Published: September 26, 2007 |accessdate=2008-10-06 | first=Eric | last=Asimov}}</ref> ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ + ಲೆಷರ್]]'' ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ #೯ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.travelandleisure.com/afc/2007/category/6 |title=America's Favorite Cities 2007 &#124; Food/Dining &#124; Food/Dining (Overall) &#124; Travel + Leisure |publisher=Travelandleisure.com |date= |accessdate=2008-10-06}}</ref> ಈ ನಗರವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]]-ಸ್ನೇಹಿ ನಗರವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.goveg.com/f-vegcities-portland.asp |title=GoVeg.com // Features // North America's Most Vegetarian-Friendly Cities! // Portland, Oregon |publisher=Goveg.com |date= |accessdate=2008-10-06}}</ref> ಬಿಯರ್‌ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾಫಿ ತಾಣವೆಂದೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾಫಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. [[Yelp.com]] ೪.೫-೫ ಸ್ಟಾರ್ ರೇಟಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೨೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಫಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.yelp.com/c/portland/coffee |title=Portland Coffee Shops |publisher=Yelp.com |date= |accessdate=2009-10-15}}</ref> ಈ ನಗರವು ಮೂಲತಃ [[ಸ್ಟಂಪ್‌ಟೌನ್‌ ಕಾಫಿ ರೋಸ್ಟರ್‌]]‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೇರ-ಮಾರಾಟದ ರೋಸ್ಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/09/16/dining/reviews/16brief-001.html |title=A Seductive Cup |publisher=New York Times |date= 2009-09-16|accessdate=2009-10-15 | first=Oliver | last=Strand}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಮೈಕ್ರೊ-ರೋಸ್ಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಫೆಗಳೂ ಇವೆ. === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === {{Main|Sports in Portland, Oregon}} [[File:RoseGardenArenaS.jpg|thumb|right|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಯಲ್ ಬ್ಲೇಜರ್‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ದಿ ರೋಸ್ ಗಾರ್ಡನ್.]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]‌ನ [[ಟ್ರೈಯಲ್ ಬ್ಲೇಜರ್ಸ್]]‌‌ಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/mlb/columns/story?columnist=neyer_rob&id=1600284|title=Though not perfect, Portland a viable city for baseball|last=Neyer|first=Rob|date=August 21, 2003|publisher=ESPN.com|quote="Portland is the largest metropolitan area with just one major professional sports team (the Trail Blazers)."|accessdate=2009-01-06}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್]] ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಆಯೋಜಿಸಲಿದೆ. ಇದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟಿಂಬರ್ಸ್]]‌ನ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.<ref>http://web.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=೨೦೦೯೦೩೨೦&amp;content_id=೨೨೮೧೪೦&amp;vkey=pr_mls&amp;fext=.jsp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಓಟವು ಈ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಹುಡ್ ಟು ಕೋಸ್ಟ್ ರಿಲೆ]] (ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಪರ್ಧೆ) ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನೊಬೋರ್ಡಿಂಗ್]] ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ-ಇರುವ [[ಟಿಂಬರ್‌ಲೈನ್|ಟಿಂಬರ್‌ಲೈನ್‌ಅನ್ನೂ]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಮೌಂಟ್ ಹುಡ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಹಾರಧಾಮಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಹಿಂದೆ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಹಾಕಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]‌ನ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋಸ್‌ಬಡ್ಸ್]]‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡ ಹಾಗೂ U.S. ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಕಿ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ರೋಸ್‌ಬಡ್ಸ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಕಪ್]] ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು, ಇದು ಈ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿದ ಮೊದಲ U.S. ತಂಡವಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾದ [[ಸೈಕಲ್ ಓಟ|ಸೈಕಲ್ ಓಟದ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಒರೆಗಾನ್ ಬೈಸಿಕಲ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌|ಒರೆಗಾನ್ ಬೈಸಿಕಲ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನೂರಾರು]] ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಅನುನೋದನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಆಲ್ಪೆನ್ರೋಸ್ ವೆಲೋಡ್ರೋಮ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೇಸ್‌ವೇ|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೇಸ್‌ವೇಯಲ್ಲಿ]] ವಸಂತಕಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಓಟದ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಶರತ್ಕಾಲದ[[ಕ್ರಾಸ್ ಕ್ರುಸೇಡ್]]‌ನಂತಹ [[ಸೈಕ್ಲೊಕ್ರಾಸ್]] ಪಂದ್ಯಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಸವಾರರು ಮತ್ತು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೆಟ್ರೊ ಒರೆಗಾನ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ (OCL) ಎಂಬ ಅದರ ಸ್ವಂತ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಲೀಗ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೊರಾಂಗಣ ಆಟ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ೨ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.oregonsports.org/not-every-sport-requires-a-ball/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-20 |archive-date=2011-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002030311/http://www.oregonsports.org/not-every-sport-requires-a-ball/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.oregoncricketleague.org/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-20 |archive-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725121402/http://www.oregoncricketleague.org/ |url-status=dead }}</ref> {{List of Portland, Oregon sports teams}} === ಮಾಧ್ಯಮ === {{Main|Media in Portland}} ''[[ದಿ ಒರೆಗಾನಿಯನ್]]'' ಎಂಬುದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೈನಂದಿಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಆಸಕ್ತಿಯ ಏಕೈಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ]] ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಲ್ಪಡುವ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ - ''[[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್]]'' (ಗುರುವಾರದಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಆಸಕ್ತಿಯ ಪತ್ರಿಕೆ), ''[[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ವೀಕ್]]'' (ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಆಸಕ್ತಿಯ [[ಪಾಕ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ]]), ''[[ದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ]]'' (ಪಟ್ಟಣದ ಕಿರಿಯ ಓದುಗರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) ಹಾಗೂ ''[[ದ ಏಷ್ಯಯನ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್]]'' (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ, ಏಷ್ಯಾದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ). [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಡಿಮೀಡಿಯಾ]] ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ-ವಿರೋಧಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಮಾಸಿಕ ''[[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಲೈಯನ್ಸ್]]'' ನಗರದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ''[[ಜಸ್ಟ್ ಔಟ್]]'' ನಗರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[LGBT]] ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿದೆ. ವಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ''[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ರೂಟ್ಸ್]]'' ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸತಿರಹಿತ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಜರ್ನಲ್]]'' ವ್ಯವಹಾರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯೆಂದರೆ ''ದ [[ಡೈಲಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್]]''. ''[[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಂತ್ಲಿ]]'' ಯು ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಾಸಿಕ-ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯದಾದ ''[[ದ ಬೀ]]'' ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗಗಳ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವು ೨೨ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ U.S. [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶ|ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ]]. ಇದು ಸುಮಾರು ೧,೦೮೬,೯೦೦ ಮನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೦.೯೯೨%ನಷ್ಟು U.S. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}} ಪ್ರಮುಖ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ದೂರದರ್ಶನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ: * [[KATU]] ೨ ([[ABC]]) * [[KOIN]] ೬ ([[CBS]]) * [[KGW]] ೮ ([[NBC]]) * [[KOPB-TV]] ೧೦ ಒರೆಗಾನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ([[PBS]]) * [[KPTV]] ೧೨ ([[Fox]]) * [[KPXG]] ೨೨ ([[ION]]) * [[KRCW-TV]] ೩೨ ([[ದ CW]]) * [[KUNP-LP]] ೪೭ ([[ಯೂನಿವಿಜನ್]]) * [[KPDX]] ೪೯ ([[MyNetworkTV]]) == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ. ಮುಂದಿನ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೬೦%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ೮೦% ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="pt_growth">{{cite web | title = Metro takes long view of growth | url = http://www.portlandtribune.com/news/story.php?story_id=121200846357363500 | last = Law | first = Steve | publisher = Portland Tribune | date = 2008-05-29 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2008-12-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081206074247/http://www.portlandtribune.com/news/story.php?story_id=121200846357363500 | url-status = dead }}</ref> [[File:Portland house price index.gif|thumb|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮನೆ-ದರ ಸೂಚ್ಯಂಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.]]‎ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳವು ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ-ಇಂಧನ ಖರ್ಚಿನ, ಸುಲಭಲಭ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಅಂತಾರಾಜ್ಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯದೊಡ್ಡ ಹಡಗು ಹಡಗು-ರವಾನೆ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಖಂಡಾಂತರದ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಗಳು ಮೊದಲಾದೆಲ್ಲವೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿವೆ.<ref name="citydata_economy" /> [[US ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮರ್ಸರ್]] ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ "ನೌಕರರನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಭಾರಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಡೆಸಿದ" ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ|ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ]] ೪೨ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ; ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು [[ರಾಜಕೀಯ ಸುಭದ್ರತೆ]], [[ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]], ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಅಪರಾಧ, ಗೃಹ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ, ಮನರಂಜನೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, [[ಗ್ರಾಹಕ ಸರಕುಗಳ]] ಲಭ್ಯತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 | title = Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey | publisher = [[Mercer (consulting firm)|Mercer]]| date=28 April 2009| accessdate=2009-05-08 }}</ref> === ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ === [[File:Urban Growth Portland Oregon.ogg|thumb|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ(ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಿತಿ)ಯ ವೀಡಿಯೊ.]][[File:Urban Growth Portland Oregon.ogg|ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳು 1986ರಿಂದ 1996ರವರೆಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ([[:File:Urban Growth Portland Oregon.ogg|ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ]])]] ಒರೆಗಾನ್‌ನ ೧೯೭೩ರ "[[ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ]]" ಕಾನೂನು, ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಹಾನಗರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ‌.<ref name="metro_ugb">{{cite web | title = Metro: Urban growth boundary | url = http://www.metro-region.org/index.cfm/go/by.web/id/277 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120812085659/http://www.oregonmetro.gov/index.cfm/go/by.web/id/277 | url-status = dead }}</ref> ಇದು ಒಳಚರಂಡಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಹ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="metro_ugb" /> ಮೂಲತಃ ಈ ಕಾನೂನು ನಗರವು ಸುಮಾರು ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸೀಮಾರೇಖೆಯೊಳಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೀಮಾರೇಖೆಯೊಳಗೆ ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಜತೆಗಿರುವ ಜಮೀನು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು.<ref name="pt_growth" /> ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ PDCಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು, ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ,ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="ssp_portland">{{cite web | title = Portland - SkyscraperPage | url = http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=29 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120806181558/http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=29 | url-status = dead }}</ref><ref name="olmis_jobgrowth">{{cite web | title = OLMIS - Portland Metro Area: A Look at Recent Job Growth | url = http://www.qualityinfo.org/olmisj/ArticleReader?itemid=00005735 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121031180919/http://www.qualityinfo.org/olmisj/ArticleReader?itemid=00005735 | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫಾರ್ಬೆಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ|ಫಾರ್ಬೆಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ೩ನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ನಗರವೆಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa.html |title=ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ ಸಿಟೀಸ್ ಫಾರ್ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ |access-date=2012-07-31 |archive-date=2012-07-31 |archive-url=https://archive.is/20120731111427/http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa.html |url-status=live }}</ref> === ಉತ್ಪಾದನೆ === ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ [[ಇಂಟೆಲ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ೧೪,೦೦೦ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅನೇಕ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದ [[ಹಿಲ್ಸ್‌ಬೋರೊ]] ನಗರದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="citydata_economy">{{cite web | title = Portland: Economy - Major Industries and Commercial Activity | url = http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Portland-Economy.html | accessdate = 2008-06-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260225194111/http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Portland-Economy.html | archive-date = 2026-02-25 | url-status = dead }}</ref> ಈ ಮಹಾನಗರವು ೧,೨೦೦ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="citydata_economy" /> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪೆನಿಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ [[ಸಿಲಿಕಾನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಅಡಿಡಾಸ್]]‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ವೇರ್]] ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್, ಯಾಕಿಮ ಪ್ರೋಡಕ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ನೈಕ್ ಇಂಕ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಬೀವರ್ಟನ್, ಒರೆಗಾನ್ಸ್‌]] ನೈಕ್ ಇಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ [[ಪ್ರೆಸಿಶನ್ ಕಾಸ್ಟ್‌ಪಾರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] ಮೊದಲಾದವು ಮಾತ್ರ ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು [[ಫೊರ್ಚ್ಯೂನ್ 500]] ಕಂಪೆನಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೈಕ್‌ನ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ [[ಫಿಲಿಪ್ ನೈಟ್]] ಅರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ ಹಾಗೂ [[ಒರೆಗಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌|ಒರೆಗಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌ದ]] ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆಯೇ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವಾಯಿತು.<ref name="history_pdx_steel">{{cite web | title = Steel Industry | url = http://www.history.pdx.edu/guildslake/industry/steel1.htm | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdAqlqF?url=http://www.pdx.edu/history/ | url-status = dead }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಪೆನಿಯಾದ [[ಸ್ಕ್ನಿಟ್ಜರ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಒಂದಿಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೩ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧.೧೫ ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಲೋಹದ ಚೂರುಪಾರುಗಳನ್ನು ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯಿದೆ.<ref name="history_pdx_steel" /> ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನದಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಅನೇಕ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನೀರಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಈ ಉದ್ಯಮವು ನಗರದಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಗಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಶಕ್ತಿಯ ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಲೀನ್ಯದಿಂದ, ಇದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಒಳನುಗ್ಗಿಸುವ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="jstor">{{cite web | title = The Juice Junkie | url = http://wweek.com/editorial/2730/1708/ | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2008-10-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081020040022/http://wweek.com/editorial/2730/1708/ | url-status = dead }}</ref> === ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್(ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ<ref>{{cite web | url = http://learfieldcreative.typepad.com/brownfield/2009/01/next-stop-port-of-portland-.html | title = Next stop: Port of Portland | date = January 7, 2009 | accessdate = 2009-02-06 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdBXpeD?url=http://learfieldcreative.typepad.com/brownfield/2009/01/next-stop-port-of-portland-.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.ccrh.org/comm/slough/primary/stmntofnd.htm | title = Port of Portland's Statement of Need | publisher = Center for Columbia River History | accessdate = 2009-02-06 }}</ref> ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದೆ.<ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2004/08/20040813-1.html ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್: ದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರಿವರ್ ಚಾನೆಲ್ ಡೀಪನಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2004]</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರುಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೧೩ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಣ-ಹಡುಗುಕಟ್ಟೆ(ಡ್ರೈ ಡಾಕ್)(ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="answers_cg">{{cite web | title = Cascade General, Inc. | url=http://www.answers.com/topic/cascade-general-inc?cat=biz-fin | accessdate = 2008-06-04 }}</ref><ref name="portofportland_report">{{cite web | title= Portfolio | url= http://www.portofportland.com/PDFPOP/Portfolio_06_07.pdf | format= PDF | accessdate= 2008-06-04 | archive-date= 2013-01-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130115174439/http://www.portofportland.com/PDFPOP/Portfolio_06_07.pdf | url-status= dead }}</ref> ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನೀರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|80|mi|km}}ನಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ U.S.ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾಳವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದೆ.<ref name="citydata_economy" /><ref name="portofportland_report" /> == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = | image1 = PortlandTriMetMAX.jpg | width1 = | alt1 = | caption1 = [[MAX Light Rail]] is the centerpiece of the city's public transportation system | image2 = PortlandStreetcar5.jpg | alt2 = | width2 = | caption2 = [[Portland Streetcar]] runs north-south through Downtown | image3 = PortlandTramCar3.jpg | alt3 = | width3 = | caption3 = [[Portland Aerial Tram]] car descends towards the [[South Waterfront]] district }} {{Main|Transportation in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರವು U.S.ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ [[ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ(ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸೀಮೆ)]] ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಕ [[ಭೂಬಳಕೆ ಯೋಜನೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಾರಿಗೆ-ಆಧಾರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ|ಸಾರಿಗೆ-ಆಧಾರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ]] ಮೇಲಿನ ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಅನೇಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕೆಲವರು ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಮೂಹ ಪ್ರಯಾಣದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೨.೬%ನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=American Community Survey 2006, Table S0802 |publisher=[[United States Census Bureau|U.S. Census Bureau]] |url=http://factfinder.census.gov/servlet/STGeoSearchByListServlet?ds_name=ACS_2008_1YR_G00_ |access-date=2010-07-20 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212054754/http://factfinder.census.gov/servlet/STGeoSearchByListServlet?ds_name=ACS_2008_1YR_G00_ |url-status=dead }}</ref> [[ಟ್ರಿಮೆಟ್]] ನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಸ್‌ ಮತ್ತು [[MAX]] (ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಏರಿಯಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ) [[ಲಘು ರೈಲು]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ವೆಸ್ಟ್‌ಸೈಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸರ್ವಿಸ್]] ಅಥವಾ WES ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲಾಗಿ ೨೦೦೯ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದು [[ಬೀವರ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ಸನ್‌ವಿಲ್ಲೆ|ವಿಲ್ಸನ್‌ವಿಲ್ಲೆಅನ್ನು]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್]] ದಕ್ಷಿಣದ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಸಮೀಪದ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಒಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಫ್ರೀ ರೈಲ್ ಜೋನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಮೆಟ್‌ನ MAX ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯಾಣವು ಉಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಗರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅವೆನ್ಯೂಗಳು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಮಾಲ್|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಮಾಲ್‌ಅನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮೂಲತಃ ಬಸ್ ಮತ್ತು ಲಘು ರೈಲು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸೀಮಿತ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಎರಡು ಲಘು-ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನಗರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊಸ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಟ್ರಿಮೆಟ್ ಅದರ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ ಒಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳ ಸಂಚಾರದ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಗಿರಾಕಿಗಳ ಆದೇಶಾನುಸಾರ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.myTrimet.com ಟ್ರಿಮೆಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]</ref> [[I-5]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಕಣಿವೆ]], [[ದಕ್ಷಿಣದ ಒರೆಗಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಒಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [[I-405]] ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಲೂ I-೫ ಒಂದಿಗೆ ಕುಣಿಕೆಯಂಥ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [[I-205]] ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಕುಣಿಕೆಯಂಥ ಮುಕ್ತ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[US 26]] ಮಹಾನಗರದೊಳಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರದವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಮೌಂಟ್ ಹುಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೇಂದ್ರ ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ. [[US 30]] ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ, ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಆಸ್ಟೋರಿಯ‌|ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಆಸ್ಟೋರಿಯ‌ದಿಂದ]] ಹಿಡಿದು, [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಗ್ರೆಶ್ಯಾಮ್‌|ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಗ್ರೆಶ್ಯಾಮ್‌ನ]] ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ [[ಹೊರನಗರ|ಹೊರನಗರಗಳವರೆಗೆ]] ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ [[I-84]] ಒಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, [[ಇದಾಹೊ, ಬಾಯ್ಸೆ|ಇದಾಹೊ, ಬಾಯ್ಸೆನೆಡೆಗೆ]] ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಗರ]] ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು ೨೦ ನಿಮಿಷಗಳ (MAXನಿಂದಾದರೆ ೪೦ ನಿಮಿಷಗಳು)ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ]] ಏಕೈಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್-ನಿಲ್ದಾಣವಾದ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್]]‌ಅನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ [[ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘ-ದೂರದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದರೆ - [[ಕೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್‌ಲೈಟ್]] (ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಿಂದ ಸಿಯಾಟಲ್‌ವರೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ‌) ಮತ್ತು [[ಎಂಪೈರ್ ಬಿಲ್ಡರ್]] (ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಚಿಕಾಗೊವರೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ‌). [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಕಾಸ್ಕೇಡ್ಸ್]] ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲುಗಳು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ವ್ಯಾಂಕವರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಒರೆಗಾನ್‌‌ನ ಯೂಜೀನ್]] ಮಧ್ಯೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇವು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಓಡುತ್ತವೆ. ಈ ನಗರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನಗರದ ಬೈಸಿಕಲಿಂಗ್]]‌ಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸೈಕಲ್-ಸ್ನೇಹಿ ಸೇವೆಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೈಸಿಕಲಿಸ್ಟ್ಸ್]]‌ಮತ್ತಿತರರು ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.bikeleague.org/media/press/ | title=League of American Bicyclists * Press Releases | publisher=Bikeleague.org | accessdate=2008-10-06 | archive-date=2013-05-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130530133918/http://www.bikeleague.org/media/press/ | url-status=dead }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚು ಸೈಕಲ್-ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.virgin-vacations.com/site_vv/11-most-bike-friendly-cities.asp | title = 11 Most Bike Friendly Cities in the World – Bicycle friendly cities | work = Virgin Vacations | publisher = Virgin Airlines | accessdate = 2009-06-18 | archive-date = 2010-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100101015142/http://virgin-vacations.com/site_vv/11-most-bike-friendly-cities.asp | url-status = dead }}</ref> [[ಬೈಸಿಕಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್]] ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಬೈಸಿಕಲ್ ಕಮ್ಯೂಟ್ ಚಾಲೆಂಜ್ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅವರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ದೂರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಆವರ್ತನೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.bikecommutechallenge.com/oregon ಬೈಸಿಕಲ್ ಕಮ್ಯೂಟ್ ಚಾಲೆಂಜ್] ಮಾಹಿತಿ</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ೮%ನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಬೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು U.S.ನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB124242099361525009.html 'ಯುತ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್' ಸಿಟೀಸ್ ಹಿಟ್ ಮಿಡ್ಲೈಫ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್] ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್. ೨೦೦೯-೦೬-೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಜಿಪ್‌ಕಾರ್]] ಮತ್ತು [[U ಕಾರ್ ಶೇರ್]]‌ನ ಮೂಲಕ [[ಕಾರಿನ ಬಳಸುವಿಕೆಯು]] ನಗರದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಒಳ ಉಪನಗರಗಳ ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ತೂಗು-ಕೇಬಲ್-ಹಾದಿ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಏರಿಯಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಏರಿಯಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್‌ಅನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಸೌತ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್]] ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ವ್ಯಾಮ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ [[ಒರೆಗಾನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಒರೆಗಾನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ]] ಮಧ್ಯೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಐದು ಒಳಾಂಗಣ [[ಸ್ಕೇಟ್-ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ [[ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಕೇಟ್-ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಸ್ಕೇಟ್-ಪಾರ್ಕ್]] ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈ ೧೨ರಂದು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ಕೇಟ್‌ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://skateportland.org/?page_id=11 |title=19: Portland's Skatepark Master Plan |accessdate=2006-07-18 |publisher=Skaters for Portland Skateparks |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102223531/http://skateportland.org/?page_id=11 |url-status=dead }}</ref> [[ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು "ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್-ಸ್ನೇಹಿ ನಗರ"ವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204119704574238073660408040.html|title=Skateboarding Capital of the World|last=Dougherty|first=Conor|date=July 30, 2009|work=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=2009-07-31}}</ref> == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == {{See also|Government of Portland, Oregon}} [[File:PortlandCityHall.jpg|right|thumb|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಮೀಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಲೆಕ್ಕಪರೀಕ್ಷಕನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಗರದಾದ್ಯಂತದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೆಕ್ಕಪರೀಕ್ಷಕರು ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನು(ಚೆಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸಸ್) ಕಮೀಷನ್ ಸ್ವರೂಪದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಲೆಕ್ಕಪರೀಕ್ಷಕನು ನಗರದ ಸರ್ಕಾರದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವರದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ನಗರದ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್ ಇನ್ವಾಲ್ವ್‌ಮೆಂಟ್, ನಗರದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[95 ನೆರೆಯ ಸಂಘಗಳ]] ನಡುವೆ ನಾಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಘಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ ಏಳು ಒಕ್ಕೂಟಗಳಾಗಿವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಮಹಾನಗರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೆಟ್ರೊ]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೊದ ಸನ್ನದು ಭೂಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯೋಜನೆ, ಭಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ ಹಾಗೂ ನಕ್ಷೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು [[ಒರೆಗಾನ್ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ಒರೆಗಾನ್ ಜೂ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊಸಿಶನ್ ಸೆಂಟರ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮುಲ್ಟ್ನೊಮಾಹ್ ಕೌಂಟಿ]] ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಹ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್‌]] ಕೌಂಟಿಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ೧೯೫೦ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಡೆಮೋಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ|ಡೆಮೋಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ]] ಬಲವಾದ ಒಲವು ಹೊಂದಿತ್ತು.{{Citation needed|date=December 2008}} ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರು [[ಒರೆಗಾನ್ ಶಾಸಕಾಂಗ]]‌ಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಡರಲ್ ವಿಧಾನದಿಂದ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೂರು [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೀಯ ಜಿಲ್ಲೆ‌|ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೀಯ ಜಿಲ್ಲೆ‌ಗಳಾಗಿ]] ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು [[3ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್|3ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ಯಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಅರ್ಲ್ ಬ್ಲುಮೆನಾರ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ನಗರದ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ್ನು ೧೯೮೬ರಿಂದ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಚುನಾಯಿತನಾಗುವವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಡೇವಿಡ್ ವು]] ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ [[1ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌|1ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನ]] ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವೊಂದು [[5ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌]]‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಕುರ್ಟ್ ಸ್ಕ್ರೇಡರ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂರೂ ಸಹ ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ೧೯೭೫ರಿಂದ ಒಬ್ಬ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌|ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌ಕೂಡ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಲ್ಲ. ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳೂ, [[ರಾನ್ ವೈಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಜೆಫ್ ಮರ್ಕ್ಲೆ]], ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ ಸ್ಯಾಮ್ ಆಡಮ್ಸ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಮೇಯರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.sovo.com/2009/1-9/news/national/9647.cfm |title=ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬಿಕಮ್ಸ್ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ U.S. ಸಿಟಿ ವಿತ್ ಗೇ ಮೇಯರ್ - ಸದರ್ನ್ ವಾಯ್ಸ್ |access-date=2010-07-20 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616134227/http://www.sovo.com/2009/1-9/news/national/9647.cfm |url-status=dead }}</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ U.S.ನಲ್ಲೇ GLBT ಮೇಯರ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು. ವಿವಾಹವು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ನಡುವೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ,[[ಸಲಿಂಗ-ವಿವಾಹ|ಸಲಿಂಗ-ವಿವಾಹವನ್ನು]] ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು [[ಒರೆಗಾನ್ ಸಂವಿಧಾನ|ಒರೆಗಾನ್ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು]] ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ [[ಒರೆಗಾನ್ ಬ್ಯಾಲಟ್ ಮೆಶರ್ 36|ಒರೆಗಾನ್ ಬ್ಯಾಲಟ್ ಮೆಶರ್ 36ಕ್ಕೆ]] ೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿಯು, ೫೯.೭%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧದ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ೫೬.೬%ನಷ್ಟು ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. [[ಒರೆಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ|ಒರೆಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗೆ]] ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ [[ಕಾರ್ವಾಲಿಸ್|ಕಾರ್ವಾಲಿಸ್‌ಅನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುವ [[ಬೆಂಟನ್ ಕೌಂಟಿ|ಬೆಂಟನ್ ಕೌಂಟಿಯು]] ಈ ಉಪಕ್ರಮ ವಿಫಲಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಕೌಂಟಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.uselectionatlas.org/RESULTS/state.php?year=2004&amp;off=60&amp;elect=0&amp;fips=41&amp;f=0 ಒರೆಗಾನ್ ಮೆಜರ್ 36 ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್ ಬೈ ಕೌಂಟಿ]</ref> === ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === [[File:PortlandOR-aerial.jpg|thumb|ಕೇಂದ್ರ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ]] [[File:PDX1966PGEplant.jpg|thumb|right|ನಗರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗರಗಸದ ಹೊಟ್ಟಿನ-ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ 1966ರ ಫೋಟೊ, ಅದನ್ನು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಿವಾಸಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು.ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಲಾದ ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಮೀಷನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.]] ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ೧೯೦೩ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ಮತ್ತು ನಗರದ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಸಿರು ಮಾರ್ಗ [[40 ಮೈಲ್ ಲೂಪ್]]‌ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಬಲ [[ಭೂಬಳಕೆ ಯೋಜನೆ]] ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಾದರಿ ನಗರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ;<ref name="smartplan">{{cite web | title = The "Smart Growth" Debate Continues | publisher = Urban Mobility Corporation | date = May/June 2003 | url = http://www.innobriefs.com/editor/20030423smartgrowth.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2012-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120306011023/http://www.innobriefs.com/editor/20030423smartgrowth.html | url-status = dead }}</ref> ಇದು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ [[ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್‌]] ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದ ಭೂಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ|ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿಯ]] ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಹೌಸ್ಟನ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/the_thread/hotproperty/archives/2007/10/how_houston_get.html |title=How Houston gets along without zoning - BusinessWeek |publisher=Businessweek.com |date= |accessdate=2008-10-20 |archive-date=2008-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306050645/http://www.businessweek.com/the_thread/hotproperty/archives/2007/10/how_houston_get.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/travel/destinations/cityguides/houston/2003-10-07-spotlight-zoning_x.htm |title=USATODAY.com - Houston: A city without zoning |publisher=Usatoday.com |author=Sherry Thomas, special for USATODAY.com |date=Posted 10/30/2003 12:20 PM |accessdate=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.planetizen.com/node/109 |title=Zoning Without Zoning &#124; Planetizen |publisher=Planetizen.com |author=Author: Michael Lewyn |date= |accessdate=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DEFDB103FF934A2575BC0A960948260 |title=FOCUS: Houston; A Fresh Approach To Zoning - New York Times |publisher=Query.nytimes.com |author=Robert Reinhold |date=Published: August 17, 1986 |accessdate=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://houston.bizjournals.com/houston/stories/2006/04/10/editorial1.html |title='The only major U.S. city without zoning' - Houston Business Journal: |publisher=Houston.bizjournals.com |date= |accessdate=2008-10-20}}</ref> ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿಯು ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಹಾಗೂ ಗಮನ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ (ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯವಲ್ಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಬಹಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.oregon.gov/LCD/goals.shtml ಸ್ಟೇಟ್‌ವೈಡ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಗೋಲ್ಸ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103211716/http://www.oregon.gov/LCD/goals.shtml |date=2011-11-03 }} ಒರೆಗಾನ್ ಭೂಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ ೨೦೦೭ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೩ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ,[[ಅಂತಾರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ|ಅಂತಾರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ]] ವಸತಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದದ ಭೂಮಿಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಂತೆ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.{{Citation needed|date=October 2008}} ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿನ [[ನೈಕ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟೆಲ್]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಈ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸಿತು.{{Citation needed|date=October 2008}} ಮೂಲತಃ ರಾಜ್ಯ ನಿಯಮಗಳು ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದು ನೆರವೇರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ನಗರಗಳು ಯೋಜಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ೨೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು UGBಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Comprehensive Land Use Planning Coordination | publisher = Legislative Counsel Committee of the Oregon Legislative Assembly | url = http://www.leg.state.or.us/ors/197.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2012-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121028035146/http://www.leg.state.or.us/ors/197.html | url-status = dead }}</ref> [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಮೀಷನ್]] ಅರೆ-ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ನಗರದ ನವೀಕರಣ]] ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳು ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಡೆವಲಪರ್(ಅಭಿವೃದ್ಧಿಮಾಡುವವರು)ರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೧೯೬೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ PDC ಇಟಲಿಯನ್-ಯೆಹೂದಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿತು. ಇದು I-೪೦೫ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿ, ೪ನೇ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮೇಯರ್ [[ನೈಲ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಕ್ಮಿತ್]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ೫ ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಖಾಲಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ,ಅದಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾದರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ೩ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಹೊಸ ನಿವಾಸಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು: ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ (I-೪೦೫ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, SW ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮತ್ತು SW ಟೈಲರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಮಧ್ಯೆ); ಮಾರ್ಕ್ವ್ಯಾಮ್ (I-೫) ಸೇತುವೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ರಿವರ್‌ಪ್ಲೇಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ; ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ (I-೪೦೫, ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, NW ನಾರ್ತ್‌ರಪ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು NW ೯ನೇ ಅವೆನ್ಯೂ ಮಧ್ಯೆ). ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಾಪನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬೌಗೋಳಿಕ ಇಲಾಖೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೀನ್‌ಸ್ಪೇಸಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಗರದ ಉದ್ಯಾನ, ಕಾಲುದಾರಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಯೋಜನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ''[[ಗ್ರಿಸ್ಟ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, [[ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌|ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] [[ರೇಕ್ಜಾವಿಕ್]] ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಪರಿಸರ-ಸ್ನೇಹಿ]] ಅಥವಾ "ಹಸಿರು" ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Grist 15 Green Cities | publisher = ''Grist'' Magazine Online | url = http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/index.html | accessdate = 2007-01-02 | archive-date = 2011-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110102130205/http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/index.html | url-status = dead }}</ref> ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ [[Move.com]] ಅದರ "ಪ್ರಮುಖ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರು ನಗರಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.oregonlive.com/idahosportugal/index.ssf/2010/03/portland_makes_list_of_top_10.html|title=Top 10 greenest cities: Portland makes the cut|last=Sienstra|date=2010-03-24|work=[[The Oregonian]]|accessdate=24 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.move.com/home-finance/real-estate/general/top-greenest-cities-in-us.aspx|title=The Top 10 Greenest Cities|last=Kipen|first=Nicki|date=2010-03-24|work=[[Move.com]]|accessdate=24 March 2010|archive-date=2012-08-06|archive-url=https://www.webcitation.org/69hdRdHwz?url=http://www.realtor.com/home-finance/real-estate/general/top-greenest-cities-in-us.aspx|url-status=dead}}</ref> === ವಾಕ್‌ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ === ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗ್ನ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್ ನೃತ್ಯಗಳು ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದ[[ಒರೆಗಾನ್ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಒರೆಗಾನ್ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ]] [[ಹೆನ್ರಿ v. ಒರೆಗಾನ್ ಸಂವಿಧಾನ 1987]] ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ [[ಒರೆಗಾನ್ ಸಂವಿಧಾನ|ಒರೆಗಾನ್ ಸಂವಿಧಾನದ]] ಪ್ರಬಲ ವಾಕ್‌ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ,<ref>{{cite web | last = Busse | first = Phil | publisher = [[The Portland Mercury]] | title = Cover Yourself! | date = November 7, 2002 | url = http://www.portlandmercury.com/portland/Content?oid=27886&category=22101 | accessdate = 2007-02-01 }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್]] ಅಥವಾ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊಗಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Moore | first = Adam S. | coauthors = Beck, Byron | title = Bump and Grind | publisher = [[Willamette Week]] | date = November 8, 2004 | url = http://www.wweek.com/story.php?story=6093 | accessdate = 2007-02-01 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdVNoXh?url=http://www.wweek.com/portland/article-4194-1995.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=6088041&page=1 | title = Strip Club Teases Small Oregon City—In National Capital of Stripping, Residents Say Free Speech Has Gone Too Far | author = Susan Donaldson James | publisher = ABC News | date = October 22, 2008 | accessdate = 2008-12-08 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/8263157.html | title = Judge: Salem lap dances protected by constitution | author = Associated Press | work = KATU News | date = June 30, 2007 | accessdate = 2008-12-08 | archive-date = 2012-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120506210914/http://www.katu.com/news/local/8263157.html | url-status = dead }}</ref> "ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ[[ವರ್ಲ್ಡ್ ನೇಕೆಡ್ ಬೈಕ್ ರೈಡ್]] ‌ಸುಸ್ಥಿರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ" ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೨೦೦೮ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗ್ನ ಸೈಕಲ್-ಸವಾರನ ವಿರುದ್ಧದ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/34445764.html | title = Judge: riding in the buff is 'tradition,' man cleared | work = Associated Press | publisher = KATU | date = November 21, 2008 | accessdate = 2008-12-08 | archive-date = 2009-01-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090122082145/http://www.katu.com/news/local/34445764.html | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೯ರ ನೇಕೆಡ್ ಬೈಕ್ ರೈಡ್<ref>{{cite web | url = https://www.youtube.com/watch?v=i5wSKi5Bchk | title = BUTTCRACKS AND BICYCLES: the Portland naked bike ride 2009! | author = magnifiquem | work = YouTube | date = June 12, 2009 | accessdate = 2009-06-22 }}</ref> ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು. ನಗರ ಪೊಲೀಸರು ಸಂಚಾರ ಚೌಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/48028862.html | title = Cyclists bare all in naked ride through Portland | date = June 14, 2009 | work = KATU | accessdate = 2009-06-22 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hiBW0JZ?url=http://www.katu.com/news/local/48028862.html | url-status = dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೩೦೦೦ರಿಂದ ೫೦೦೦ರಷ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://pdxpipeline.wordpress.com/2009/06/15/portland-naked-bike-ride-5000-people-pictures-story/ | title = Portland Naked Bike Ride: 5000 People | date = June 15, 2009 | work = PDX Pipeline | author = Jonathan Maus, BikePortland | accessdate = 2009-06-22 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://bikeportland.org/2009/06/14/world-naked-bike-ride-was-it-good-for-you/ | title = An estimated 5,000 take part in Portland's Naked Bike Ride | author = Jonathan Maus | work = Bike Portland | date = June 14, 2009 | accessdate = 2009-06-22 }}</ref> ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನನ್ನು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ರಕ್ಷಿತ ವಾಕ್‌ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಸ್ಟೇಟ್ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್‌ ಅದನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.seattlepi.com/local/375034_racist15.html | title = Oregon Court: Racist, insulting speech is protected | date = August 14, 2008 | author = Associated Press | work = Seattle Post-Intelligencer | accessdate = 2008-12-08 }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop | 1850 = 821 | 1860 = 2874 | 1870 = 8293 | 1880 = 17577 | 1890 = 46385 | 1900 = 90426 | 1910 = 207214 | 1920 = 258288 | 1930 = 301815 | 1940 = 305394 | 1950 = 373628 | 1960 = 372676 | 1970 = 382619 | 1980 = 366383 | 1990 = 437319 | 2000 = 529121 | footnote = <ref>{{cite web | title = State & County QuickFacts | publisher = U.S. Census Bureau | url = http://quickfacts.census.gov/qfd/states/41/4159000.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hd3i5Qq?url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/41/4159000.html | url-status = dead }}</ref> }} ೨೦೦೦ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೨೯,೧೨೧ರಷ್ಟು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ೨೨೩,೭೩೭ರಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೧೮,೩೫೬ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಿದ್ದವು. [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ|ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು]] ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ ೪,೨೨೮.೩೮ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (೧,೬೫೫.೩೧/km²). ೧,೭೬೬.೭/sq&nbsp;mi (೬೮೨.೧/km²)ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ೨೩೭,೩೦೭ ನಿವಾಸಗಳಿವೆ. {| class="wikitable" ! colspan="3"|2006-2008 ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸರ್ವೆ ಅಂದಾಜುಗಳು<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US4159000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2020-02-16 |archive-url=https://archive.today/20200216012254/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US4159000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |url-status=dead }}</ref> ! ''(NH)'' ! ''(DC)'' |- align="right" | 433,172 | 78.6% | align="left"|'''ಬಿಳಿಯರು''' | ''74.0%'' | ''81.9%'' |- align="right" | 36,036 | 6.5% | align="left"|'''ಏಷ್ಯಾದವರು''' | ''6.5%'' | ''7.7%'' |- align="right" | 35,246 | 6.4% | align="left"|'''ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು''' | ''6.3%'' | ''7.7%'' |- align="right" | 7,629 | 1.4% | align="left"|'''ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾರತೀಯರು, ಅಲಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು''' | ''0.6%'' | ''2.8%'' |- align="right" | 2,668 | 0.5% | align="left"|'''ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ನರು, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು''' | ''0.5%'' | ''0.6%'' |- align="right" | 16,026 | 2.9% | align="left"|'''ಇತರ ಜನಾಂಗದವರು''' | ''0.2%'' | ''3.2%'' |- align="right" | 20,449 | 3.7% | align="left"|'''ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರು''' | ''3.2%'' | rowspan="5" valign="bottom"|''103.9%'' |- align="right" | 551,226 | 100% | align="left"| '''ಒಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗದವರು''' | rowspan="3" valign="bottom"|''91.2%'' |- align="right" | 48,627 | 8.8% | align="left"| '''ಒಟ್ಟು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್/ಲ್ಯಾಟಿನೊ''' (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ) |- align="right" | colspan="3"| '''''(NH)'' ''' '' ಜನಾಂಗದಿಂದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್-ಅಲ್ಲದವರ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ'' |- align="right" | colspan="4"| '''''(DC)'' ''' '' / ಒಟ್ಟು ಡಬಲ್/ಟ್ರಿಪಲ್ ಗಣತಿ 'ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರು''' |- |} ಒರೆಗಾನ್ ರಾಜ್ಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯದ ನಿವಾಸದ ಮೌಲ್ಯವು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ಕರಿಯರ, ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್(ಸ್ಪೇನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ-ಸಂಜಾತರ ಪ್ರಮಾಣವೂ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2009}} ೨೨೩,೭೩೭ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ, ೨೪.೫%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ೩೮.೧%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ವಿವಾಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ೧೦.೮%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪತಿಯರಿಲ್ಲದ-ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ೪೭.೧%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹೊಂದದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಗಳ ಪೈಕಿ ೩೪.೬%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ೯%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೬೫ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಜೀವಿಸುವ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ೩ ಮಂದಿಯಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ೨.೩. ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ- ೨೧.೧%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು, ೧೦.೩%ನಷ್ಟು ೧೮ರಿಂದ ೨೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು, ೩೪.೭%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೨೫ರಿಂದ ೪೪ ವರ್ಷದವರು, ೨೨.೪%ನಷ್ಟು ೪೫ರಿಂದ ೬೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಹಾಗೂ ೧೧.೬%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೬೫ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರು. ಇಲ್ಲಿ ೩೫ ವರ್ಷವನ್ನು ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೯೭.೮ ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. ೧೮ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೯೫.೯ ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯವು $೪೦,೧೪೬ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಮಧ್ಯಮ ವರಮಾನವು $೫೦,೨೭೧ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು $೩೫,೨೭೯ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು $೨೯,೩೪೪ನಷ್ಟು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಗರದ [[ತಲಾ ಆದಾಯವು]] $೨೨,೬೪೩ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ೧೩.೧%ನಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು ೮.೫%ನಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು [[ಬಡತನ ರೇಖೆ|ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ]] ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ೧೫.೭%ನಷ್ಟು ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು ಹಾಗೂ ೧೦.೪%ನಷ್ಟು ೬೫ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜನಾಂಗದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರಮಾನದ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಏರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಒಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದುದಕ್ಕಿಂತ ಈಗ ಕಡಿಮೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೫ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಆಗಿನಿಂದ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ನಗರವು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{ cite news | last = Egan | first = Timothy | url = https://www.nytimes.com/2005/03/24/national/24childless.html?ei=5090&en=cbfa254535a51a5f&ex=1269320400&partner=rssuserland&pagewanted=all&position= | title = Vibrant Cities Find One Thing Missing: Children | publisher = ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' | date = March 24, 2005 }}</ref> ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ಆಫ್ರಿಕಾದ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ದಷ್ಟಿತ್ತು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="maccoll">{{cite book | last = MacColl | first = E. Kimbark | authorlink = | coauthors = | title = The Growth of a City: Power and Politics in Portland, Oregon 1915-1950 | url = https://archive.org/details/growthofcitypowe0000macc | origyear = 1979 | edition = | year = 1979 | publisher = The Georgian Press | location = Portland, [[Oregon]] | isbn = 0-9603408-1-5 }}</ref> ಯುದ್ಧದ-ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ನೌಕೆ|ಲಿಬರ್ಟಿ ನೌಕೆಯ]] ನಿರ್ಮಾಣ ಚೇತರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕರಿಯರನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕರಿಯರ ಜನಪ್ರವಾಹವು [[ಆಲ್ಬಿನಾ]] ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾನ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. [[ವ್ಯಾನ್‌ಪೋರ್ಟ್|ವ್ಯಾನ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ಅನ್ನು]] ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ ೧೯೪೮ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಪ್ರವಾಹವು ಏಕೈಕ ಸಂಯೋಜಿತ ನೆರೆಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿತು. ನಗರದ NE ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕರಿಯರ ಮಹಾಪೂರವು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="maccoll" /> ೭.೯೦%ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆಫ್ರಿಕಾದ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಆಫ್ರಿಕಾದ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="maccoll" /> ೨೦೦೦ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಮೂರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು (ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್, ಲಿಂಕಾಲ್ನ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಸನ್)ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦%ನಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಜೆಫ್ಫೆರ್ಸನ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ೭೬%ನಷ್ಟು ಬಿಳಿಯೇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಆರು ಶಾಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಳಿಯೇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಲ್ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ೩.೩%ನಷ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ರೋಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೪.೯%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Abernethy Elementary School: Recent Enrollment Trends, 1995-96 through 2002-03 | publisher = Portland Public Schools, Prepared by Management Information Services | url = http://www.pps.k12.or.us/depts/mis/enroll/current/EnrollxSchl95-03.pdf | format = PDF | date = October 30, 2002 | access-date = ಜುಲೈ 20, 2010 | archive-date = ಮಾರ್ಚ್ 7, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120307171009/http://www.pps.k12.or.us/depts/mis/enroll/current/EnrollxSchl95-03.pdf | url-status = dead }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ೭ನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು [[LGBT]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ೮.೮%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ೬.೧%ರಷ್ಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳೊಂದಿಗೆ ೪ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="ACSGates">ಗ್ಯಾರಿ J. ಗೇಟ್ಸ್{{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&nbsp;[[Mebibyte|MiB]]<!-- application/pdf, 2180309 bytes -->}}. ದಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆನ್ ಸೆಕ್ಶುಯಲ್ ಓರಿಯೆಂಟೇಶನ್ ಲಾ ಆಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾಲಿಸಿ, [[UCLA ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಾ]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬. ೨೦೦೭ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ==ಅಪರಾಧ== ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅಪರಾಧ ದರವು ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.cityrating.com/citycrime.asp?city=Portland&state=OR | title = Crime Statistics | work = City Rating | year = 2003 | accessdate = 2010-04-24 }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|Education in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಆರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೂ ಇವೆ - ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಒರೆಗಾನ್ ಹೆಲ್ತ್ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]. == ಸೋದರ-ನಗರಗಳು == ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಂಬತ್ತು [[ಸೋದರ-ನಗರಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ:<ref>{{cite web | title = About Portland's Sister Cities | publisher = Office of Mayor Sam Adams | url = http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49918 | accessdate = 2009-03-18 | archive-date = 2009-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090616201710/http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49918 | url-status = dead }}</ref> <div style="float:left;width:48%"> * {{Flagicon|Israel}} [[ಆಶ್ಕೆಲಾನ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] * {{Flagicon|Taiwan}} [[ಕಾವೋಹ್ಸುಂಗ್]], [[ಥೈವಾನ್]] * {{Flagicon|South Korea}} [[ಉಲ್ಸಾನ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] * {{Flagicon|Zimbabwe}} [[ಮ್ಯುಟೇರ್]], [[ಜಿಂಬಾವ್ವೆ]] * {{Flagicon|Mexico}} [[ಗ್ವಾಡಲಜರ]], ಮೆಕ್ಸಿಕೊ </div><div style="float:right;width:48%"> * {{Flagicon|Russia}} [[ಖಬರೋವ್ಸ್ಕ್]], ರಷ್ಯಾ * {{Flagicon|Japan}} [[ಸಪೋರೊ]], ಜಪಾನ್ * {{Flagicon|China}} [[ಸುಜೊ]], [[ಚೀನಾ]] * {{Flagicon|Italy}} [[ಬೊಲೋಗ್ನಾ]], ಇಟಲಿ </div> {{-}} <br> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ "ಸ್ನೇಹಶೀಲ ನಗರ" ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: * {{Flagicon|Estonia}} [[ಟ್ಯಾಲ್ಲಿನ್ನ್]], [[ಎಸ್ಟೋನಿಯ]]<ref>{{Cite web |url=http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49951&a=235160 |title=ಎಬೌಟ್ ದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616235442/http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49951&a=235160 |url-status=dead }}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery class="center"> File:Portland or ೧೮೯೭.png|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ೧೮೯೭ರ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆಯು ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜವುಗುಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. File:Portland rose.jpg|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಅದಕ್ಕೆ ಉಪನಾಮ ನೀಡಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದೆ. File:Portland Max Tunnel.jpg|ಒರೆಗಾನ್ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ MAX ಹಗುರ ರೈಲು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನಿಲ್ದಾಣ. File:Panorama of Portland, Oregon from atop the KOIN Tower.jpg|KOIN ಸೆಂಟರ್‌ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಕಾಣಿಸುವ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ </gallery> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Oregon}} * [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[1972 ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌-ವ್ಯಾಂಕವರ್‌ ಟೊರ್ನ್ಯಾಡೊ]] * [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] ==ಆಕರಗಳು== {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * C. ಅಬ್ಬೋಟೊ, ''ಗ್ರೇಟರ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಅರ್ಬನ್ ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್ ಇನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್''. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೧. ISBN ೦-೮೧೨೨-೧೭೭೯-೯ * C. ಒಜಾವ (ಸಂಪಾದಕ), ''ದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಡ್ಜ್: ಚಾಲೆಂಜಸ್ ಆಂಡ್ ಸಕ್ಸೆಸಸ್ ಇನ್ ಗ್ರೋಯಿಂಗ್ ಕಮ್ಯೂನಟೀಸ್''. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌: ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೪. ISBN ೧-೫೫೯೬೩-೬೯೫-೫ * [[ಚಕ್ ಪಲಾಹ್ನಾಯ್ಕ್]], ''[[Fugitives and Refugees: A Walk in Portland, Oregon]]''. ಕ್ರೌನ್, ೨೦೦೩. ISBN ೧-೪೦೦೦-೪೭೮೩-೮ * [[ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ ಹಾಲ್ಬ್ರೂಕ್]], ''ದ ಫಾರ್ ಕಾರ್ನರ್''. ಕಾಮ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಎಡಿಶನ್ಸ್, ೧೯೫೨. ISBN ೦-೮೯೧೭೪-೦೪೩-೦ * E. ಕಿಂಬಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್, ''ದ ಶೇಪಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎ ಸಿಟಿ: ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒರೆಗಾನ್ ೧೮೮೫ ಟು ೧೯೧೫''. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೭೬. {{OCLC|2645815}} {{ASIN|B0006CP2A0}} * E. ಕಿಂಬಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್, ''ದ ಗ್ರೋತ್ ಆಫ್ ಎ ಸಿಟಿ: ಪವರ್ ಆಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒರೆಗಾನ್ ೧೯೧೫ ಟು ೧೯೫೦''. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೭೯. ISBN ೦-೯೬೦೩೪೦೮-೧-೫ * ಜ್ಯುವೆಲ್ ಲ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್, ''ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಪೀಪಲ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಪವರ್, ೧೮೫೧–೨೦೦೧''. ಒರೆಗಾನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೩. ISBN ೯೭೮-೦೮೭೦೭೧೫೫೯೪ * {{cite book|author=MacGibbon, Elma|title=[http://www.secstate.wa.gov/history/publications%5Fdetail.aspx?p=63 Leaves of knowledge]|publisher=Shaw & Borden Co|year=1904}} ಎಲ್ಮ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್‌ಳ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ನೆನಪುಗಳು ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒರೆಗಾನ್ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ. ಅದು "ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಹಬ್" ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * ಒಟೂಲ್, ರಾಂಡಲ್. [http://www.cato.org/pubs/pas/pa-596.pdf ''ಡಿಬಂಕಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ದ ಸಿಟಿ ದ್ಯಾಟ್ ಡಸ್‌ನಾಟ್ ವರ್ಕ್'' ]. ''ಪಾಲಿಸಿ ಅನಾಲಿಸಿಸ್. '' ''ಸಂ. ೫೯೬. '' ''ಕ್ಯಾಟೊ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಜುಲೈ ೯, ೨೦೦೭. '' ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{Sisterlinks|Portland, Oregon}} * [http://www.portlandonline.com/ ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710115957/http://www.portlandonline.com/ |date=2010-07-10 }} ** [http://www.portlandmaps.com/ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722074758/http://www.portlandmaps.com/ |date=2010-07-22 }} (ಲಾಟ್-ಲೆವೆಲ್ GIS) ** [http://www.gis.ci.portland.or.us/maps/police/index.cfm ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ರೈಮ್‌ಮ್ಯಾಪರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915204607/http://www.gis.ci.portland.or.us/maps/police/index.cfm |date=2008-09-15 }} * [http://www.portlandalliance.com/ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ - ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823201712/http://www.portlandalliance.com/ |date=2008-08-23 }} * [http://www.travelportland.com/ ಟ್ರ್ಯಾವೆಲ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌] * [http://www.platial.com/tinzeroes/map/2221?title=Demolished_Buildings_of_PDX. ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ನೌ-ಡೆಮಾಲಿಶ್ಡ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ PDX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508175057/http://www.platial.com/tinzeroes/map/2221?title=Demolished_Buildings_of_PDX. |date=2008-05-08 }} ಮ್ಯಾಪ್ಡ್ ಆನ್ ಪ್ಲೇಟಿಯಲ್. '''[[ವಿಕಿ|ವಿಕಿಗಳಾಗಿಯೂ]] ಇರುವ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು''' * [[ಬೀವರ್ಟನ್]]‌ನ [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಯಾಮ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[WikiWikiWeb:|ವಿಕಿವಿಕಿವೆಬ್]]. ವಾರ್ಡ್ ವಿಕಿ ವಿಕಿ ವೆಬ್ಅವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ವಿಕಿಯಾಗಿದೆ. * {{wikivoyage|Portland (Oregon)}} {{Clear}} ==ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿ== {{PortlandOR}} {{Portland neighborhoods}} {{Clackamas County, Oregon}} {{Multnomah County, Oregon}} {{Washington County, Oregon}} {{Oregon}} {{USLargestCities}} {{Portland Freeways}} [[ವರ್ಗ:ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಅರ್ಬೇನಿಸಮ್]] [[ವರ್ಗ:ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒರೆಗಾನ್‌]] [[ವರ್ಗ:1840ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] [[bs:Portland]] [[es:Portland (Oregón)]] [[fa:پورتلند]] [[hi:पोर्टलैंड, ऑरेगॉन (Portland, Oregon)]] [[mr:पोर्टलंड, ओरेगॉन]] [[no:Portland (Oregon)]] [[oc:Portland, Oregon]] [[zh:波特蘭 (奧勒岡州)]] g51barxify8dol0x0qmtxn6l8a2waw7 0 24066 1431906 1381792 2026-10-13T08:50:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431906 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Infobox Disease | Name = Hallucination | Image = | Caption = The real shadow of the hallucinating person transforms into the corporeal image. | DiseasesDB = 19769 | ICD10 = {{ICD10|R|44||r|40}} | ICD9 = {{ICD9|780.1}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D006212 }} '''ಭ್ರಮೆ''' ಎಂಬುದನ್ನು ಶಬ್ದದ ವಿಶಾಲಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[ಪ್ರಚೋದನೆ]] ಇಲ್ಲದೇ ಆಗುವ [[ಅನುಭವ]] ಎಂದು ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು. ನಿಖರವಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದರೆ, "ಭ್ರಮೆ ಎಂದರೆ ಎಚ್ಚರವಾದ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಚೋದನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಆಗುವ ಅನುಭವ. ಈ ಅನುಭವವು ಸ್ಫುಟತೆ, ಸಾಕಾರತೆ, ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಚಿತ್ತಗೋಚರ ದೇಶ(space-ಸ್ಪೇಸ್‌)ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವಿಕೆ ಮುಂತಾದ ನಿಜ ಅನುಭವದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ " ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಎರಡನೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿತ ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅವೆಂದರೆ, [[ಕನಸು]], ಇದರಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; [[ಇಲ್ಲ್ಯೂಶನ್ (ಭ್ರಮೆ)]], ಇದು ವಿಕೃತ ಅಥವಾ ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿ ಕೊಂಡ ನಿಜ ಅನುಭವ; [[ಇಮೇಜರಿ (ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರತಿಮೆ)]], ಇದು ನಿಜಾನುಭವವನ್ನು ಮಿಮಿಕ್ರಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಜೊತೆಗೆ ಸ್ವಂತದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು [[ಸುಳ್ಳುಭ್ರಮೆ]], ಇದು ನಿಜ ಅನುಭವವನ್ನು ಮಿಮಿಕ್ರಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಸ್ವಂತದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Chiu">{{cite journal | author = Leo P. W. Chiu | year = 1989 | title = Differential diagnosis and management of hallucinations | journal = Journal of the Hong Kong Medical Association | volume = 41 | issue = 3 | pages = 292–7 | doi = | url = http://sunzi1.lib.hku.hk/hkjo/view/21/2100448.pdf |format=PDF}}</ref> ಭ್ರಮೆಗಳು "ಭ್ರಾಂತಿಯ (delusional) ಅನುಭವ"ಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಭಿನ್ನವಾದವು. "ಭ್ರಾಂತಿಯ (delusional) ಅನುಭವ"ಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಯಥಾರ್ಥ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿರೇಕದ) ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭ್ರಮೆಗಳು ಯಾವುದೇ ಇಂದ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು — [[ದೃಷ್ಟಿ]], [[ಧ್ವನಿ]], [[ವಾಸನೆ]], [[ರುಚಿ]], [[ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನ]], [[ಸ್ವಶಾರೀರಕ]], [[ಸಂತುಲಿತಗ್ರಾಹಕ]], [[ನೋವು]], [[ಉಷ್ಣ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೋನೋಸೆಪ್ಟಿವ್]]. ಭ್ರಮೆಯ ಸೌಮ್ಯ ರೀತಿಯನ್ನು '''ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ಸ್ಥಿತಿ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಯಾವುದೇ ಇಂದ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಗೌಣ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಚಲನೆಯನ್ನು ಕಾಣುವುದು, ಅಥವಾ ಕೀರಲು ಶಬ್ದಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು. ಸಂಶಯಗ್ರಸ್ತತೆಯ ವಿಧದ ದ್ವಂದ್ವವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಇವು ಉದಾರವಾಗಿರಬಹುದು (ರೋಗಿಗೆ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುವಂತಹುವು) ಅಥವಾ ರೋಗಿಯನ್ನು ನಿಂದಿಸುವ ಮಾತ್ಸರ್ಯದವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಮಾತ್ಸರ್ಯ ವಿಧದ ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜನರು ತನ್ನ ಹಿಂದೆ ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೆ. ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳ ಹಾಗೆ, ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಮೆಗಳ ಮೂಲವೂ ತನ್ನ ಬೆನ್ನಹಿಂದೆ ನಡೆಯುವ ಘಟನೆಗಳೇ ಆಗಿರಬಹುದು. ತಮ್ಮನ್ನು ಯಾರೋ ದುರುದ್ದೇಶಪೂರಿತವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯೇ ಅವರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ರೋಗಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಅನುಭವಿಸುವುದೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಲ್ಲದೇ ಇಲ್ಲ. [[ಹಿಪ್ನಾಗೋಗಿಕ್ ಭ್ರಮೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಿಪ್ನೊಪಾಂಪಿಕ್ ಭ್ರಮೆ]]ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಘಟನೆಗಳು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಪ್ನಾಗೋಗಿಕ್ ಭ್ರಮೆಗಳು ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ ಹಿಪ್ನೊಪಾಂಪಿಕ್ ಭ್ರಮೆಗಳು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಭ್ರಮೆಗಳು [[ಡ್ರಗ್‌]]ನ ಬಳಕೆಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿದೆ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಡಿಲಿರಿಯಂಟ್‌]]ಗಳು), [[ನಿದ್ರಾ ಹೀನತೆ]], [[ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ]], [[ನರ ದೌರ್ಬಲ್ಯತೆ]], ಮತ್ತು [[ಡಿಲೀರಿಯಂ‌ ಟ್ರೆಮೆನ್ಸ್‌]]. ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಬಹುದು.<ref> ಚೆನ್ ಇ. ಬೆರ್ರಿಯೊಸ್ ಜಿ.ಇ.( 1996)ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ: ಅನೇಕ ಅಳತೆಗೋಲುಗಳ ಮಾದರಿ ಮತ್ತು ವಿಧಾನಶಾಸ್ತ್ರ ''ಸೈಕೊಪ್ಯಾಥಲಾಜಿ '' 29: 54-63.</ref> ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಭ್ರಮೆಗಳು ಬೇರೆ-ಬೇರೆ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಟ್ಟೊಟ್ಟಿಗೆಯೂ ಸಂಭವಿಸಿ ಬಹು-ಇಂದ್ರಿಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ===ದೃಷ್ಟಿ=== ಭ್ರಮೆ ಎಂದಾಗ ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಕಾರದ ಬಗೆಗೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ, ಇಲ್ಲದಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಮನ್ವಯವಾಗದ ದೃಶ್ಯ ಗ್ರಹಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ - ಮನೋದೈಹಿಕತೆಯ (ಮೆದುಳಿನ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ), ಮನೋಜೀವರಾಸಾಯನಿಕ (ನರವಾಹಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ), ಮತ್ತು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ (ಉದಾ. ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಒಳಗೇ ನುಗ್ಗುವ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಅನುಭವಗಳು). ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಡೆಮೆನ್‌ಷಿಯಾ, ಮೈಗ್ರೇನ್‌ನವರೆಗೆ ಅನೇಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳ ಕಾರಣ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಮೆ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ದೃಷ್ಟಿ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಏನಾದರೂ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2660156/ ವಿಶುವಲ್ ಹ್ಯಾಲೂಸಿನೇಶನ್ಸ್: ಡಿಫರೆನ್ಶಿಯಲ್ ಡಯಾಗ್ನೋಸಿಸ್ ಅಂಡ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ (2009)]</ref> ===ಧ್ವನಿ=== {{main|Auditory hallucination}} ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಮೂರು ಧ್ವನಿಗಳು ಕೇಳಿಸುವ [[ಧ್ವನಿ]] ಭ್ರಮೆಗಳು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆ]] ಅಥವಾ [[ಹುಚ್ಚು]] ಮುಂತಾದ [[ಮಾನಸಿಕ]] ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ರೋಗನಿಧಾನಮಾಡುವಾಗ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ, ವಾಸಿಮಾಡಬಹುದಾದ [[ಮಾನಸಿಕ ರೋಗ]]ಗಳನ್ನು ಉಳ್ಳವರಿಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಬಹುದು. ಅಜೈವಿಕ ಮೂಲದ ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಶಯಗ್ರಸ್ತ ಛಿದ್ರಮನಸ್ಕತೆದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಮೆಗಳು ಸತ್ಯದ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ-ಯಾರೋ ತಮ್ಮನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. [[ತಲೆ ಸಿಡಿತ]] ಮತ್ತು [[ಕಿವಿಗಾನ]] ಮುಂತಾದವು ಇತರ ರೀತಿಯ ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳು. ಇವು [[ನಿದ್ರಾ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನರು ತಮಗೆ ಪರಿಚಯವಿರುವ ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಲಿಸುವುದರಿಂದ ಹೀಗೆ ಆಗಬಹುದು.<ref>{{cite web | url = http://www.vnunet.com/vnunet/news/2140422/ipod-help-produce-musical | title = IPod hallucinations face acid test | last = Young | first = Ken | publisher = Vnunet.com | date = July 27, 2005 | accessdate = 2008-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071220142959/http://www.vnunet.com/vnunet/news/2140422/ipod-help-produce-musical|archivedate=2007-12-20}}</ref> [[ಮೆದುಳು ಕಾಂಡ]]ದ ಮೇಲಾದ [[ಗಾಯ]]ಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿನಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ]]); [[ಟ್ಯೂಮರ್‌]]ಗಳು, [[ಮೆದುಳುಜ್ವರ]], ಅಥವಾ [[ಬಾವು]]ಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref>{{cite web | url = https://www.sciencedaily.com/releases/2000/08/000809065249.htm | title = Rare Hallucinations Make Music In The Mind | publisher = ScienceDaily.com | date = August 9, 2000 | accessdate = 2006-12-31 }}</ref> ಕಿವಿ ಕೇಳಿಸದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಸ್ಮಾರವೂ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು.<ref> ಇಂಗ್‌ಮ್ಯಾನ್, ಬಿರ್ಕ್; ರೈಟರ್, ಮೈಕ್: ಇಂಪಾದ ಸಂಗೀತದ ಸಹಜ ಗ್ರಹಿಕೆ- ಭ್ರಮೆ ಅಥವಾ ಮೂರ್ಛೆರೋಗ? ''ನೆರ್ವೆನ್‌ಹಿಲ್‌ಕುಂಡೆ'' 2009 28: 217-221. ISSN 0722-1541</ref> ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳು [[ಸ್ಪಷ್ಟ ಕನಸು]]ಗಳ ಜಾಗೃತ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ===ವಾಸನೆ=== [[ವಾಸನೆ ಭ್ರಮೆ]]ಯೆಂದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲದಿರುವ [[ವಾಸನೆ]]ಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಲಕ್ಷಣ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಾಸನೆಗಳೆಂದರೆ ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮಾಂಸ, ವಾಂತಿ, ಮೂತ್ರ, ಮಲ, ಹೊಗೆ ಮುಂತಾದ ದುರ್ವಾಸನೆಗಳು. [[ವಾಸನಾ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ [[ನರ ಅಂಗಾಂಶ]]ಗಳಿಗೆ ಜಖಂ‌ ಆಗುವುದರಿಂದಲೂ ಇದು ಬರಬಹುದು. [[ಅಂಟು ಜಾಡ್ಯ]], [[ಮೆದುಳಿನ ಟ್ಯೂಮರ್‌]], [[ಟ್ರಾಮ]], [[ಶಸ್ರ್ತಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮತ್ತು [[ವಿಷ]]ಗಳು ಅಥವಾ [[ಡ್ರಗ್‌]]ಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದಲೂ ಬರಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.doctorhoffman.com/wwphant.htm |title=Phantom smells |access-date=2010-07-26 |archive-date=2010-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101019224703/http://doctorhoffman.com/wwphant.htm |url-status=dead }}</ref> ವಾಸನೆ ಭ್ರಮೆ [[ವಾಸನೆ ತೊಗಟೆ]]ಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ [[ಅಪಸ್ಮಾರ]]ದಿಂದಲೂ ಬರಬಹುದು ಮತ್ತು [[ಮಾನಸಿಕ]] ಕಾರಣಗ್ಳು ಇರಬಹುದು.{{Citation needed|date=September 2007}} ವಾಸನೆ ಭ್ರಮೆಯು [[ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆ ವಾಸನೆ ಭ್ರಮೆ]]ಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾದುದು, ಇಲ್ಲಿ ವಾಸನೆ ಇರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಬೇರೆಯದೇ ವಾಸನೆಯೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ತೀವ್ರ ತಲೆಶೂಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite journal | author = Wolberg FL, Zeigler DK | title = Olfactory Hallucination in Migraine | journal = Archives of Neurology | volume = 39 | issue = 6 | page = 382 | year = 1982 }}</ref><ref>{{cite book | first = Oliver | last = Sacks | title = Migraine | url = https://archive.org/details/sacksmigraineund0000sack | location = Berkeley | publisher = University of California Press | year = 1986 | isbn = 9780520058897 | pages = [https://archive.org/details/sacksmigraineund0000sack/page/75 75]–76}}</ref> ===ಸ್ಪರ್ಶಜ್ಞಾನ=== ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಭ್ರಮೆಗಳು ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ತರುವ ಮೂಲಕ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಭ್ರಮೆಗಳು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ [[ಕೋಕೇನ್‌]] ಅಥವಾ [[ಆಂಫೆಟಮೈನ್‌]]ಅನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೇಲೆ ಕೆಲವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಹುಳಗಳು ಓಡಾಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ([[ಫಾರ್ಮಿಕೇಷನ್‌]]).<ref> ಬೆರ್ರಿಯೊಸ್ ಜಿಇ (1982) ಸ್ಪರ್ಶ ಭ್ರಮೆ ''ನರವಿಜ್ಞಾನದ ಪತ್ರಿಕೆ, ನರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಮನೋರೋಗ ಚಿಕಿತ್ಸೆ'' 45: 285-293</ref> ==ಭ್ರಮೆಯ ಹಂತಗಳು== #ಆಶ್ಚರ್ಯದಾಯಕ ಅಥವಾ ಮರೆತುಹೋದ ನೆನೆಪು ಅಥವಾ [[ಫ್ಯಾಂಟಸಿ]] ಚಿತ್ರಗಳು<ref name="horowitz">{{cite book |author=Horowitz MJ |chapter=Hallucinations: An Information Processing Approach |editor=West LJ, Siegel RK |title=Hallucinations; behavior, experience, and theory |url=https://archive.org/details/hallucinationsbe0000unse |publisher=Wiley |location=New York |year=1975 |isbn=0-471-79096-6 }}</ref> ಮೂಡುವುದು #ಆಗಾಗ್ಗೆ [[ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ]]ಯನ್ನು ಪರಿಕ್ಷಿಸುವುದು <ref name="horowitz" /> #ಭ್ರಮೆಗಳು "ನಿಜ" ಎನಿಸತೊಡಗುವುದರಿಂದ ಒಳನೋಟದ ಕಡೆಯ ಸುಳಿವುಗಳು<ref name="horowitz" /> #ಫ್ಯಾಂಟಸಿ ಮತ್ತು ವಿಕೃತಿಗಳು [[ದೊಡ್ಡದಾಗಿ]] ನಿಜವಾದ ಅನುಭವದೊಂದಿಗೆ ಸಂದಿಗ್ಧತೆ ಮೂಡುವುದು<ref name="horowitz" /> #ಆಂತರಿಕ-ಬಹಿರಂಗ ಸೀಮೆಗಳು ಒಡೆದುಹೋಗಿ [[ಅದೈತ]] ಅನುಭವದ ಸಂಭವನೀಯತೆ<ref name="horowitz" /> ==ಕಾರಣ== ಭ್ರಮೆಗಳು ಅನೇಕ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ===ಹಿಪ್ನಾಗೋಗಿಕ್ ಭ್ರಮೆ=== {{main|Hypnagogia}} ಈ ಭ್ರಮೆಗಳು ಇನ್ನೇನು ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರುವಾಗ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯ ಎನಿಸುವಂತೆ ಅನೇಕ ಜನರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಭ್ರಮೆಗಳು ಕೆಲವಾರು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಿಂದ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆ ಚಿತ್ರಗಳ ನೈಜ ಸ್ಥಿತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಇವನ್ನು [[ಹಗಲು-ನಿದ್ದೆ]]ಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು. ಹಿಪ್ನಾಗೋಗಿಕ್ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೆದುಳುಕಾಂಡದ ಅಸ್ವಸ್ಥೆಯಿಂದಲೂ ಆಗಬಹುದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದು ಬಹಳ ವಿರಳ.<ref name="manford">{{cite journal |author=Manford M, Andermann F |title=Complex visual hallucinations. Clinical and neurobiological insights |journal=Brain |volume=121 |issue=(Pt 10) |pages=1819–40 |year=1998 |month=Oct |pmid=9798740 |url=http://brain.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/121/10/1819 |doi=10.1093/brain/121.10.1819}}</ref> ===ವೃಂತೀಯ ಭ್ರಮಾಲಕ್ಷಣ=== {{main|Peduncular hallucinosis}} ವೃಂತೀಯ ಎಂದರೆ [[ವೃಂತ]]ಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಎಂದು, ಇದು [[ಮೆದುಳು ಕಾಂಡ]]ದ ಮೇಲೆ [[pons]]ನಿಂದಲೂ ಪಾನ್ಸ್‌ನ ಕಡೆಗೂ ಹರಿಯುವ ನರತಂತು. ಈ ಭ್ರಮೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಹಿಪ್ನಾಗೋಗಿಕ್ ಭ್ರಮೆಗಳಂತೆ ನಿದ್ದೆ ಬರುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಭ್ರಮಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಹಿಪ್ನಾಗೋಗಿಕ್ ಭ್ರಮೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಆಗುವಂತೆ ಚಿತ್ರಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಒಳನೋಟವು ಪಕ್ಕಾ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸುಳ್ಳು ಚಿತ್ರಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಅವು [[wikt:polymodal|ಬಹು-ಇಂದ್ರಿಯ ಗೋಚರ]]ವಾಗಿರುವುದು ಬಹಳ ವಿರಳ.<ref name="manford" /> ===ಡಿಲೀರಿಯಂ‌ ಟ್ರೆಮೆನ್ಸ್‌=== {{main|Delirium tremens}} ಇದು ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿಗೂಢವಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗುವ ಭ್ರಮೆ ಎಂದರೆ [[ಡಿಲೀರಿಯಂ‌ ಟ್ರೆಮೆನ್ಸ್‌]]. ಇದು ಬಹು ಇಂದ್ರಿಯ ಗೋಚರವೂ ಆಗಿರಬಹುದು. ಡಿಲೀರಿಯಂ‌ ಟ್ರೆಮೆನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಬಳಲುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕುಪಿತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂದಿಗ್ಧರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರೋಗದ ಅಂತ್ಯದ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ. ಈ ವಿಕೃತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಒಳನೋಟವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. [[ತೀವ್ರ ಕಣ್ಣು ಚಲನಾ ನಿದ್ರೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಾಭಂಗವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ. ===ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್‌ ಖಾಯಿಲೆ ಮತ್ತು ಲೆವಿ ಬಾಡಿ ಡೆಮೆನ್ಷಿಯ=== [[ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್‌ ಖಾಯಿಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಲೆವಿ ಬಾಡಿ ಡೆಮೆನ್ಷಿಯ]] ಖಾಯಿಲೆಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಭ್ರಮಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸಂಬಂಧ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದೃಶ್ಯ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಇವು [[wikt:polymodal|ಬಹು-ಇಂದ್ರಿಯ ಗೋಚರ]]ವಾಗಿರುವುದು ಬಹಳ ವಿರಳ. ಭ್ರಾಂತಿಯಿಂದಲೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಭ್ರಮೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ<ref> [https://www.nytimes.com/2006/02/14/health/14case.html?ex=1151121600&amp;en=04560d31e7926bee&amp;ei=5070 ಮಾರ್ಕ್ ಡೆರ್ (2006)] ಮ್ಯಾರಿಲಿನ್ ಮತ್ತು ಮಿ, ದಿ "ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್" ಫೆಬ್ರವರಿ 14, 2006 <br></ref>, ಇಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಿಯ ಗ್ರಹಿಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ವಿಲಕ್ಷಣ ಇಂದ್ರಿಯ ಮಾಹಿತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವಾರು ನಿಮಿಷಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ, ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪ್ರಜ್ಞಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತೂಕಡಿಕೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭ್ರಮೆಗಳ ಒಳನೋಟವು ಪರಿಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ತೀವ್ರ ಕಣ್ಣು ಚಲನೆ ನಿದ್ದೆ]]ಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾರ್ಕಿನ್‍ಸನ್ಸ್‌ ಖಾಯಿಲೆಯನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಬ್ಸ್‌ಟ್ಯಾನ್ಷಿಯ ನೈಗ್ರಾ]] ಪಾರ್ಸ್‌ ಕಾಂಪ್ಯಾಕ್ಟಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪಾರ್ಕಿನ್‌ಸನ್‌ ಖಾಯಿಲೆಯು ಮೆದುಳಿನ ಇತರ ಹಲವು ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆಂಬುದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಗುರುತಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳೆಂದರೆ [[ಮೀಡಿಯನ್ ರಾಫೆ ಕೇಂದ್ರಗಳು]], [[ಲೋಕಸ್ ಕೋರುಲಸ್]] ದ [[ನೋರಾಡ್ರೆನರ್ಜಿಕ್]] ಭಾಗಗಳು, ಮತ್ತು [[ಪ್ಯಾರಾಬ್ರಾಕಿಯಲ್‌]] ದಲ್ಲಿನ [[ಕೋಲಿನೆರ್ಜಿಕ್]] ನ್ಯೂರಾನುಗಳು ಮತ್ತು [[ಟೆಗ್ಮೆಂಟಮ್]] ನ [[ಪೆಡುಂಕ್ಯುಲೊಪೊಂಟಿನ್]] ಕೇಂದ್ರಗಳು.<ref name="manford" /> ===ಮೈಗ್ರೇನ್‌ ಕೋಮಾ=== ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಈ ರೀತಿಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಕೋಮಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಗುಣಮುಖರಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮೈಗ್ರೇನ್‌ ಕೋಮ ಎರಡು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಇರಬಹುದು, ಖಿನ್ನತೆಯೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಜ್ಞಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಭ್ರಮೆಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಭ್ರಮಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಒಳನೋಟವು ಪರಿಮಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಏಟಾಕ್ಸಿಕ್‌ ಗಾಯಗಳು ಮೈಗ್ರೇನ್‌ ಕೋಮಾ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="manford" /> ===ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬಾನೆಟ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳು=== ಅಂಧ ರೋಗಿಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಮೆಗಳಿಗೆ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಬಾನೆಟ್‌ ಸಹಲಕ್ಷಣ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರಗಳು ಮರೆಯಾಗುವವರೆಗೆ ಕಣ್ಣನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ-ತೆಗೆದು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಈ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದು. ಈ ಭ್ರಮೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಬೆಳಕಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂವಲಂಬಿತವೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಈ ದೀರ್ಘ ಭ್ರಮೆಗಳು ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ತಾವು ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ.<ref name="manford" /> ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವ್ಯಾಧಿ ನಿರ್ಣಯಗಳು ಆಫ್ತಮೊಪ್ಯಾಥಿಕ್ ಹ್ಯಾಲುಸಿನೇಶನ್ಸ್ ಆಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal |author=Engmann, Birk |title=Phosphenes and photopsias - ischaemic origin or sensorial deprivation? - Case history |journal=Z Neuropsychol. |volume=19 |issue=1 |pages=7–13 |year=2008 |doi=10.1024/1016-264X.19.1.7 |url=http://www.psycontent.com/content/m507n73711u73652/?p=400b10f998844a6abe524fcf44626323&pi=1 |language=German }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಪಸ್ಮಾರ=== ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಪಸ್ಮಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದೃಶ್ಯ ಭ್ರಮೆಯು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು ಒಂದೇ ರೀತಿಯದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೃಶ್ಯ-ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಂದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೃಶ್ಯ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಇತರ ಅಪಸ್ಮಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇರಬಹುದು. ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಸ್ವಲ್ಪ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಭ್ರಮೆಯ ಒಳನೋಟ ಪಕ್ಕಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಈ ರೀತಿಯ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಅಪಸ್ಮಾರವು ಹಿಂಭಾಗದ ಟೆಂಪರೋಪೆರೈಟಲ್‌ಗೆ ಆಗುವ ಗಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="manford" /> ===ಜಿಜೋಫ್ರೆನಿಯಾದ ಭ್ರಮೆ=== [[ಜಿಜೋಫ್ರೆನಿಯಾ]]ದಿಂದಾದ ಭ್ರಮೆಗಳು. ===ಡ್ರಗ್‌ನಿಂದಾದ ಭ್ರಮೆ=== ಸೈಕೋಆ‍ಯ್‌ಕ್ಟಿವ್‌ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭ್ರಮೆಗಳು. ==ರೋಗ-ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ== ಭ್ರಮೆಗಳು ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅನೇಕ ವಾದಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಡಲಾಗಿದೆ. ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ [[ಮನೋಕ್ರಿಯಾ]] ([[ಫ್ರೂಡಿಯನ್‌]]) ವಾದಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಸುಪ್ತಾವಸ್ಥೆಯ ಬಯಕೆಗಳು, ವಿಚಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳು ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈವಿಕ ವಾದಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು [[ಮೆದುಳಿ]]ನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿನ ನ್ಯೂನತೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು (ಕಡೆಯ ಪಕ್ಷ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು) ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, [[ನರವಾಹಕ]]ಗಳಾದ [[ಗ್ಲೂಟಮೇಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಡೋಪಮೈನ್‌]]ಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು (ಅಥವಾ ನಿಷ್ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು) ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Kapur S |title=Psychosis as a state of aberrant salience: a framework linking biology, phenomenology, and pharmacology in schizophrenia |journal=Am J Psychiatry |volume=160 |issue=1 |pages=13–23 |year=2003 |month=Jan |pmid=12505794 |url=http://ajp.psychiatryonline.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=12505794 |doi=10.1176/appi.ajp.160.1.13}}<br></ref> ಫ್ರೂಡಿಯನ್‌ನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಸತ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು, ಜೈವಿಕ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಭೌತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರೆ, ಫ್ರೂಡಿಯನ್‌ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಭ್ರಮೆಯ ಮೂಲದ ಬಗೆಗೆ ವಿಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. [[ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಸಂಶೋಧನೆಯು [[ಮೆಟಾಜ್ಞಾನ]] ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಲ್ಲಾಗುವ ಏರುಪೇರಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Bentall RP |title=The illusion of reality: a review and integration of psychological research on hallucinations |journal=Psychol Bull |volume=107 |issue=1 |pages=82–95 |year=1990 |month=Jan |pmid=2404293 |url=http://content.apa.org/journals/bul/107/1/82 |doi=10.1037/0033-2909.107.1.82}}</ref> ಇವು ನಮ್ಮದೇ ಆಂತರಿಕ ಮನಃಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಅಥವಾ ಅವುಗಳಿಂದ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಆಶಯ]]ಗಳು, [[ನೆನಪುಗಳು]], [[ನಂಬಿಕೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಚಾರ]]ಗಳು). [[ಮಾಹಿತಿ]]ಯ ಆಂತರಿಕ (ಸ್ವ-ಪ್ರೇರಿತ) ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗ (ಪ್ರಚೋದನೆ) ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಮೆಟಾಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಇದು ವಿಫಲವಾದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಾತ್ಮಕ ಅನುಭವಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಆಂತರಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣೆ (ಅಥವಾ ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ) ಭ್ರಮೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧ್ವನಿ ಭ್ರಮೆಗಳು. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಗ್ರಾಹ್ಯಕತೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು (ಅಂದರೆ, ಭ್ರಮೆಯನ್ನು) ಸೃಷ್ಟಿಸುವಂತಹ ಮಿತಿಮೀರಿದ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಅಥವಾ ಬಲವಾದ ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಪೇಕ್ಷೆಗಳು.<ref>{{cite journal |author=Grossberg S |title=How hallucinations may arise from brain mechanisms of learning, attention, and volition |journal=J Int Neuropsychol Soc |volume=6 |issue=5 |pages=583–92 |year=2000 |month=Jul |pmid=10932478 |doi=10.1017/S135561770065508X }}</ref> ==ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು== ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಭ್ರಮೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಕಡಿಮೆಯೇ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭ್ರಮೆಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿ ಅಥವಾ ಮ್ಳನೋವೈದ್ಯರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಆ ವೈದ್ಯರ ಅಧ್ಯಯನ-ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಔಷಧಿಗಳನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref> "ಭ್ರಮೆಗಳು: ಚಿಕೆತ್ಸೆ: ಅನ್ಸರ್ಸ್.ಕಾಮ್ ನಿಂದ ಮಾಹಿತಿ" Answers.com: ಉಚಿತ ಅನ್‌ಲೈನ್ ನಿಘಂಟಿನೊಂದಿಗೆ ವಿಕಿ ಕ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. http://www.answers.com/topic/hallucinations-treatment (ಜನವರಿ 20, 2010 ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ).</ref> ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದುಂಟಾಗುವ ಭ್ರಮೆಗಳಿಗೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ಸಾಬೀತು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಆಧಾರವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭ್ರಮಾಜನಕ ಡ್ರಗ್‌ಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು, ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು, ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡುವುದು - ಇವುಗಳಿಂದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸಾಕಷ್ಟು ತಡೆಗಟ್ಟಬಹುದು. ಭ್ರಮೆಯ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಭ್ರಮೆಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರಬೇಕು. ==ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ== 1895<ref>{{cite journal |author=Francis Nagaraya, Myers FWH et al. |title=Report on the census of hallucinations |journal=Proceedings of the Society for Psychical Research |volume=34 |pages=25–394 |year=1894 }} </ref> ರಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 10% ಜನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರು. 1996-1999ರಲ್ಲಿ 13,000 ಜನರ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶೇಕಡಾವಾರು <ref>{{cite journal |author=Ohayon MM |title=Prevalence of hallucinations and their pathological associations in the general population |journal=Psychiatry Res |volume=97 |issue=2-3 |pages=153–64 |year=2000 |month=Dec |pmid=11166087 |url=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0165178100002274 |doi=10.1016/S0165-1781(00)00227-4}}<br></ref> ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 39% ಜನರು ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿತು. 27% ಜನ ಹಗಲಿನ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಬಹುತೇಕ ರೋಗ ಅಥವಾ ಡ್ರಗ್‌ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ, [[ವಾಸನೆ]] ಮತ್ತು [[ರುಚಿ]] ಭ್ರಮೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{col-begin}}{{col-break}} * [[ಅತಿಮಾನುಷ ವ್ಯಕ್ತಿದರ್ಶನದ ಅನುಭವ ]] * [[ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದ ಭ್ರಮೆ]]{{nb10}} * [[ಭ್ರಾಂತಿ ]] * [[ಡೈಮೀಥೈಲ್‌ಟ್ರಿಪ್ಟಾಮೈನ್]] * [[ ಕನಸು]] * [[ಫೋಕಲ್‌ ಸೀಝರ್ಸ್]] {{col-break}} * [[ ಫೊಲೀ ಎ ಡ್ಯೂಕ್]] * [[ಅಚಲ ಸ್ಥಿತಿ ]] * [[ವಿವೇಕಿಯ ಭ್ರಮೆಗಳು]]{{nb10}} * [[ಹ್ಯಾಲೂಸಿನೋಜೆನ್ ]] * [[ದೃಷ್ಟಿಭ್ರಮೆ]] * [[ಕಲ್ಪನೆಯ ಗೆಳೆಯ]] {{col-break}} * [[ ಸ್ವಚ್ಛವಾದ ಕನಸು]] * [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತದ ಅಲೆಗಳು ಶ್ರವಣೇಂದ್ರೀಯದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು]] * [[ ಚಿತ್ತಭ್ರಾಂತಿ ಕಣ್ಣಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು]] * [[ಮಾನಸಿಕ ಅವಸ್ಥೆ]] * [[ ಕೃತಕ ವಾಸ್ತವ]] * [[ ಮನೋವ್ಯಾಧಿ]] {{col-end}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಜಾನ್ಸನ್ ಎಫ್ ಹೆಚ್ (1978). ಭ್ರಮೆಯ ದೇಹರಚನೆ ಚಿಕಾಗೊ: ನೆಲ್ಸನ್ - ಹಾಲ್ ಕಂ. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-88229-155-6. * ಬೆನ್‌ಟಲ್ ಆರ್‌ಪಿ, ಸ್ಲೆಡ್ ಪಿಡಿ (1988). ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಂಚನೆ: ಭ್ರಮೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಲಂಡನ್: ಕ್ರೂಮ್‌ ಹೆಲ್ಮ್. ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-674-44301-2 * ಅಲೆಮನ್ ಎ, ಲ್ಯಾರೊರಿ ಎಫ್ (2008). ಭ್ರಮೆಗಳು: ಐಡಿಯೊಸಿನ್‌ಕ್ರೆಟಿಕ್ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೂಟ (ಎಪಿಎ). ISBN 1-59474-023-2 == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[https://web.archive.org/web/20170805051211/http://www.intervoiceonline.org/ INTERVOICE Online, ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಚಳುವಳಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್ ] *[http://www.hearing-voices.org/ ಹಿಯರಿಂಗ್ ವಾಯ್ಸಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್] *[http://www.psychanalyse-paris.com/843-Anthropology-and.html "ಆಂತ್ರೋಪಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಹ್ಯಾಲುಸಿನೇಶನ್ಸ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160529110305/http://psychanalyse-paris.com/843-Anthropology-and.html |date=2016-05-29 }}, ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಎಂಬ ಅಧ್ಯಾಯದಿಂದ *[http://www.mind.org.uk/help/medical_and_alternative_care/the_voice_inside_coping_with_hearing_voices "ದ ವಾಯ್ಸ್ ಇನ್‌ಸೈಡ್: ಎ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ಗೈಡ್ ಟು ಕೋಪಿಂಗ್ ವಿತ್ ಹಿಯರಿಂಗ್ ವಾಯ್ಸಸ್"] *[http://dictionary-psychology.com ಸೈಕಾಲಜಿ ಟರ್ಮ್ಸ್] {{Bipolar disorder}} {{Cognition, perception, emotional state and behaviour symptoms and signs}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭ್ರಮಾಕಾರಕ, ಒಡಗೂಡದಿರುವ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ ಭ್ರಮೆ]] [[ವರ್ಗ:ಬುದ್ಧಿವಿಕಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂವೇದನೆ, ಗ್ರಹಣ ಶಕ್ತಿ, ಭಾವೋದ್ವೇಗಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ವರ್ತನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] fpvw8sfijz6rcmrd51ai4lxcip9y31p 0 24073 1431853 1429830 2026-10-13T01:34:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431853 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name=Portland | official_name = City of Portland | settlement_type = [[City]] | nickname = <!-- do not add nicknames without reviewing discussion on talk page first --> "Rose City", "Stumptown", "[[P-town]]", "[[PDX]]", and "Little Beirut"<ref name="Oregonian1">{{cite news | last = McCall | first = William | title = 'Little Beirut' nickname has stuck | work = [[The Oregonian]] | date = August 19, 2003 | accessdate = 2007-01-21 }}</ref> See [[Nicknames of Portland, Oregon]] for a complete listing. | website = [http://www.portlandonline.com/ www.portlandonline.com] | image_skyline = TE-Collage Portland.png | imagesize = | image_caption = Montage of Portland | image_flag = Flag of Portland, Oregon.svg | image_seal = Seal of Portland OR.png <!-- see http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&_county=Portland&_cityTown=Portland&_state=04000US41&_lang=en&_sse=on&pctxt=fph&pgsl=010 for more detailed map that is public domain --> | image_map = Multnomah_County_Oregon_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Portland_Highlighted.svg | map_caption = Location of Portland in [[Multnomah County, Oregon|Multnomah County]] and the state of [[Oregon]] |pushpin_map = USA |pushpin_map_caption = Location in the United States | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | subdivision_type = [[List of countries|Country]] | subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] | subdivision_type2 = [[List of counties in Oregon|Counties]] | subdivision_name = {{Flag|United States}} | subdivision_name1 = {{Flag|Oregon}} | subdivision_name2 = [[Multnomah County, Oregon|Multnomah]], [[Washington County, Oregon|Washington]], [[Clackamas County, Oregon|Clackamas]] | government_type = [[City commission government|Commission]] | leader_title = [[Mayor]] | leader_name = [[Sam Adams (Oregon politician)|Sam Adams]]<ref>{{cite web |url=http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 |title=Elected Officials |accessdate=2007-08-26 |year=2007 |publisher=City of Portland, Oregon |archive-date=2007-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070830051921/http://www.portlandonline.com/index.cfm?c=25999 |url-status=dead }}</ref> | leader_title1 = Commissioners | leader_name1 = [[Randy Leonard]]<br />[[Dan Saltzman]]<br />[[Nick Fish]]<br />[[Amanda Fritz]] | leader_title2 = Auditor | leader_name2 = [[LaVonne Griffin-Valade]] | established_title = [[Municipal corporation|Founded]] | established_title2 = [[Municipal corporation|Incorporated]] | established_date = 1845 | established_date2 = February 8, 1851 | area_magnitude = 1 E8 | area_total_km2 = 376.5 | unit_pref = Imperial | area_total_sq_mi = 145.4 | area_land_km2 = 347.9 | area_land_sq_mi = 134.3 | area_water_km2 = 28.6 | area_water_sq_mi = 11.1 | population_as_of = 2009 | population_total = 582,130 | population_metro = 2,217,325 | population_density_km2 = 1655.31 | population_density_sq_mi = 4288.38 | population_blank1_title = [[Demonym]] | population_blank1 = Portlander | timezone = [[Pacific Standard Time Zone|PST]] | utc_offset = -8 | timezone_DST = [[Pacific Daylight Time|PDT]] | utc_offset_DST = -7 | postal_code_type = [[ZIP code]]s | postal_code = 97086-97299 | area_code = [[Area codes 503 and 971|503/971]] | latd = 45 |latm = 31 |lats = 12 |latNS = N | longd = 122 |longm = 40 |longs = 55 |longEW = W | coordinates_display = inline,title | coordinates_type = type:city(568380)_region:US-OR_source:gnis-1136645 | elevation_m = 15.2 | elevation_ft = 50 | blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] | blank_info = 41-59000{{GR|2}} | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID | blank1_info = 1136645{{GR|3}} | footnotes = }} '''ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌''' [[ವಾಯುವ್ಯ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ನಗರ. ಇದು [[ಒರೆಗಾನ್‌]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]] ನದಿಗಳ [[ಸಂಗಮ ಸ್ಥಾನ]]ದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೦೯ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಇದು ೫೮೨,೧೩೦ನಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆಗ ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ [[30ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ]] ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="prc">{{cite web|url=http://www.pdx.edu/sites/www.pdx.edu.prc/files/media_assets/2009CertPopEst_web3.pdf|publisher=Portland State University|title=Certified Population Estimates for Oregon and Oregon Counties|accessdate=2010-01-31|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927063750/http://www.pdx.edu/sites/www.pdx.edu.prc/files/media_assets/2009CertPopEst_web3.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಅತಿ [[ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ]] ಅಥವಾ "ಹಸಿರು" ನಗರ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/ |title=15 Green Cities |accessdate=2008-07-08 |author=Kate Sheppard |date=2007-07-19 |publisher=Environmental News and Commentary }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]]‌ನ [[ಸಿಯಾಟಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ [[ವ್ಯಾಂಕವರ್‌]] ನಂತರ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯ(ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್)]]ದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಜನಭರಿತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು ಎರಡು ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಜನರು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ([[MSA]]) ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು ೨೦೦೬ರ ಜುಲೈನ ಪ್ರಕಾರ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ [[23ನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]ಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title=JULY 1, 2006 Population estimates for Metropolitan Combined Statistical Areas| publisher=U.S. Census Bureau|url=http://www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2006/CBSA-EST2006-01.csv|format=[[csv]]|accessdate=2007-10-19}}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೧೮೫೧ರಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡಿತು ಹಾಗೂ ಇದು [[ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿ]]ಯ [[ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ]]ವಾಗಿದೆ.{{GR|6}} ಈ ನಗರವು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿ]]ಯತ್ತ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯತ್ತ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ [[ಮೇಯರ್]] ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಇತರ ಕಮೀಷನರ್‌ಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ [[ಕಮೀಷನ್-ಆಧಾರಿತ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವು ಪ್ರಬಲ ಭೂಬಳಕೆಯ ಯೋಜನೆಗೆ<ref name="smartplan"/> ಮತ್ತು [[ಹಗುರ ರೈಲು]] ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ-ಸರ್ಕಾರವಾದ [[ಮೆಟ್ರೊ]]ದಿಂದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆದಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರಿವರಿ(ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್ ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟಿಯಿಳಿಸುವ ಮನೆ)]]ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು [[ಮೈಕ್ರೊಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲರಿ(ಸಣ್ಣ ಬಟ್ಟಿಗೃಹ)]]ಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅದರ [[ಕಾಫಿ]]ಯನ್ನು ಕುರಿತ ಉತ್ಸುಕತೆಗೂ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಟ್ರೈಯಲ್ ಬ್ಲೇಜರ್]] [[NBA]] ತಂಡಕ್ಕೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಸಮುದ್ರದ ತೀರ]]ದ [[ವಾಯುಗಣ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿನ, ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಆದರೆ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಚಳಿಗಾಲವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಯುಗುಣವು [[ಗುಲಾಬಿ]] ಹೂವುಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ "ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ನಗರ"<ref>{{cite web |url=http://www.frommers.com/articles/1721.html |title=Portland, Oregon: Green City of Roses &#124; Frommers.com |publisher=Frommers.com |date= |accessdate=2008-10-20 |archive-date=2009-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090107121014/http://www.frommers.com/articles/1721.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561539/portland.html |title=Portland - MSN Encarta |publisher=Encarta.msn.com |date= |accessdate=2008-10-20 |archive-date=2009-10-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091029125320/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561539/Portland.html |url-status=dead }}</ref> ಎಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅನೇಕ [[ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ಉದ್ಯಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೋಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]]. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Portland Oregon in 1890.jpg|thumb|left|1890ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]] {{Main|History of Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ [[ಒರೆಗಾನ್‌ ನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಫೋರ್ಟ್ ವ್ಯಾಂಕವರ್‌]] ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ "ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿದ"<ref>{{cite journal |last=Orloff |first=Chet |year=2004 |title=Maintaining Eden: John Charles Olmsted and the Portland Park System |journal=Yearbook of the Association of Pacific Coast Geographers |volume=66 |pages=114–119 |doi=10.1353/pcg.2004.0006 }}</ref> ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೧೮೪೩ರಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಓವರ್ಟನ್]] ಈ ಭೂಮಿಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಮನಗಂಡನು. ಆದರೆ ಭೂಮಿಯ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಬಂಡವಾಳದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ಅವನು ಪಾಲುದಾರ [[ಮಸ್ಸಾಚ್ಯುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಬಾಸ್ಟನ್]]‌ನ [[ಅಸಾ ಲವ್‌ಜಾಯ್]] ಒಂದಿಗೆ [[25¢]]ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ: ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ಓವರ್ಟನ್ ೬೪೦ ಎಕರೆ (೨.೬ km²) ಪ್ರದೇಶದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು. ನಂತರ ಓವರ್ಟನ್ ಅವನಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಟ್ಟ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು [[ಮೈನೆಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]‌ನ [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ W. ಪೆಟ್ಟಿಗ್ರೊ]]ಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದನು. ಹೊಸ ನಗರಕ್ಕೆ ಪೆಟ್ಟಿಗ್ರೊ ಮತ್ತು ಲವ್‌ಜಾಯ್ ಇಬ್ಬರೂ ಅವರ ಹುಟ್ಟೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನಿಡಲು ಬಯಸಿದರು; ಇದನ್ನು [[ನಾಣ್ಯ ಚಿಮ್ಮುವ]]ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಪೆಟ್ಟಿಗ್ರೊ ಮೂರು ಟಾಸ್‌ಗಳ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡನು.<ref>{{cite web | title = Portland: The Town that was Almost Boston | publisher = Portland Oregon Visitors Association | url = http://www.travelportland.com/media/history.html | accessdate = 2006-11-18 | archive-date = 2011-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110101150705/http://www.travelportland.com/media/history.html | url-status = dead }}</ref> ಈ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ ನಾಣ್ಯವನ್ನು ಈಗ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪೆನ್ನಿ]] ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಈಗ [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಿಡಲಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೧೮೫೧ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೮ರಂದು ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡಾಗ ೮೦೦ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು,<ref name="Gibson">ಗಿಬ್ಸನ್, ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ (ಜೂನ್ ೧೯೯೮). [http://www.census.gov/population/www/documentation/twps0027.html ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 100 ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ: 1790ರಿಂದ 1990ರವರೆಗೆ]. ''U.S. ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ದ ಸೆನ್ಸಸ್ - ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಡಿವಿಷನ್''.</ref> ಒಂದು ಆವಿಶಕ್ತಿಯ ಸಾಮಿಲ್ಲು, ಒಂದು [[ದಿಮ್ಮಿ ಮನೆ(ಲಾಗ್ ಕ್ಯಾಬಿನ್)]] ಹೋಟೆಲ್ ಹಾಗೂ ''[[ವೀಕ್ಲಿ ಆರೆಗನಿಯನ್‌]]'' ಎಂಬ ವಾರ್ತಾಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ೧೮೭೯ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ೧೭,೫೦೦ರಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿತು.<ref>{{cite book|last=Loy|first=William G.|coauthors=Stuart Allan, Aileen R. Buckley, James E. Meecham|title= Atlas of Oregon|publisher=[[University of Oregon Press]]|year=2001|pages=32–33|isbn=0-87114-102-7}}</ref> ನಗರವು ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬಿನ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಟನ್ ಮತ್ತು ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಒಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಥಳವು ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರ]]ಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡಕಂದರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ "ಗ್ರೇಟ್ ಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ ರಸ್ತೆ"ಯಿಂದ (ಪ್ರಸ್ತುತದ ಮಾರ್ಗ [[U.S. ರೂಟ್ 26]]) ಕೃಷಿಭೂಮಿ [[ಟ್ವಾಲಟಿನ್ ಕಣಿವೆ]]ಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಹತ್ತಿರದ ಬಂದರುಗಳಿಗಿಂತ ಅನುಕೂಲ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ನಗರವು ಅತಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು.<ref>"ಸಿಟಿ ಕೀಪ್ಸ್ ಲೈವ್ಲಿ ಪಲ್ಸ್". (ಸ್ಪೆನ್ಸರ್ ಹೈಂಜ್, ''[[ದ ಆರೆಗನಿಯನ್]]'', ಜನವರಿ ೨೩, ೨೦೦೧)</ref> ಇದು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲದವರೆಗೆ ೧೮೯೦ರವರೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. [[ಸಿಯಾಟಲ್‌]]ನ ಆಳಸಮುದ್ರದ ಬಂದರು ಈ ನಗರದ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ರೈಲಿನ ಮೂಲಕ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದಾಗ,ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯ ನೆಚ್ಚಲಾಗದ ಯಾನದ ಬದಲಿಗೆ ಒಳನಾಡಿನ ಮಾರ್ಗದ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿತು. === ಉಪನಾಮಗಳು === {{Main|Nicknames of Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರೆಂದರೆ ''ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ನಗರ''.<ref name="cityrecorder">[http://www.portlandonline.com/auditor/index.cfm?a=jbgc&amp;c=cheid ಸಿಟಿ ಫ್ಲವರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423075247/http://www.portlandonline.com/auditor/index.cfm?a=jbgc&c=cheid |date=2009-04-23 }}. ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆಡಿಟರ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ - ಸಿಟಿ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಡಿವಿಷನ್''.</ref> ಈ ಹೆಸರು ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಉಪನಾಮವಾಯಿತು.<ref name="Oreg-June2003">ಸ್ಟರ್ನ್, ಹೆನ್ರಿ (ಜೂನ್ ೧೯, ೨೦೦೩). "P-ಟೌನ್‌ಗೆ ಹೆಸರು ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ: ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ‘ಗುಲಾಬಿ ಹೂವುಗಳ ನಗರ’ವೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡುವುದರಿಂದ ಯಾವುದೇ ತಪ್ಪಿಲ್ಲವೆಂದು ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ". ''[[ದ ಆರೆಗನಿಯನ್]]''.</ref> ಇತರ ಉಪನಾಮಗಳೆಂದರೆ - ''[[ಸ್ಟಂಪ್‌ಟೌನ್‌]]'',<ref name="endoftheoregontrail">{{cite web | publisher = End of the Oregon Trail Interpretive Center | title = From Robin's Nest to Stumptown | url = http://www.endoftheoregontrail.org/road2oregon/sa33pdx.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2000-09-01 | archive-url = https://archive.today/20000901050119/http://www.endoftheoregontrail.org/road2oregon/sa33pdx.html | url-status = dead }}</ref> ''ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಟೌನ್‌'',<ref name="bridgetown">{{cite web | publisher = [[Portland State University]] | title = The Water | url = http://www.pdx.edu/water.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2006-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20061031090707/http://www.pdx.edu/water.html | url-status = dead }}</ref> ''ರಿಪ್ ಸಿಟಿ'',<ref>{{Cite news | first = Nena | last = Baker | title = R.I.P. FOR 'Rip City' Ruckus | date = May 21, 1991 | newspaper = The Oregonian | pages = A01 | postscript = <!--None--> }}</ref> ''ಲಿಟಲ್ ಬೈರಟ್'',<ref name="Oregonian1"/> ''ಬೀರ್‌ವಾನ'' <ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/travel/la-tr-beer-20100530,0,767659.story|title=Achieving Beervana in Portland, Ore.|last=Engel|first=Mary|date=2010-05-30|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=30 May 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.oregonlive.com/portland/index.ssf/2010/05/beervana_gets_shout_out_in_la.html|title=Beervana gets shout out in L.A. Times|last=Terry|first=Lynne|date=2010-05-29|work=[[The Oregonian]]|accessdate=30 May 2010}}</ref> ಅಥವಾ ''ಬೀರ್‌ಟೌನ್'',<ref>{{Cite web |url=http://www.draftmag.com/beertowns/detail/portland |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-27 |archive-date=2012-08-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/69hclwPdk?url=http://draftmag.com/new/beertowns/ |url-status=dead }}</ref>'' P-ಟೌನ್'',<ref name="Oreg-June2003"/><ref>{{cite news | last = Hagestedt | first = Andre | title = The Missing Oregon Coast: Waves After Dark | url = http://www.beachconnection.net/news/missin040709_147.php | accessdate = 2009-04-30 | date = 2009-04-07 | quote = I’m used to seeing that hint of dawn back in P-town, with my wretched habit of playing video games until 6 a.m}}</ref>, ''ಸಾಕರ್ ಸಿಟಿ USA'' <ref>{{cite news |title=Portland is new Soccer City, USA |url=https://news.google.com/newspapers?id=II4QAAAAIBAJ&sjid=J-ADAAAAIBAJ&pg=5122,3289171&hl=en |agency=United Press International |newspaper=Eugene Register-Guard |location=Eugene, Oregon |date=1975-08-13 |accessdate=2010-06-22 }}</ref><ref>{{cite news |title=Seeking Help to Bring an M.L.S. Team to Portland |first=Richard |last=Sandomir |url=https://www.nytimes.com/2008/11/07/sports/soccer/07franchise.html?ref=soccer |newspaper=The New York Times |location=New York, New York |date=2008-11-06 |accessdate=2010-06-22 }}</ref><ref>{{cite news |title=Portland's ugly road to MLS status |first=Richard |last=Sandomir |url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/09/17/portland.timbers/index.html |newspaper=Sports Illustrated |date=2009-09-18 |accessdate=2010-06-22 |archive-date=2012-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121119010346/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/09/17/portland.timbers/index.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Portland Timbers show bark, bite as they prepare to join MLS |first=Beau |last=Dure |url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-08-25-portland-timbers_N.htm |newspaper=USA Today |location=McLean, Virginia |date=2009-08-26 |accessdate=2010-06-22 }}</ref> ಮತ್ತು ''[[PDX]]''. == ಬೌಗೋಳಿಕತೆ == {{wide image|WillametteRvrPano edit.jpg|1500px|The [[Willamette River]] runs through the center of the city, while [[Mount Tabor, Portland, Oregon|Mount Tabor]] (center<!--Please scroll the picture (or your page) horizontally and look at the entire image, before you attempt to edit this.-->) rises on the city's east side. [[Mount Saint Helens]] (left) and [[Mount Hood]] (right center) are visible from many places in the city.}} === ಸ್ಥಳದ ಸ್ವರೂಪ === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ನ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರದೇಶ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಕಣಿವೆ]]ಯ ಉತ್ತರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಮಹಾನಗರವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಕಣಿವೆಯ ಉಳಿದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ್ನು ಕಣಿವೆಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿ]]ಯೊಳಗೆ ಇದ್ದರೂ, ಇದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಧ್ಯ-೨೦೦೫ರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೭೮೫ ಮತ್ತು ೧,೪೫೫ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿ]]ಯು ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಹರಿದು, ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ]]ಯನ್ನು (ಇದು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ) ಸೇರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಗರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ದೂರವಾಗಿದೆ. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೊ]] ಪ್ರಕಾರ, ಈ ನಗರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೪೫.೪ [[sq&nbsp;mi]] (೩೭೬.೫&nbsp;km²)ನಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ೧೩೪.೩ sq&nbsp;mi (೩೪೭.೯&nbsp;km²)ರಷ್ಟು ಭೂಭಾಗವು ಹಾಗೂ ೧೧.೧ sq&nbsp;mi (೨೮.೬&nbsp;km²) ಅಥವಾ ೭.೬%ರಷ್ಟು ನೀರು ಆವರಿಸಿದೆ.{{GR|1}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಬೋರಿಂಗ್ ಲಾವ ಫೀಲ್ಡ್]] ಎನ್ನುವ ಆರಿಹೋದ ಪ್ಲಿಯೊ-ಪ್ಲೈಸ್ಟೊಸೀನ್ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಪ್ರದೇಶದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref name="volcano">{{cite web | title = The Boring Lava Field, Portland, Oregon | publisher = [[USGS]] Cascades Volcano Observatory | url = http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/description_boring_lava.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2011-07-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110701101745/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/description_boring_lava.html | url-status = dead }}</ref> ಬೋರಿಂಗ್ ಲಾವ ಫೀಲ್ಡ್ [[ಮೌಂಟ್ ಟ್ಯಾಬರ್‌]]‌ನಂತಹ<ref>{{cite web | title = Mount Tabor Cinder Cone, Portland, Oregon | publisher = [[USGS]] Cascades Volcano Observatory | url = http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/VisitVolcano/mount_tabor.html | accessdate = 2007-04-20 | archive-date = 2012-07-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120716231818/http://vulcan.wr.usgs.gov/Volcanoes/Oregon/BoringLavaField/VisitVolcano/mount_tabor.html | url-status = dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೩೨ ಬೂದಿಯ ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ ದಿಬ್ಬಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಆಗ್ನೇಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸುಪ್ತ ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿರುವ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ [[ಮೌಂಟ್ ಹುಡ್‌]] ಶುಭ್ರ ವಾಯುಗುಣದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಿಂದ ಸ್ಷಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]]‌ನ ಉತ್ತರಕ್ಕಿರುವ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತ [[ಮೌಂಟ್ ಸೇಂಟ್ ಹೆಲೆನ್ಸ್‌]] ಈ ನಗರದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು-ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. [[1980ರ ಮೇ 18ರ ಉಗುಳುವಿಕೆ]] ನಂತರ ಇದು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿಯ ಬೂದಿಯನ್ನು ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಿಮ್ಮಿಸುವಷ್ಟು ತೀರಾ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು.<ref>{{cite news|title=History, relived saved from St. Helens by a six-pack of Fresca|last=Nokes|first=R. Gregory|date=December 4, 2000|work=The Oregonian|pages=17|accessdate=2008-10-27}}</ref> === ವಾಯುಗುಣ === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದ ವಾಯುಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ, ಆರ್ದ್ರತೆಯಿರುವ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಶುಷ್ಕ, ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಬೇಸಿಗೆಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಸಾಗರದ]] ಅಥವಾ [[ಸಮುದ್ರದ ಕರಾವಳಿ]]ಯ ಹವಾಗುಣವಿರುತ್ತದೆ. [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯ]]ದಂತೆ, [[ಕಾಪ್ಪೆನ್ ವಾಯುಗುಣದ ವರ್ಗೀಕರಣ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ತಂಪಾದ, ಶುಷ್ಕ-ಬೇಸಿಗೆಯ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ (''Csb'' ) ಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಇದನ್ನು ತಣ್ಣಗಿನ-ಬೇಸಿಗೆಯ [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್]] ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal | last = Kottek | first = M. | coauthors =J. Grieser, C. Beck, B. Rudolf, and F. Rubel | title =World Map of the Köppen-Geiger climate classification updated | journal =Meteorol. Z. | volume =15 | pages =259–263 | url =http://koeppen-geiger.vu-wien.ac.at/pics/kottek_et_al_2006.gif | doi =10.1127/0941-2948/2006/0130 | accessdate = 2007-02-15 | year =2006 }}</ref> [[ಟ್ರೆವಾರ್ಥ]]ದಂತಹ ಇತರ ವಾಯುಗುಣದ ವರ್ಗೀಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಇದನ್ನು ಸಾಗರದ ವಲಯದಲ್ಲಿ (''Do'' )ದೃಢವಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತವೆ.<ref>http://www.fao.org/docrep/೦೦೬/ad೬೫೨e/ad೬೫೨e೦೭.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಸಿಗೆಯು ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಶುಷ್ಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಸರಿಸುಮಾರು ೮೧&nbsp;°F (೨೭&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ ೫೮&nbsp;°F (೧೪&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಳನಾಡಿದ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರದ ತಂಪಾದ ಮಾರುತದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, [[ಬಿಸಿಗಾಳಿ]]ಯು ಬೀಸುತ್ತದೆ (ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ). ಇದರಿಂದ ಗಾಳಿಯ ತಾಪಮಾನವು ಸುಮಾರು ೧೦೦&nbsp;°F (೩೮&nbsp;°C)ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ತುಂಬಾ ಆರ್ದ್ರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಚಳಿಯು ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ೪೬&nbsp;°F (೮&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯೆಂದರೆ ೩೭&nbsp;°F (೩&nbsp;°C)ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಊಹಿಸಲಾಗದ ಹವಾಗುಣವಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಬೆಚ್ಚಗಿದ್ದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ಯಾಸ್ಕೇಡ್ ವಲಯದಿಂದ ಗುಡುಗು ಸಿಡಿಲಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಾರಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಳೆಯು ಪ್ರಮಾಣವು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ {{convert|37.5|in|mm}}ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ೧೫೫ ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ]]ಬೀಳುತ್ತದೆ. ತಣ್ಣಗಿನ ಅವಧಿಯು ದೀರ್ಘಕಾಲವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಹಿಮಪಾತವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರಿವರ್ ಜಾರ್ಜ್]]‌ನಿಂದ ಬೀಸುವ ಶೀತಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಂಜು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಚಳಿಗಾಲದ ಒಟ್ಟು ಹಿಮಪಾತವು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ೧೮೯೨-೯೩ರಲ್ಲಿ ೬೦.೯&nbsp;ಇಂಚುಗಳಷ್ಟು (೧೫೪.೭&nbsp;ಸೆಂ.ಮೀ) ಏರಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವೆಂದರೆ −೩&nbsp;°F (−೧೯&nbsp;°C). ಇದು ೧೯೫೦ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨ರಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವೆಂದರೆ ೧೦೭&nbsp;°F (೪೨&nbsp;°C). ಇದು ೧೯೬೫ರ ಜುಲೈ ೩೦ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ೧೯೮೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೮ರಂದು ಮತ್ತು ೧೯೮೧ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦ರಂದು ಕಂಡುಬಂದಿತು. ೧೦೦ °F (೩೮ °C)ನಷ್ಟು ತಾಪಮಾನವು ಮೇಯಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. {{Infobox Weather | single_line=Yes | location =Portland, Oregon ([[Portland International Airport|PDX]]) | Jan_Hi_°F =45.6 | Feb_Hi_°F =50.3 | Mar_Hi_°F =55.7 | Apr_Hi_°F =60.5 | May_Hi_°F =66.7 | Jun_Hi_°F =72.7 | Jul_Hi_°F =79.3 | Aug_Hi_°F =79.7 | Sep_Hi_°F =74.6 | Oct_Hi_°F =63.3 | Nov_Hi_°F =51.8 | Dec_Hi_°F =45.4 | Year_Hi_°F =62.1 | Jan_Lo_°F =34.2 | Feb_Lo_°F =35.9 | Mar_Lo_°F =38.6 | Apr_Lo_°F =41.9 | May_Lo_°F =47.5 | Jun_Lo_°F =52.6 | Jul_Lo_°F =56.9 | Aug_Lo_°F =57.3 | Sep_Lo_°F =52.5 | Oct_Lo_°F =45.2 | Nov_Lo_°F =39.8 | Dec_Lo_°F =35 | Year_Lo_°F =44.8 <!-- | Jan_REC_Hi_°F =66 | Feb_REC_Hi_°F =71 | Mar_REC_Hi_°F =80 | Apr_REC_Hi_°F =90 | May_REC_Hi_°F =100 | Jun_REC_Hi_°F =102 | Jul_REC_Hi_°F =107 | Aug_REC_Hi_°F =107 | Sep_REC_Hi_°F =105 | Oct_REC_Hi_°F =92 | Nov_REC_Hi_°F =73 | Dec_REC_Hi_°F =65 | Year_REC_Hi_°F =107 | Jan_REC_Lo_°F = −2 | Feb_REC_Lo_°F = −3 | Mar_REC_Lo_°F = 19 | Apr_REC_Lo_°F = 29 | May_REC_Lo_°F = 29 | Jun_REC_Lo_°F = 39 | Jul_REC_Lo_°F = 43 | Aug_REC_Lo_°F = 44 | Sep_REC_Lo_°F = 34 | Oct_REC_Lo_°F = 26 | Nov_REC_Lo_°F = 13 | Dec_REC_Lo_°F = 6 | Year_REC_Lo_°F = −3 --> | scprecip = green | Jan_Precip_inch =5.07 | Feb_Precip_inch =4.18 | Mar_Precip_inch =3.71 | Apr_Precip_inch =2.64 | May_Precip_inch =2.38 | Jun_Precip_inch =1.59 | Jul_Precip_inch =0.72 | Aug_Precip_inch =0.93 | Sep_Precip_inch =1.65 | Oct_Precip_inch =2.88 | Nov_Precip_inch =5.61 | Dec_Precip_inch =5.71 | Year_Precip_inch =37.07 |Jan_Snow_inch = 1.6 |Feb_Snow_inch = 1.6 |Mar_Snow_inch = 0 |Apr_Snow_inch = 0 |May_Snow_inch = 0 |Jun_Snow_inch = 0 |Jul_Snow_inch = 0 |Aug_Snow_inch = 0 |Sep_Snow_inch = 0 |Oct_Snow_inch = 0 |Nov_Snow_inch = 0.6 |Dec_Snow_inch = 1.3 |Year_Snow_inch = 5.2 |Jan_Sun=86.8 |Feb_Sun=118.7 |Mar_Sun=192.2 |Apr_Sun=222.0 |May_Sun=275.9 |Jun_Sun=291.0 |Jul_Sun=331.7 |Aug_Sun=297.6 |Sep_Sun=237.0 |Oct_Sun=151.9 |Nov_Sun=78.0 |Dec_Sun=65.1 |Year_Sun=2347.9 |Unit_Precip_days= 0.01 in |Unit_Snow_days= 0.1 in |Jan_Snow_days = 1.0 |Jan_Precip_days = 17.2 |Feb_Snow_days = 1.1 |Feb_Precip_days = 15.8 |Mar_Snow_days = 0 |Mar_Precip_days = 17.2 |Apr_Snow_days = 0 |Apr_Precip_days = 15.3 |May_Snow_days = 0 |May_Precip_days = 12.8 |Jun_Snow_days = 0 |Jun_Precip_days = 8.8 |Jul_Snow_days = 0 |Jul_Precip_days = 4.4 |Aug_Snow_days = 0 |Aug_Precip_days = 4.8 |Sep_Snow_days = 0 |Sep_Precip_days = 7.5 |Oct_Snow_days = 0 |Oct_Precip_days = 11.4 |Nov_Snow_days = 0.4 |Nov_Precip_days = 18.9 |Dec_Snow_days = 1.3 |Dec_Precip_days = 18.3 | source = NOAA <ref name = NCDC > {{Cite web |url=http://www.wrh.noaa.gov/pqr/climate/pdx_clisummary.php |title=NOW Data-NOAA Online Weather Data |publisher= [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |accessdate= 2009-07-30 }}</ref> |accessdate = ೨೦೦೯-೦೭-೩೦ | source೨ = HKO <REF NAME = HKO > {{cite web | url = http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/Portland_e.htm | title = Climatological Normals of Portland, OR | accessdate = 2010-06-26 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2011-09-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110925051035/http://www.weather.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/portland_e.htm | url-status = dead }} </ref> | accessdate೨ = ೨೦೧೦-೦೬-೨೬ }} == ನಗರದೃಶ್ಯ == {{wide image|HawthorneBridge-Pano.jpg|1200px|Panorama of downtown Portland. [[Hawthorne Bridge]] viewed from a dock on the [[Willamette River]] near the [[Oregon Museum of Science and Industry]] (OMSI)}} {{wide image|Portland_Night_panorama.jpg|1200px|Panorama of downtown Portland at night. Viewed from across the [[Willamette River]] in SE Portland.}} {{See also|Architecture of Portland, Oregon|List of tallest buildings in Portland, Oregon|Downtown Portland|Neighborhoods of Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯನ್ನು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮವಾಗುವ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಒತ್ತಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿಹೊಂದಿದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್ (ಟ್ವಾಲಟಿನ್ ಪರ್ವತಗಳು)]]ನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆದರೂ ಇದು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿ ಗಡಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಸಮತಟ್ಟಾದ ಪೂರ್ವದ ಭಾಗವು [[ಗ್ರೆಶಮ್]]‌ನ ಉಪನಗರದ ಗಡಿಯವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ೧೮೦ ಬ್ಲಾಕುಗಳಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಮುಲ್ಟ್ನೊಮಾಹ್ ಕೌಂಟಿಯು ಪೂರ್ವದವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:portland.png|thumb|left|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವಿಭಾಗಗಳು]] ೧೮೯೧ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, [[ಆಲ್ಬಿನಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]‌ನ ನಗರಗಳು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದವು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಒಂದೇ ನಕಲಿ ಹೆಸರಿನ ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ೧೯೩೧ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨ರ "ಮಹಾ ಹೊಸಸಂಖ್ಯೆ ನಮೂದು" ರಸ್ತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಿಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿತು ಹಾಗೂ ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ೨೦ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ೧೦೦ರವರೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿತು. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿತು: ನೈಋತ್ಯ, ಆಗ್ನೇಯ, ವಾಯುವ್ಯ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ. ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣವಾಗಿ ಹಾಗೂ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯು ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮವಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸುತ್ತದೆ.ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಪಶ್ಚಿಮದ ಐದು ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ನದಿಯು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಮನ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂವನ್ನು ವಿಭಜಕವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತರದ ಭಾಗವು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಿವರ್‌ಪ್ಲೇಸ್, ಜಾನ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು "ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಕ್ವಾಡ್ರಂಟ್(ಆರನೇ ಚತುರ್ಥ)"ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿಳಾಸಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ನದಿಯೆಡೆಗೆ ಏರುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಈ "ಸಿಕ್ಸ್ತ್ ಕ್ವಾಡ್ರಂಟ್" ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ನೈಟೊ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಬರ್ ಬೌಲೆವಾರ್ಡ್, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮಾಂಟ್ಗೊಮರಿ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ನೇವಡಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮದ ವಿಳಾಸಗಳನ್ನು ಸೊನ್ನೆಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಅಂದರೆ ೦೨೪೬ SW ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ೨೪೬ SW ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಕ್ಷೆ ರಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈ ಎರಡು ಭಿನ್ನ ವಿಳಾಸಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ.) === ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ತೋಟಗಳು === {{Main|List of parks in Portland, Oregon}} [[ಚಿತ್ರ:IntnlRoseTestGarden.jpg|thumb|right|ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೋಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ದೂರದ ದೃಶ್ಯ]] [[ಚಿತ್ರ:TomMcCallWaterfrontPark.jpg|thumb|right|ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್‌ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ದೃಶ್ಯ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅದರ ಉದ್ಯಾನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಜಾಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಪರಂಪರೆಗೆ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಉಳಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು [[ಜಾನ್ ಆಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ನ]] ೧೯೦೩ರ ''ರಿಪೋರ್ಟ್ ಟು ದಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್ ಬೋರ್ಡ್'' ‌ನಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರದ ಮತದಾರರು ಮೀನು, ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಜನರಿಗಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕರಾರಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದರು. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, {{convert|8100|acre|km2|0}}ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಸರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮೌಲ್ಯಯುತ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | last = Houck | first = Mike | title = Metropolitan Greenspaces: A Grassroots Perspective | publisher = Audubon Society of Portland | url = http://www.audubonportland.org/conservation_advocacy/urbanconservation/metro_greenspaces | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2007-09-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070928071519/http://www.audubonportland.org/conservation_advocacy/urbanconservation/metro_greenspaces | url-status = dead }}</ref> [[ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳ U.S.]]ನಲ್ಲಿ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರಿಹೋದ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೇವಲ ಮೂರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಂದಾಗಿದೆ (ಉಳಿದವು [[ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿಯ ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಬೆಂಡ್‌]]). [[ಮೌಂಟ್ ಟ್ಯಾಬರ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ಅದರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{ cite web | title = Mount Tabor Park | publisher = Portland Parks & Recreation | url = http://www.portlandonline.com/parks/finder/index.cfm?action=ViewPark&PropertyID=275 | accessdate = 2006-11-07}}</ref> [[ಫೋರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಗರದೊಳಗಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಉದ್ಯಾನವನವಾಗಿದೆ. ಇದು ೫,೦೦೦ ಎಕರೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ (೨೦&nbsp;km²) ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಾನ [[ಮಿಲ್ಲ್ ಎಂಡ್ಸ್ ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗೂ (ಎರಡು-ಅಡಿ-ವ್ಯಾಸದ ವೃತ್ತದ ಉದ್ಯಾನದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಕೇವಲ ಸುಮಾರು ೦.೩ ಚದರ ಮೀಟರ್‌ನಷ್ಟಿದೆ) ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ನಗರಮಧ್ಯದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಜೂ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಾಪನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೋಸ್ ಟೆಸ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನ್‌]] ಮೊದಲಾದವುಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ [[ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕ್ರೆಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ಇದೆ. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. [[ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್]] ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದುದ್ದಕ್ಕೂ ನಗರಮಧ್ಯದ ಉದ್ದದಷ್ಟು ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. {{convert|37|acre|0|adj=on}} ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ಬರ್ ಡ್ರೈವ್]]ಅನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಈಗ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗವು ಉದ್ಯಾನಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಕೂಡಿಕೊಂಡ-ನಗರ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಉತ್ತರ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಕ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು]]. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಟ್ರಿಯಾನ್ ಕ್ರೀಕ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಏರಿಯಾ]] ಒಂದಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಅತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಇದು [[ಸ್ಟೀಲ್‌ಹೆಡ್]]‌ನ ಒಂದು ಉಪನದಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇತರ ಎರಡು ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳೆಂದರೆ - ವೆಸ್ಟ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಸ್ಟೋನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೆರಿಟೇಜ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಹತ್ತಿರ [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿ]]ಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ[[ಗೌರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಶನ್ ಏರಿಯಾ]]. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಜೀವನ == {{See also|List of fiction set in Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ "ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರು ನಗರ"ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ಹಸಿರು ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ''[[ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಸೈನ್ಸ್]]'' ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರಾಗಿರುವ ನಗರವೆಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ''[[ಗ್ರಿಸ್ಟ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಇದನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರಾಗಿರುವ ನಗರವೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{ cite web |url= http://www.popsci.com/environment/article/2008-02/americas-50-greenest-cities?page=1|title= America's 50 Greenest Cities |accessdate= 2010-06-10 }}</ref><ref>{{ cite web |url= http://www.grist.org/article/cities3/|title= 15 Green Cities |accessdate= 2010-06-10 }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ DIY ಯುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ೧೯೮೦ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಝೈನ್ ಸಿಂಪೋಸಿಯಮ್]]<ref>{{cite web |url= http://www.pdxzines.com/info/ |title= Portland Zine Symposium Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2011-11-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111104035943/http://pdxzines.com/info/ |url-status= dead }}</ref>‌ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಝೈನ್]]-ಮಾಡುವಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು [[ಮೈಕ್ರೊಕೋಸಮ್]]‌ನಂತಹ ಮುಖ್ಯ [[ಝೈನ್]] ಹಂಚಿಕೆದಾರರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೦ರ ದಶಕದಿಂದ [[DIY]] ಕರಕುಶಲ ಸಮುದಾಯದ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಸ್ಫೋಟಿಸಿದೆ. ಈಗ ಅದು [[ಕ್ರಾಫ್ಟಿ ವಂಡರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]]<ref>{{ cite web |url= http://www.craftywonderland.com/|title= Crafty Wonderland Official Site |accessdate= 2007-09-15 }}</ref>‌ನಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ [[ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್]]<ref>{{cite web |url= http://www.churchofcraft.org/index4.html |title= Church of Craft Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2007-09-15 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070915144045/http://www.churchofcraft.org/index4.html |url-status= dead }}</ref> ಸಭೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅದು [[ನಿಟ್ಟನ್ ಕಿಟ್ಟನ್]],<ref>{{ cite web |url= http://knittnkitten.com/|title= Knittn Kitten Official Site |accessdate= 2007-09-15 }}</ref> [[SCRAP]]<ref>{{cite web |url= http://www.scrapaction.org/ |title= School & Community Reuse Action Project Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2011-01-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110129095815/http://scrapaction.org/ |url-status= dead }}</ref> ಮುಂತಾದ ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಬೋಲ್ಟ್, [[PDX ಸೀಮ್‌ಸ್ಟರ್ಸ್ ಡ್ರಾಪ್-ಇನ್ ಸ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ]]<ref>{{cite web|url= http://pdxseamsters.com/|title= PDX Seamsters Official website|accessdate= 2010-04-21|archive-date= 2011-02-07|archive-url= https://web.archive.org/web/20110207145024/http://pdxseamsters.com/|url-status= dead}}</ref>, [[ಯಾರ್ನ್ ಗಾರ್ಡನ್]]<ref>{{cite web |url= http://www.yarngarden.net/ |title= Yarn Garden Official Site |accessdate= 2007-09-15 |archive-date= 2010-07-04 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100704072206/http://yarngarden.net/ |url-status= dead }}</ref> ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದ [[ಫೈಬರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]] ನಂತಹ ಅನೇಕ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಮಳಿಗೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ತೀವ್ರ [[ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಲಿಂಗಕಾಮ]] ಪರವಾದ ಸಕ್ರಿಯ ಚಳವಳಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಹಾಗೂ [[ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಸೊವರಿನ್ ರೋಸ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ನ<ref>{{cite web|url=http://www.rosecourt.org/|title=Imperial Sovereign Rose Court official site|3=access date+ 2008-12-08|access-date=2010-07-27|archive-date=2000-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20000915183117/http://www.rosecourt.org/|url-status=dead}}</ref> ಮಾದರಿಯಾಗಿರುವ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ಓಲ್ಡೆಸ್ಟ್ ಟೀನೇಜ್ ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ಕ್ವೀನ್ ಪೆಜೆಂಟ್ ರೋಸ್ ಬಡ್ ಆಂಡ್ ಥೋರ್ನ್ ಪೆಜೆಂಟ್‌ನ ತವರೂರಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರವು ಪೂರ್ವಸೂಚಿತವಾದ [[ಉಪಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಭಾಗವಾದ ಸ್ವಆಧಾರಿತ [[DIY ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, [[ಪುಂಡರ]], [[ತೀವ್ರವಾದಿಗಳ]], [[ಒರಟು ಗೂಂಡಾಗಳ]] [[ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹಾಗು ಉಪಪ್ರಕಾರಗಳಿಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. === ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನ === {{See also|Music of Oregon#Portland}} [[ಚಿತ್ರ:SchnitzerAtNightFront.jpg|thumb|right|ಆರ್ಲೀನ್ ಸ್ಕ್ನಿಟ್ಜರ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಹಾಲ್, ಇದು ಒರೆಗಾನ್‌ ಸಿಂಫನಿಯ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.]] ಹೆಚ್ಚಿನ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಂತೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅನೇಕ ಕಲಾ-ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ - [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಬ್ಯಾಲೆ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಸಿಂಫನಿ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಟೇಜ್]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ಯಾರಖ್ ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಪೇರಾ]]. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ [[ಆಫ್ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ]] ಅಥವಾ [[ಆಫ್-ಆಫ್-ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ]]ಯಂತೆ ಇದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಸ್ಟೇಜ್]], [[ಆರ್ಟಿಸ್ಟ್ಸ್ ರೆಪರ್ಟರಿ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಮಿರಾಕಲ್ ಥಿಯೇಟರ್]], [[ಸ್ಟಾರ್ಕ್ ರೇವಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಟಿಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಾಯ್ ಥಿಯೇಟರ್]]‌ನಂತಹ ಕೆಲವು ರಂಗವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಪಂಚದ ಏಕೈಕ [[HP ಲವ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]]<ref>{{ cite web |url= http://www.hplfilmfestival.com/|title= Lovecraft Film Festival Official Site |accessdate= 2007-11-25 }}</ref> ಅನ್ನು [[ಹಾಲಿವುಡ್ ಥಿಯೇಟರ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ದ ಕಿಂಗ್ಸ್‌ಮೆನ್]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲ್ ರೆವೆರೆ ಆಂಡ್ ದ ರೈಡರ್ಸ್‌]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಾದ್ಯ-ವೃಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವೆರಡೂ [[ಲೂಯಿ ಲೂಯಿ]]ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ. ಇತರ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸಿದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ - [[ದ ಡ್ಯಾಂಡಿ ವಾರ್‌ಹಾಲ್ಸ್]], [[ಎವರ್‌ಕ್ಲೀನರ್]], [[ಮಾಡೆಸ್ಟ್ ಮೌಸ್]], [[ಪಿಂಕ್ ಮಾರ್ಟಿನಿ]], [[ಸ್ಲೀಚರ್-ಕಿಡ್ನಿ]], [[ದ ಶಿನ್ಸ್]], [[ಬ್ಲಿಟ್ಜನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪರ್]], [[ದ ಡಿಸೆಂಬರಿಸ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಎಲಿಯಟ್ ಸ್ಮಿತ್]]. ನಗರದ [[ಸ್ಯಾಟಿರಿಕಾನ್ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್]] ಸಹ ತುಂಬಾ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿನ [[ನಿರ್ವಾನ]] ಫ್ರಂಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ [[ಕುರ್ಟ್ ಕೊಬೇನ್]] ಹಾಗೂ ರಾಕ್-ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ [[ಕಾರ್ಟ್ನೆ ಲವ್]] ಪರಸ್ಪರ ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅಂತಿಮವಾಗಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{citeweb|url=http://www.biography.com/articles/Kurt-Cobain-9542179?print|work=Biography.com|title=Kurt Cobain|accessdate=17 May 2010|archive-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2012|archive-url=https://www.webcitation.org/69hcsVnTD?url=http://www.biography.com/people/kurt-cobain-9542179|url-status=dead}}</ref> ಈ ನಗರವು [[ಮ್ಯಾಟ್ ಗ್ರೋಯ್ನಿಂಗ್]] (''ದ ಸಿಂಪ್ಸನ್ಸ್'' ) ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ ವಿಂಟನ್]] (''ವಿಲ್ ವಿಂಟನ್ಸ್ ಎ ಕ್ಲೇಮೇಶನ್ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಸೆಲೆಬ್ರೇಶನ್'' ) ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆನಿಮೇಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ಗುಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಸ್ಯಾಂಟ್]]‌‌‌ನಂತಹ (''[[ಗುಡ್ ವಿಲ್ ಹಂಟಿಂಗ್]]'' (೧೯೯೭), ''[[ಮಿಲ್ಕ್]]'' (೨೦೦೮)) ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಗೆ ನೆಲೆಬೀಡಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಟರೆಂದರೆ - [[ಸ್ಯಾಮ್ ಎಲಿಯಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಯಾಲಿ ಸ್ಟ್ರದರ್ಸ್]]. ''[[ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್]]'' ಮತ್ತು ಇತರ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರ [[ಡ್ಯಾನ್ ಸ್ಟೆಫನ್]] ವಾಸಿಸುವುದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೆಂದರೆ - ''[[ಎಕ್ಸ್‌ಟ್ರಾರ್ಡಿನರಿ ಮೆಜರ್ಸ್]]'', ''[[ಬಾಡಿ ಆಫ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್]]'', ''[[ವಾಟ್ ದ ಬ್ಲೀಪ್ ಡು ವಿ ನೊ!?]]'',''[[ದ ಹಂಟೆಡ್]]'', ''[[ಟ್ವಿಲೈಟ್]]'', ''[[ಪ್ಯಾರನಾಯ್ಡ್ ಪಾರ್ಕ್]]'', ''[[ವೆಂಡಿ ಆಂಡ್ ಲ್ಯೂಸಿ]]'', ''[[ಫೀಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಲವ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅನ್‌ಟ್ರೇಸೇಬಲ್]]''. ಇಲ್ಲಿನ ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು ಬಿಯರ್ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿ-ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅಥವಾ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಂಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ "ಬ್ರೂ ಆಂಡ್ ವ್ಯೂ" ಚಲನಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ - [[ದ ಬಾಗ್ದಾದ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಆಂಡ್ ಪಬ್]]. ''[[ಲೆವರೇಜ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಂಡರ್ ಸಸ್ಪೀಶನ್]]'' ಇತ್ಯಾದಿ TV ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. === ಲೇಖಕರು === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕರೆಂದರೆ - ವಿಜ್ಞಾನ-ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಲೇಖಕಿ [[ಉರ್ಸುಲಾ K. ಲೆ ಗ್ಯುಯಿನ್]], ಈಕೆ ''[[ಅರ್ತ್‌ಸೀ]]'' ಕಾದಂಬರಿಗಳಿಗೆ, ''[[ಹೈನಿಶ್ ಸೈಕಲ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಆರ್ಶಿನಿಯನ್ ಟೇಲ್ಸ್]]'' ‌ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಉಲ್ಲಂಘನೆಯ-ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ [[ಚಕ್ ಪಲಾಹ್ನಾಯ್ಕ್]], ಇವನು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಜೇತ ಕಾದಂಬರಿ ''[[ಫೈಟ್ ಕ್ಲಬ್]]'' ‌ಗೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಹಾಗೂ [[ಬೆವೆರ್ಲಿ ಕ್ಲಿಯರಿ]], ಈಕೆ [[ಹೆನ್ರಿ ಹಗಿನ್ಸ್]], ಅವನ ನಾಯಿ [[ರಿಬ್ಸಿ]], [[ಬೀಟ್ರೈಸ್ "ಬೀಜಸ್" ಕ್ವಿಂಬಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಮೋನ ಕ್ವಿಂಬಿ]] ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸರಣಿಯ ಲೇಖಕಿ. ಕ್ಲಿಯರಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ವಾಸಿಸುವ [[ಕ್ಲಿಕಿಟ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] ಈಶಾನ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಿಜವಾದ ರಸ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. === ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ === {{See also|Tourism in Portland, Oregon|List of artists and art institutions in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ವಿಭಿನ್ನ ಶೈಲಿಯ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ''[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೈಲ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು U.S.ನಲ್ಲೇ ಹತ್ತನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಿಗ್ ಸಿಟಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಿತು. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]] ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಿನ್ನ ರೀತಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ವಸ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯ ವಿಭಾಗದ ಸೇರ್ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿಸಿದೆ. ಕಲಾವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಂದಿರಗಳು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರ್ಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಆಲ್ಬರ್ಟಾ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರದಾದ್ಯಂತದ ಇತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾಗಿವೆ. [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ]] (OMSI)ಯು ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಪೂರ್ವ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ, ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ, ಭೂವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಖಗೋಳ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಬಾಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. OMSI ಒಂದು OMNIMAX ಥಿಯೇಟರ್‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದು {{USS|Blueback|SS-581|6}} ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ನೌಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ''[[ದ ಹಂಟ್ ಫಾರ್ ರೆಡ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್]]'' ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಸುಜೌ]]-ಶೈಲಿಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಚೈನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]]‌ಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌]]ನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ಪ್ರತಿಮೆ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿಯಾ]] U.S.ನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ, ಸುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಬಡಿದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ತಾಮ್ರದ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿದೆ (ಸ್ಟ್ಯಾಚ್ಯು ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿಯ ನಂತರ). ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಲೆಯನ್ನು [[ರೀಜನಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪೋವೆಲ್ಸ್ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬುಕ್ಸ್]] ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯೆಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಮಿಸ್ಸಿಸಿಪ್ಪಿ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪುಸ್ತಕದ ಅಂಗಡಿಯಾಗಿದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು, [[ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಬೋಟ್]] ಪಂದ್ಯಗಳು, ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ನಿವಲ್ ರೈಡ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅನೇಕ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ವೆಸ್ಟ್ ಹಿಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಮನರಂಜನಾ ತಾಣಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ, [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಜೂ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಾಪನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]], [[ವರ್ಲ್ಡ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್ರಿ ಸೆಂಟರ್]] ಮತ್ತು [[ಹಾಯ್ಟ್ ಆರ್ಬೊರೆಟಮ್]]ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಿಯರ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿಯರ್ ಬಟ್ಟಿ ಇಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಅನೇಕ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ., ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಬ್ರೂವರ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]]. ಪ್ರತಿ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹೊರಾಂಗಣ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬಿಯರ್ ಉತ್ಸವವಾಗಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦,೦೦೦ ಜನರು ಸೇರಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://blog.oregonlive.com/thebeerhere/2008/07/2008_obf_biggest_ever_say_orga.html|title=OregonLive blog|access-date=2010-07-27|archive-date=2013-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130922011706/http://blog.oregonlive.com/thebeerhere/2008/07/2008_obf_biggest_ever_say_orga.html|url-status=dead}}</ref> ವರ್ಷಂಪ್ರತಿ ಆಚರಿಸುವ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಯರ್ ಉತ್ಸವಗಳೆಂದರೆ - ಎಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ ಬಿಯರ್ ಆಂಡ್ ವೈನ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಆರ್ಗನಿಕ್ ಬ್ರೂವರ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಿಯರ್‌ಫೆಸ್ಟ್]],<ref>{{cite news | title = Brewers, beer lovers get many reasons to raise a glass | first = Anne Marie | last = Distefano | work = Portland Tribune | date = July 8, 2005 | url = http://www.portlandtribune.com/features/story.php?story_id=30717 | access-date = ಜುಲೈ 27, 2010 | archive-date = ಡಿಸೆಂಬರ್ 6, 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081206074237/http://www.portlandtribune.com/features/story.php?story_id=30717 | url-status = dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಾಲಿಡೇ ಅಲೆ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್. === ಶಾಪಿಂಗ್ === [[ಚಿತ್ರ:MadeinOregonsign.jpg|thumb|ದಿ ಮೇಡ್ ಇನ್ ಒರೆಗಾನ್‌ ಚಿಹ್ನೆ]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಾಪಿಂಗ್‌ಗೆ ಅನೇಕ ಆಯ್ಕೆಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದರೆ - [[ಮಧ್ಯ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]], N.W. ೨೩^rd ಅವೆನ್ಯೂ, [[ಪರ್ಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾಯ್ಡ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌]]. ಪ್ರಮುಖ ವಿವಿಧ ಸರಕಿನ ಮಳಿಗೆಗಳೆಂದರೆ - [[ನಾರ್ಡ್‌ಸ್ಟ್ರಾಮ್‌]], [[ಮ್ಯಾಸಿಸ್]], [[ಸ್ಯಾಕ್ಸ್ 5ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ]] ಮತ್ತು ಮೇರಿಯೋಸ್. [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಪೋರ್ಟ್ ವಿಲೇಜ್]], [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಸ್ಕ್ವೇರ್]], [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್‌ ಟೌವ್ನ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ಲಾಯ್ಡ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ವ್ಯಾಂಕವರ್‌ ಮಾಲ್]], ಮತ್ತು [[ಪಿಯೊನೀರ್ ಪ್ಲೇಸ್]] ಮೊದಲಾದವು ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಮಳಿಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ ಮಾರ್ಕೆಟ್]]. ಇಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಬಜಾರ್-ರೀತಿಯ ಪರಿಸರವಿದ್ದು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಟಿಬೇಟಿನ ಆಮದುಗಳವರೆಗೆ ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಸರಕುಗಳು ಲಭ್ಯಯಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ನ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಯಾಟರ್ಡೆ ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್‌ನವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. [[ಮೇಡ್ ಇನ್ ಒರೆಗಾನ್‌]] ಕಂಪೆನಿಯು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ‌; ಅದು [[ಒರೆಗಾನ್‌]]-ಉತ್ಪಾದಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಉಡುಗೊರೆಗಳಿಗೆ ತಜ್ಞತೆ ಪಡೆದಿದೆ. === ಬ್ರೂವರಿಗಳು(ಬಿಯರ್ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸ್ಥಳ) === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅದರ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರೂವರಿ]] [[ಬಿಯರ್]]‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref name="brewpub">{{cite news |url=http://travel.nytimes.com/2006/01/13/travel/escapes/13beer.html | title=In Oregon, It's a Brew Pub World | first = Jessica | last = Merrill | date=January 13, 2006 | accessdate=2009-12-16 | work=The New York Times}}</ref> ಒರೆಗಾನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ "ಬೀರ್‌ವಾನ"<ref>{{cite web |url=http://www.opb.org/programs/oregonexperiencearchive/beervana/player.php |title=Oregon Experience: Beervana |accessdate=January 6, 2009 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 6, 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/69hcvE5J8?url=http://www.opb.org/programs/oregonexperiencearchive/beervana/player.php |url-status=dead }}</ref> ಎಂಬ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರೂ]] ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ಈ ಬೀರ್‌ವಾನ ಪದವು ಭಿನ್ನವಾಗಿ "ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಆಫ್ ಮೈಂಡ್(ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮನಸ್ಥಿತಿ)"ಅನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.{{Tone-inline|date=December 2009}}{{Citation needed|date=October 2008}} [[ಪಾನೀಯ]] ತಯಾರಿಸುವ ಬಗೆಗಿನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ೧೮೮೮ರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅವಕಾಶದಿಂದ ಬೆಳೆಯಿತೆಂದು ಕೆಲವರು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ರೂವರ್(ಬಿಯರ್ ಮೊದಲಾದವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವ) [[ಹೆನ್ರಿ ವೈನ್‌ಹಾರ್ಡ್]] ಸ್ವಂತ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನ [[ಬ್ರೂವರಿ]]ಯಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ ಸ್ಕಿಡ್ಮೋರ್ ಫೌಂಟೇನ್‌ಗೆ ಬಿಯರ್ ಪೂರೈಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಬಿಯರ್ ತಯಾರಿಕೆಯು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಕಾನೂನು ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಬಿಯರ್ಅನ್ನು ಬ್ರೂವರಿ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದಾಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರದಾದ್ಯಂತ [[ಮೈಕ್ರೊಬ್ರೂವರಿ]]ಗಳ ಮತ್ತು [[ಬ್ರೂಪಬ್‌]]ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. {{Citation needed|date=October 2008}} ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎರಡು-ಸಾಲಿನ [[ಬಾರ್ಲಿ]] ಮತ್ತು ಡಜನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಾತಿಗಳ[[ಹಾಪ್‌]]ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಬುಲ್ ರನ್ ವಾಟರ್‌ಶೆಡ್]]‌ನ ಶುದ್ಧ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಕಣಿವೆಯು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಪ್ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಬ್ರೂವರಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಇತರ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬ್ರೂವರಿಗಳಿಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref name="brewpub"/> [[ಮ್ಯಾಕ್‌ಮೆನಮಿನ್ ಸಹೋದರರು]] ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಬ್ರೂಪಬ್‌ಗಳು, ಡಿಸ್ಟಿಲ್ಲರಿ(ಬಟ್ಟಿಗೃಹ)ಗಳು ಮತ್ತು ವೈನ್‌ಸ್ಥಾವರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಹಾನಗರದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ, ಹಲವಾರು ನವೀಕೃತ [[ಚಲನಚಿತ್ರ ಮಂದಿರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಹಳೆಯ ಅಥವಾ ಕೆಡವಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ರೂವರ್‌ಗಳೆಂದರೆ - [[ವಿಡ್ಮರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]], [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಪೋರ್ಟ್]], [[ಹೇರ್ ಆಫ್ ದ ಡಾಗ್]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟದ ಬ್ರೂವರ್‌ಗಳು. ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜರ್ಮನಿಯ [[ಕೊಲೊಗ್ನೆ]]ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ರೂವರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಆ ನಗರವನ್ನು ಲೇಖಕ [[ಮೈಕೆಲ್ "ಬೀರ್‌ಹಂಟರ್" ಜ್ಯಾಕ್ಸನ್]] ''ಪ್ರಪಂಚದ ಬಿಯರ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ'' ಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಎಂದು ಕರೆದನು. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒರೆಗಾನ್‌ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ "ಬೀರ್‌ವಾನ" ಮತ್ತು "ಬ್ರೂಟೋಪಿಯ" ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಉಪನಾಮಗಳಾಗಿ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Beer">{{cite web | title = Portland: The center of the beer universe | publisher = Portland Oregon Visitors Association | url = http://www.travelportland.com/media/mbmedkit/mb_beer.html | accessdate = 2006-11-18 | archive-date = 2006-03-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060323063856/http://www.travelportland.com/media/mbmedkit/mb_beer.html | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೬ ಮಧ್ಯ-ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಯರ್ ಟಾಮ್ ಪಾಟರ್ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೀರ್‌ಟೌವ್ನ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ಉಪನಾಮವಾಗಿ ನೀಡಿದನು.<ref>{{cite web | title = Portland lifts a glass to its new name | publisher = KOIN 6 News | date = January 12, 2006 | url = http://www.koin.com/Global/story.asp?S=5932394 | accessdate = 2007-01-26 | archive-date = 2007-02-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070213215818/http://koin.com/Global/story.asp?S=5932394 | url-status = dead }}</ref> === ಅಡುಗೆ ವಿಧಾನ === {{Commons category|Restaurants in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಅನೇಕ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಫುಡ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಅವಾರ್ಡ್‌]]ಗಳಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಇದು ೨೦೦೭ರ "ಡೆಲಿಶಿಯಸ್ ಡೆಸ್ಟಿನೇಶನ್ ಆಫ್ ದ ಇಯರ್: ಎ ರೈಸಿಂಗ್ ಸಿಟಿ ವಿದ್ ಎ ಫಾಸ್ಟ್-ಗ್ರೋಯಿಂಗ್ ಫುಡ್ ಸೀನ್" ಎಂಬ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.foodnetwork.com/food/show_aw/text/0,3151,FOOD_28456_61089,00.html |title=TV : Food Network Awards : Food Network Awards Winners : Food Network |publisher=Foodnetwork.com |date= |accessdate=2008-10-06 |archive-date=2007-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418122635/http://www.foodnetwork.com/food/show_aw/text/0%2C3151%2CFOOD_28456_61089%2C00.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:StumptownCoffeeDivision.jpg|thumb|180px|left|47ನೇ ಡಿವಿಜನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲ ಸ್ಟಂಪ್‌ಟೌನ್‌ ಕಾಫೀ ಪ್ರದೇಶ]] ''[[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ಸಹ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟ್‌‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಚಾರ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/09/26/dining/26port.html?pagewanted=3&_r=1 |title=In Portland, a Golden Age of Dining and Drinking - New York Times |publisher=Nytimes.com |date=Published: September 26, 2007 |accessdate=2008-10-06 | first=Eric | last=Asimov}}</ref> ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ + ಲೆಷರ್]]'' ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ #೯ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.travelandleisure.com/afc/2007/category/6 |title=America's Favorite Cities 2007 &#124; Food/Dining &#124; Food/Dining (Overall) &#124; Travel + Leisure |publisher=Travelandleisure.com |date= |accessdate=2008-10-06}}</ref> ಈ ನಗರವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]]-ಸ್ನೇಹಿ ನಗರವೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.goveg.com/f-vegcities-portland.asp |title=GoVeg.com // Features // North America's Most Vegetarian-Friendly Cities! // Portland, Oregon |publisher=Goveg.com |date= |accessdate=2008-10-06}}</ref> ಬಿಯರ್‌ಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಾಫಿ ತಾಣವೆಂದೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾಫಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಿಯಾಟಲ್‌ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. [[Yelp.com]] ೪.೫-೫ ಸ್ಟಾರ್ ರೇಟಿಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೨೦ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಫಿ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂದು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web|url= http://www.yelp.com/c/portland/coffee |title=Portland Coffee Shops |publisher=Yelp.com |date= |accessdate=2009-10-15}}</ref> ಈ ನಗರವು ಮೂಲತಃ [[ಸ್ಟಂಪ್‌ಟೌನ್‌ ಕಾಫಿ ರೋಸ್ಟರ್‌]]‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ನೇರ-ಮಾರಾಟದ ರೋಸ್ಟರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂಬ ಹೆಸರು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/09/16/dining/reviews/16brief-001.html |title=A Seductive Cup |publisher=New York Times |date= 2009-09-16|accessdate=2009-10-15 | first=Oliver | last=Strand}}</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇತರ ಮೈಕ್ರೊ-ರೋಸ್ಟರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಫೆಗಳೂ ಇವೆ. === ಕ್ರೀಡೆಗಳು === {{Main|Sports in Portland, Oregon}} [[File:RoseGardenArenaS.jpg|thumb|right|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಯಲ್ ಬ್ಲೇಜರ್‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ದಿ ರೋಸ್ ಗಾರ್ಡನ್.]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]‌ನ [[ಟ್ರೈಯಲ್ ಬ್ಲೇಜರ್ಸ್]]‌‌ಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/mlb/columns/story?columnist=neyer_rob&id=1600284|title=Though not perfect, Portland a viable city for baseball|last=Neyer|first=Rob|date=August 21, 2003|publisher=ESPN.com|quote="Portland is the largest metropolitan area with just one major professional sports team (the Trail Blazers)."|accessdate=2009-01-06}}</ref> ೨೦೧೧ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವು [[ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಕರ್]] ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಆಯೋಜಿಸಲಿದೆ. ಇದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟಿಂಬರ್ಸ್]]‌ನ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://web.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=20090320&content_id=228140&vkey=pr_mls&fext=.jsp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2010-03-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100319020353/http://web.mlsnet.com/news/mls_news.jsp?ymd=20090320&content_id=228140&vkey=pr_mls&fext=.jsp |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಗರವು ಅನೇಕ ಮೈನರ್ ಲೀಗ್ ತಂಡಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಓಟವು ಈ ಮಹಾನಗರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಹುಡ್ ಟು ಕೋಸ್ಟ್ ರಿಲೆ]] (ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಪರ್ಧೆ) ಮೊದಲಾದವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನೊಬೋರ್ಡಿಂಗ್]] ಸಹ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದೆ. ವರ್ಷವಿಡೀ-ಇರುವ [[ಟಿಂಬರ್‌ಲೈನ್]]ಅನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ [[ಮೌಂಟ್ ಹುಡ್‌]]‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿಹಾರಧಾಮಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಹಿಂದೆ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಹಾಕಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]]‌ನ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ರೋಸ್‌ಬಡ್ಸ್]]‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡ ಹಾಗೂ U.S. ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಕಿ ತಂಡವಾಗಿದೆ. ರೋಸ್‌ಬಡ್ಸ್ ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಕಪ್]] ಫೈನಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು, ಇದು ಈ ಆಟವನ್ನು ಆಡಿದ ಮೊದಲ U.S. ತಂಡವಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾದ [[ಸೈಕಲ್ ಓಟ]]ದ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಬೈಸಿಕಲ್ ರೇಸಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌]]ನೂರಾರು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗೆ ಅನುನೋದನೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. [[ಆಲ್ಪೆನ್ರೋಸ್ ವೆಲೋಡ್ರೋಮ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ರೇಸ್‌ವೇ]]ಯಲ್ಲಿ ವಸಂತಕಾಲ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಪ್ರತಿ ರಾತ್ರಿ ಓಟದ ಪಂದ್ಯಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿ ಶರತ್ಕಾಲದ[[ಕ್ರಾಸ್ ಕ್ರುಸೇಡ್]]‌ನಂತಹ [[ಸೈಕ್ಲೊಕ್ರಾಸ್]] ಪಂದ್ಯಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦೦೦ ಸವಾರರು ಮತ್ತು ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೆಟ್ರೊ ಒರೆಗಾನ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ (OCL) ಎಂಬ ಅದರ ಸ್ವಂತ [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಲೀಗ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೊರಾಂಗಣ ಆಟ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನ ೨ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.oregonsports.org/not-every-sport-requires-a-ball/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-27 |archive-date=2011-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002030311/http://www.oregonsports.org/not-every-sport-requires-a-ball/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.oregoncricketleague.org/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-07-27 |archive-date=2009-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090725121402/http://www.oregoncricketleague.org/ |url-status=dead }}</ref> {{List of Portland, Oregon sports teams}} === ಮಾಧ್ಯಮ === {{Main|Media in Portland}} ''[[ದಿ ಒರೆಗಾನಿಯನ್]]'' ಎಂಬುದು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೈನಂದಿಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಆಸಕ್ತಿಯ ಏಕೈಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌‌ನ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವೃತ್ತ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಹಂಚಲ್ಪಡುವ ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ - ''[[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್]]'' (ಗುರುವಾರದಂದು ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಆಸಕ್ತಿಯ ಪತ್ರಿಕೆ), ''[[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ವೀಕ್]]'' (ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ-ಆಸಕ್ತಿಯ [[ಪಾಕ್ಷಿಕ ಪತ್ರಿಕೆ]]), ''[[ದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮರ್ಕ್ಯುರಿ]]'' (ಪಟ್ಟಣದ ಕಿರಿಯ ಓದುಗರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ವಾರಪತ್ರಿಕೆ) ಹಾಗೂ ''[[ದ ಏಷ್ಯಯನ್ ರಿಪೋರ್ಟರ್]]'' (ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಎರಡನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ, ಏಷ್ಯಾದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ ವಾರಪತ್ರಿಕೆ). [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇಂಡಿಮೀಡಿಯಾ]] ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಮಾಧ್ಯಮ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ-ವಿರೋಧಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಮಾಸಿಕ ''[[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಲೈಯನ್ಸ್]]'' ನಗರದಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ''[[ಜಸ್ಟ್ ಔಟ್]]'' ನಗರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[LGBT]] ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿದೆ. ವಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ''[[ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ರೂಟ್ಸ್]]'' ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸತಿರಹಿತ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಜರ್ನಲ್]]'' ವ್ಯವಹಾರ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯೆಂದರೆ ''ದ [[ಡೈಲಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್]]''. ''[[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಂತ್ಲಿ]]'' ಯು ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮಾಸಿಕ-ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು ೧೦೦ ವರ್ಷ ಹಳೆಯದಾದ ''[[ದ ಬೀ]]'' ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗಗಳ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವು ೨೨ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ U.S. [[ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು ೧,೦೮೬,೯೦೦ ಮನೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ೦.೯೯೨%ನಷ್ಟು U.S. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Citation needed|date=February 2009}} ಪ್ರಮುಖ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ದೂರದರ್ಶನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ: * [[KATU]] ೨ ([[ABC]]) * [[KOIN]] ೬ ([[CBS]]) * [[KGW]] ೮ ([[NBC]]) * [[KOPB-TV]] ೧೦ ಒರೆಗಾನ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ([[PBS]]) * [[KPTV]] ೧೨ ([[Fox]]) * [[KPXG]] ೨೨ ([[ION]]) * [[KRCW-TV]] ೩೨ ([[ದ CW]]) * [[KUNP-LP]] ೪೭ ([[ಯೂನಿವಿಜನ್]]) * [[KPDX]] ೪೯ ([[MyNetworkTV]]) == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ. ಮುಂದಿನ ೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೬೦%ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ೮೦% ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತದ ಅಂದಾಜುಗಳು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="pt_growth">{{cite web | title = Metro takes long view of growth | url = http://www.portlandtribune.com/news/story.php?story_id=121200846357363500 | last = Law | first = Steve | publisher = Portland Tribune | date = 2008-05-29 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2008-12-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081206074247/http://www.portlandtribune.com/news/story.php?story_id=121200846357363500 | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Portland house price index.gif|thumb|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮನೆ-ದರ ಸೂಚ್ಯಂಕ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.]]‎ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸ್ಥಳವು ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ-ಇಂಧನ ಖರ್ಚಿನ, ಸುಲಭಲಭ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು, ಉತ್ತರ-ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ-ಪಶ್ಚಿಮ ಅಂತಾರಾಜ್ಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯದೊಡ್ಡ ಹಡಗು ಹಡಗು-ರವಾನೆ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಖಂಡಾಂತರದ ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಗಳು ಮೊದಲಾದೆಲ್ಲವೂ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿವೆ.<ref name="citydata_economy"/> [[US ಸಲಹಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಮರ್ಸರ್]] ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ "ನೌಕರರನ್ನು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಭಾರಕ್ಕೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ನಡೆಸಿದ" ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ [[ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜೀವನ ಗುಣಮಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿ ೪೨ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ; ಈ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು [[ರಾಜಕೀಯ ಸುಭದ್ರತೆ]], [[ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]], ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಅಪರಾಧ, ಗೃಹ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರ, ಮನರಂಜನೆ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಕರ್ಯಗಳು, [[ಗ್ರಾಹಕ ಸರಕುಗಳ]] ಲಭ್ಯತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 | title = Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey | publisher = [[Mercer (consulting firm)|Mercer]]| date=28 April 2009| accessdate=2009-05-08 }}</ref> === ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ === [[ಚಿತ್ರ:Urban Growth Portland Oregon.ogg|thumb|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ(ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮಿತಿ)ಯ ವೀಡಿಯೊ.]][[ಚಿತ್ರ:Urban Growth Portland Oregon.ogg|ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳು 1986ರಿಂದ 1996ರವರೆಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ([[:File:Urban Growth Portland Oregon.ogg|ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರ]])]] ಒರೆಗಾನ್‌ನ ೧೯೭೩ರ "[[ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ]]" ಕಾನೂನು, ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಹಾನಗರಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ‌.<ref name="metro_ugb">{{cite web | title = Metro: Urban growth boundary | url = http://www.metro-region.org/index.cfm/go/by.web/id/277 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120812085659/http://www.oregonmetro.gov/index.cfm/go/by.web/id/277 | url-status = dead }}</ref> ಇದು ಒಳಚರಂಡಿ, ನೀರು ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತಹ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ, ಪೋಲೀಸ್ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="metro_ugb"/> ಮೂಲತಃ ಈ ಕಾನೂನು ನಗರವು ಸುಮಾರು ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸೀಮಾರೇಖೆಯೊಳಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸೀಮಾರೇಖೆಯೊಳಗೆ ೫೦ ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಗತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಜತೆಗಿರುವ ಜಮೀನು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಶಾಸಕಾಂಗವು ಈ ಕಾನೂನನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು.<ref name="pt_growth"/> ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಲಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವ PDCಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸೀಮಾರೇಖೆಯು, ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ,ಅಧಿಕ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು.<ref name="ssp_portland">{{cite web | title = Portland - SkyscraperPage | url = http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=29 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120806181558/http://skyscraperpage.com/cities/?cityID=29 | url-status = dead }}</ref><ref name="olmis_jobgrowth">{{cite web | title = OLMIS - Portland Metro Area: A Look at Recent Job Growth | url = http://www.qualityinfo.org/olmisj/ArticleReader?itemid=00005735 | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-10-31 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121031180919/http://www.qualityinfo.org/olmisj/ArticleReader?itemid=00005735 | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೯ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫಾರ್ಬೆಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕ]]ವು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲೇ ೩ನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ನಗರವೆಂಬ ಹೆಸರು ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa.html |title=ಅಮೆರಿಕಾಸ್ ಸೇಫೆಸ್ಟ್ ಸಿಟೀಸ್ ಫಾರ್ ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್ |access-date=2012-07-31 |archive-date=2012-07-31 |archive-url=https://archive.is/20120731111427/http://www.forbes.com/2009/10/26/safest-cities-ten-lifestyle-real-estate-metros-msa.html |url-status=live }}</ref> === ತಯಾರಿಕೆ === ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ [[ಇಂಟೆಲ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ೧೪,೦೦೦ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಅನೇಕ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದ [[ಹಿಲ್ಸ್‌ಬೋರೊ]] ನಗರದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="citydata_economy">{{cite web | title = Portland: Economy - Major Industries and Commercial Activity | url = http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Portland-Economy.html | accessdate = 2008-06-04 | archive-url = https://web.archive.org/web/20260225194111/http://www.city-data.com/us-cities/The-West/Portland-Economy.html | archive-date = 2026-02-25 | url-status = dead }}</ref> ಈ ಮಹಾನಗರವು ೧,೨೦೦ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="citydata_economy"/> ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಕಂಪೆನಿಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ [[ಸಿಲಿಕಾನ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮರಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿರುವುದನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಅಡಿಡಾಸ್]]‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ವೇರ್]] ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್, ಯಾಕಿಮ ಪ್ರೋಡಕ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ನೈಕ್ ಇಂಕ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. [[ಬೀವರ್ಟನ್, ಆರೆಗನ್ಸ್‌]] ನೈಕ್ ಇಂಕ್ ಮತ್ತು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ [[ಪ್ರೆಸಿಶನ್ ಕಾಸ್ಟ್‌ಪಾರ್ಟ್ಸ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಶನ್]] ಮೊದಲಾದವು ಮಾತ್ರ ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಡು [[ಫೊರ್ಚ್ಯೂನ್ 500]] ಕಂಪೆನಿಗಳಾಗಿವೆ. ನೈಕ್‌ನ ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ [[ಫಿಲಿಪ್ ನೈಟ್]] ಅರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ ಹಾಗೂ [[ಆರೆಗನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ‌]]ದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಿಂದೆಯೇ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವಾಯಿತು.<ref name="history_pdx_steel">{{cite web | title = Steel Industry | url = http://www.history.pdx.edu/guildslake/industry/steel1.htm | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdAqlqF?url=http://www.pdx.edu/history/ | url-status = dead }}</ref> ಮುಖ್ಯ ಉಕ್ಕಿನ ಕಂಪೆನಿಯಾದ [[ಸ್ಕ್ನಿಟ್ಜರ್ ಸ್ಟೀಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್]] ಒಂದಿಗೆ ಉಕ್ಕಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ನಗರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಇದು ೨೦೦೩ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ೧.೧೫ ಶತಕೋಟಿ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಲೋಹದ ಚೂರುಪಾರುಗಳನ್ನು ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಿದ ದಾಖಲೆಯಿದೆ.<ref name="history_pdx_steel"/> ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಇದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನದಿಗಳಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಅನೇಕ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ನೀರಿನಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತು. ಈ ಉದ್ಯಮವು ನಗರದಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಗಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರದ ಶಕ್ತಿಯ ವೆಚ್ಚಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಲೀನ್ಯದಿಂದ, ಇದು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಒಳನುಗ್ಗಿಸುವ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="jstor">{{cite web | title = The Juice Junkie | url = http://wweek.com/editorial/2730/1708/ | accessdate = 2008-06-04 | archive-date = 2008-10-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20081020040022/http://wweek.com/editorial/2730/1708/ | url-status = dead }}</ref> === ಲಾಜಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್(ಸಾಗಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ) === ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲೇ<ref>{{cite web | url = http://learfieldcreative.typepad.com/brownfield/2009/01/next-stop-port-of-portland-.html | title = Next stop: Port of Portland | date = January 7, 2009 | accessdate = 2009-02-06 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdBXpeD?url=http://learfieldcreative.typepad.com/brownfield/2009/01/next-stop-port-of-portland-.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.ccrh.org/comm/slough/primary/stmntofnd.htm | title = Port of Portland's Statement of Need | publisher = Center for Columbia River History | accessdate = 2009-02-06 }}</ref> ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಹಡಗಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಣೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದೆ.<ref>[http://georgewbush-whitehouse.archives.gov/news/releases/2004/08/20040813-1.html ವೈಟ್ ಹೌಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ರಿಲೀಸ್: ದ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ರಿವರ್ ಚಾನೆಲ್ ಡೀಪನಿಂಗ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್, ಆಗಸ್ಟ್ 13, 2004]</ref> ಇಲ್ಲಿನ ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರುಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು ೧೩ ದಶಲಕ್ಷ ಟನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಣ-ಹಡುಗುಕಟ್ಟೆ(ಡ್ರೈ ಡಾಕ್)(ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಬಹುದಾದ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="answers_cg">{{cite web | title = Cascade General, Inc. | url=http://www.answers.com/topic/cascade-general-inc?cat=biz-fin | accessdate = 2008-06-04 }}</ref><ref name="portofportland_report">{{cite web | title= Portfolio | url= http://www.portofportland.com/PDFPOP/Portfolio_06_07.pdf | format= PDF | accessdate= 2008-06-04 | archive-date= 2013-01-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20130115174439/http://www.portofportland.com/PDFPOP/Portfolio_06_07.pdf | url-status= dead }}</ref> ಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನೀರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು {{convert|80|mi|km}}ನಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ U.S.ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾಳವಳಿಯಲ್ಲಿನ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರಾಗಿದೆ.<ref name="citydata_economy"/><ref name="portofportland_report"/> == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{multiple image | direction = vertical | width = 200 | footer = | image1 = PortlandTriMetMAX.jpg | width1 = | alt1 = | caption1 = [[MAX Light Rail]] is the centerpiece of the city's public transportation system | image2 = PortlandStreetcar5.jpg | alt2 = | width2 = | caption2 = [[Portland Streetcar]] runs north-south through Downtown | image3 = PortlandTramCar3.jpg | alt3 = | width3 = | caption3 = [[Portland Aerial Tram]] car descends towards the [[South Waterfront]] district }} {{Main|Transportation in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರವು U.S.ನ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೂ [[ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ(ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಸೀಮೆ)]] ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ-ನಿಯಂತ್ರಕ [[ಭೂಬಳಕೆ ಯೋಜನೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಾರಿಗೆ-ಆಧಾರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ]]ಯ ಮೇಲಿನ ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ-ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಅನೇಕ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಕೆಲವರು ಅವರ ದಿನನಿತ್ಯದ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಮೂಹ ಪ್ರಯಾಣದ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೨.೬%ನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=American Community Survey 2006, Table S0802 |publisher=[[United States Census Bureau|U.S. Census Bureau]] |url=http://factfinder.census.gov/servlet/STGeoSearchByListServlet?ds_name=ACS_2008_1YR_G00_ |access-date=2010-07-27 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212054754/http://factfinder.census.gov/servlet/STGeoSearchByListServlet?ds_name=ACS_2008_1YR_G00_ |url-status=dead }}</ref> [[ಟ್ರಿಮೆಟ್]] ನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಸ್‌ ಮತ್ತು [[MAX]] (ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಏರಿಯಾ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪ) [[ಲಘು ರೈಲು]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ವೆಸ್ಟ್‌ಸೈಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ ಸರ್ವಿಸ್]] ಅಥವಾ WES ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲಾಗಿ ೨೦೦೯ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದು [[ಬೀವರ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ವಿಲ್ಸನ್‌ವಿಲ್ಲೆ]]ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್]] ದಕ್ಷಿಣದ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದ ಸಮೀಪದ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾದ ಒಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವಾದ [[ಫ್ರೀ ರೈಲ್ ಜೋನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಿಮೆಟ್‌ನ MAX ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಕಾರ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯಾಣವು ಉಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಗರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಮತ್ತು ಆರನೇ ಅವೆನ್ಯೂಗಳು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್ ಮಾಲ್]]ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮೂಲತಃ ಬಸ್ ಮತ್ತು ಲಘು ರೈಲು ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿದ್ದು, ಸೀಮಿತ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತೀವ್ರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಎರಡು ಲಘು-ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ನಗರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಹೊಸ ಸಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಟ್ರಿಮೆಟ್ ಅದರ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕರ್ ಒಂದಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಸ್ ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳ ಸಂಚಾರದ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರರಿಗೆ ದತ್ತಾಂಶ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅವರು ಗಿರಾಕಿಗಳ ಆದೇಶಾನುಸಾರ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.myTrimet.com ಟ್ರಿಮೆಟ್ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್]</ref> [[I-5]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ಕಣಿವೆ]], [[ದಕ್ಷಿಣದ ಒರೆಗಾನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ಒಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಒಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. [[I-405]] ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತಲೂ I-೫ ಒಂದಿಗೆ ಕುಣಿಕೆಯಂಥ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [[I-205]] ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಕುಣಿಕೆಯಂಥ ಮುಕ್ತ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. [[US 26]] ಮಹಾನಗರದೊಳಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಸಾಗರದವರೆಗೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಮೌಂಟ್ ಹುಡ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕೇಂದ್ರ ಒರೆಗಾನ್‌]]‌ವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿಕೊಂಡಿದೆ. [[US 30]] ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ, ಬೈಪಾಸ್ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರೀ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಆಸ್ಟೋರಿಯ‌]]ದಿಂದ ಹಿಡಿದು, [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಗ್ರೆಶ್ಯಾಮ್‌]]ನ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದ [[ಹೊರನಗರ]]ಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ [[I-84]] ಒಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ, [[ಇದಾಹೊ, ಬಾಯ್ಸೆ]]ನೆಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾದ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್]]ನಗರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಈಶಾನ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರೆ ಸುಮಾರು ೨೦ ನಿಮಿಷಗಳ (MAXನಿಂದಾದರೆ ೪೦ ನಿಮಿಷಗಳು)ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ]] ಏಕೈಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಳಕೆಯ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್-ನಿಲ್ದಾಣವಾದ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಹೆಲಿಪೋರ್ಟ್]]‌ಅನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ [[ಯೂನಿಯನ್ ಸ್ಟೇಷನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘ-ದೂರದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದರೆ - [[ಕೋಸ್ಟ್ ಸ್ಟಾರ್‌ಲೈಟ್]] (ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಿಂದ ಸಿಯಾಟಲ್‌ವರೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ‌) ಮತ್ತು [[ಎಂಪೈರ್ ಬಿಲ್ಡರ್]] (ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಚಿಕಾಗೊವರೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ‌). [[ಆಮ್‌ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಕಾಸ್ಕೇಡ್ಸ್]] ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ರೈಲುಗಳು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ವ್ಯಾಂಕವರ್‌]] ಮತ್ತು [[ಒರೆಗಾನ್‌‌ನ ಯೂಜೀನ್]] ಮಧ್ಯೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇವು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಓಡುತ್ತವೆ. ಈ ನಗರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ನಗರದ ಬೈಸಿಕಲಿಂಗ್]]‌ಗೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸೈಕಲ್-ಸ್ನೇಹಿ ಸೇವೆಗಳಿಂದಾಗಿ [[ಲೀಗ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕನ್ ಬೈಸಿಕಲಿಸ್ಟ್ಸ್]]‌ಮತ್ತಿತರರು ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web | url=http://www.bikeleague.org/media/press/ | title=League of American Bicyclists * Press Releases | publisher=Bikeleague.org | accessdate=2008-10-06 | archive-date=2013-05-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130530133918/http://www.bikeleague.org/media/press/ | url-status=dead }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಹೆಚ್ಚು ಸೈಕಲ್-ಸೇವೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲೇ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.virgin-vacations.com/site_vv/11-most-bike-friendly-cities.asp | title = 11 Most Bike Friendly Cities in the World – Bicycle friendly cities | work = Virgin Vacations | publisher = Virgin Airlines | accessdate = 2009-06-18 | archive-date = 2010-01-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100101015142/http://virgin-vacations.com/site_vv/11-most-bike-friendly-cities.asp | url-status = dead }}</ref> [[ಬೈಸಿಕಲ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್]] ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಬೈಸಿಕಲ್ ಕಮ್ಯೂಟ್ ಚಾಲೆಂಜ್ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನಿತ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಅವರು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ ದೂರ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣದ ಆವರ್ತನೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.bikecommutechallenge.com/oregon ಬೈಸಿಕಲ್ ಕಮ್ಯೂಟ್ ಚಾಲೆಂಜ್] ಮಾಹಿತಿ</ref> ಸರಿಸುಮಾರು ೮%ನಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಬೈಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇದು U.S.ನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ೧೦ ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.<ref>[http://online.wsj.com/article/SB124242099361525009.html 'ಯುತ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್' ಸಿಟೀಸ್ ಹಿಟ್ ಮಿಡ್ಲೈಫ್ ಕ್ರೈಸಿಸ್] ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್. ೨೦೦೯-೦೬-೧೪ ರಲ್ಲಿ ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಜಿಪ್‌ಕಾರ್]] ಮತ್ತು [[U ಕಾರ್ ಶೇರ್]]‌ನ ಮೂಲಕ [[ಕಾರಿನ ಬಳಸುವಿಕೆಯು]] ನಗರದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಒಳ ಉಪನಗರಗಳ ನಿವಾಸಿಗರಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ತೂಗು-ಕೇಬಲ್-ಹಾದಿ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಏರಿಯಲ್ ಟ್ರ್ಯಾಮ್]]ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಸೌತ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್]] ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ವ್ಯಾಮ್ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಹೆಲ್ತ್ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಐದು ಒಳಾಂಗಣ [[ಸ್ಕೇಟ್-ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ [[ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಕೇಟ್-ಪಾರ್ಕ್]]‌ಗೆ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ [[ಗೇಬ್ರಿಯಲ್ ಸ್ಕೇಟ್-ಪಾರ್ಕ್]] ೨೦೦೮ರ ಜುಲೈ ೧೨ರಂದು ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ಮತ್ತಷ್ಟು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಸ್ಕೇಟ್‌ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://skateportland.org/?page_id=11 |title=19: Portland's Skatepark Master Plan |accessdate=2006-07-18 |publisher=Skaters for Portland Skateparks |archive-date=2012-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102223531/http://skateportland.org/?page_id=11 |url-status=dead }}</ref> [[ದ ವಾಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಜರ್ನಲ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು "ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಕೇಟ್‌ಬೋರ್ಡ್-ಸ್ನೇಹಿ ನಗರ"ವೆಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://online.wsj.com/article/SB10001424052970204119704574238073660408040.html|title=Skateboarding Capital of the World|last=Dougherty|first=Conor|date=July 30, 2009|work=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=2009-07-31}}</ref> == ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == {{See also|Government of Portland, Oregon}} [[ಚಿತ್ರ:PortlandCityHall.jpg|right|thumb|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸಿಟಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಕಮೀಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಲೆಕ್ಕಪರೀಕ್ಷಕನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ನಗರದಾದ್ಯಂತದಿಂದ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲೆಕ್ಕಪರೀಕ್ಷಕರು ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನು(ಚೆಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸಸ್) ಕಮೀಷನ್ ಸ್ವರೂಪದ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಲೆಕ್ಕಪರೀಕ್ಷಕನು ನಗರದ ಸರ್ಕಾರದ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ವರದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ನಗರದ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್ ಇನ್ವಾಲ್ವ್‌ಮೆಂಟ್, ನಗರದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು [[95 ನೆರೆಯ ಸಂಘಗಳ]] ನಡುವೆ ನಾಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಘಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿ ಏಳು ಒಕ್ಕೂಟಗಳಾಗಿವೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಮಹಾನಗರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಮೆಟ್ರೊ]] ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಚುನಾಯಿಸಲಾಗುವ ಏಕೈಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರವಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೊದ ಸನ್ನದು ಭೂಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಯೋಜನೆ, ಭಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ ಹಾಗೂ ನಕ್ಷೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಸೆಂಟರ್]], [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಜೂ]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೆಟ್ರೊಪೊಲಿಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೊಸಿಶನ್ ಸೆಂಟರ್]] ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. [[ಮುಲ್ಟ್ನೊಮಾಹ್ ಕೌಂಟಿ]] ಸರ್ಕಾರವೂ ಸಹ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಲ್ಯಾಕಮಾಸ್‌]] ಕೌಂಟಿಗಳೂ ಸಹ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ೧೯೫೦ರಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಸರ್ಕಾರದ ಎಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಡೆಮೋಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ]]ಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಒಲವು ಹೊಂದಿತ್ತು.{{Citation needed|date=December 2008}} ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದವರು [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಶಾಸಕಾಂಗ]]‌ಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಫೆಡರಲ್ ವಿಧಾನದಿಂದ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮೂರು [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸೀಯ ಜಿಲ್ಲೆ‌]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು [[3ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್]]ಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಅರ್ಲ್ ಬ್ಲುಮೆನಾರ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ನಗರದ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ನ್ನು ೧೯೮೬ರಿಂದ ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಚುನಾಯಿತನಾಗುವವರೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕಿರುವ ನಗರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಡೇವಿಡ್ ವು]] ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ [[1ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌]]ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಸಣ್ಣ ಭಾಗವೊಂದು [[5ನೇ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌]]‌ನಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು [[ಕುರ್ಟ್ ಸ್ಕ್ರೇಡರ್]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂರೂ ಸಹ ಡೆಮೊಕ್ರೆಟಿಕ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ೧೯೭೫ರಿಂದ ಒಬ್ಬ [[ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್‌]]ಕೂಡ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿಲ್ಲ. ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಇಬ್ಬರು ಸೆನೆಟರ್‌ಗಳೂ, [[ರಾನ್ ವೈಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಜೆಫ್ ಮರ್ಕ್ಲೆ]], ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ ಸ್ಯಾಮ್ ಆಡಮ್ಸ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಮೇಯರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.sovo.com/2009/1-9/news/national/9647.cfm |title=ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬಿಕಮ್ಸ್ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ U.S. ಸಿಟಿ ವಿತ್ ಗೇ ಮೇಯರ್ - ಸದರ್ನ್ ವಾಯ್ಸ್ |access-date=2010-07-27 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616134227/http://www.sovo.com/2009/1-9/news/national/9647.cfm |url-status=dead }}</ref> ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ U.S.ನಲ್ಲೇ GLBT ಮೇಯರ್ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಯಿತು. ವಿವಾಹವು ಒಬ್ಬ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ನಡುವೆ ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ,[[ಸಲಿಂಗ-ವಿವಾಹ]]ವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಸಂವಿಧಾನ]]ವನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಿದ [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಬ್ಯಾಲಟ್ ಮೆಶರ್ 36]]ಕ್ಕೆ ೦೦೪ರಲ್ಲಿ ಮುಲ್ಟ್‌ನೋಮಾ ಕೌಂಟಿಯು, ೫೯.೭%ನಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿರೋಧದ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿತು. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಜ್ಯವ್ಯಾಪಿ ೫೬.೬%ನಷ್ಟು ಮತದೊಂದಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ಪಡೆದಿತ್ತು. [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ [[ಕಾರ್ವಾಲಿಸ್]]ಅನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಬೆಂಟನ್ ಕೌಂಟಿ]]ಯು ಈ ಉಪಕ್ರಮ ವಿಫಲಗೊಂಡ ಮತ್ತೊಂದು ಕೌಂಟಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref>[http://www.uselectionatlas.org/RESULTS/state.php?year=2004&amp;off=60&amp;elect=0&amp;fips=41&amp;f=0 ಒರೆಗಾನ್‌ ಮೆಜರ್ 36 ರಿಸಲ್ಟ್ಸ್ ಬೈ ಕೌಂಟಿ]</ref> === ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ === [[ಚಿತ್ರ:PortlandOR-aerial.jpg|thumb|ಕೇಂದ್ರ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ]] [[ಚಿತ್ರ:PDX1966PGEplant.jpg|thumb|right|ನಗರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗರಗಸದ ಹೊಟ್ಟಿನ-ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಇಂಧನ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಸ್ಥಾವರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವ 1966ರ ಫೋಟೊ, ಅದನ್ನು ಸಾಂದ್ರತೆಯ ನಿವಾಸಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು.ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಎಡಕ್ಕೆ ತೋರಿಸಲಾದ ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಮೀಷನ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.]] ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ೧೯೦೩ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪಾರ್ಕ್]] ಮತ್ತು ನಗರದ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಸಿರು ಮಾರ್ಗ [[40 ಮೈಲ್ ಲೂಪ್]]‌ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಬಲ [[ಭೂಬಳಕೆ ಯೋಜನೆ]] ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಾದರಿ ನಗರವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ;<ref name="smartplan">{{cite web | title = The "Smart Growth" Debate Continues | publisher = Urban Mobility Corporation | date = May/June 2003 | url = http://www.innobriefs.com/editor/20030423smartgrowth.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2012-03-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120306011023/http://www.innobriefs.com/editor/20030423smartgrowth.html | url-status = dead }}</ref> ಇದು ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್ [[ಟಾಮ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್‌]] ರಾಜ್ಯದಾದ್ಯಂತ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ತಂದ ಭೂಸಂರಕ್ಷಣಾ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಹಾಗೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿ]]ಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯ ಫಲವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಕೆಲವು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ [[ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌ನ ಹೌಸ್ಟನ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.businessweek.com/the_thread/hotproperty/archives/2007/10/how_houston_get.html |title=How Houston gets along without zoning - BusinessWeek |publisher=Businessweek.com |date= |accessdate=2008-10-20 |archive-date=2008-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306050645/http://www.businessweek.com/the_thread/hotproperty/archives/2007/10/how_houston_get.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/travel/destinations/cityguides/houston/2003-10-07-spotlight-zoning_x.htm |title=USATODAY.com - Houston: A city without zoning |publisher=Usatoday.com |author=Sherry Thomas, special for USATODAY.com |date=Posted 10/30/2003 12:20 PM |accessdate=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.planetizen.com/node/109 |title=Zoning Without Zoning &#124; Planetizen |publisher=Planetizen.com |author=Author: Michael Lewyn |date= |accessdate=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A0DEFDB103FF934A2575BC0A960948260 |title=FOCUS: Houston; A Fresh Approach To Zoning - New York Times |publisher=Query.nytimes.com |author=Robert Reinhold |date=Published: August 17, 1986 |accessdate=2008-10-20}}</ref><ref>{{cite web|url=http://houston.bizjournals.com/houston/stories/2006/04/10/editorial1.html |title='The only major U.S. city without zoning' - Houston Business Journal: |publisher=Houston.bizjournals.com |date= |accessdate=2008-10-20}}</ref> ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿಯು ಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು (ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಹಾಗೂ ಗಮನ) ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಒಕ್ಕಲು ಜಮೀನು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ (ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯವಲ್ಲದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳು ಬಹಳ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿರುತ್ತದೆ) ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.oregon.gov/LCD/goals.shtml ಸ್ಟೇಟ್‌ವೈಡ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಗೋಲ್ಸ್.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103211716/http://www.oregon.gov/LCD/goals.shtml |date=2011-11-03 }} ಒರೆಗಾನ್‌ ಭೂಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ ೨೦೦೭ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೩ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> ವಾಹನಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ತನ್ನ ಮುಖ್ಯ ನಗರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ,[[ಅಂತಾರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]]ಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ವಸತಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಹಾಗೂ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದದ ಭೂಮಿಯು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಂತೆ, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಅಥವಾ ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತಡವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.{{Citation needed|date=October 2008}} ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿನ [[ನೈಕ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಟೆಲ್]] ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗ ನೀಡುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಶೀಘ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಈ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಬಲಗೊಳಿಸಿತು.{{Citation needed|date=October 2008}} ಮೂಲತಃ ರಾಜ್ಯ ನಿಯಮಗಳು ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೋತ್ ಬೌಂಡರಿಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದು ನೆರವೇರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟರು. ೧೯೯೫ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಕಾನೂನೊಂದನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಅದರ ಪ್ರಕಾರ ನಗರಗಳು ಯೋಜಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ೨೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ವಸತಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು UGBಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = Comprehensive Land Use Planning Coordination | publisher = Legislative Counsel Committee of the Oregon Legislative Assembly | url = http://www.leg.state.or.us/ors/197.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2012-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121028035146/http://www.leg.state.or.us/ors/197.html | url-status = dead }}</ref> [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಕಮೀಷನ್]] ಅರೆ-ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಗರಮಧ್ಯಭಾಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ನಗರದ ನವೀಕರಣ]] ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ನಗರ ನಿವಾಸಿಗಳು ೧೯೫೮ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದರು. ಇದು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಡೆವಲಪರ್(ಅಭಿವೃದ್ಧಿಮಾಡುವವರು)ರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ೧೯೬೦ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ PDC ಇಟಲಿಯನ್-ಯೆಹೂದಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿತು. ಇದು I-೪೦೫ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿ, ೪ನೇ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಮೇಯರ್ [[ನೈಲ್ ಗೋಲ್ಡ್‌ಸ್ಕ್ಮಿತ್]] ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ೫ ಗಂಟೆಯ ನಂತರ ಖಾಲಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ,ಅದಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ನೀಡುವ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾದರು. ಈ ಪ್ರಯತ್ನವು ೩೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ೩ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಹೊಸ ನಿವಾಸಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡವು: ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ (I-೪೦೫ ಮುಕ್ತಮಾರ್ಗ, SW ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮತ್ತು SW ಟೈಲರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಮಧ್ಯೆ); ಮಾರ್ಕ್ವ್ಯಾಮ್ (I-೫) ಸೇತುವೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಪ್ರದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ರಿವರ್‌ಪ್ಲೇಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ; ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ (I-೪೦೫, ಬರ್ನ್‌ಸೈಡ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, NW ನಾರ್ತ್‌ರಪ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು NW ೯ನೇ ಅವೆನ್ಯೂ ಮಧ್ಯೆ). ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮಾಪನ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಬೌಗೋಳಿಕ ಇಲಾಖೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಅರ್ಬನ್ ಗ್ರೀನ್‌ಸ್ಪೇಸಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಗರದ ಉದ್ಯಾನ, ಕಾಲುದಾರಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಯೋಜನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮಟ್ಟಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ''[[ಗ್ರಿಸ್ಟ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಪ್ರಕಾರ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, [[ಐಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌]]ನ [[ರೇಕ್ಜಾವಿಕ್]] ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಪರಿಸರ-ಸ್ನೇಹಿ]] ಅಥವಾ "ಹಸಿರು" ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Grist 15 Green Cities | publisher = ''Grist'' Magazine Online | url = http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/index.html | accessdate = 2007-01-02 | archive-date = 2011-01-02 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110102130205/http://www.grist.org/news/maindish/2007/07/19/cities/index.html | url-status = dead }}</ref> ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ [[Move.com]] ಅದರ "ಪ್ರಮುಖ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿರು ನಗರಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.oregonlive.com/idahosportugal/index.ssf/2010/03/portland_makes_list_of_top_10.html|title=Top 10 greenest cities: Portland makes the cut|last=Sienstra|date=2010-03-24|work=[[The Oregonian]]|accessdate=24 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.move.com/home-finance/real-estate/general/top-greenest-cities-in-us.aspx|title=The Top 10 Greenest Cities|last=Kipen|first=Nicki|date=2010-03-24|work=[[Move.com]]|accessdate=24 March 2010|archive-date=2012-08-06|archive-url=https://www.webcitation.org/69hdRdHwz?url=http://www.realtor.com/home-finance/real-estate/general/top-greenest-cities-in-us.aspx|url-status=dead}}</ref> === ವಾಕ್‌ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ === ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಗ್ನ ಮತ್ತು ಲ್ಯಾಪ್ ನೃತ್ಯಗಳು ವಾಕ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪತ್ತೆಮಾಡಿದ[[ಒರೆಗಾನ್‌ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದ [[ಹೆನ್ರಿ v. ಒರೆಗಾನ್‌ ಸಂವಿಧಾನ 1987]] ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಪ್ರಬಲ ವಾಕ್‌ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ರಕ್ಷಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ,<ref>{{cite web | last = Busse | first = Phil | publisher = [[The Portland Mercury]] | title = Cover Yourself! | date = November 7, 2002 | url = http://www.portlandmercury.com/portland/Content?oid=27886&category=22101 | accessdate = 2007-02-01 }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ [[ಲಾಸ್ ವೆಗಾಸ್]] ಅಥವಾ ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊಗಿಂತ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web | last = Moore | first = Adam S. | coauthors = Beck, Byron | title = Bump and Grind | publisher = [[Willamette Week]] | date = November 8, 2004 | url = http://www.wweek.com/story.php?story=6093 | accessdate = 2007-02-01 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hdVNoXh?url=http://www.wweek.com/portland/article-4194-1995.html | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://abcnews.go.com/TheLaw/Story?id=6088041&page=1 | title = Strip Club Teases Small Oregon City—In National Capital of Stripping, Residents Say Free Speech Has Gone Too Far | author = Susan Donaldson James | publisher = ABC News | date = October 22, 2008 | accessdate = 2008-12-08 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/8263157.html | title = Judge: Salem lap dances protected by constitution | author = Associated Press | work = KATU News | date = June 30, 2007 | accessdate = 2008-12-08 | archive-date = 2012-05-06 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120506210914/http://www.katu.com/news/local/8263157.html | url-status = dead }}</ref> "ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ[[ವರ್ಲ್ಡ್ ನೇಕೆಡ್ ಬೈಕ್ ರೈಡ್]] ‌ಸುಸ್ಥಿರ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದೆ" ಎಂಬ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ೨೦೦೮ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗ್ನ ಸೈಕಲ್-ಸವಾರನ ವಿರುದ್ಧದ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಬ್ಬರು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/34445764.html | title = Judge: riding in the buff is 'tradition,' man cleared | work = Associated Press | publisher = KATU | date = November 21, 2008 | accessdate = 2008-12-08 | archive-date = 2009-01-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090122082145/http://www.katu.com/news/local/34445764.html | url-status = dead }}</ref> ೨೦೦೯ರ ನೇಕೆಡ್ ಬೈಕ್ ರೈಡ್<ref>{{cite web | url = https://www.youtube.com/watch?v=i5wSKi5Bchk | title = BUTTCRACKS AND BICYCLES: the Portland naked bike ride 2009! | author = magnifiquem | work = YouTube | date = June 12, 2009 | accessdate = 2009-06-22 }}</ref> ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಘಟನೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ನಡೆಯಿತು. ನಗರ ಪೊಲೀಸರು ಸಂಚಾರ ಚೌಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | url = http://www.katu.com/news/local/48028862.html | title = Cyclists bare all in naked ride through Portland | date = June 14, 2009 | work = KATU | accessdate = 2009-06-22 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hiBW0JZ?url=http://www.katu.com/news/local/48028862.html | url-status = dead }}</ref> ಸುಮಾರು ೩೦೦೦ರಿಂದ ೫೦೦೦ರಷ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://pdxpipeline.wordpress.com/2009/06/15/portland-naked-bike-ride-5000-people-pictures-story/ | title = Portland Naked Bike Ride: 5000 People | date = June 15, 2009 | work = PDX Pipeline | author = Jonathan Maus, BikePortland | accessdate = 2009-06-22 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://bikeportland.org/2009/06/14/world-naked-bike-ride-was-it-good-for-you/ | title = An estimated 5,000 take part in Portland's Naked Bike Ride | author = Jonathan Maus | work = Bike Portland | date = June 14, 2009 | accessdate = 2009-06-22 }}</ref> ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸುವುದನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಕಾನೂನನ್ನು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಅದು ರಕ್ಷಿತ ವಾಕ್‌ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಸಂವಿಧಾನಿಕ ಎಂದು ಸ್ಟೇಟ್ ಸುಪ್ರೀಮ್ ಕೋರ್ಟ್‌ ಅದನ್ನು ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url = http://www.seattlepi.com/local/375034_racist15.html | title = Oregon Court: Racist, insulting speech is protected | date = August 14, 2008 | author = Associated Press | work = Seattle Post-Intelligencer | accessdate = 2008-12-08 }}</ref> == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop | 1850 = 821 | 1860 = 2874 | 1870 = 8293 | 1880 = 17577 | 1890 = 46385 | 1900 = 90426 | 1910 = 207214 | 1920 = 258288 | 1930 = 301815 | 1940 = 305394 | 1950 = 373628 | 1960 = 372676 | 1970 = 382619 | 1980 = 366383 | 1990 = 437319 | 2000 = 529121 | footnote = <ref>{{cite web | title = State & County QuickFacts | publisher = U.S. Census Bureau | url = http://quickfacts.census.gov/qfd/states/41/4159000.html | accessdate = 2006-11-07 | archive-date = 2012-08-06 | archive-url = https://www.webcitation.org/69hd3i5Qq?url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/41/4159000.html | url-status = dead }}</ref> }} ೨೦೦೦ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೫೨೯,೧೨೧ರಷ್ಟು ಜನರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ೨೨೩,೭೩೭ರಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೧೮,೩೫೬ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಿದ್ದವು. [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ]]ಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ ೪,೨೨೮.೩೮ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (೧,೬೫೫.೩೧/km²). ೧,೭೬೬.೭/sq&nbsp;mi (೬೮೨.೧/km²)ರಷ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ೨೩೭,೩೦೭ ನಿವಾಸಗಳಿವೆ. {| class="wikitable" ! colspan="3"|2006-2008 ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಸರ್ವೆ ಅಂದಾಜುಗಳು<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US4159000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-10 |archive-date=2020-02-16 |archive-url=https://archive.today/20200216012254/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=16000US4159000&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2008_3YR_G00_&-_lang=en&-_sse=on |url-status=dead }}</ref> ! ''(NH)'' ! ''(DC)'' |- align="right" | 433,172 | 78.6% | align="left"|'''ಬಿಳಿಯರು''' | ''74.0%'' | ''81.9%'' |- align="right" | 36,036 | 6.5% | align="left"|'''ಏಷ್ಯಾದವರು''' | ''6.5%'' | ''7.7%'' |- align="right" | 35,246 | 6.4% | align="left"|'''ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು''' | ''6.3%'' | ''7.7%'' |- align="right" | 7,629 | 1.4% | align="left"|'''ಅಮೆರಿಕಾದ ಭಾರತೀಯರು, ಅಲಸ್ಕಾ ಸ್ಥಳೀಯರು''' | ''0.6%'' | ''2.8%'' |- align="right" | 2,668 | 0.5% | align="left"|'''ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ನರು, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪದವರು''' | ''0.5%'' | ''0.6%'' |- align="right" | 16,026 | 2.9% | align="left"|'''ಇತರ ಜನಾಂಗದವರು''' | ''0.2%'' | ''3.2%'' |- align="right" | 20,449 | 3.7% | align="left"|'''ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರು''' | ''3.2%'' | rowspan="5" valign="bottom"|''103.9%'' |- align="right" | 551,226 | 100% | align="left"| '''ಒಟ್ಟು ಎಲ್ಲಾ ಜನಾಂಗದವರು''' | rowspan="3" valign="bottom"|''91.2%'' |- align="right" | 48,627 | 8.8% | align="left"| '''ಒಟ್ಟು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್/ಲ್ಯಾಟಿನೊ''' (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ) |- align="right" | colspan="3"| '''''(NH)'' ''' '' ಜನಾಂಗದಿಂದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್-ಅಲ್ಲದವರ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣ'' |- align="right" | colspan="4"| '''''(DC)'' ''' '' / ಒಟ್ಟು ಡಬಲ್/ಟ್ರಿಪಲ್ ಗಣತಿ 'ಎರಡು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರು''' |- |} ಒರೆಗಾನ್‌ ರಾಜ್ಯ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಮಧ್ಯದ ನಿವಾಸದ ಮೌಲ್ಯವು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅದರ ಕರಿಯರ, ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್(ಸ್ಪೇನ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ-ಸಂಜಾತರ ಪ್ರಮಾಣವೂ ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2009}} ೨೨೩,೭೩೭ ನಿವಾಸಗಳಲ್ಲಿ, ೨೪.೫%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ೩೮.೧%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ವಿವಾಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ೧೦.೮%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪತಿಯರಿಲ್ಲದ-ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ೪೭.೧%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹೊಂದದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಗಳ ಪೈಕಿ ೩೪.೬%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ೯%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೬೫ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಜೀವಿಸುವ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ೩ ಮಂದಿಯಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಸರಾಸರಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜನರ ಸಂಖ್ಯೆ ೨.೩. ಈ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವಯಸ್ಸಿನ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ- ೨೧.೧%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು, ೧೦.೩%ನಷ್ಟು ೧೮ರಿಂದ ೨೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು, ೩೪.೭%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೨೫ರಿಂದ ೪೪ ವರ್ಷದವರು, ೨೨.೪%ನಷ್ಟು ೪೫ರಿಂದ ೬೪ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಹಾಗೂ ೧೧.೬%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ೬೫ ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರು. ಇಲ್ಲಿ ೩೫ ವರ್ಷವನ್ನು ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೯೭.೮ ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. ೧೮ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ೯೫.೯ ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯವು $೪೦,೧೪೬ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಮಧ್ಯಮ ವರಮಾನವು $೫೦,೨೭೧ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು $೩೫,೨೭೯ನಷ್ಟು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು $೨೯,೩೪೪ನಷ್ಟು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ನಗರದ [[ತಲಾ ಆದಾಯವು]] $೨೨,೬೪೩ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ೧೩.೧%ನಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು ೮.೫%ನಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು [[ಬಡತನ ರೇಖೆ]]ಗಿಂತ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, ೧೫.೭%ನಷ್ಟು ೧೮ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನವರು ಹಾಗೂ ೧೦.೪%ನಷ್ಟು ೬೫ ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಜನಾಂಗದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರಮಾನದ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಏರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಒಟ್ಟು ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿದೆ. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ೧೯೨೫ರಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಿದುದಕ್ಕಿಂತ ಈಗ ಕಡಿಮೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ೨೦೦೫ರ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಆಗಿನಿಂದ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ನಗರವು ಮುಂದಿನ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{ cite news | last = Egan | first = Timothy | url = https://www.nytimes.com/2005/03/24/national/24childless.html?ei=5090&en=cbfa254535a51a5f&ex=1269320400&partner=rssuserland&pagewanted=all&position= | title = Vibrant Cities Find One Thing Missing: Children | publisher = ''[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' | date = March 24, 2005 }}</ref> ೧೯೪೦ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ [[ಆಫ್ರಿಕಾದ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸರಿಸುಮಾರು ೨,೦೦೦ದಷ್ಟಿತ್ತು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="maccoll">{{cite book | last = MacColl | first = E. Kimbark | authorlink = | coauthors = | title = The Growth of a City: Power and Politics in Portland, Oregon 1915-1950 | url = https://archive.org/details/growthofcitypowe0000macc | origyear = 1979 | edition = | year = 1979 | publisher = The Georgian Press | location = Portland, [[Oregon]] | isbn = 0-9603408-1-5 }}</ref> ಯುದ್ಧದ-ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಲಿಬರ್ಟಿ ನೌಕೆ]]ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಚೇತರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಕರಿಯರನ್ನು ನಗರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಕರಿಯರ ಜನಪ್ರವಾಹವು [[ಆಲ್ಬಿನಾ]] ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾನ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. [[ವ್ಯಾನ್‌ಪೋರ್ಟ್]]ಅನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿದ ೧೯೪೮ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಪ್ರವಾಹವು ಏಕೈಕ ಸಂಯೋಜಿತ ನೆರೆಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿತು. ನಗರದ NE ಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಕರಿಯರ ಮಹಾಪೂರವು ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದುವರಿಯಿತು.<ref name="maccoll" /> ೭.೯೦%ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಆಫ್ರಿಕಾದ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಆಫ್ರಿಕಾದ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="maccoll" /> ೨೦೦೦ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಮೂರು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳು (ಕ್ಲೆವೆಲ್ಯಾಂಡ್, ಲಿಂಕಾಲ್ನ್ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಸನ್)ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಒಟ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೦%ನಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಜೆಫ್ಫೆರ್ಸನ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ೭೬%ನಷ್ಟು ಬಿಳಿಯೇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉಳಿದ ಆರು ಶಾಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಿಳಿಯೇತರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಕರಿಯರು ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದವರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ವಿಲ್ಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ೩.೩%ನಷ್ಟಿದೆ ಹಾಗೂ ರೋಸ್‌ವೆಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೪.೯%ನಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web | title = Abernethy Elementary School: Recent Enrollment Trends, 1995-96 through 2002-03 | publisher = Portland Public Schools, Prepared by Management Information Services | url = http://www.pps.k12.or.us/depts/mis/enroll/current/EnrollxSchl95-03.pdf | format = PDF | date = October 30, 2002 | access-date = ಜುಲೈ 27, 2010 | archive-date = ಮಾರ್ಚ್ 7, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120307171009/http://www.pps.k12.or.us/depts/mis/enroll/current/EnrollxSchl95-03.pdf | url-status = dead }}</ref> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ೭ನೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚು [[LGBT]] ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ೮.೮%ನಷ್ಟು ನಿವಾಸಿಗರು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೊ ಪ್ರದೇಶವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ೬.೧%ರಷ್ಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳೊಂದಿಗೆ ೪ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="ACSGates">ಗ್ಯಾರಿ J. ಗೇಟ್ಸ್{{PDFlink|[http://www.law.ucla.edu/williamsinstitute/publications/SameSexCouplesandGLBpopACS.pdf Same-sex Couples and the Gay, Lesbian, Bisexual Population: New Estimates from the American Community Survey]|2.07&nbsp;[[Mebibyte|MiB]]<!-- application/pdf, 2180309 bytes -->}}. ದಿ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆನ್ ಸೆಕ್ಶುಯಲ್ ಓರಿಯೆಂಟೇಶನ್ ಲಾ ಆಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಪಾಲಿಸಿ, [[UCLA ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಾ]], ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬. ೨೦೦೭ರ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦ರಲ್ಲಿ ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> == ಅಪರಾಧ == ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅಪರಾಧ ದರವು ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗದ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸರಾಸರಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url = http://www.cityrating.com/citycrime.asp?city=Portland&state=OR | title = Crime Statistics | work = City Rating | year = 2003 | accessdate = 2010-04-24 }}</ref> == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|Education in Portland, Oregon}} ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಆರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್]] ಅತಿದೊಡ್ಡ ಶಾಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳೂ ಇವೆ - ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದು [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕಮ್ಯೂನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್]], [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಒರೆಗಾನ್‌ ಹೆಲ್ತ್ ಆಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]. == ಸೋದರ-ನಗರಗಳು == ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಒಂಬತ್ತು [[ಸೋದರ-ನಗರಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ:<ref>{{cite web | title = About Portland's Sister Cities | publisher = Office of Mayor Sam Adams | url = http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49918 | accessdate = 2009-03-18 | archive-date = 2009-06-16 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090616201710/http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49918 | url-status = dead }}</ref> <div style="float:left;width:48%"> * {{Flagicon|Israel}} [[ಆಶ್ಕೆಲಾನ್]], [[ಇಸ್ರೇಲ್]] * {{Flagicon|Taiwan}} [[ಕಾವೋಹ್ಸುಂಗ್]], [[ಥೈವಾನ್]] * {{Flagicon|South Korea}} [[ಉಲ್ಸಾನ್]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]] * {{Flagicon|Zimbabwe}} [[ಮ್ಯುಟೇರ್]], [[ಜಿಂಬಾವ್ವೆ]] * {{Flagicon|Mexico}} [[ಗ್ವಾಡಲಜರ]], ಮೆಕ್ಸಿಕೊ </div><div style="float:right;width:48%"> * {{Flagicon|Russia}} [[ಖಬರೋವ್ಸ್ಕ್]], ರಷ್ಯಾ * {{Flagicon|Japan}} [[ಸಪೋರೊ]], ಜಪಾನ್ * {{Flagicon|China}} [[ಸುಜೊ]], [[ಚೀನಾ]] * {{Flagicon|Italy}} [[ಬೊಲೋಗ್ನಾ]], ಇಟಲಿ </div> {{-}} <br /> ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ "ಸ್ನೇಹಶೀಲ ನಗರ" ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: * {{Flagicon|Estonia}} [[ಟ್ಯಾಲ್ಲಿನ್ನ್]], [[ಎಸ್ಟೋನಿಯ]]<ref>{{Cite web |url=http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49951&a=235160 |title=ಎಬೌಟ್ ದ ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟಿ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2009-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616235442/http://portlandonline.com/mayor/index.cfm?c=49951&a=235160 |url-status=dead }}</ref> == ಗ್ಯಾಲರಿ == <gallery class="center"> File:Portland or ೧೮೯೭.png|ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ೧೮೯೭ರ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ನಕ್ಷೆಯು ರಸ್ತೆಗಳು, ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಜವುಗುಪ್ರದೇಶದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆ. File:Portland rose.jpg|ಗುಲಾಬಿ ಹೂವು ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಇದು ಅದಕ್ಕೆ ಉಪನಾಮ ನೀಡಲು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿದೆ. File:Portland Max Tunnel.jpg|ಒರೆಗಾನ್‌ ಮೃಗಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ MAX ಹಗುರ ರೈಲು ಮತ್ತು ಭೂಗತ ನಿಲ್ದಾಣ. File:Panorama of Portland, Oregon from atop the KOIN Tower.jpg|KOIN ಸೆಂಟರ್‌ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ವೀಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಕಾಣಿಸುವ ವಿಲ್ಲಾಮೆಟ್ಟೆ ನದಿಯ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ </gallery> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Oregon}} * [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] * [[1972 ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌-ವ್ಯಾಂಕವರ್‌ ಟೊರ್ನ್ಯಾಡೊ]] * [[ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] == ಆಕರಗಳು == {{Reflist|2}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * C. ಅಬ್ಬೋಟೊ, ''ಗ್ರೇಟರ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಅರ್ಬನ್ ಲೈಫ್ ಆಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್ ಇನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ನಾರ್ತ್‌ವೆಸ್ಟ್''. ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೧. ISBN ೦-೮೧೨೨-೧೭೭೯-೯ * C. ಒಜಾವ (ಸಂಪಾದಕ), ''ದ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಎಡ್ಜ್: ಚಾಲೆಂಜಸ್ ಆಂಡ್ ಸಕ್ಸೆಸಸ್ ಇನ್ ಗ್ರೋಯಿಂಗ್ ಕಮ್ಯೂನಟೀಸ್''. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌: ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೪. ISBN ೧-೫೫೯೬೩-೬೯೫-೫ * [[ಚಕ್ ಪಲಾಹ್ನಾಯ್ಕ್]], ''[[Fugitives and Refugees: A Walk in Portland, Oregon]]''. ಕ್ರೌನ್, ೨೦೦೩. ISBN ೧-೪೦೦೦-೪೭೮೩-೮ * [[ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ ಹಾಲ್ಬ್ರೂಕ್]], ''ದ ಫಾರ್ ಕಾರ್ನರ್''. ಕಾಮ್‌ಸ್ಟಾಕ್ ಎಡಿಶನ್ಸ್, ೧೯೫೨. ISBN ೦-೮೯೧೭೪-೦೪೩-೦ * E. ಕಿಂಬಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್, ''ದ ಶೇಪಿಂಗ್ ಆಫ್ ಎ ಸಿಟಿ: ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಆಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒರೆಗಾನ್‌ ೧೮೮೫ ಟು ೧೯೧೫''. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೭೬. {{OCLC|2645815}} {{ASIN|B0006CP2A0}} * E. ಕಿಂಬಾರ್ಕ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾಲ್, ''ದ ಗ್ರೋತ್ ಆಫ್ ಎ ಸಿಟಿ: ಪವರ್ ಆಂಡ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒರೆಗಾನ್‌ ೧೯೧೫ ಟು ೧೯೫೦''. ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಜಾರ್ಜಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೭೯. ISBN ೦-೯೬೦೩೪೦೮-೧-೫ * ಜ್ಯುವೆಲ್ ಲ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್, ''ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ಪೀಪಲ್, ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಪವರ್, ೧೮೫೧–೨೦೦೧''. ಒರೆಗಾನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೩. ISBN ೯೭೮-೦೮೭೦೭೧೫೫೯೪ * {{cite book|author=MacGibbon, Elma|title=[http://www.secstate.wa.gov/history/publications%5Fdetail.aspx?p=63 Leaves of knowledge]|publisher=Shaw & Borden Co|year=1904}} ಎಲ್ಮ ಮ್ಯಾಕ್‌ಗಿಬ್ಬನ್ಸ್‌ಳ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಯಾಣದ ನೆನಪುಗಳು ೧೮೯೮ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ, ಅದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒರೆಗಾನ್‌ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ. ಅದು "ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ದ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಹಬ್" ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. * ಒಟೂಲ್, ರಾಂಡಲ್. [http://www.cato.org/pubs/pas/pa-596.pdf ''ಡಿಬಂಕಿಂಗ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌: ದ ಸಿಟಿ ದ್ಯಾಟ್ ಡಸ್‌ನಾಟ್ ವರ್ಕ್'' ]. ''ಪಾಲಿಸಿ ಅನಾಲಿಸಿಸ್. '' ''ಸಂ. ೫೯೬. '' ''ಕ್ಯಾಟೊ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಜುಲೈ ೯, ೨೦೦೭. '' == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sisterlinks|Portland, Oregon}} * [http://www.portlandonline.com/ ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ನಗರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100710115957/http://www.portlandonline.com/ |date=2010-07-10 }} ** [http://www.portlandmaps.com/ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮ್ಯಾಪ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722074758/http://www.portlandmaps.com/ |date=2010-07-22 }} (ಲಾಟ್-ಲೆವೆಲ್ GIS) ** [http://www.gis.ci.portland.or.us/maps/police/index.cfm ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಕ್ರೈಮ್‌ಮ್ಯಾಪರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915204607/http://www.gis.ci.portland.or.us/maps/police/index.cfm |date=2008-09-15 }} * [http://www.portlandalliance.com/ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬ್ಯುಸಿನೆಸ್ ಅಲೈಯನ್ಸ್ - ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080823201712/http://www.portlandalliance.com/ |date=2008-08-23 }} * [http://www.travelportland.com/ ಟ್ರ್ಯಾವೆಲ್ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌] * [http://www.platial.com/tinzeroes/map/2221?title=Demolished_Buildings_of_PDX. ಮ್ಯಾಪ್ ಆಫ್ ನೌ-ಡೆಮಾಲಿಶ್ಡ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ PDX] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080508175057/http://www.platial.com/tinzeroes/map/2221?title=Demolished_Buildings_of_PDX. |date=2008-05-08 }} ಮ್ಯಾಪ್ಡ್ ಆನ್ ಪ್ಲೇಟಿಯಲ್. '''[[ವಿಕಿ]]ಗಳಾಗಿಯೂ ಇರುವ ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ಗಳು''' * [[ಬೀವರ್ಟನ್]]‌ನ [[ಹೊವಾರ್ಡ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಯಾಮ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[WikiWikiWeb:|ವಿಕಿವಿಕಿವೆಬ್]]. ವಾರ್ಡ್ ವಿಕಿ ವಿಕಿ ವೆಬ್ಅವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ ವಿಕಿಯಾಗಿದೆ. * {{wikivoyage|Portland (Oregon)}} {{Clear}} == ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿ == {{PortlandOR}} {{Portland neighborhoods}} {{Clackamas County, Oregon}} {{Multnomah County, Oregon}} {{Washington County, Oregon}} {{Oregon}} {{USLargestCities}} {{Portland Freeways}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಅರ್ಬೇನಿಸಮ್]] [[ವರ್ಗ:ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಒರೆಗಾನ್‌]] [[ವರ್ಗ:1840ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒರೆಗಾನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬಂದರು ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೊಲಂಬಿಯಾ ನದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು]] 6xnzbtx34qq07fbnsplou788mc0aynv 0 24147 1431818 1429631 2026-10-12T13:25:43Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431818 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|300px|ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದ ತುಂಬಾ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮನೆತನಗಳವರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಅಧುನಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] {{History of China|BC=1}} [[ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್]] ಯುಗದಲ್ಲಿ, [[ಹಳದಿ ನದಿ]] (ಎಲ್ಲೊ ರಿವರ್) ಮತ್ತು [[ಯಾಂಗ್ತ್ಸೆ ನದಿ]]ಯ (ಯಾಂಗ್ತ್ಸೆ ರಿವರ್) ದಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, [[ಚೀನಾ]] ನಾಗರೀಕತೆಯು ಉಗಮವಾಯಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಹಳದಿ ನದಿಯೇ ಚೀನಾ ನಾಗರೀಕತೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲು ಎಂದು ಕೂಡಾ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. (ca. 1700 BC - 1046 BC) ಕಾಲದ [[ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಲಿಖಿತ '''ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸ''' ಇದ್ದುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೈವದ ಮೂಳೆಗಳು ಅಥವಾ [[ಒರಾಕಲ್ ಬೋನ್ಸ್]] ಮೇಲಿನ ಪುರಾತನ [[ಚೀನಾ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪಿಯು ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ್ದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. [[ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಬನ್ ದಿನಾಂಕ]] ನಮೂದಾಗಿರುವ ಈ ಮೂಳೆಗಳು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ 1500ಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಇದ್ದುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.<ref>ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಲೀರ್ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಣಾ ವಿಧಾನ 2005. ರೂತ್ಲೆದ್ಜ್ ಪು. 318 ISBN 0-415-21448-3.</ref> ಚೀನಾದ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ತತ್ವಜ್ಞಾನ]]ಗಳ ಮೂಲವು [[ಝೋ ಆಡಳಿತ]]ದ (1045 BC-256 BC) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 8 ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ಒತ್ತಡಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಝೋ ರಾಜಮನೆತನವು ಬಾಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂದುದು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳನ್ನೇ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ಝೋ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಈ ಅರಸು ಮನೆತನವು ಕ್ರಮೇಣ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಒಡೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. [[ವಸಂತ ಋತು ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತುಗಳು ಪ್ರಾರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದ]]ಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗುವ ಈ ಒಡಕು, '[[ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಕಾಲ]]'ದಲ್ಲಿಯಾಗಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221ರಲ್ಲಿ [[ಕಿನ್ ಶಿ ಹುಯಾಂಗ]]ನು ಹಲವಾರು ಯುದ್ಧದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ಪುನಃ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಚೀನಾ ಅರಸು ನಾಡೊಂದನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಎಲ್ಲ [[ಚೀನೀ ಇತಿಹಾಸದ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳು]] [[ಅಧಿಕಾರಶಾಹೀ]] ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದುವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಚೀನಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಗೆ ವಿಶಾಲ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರಲು ನೆರವಾಗಿವೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅಥವಾ ರೂಢಿಗತ ಚೀನೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜಕೀಯ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಡೆಯುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅದಲು ಬದಲಾಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದಲ್ಲದೆಯೇ, ಚೀನಾ ಅಪರೂಪಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಎಂಬಂತೆ [[ಒಳ ಏಶಿಯಾ]]ದ ಜನರಿಂದ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಂದಿ, [[ಹ್ಯಾನ್ ಚೈನೀಸ್]] ಜನ ಸಮುದಾಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಪರದೇಶಗಳಿಗೆ [[ವಲಸೆ]] ಹೋಗುವ, ಅಲ್ಲಿ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಒಂದರ ಜೊತೆಗೊಂದು ಬೇರೆಯಬಲ್ಲ ಶಕ್ತಿ]]ಯಿರುವ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುವ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಯ ಅಲೆಗಳು ಚೀನಾದ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವೇ ಆಗಿವೆಯಲ್ಲದೆ [[ಏಶಿಯಾ]]ದ ಹಲವಾರು ಭಾಗಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. == ಪೂರ್ವಇತಿಹಾಸ == === ಪಾಲಿಯೋಲಿಥಿಕ್ === {{See also|List of Paleolithic sites in China}} [[ಚೀನಾ]] ಈಗ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಅದು ಸುಮಾರು ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ''[[ಹೋಮೋ ಎರೆಕ್ಟಸ್]]'' ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾದುದಾಗಿದೆ.<ref name="MagnetostratigraphicDating">{{cite journal|author=Rixiang Zhu, Zhisheng An, Richard Pott, Kenneth A. Hoffman|title=Magnetostratigraphic dating of early humans of in China|journal=Earth Science Reviews|volume=61|month=June|year=2003|pages=191–361|url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|format=PDF|issue=3-4|access-date=2010-08-02|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724001314/http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|url-status=dead}}</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಕ್ಸಿಯಾವೋಶಾನಗ್ಲಿಯಾಂಗ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಶಿಲಾಯುಧಗಳು 1.36 ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಪದರು ಪದರಾದ, [[ಅಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಗುಣ]]ಗಳುಳ್ಳ ನೆಲದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರಬಹುದೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref name="Xiaochangliang">{{cite web|url=http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|title=Earliest Presence of Humans in Northeast Asia|publisher=[[Smithsonian Institution]]|accessdate=2007-08-04|archive-date=2007-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20070813201519/http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|url-status=dead}}</ref> [[ಶಾಂಕ್ಸಿ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ [[ಕ್ಸಿಹೌದು]]ವಿನ ಪುರಾತತ್ವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದೆ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1.27 ಮಿಲಿಯ ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಮೊದಲು ''ಹೋಮೊ ಎರೆಕ್ಟಸ್'' ಜನರಿಂದ ಬೆಂಕಿಯ ಬಳಕೆ ಆಗಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="MagnetostratigraphicDating"/> ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಯುವಾನ್ಮೌ]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯಾಂತಿಯನ್]] ಉತ್ಖನನಗಳು, ಮೊದ ಮೊದಲು ಜನಜೀವನ ಇತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೀನಾದ ''ಹೋಮೋ ಎರೆಕ್ಟಸ್'' ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ, 1923-27ರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಲಾದ [[ಪರ್ ಕಿಂಗ್ ಮ್ಯಾನ್]] ಅತ್ಯಂತ ಹೆಸರುವಾಸೀ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. [[ಲಿಯುಜ್ಹೋ]] ಮತ್ತು [[ಗುಯಾಂಗ್ಸಿ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಗೆದು ಶೋಧಿಸಲಾದ ಮೂರು ಮಡಿಕೆ ಚೂರುಗಳೂ ಕೂಡ ಜನಾಂಗ ಯ ಕುರುಹನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 16,500 ಮತ್ತು 19,900 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.<ref>[http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf ದಿ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಅರ್ಲಿ ಪಾಟರಿ ಇನ್ ಚೈನಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614011439/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf |date=2007-06-14 }} - ಲೇ. ಝಾಂಗ್ ಚಿ, ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ವಿಭಾಗ, ಪೀಕಿಂಗ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಚೀನಾ</ref> === ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ === {{See also|List of Neolithic cultures of China}} ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ ಯುಗದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 12,000 ಮತ್ತು 10,0000 ವರ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದಿರಬಹುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="neolithic period in china">{{cite web|title=Neolithic Period in China|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/cneo/hd_cneo.htm|work=Timeline of Art History|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]|month=October | year=2004|accessdate=2008-02-10}}</ref> ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾದ ಜನ [[ರಾಗಿ]], ನವಣೆಯನ್ನು ಹೋಲುವಂತಹ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಬೆಳೆದಿರಬಹುದೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಕುರುಹಾಗಿ, [[ರೇಡಿಯೋ-ಕಾರ್ಬನ್ ದಿನಾಂಕ]]ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆ ಜನಾಂಗ ಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ 7000 ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಎಂದು ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Rice and Early Agriculture in China|url=http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/legacy/banpo/banpo.html|work=Legacy of Human Civilizations|publisher=Mesa Community College|accessdate=2008-02-10|archive-date=2009-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827184517/http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/legacy/banpo/banpo.html|url-status=dead}}</ref> [[ಹೆನಾನ್]] ನ [[ಕ್ಸಿನ್ಜ್ಹೆಂಗ್]] ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿ [[ಪೀಲಿಗ್ಯಾಂಗ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು 1977ರಲ್ಲಿಯೆ ಶೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Peiligang Site|url=http://www.chinaculture.org/gb/en_artqa/2003-09/24/content_39079.htm|publisher=[[Ministry of Culture of the People's Republic of China]]|year=2003|accessdate=2008-02-10|archive-date=2007-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070807120030/http://www.chinaculture.org/gb/en_artqa/2003-09/24/content_39079.htm|url-status=dead}}</ref> ಕೃಷಿಯ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ದವಸ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಬೆಳೆಗಳ ಮರುಹಂಚುವಿಕೆ, ಅಲ್ಲದೆಯೇ, ಕೃಷಿ ಪರಿಣಿತರನ್ನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಚೀನೀಯರು ಸಂಪಾದಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|last=Pringle|first=Heather|title=The Slow Birth of Agriculture|url=http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm|work=[[Science (journal)|Science]]|date=1998|volume=282|page=1446|access-date=2010-08-02|archive-date=2011-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110820023435/http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm|url-status=dead}}</ref> [[ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್]] ಯುಗದ ನಂತರದ ಕಾಲಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಹಳದಿ ನದಿ]] ತೀರದ ಕಣಿವೆಯೇ ಹೊಸದೊಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಅಂಶ ಇಲ್ಲಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಚೀನೀ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಚ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಉತ್ಖನನದ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿ ಶೋಧನೆಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಹಳ್ಳಿಗಳೆಂದರೆ [[ಬಾನ್ಪೋ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಸಿಯಾನ್]].<ref>{{cite web|last=Wertz|first=Richard R.|title=Neolithic and Bronze Age Cultures|url=http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/02cul/c03s04.html|work=Exploring Chinese History|publisher=[[ibiblio]]|year=2007|accessdate=2008-02-10}}</ref> ಈ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಲೋಯೇಸ್ಸ್]] ಎನ್ನುವ ಹಳದಿ ದ್ರವವು ನದಿಯು ಹಳದಿಯಾಗಿ ಕಾಣಲು ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಆ ನದಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿರುವುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite encyclopedia|title=Huang He|url=http://www.bartleby.com/65/hu/HuangHe.html|encyclopedia=[[The Columbia Encyclopedia]]|edition=6th|year=2007|access-date=2010-08-02|archive-date=2009-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090605050404/http://www.bartleby.com/65/hu/HuangHe.html|url-status=dead}}</ref> ಚೀನಾದ ಪೂರ್ವೆತಿಹಾಸದ ಬಗೆಗೆ ಮುಂಚಿನಿಂದ ಇರುವ ಲಿಖಿತ ಮಾಹಿತಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗೂ ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅವುಗಳನ್ನು ಈಗಿನ ಅಂದರೆ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಘಟನಾವಳಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳು ಕೊಡುವ ವಿವರಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ನಡೆದಿರಬಹುದೆನ್ನಲಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರಚಿಸಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದಲ್ಲಿ, ಇತಿಹಾಸ ಪೂರ್ವ ಚೀನೀಯರ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಒಳನೋಟವು, ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಕಲ್ಪನೆಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗೆರೆಯೊಂದನ್ನು ಎಳೆದಿದ್ದು, ಅದು ಎಲ್ಲ ಕೋನಗಳಿಂದಲೂ ಮಸುಕಾಗಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮೂಲ ಈ ಅಸ್ಪಸ್ಟತೆ ಎಂಬುದು ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 7000ದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಚೀನೀಯರು [[ರಾಗಿ]], ನವಣೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದರ ಮೂಲಕ, [[ಜಿಯಾಹು]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ್ದರು. [[ನಿಂಗ್ಸಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಡಮೈಡಿ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ 3,172 [[ಗುಹಾಕೆತ್ತನೆಗಳು]] ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6000-5000ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ, 8,453 ಬಗೆಯ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ದೇವತೆಗಳು ಅಲ್ಲದೆ, ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತಿರುವ ಹಾಗೂ ಹುಲ್ಲು ಮೇಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಮನುಷ್ಯರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರ ಸಂಕೇತಗಳು ತೀರಾ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಬಳಸಿದ್ದರೆನ್ನಲಾದ ಚೀನೀ ಅಕ್ಷರಗಳೆಂದೇ ರುಜುವಾತಾಗಿರುವ ಉಲ್ಲೇಖಗಳೂ ಇವೆ.<ref>{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6669569.stm | work=BBC News | title=Chinese writing '8,000 years old' | date=2007-05-18 | accessdate=2010-05-04}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|title=Carvings may rewrite history of Chinese characters|publisher=[[Xinhua]] online|date=2007-05-18|accessdate=2007-05-19|archive-date=2017-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303223737/http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|url-status=dead}}</ref> ತದನಂತರ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2500ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ಲಾಂಗ್ಸ್ಹಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯು, [[ಯಾಂಗ್ ಶಾವ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಇತಿಹಾಸ. == ಪುರಾತನ ಯುಗ == {{See also|Xia Shang Zhou Chronology Project}} === ಕ್ಸಿಯಾ ಮನೆತನ (ca.2100BC- ಕ್ರಿ.ಪೂ.1600BC) === {{Main|Xia Dynasty}} ಚೀನಾದ ಕ್ಸಿಯಾ ರಾಜ ಮನೆತನವು(ca.2100BC- ಕ್ರಿ.ಪೂ.1600BC) ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ರಾಜಮನೆತನವೆಂದೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆ ಇತಿಹಾಸ ಗ್ರಂಥಗಳ ಪೈಕಿ ''[[ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯನ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಬ್ಯಾಂಬೂ ಯಾನಲ್ಸ್]]'' ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವು.<ref name="state1"/><ref>{{cite web|url=http://www-chaos.umd.edu/history/ancient1.html|title=The Ancient Dynasties|publisher=University of Maryland|accessdate=2008-01-12}}</ref> ಈ ರಾಜಮನೆತನದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಊಹಾಪೋಹಗಳು, ವಿರೋಧಗಳು ಇದ್ದರೂ, ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಈ ರಾಜಮನೆತನವು ಇದ್ದಿತೆಂದೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಶಿಜಿ'' ಅಥವಾ ''ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯನ್'' ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವ, ಹಾಗೆಯೇ ''ಬಾಂಬೂ ಯಾನಲ್ಸ್'' ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃವೂ ಆಗಿರುವ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞ [[ಸಿಮಾ ಕಿಯಾನ್]] (145-90 BC) ಅವರ ಪ್ರಕಾರ [[ಕ್ಸಿಯಾ ರಾಜಮನೆತನ]]ವು ಸುಮಾರು 4200 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹುತೇಕ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಕ್ಸಿಯಾ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೂ ಹಾಗೂ ಮಧ್ಯ [[ಹೆನನ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಎರ್ಲಿಟೋ]]ವಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾದ ಉತ್ಖನನಗಳಿಗೂ ಸಂಬಂಧ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2000 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಕಂಚಿನ ಲೋಹಪ್ರತಿಮೆ ದೊರಕಿರುವುದು ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ನೀಡಿದೆ.<ref>[http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm ಬ್ರಾನ್ಜ್ ಏಜ್ ಚೈನಾ] ಎಟ್ [http://www.nga.gov/ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ]</ref> ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಮಡಿಕೆ ಚೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಿನಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಂಪರಾಗತ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿದ ನಂತರ ಆ ಆಕೃತಿಗಳು ಅಧುನಿಕ ಚೀನೀ ಭಾಷೆಯನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೋಲುತ್ತವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20050213035644/http://www.gog.com.cn/gz/art0402ca615230.htm ಏರ್ಲಿಟೋ ಮಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಬರುವ ಲಿಪಿ ([[ಸರಳೀಕೃತ ಚೀನಾ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವುದು)</ref> ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಖಚಿತ ಆಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಂಗ್ ನ [[ಒರಾಕಲ್ ಬೋನ್ಸ್]] ಅಥವಾ [[ಜೌ]] ಕಂಚಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಲಿಪಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಕ್ಸಿಯಾ ರಾಜಮನೆತನವು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೀನೀ ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಸಿಯಾ ರಾಜಮನೆತನವು ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1600ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ಮಿಂಗ್ತಿಯಾವೋ ಕದನ]]ದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಂಡುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. === ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ (ca.1700-1046 BC) === {{Main|Shang Dynasty}} [[ಚಿತ್ರ:China 1.jpg|left|thumb|ಶಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರೆಗೆ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ, ಹಳದಿ ನದಿ ದಡದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಮುಂದುವರಿದ, ವಿಂಗಡಣೆಯಾದ ಸಮಾಜಗಳ ಪಳಿಯುಳಿಕೆಗಳು]] ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ಲಿಖಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪ್ರಾಯಶಃ ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದೀಚೆಗೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗಷ್ಟೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಅದು ಮೂಳೆಗಳ ಮೇಲೋ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮೇಲೋ, ''[[ಒರಾಕಲ್ ಬೋನ್ಸ್]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಶಾಸನದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಪ್ರಚುರಪಡಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ರಿ.ಪೂ.ca.1600-1046 ರಲ್ಲಿ ಶಾನ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನು ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯ ಗುಂಪು ಮುಂಚಿನ ಶಾಂಗ್ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ [[ಅರ್ಲಿಗಾಂಗ್]], [[ಜ್ಹೆಂಗ್ ಝೌ]] ಮತ್ತು ಶಾಂಗ್ ಚೆಂಗ್ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದದ್ದು. ಎರಡನೆಯ ಗುಂಪು, ನಂತರದ ಶಾಂಗ್ ಅಥವಾ ಯಿನ್ (殷) ಅವಧಿಯ ಮೂಲದ್ದು ಹಾಗೂ ಅದು ಒರಾಕಲ್ ಬೋನ್ ಬರವಣಿಗೆಗಳಿರುವ ದೊಡ್ಡ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಧುನಿಕ [[ಹೆನನ್]] ನ '[[ಅನ್ಯಾಂಗ್]]' ಶಾಂಗ್ ನ 9 ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಪೈಕಿ ಕಡೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. (ca.1300-1046 BC) [[ಶಾಂಗ್ ನ ಟಾಂಗ್]] ಎಂಬುವ ಅರಸನಿಂದ ಹಿಡಿದು [[ಶಾಂಗ್ ನ ಕಿಂಗ್ ಝೌ]] ಎಂಬುವ ಅರಸನತನಕ ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನವು 31 ಅರಸರನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಚೀನೀಯರು ಹಲವಾರು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ, ವಾಯುದೇವತೆಗಳು, ಆಕಾಶದೇವತೆಗಳು, ಅಲ್ಲದೆಯೇ ಇತರೆ ದೇವಾನುದೇವತೆಗಳನ್ನು ಆಳಿದ ಪರಮಾತ್ಮ [[ಶಾಂಗ್ಡಿ]] ಎನ್ನುವ ದೇವರನ್ನೂ ಅವರು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಜೀವಿಸಿದ್ದ ಹಲವಾರು ಜನ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಿಕರು ಅಂದರೆ ತಮ್ಮ ಅಜ್ಜ ಮುತ್ತಜ್ಜರು ಸತ್ತ ನಂತರ ದೇವತೆಗಳಾಗುತ್ತಾರೆಂದು ಅಗಾಧವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಹಾಗೆ ಸತ್ತು ದೇವತೆಗಳಾದ ನಂತರ ತಮ್ಮನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ದೇವರೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುಟುಂಬವೂ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪರಿಪಾಠ ಹೊಂದಿದ್ದಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ.1500 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಚೀನೀಯರು ಲಿಖಿತ ಒರಾಕಲ್ ಬೋನ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಳತೊಡಗಿದ್ದರು. ಝೌ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬರುವ ವೇಳೆಗೆ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1100ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ)ಚೀನೀಯರಾಗಲೇ ಸ್ವರ್ಗದ ಪ್ರತಿರೂಪವೆಂದೇ ಹೊಲಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ''ತಿಯಾನ್'' ಎಂಬ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಬಲವೊಂದರ ಆರಾಧನೆಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಶಾಂಗ್ಡಿ ಯಂತೆಯೇ ಚೀನೀಯರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಸ್ವರ್ಗವು ಇತರೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯತೆ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ [[ಸ್ವರ್ಗದ ಆಣತಿ]]ಯಂತೆ ಚೀನಾವನ್ನು ಆಳುವವರು ಯಾರು ಎಂಬುದು ಕೂಡ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಸ್ವರ್ಗದ ಆಣತಿಯಿದ್ದ ಅರಸುಗಳು ಎಷ್ಟು ಕಾಲ ಬೇಕಾದರೂ ಆಳಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಸಹಜ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೋ, ಮಹಾರಾಣಿಯೋ ಸ್ವರ್ಗದ ಆಣತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಬ್ಬನು ಜನಗಳ ಮೇಲಿನ ತನ್ನೆಲ್ಲ ಕಾಳಜಿ, ಕಳಕಳಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಾನೆಂದು ಸಹ ನಂಬಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕುತ್ತರವಾಗಿ, ರಾಜಮನೆತನವು ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಸ್ವರ್ಗದ ಆಣತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಹೊಸದೊಂದು ರಾಜವಂಶವು ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಭಗಳೂ ಇದ್ದವು. ''ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ ಆಫ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟೋರಿಯನ್'' ಕೃತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಆರು ಸಲ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಕೊನೆಯದಾದ ಮತ್ತು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಘಟನೆ ಎಂದರೆ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1350ರಲ್ಲಿ [[ಯಿನ್]] ನಗರಕ್ಕೆ ಶಾಂಗ್ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ ಈ ಮನೆತನ ಸುವರ್ಣ ಯುಗಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದು. ತೀರ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಿನ್ ವಂಶವು ಶಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಅರ್ಧರೂಪವೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸಹ ಇತಿಹಾಸದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ಯಿನ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಪ್ರತಿರೂಪವಿದ್ದಂತೆಯೇ ಎಂದು. ನಂತರ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದು ಹೋದ [[ಚೀನಾ|ಚೀನಾದ]] ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರುಗಳು ಒಂದು ರಾಜಮನೆತನವು ಮತ್ತೊಂದು ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಉರುಳಿಸಿ ಆಳುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದೇ ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮುಂಚಿನ ಚೀನಾದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆ ತೆರನಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಚೀನಾದ ಕೆಲ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಕ್ಸಿಯಾ ಮತ್ತು ಶಾಂಗ್ ಮನೆತನಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ ಎರಡು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಶಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಝೌ ರಾಜಮನೆತನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅನ್ಯಾಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉತ್ಖನನಗಳು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ ಪುರಾವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ, ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳು ಸಮಕಾಲೀನ ಅನ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತ್ಯರ್ಥಗಳನ್ನು ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಇತ್ಯರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿನೋಡಲು ಹಿಂದುಮುಂದು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಸಾಂಕ್ಸಿಂಗ್ಡುಯಿ]]ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತುಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದ ನಾಗರೀಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲೂ ಅನ್ಯಾಂಗ್ ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೋಲುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ತುಂಬಾ ಅನಿರ್ಣಯಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅನ್ಯಾಂಗ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಶಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಎಷ್ಟು ದೂರದತನಕ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೋತಿವೆ. ಸಧ್ಯದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ, ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಊಹಾಪೋಹವೇನೆಂದರೆ, ಅಧಿಕೃತ ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಶಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದ ಅನ್ಯಾಂಗ್ ಮನೆತನವು, ಈಗ ಪ್ರಾಪರ್ ಚೀನಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಿಲೀನವಾಗಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೆಯೇ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಕೂಡ ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. === ಝೌ ರಾಜಮನೆತನ (1066-ca.221 BC) === [[ಚಿತ್ರ:You with zigzag thunder pattern.jpg|thumb|ಬ್ರಾನ್ಜ್ ರಿಚುಅಲ್ ವೆಸೆಲ್ (ಯು) ಪಶ್ಚಿಮ ಝೌ ಮನೆತನ]] {{Main|Zhou Dynasty}} ಚೀನಾದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಝೌ ರಾಜಮನೆತನದವರದ್ದು ಬಹು ಸುದೀರ್ಘ ಆಳ್ವಿಕೆ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1066 ರಿಂದ to ಖಚಿತವಾಗಿ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 221 ರವರೆಗೆ) ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಎರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ, [[ಝೌ ರಾಜಮನೆತನ]]ದವರು [[ಹಳದಿ ನದಿ]]ಯ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಂಗ್ ಮನೆತನವನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಝೌ ಮನೆತನದವರು [[ಅರೆ-ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ]] ಪದ್ಧತಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರುವುದು ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. [[ಶಾಂಗ್]] ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಝೌ ವಂಶದವರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಝೌ ನಾಯಕನನ್ನೇ ಪಶ್ಚಿಮದ ರಕ್ಷಕ ಎಂದು ಶಾಂಗ್ ಅರಸರುಗಳು ನೇಮಿಸಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮುಂದೊಮ್ಮೆ, ಝೌ ಮನೆತನದ ಅರಸ '[[ಕಿಂಗ್ ವು]]' [[ಝೌ ನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ತನ್ನ ಸಹೋದರನನ್ನು 'ಝೌ'ನ ರಾಜ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, [[ಮುಯೆ]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಶಾಂಗ್ ಅರಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಝೌ ಅರಸನು [[ಸ್ವರ್ಗದ ಅಣತಿ]]ಯ ನೆಪವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಶಸ್ವೀ ರಾಜಮನೆತನವೂ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇದೇ ವಶೀಲಿಕೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಝೌ ಮನೆತನದವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ಅಧುನಿಕ [[ಕ್ಸಿಯಾನ್]] ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದ, ಹಳದಿ ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾದ [[ವೈ ನದಿ]]ಯ ದಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ, ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ, [[ಯಂಗ್ತ್ಸೆ ನದಿ]]ಯ ತಟವನ್ನೂ ತಲುಪಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ, ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದ ಜನಾಂಗಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೇ ಮೊದಲನೆಯ ನಿದರ್ಶನ. === ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತುಗಳ ಅವಧಿ (722-476 BC) === {{Main|Spring and Autumn Period}} [[ಚಿತ್ರ:Pu with openwork interlaced dragons design.jpg|thumb|ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೆಣೆದಂತಿರುವ ಡ್ರಾಗನ್ ಕಲಾಕೃತಿಯುಳ್ಳ ಚೀನಾದ ಪು ವೆಸೆಲ್, ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತು]] ಕ್ರಿ.ಪೂ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತು]]ವಿನಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಜರುಗುತ್ತದೆ. ಈ ನೆನಪಿಗಾಗಿ, ಇದನ್ನ [[ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತುಮಾನದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆ]]ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ, ಝೌ ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನೆಲ್ಲ ಪಟ್ಟು ಬಿಡದೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು [[ಪ್ರಾಬಲ್ಯ]] ಸಾಧಿಸಲು ಮುಂದಾದದ್ದು. ಯಾವಾಗ ವಾಯುವ್ಯದೆಡೆಯಿಂದ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದ [[ಕಿನ್]] ಮುಂತಾದ ರಾಜವಂಶಸ್ತರು ಝೌ ಮನೆತನದವರ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೇ ಪೂರ್ವದ [[ಲ್ಯುಯಾಂಗ್]] ನ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗಿಸುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸತೊಡಗಿದರೋ, ಆಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹದಗೆಡತೊಡಗಿತು. ಈ ಸಂಗತಿಗಳು ಪೌರ್ವಾತ್ಯ ಝೌ ಮನೆತನದ ಉದಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿ ಆ ಮೂಲಕ ಝೌ ವಂಶದವರ ಎರಡನೆಯ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಘಟ್ಟವೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ನೂರು ರಾಜ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದರಂತೆ ಎದ್ದು ನಿಂತ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಜಕೀಯದ, ಅಧಿಕಾರದ ಚುಕ್ಕಾಣಿ ಹಿಡಿದವರೆಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬಲಶಾಲೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೇ. ಆ ಮೂಲಕ ಅವರು ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಝೌ ವಂಶಸ್ತರಿಗೆ ಅನುಗುಣರಾಗಿದ್ದರೆಂದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕರುಗಳು ತಮ್ಮಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾವೇ ಬಿರುದು ಬಾವಲಿಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಚೀನಾ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ [[ನೂರು ಚಿಂತನ ಶಾಲೆಗಳು]] ಇದೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಕಾಲೀನವಾದ ಮತ್ತು ಇದೆ ರೀತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ [[ಕನ್ಫ್ಯುಷಿಯಾನಿಸಂ]], [[ತಾವೊಯಿಸಂ]], [[ಲೀಗಲಿಸಂ]] ಮತ್ತು [[ಮೊಹಿಸಂ]] ಚಿಂತನ ಶಾಲೆಗಳು ಕೂಡ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಉತ್ತರವೆಂಬಂತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು. ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಝೌ ರಾಜಮನೆತನದ ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದಯವಾಗುವ ಮತ್ತು ಪತನವಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಚೀನಾ ನೂರಾರು ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಂತೂ ಕೋಟೆಯಿರುವ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಂತೆ ಇವೆಯಷ್ಟೇ. === ಯುದ್ಧಾಧೀನ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅವಧಿ (476-221 BC) === {{Main|Warring States Period}} ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಕ್ರಿ.ಪೂ. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಏಳು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಆಮೇಲೂ ಕೂಡ ಈ ಏಳು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಒಡಕು ಮೂಡಿ, ಯುದ್ಧಗಳಾಗಿ, ಈ ಅವಧಿಯನ್ನೇ [[ಯದ್ಧಾಧೀನ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅವಧಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೨೫೬ ರ ತನಕ [[ಝೌ]] ಅರಸನೊಬ್ಬ ಇದ್ದರೂ, ಅವನು 'ಕೇವಲ ಹೆಸರಿಗೆ ಅರಸ' ಮಾತ್ರ ಎಂಬಂತಿದ್ದು, ಅವನಿಗಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರದ ಮಿತಿಯೂ ಕೂಡ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು. ಯಾವಾಗ ಈ ಯುದ್ಧಾಧೀನ ರಾಜ್ಯಗಳ ನೆರೆಯ ಉಪಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾದ [[ಸಿಚುಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಲಿಯಾವೊನಿಂಗ್]] ಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವೋ, ಆಗಿನಿಂದ ಅವುಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಮಿಲಿಟರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮಿಲಿಟರಿ ಅಧಿಕಾರಿ]]ಗಳ ರಾಜ್ಯಭಾರಕ್ಕೊಳಪಟ್ಟವು.(郡縣/郡县) ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶಿಶಿರ ಋತುಗಳು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಈಗಲೂ ಕೂಡ ಇದರ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ [[ಶೆಂಗ್ ಮತ್ತು ಕ್ಸಿಯಾನ್]] ಪ್ರಾಂತ್ಯ(ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕಾಂಟಿ 省縣/省县)ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಈ ಅವಧಿಯ ಕಡೆಯ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕ್ರಿಯೆಯು ಕಿನ್ ಅರಸ [[ಯಿಂಗ್ ಜ್ಹೆಂಗ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಕ್ರಿ.ಪೂ.214ರಲ್ಲಿ ಇತರ ಆರು ಬಲಾಡ್ಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಒಗ್ಗೂಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳಾಗಿದ್ದ [[ಝೆಜಿಯಾಂಗ್]], [[ಫುಜಿಯನ್]], [[ಗ್ಯ್ವಂಗ್ಡಾಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಗುಯಂಗ್ಕಸಿ]]ಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಯಿಂಗ್ ಜ್ಹೆಂಗ್ ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಉಳ್ಳವನಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯ [[ಪ್ರಥಮ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] ಎಂದು ಸ್ವಯಂಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. == ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಯುಗ == === ಕಿನ್ ರಾಜ ಮನೆತನ (221-206 BC) === [[File:QinshihuangBW.jpg|thumb|ಕಿನ್ ಶಿ ಹುಅಂಗ್ ]] {{Main|Qin Dynasty}} [[ಕಿನ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ವು ಉದಯವಾಗಿ [[ಕಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗೆ ಅದು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವತನಕದ ಈ ಅವಧಿಯನ್ನೇ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು 'ಪರಮಾಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಚೀನಾ' ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಏಕೀಕೃತ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅರಸುತನದೊಂದಿಗೆ [[ಕಿನ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಕೇವಲ 12 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರೂ, [[ಹ್ಯಾನ್ ಚೈನೀಸ್]] ತಾಯ್ನಾಡು ಎಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಬಿಗಿಯಾದ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ [[ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ]] ನಡೆಯುವ ಸರಕಾರದೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆಡಳಿತವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕ್ಸಿಯಾನ್ ಯಾಂಗ್]] ಎಂಬಲ್ಲಿ (ಇಂದಿನ [[ಕ್ಸಿಯಾನ್]] ಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ)ಇರುವಂಥದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಾನು ದಿಟ್ಟವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲು ನೆರವಾಗಿದ್ದ ಕಾನೂನಿನ ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕಿನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು, ಅರಸನೊಬ್ಬನು ಧೃಢವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕಾನೂನಿನ ಖಚಿತ ಅಧಿಕಾರದ ಅನುಭವ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ನಂಬಿದ್ದವನು. ಸೇನಾ ವಿಸ್ತರಣಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗಿದ್ದ ಇದೇ ಸೇನಾ ತತ್ವವು ಕಿನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಗಳ ಕ್ರೂರ, ಪಾಶವೀ ಮೌನ, '[[ಗ್ರಂಥ ಉರಿಸಿ, ಗ್ರಂಥಿಕರನ್ನು ಹೂಳಿ]]' ಮುಂತಾದ ವಿರೋಧದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಕಿನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ಅಧಿಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಹಾನ್ ಸಿಂಥೆಸಿಸ್ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಬಹುಶಃ ಈ ವಿಚಾರವೇ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಪುಟಿಗೆ ಕೊಡುವ ಮಾಡ್ಯೂಗೆಟ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲೂ ಅನುವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Terracotta Army-China2.jpg|thumb|ದಿ ಟೆರ್ರಕೋಟಾ ಆರ್ಮಿ ಆಫ್ ಕಿನ್ ಶಿ ಹುಅಂಗ್]] [[ಚೀನಾದ ಮಹಾಗೋಡೆ]]ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ [[ಕಿನ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ದವರ ಪಾತ್ರ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದು. ಅವರ ಅಧಿಕಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಮೊದಲಾದ ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ [[ಮಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ದವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸಿ, ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಿನ್ ವಂಶದವರ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಗಳೆಂದರೆ, ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆಡಳಿತದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಸಂಕೇತ ಸಂಹಿತೆ, ಲಿಖಿತ ಲಿಪಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಆಡಳಿತದ ಅಳತೆಗೋಲು ಮತ್ತು ವಸಂತ, ಶಿಶಿರ ಹಾಗೂ ಯುದ್ಧಾಧೀನ ಅವಧಿಗಳು ಕೊಡಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಅಡೆತಡೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಚೀನಾದ ರಾಷ್ಟೀಯ ವಿತ್ತ ಚಿಹ್ನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ತೀರ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾದ ಬಂಡಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಗಾಲಿಗಳ ಸುತ್ತಳತೆ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅದು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯದ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಲಾಭ ಇತರರಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆಯುರಿ ತರಿಸುವಂತಿರಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಷಯಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.uobuy.com/upload/2005/9/19/200591911278032621125.jpg|title=Book "QINSHIHUANG"|accessdate=2007-07-06|archive-date=2007-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070703101114/http://www.uobuy.com/upload/2005/9/19/200591911278032621125.jpg|url-status=dead}}</ref> === ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನ (202 BC–ಕ್ರಿ.ಶ. 220) === {{Main|Han Dynasty}} {{See|History of the Han Dynasty}} [[ಚಿತ್ರ:ChangXingongdeng.jpg|thumb|ಬಾಗಿರುವ ಸ್ತ್ರೀಯೊಬ್ಬಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ, 2ಡನೆ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ, ತೆರೆಯುವ ಮುಚ್ಚುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುವ ಹಾನ್ ಮನೆತನದ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪ.]] [[ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ದ ಉದಯವಾದದ್ದು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 206ರಲ್ಲಿ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 202 – ಕ್ರಿ.ಶ. 220). [[ಲಿಯೂ ಬ್ಯಾಂಗ್]] ಇದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಚಕ್ರವರ್ತಿ. [[ಕನ್ಫ್ಯೂಷಿಯಸ್ ನ ತತ್ವ]]ಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿ, ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಮನೆತನವೆಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇದರದ್ದು. ಮುಂದೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಚೀನಾದ ಕೊನೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಇದೇ ತತ್ವವು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನದಡಿಯಲ್ಲಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕಲೆ ಮೊದಲಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. [[ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯು ಚೀನಾ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆಯನ್ನು ಏಕೀಕೃತಗೊಳಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೇ, ಮುಂದಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ ಕೂಡ. ಈ ಹಂತದಲ್ಲಿ, [[ಹನ್ಸ್]] ರಾಜ್ಯದವರೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ, [[ಕ್ಸಿಯೊಂಗು]] ಮನೆತನವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡು ಮನವೊಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಆಧುನಿಕ [[ಒಳ ಮಂಗೋಲಿಯ]]ದವರೊಡನೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಅವರಿಂದಲೇ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ [[ಗಾನ್ಸು]], [[ನಿಂಗ್ಕ್ಸಿಯ]] ಮತ್ತು [[ಕಿನ್ ಘೈ]]ಗಳನ್ನ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ಘಟನೆಯು, ಚೀನಾ ತನ್ನ ನೆರೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್]] ಮೂಲಕ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಹಾಂ ರಾಜಮನೆತನದ ಜನರಲ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಬಾನ್ ಚಾವೋ]] ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳನ್ನು [[ಪಾಮಿರ್ಸ್]] ನಿಂದ ಕ್ಯಾಸ್ಪಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಎಲ್ಲೆಯವರೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ್ದನು.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440601/Ban-Chao ಬ್ಯಾನ್ ಚವೋ] ಬ್ರಿಟಾನಿಕ ಆನ್ಲೈನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ</ref> ಮೊದಲ ಕೆಲ [[ರೋಮನ್ ರಾಯಭಾರಿಗಳು ಚೀನಾಕ್ಕೆ]] ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ, ಕ್ರಿ.ಶ. 166ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ. 284ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಚೀನೀ ಮೂಲಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸಮಾಜದ ಉನ್ನತ ವರ್ಗವೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವರಿಂದ ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಭೂ ಅತಿಕ್ರಮಣತೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ತೆರಿಗೆ ಮೂಲವನ್ನೇ ಒಣಗಿಸಿ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಕ್ರಿ.ಶ. 9ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟ ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರನಾಗಿದ್ದ [[ವ್ಯಾಂಗ್ ಮಾಂಗ್]] ನು ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಪಾಯುವಾಗಿದ್ದ [[ಕ್ಸಿನ್ (ಹೊಸ) ರಾಜಮನೆತನ]]ವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿ, ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಜಮೀನುದಾರರು, ಭೂಮಾಲೀಕರು ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅವರು ಯಾವಾಗಲೂ ರೈತರ ಪರವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಇಂಥ ಅಸ್ಥಿರತೆಯು ಮುಂದೆ ಸಾಕಷ್ಟು ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು, ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. [[ಕ್ಸಿಯಾನ್]] ನ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಲುವೊಯಾಂಗ್]] ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ [[ಗುವಾನ್ ಗ್ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯು ಜಮೀನುದಾರರ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಸಹಾಯದಿಂದ ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹೊಸ ಯುಗವನ್ನೇ [[ಪೂರ್ವ ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟರ ಮಧ್ಯೆ ಮತ್ತೆ ಅವೇ ಹಳೆಯ ಭೂ ಕಬಳಿಕೆ, ಅತಿಕ್ರಮಣ, ಹಗೆತನ, [[ಆಸ್ಥಾನ ಸ್ತ್ರೀಸಂಗ]], [[ನಪುಂಸಕತ್ವ]] ಇತ್ಯಾದಿ ಅಸಂಬದ್ಧ, ಅನುಮಾನಿತ ವಿಷಯಗಳ ಮತ್ತು ವೈರತ್ವಗಳ ನಡುವೆ ಹಾನ್ ಮನೆತನ ಕಡೆಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 184ರಲ್ಲಿ [[ಮಹಾಸೇನಾನಿಗಳು]] ತೋರಿದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿಯೇ [[ಹಳದಿ ಪೇಟದ ಕ್ರಾಂತಿ]] ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧ ವಾತಾವರಣದ [[ತ್ರೈರಾಜ್ಯ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಮೂರೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೆಣಗಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟವನ್ನೇ ತುಂಬಾ ರಸಿಕತೆಯಿಂದ, ಸ್ವಾರಸ್ಯದಿಂದ ''[[ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರೇಮ]]'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಟೀಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. === ವೇಯ್ ಮತ್ತು ಜಿನ್ ಅವಧಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 265–420) === {{Main|Cao Wei|Jin Dynasty (265-420)}} ಕ್ರಿ.ಶ. 208ರಲ್ಲಿ [[ಕಾವೋ ಕಾವೋ]] ಅರಸನು ಉತ್ತರದ ಭಾಗವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವನ ಮಗನು [[ವೇಯ್]] ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ. 220ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವೇಯ್ ಮನೆತನಕ್ಕೆ [['ಶು']] ಮತ್ತು [['ವು']] ಎಂಬ ವಿರೋಧೀ ಬಣಗಳು ಕಾಡತೊಡಗಿ, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಯಂಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಚೀನಾವನ್ನು [[ಮೂರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಜ್ಯ]]ಗಳಾಗಿ ಒಡೆದು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಈ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಿನ್ ಮತ್ತು ಹಾನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅಧಿಕಾರ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿನ ಅಧಿಕಾರ ದಾಹದ ಹೆಚ್ಚಳದ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕ್ರಿ.ಶ. 280ರಲ್ಲಿ [[ಜಿನ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾದಾಗ್ಯೂ, ವು ಹು ಮನೆತನದ ಉದಯವಾಗುವತನಕ ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. === ವು ಹು ಅವಧಿ (ಕ್ರಿ.ಶ. 304–439) === {{Main|Sixteen Kingdoms|Wu Hu uprising}} ಜಿನ್ ಮನೆತನದವರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್ ನ ಲಾಭ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಸಮಕಾಲೀನ ಹಾನ್ ಮನೆತನದವರಲ್ಲದ ಚೀನೀಯ [[ವು ಹು]] ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿನವರು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಬಹುತೇಕ ಚೀನಾವನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹಾನ್ ಚೀನೀಯರು [[ಯಾಂಗ್ತ್ಸೀ ನದಿ]]ಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನೆಡೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರು. ಕ್ರಿ.ಶ. 303ರಲ್ಲಿ [[ಡೈ]] ಜನಾಂಗದವರು ದಂಗೆಯೆದ್ದು ನಂತರ [[ಚೆಂಗ್ಡು]] ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮುಖಾಂತರ, [[ಚೆಂಗ್ ಹಾನ್]] ರಾಜ್ಯಭಾರ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ಲಿಯೂ ಯುವಾನ್]] ನ ಕೈ ಕೆಳಗಿನ [[ಕ್ಸಿಯೊಂಗ್ನು]] ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಲಿನ್ ಫೇನ್ ಕಾಂಟಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವೇ [[ಹಾನ್ ಜ್ಹಾವೋ]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಲಿಯೂ ಯುವಾನ್ ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಬರುವ ಲಿಯೂ ಕಾಂಗ್ ಕಡೆಯ ಇಬ್ಬರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಿನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು, ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುತ್ತಾನೆ 4 ಮತ್ತು 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಪಾರ್ಶ್ವ ಉತ್ತರ ಚೀನಾವನ್ನು ಆಳಲು ಬಂದ ಚೀನೀಯೇತರ ಮನೆತನಗಳಿಗೆ [[ಹದಿನಾರು ರಾಜ್ಯಗಳು]] ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದ್ದವು. [[ಟರ್ಕ್ಸ್]] ನ ಹಿರಿಯ ತಲೆಮಾರಿನವರಿಂದ ಹಿಡಿದು, [[ಮಂಗೋಲರು]], [[ಟಿಬೆಟಿಯನ್ನರು]] ಮೊದಲಾದ ಹಲವಾರು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಈ [[ನೋಮ್ಯಾಡಿಕ್]] ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊದಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಿತ ಹಾಗೂ [[ನಾಗರೀಕರಣಗೊಂಡ]] ಜನರ ಹಾಗೆಯೇ ಇದ್ದುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು, ಅದರಲ್ಲೂ [[ಕಿಯಾಂಗ್]] ಮತ್ತು ಕ್ಸಿಯೊಂಗ್ನು ಜನಾಂಗದವರಿಗೆ, ಹಾನ್ ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾ ಮಹಾಗೋಡೆಯ ಒಳಗೇ, ಸರಹದ್ದುಗಳಿಂದೀಚೆಗೆ ಇರಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Chinese Boddhisattva statue.jpg|thumb|upright|ಬೋಧಿಸತ್ವನ ಲೈಮ್ ಸ್ಟೋನ್ ವಿಗ್ರಹ, ಉತ್ತರ ಕಿ ರಾಜಮನೆತನ. ಕ್ರಿ.ಶ. 570. ಈಗಿನ ಮಾಡರ್ನ್ ಹೆನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದುದು]] === ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಚೀನಾದ ರಾಜಮನೆತನಗಳು (ಕ್ರಿ.ಶ. 420–589) === {{Main|Southern and Northern Dynasties}} 420ರಲ್ಲಿ [[ಪೂರ್ವದ ಜಿನ್ ರಾಜಮನೆತನ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಶ್ಯೇಷವಾದ ನಂತರ, ಚೀನಾ [[ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಮನೆತನಗಳ]] ಅವಧಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಹಾನ್ ಜನಾಂಗದವರು ಅದು ಹೇಗೋ ನಾಮಿಡಿಕ್ ಪಂಗಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಕ್ಸಿಯಾನ್ಬೀ]] ಸೇನೆಯ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗೆ ಅವರ ಜನಾಂಗವು ಉಳಿದು, ಮುಂದುವರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ, [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ವು ಇರಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಅತ್ಯಂತ ಘನಘೋರ ಚರ್ಚೆಗಳೂ, ಸಂವಾದಗಳೂ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಅರಸು ಮನೆತನಗಳ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ವರ್ತುಲಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಡೆಗೆ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಮನೆತನಗಳ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಗೆ ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು [[ತಾವೋ]] ಈ ಎರಡೂ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಅನ್ಯೋನ್ಯವಾಗಿದ್ದರು. 589ರಲ್ಲಿ, [[ಸುಯಿ]] ಮನೆತನವು ದಕ್ಷಿಣದ ಕಟ್ಟ ಕಡೆಯ ವಂಶವಾಗಿದ್ದ [[ಚೆನ್]] ಮನೆತನವನ್ನು ಸೇನಾ ಬಲದಿಂದ ನಿರ್ನಾಮ ಮಾಡಿ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದ ಮನೆತನಗಳ ಅವಧಿಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. === ಸುಯಿ ರಾಜಮನೆತನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 589–618) === {{Main|Sui Dynasty}} 589ರಲ್ಲಿ, ಸತತ ನಾಲ್ಕು ಶತಮಾನಗಳ ಒಡಕು ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ, [[ಸುಯಿ ರಾಜಮನೆತನ]]ವು ತಾನು ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಚೀನಾವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮರುಜೋಡಣೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದು ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವಕಾರಿಯಾದದ್ದು. ಸುಯಿ ಮನೆತನವು ಚೀನಾವನ್ನು ಪುನಃ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ್ದಲ್ಲದೆ, ಹಲವಾರು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಆ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಾಗಿದ್ದ [[ಟಾಂಗ್]] ನ ವಾರಸುದಾರರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಕಿನ್ ಮನೆತನದವರ ಹಾಗೆಯೇ ಸುಯಿ ಮನೆತನ ಕೂಡ ತನ್ನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹಾಗೇ ಅವನತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿತು. ಕಿನ್ ಮನೆತನದವರಂತೆಯೇ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನಾ ಇತಿಹಾಸವು ಸುಯಿ ವಂಶವನ್ನು ಅಪನಂಬಿಕೆಯ ಅರಸು ಮನೆತನವೆಂದೇ ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ, ಸುಯಿ ಆಡಳಿತವು ಕಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಒತ್ತಡದ, ಒರಟುತನದ ಎರಡನೆಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ. ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶದ ಧನಾತ್ಮಕ ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಕಾಳಜಿ ಅತ್ಯಲ್ಪವಾದ್ದು. === ಟಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 618–907) === [[ಚಿತ್ರ:Tang horse.jpg|thumb|ತ್ರಿವರ್ಣದ ಗಾಜಿನ ಪರ್ಸೆಲೆನ್ ಕುದುರೆ, ಚೀನಾದ ಟಾಂಗ್ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಕ್ರಿ.ಶ.700]] {{Main|Tang Dynasty}} ಜೂನ್ 18, 618ರಲ್ಲಿ [[ಗೌಜು]] ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರುವುದರ ಮೂಲಕ [[ಟಾಂಗ್ ವಂಶ]]ವು ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ಸಮೃದ್ಧಿಯ, ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ನವೀನ ಲೋಕವೊಂದು ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]]ವು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಧಾನ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಮನೆತನದವರೆಲ್ಲರಿಂದ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಂದಲೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಆಧುನಿಕ [[ಕ್ಸಿಯಾನ್]] ಅಥವಾ [[ಚಾಂಗ್ಎನ್]], ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಧಾನಿಯು, ಪ್ರಸ್ತುತ, ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವೆಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ, ಟಾಂಗ್ ಮಾತು ಹಾನ್ ಮನೆತನಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ವಂಶಗಳು ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾನ್ ನಂತೆಯೇ, ಟಾಂಗ್ ಸಹ ತನ್ನ ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದೆಡೆಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಹೊರಳುವ ಹಾಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತ್ತು. ದೂರ ದೂರದ ದೇಶಗಳ ತನಕ ಚೀನಾದ ವ್ಯಾಪಾರ, ವಹಿವಾಟುಗಳು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರೂ ಕೂಡ ಚೀನಾದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದರು. [[ಸಮಾನ-ಭೂಮಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಎನ್ನುವ ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದು ಚೀನಾದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಟಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ಬಂದುದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮನಾಗಿ ಅವರವರ ಅಗತ್ಯಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ, ಯಾವ ಅಂತಸ್ತು, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೇ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಂಚಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 860ರಿಂದ ಈಚೆಗಷ್ಟೇ, ಟಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಆಂತರಿಕ ವಿರೋಧ, ಕಲಹಗಳಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು [[ನಾನ್ಜ್ಹಾವೋ ರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದೆಡೆಗೆ ಕಳಿಸಿ, ಅವನತಿಯ ಹಾದಿ ಹಿಡಿದದ್ದು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಾಸೇನಾನಿ [[ಹುಆಂಗ್ ಚಾವೋ]] ಸುಮಾರು 200,000 ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಕೊಂದು, [[ಗುಅಂಗ್ ಝೌ]] ಅನ್ನು 879ರಲ್ಲಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆಯೇ, ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ವಿದೇಶೀ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೆಲೆಗಟ್ಟನ್ನೂ ಸಹ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.<ref>[http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/judaism/kaifung.html ಕೈಫಂಗ್ ಜ್ಯೂಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081028113532/http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/judaism/kaifung.html |date=2008-10-28 }} ಕುಮ್ಬ್ರಿಯಾ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ</ref> 880ರ ಕೊನೆಕೊನೆಗೆ ಲುವೊಯಾಂಗ್ ನು ಆತನಿಗೆ ಶರಣಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. 881ರ ಜನವರಿ 5ರಂದು, ಹುಆಂಗ್ ಚಾವೋ [[ಚಾಂಗನ್]] ಅನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಕ್ಸಿಜಾಂಗ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು [[ಚೆಂಗ್ಡು]]ವಿಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಹುವಾಂಗ್ ನು ಹೊಸದೊಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಾಜ್ಯಭಾರಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅದೂ ಕೂಡ ಕ್ರಮೇಣ ಟಾಂಗ್ ಸೇನಾಬಲದವರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಬೆನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ರಾಜಕೀಯ ನರಕವೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಐದು ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳು (ಕ್ರಿ.ಶ. 907–960) === {{Main|Five Dynasties and Ten Kingdoms Period}} ಟಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಬಿರುಕಿನ ಅವಧಿಯನ್ನೇ '[[ಪಂಚವಂಶಗಳು ಮತ್ತು ದಶದೇಶಗಳ ಅವಧಿ]]' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧ ಶತಮಾನ ಮಾತ್ರವಷ್ಟೇ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಈ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅವಧಿಯು 907ರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡು 960ರಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಚೀನಾ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಿಂದ ಬಹು-ರಾಜ್ಯ ದೇಶವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಚೀನಾದ ಹೃದಯ ಭಾಗವಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ, ಮುಖ್ಯವಾದ ಐದು ಆಡಳಿತಗಳು ಒಂದಾದ ನಂತರ ಒಂದರಂತೆ ಅತೀ ಶೀಘ್ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಬಂದು ನಶಿಸಿಹೋದವು. ಇದೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಇನ್ನೂ ಹತ್ತು ಸದೃಢ ಆಡಳಿತಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಚೀನಾದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ದಶರಾಜ್ಯಗಳ ಅವಧಿ ಎಂದೂ ಕೂಡ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಾಂಗ್, ಲಿಯಾವ್, ಜಿನ್ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕ್ಸಿಯಾ ರಾಜಮನೆತನಗಳು (ಕ್ರಿ.ಶ. 960–1234) === [[ಚಿತ್ರ:Li Di, Homeward Oxherds in Wind and Rain.jpg|thumb|ಹೋಂವರ್ಡ್ ಅಕಸರ್ಡ್ಸ್ ಇನ್ ವಿಂಡ್ ಎಂಡ್ ರೇನ್, ಲಿ ದಿ ಯಾವ್ರಿಂದ, 12ನೆ ಶತಮಾನ]] {{Main|Song Dynasty|Liao Dynasty|Western Xia|Jin Dynasty, 1115-1234}} {{See|History of the Song Dynasty}} ಸುಮಾರು 960ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಸಾಂಗ್ ಮನೆತನ]]ದವರು ಬಹುತೇಕ ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ರಾಜಕೀಯ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. [[ಕೈಫೆಂಗ್]] (ಈಗಿನ [[ಬೀಜಿಂಗ್]]) ಎಂಬಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, [[ಖಿಟಾನ್]], [[ಲಿಯಾವೊ ರಾಜಮನೆತನ]]ದವರು [[ಮಂಚೂರಿಯ]] (ಈಗಿನ [[ಮಂಗೋಲಿಯ]])ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಚೀನಾ]]ದ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. 1115ರಲ್ಲಿ [[ಜುರ್ಚೆನ್]] ಹಾಗೂ ಜಿನ್ ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಬಂದು 10ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಲಿಯವೋ ವಂಶವನ್ನೇ ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಧ್ಯೆ, ಈಗಿನ ವಾಯುವ್ಯ ಚೀನಾದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾದ [[ಗಾನ್ಸು]], [[ಶಾಂಕ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ನಿಂಗ್ಕ್ಸಿಯಾ]]ಗಳು ಒಗ್ಗೂಡಿ, ಆಗಿರುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಸಿಯಾ ವಂಶ]]ವನ್ನು [[ತಂಗುಟ್]] ಬುಡಕಟ್ಟಿನವರು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮನೆತನವು 1032ರಿಂದ 1227ವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಜಿನ್ ರಾಜಮನೆತನವು ಉತ್ತರ ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ಕೈಫೆಂಗ್ ನ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿ, ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು [[ಹಾಂಗ್ ಝೌ]] ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. (杭州) ದಕ್ಷಿಣದ ಸಾಂಗ್ ಮನೆತನವು ಸಹ ಜಿನ್ ವಂಶದವರನ್ನು ತನ್ನ ಮಹಾಪ್ರಭುಗಳು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ, ಸಾಂಗ್, ಜಿನ್ ಮತ್ತು [[ತಂಗುಟ್]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕ್ಸಿಯಾ]] ವಂಶಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಿಂದ ತಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಸೇನಾ ಒತ್ತಡಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಸಾಂಗ್ ಮನೆತನವು ಉತ್ತಮ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಣ್ಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು, [[ಗನ್ ಪೌಡರ್]] ನ ಬಳಕೆ, ಆಯುಧಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಕೂಡ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವುದಲ್ಲದೆ, 1161ರಲ್ಲಿ ಯಂಗ್ತ್ಸೀ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಜರುಗುವ, [[ತಂಗ್ದಾವೋ ಯುದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಕೈಶಿ ಯುದ್ಧ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಜಿನ್ ಮನೆತನದವರ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದವರ ಸೇನಾ ವಿಜಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ, ಚೀನಾದ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲ ಶಾಶ್ವತ [[ನೌಕಾ]] ನೆಲೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆ ಆರಂಭಗೊಂಡದ್ದು 1132ರಲ್ಲಿ, [[ದಿಂಘಯಿ]]ಯ [[ಅಡ್ಮಿರಲ್]] ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ. ಇದು ನಡೆದದ್ದು [[ಸಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ರೆನ್ಝಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರ ಜ್ಞಾನಗಳು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಅವಧಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ [[ಆಡಳಿತ-ಬುದ್ಧಿಜೀವಿ]]ಗಳಾದ [[ಸು ಸಾಂಗ್]] (1020–1101) ಮತ್ತು [[ಶೇನ್ ಕುವೋ]] (1031–1095) ಅವರು ಇದ್ದದ್ದು. ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾನಿಕ ಒಳ ಪಿತೂರಿಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ದ್ವೇಷಗಳು, ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಗಳ ಮತ್ತು ಮಡಿವಂತಿಕೆಯ ಪಂಡಿತರುಗಳ ನಡುವೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ವಾಂಗ್ ಅಂಶಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಮಾ ಗುಆಂಗ್]] ರ ನಡುವೆ ಹೊಗೆಯಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಚೀನೀಯರು, [[ಝು-ಕ್ಸಿ]] ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ್ದ [[ನಿಯೋ-ಕನ್ಫ್ಯುಶಿಯನ್]] ತತ್ವವನ್ನು ಅನುಸರಿಸ ತೊಡಗಿದ್ದರು. ಸಾಂಗ್ ಮನೆತನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಗಳಾದುವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಜಿಜ್ಹಿ ತಾಂಗ್ ಜಿಯಾನ್]]'' ಕೂಡ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಉನ್ನತವಾಗಿದ್ದವು. ತುಂಬಾ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣವಾದ ಆಚರಣೆಗಳಾದ ''[[ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕಿಂಗ್ ಮಿಂಗ್ ಉತ್ಸವ]]'' ಮತ್ತು ''[[ನೋಮ್ಯಾಡ್ ಕೊಳಲಿನ ನಾದದ 18 ಗೀತೆಗಳ ಗಾಯನ]]'', ಇವಿಷ್ಟೂ ಅಲ್ಲದೆ, ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠ ಬುದ್ಧಚಿತ್ರಕಲಾವಿದರಾದ [[ಲಿನ್ ಟಿಂಗುಇ]] ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದುವು. === ಯುವಾನ್ ರಾಜಮನೆತನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1271–1368) === {{Main|Yuan Dynasty}} [[ಚಿತ್ರ:Ch'ien Hsüan 002.jpg|thumb|ಯಂಗ್ ಗುಇ ಫೇಯಿ ಕುದುರೆ ಹತ್ತುತ್ತಿರುವುದು, ಕ್ಸಿಯನ್ ಕ್ಸುವನ್ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1235-1305)]] [[ಜುರ್ಚೆನ್]] ಜನಾಂಗದವರಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ [[ಜಿನ್ ಮನೆತನ]]ವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ [[ಮಂಗೋಲರು]] ದಕ್ಷಿಣದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಸಾಂಗ್ ಮನೆತನದವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೀರ್ಘವೂ ಹೀನಾಯವೂ ಆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿಯೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಆಯುಧಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅವಧಿಯನ್ನು ನಂತರ ''[[ಪ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮಂಗೋಲಿಕಾ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಾರ್ಕೋ ಪೋಲೋ]] ಮೊದಲಾದ ಸಾಹಸಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರು ಯೂರೋಪಿನಿಂದ ಚೀನಾದವರೆಗೂ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ, ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಚೀನಾದ ಅಚ್ಚರಿಗಳನ್ನು ಯೂರೋಪಿಗೂ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಯುವಾನ್ ರಾಜಮನೆತನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಪಂಗಡಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ: ಮೊದಲನೆಯದು ಬೆಂಗಾಡಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಬಯಸಿದ ಮಂಗೋಲರ ಒಂದು ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿದ ಮಂಗೋಲರ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಂಪು. ಚೀನಾದ ರೀತಿ-ನೀತಿ, ರಿವಾಜುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇರಾದೆಯಿದ್ದ, [[ಜೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ]]ನ ಮೊಮ್ಮಗ [[ಕುಬ್ಲಾಯಿ ಖಾನ್]] ನು [[ಯುವಾನ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ನಗರವನ್ನು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಇಡೀ ಚೀನಾವನ್ನು ಆಳಿದ ಮೊದಲ ಮನೆತನವೆಂದರೆ ಯುವಾನ್ ಮನೆತನ. [[ಯಾನ್ ಯುನ್ ನ ಹದಿನಾರು ಆಡಳಿತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ]] ಜೊತೆಗೆ ಬೀಜಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಲಿಯವೋದ ವಶಕ್ಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 938ರಲ್ಲೇ ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಅದು ಇಡೀ ಚೀನಾವನ್ನ ಯಾವತ್ತೂ ಆಳದ [[ಜಿನ್]] ರಾಜವಂಶದವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತೆಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಖಚಿತ ಮಾಹಿತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, [[ಮಂಗೋಲರ ದಾಳಿ]]ಗೂ ಮೊದಲು ಚೀನಾದಲ್ಲಿದ್ದ ಜನವಸತಿಯ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೧೨೦ ದಶಲಕ್ಷಗಳಷ್ಟು. ಆದರೆ, 1279ರ 1300 ಜನಗಣತಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆ ಸಂಖ್ಯೆ ಮುಟ್ಟಿದ್ದು ಕೇವಲ 60 ದಶಲಕ್ಷ ಜನರನ್ನ<ref>ಪಿಂಗ್ ಟಿ ಹೋ, ಸುಂಗ್-ಚಿನ್ ಚೀನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಅಂದಾಜು ವಿವರಣೆ - ''ಎಟುದೆಸ್ ಸಾಂಗ್'', ಸೀರೀಸ್ 1, ನಂ. 1, (1970) ಪು. 33-53</ref>. 14ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಭೀಕರ ಸೋಂಕು ರೂಗಗಳಾದ [[ಪ್ಲೇಗ್]], [[ಕಪ್ಪುಸಾವು (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಡೆತ್)]]ಗಳಿಂದಾಗಿ ಚೀನಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸರಿಸುಮಾರು 30 ಪ್ರತಿಶತಃ ಜನರು ಬಲಿಯಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|url = http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&topic=1|title = Course: Plague|access-date = 2021-07-17|archive-date = 2007-11-18|archive-url = https://web.archive.org/web/20071118121009/http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&topic=1|url-status = bot: unknown}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.experiencefestival.com/a/Black_Death_-_Consequences/id/617544|title = Black Death - Consequences}}</ref> === ಮಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1368–1644) === {{Main|Ming Dynasty}} {{See|History of the Ming Dynasty|Tibet during the Ming Dynasty}} [[ಚಿತ್ರ:Court Ladies of the Former Shu by Tang Yin.jpg|thumb|ಮಾಜೀ ಶು ವಂಶದ ಆಸ್ಥಾನ ಮಹಿಳೆಯರು - ಮಿಂಗ್ ಕಲಾವಿದ ಟಾಂಗ್ ಯಿನ್ (1470-1523)]] [[ಚಿತ್ರ:明太祖.jpg|left|thumb|ಮಿಂಗ್ ವಂಶದ ರೂವಾರಿ ಹಾಂಗ್ ವು ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] ಒಂದು ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಯುವಾನ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮಂಗೋಲರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮೃದು ಧೋರಣೆಗಳೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ತೀರಾ 1340ರಿಂದೀಚೆಗೆ, ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಪರಿಸರ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದಾಗಿ, ರೈತಾಪಿ ಜನರು ರೊಚ್ಚಿಗೆದ್ದು ದಂಗೆಯೇಳುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ 1368ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ [[ಮಿಂಗ್ ವಂಶ]]ದವರಿಂದ ಯುವಾನ್ ಮನೆತನವು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಕೂಲಿಕಾರರ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗೀಕರಣದಿಂದ, ನಗರೀಕರಣವೂ ಹೆಚ್ಚತೊಡಗಿತು. [[ನಾನ್ಜಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ನಂತಹ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಖಾಸಗಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡತೊಡಗಿದವು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ, ಕಾಗದ, ಸಿಲ್ಕ್, ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಸಲೆನ್ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತುಗಳ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿದವು. ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ನಗರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅದರಲ್ಲೂ, ಕೆಲ ನಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿದ್ದ ಪಿನ್ನುಗಳು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಅಪರಿಚಿತರ ಬಗೆಗಿನ ಭೀತಿ]] (ಕ್ಸಿನೋಫೋಬಿಯ) ಮತ್ತು ಪ್ರಖ್ಯಾತ, ನೂತನ [[ನಿಯೋ-ಕನ್ಫ್ಯುಶಿಯನಿಸ್ಮ್]] ನ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಿಂಗ್ ಮನೆತನದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಚೀನಾ ದೇಶವು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿಯಂತೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹೊರಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದೊಂದಿಗಿನ ಇತರ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದವು. [[ಜ್ಹೆಂಗ್ ಹೇ]] ನ ನೇತೃತ್ವದ ಮಹಾಯಾನದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು [[ಹಿಂದೂಮಹಾಸಾಗರ]]ವನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡು, [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಯುವಾನ್ ಮನೆತನದ ರೂವಾರಿ [[ಝೂ ಯುವಾನ್ ಝಾಂಗ್]] ಅಥವಾ [[ಹಾಂಗ್-ವು]] ವಾಣಿಜ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದ, ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ, ಲಾಭಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಆಲೋಚನೆಗಳಿದ್ದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ವೃತ್ತಿ ಮೂಲದಿಂದ ಆತನೊಬ್ಬ ಕೃಷಿಕನಾಗಿದ್ದುದೂ ಕೂಡಾ ಮಿಂಗ್ ಆಡಳಿತವು ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ಕೊಡಲು ಕಾರಣವಿರಬಹುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ, ಸಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯನ್ ಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಚಿತ್ರಣ ಕಂಡು ಬರದೇ, ಅವರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ಕೆಲಸಗಳನ್ನೇ ನಂಬಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಂಗೋಲಿಯನ್ನರ ಕಾಲದ ನಿಯೋ-ಫ್ಯೂಡಲ್ ಜಮೀನುದಾರತ್ವದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಿಂಗ್ ಆಡಳಿತಾವಧಿಯ ಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ವಾಪಾಸು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಮೀನು, ತೋಟ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುರೀತ್ಯಾ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಸರಕಾರವೇ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಿ, ಗುತ್ತಿಗೆ ಕೊಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಖಾಸಗೀ ಜೀತ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಯೋಂಗ್-ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ನಿಧನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ, ಕೃಷಿಮಾಲೀಕರುಗಳು ಚೀನಾದ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಕೆಲ ಕೃಷಿ ಕಾನೂನುಗಳು, ಚೀನಾ ದೇಶವು ಹಿಂದಿನ ರಾಜರುಗಳ, ಮನೆತನಗಳ ಆಡಳಿತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದ, ಬಡತನ, ಕ್ಷಾಮಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|left|thumb|ಮಿಂಗ್ ಚೀನಾ ಯಾನ್ಗಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ]] ಮಿಂಗ್ ಮನೆತನವು ಅತ್ಯಂತ ಸದೃಢ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣ ಕೇಂದ್ರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಇಡೀ ರಾಜ್ಯವನ್ನೇ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ, ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಝು ಯುವಾನ್ ಝಾಂಗ್ ನು ತುಂಬಾ ಅವಶ್ಯವೆನಿಸಿದ್ದ, [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಸೆಕ್ರೆಟರೀಸ್]] (内阁) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ, ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಆತನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಹೆಚ್ಚು ನಿರಂಕುಶವಾದುದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಬಂಧೀ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅಧಿಕಾರಶಾಹೀ ಕಾಗದಪತ್ರಗಳ, ಲಿಖಿತ ಅಹವಾಲುಗಳ, ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅನುಮೋದನಾ ಪತ್ರಗಳ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಹುಕುಮುಗಳ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ತೆರಿಗೆ ದಾಖಲೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ, ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಸಹಕಾರ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಿಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ಈ ಅಧಿಕಾರಶಾಹೀ ಬುದ್ಧಿಯೇ ಮುಂದೆ ಅವರನ್ನು ಸಮಾಜದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ಕೊಡದೆ, ಕ್ರಮೇಣ ಆ ಸಂತತಿಯೇ ನಶಿಸಿ ಹೋಯಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯಂಗ್-ಲೇ ಯು ತನ್ನ ಜೊತೆಗಾರ ಅರಸರಿಗೆ ಅವರವರ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವರನ್ನೆಲ್ಲ ಒಂದುಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಚೀನಾದ ಸರಹದ್ದುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಶ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ದೊಡ ಹಡಗುಸ್ಥಂಭಗಳಿರುವ, 1500ಟನ್ ಭಾರ ಹೊರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ನೌಕಾ ಪಡೆಯೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ದಶಲಕ್ಷ ಸೈನಿಕರ ಪದಾತಿದಳವೂ, (ಕೆಲ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು 1.9 ದಶಲಕ್ಷ{{Who|date=March 2009}}) ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಚೀನಾ ಸೈನ್ಯವು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಂನ್ನು ಜಯಿಸಿ]], ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚೀನಾ ನೌಕಾಬಲವು ಚೀನಾದ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟಿ, ಹಿಂದೂ ಮಹಾ ಸಾಗರವನ್ನು ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕಡಲ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾ [[ಪೂರ್ವ ಟರ್ಕಿಸ್ತಾನ್]] ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನೂ ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಏಶಿಯಾದ ಹಲವಾರು ಕಡಲಸಂಬಂಧೀ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಂದ ಚೀನಾದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಪ್ಪಕಾಣಿಕೆಗಳು ಹರಿದು ಬರುತ್ತವೆ. ಸ್ವದೇಶೀ ಹಾಗೂ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಪೈಕಿ [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೆನಾಲ್]] ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಅಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಗೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತೀ ವರ್ಷಕ್ಕೆ 100,000ಟನ್ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಲು ಚೀನಾ ಸಮರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಲನೆಯ ತತ್ವವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಪ್ಯಾಲೆಸ್ ಖ್ಯಾತಿಯ ಬೀಜಿಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಈಗಿರುವ [[ಫಾರ್ಬಿಡನ್ ಸಿಟಿ]]ಯ ಸಧ್ಯದ ವೈಭವ ಆಗ ನಿರ್ಮಿತವಾದದ್ದು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ, ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದ ಬಹುತೇಕ ಸದೃಢತೆಯಾ ಶೋಷಣೆ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಳಕೆಯಾದದ್ದು. ಕೃಷಿಕರು ಹೊಸ ಹೊಸ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಪಾರ್ಸಲೆನ್ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ತಲೆಯೆತ್ತತೊಡಗುತ್ತವೆ. 1449ರಲ್ಲಿ [[ಎಸೆನ್ ತಾಯಿಸಿ]]ಯು [[ಒಯಿರಟ್]] ಮಂಗೋಲ್ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಉತ್ತರ ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮೂಲಕ, [[ಟುಮು]] ವಂಶದ [[ಜ್ಹೆಂಗ್ಟಾಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. 1542ರಲ್ಲಿ ಮಂಗೋಲರ ನಾಯಕ [[ಅಲ್ತಾನ್ ಖಾನ್]] ಎಂಬುವನು ಉತ್ತರ ಚೀನಾದ ಗಡಿಭಾಗವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. 1550ರ ಹೊತ್ತಿಗಂತೂ ಬೀಜಿಂಗ್ ನ ಉಪಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅವನು ತಲುಪಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಇದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಚೀನಾ ದೇಶಕ್ಕೆ [[ಜಪಾನೀ ಕಡಲುಗಳ್ಳರು]] ನೈಋತ್ಯ ಭಾಗದ ಕಡಲತೀರಕ್ಕೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯುವ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೂ ಇತ್ತು.<ref>"ಚೀನಾ > ಇತಿಹಾಸ > ದಿ ಮಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ > ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ > ದಿ ಡಿನಸ್ತಿಕ್ ಸಕ್ಸೆಶನ್", ''ಬ್ರಿಟಾನಿಕ ಆನ್ಲೈನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ'', 2007</ref> ಈ ಕಡಲುಗಳ್ಳರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೆನ್ಯುಗಲ್ [[ಕಿ ಜಿಗುಅಂಗ್]] ಪಾತ್ರ ಹೆಚ್ಚಿನದು. [[ಜಿಯಾಜಿಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾದ ಭೂಕಂಪವೆಂದರೆ [[ಶಾಂಕ್ಸಿ ಭೂಕಂಪ]]. 1556ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಈ ಭೀಕರ ಭೂಕಂಪದ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 830,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಜೀವ ತೆರಬೇಕಾಯಿತು. ವಿದೇಶೀ ದಾಳಿಕೋರರಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಯ ಸಲುವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಚೀನಾದ [[ಮಹಾಗೋಡೆ]]ಯ ಕಡೆಯ ಹಂತದ ಕಟ್ಟುವಿಕೆ ಆಗಿದ್ದು ಮಿಂಗ್ ರಾಜವಂಶದವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ. ಮಿಂಗ್ ಮನೆತದವರಿಗೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೊದಲೇ ಚೀನಾ ಮಹಾಗೋಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಹುತೇಕ ಮುಕ್ತಾಯದ ಮತ್ತು ರಿಪೇರಿ ಕೆಲಸಗಳು ಜರುಗಿದ್ದು ಮಿಂಗ್ ಅರಸರ ಅವಧಿಯಲ್ಲೇ. ಇವತ್ತಿನ ಗೋಡೆಯ ಸ್ವರೂಪದ ಮುಖ್ಯ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳೆಂದರೆ ಮಿಂಗ್ ಅರಸರುಗಳು. ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮತ್ತು ಅಮೃತಶಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು; ಫಿರಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ===ಕಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ (ಕ್ರಿ.ಶ. 1644–1911)=== [[ಚಿತ್ರ:The Reception.JPG|thumb|left|ಪೆಕಿನ್ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಗೌರವ ಸ್ವೀಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ರಾಯಭಾರಿ (ಮಕರ್ಟ್ನೆ)ಜೇಮ್ಸ್ ಗಿಲ್ಲರಿ ರಚಿಸಿ, ಕೆತ್ತಿಸಿರುವುದು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1792ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ.]] [[ಚಿತ್ರ:Qing china.jpg|thumb|300px|1892ರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ಚೀನಾದ ಉಪ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] {{Main|Qing Dynasty}} [[ಮಂಚೂಸ್]] ವಂಶದವರಿಂದ ಸೋಲುಂಡ ಬಳಿಕ ಕಡೆಯ [[ಹಾನ್ ಚೀನಾ]] [[ಮನೆತನ]]ವಾಗಿದ್ದ [[ಮಿಂಗ್]], [[ಕಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ದವರಿಗೆ (1644–1911) ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲೇಬೇಕಾಯಿತು ಮಂಚೂಸರು ಮೊದಲು ''[[ಜುರ್ಚೆನ್]]'' ಜನಾಂಗದವರೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾವಾಗ ಬೀಜಿಂಗ್ 1644ರಲ್ಲಿ [[ಲಿ ಜೈಚೆಂಗ್]] ಒಕ್ಕಲಿಗ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿತೋ, ಕಡೆಯ ಮಿಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಚೊಂಗ್ಜೆನ್]] ನು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಇದಾದ ನಂತರ ಮಂಚು ಮನೆತನದವರು ಮಿಂಗ್ ನ ಗೆಂಗುಯಲ್ [[ವು ಸಂಗುಯಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು [[ಬೀಜಿಂಗ್]] ನ ಮೇಲಿನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇದೆ ಮುಂದೆ ಕಿಂಗ್ ಮನೆತನದವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೀನಾ ಆಡಳಿತದ ಕನ್ಫ್ಯುಷಿಯನ್ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಮಂಚು ವಂಶದವರು ತಮ್ಮ [[ಪ್ರಾಪರ್ ಚೀನಾ]] ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮಂಚು ಜನರು ಹಾನ್ ಚೀನೀ ಜನರನ್ನು ಕ್ಯು ಆರ್ಡರ್ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವಿಶೇಷ [[ಕ್ಯು ಕೇಶವಿನ್ಯಾಸ]], ಉಡುಗೆ ತೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಕ್ಕೊಳಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾನ್ ನವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಗೆಯಾಗಿದ್ದ ''[[ಹಾನ್ಫು]]'' ವಿನ ಜಾಗಕ್ಕೀಗ ಮಂಚು-ವಿನ್ಯಾಸದ ''[[ಕಿಪಾವೋ]]'' [[ಬ್ಯಾನ್ನರಮೆನ್]] ಉಡುಗೆ ಮತ್ತು ''[[ಟ್ಯಾಂಗ್ ಝುವಾಂಗ್]]'' ಗಳು ಕಾಲಿಟ್ಟಿವೆ. [[ಕಾಂಗ್ಸ್ಕಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]]ಯು [[ಚೀನಾದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಆಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುನಾಗಿ ಸಮಗ್ರವಾಗಿಯೂ, ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿಯೂ, ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು [[ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಪದಕೋಶ]]ವೊಂದರ ರಚನೆಗೆ ಆದೇಶ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕಿಂಗ್ ಮನೆತನವು [[ಎಂಟು ಬಾವುಟಗಳು]] ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಭೂತ ಸೇನಾಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಲಾಂಛನವೊಂದರ ರಚನೆಗೂ ಮುಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾವುಟ ಮಾಡುವ ಕೂಲಿಕಾರರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ಕೈಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಅವರು ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಅವರನ್ನು ತುಂಬಾ ಘನವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿ, ಅಗತ್ಯ ಅನುಕೂಲಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು. ವಾರ್ಷಿಕ ಪಿಂಚಣಿ, ಜಮೀನು ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ ಮೊದಲಾದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:China imperialism cartoon.jpg|left|thumb|ಫ್ರೆಂಚ್ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಚಿತ್ರ 1890 ರಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಯುಕೆ, ಜರ್ಮನಿ, ರಷಿಯ, ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಗಳ ನಡುವೆ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಚೀನಾದ ಪೈ ನಕ್ಷೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ]] ಮುಂದಿನ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, [[ಮಿಂಗ್]] ಮನೆತನದವರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲೇ ಇದ್ದ [[ಯುನ್ನಾನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಈಗ ಕಿಂಗ್ ವಂಶಸ್ಥರೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ಜೊತೆಗೆ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವದ ವಲಯವನ್ನು [[ಕ್ಸಿನ್ ಜಿಯಾಂಗ್]], [[ಟಿಬೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಮಂಗೋಲಿಯ]] ಗಳ ಮೇಲೂ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಿಂಗ್ ನ ಹಿಡಿತ ಸಡಿಲಗೊಂಡು ಅದು ದುರ್ಬಲವಾಗತೊಡಗಿತು. [[ಓಪಿಯಂ]]ನ್ನು ಮಾರುವುದರ ಮೂಲಕ ಚೀನಾದ ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧ ಕುದುರಿಸುವ ಹುನ್ನಾರದಲ್ಲಿದ್ದ ಬ್ರಿಟನ್ನಿಗೆ ಚೀನಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ನಿಯಮಗಳು ಓಪಿಯಂ ಅನ್ನು ರಫ್ತು ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಅದರ ಆಸೆಗೆ ತಣ್ಣೀರೆರೆಚುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆ ಶುರುವಾದ ವಿರೋಧ ಕಡೆಗೆ 1840ರಲ್ಲಿ [[ಮೊದಲ ಓಪಿಯಂ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ 1842ರಲ್ಲಿ [[ನಾನ್ಕಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ [[ಹಾಂಗಕಾಂಗ್]] ನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ನಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಟಯಿಪಿಂಗ್ ರೆಬೇಲ್ಲಿಯನ್]] (1851–1864) ಎನ್ನುವುದು ಚೀನಾದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಚಳುವಳಿ. ಚೀನಾದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಟೈಪಿಂಗ್ ತಿಯಂಗೋ ಎನ್ನುವ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಕ್ರಿಷ್ಟಿಯನ್ ಸಮುದಾಯದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದ, 'ಸ್ವರ್ಗದ ಅರಸು' ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ಹಾಂಗ್ ಕ್ಸಿಕ್ವ್ಯಾನ್ ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅನಂತರವೇ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಟೈಪಿನ್ಗ್ಸ್ ಜನರು ಕಡೆಗೂ ಹತ್ತಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು. 1864ರಲ್ಲಿ [[ಮೂರನೇ ನಾನ್ಕಿಂಗ್ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ ಟೈಪಿಂಗ್ ಸೇನೆಯು ನಾಶವಾದದ್ದು. 15ವರ್ಷಗಳ ಬಂಡಾಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸಾವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 20ದಶಲಕ್ಷಗಳು.<ref name="Userserols">ಯುಸೆರ್ಸರೋಲ್ಸ್ "[http://users.erols.com/mwhite28/wars19c.htm ಯುಸೆರ್ಸೆರೋಲ್ಸ್ ]." ''19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಯುದ್ಧಗಳ, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗಳ, ಪಾಶವೀ ಕೃತ್ಯಗಳ ಗಣತಿ '' 2007-04-11 ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಂತೆ</ref> ಇದರೊಟ್ಟಿಗೆ, ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆಯೇ, ಭೌತಿಕವಾಗಿ ಕೂಡ ಈ ಬಂಡಾಯಗಳು ಮಾನವ ಜೀವಗಳನ್ನೂ ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡವು. ಈ ಬಂಡಾಯದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳೆಂದರೆ, [[ಪುಂತಿ-ಹಕ್ಕಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಯುದ್ಧ]]ಗಳು, [[ನಿಯೇನ್ ಚಳುವಳಿ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಚಳುವಳಿ]], [[ಪಾನ್ಥಾಯ್ ಚಳುವಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಕ್ಸರ್ ಚಳುವಳಿ]].<ref>ದಮ್ಸನ್ ಹಾರ್ಪರ್, ಸ್ಟೀವ್ ಫಾಲನ್, ಕಾತ್ಜಾ ಗಸ್ಕೆಲ್, ಜೂಲೀ ಗ್ರಂದ್ವಿಗ್, ಕೆರೋಲಿನ್ ಹೆಲ್ಲರ್, ಥಾಮಸ್ ಹುಹ್ತಿ, ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಮೇನ್ಯೂ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಪಿಟ್ಸ್ ಲೋನ್ಲಿ ಪ್ಲಾನೆಟ್ ಚೀನಾ 9. 2005. ISBN 1-74059-687-0</ref> ಕಿಂಗ್ ಮನೆತನದವರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ ಅಥವಾ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಬಂಡಾಯದ ಅಥವಾ [[ತಾರತಮ್ಯದ ಒಪ್ಪಂದ]]ಗಳ್ಯಾವುವೂ ಅವರು ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾಡಿದವುಗಳಲ್ಲ. ಹಲವು ಕೋನಗಳಿಂದ ಈ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, 19ನೆಯ ಶತಮಾನ ತಂದೊಡ್ಡಿದ ಯಾವುದೇ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಉಂಟಾದ ಅಸಮರ್ಥತೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವರು ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೊರೆ ಹೋಗಿರಬಹುದು ಎನಿಸುತ್ತದೆ. 1860ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, [[ಕಿನ್]] ರಾಜಮನೆತನವು ಬೆಲೆಕಟ್ಟಲಾಗದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಜೀವಗಳನ್ನೇ ಒತ್ತೆಯಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನೇ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಡ್ಡಿತಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮುಖಾಂತರ ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ನಾಯಕರುಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡವರು [[ಸೇನಾಧಿಪತಿಗಳ ಆಳ್ವಿಕೆ]]ಯು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. [[ಸ್ವಯಂಬಲಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಚಳುವಳಿ]]ಯ ಮೂಲಕ ಆಧುನಿಕತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಹೊರಟ ಕಿಂಗ್ ಮನೆತನದ ಅರಸು [[ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುವಾನ್ಗ್ಕ್ಸು]] ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಅದರೂ, ಕಡೆಗೆ, [[ಮಹಾರಾಣಿ ದೋವಾಗರ್ ಸಿಕ್ಸಿ]]ಯು ಚಳುವಳಿಕಾರ ಗುವಂಗ್ಗ್ಕ್ಸು ವನ್ನು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ವಸ್ಥನೆಂಬ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾಳೆ. {{Citation needed|date=January 2010}} ಮಹಾರಾಣಿ ದೋವಾಗರ್ ಕೆಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ದಿಢೀರ್ ಸೇನಾ ದಾಳಿಯೊಂದನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿ, ತುಂಬಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಯುವ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೇರುಸಮೇತ ಕಿತ್ತು ಹಾಕುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ, ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಆಕೆಯ ಸಾವಿಗೆ ಒಂದು ದಿನ ಮೊದಲಷ್ಟೇ ಗುವಾನ್ಗ್ಕ್ಸು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. (ಆತನ ಸಾವಿಗೆ ಸಿಕ್ಸಿಯು ವಿಷವನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಿದ್ದೆ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.) ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅವ್ಯವಹಾರ, ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ, ಸಿನಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಧಿಕಾರದ ಕುಟುಂಬ ಕಲಹಗಳು, ಚೀನಾದ ಸೇನಾಡಳಿತವನ್ನು ಯಾವುದಕ್ಕೋ ಪ್ರಯೋಜನವಿರದಂತೆ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕಿಂಗ್ ಮನೆತನದ [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಮೀಸ್]] ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ [[ಸಿನೋ ಫ್ರೆಂಚ್ ಯುದ್ಧ (1883-1885)]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಸಿನೋ-ಜಪಾನೀಸ್ ಯುದ್ಧ (1894-1895)]]ದಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಕಾಣುತ್ತದೆ. 20ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ದಿ [[ಬಾಕ್ಸರ್ ರೆಬೆಲ್ಲಿಯನ್]] ಉತ್ತರ ಚೀನಾವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ನಡುಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ವಿರೋಧೀ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಚೀನಾ ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಗೆ ಮರಳಲು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಯಶಃ ಮಹಾರಾಣಿ ದೋವಾಗರಳು ಅಧಿಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸದಾ ತನ್ನ ಹಿಡಿತವಿರಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಬೀಜಿಂಗ್ ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಬಾಕ್ಸರ್ ವಂಶದವರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದಕ್ಕುತ್ತರವಾಗಿ, [[ಎಂಟು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು [[ಪರಿಹಾರ ಯಾತ್ರೆ]] ಕೈಗೊಂಡು ಚೀನಾವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡುದಲ್ಲದೆ, ವಿದೇಶೀ ದೂತಾವಾಸಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿತು. ಬ್ರಿಟಿಶ್, ಜಪಾನೀಸ್, ರಷಿಯ, ಇಟಲಿ, ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಅಮೇರಿಕ, ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಕ್ಕೂಟವು, ಬಾಕ್ಸರ್ ಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಕಿಂಗ್ ಸರಕಾರವು ಮತ್ತಷ್ಟು ರಿಯಾಯತಿ ಕೊಡಬೇಕೆಂದು ಆಗ್ರಹಿಸಿತು. == ಆಧುನಿಕ ಯುಗ == === ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯ === {{Main|History of the Republic of China}} ಸುಧಾರಣೆಗೊಳ್ಳಲು ಸದಾ ನಿರಾಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದ ಕಿಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ನಿರ್ಜೀವ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ದುರ್ಬಲತೆ ನೋಡಿ ನೋಡಿ ಬೇಸತ್ತಿದ್ದ ಯುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು - ಮುಂತಾದವರು [[ಸೂನ್ ಯಾತ್-ಸೆನ್]] ರ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ, ಕಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನದ ದುರ್ಬಲ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಯಾಗಲೇಬೇಕೆಂದು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯವೊಂದು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬೇಕೆಂದು ಪಣ ತೊಟ್ಟರು. [[ಚಿತ್ರ:Sunyatsen1.jpg|thumb|ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಸುನ್ ಯತ್-ಸೇನ್]] 1910ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ [[ಜೀತ ಪದ್ಧತಿ]]ಯನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url = http://www.uclan.ac.uk/facs/class/cfe/ceth/abolition/history.htm|title = Commemoration of the Abolition of Slavery Project|access-date = 2021-07-17|archive-date = 2007-11-14|archive-url = https://web.archive.org/web/20071114095017/http://www.uclan.ac.uk/facs/class/cfe/ceth/abolition/history.htm|url-status = bot: unknown}}</ref> ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಸೇನಾಡಳಿತವಾಗಿದ್ದ [[ವುಚಾಂಗ್ ನ ಉದಯ]]ವು 1911ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 10ರಂದು [[ವುಹನ್]] ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದ ಹಂಗಾಮಿ ಸರಕಾರವು 1912ರ ಮಾರ್ಚ್ 12ರಂದು, [[ಸುನ್ ಯಾತ್ ಸೇನ್]] ರ [[ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ತೆಯಲ್ಲಿ, [[ನಾನ್ಜಿಂಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆದರೆ, ಸುನ್ ಅವರು ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು, ಕಿಂಗ್ ಆಡಳಿತದ [[ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ]]ಯೂ, [[ನ್ಯೂ ಆರ್ಮಿ]]ಯ ನಾಯಕರೂ ಆಗಿದ್ದ [[ಯುವಾನ್ ಶಿಕಯ್]] ಅವರಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಇತ್ತು. ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಆಡಳಿತವನ್ನು [[ಕಿಂಗ್ ಅರಸು ಮನೆತನ]]ದ ಕಡೆಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಮಾತಿನಂತೆ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. (ಈ ನಿರ್ಧಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಸುನ್ ಅವರಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನಗಳೂ, ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೂ ಇದ್ದವು) ವರ್ಷಗಳು ಉರುಳಿದಂತೆಲ್ಲ, ಯುವಾನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಹಂಗಾಮಿ ಶಾಸನಸಭೆಗಳನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ 1915ರಲ್ಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೆಂದು ಘೋಶಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಯುವಾನ್ ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಗುರಿಗಳು ಆತನ ಕೈಕೆಳಗಿನ ಅಧಿಕಾರಿವರ್ಗದವರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ಬಂಡಾಯದ ಫಲಗಳ ಕಲ್ಪನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಆತ ಕಡೆಗೂ 1916ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವರ್ಷದ ಜೂನ್ ನಲ್ಲಿ ಆತ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಅಧಿಕಾರ ಶೂನ್ಯ ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಡೀ ಗಣರಾಜ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಬುಡಸಹಿತ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಂಗತಿಗಳು ಚೀನಾ, [[ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯದ ಯುಗ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಅದಲು ಬದಲಾಗುವ ಹಾಗೂ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮಿಶ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. 1919ರಲ್ಲಿ, [[ಮೊದಲ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]] ಮುಗಿಯಬೇಕೆಂಬ [[ವೆರ್ಸಲೆಸ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ವು ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಹೇರಿದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ [[ಮೇ ಫೋರ್ಥ್ ಮೂವ್ಮೆಂಟ್]] ಚಳುವಳಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರವೇ ಅದು ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಆಂತರಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ವಿರೋಧೀ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಚೀನಾ ಬುದ್ಧಿಜೀವಿಗಳ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಮುಕ್ತ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ತತ್ವಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಅಪನಂಬಿಕೆಯ ವಾತಾವರಣ ವಿವೇಚನೆಯ ಮೂಲ ಬೇರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲಪಂಥಗಳ ನಡುವೆ ಬಗೆಹರಿಯಲಾಗದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟುಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಇದು ಮುಂಬರುವ ಶತಮಾನವಿಡೀ ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. 1920ರಲ್ಲಿ ಸುನ್ ಯಾತ್-ಸೇನ್ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ತಳಪಾಯವೊಂದನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಒಡೆದಂತಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಜೋಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸೋವಿಯೆಟ್ ರಶಿಯಾದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಆತ ಫ್ಲೆದ್ಗ್ಲಿಂಗ್ ನೊಡನೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಚೀನಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ. 1925ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ನಿಂದ ಸುನ್ ತೀರಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಆತನ ಕೃಪಾಪೋಷಿತರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾದ [[ಚಿಯಾಂಗ್ ಕೈ-ಶೇಕ್]] ''ಕುವೊಮಿನ್ತಾಂಗ್'' ([[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ KMT]])ನ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಚೀನಾವನ್ನು [[ನಾರ್ತ್ರನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆಡಿಶನ್]] ಎಂಬ ಸೇನಾ ಚಳುವಳಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಸೇನಾಬಲದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಮೇಲೆ, ಚಿಯಾಂಗ್ ನು ಉತ್ತರದ ಸೇನಾ ನಾಯಕರುಗಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಇರುವ ಸ್ವಾಮಿನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಾನೆ. 1927ರಲ್ಲಿ, ಚಿಯಾಂಗ್ ನು ಯನ್ನು CPCಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ,ಅತ್ಯಂತ ನಿಷ್ಕಾರುಣವಾಗಿ CPC ಸೇನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬತ್ತಿ ಹೋಗಿ, ಅದರೆಲ್ಲ ನಾಯಕರನ್ನು ಅವರ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಸಮೇತ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. 1934ರಲ್ಲಿ, ತಂತಮ್ಮ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಮೂಲಗಳಿಂದಲೇ ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿದವರಂತೆ ನುಗ್ಗಿ ಬರುವ [[ಚೀನಾ-ಸೋವಿಯೆಟ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದಂತಹ CPC ಬಲಗಳು ಚೀನಾದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಜನ ವಸಾಹತುವಿನ ಕಡೆಗೆ [[ಲಾಂಗ್ ಮಾರ್ಚ್]] ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ, [[ಯಾನನ್]] ನ [[ಶಾಂಕ್ಸಿ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೆರಿಲ್ಲಾ ಮೂಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಲಾಂಗ್ ಮಾರ್ಚ್]] ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಮಾವೋ ಜೆಡಾಂಗ್]] (ಮಾವೋ-ತ್ಸೆ-ತುಂಗ್)ಎಂಬ ಹೊಸ ನಾಯಕನ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರು ಮತ್ತೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಣಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಚೀನಾದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಜಪಾನ್ 14ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಇಲ್ಲವೇ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ(1931–1945), KMT ಮತ್ತು CPCಗಳ ನಡುವಿನ ವೈಮನಸ್ಯ ವಿಷಮತೆಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೆ. 1937ರಲ್ಲಿ, [[ಸಿನೋ-ಜಪಾನೀ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ(1937-1945), ಚೀನಾದ ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಒಂದು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡು ಜಪಾನಿಗೆ ಎದಿರು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಇದು ಮುಂದೆ [[ಎರಡನೇ ವಿಶ್ವಯುದ್ಧ]]ದ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. 1945ರಲ್ಲಿ, ಜಪಾನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ನಂತರ, ಶಾಂತಿಯ, ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಮಾತುಕತೆಗಳು ವಿಫಲವಾದ ನಂತರ KMT ಮತ್ತು CPC ಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. 1949ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, CPC ಇಡೀ ಚೀನಾವನ್ನೇ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ''ಗಮನಿಸಿ [[ಚೀನೀಯ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್]]'' 1945ರಲ್ಲಿ WWII ಕೊನೆಗೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೋಲಿನ ಭಾಗವಾಗಿ, ಜಪಾನೀ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ತೈವಾನಿನಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸೇನಾಪಡೆಗಳಿಗೆ ಶರಣಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಮೂಲಕ ಚಿಯಂಗ್ ಕೈ-ಶೇಕ್ ನಿಗೆ ತೈವಾನಿನ ಮೇಲೆ ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.taiwandocuments.org/ghq.htm ಸರೆನ್ಡರ್ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಜನರಲ್ ಹೆಡ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್ ಆಫ್ ಜಪಾನ್] 2ನೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1945. ಚೀನಾದಲ್ಲಿನ ಜಪಾನೀಸ್ ಭೂ, ನೌಕಾ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಪೂರಕ ಬಲಗಳ ಹಿರಿಯ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು (ಮಂಚೂರಿಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ರೇಖೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ 16 ಡಿಗ್ರಿ ಇರುವ [[ಫಾರ್ಮೋಸ]], ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಇಂಡೋ ಚೈನಾ]]ಗಳು ಜನರಲ್ ಇಸ್ಸಿಮೋ ಚಿಯಂಗ್ ಕೈ-ಶೇಕ್ ನಿಗೆ ಶರಣಾಗಬೇಕು.</ref> 1949ರಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗ ಚಿಯಂಗ್ ನು ಮೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ CPC ಬಲಗಳಿಂದ ಸೋಲುಂಡನೋ, ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಅವನು ಅಳಿದುಳಿದ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರದೊಂದಿಗೆ, ಸಣ್ಣ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಯೊಂದಿಗೆ [[ತೈವಾನ್]] ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ KMT ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಅಪಾರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಜೊತೆಗಿರುತ್ತಾರೆ. === 1949ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ === {{See also|People's Republic of China|Republic of China|Legal status of Taiwan|Political status of Taiwan}} 1949 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1 ರಂದು cpc ಯ ಜಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಗೂ [[ಚೀನಾ ಜನತಂತ್ರ ದೇಶ]]ವೆಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ತೈವಾನ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಚೀನಾ ಮೇನ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, [[ಚೀನಾ ಗಣತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯ]]ದಿಂದಲೇ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಎರಡು ವಿರೋಧೀ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವೊಂದು ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದವೂ ಜರುಗಿಲ್ಲ. 1949ರಿಂದ ಜನತಂತ್ರ ಹಾಗೂ ಗಣತಂತ್ರ ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದರೆ, [[ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೆಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ]]. 1949 ರಿಂದ ಚೀನಾ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು [[ತೈವಾನ್ ನ ಮೇಲೆ ಚೀನಾದ ಗಣತಂತ್ರ]] (1949-ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ. ===ಸರ್ಕಾರಗಳು ೧೯೪೯ ರಿಂದ ೨೦೧೮ === *1949ರಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ ಮೊದಲ 30 ವರ್ಷ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಾವೊ ಚಿಂತನೆಗಳು ಚೀನಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಿದವು. *ನಂತರದ 30 ವರ್ಷ ಡೆಂಗ್ ಕ್ಸಿಯೋ ಪಿಂಗ್ ಅವರ ಸುಧಾರಣಾ ಚಿಂತನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚೀನಾ ಮುನ್ನಡೆದು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. *ಆನಂತರ 14 ಮಾರ್ಚಿ 2013 ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕ್ಸಿ ಜಿನ್‌ ಪಿಂಗ್ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಿಕರಿಗಿಂತ ಒಂದು ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಮುಂದಿಟ್ಟಿರುವ ಗುರಿ, 2049ರ ವೇಳೆಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸೂಪರ್ ಪವರ್ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗುವುದು.ಇದಕ್ಕಾಗಿ 2018 ರಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗೆ ಇರುವ ಎರಡು ಅವಧಿಯ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವ ಚೀನಾದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದನೆಗೊಂಡರೆ 64 ವರ್ಷದ ಜಿನ್ ಪಿಂಗ್, ತಾವು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಚೀನಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ನಿರ್ವಹಿಸಬಹುದು.<ref>{{Cite web |url=http://www.prajavani.net/news/article/2018/03/09/558402.html |title=ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಾವೊ |access-date=2018-03-12 |archive-date=2018-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180312165110/http://www.prajavani.net/news/article/2018/03/09/558402.html |url-status=dead }}</ref> ==ಸಾವಿರ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಪತ್ತು ಪತ್ತೆ== *ಬೀಜಿಂಗ್‌: ನದಿಯಲ್ಲಿ 300 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಹತ್ತು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚೀನಾದ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕಂಚಿನ ನಾಣ್ಯಗಳು, ಆಭರಣ ಹಾಗೂ ಕಡ್ಗ, ಭರ್ಜಿ, ಚಾಕು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಯುಧಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಬೆಳ್ಳಿ, ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಆಭರಣಗಳಲ್ಲಿನ ಕುಸುರಿ ಕೆತ್ತನೆ ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಿಚುವಾನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪುರಾತತ್ವ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕ ಗಾವೋ ಡಾಲನ್‌ ತಿಳಿಸಿದರು. ಸಿಚುವಾನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮಿಂಜಿಯಾಂಗ್‌ ನದಿ ಹಾಗೂ ಜಿಂನ್‌ಜಿಯಾಂಗ್‌ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು ದೊರೆತಿದೆ. ಉತ್ಖನನ ಏಪ್ರಿಲ್‌ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಾಗಿ ತಜ್ಞರು ತಿಳಿಸಿದರು. *1,000 ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿ...:1646ರಲ್ಲಿ ನಾಯಕ ಝಾಂಗ್‌ ಕ್ಸಿಯಾನ್‌ಝಾಂಗ್‌ 1,000 ದೋಣಿಗಳ ಮೂಲಕ ದಕ್ಷಿಣದ ಕಡೆಗೆ ಸಂಪತ್ತು ಸಾಗಿಸುವಾಗ ಮಿಂಗ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಯೋಧರಿಂದ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಹಣ ಹಾಗೂ ಬೆಲೆ ಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೋಣಿಗಳು ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದವು.<ref>[http://www.prajavani.net/news/article/2017/03/20/478926.html 300 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ;ನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಸಾವಿರ ದೋಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಪತ್ತು ಪತ್ತೆ: ಚೀನಾ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು;ಏಜೆನ್ಸಿಸ್‌;20 Mar, 2017]</ref> == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಚೀನಾದ ಸೈನ್ಯಗಳು (ಪ್ರಿ-1911)]] * [[ಚೀನಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚ]] * [[ಚೀನಾದ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು]] * [[ಚೀನಾದ ಚರಿತ್ರೆ]] * [[ಚೀನಾದ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವ]] * [[ಚೀನಾದ ಅರ್ಥಿಕ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು]] * [[ಸಾರ್ವಭೌಮೀಯ ಚೀನಾದ ವಿದೇಶ ಸಂಬಂಧಗಳು]] * [[ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ವೃತ್ತಿಗಳು]] * [[ಹಾಂಕಾಂಗಿನ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂನ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಮಾಕಾವ್ ನ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಚೀನಾದ ಮಹಾರಾಜರುಗಳು]] * [[ಚೀನಾದ ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು]] * [[ಚೀನಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು]] * [[ಚೀನಾದಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಗಳಿಸಿದವರು]] * [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹೀ ಚೀನಾದ ಕೂಡುನದಿಗಳು]] * [[ಚೀನಾದ ನೌಕಾ ಇತಿಹಾಸ]] * [[ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ]] * [[ಚೀನಾ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾಲರೇಖೆ]] == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|2}} == ಗ್ರಂಥವಿವರಣ ಸೂಚಿ == === ಭೂ ನಿರೀಕ್ಷಣೆಗಳು === * ಎಬಾರ್ಹಾರಡ್, ವೊಲ್ಫ್ರಂ ''ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೈನಾ'', (2005) 380ಪುಟಗಳು, [https://books.google.com/books?id=5LgjunIn1CEC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=intitle:history+intitle:china&amp;num=30&amp;as_brr=1&amp;sig=k1CgHXYb6jQ6BgdwVpUWngov7So ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ] * ಎಬ್ರೆ, ಪಟ್ರೀಸಿಯ ಬಕ್ಲಿ, ಅಂಡ್ ಕ್ವಾಂಗ್-ಚಿಂಗ್ ಲಿಯೂ. ''ದ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೆಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ'' (1999) 352 ಪುಟಗಳು [http://www.amazon.com/Cambridge-Illustrated-History-China-Histories/dp/052166991X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197346890&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಫೇರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಜಾನ್ ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಗೋಲ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್, ಮೆರ್ಲೆ ''ಚೀನಾ: ಅ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 2ನೆ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯು. ಪ್ರೆಸ್, (2006). 640 ಪುಟಗಳು [http://www.amazon.com/China-New-History-Second-Enlarged/dp/0674018281/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197346975&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಗರ್ನೆಟ್ ಜಾಕ್ಸ್, ಜೆ.ಆರ್. ಫಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹಾರ್ಟ್ಮನ್ ''ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೈನಾಸ್ ಸಿವಿಲಿಸೇಶನ್'' (1996), ಏಕಸಂಪುಟ ಆವೃತ್ತಿಯೆಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಿರುವ ಅನ್ವೇಷಣ ಗ್ರಂಥ [http://www.amazon.com/History-Chinese-Civilization-Jacques-Gernet/dp/0521497817/ref=sr_1_11?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197220627&amp;sr=1-11 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಸು, ಇಮ್ಮ್ಯನುಅಲ್ ಚುಂಗ್-ಯು ''ದ ರೈಸ್ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಚೀನಾ'' 6ನೆ ಪ್ರಕಟಣೆ (ಆಕ್ಸ್ ಫಾರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್,1999), ವಿಸ್ತೃತ ಪ್ರಸಾರವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಗ್ರಂಥ 1644-1999, 1136ಪುಟಗಳು [http://www.amazon.com/Rise-Modern-China-Immanuel-Hsu/dp/0195125045/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197238178&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಹುವಾಂಗ್, ರೆ ''ಚೀನಾ - ಅ ಮ್ಯಾಕ್ರೋ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (1997) 335 ಪು ಒಂದು ಪ್ರಬುದ್ಧ ವಿಸ್ತೃತ ಅಧ್ಯಯನ, ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಓದುಗರಿಗಲ್ಲ. https://web.archive.org/web/20081120004602/http://www.questia.com/library/book/china-a-macro-history-by-ray-huang.jsp ಆನ್ಲೈನ್ ಎಡಿಶನ್ ಫ್ರಂ ''ಕ್ವೆಸ್ಚಿಯ'' * ಕೀ ಜಾನ್ ''ಚೀನಾ: ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (2009), 642 ಪು * ಲಟೋರೆಟ್, ಕೆನ್ನೆತ್ ಸ್ಕಾಟ್ ''ದ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ'' (1917) 273ಪುಟಗಳು [https://books.google.com/books?id=fSIPAAAAYAAJ&amp;dq=inauthor:latourette&amp;num=30&amp;as_brr=1 ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ ] * ಮೈಕೆಲ್, ಫ್ರಾನ್ಜ್ ''ಚೀನಾ ಥ್ರೋ ದಿ ಎಜಸ್: ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅ ಸಿವಿಲೈಸೇಷನ್ '' (1986). 278ಪು; [https://web.archive.org/web/20081120102153/http://www.questia.com/library/book/china-through-the-ages-history-of-a-civilization-by-franz-michael.jsp ಆನ್ಲೈನ್ ಎಡಿಶನ್ ಫ್ರಂ [[ಕ್ವೆಸ್ಚಿಯ]] * ಮೋಟೆ, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ W. ''ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಚೀನಾ'', 900–1800 ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ 1999, 1,136ಪುಟಗಳು, ದಿ ಅಥಾರಿಟೆಟಿವ್ ಟ್ರೀಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸಾಂಗ್, ಮಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಕಿನ್ ಡಿನ್ಯಾಸ್ತೀಸ್; [http://www.amazon.com/Imperial-China-900-1800-F-Mote/dp/0674012127/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197237736&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಪರ್ಕಿನ್ಸ್, ಡೋರೋತಿ ''ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೆಡಿಯ ಆಫ್ ಚೀನಾ: ಡಿ ಎಸ್ಸೆನ್ಶಿಯಲ್ ರೆಫೆರೆನ್ಸ್ ಟು ಚೀನಾ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ '' ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ಸ್ ಆನ್ ಫೈಲ್, 1999. 62ಪುಟಗಳು [http://www.amazon.com/Encyclopedia-China-Essential-Reference-History/dp/0816043744/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197346428&amp;sr=1-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ರಾಬರ್ಟ್ಸ್ J.A.G. ''ಅ ಕನ್ಸೈಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ'' ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯು. ಪ್ರೆಸ್, 1999. 341 ಪು. * ಶೋಪ್ಪಾ, ಆರ್. ಕೀತ್. ''ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯ ಗೈಡ್ ಟು ಮಾಡರ್ನ್ ಚೀನಾ ಹಿಸ್ಟರಿ '' ಕೊಲಂಬಿಯ ಯು. ಪ್ರೆಸ್. 2000. 356ಪು. [https://web.archive.org/web/20080508034659/http://www.questia.com/library/book/the-columbia-guide-to-modern-chinese-history-by-r-keith-schoppa.jsp ಆನ್ಲೈನ್ ಎಡಿಶನ್ ಫ್ರಂ [[ಕ್ವೆಸ್ಚಿಯ]] * ಸ್ಪೆನ್ಸ್, ಜೊನಾಥನ್ ಡಿ. ''ದಿ ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಚೀನಾ'' (1999), 876ಪು; 1644 ರಿಂದ 1990ರವರೆಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ, ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ರಚನೆಯಾದಂತಹ ಗ್ರಂಥ; [http://www.amazon.com/Search-Modern-China-Jonathan-Spence/dp/0393307808/ref=pd_sim_b_title_2 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] [https://web.archive.org/web/20080508121638/http://www.questia.com/read/98946348 ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಎಡಿಶನ್ ಆನ್ಲೈನ್ ಎಟ್ [[Questia]] * ವೆನ್, ಹಾನ್ಸ್ ವ್ಯಾನ್ ಡೆ ಎಡಿಶನ್ ''ವಾರ್ ಫೇರ್ ಇನ್ ಚಿನಾಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ '' ಇ.ಜೆ. ಬ್ರಿಲ್, 2000. 456ಪು [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=109282565 ಆನ್ಲೈನ್ ಎಡಿಶನ್] * ವಾಂಗ್, ಕೆ-ವೆನ್, ಎಡಿಶನ್ ''ಮಾಡರ್ನ್ ಚೀನಾ: ಎನ್ ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಕಲ್ಚರ್, ಎಂಡ್ ನ್ಯಾಶನಲಿಸ್ಮ್ '' ಗಾರ್ಲ್ಯಂಡ್, 1998. 442ಪುಟಗಳು * ರೈಟ್, ಡೇವಿಡ್ ಕರ್ಟಿಸ್. ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ'' (2001) 257ಪು; [https://web.archive.org/web/20110102093839/http://www.questia.com/library/book/the-history-of-china-by-david-curtis-wright-john-e-findling-frank-w-thackeray.jsp ಆನ್ಲೈನ್ ಎಡಿಶನ್] * [https://books.google.com/books?as_q=&amp;num=30&amp;as_brr=1&amp;btnG=Google+Search&amp;as_epq=&amp;as_oq=&amp;as_eq=&amp;as_libcat=0&amp;as_brr=1&amp;as_vt=history+china&amp;as_auth=&amp;as_pub=&amp;as_sub=&amp;as_drrb=c&amp;as_miny=&amp;as_maxy=&amp;as_isbn= ಫುಲ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಓಲ್ಡರ್ ಹಿಸ್ಟರೀಸ್ (ಪ್ರಿ 1923)] === ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ === * ಚಾಂಗ್, ಕ್ವಾಂಗ್-ಚಿ ''ದಿ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಎನ್ಸಿಯೆಂಟ್ ಚೀನಾ'', ಏಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1986 * 9000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ. ಚೀನಾದ ಹೆನನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಿಯಾಹುವಿನಲ್ಲಿ ಬುರುಗು ಬರಿಸುವಿಕೆಯಿಂದ ಪಾನೀಯದ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸೇವನೆ ಡಾ. ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಈ ಮ್ಯಾಕ್ ಗವರ್ನ್, ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯ ಪ್ರಾಚ್ಯ-ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ಚೀನಾ, ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನಿ. * ಚೀನಾದ ಆದಿಮಾನವರನ್ನು ಕುರಿತಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ - ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೋಸ್ಟ್ರಟಿಗ್ರಾಪ್ಫಿಕ್ - ರಿಕ್ಸಿಯಾಂಗ್ ಝು, ಜ್ಹಿಷೆಂಗ್ ಯಾನ್, ರಿಚರ್ಡ್ ಪೊಟ್ಸ್, ಕೆನ್ನೆತ್ ಎ. ಹಾಫ್ಮನ್. [http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf ] * ದ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಆಫ್ ಅರ್ಲಿ ಪಾಟರಿ ಇನ್ ಚೀನಾ - ಝಾಂಗ್ ಚಿ, ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ, ಪೀಕಿಂಗ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಚೀನಾ [http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614011439/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf |date=2007-06-14 }} === ಶಾಂಗ್ ರಾಜ ಮನೆತನ === * ಡ್ಯುರಂಟ್, ಸ್ಟೀಫನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ''ದಿ ಕ್ಲೌಡಿ ಮಿರರ್: ಟೆನ್ಶನ್ ಎಂಡ್ ಕನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಇನ್ ದ ರೈತಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಸಿಮಾ ಕಿಯಾನ್'' (1995) === ಹ್ಯಾನ್ ರಾಜಮನೆತನ === * [[ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ, ರಾಫೆ]] 1972. ದ ಚಿಯಾಂಗ್ ಬಾರ್ಬರಿಯನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ದ ಎಂಪೈರ್ ಆಫ್ ಹಾನ್: ಅ ಸ್ಟಡಿ ಇನ್ ಫ್ರಂಟಿಯರ್ ಪಾಲಿಸಿ ''ಪೇಪರ್ಸ್ ಎನ್ ಫಾರ್ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 16, ಆಸ್ಟ್ರೆಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ್ರಾ * ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ, ರಾಫೆ 1984 ''ಉತ್ತರ ಫ್ರಂಟಿಯರ್ '' ''ದಿ ಪಾಲಿಸೀಸ್ ಎಂಡ್ ಸ್ಟ್ರಾಟೆಜಿಸ್ ಆಫ್ ದ ಲೇಟರ್ ಹಾನ್ ಎಂಪೈರ್'' ರಾಫೆ ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ 1984 ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಏಶಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ್ರಾ * ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ, ರಾಫೆ 1989 ನಂತರದ ಹಾನ್ ರಾಜಮನೆತನದವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾ "''ದಕ್ಷಿಣದ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯ: ದ ಫೌಂಡೆಶನ್ ಎಂಡ್ ಅರ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ತ್ರೀ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್" ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಆಫ್ ವು'', ರಾಫೆ ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ, ಅಷಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಮೊನೋಗ್ರಾಫ್ಸ್ ಗ್ರಂಥದಿಂದ. ನ್ಯೂ ಸಿರೀಸ್ ನಂ.16 ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಅಷಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ್ರಾ 1989) [http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html ] * ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ, ರಾಫೆ 1996. ನಂತರದ ಹಾನ್ ಸೇನಾ ಆಡಳಿತ: ಎನ್ ಔಟ್ಲೈನ್ ಆಫ್ ದ ಸೇನಾ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೆಶನ್ ಆಫ್ ದಿ ಲೇಟರ್ ಹಾನ್ ಎಂಪೈರ್ ರಾಫೆ ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ 189ರಿಂದ ೨೨೦ರವರೆಗಿನ ನಂತರದ ಹಾನ್ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಹುಯಾನ್ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳ ಆಡಳಿತದ ಪರಿಚಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಸಿಮಾ ಗುಯಾಂಗ್ ರಚಿಸಿರುವ ಜಿಜ್ಹಿ ತಾಂಗ್ಜಿಯಾನ್ ನ 59 ಮತ್ತು 69ನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಫೆ ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ ಅವರು ಅನುವಾದಿಸಿ, ವಿವರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಮೂಲ ಪ್ರಕಟಣೆ ಏಶಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಮೊನೋಗ್ರಫ್ಸ್, ಹೊಸ ಸರಣಿ ನಂ. 21, ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಎಷಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್. ದಿ ಆಸ್ಟ್ರೆಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ್ರಾ 1996 [http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html ] * ದಬ್ಸ್, ಹೋಮರ್ ಎಚ್. 1938 -55 ''ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಫಾರ್ಮರ್ ಹಾನ್ ದಿನ್ಯಾಸ್ತಿ ಬೈ ಪಾನ್ ಕು''. (3 ಸಂಪುಟಗಳು) * ಹಿಲ್ ಜಾನ್ ಎ. ರ ''ಜೇಡ್ ದ್ವಾರದಿಂದ ರೋಮ್ ನವರೆಗೆ: ಅ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ದಿ ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್ಸ್ ಡುರಿಂಗ್ ದಿ ಲೇಟರ್ ಹಾನ್ ದಿನಾಸ್ಟೀ'' 2009) ISBN 978-1-4392-2134-1. * ಹಲ್ಸೇವೆ, A. F. P. ಮತ್ತು ಲೋಎವೆ M. A. N., ಆವೃತ್ತಿಗಳು ''ಚೀನಾ ಇನ್ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಏಶಿಯ: ದಿ ಅರ್ಲಿ ಸ್ಟೇಜ್ 125 BCE – CE 23: ಎನ್ ಅನ್ನೋಟೆಟೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೆಶನ್ ಆಫ್ ಚಾಪ್ಟರ್ಸ್ 61 ಎಂಡ್ 96 ಆಫ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಫಾರ್ಮರ್ ಹಾನ್ ದಿನಾಸ್ಟಿ''. (1979) * ಟ್ವಿಟ್ಚೆಟ್, ಡೆನಿಸ್ ಎಂಡ್ ಲೋವೆ ಮೈಕೆಲ್ ಎಡಿಶನ್ಸ್ 1986. ''ದ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ಸಂಪುಟ I, ದಿ ಚಿನ್ ಎಂಡ್ ಹಾನ್ ಎಂಪೈರ್ಸ್, 221 BCE – CE 220'' ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ === ಜಿನ್, 16 ರಾಜಮನೆತನಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಚೀನಾದ ರಾಜವಂಶಗಳು === * ಡೆ ಕ್ರೆಸ್ಪಿಗ್ನಿ, ರಾಫೆ 1991. ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಿನ್: ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ ಇನ್ ದಿ ಥರ್ಡ್ ಸೆಂಚುರಿ AD ''ಪೂರ್ವ ಏಶಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ'' ಸಂ. 1ಜೂನ್ 1991 ಪು. 1-36 ಸಂ. 2 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1991, ಪು. 143–164. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಕ್ಯಾನ್ಬೆರ್ರಾ [http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html ] * ಮಿಲ್ಲರ್, ಅಂದ್ರ್ಯು ''ಅಕೌಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ನೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ನಾರ್ತ್ ಚೌ ಡಿನ್ಯಾಸ್ತಿ'' (1959) === ಸುಯಿ ರಾಜಮನೆತನ === * ರೈಟ್, ಅರ್ಥರ್ ಎಫ್ 1978 ''ದಿ ಸುಯಿ ಡಿನ್ಯಾಸ್ತಿ : ದಿ ಯುನಿಫಿಕೆಶನ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''CE 581-617''. ಅಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಎ. ನಾಫ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ISBN 0-394-49187-4 ; 0-394-32332-7 (ಪ್ರ). === ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ === * ಬೆನ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ 2002. ''ಚೈನಾಸ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಏಜ್: ಎವ್ರಿಡೇ ಲೈಫ್ ಇನ್ ದಿ ಡಿನ್ಯಾಸ್ತಿ'' ಆಕ್ಸ್ ಫೋರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ISBN 0-19-517665-0. * ಶಫೆರ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ H 1963 ''ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಪೀಚಸ್ ಆಫ್ ಸಮರ್ಕಂಡ್ : ಅ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ತಾಂಗ್ ಎಕ್ಸೋಟಿಕ್ಸ್'' ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್. ಬರ್ಕ್ಲಿ ಎಂಡ್ ಲಾಸ್ ಎಂಜಲಿಸ್ 1 ಪೇಪರ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಎಡಿಶನ್ 1985. ISBN 0-520-05462-8. * ಶಫೆರ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ H 1967. ''ದಿ ವರ್ಮೀಲಿಯನ್ ಬರ್ಡ್: ಟಾಂಗ್ ಇಮೇಜಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೌತ್ '' ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್. ಬರ್ಕ್ಲಿ ಎಂಡ್ ಲಾಸ್ ಎಂಜಲಿಸ್ ರಿಪ್ರಿಂಟ್ 1985. ISBN 0-520-05462-8. * ಶಾಫಾರ್, ಲಿಂಡಾ ನೋರೆನ್ 1996. ''ಮರಿಟೈಮ್ ಸೌತ್ ಈಸ್ಟ್ ಏಶಿಯ ಟು 1500'' ಅರ್ಮೊಂಕ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಎಂ.ಈ. ಶಾರ್ಪ್, Inc. ISBN 1-56324-144-7. * ವ್ಯಾಂಗ್, ಜ್ಹೆನ್ಪಿಂಗ್ 1991. ತಾಂ'ಗ್ ಮರಿಟೈಮ್ ಟ್ರೇಡ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ತ್ರೆಶನ್ ವ್ಯಾಂಗ್, ಜ್ಹೆನ್ಪಿಂಗ್ ''ಏಶಿಯ ಮೇಜರ್'' ಥರ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್ ವಲ್ಯುಂ IV, 1991, ಪು. 7–38. === ಸಾಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ === * ಎಬ್ರೆ, ಪೆಟ್ರಿಸಿಯ ''ದಿ ಇನ್ನರ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್: ಮೆರೆಜ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಲೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ ವುಮೆನ್ ಇನ್ ದಿ ಸುಂಗ್ ಪೀರಿಯಡ್'' (1990) * ಹೈಮ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಕಾನ್ರಾಡ್, ಶಿರೋಕೌರ್, ಎದಿಶನ್ಸ್ ''ಆರ್ಡರಿಂಗ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ : ಅಪ್ಪ್ರೋಚಸ್ ಟು ಸ್ಟೇಟ್ ಎಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ದಿ ಸುಂಗ್ ಪೀರಿಯಡ್ ಚೀನಾ'', ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್, 1993 [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft1000031p/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ] * ಶಿಬಾ, ಯೋಶಿನೋಬು 1970. ''ಕಾಮರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಸುಂಗ್ ಚೀನಾ '' ಜಪಾನೀ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ''ಸೊ-ಡೈ ಷೋ-ಗಯೋ--ಶಿ-ಕೆನ್ಕ್ಯು'' ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿತ ಟೋಕಿಯೋ, ಕಜ್ಮಾ ಶೋಬೋ, 1968. ಯೋಶಿನೋಬು ಶಿಬಾ ಮಾರ್ಕ್ ಎಲ್ವಿನ್ ರಿಂದ ಅನುವಾದ, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಚೀನಾ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಮಿಚಿಗನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ === ಮಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ === * ಬ್ರೂಕ್ ಟಿಮೊತಿ ''ದಿ ಕನ್ಫುಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಪ್ಲೆಶರ್: ಕಾಮರ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಇನ್ ಮಿಂಗ್ ಚೀನಾ '' (1998). [http://www.amazon.com/Confusions-Pleasure-Commerce-Culture-China/dp/0520221540/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246164&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಬ್ರೂಕ್ ಟಿಮೊತಿ ''ದಿ ಟ್ರಬಲ್ದ್ ಎಂಪೈರ್ : ಚೀನಾ ಇನ್ ದಿ ಯುವಾನ್ ಎಂಡ್ ಮಿಂಗ್ ಡಿನಾಸ್ತಿ'' 2010) 329 ಪುಟಗಳು ಫೋಕಸ್ ಆನ್ ದಿ ಇಂಪ್ಯಾಕ್ಟ್ ಆಫ್ ಅ ಲಿಟ್ಲ್ ಐಸ್ ಏಜ್ ಆನ್ ದಿ ಎಂಪೈರ್, ಅಸ ದಿ ಎಂಪೈರ್, ಬಿಗಿನಿಂಗ್ ವಿತ್ ಅ ಶಾರ್ಪ್ ಡ್ರಾಪ್ ಇನ್ ಟೆಂಪರೇಚರಸ್ ಇನ್ ದಿ 13 ಸೆಂಚುರಿ ದ್ಯುರಿಂಗ್ ವಿಚ್ ಟೈಮ್ ಮಂಗೋಲ ಲೀಡರ್ ಕುಬ್ಲಾ ಖಾನ್ ಮೂವ್ದ್ ಸೌತ್ ಇನ್ ಟು ಚೀನಾ * ದರ್ದೆಸ್ಸ್, ಜಾನ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ''ಅ ಮಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ : ಟೈ-ಹೋ ಕಂಟಿ, ಕಿಯನ್ಗ್ಸಿ, ಫೋರ್ತೀನ್ತ ಟು ಸೇವೆನ್ತೀಂತ್ ಸೆನ್ಚುರೀಸ್'' (1983): ಯೂಸಸ್ ನ್ಯೂ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft2s2004qh/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ] * ಫಾರ್ಮರ್ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ''ಝು ಯುವಾನ್ ಝಾಂಗ್ ಎಂಡ್ ಎರ್ಲಿ ಮಿಂಗ್ ಲೆಗಿಸ್ಲೆಶನ್ : ದಿ ರಿ ಅರ್ಡರಿಂಗ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ ಸೊಸೈಟಿ ಫಲೊಇನ್ಗ ದಿ ಎರ ಆಫ್ ಮಂಗೋಲ್ ರೂಲ್ '' ಇ. ಜೆ. ಬ್ರಿಲ್, 1995 * ಗೂಡ್ರಿಚ್, ಎಲ್, ಕಾರ್ರಿಂಗ್ಟನ್ ಎಂಡ್ ಚವೊಯಿಂಗ್ ಫಂಗ್ ''ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ಮಿಂಗ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ '' (1976). * ಹುವಾಂಗ್ ರೆ ''1587, ಅ ಇಯರ್ ಆಫ್ ನೋ ಸಿಗ್ನಿಫಿಕನ್ಸ್: ದಿ ಮಿಂಗ್ ದಿನಸ್ಟಿ ಇನ್ ಡಿಕ್ಲೈನ್ '' (1981). [http://www.amazon.com/1587-Year-No-Significance-Dynasty/dp/0300028849/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246303&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಮನ್, ಸುಸಾನ್ ''ಪ್ರೆಸಿಯಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್: ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಚೀನಾಸ ಲಾಂಗ್ 18 ಸೆಂಚುರಿ '' (1997) * ಮೋಟೆ, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಎಂಡ್ ಟ್ವಿಚೆಟ್, ಡೆನಿಸ್, ಎದಿಶನ್ಸ್ ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ಸಂ. 7: ದಿ ಮಿಂಗ್ ದಿನಾಸ್ಟಿ, 1368–1644, ಭಾಗ 1.'' (1988). 976 ಪು. * ಶೀನ್ವಿಂಡ್, ಸಾರಾ ''ಅ ಟೆಲ್ ಆಫ್ ಟು ಮೆಲೋನ್ಸ್: ಎಂಪೆರರ್ ಎಂಡ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ ಇನ್ ಮಿಂಗ್ ಚೀನಾ '' (2006). [http://www.amazon.com/Tale-Two-Melons-Emperor-Subject/dp/0872208249/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246335&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ತ್ಸೈ, ಶಿಹ್-ಶಾನ್ ಹೆನ್ರಿ ''ಪರ್ಪೆಚುಅಲ್ ಹೆಪಿನೆಸ್ : ದಿ ಮಿಂಗ್ ಎಂಪೆರರ್ ಯಂಗ್ಲ್ '' (2001). [http://www.amazon.com/Perpetual-Happiness-Ming-Emperor-Yongle/dp/0295981245/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197246363&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಮೋಟೆ, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್, ಡಬ್ಲ್ಯೂ, ಎಂಡ್ ಟ್ವಿಚೆಟ್, ಡೆನಿಸ್, ಎದಿಶನ್ಸ್ ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ಸಂ. 7: ದಿ ಮಿಂಗ್ ದಿನಾಸ್ಟಿ, 1368–1644'', ಭಾಗ 1, 1008 ಪುಟಗಳು. [https://books.google.com/books?id=tyhT9SZRLS8C ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಟ್ವಿಚೆಟ್, ಡೆನಿಸ್ ಎಂಡ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಮೋಟೆ ಎದಿಷನ್ಸ್ ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್ 8: ದಿ ಮಿಂಗ್ ದಿನ್ಯಾಸ್ತಿ, 1368–1644, ಪಾರ್ಟ್ 1.'' ** ಟ್ವಿಚೆಟ್, ಡೆನಿಸ್ ಎಂಡ್ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಮೋಟೆ ಎದಿಷನ್ಸ್ ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್ 8:ದಿ ಮಿಂಗ್ ದಿನ್ಯಾಸ್ತಿ, 1368–1644, ಪಾರ್ಟ್ 2 '' (1998). 1203ಪು === ಕಿಂಗ್ ರಾಜಮನೆತನ === * ಫೇರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಜಾನ್ ಕೆ. ಎಂಡ್ ಲಿಯೂ, ಕ್ವಾಂಗ್-ಚಿಂಗ್, ಎದಿ. ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್ 2: ಲೇಟ ಚಿಂಗ್, 1800–1911, ಪಾರ್ಟ್ 2.'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯು. ಪ್ರೆಸ್. 1980. 754 ಪು * ಪೀಟರ್ಸನ್, ವಿಲ್ಫ್ರೆಡ್.ಜೆ. ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್ 9: ಪಾರ್ಟ್ ೨ ಲೇಟ ಚಿಂಗ್ ಡಿನಾಸ್ತಿ 1800'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯು. ಪ್ರೆಸ್. 2002. 753 ಪು * ರಾವ್ಸ್ಕಿ, ಎವೆಲಿನ್ ಎಸ. ''ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಎಂಪರರ್ಸ್: ಅ ಸೋಶಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕಿಂಗ್ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಇನ್ಸ್ತಿತ್ಯೂಷನ್ಸ್'' (2001) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft8d5nb4v4/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ] * ಸ್ತ್ರುವ್, ಲಿಂ ಎ. ಎದಿ ''ದಿ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಇನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಟೈಮ್ '' (2004). 412 ಪು * ಸ್ತ್ರುವ್, ಲಿಂ ಎ. ಎದಿ ದಿ ''ವೈಸಸ್ ಫ್ರಂ ದಿ ಮಿಂಗ್-ಕಿಂಗ್ ಕ್ಯಟಕ್ಲಿಸ್ಮ್: ಚೀನಾ ಇನ್ ಟೈಗರ್ಸ್ ಜಾಸ್ '' [http://www.amazon.com/Voices-Ming-Qing-Cataclysm-China-Tigers%60/dp/0300075537/ref=sr_1_3?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197220627&amp;sr=1-3 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಯಿಜ್ಹುಂಗ್, ಡಿಂಗ್ ರೆಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆನ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಕಿಂಗ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್. ''ಚೈನೀಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಇನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' ವಿಂಟರ್ 2009/2010, ಸಂ. 43 ಸಂಚಿಕೆ 2, pp 92–96, ಗ್ರಂಥವು ನಾನ್ -ಹಾನ್ ಮನೆತನದವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಚು ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಚು ಜನಾಂಗದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಮತ್ತು ಗೆಲುವುಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಕೃತಿಯು ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ, ಕಿಂಗ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಜನಾಂಗದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. === ಗಣರಾಜ್ಯದ ಯುಗ === * ಬರ್ಗೆರ್, ಮೇರಿ ಕ್ಲೇರ್ ''ಸುನ್ ಯತ್-ಸೇನ್'' 480ಪು, ದಿ ಸ್ಟೇನ್ಡರ್ಡ್ ಬಯಾಗ್ರಫಿ * ಬೂರ್ಮನ್, ಹೊವರ್ಡ್ ಎಲ್. ''ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಚೀನಾ '' (Vol. I-IV ಮತ್ತು ಪರಿವಿಡಿ 1967-1979). 600 ಚಿಕ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಚರಿತ್ರೆಗಳು [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC&amp;dq=+Biographical+Dictionary+of+Republican+China&amp;pg=PP1&amp;ots=2vo5nw0qS0&amp;sig=fxzwBb475KIbQBr8KGRDrkVSvl8&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=4&amp;ct=result#PPA1,M1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] ** ಬೂರ್ಮನ್, ಹೊವರ್ಡ್ ಎಲ್.ಸುನ್ ಯತ್-ಸೇನ್ ಇನ್ ಬೂರ್ಮನ್ ಎದಿ ''ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಚೀನಾ'' (1970) 3: 170-89, [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC&amp;pg=PA172&amp;lpg=PA172&amp;dq=+YANG+CH'%C3%9C-Y%C3%9CN&amp;source=web&amp;ots=2vo5nB_pW4&amp;sig=z9_ba59M35GI7n85WvjZR5zS3HU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPA170,M1 ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ] * ಡ್ರೆಯರ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಎಲ್. ''ಚೀನಾ ಎಟ್ ವಾರ್ 1901-1949'' (1995). 422 ಪು * ಈಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಲಾಯ್ಡ್ ''ಸೀಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಡಿಸ್ತ್ರಕ್ಶನ್: ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಚೀನಾ ಇನ್ ವಾರ್ ಎಂಡ್ ರೆವಲೂಶನ್, 1937- 1945. '' (1984) * ಈಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಲಾಯ್ಡ್ ''ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಎರಾ ಇನ್ ಚೀನಾ 1927-1949'' (1991) [http://www.amazon.com/Nationalist-Era-China-1927-1949/dp/0521385911/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1204422788&amp;sr=8-2 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಫೇರ್ ಬೇಂಕ್, ಜಾನ್ ಕೆ. ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ ವಾಲ್ಯೂಮ್ 12, ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಚೀನಾ 1912-1949. '' ''ಪಾರ್ಟ್ 1.'' (1983). 1001 ಪು * ಫೇರ್ ಬೇಂಕ್, ಜಾನ್ ಕೆ. ಎಂಡ್ ಫೆವೆರ್ಕರ್ ಅಲ್ಬರ್ತ್ಸ್ ಎಡಿಶನ್ ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್ 13, ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಚೀನಾ 1912-1949. ಪಾರ್ಟ್ 2'' (1986). 1092 ಪು * ಗೊರ್ಡನ್, ಡೇವಿಡ್ ಎಂ. ''ದಿ ಚೀನಾ-ಜಪಾನ್ ವಾರ್, 1931–1945'' ''ದಿ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ'' v70#1 (2006) 137-182; ಮೇಜರ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಓವರ್ ವ್ಯೂ ಆಫ್ ಆಲ್ ಇಂಪಾರ್ಟೆಂಟ್ ಬುಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಇಂಟರ್ಪ್ರೆತೆಶನ್ಸ್ ಇನ್ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸ್]] * ಸಿಯುಂಗ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಸಿ. ಎಂಡ್ ಸ್ಟೀವನ್ I ಲೆವಿನ್ ಎದಿಶನ್ಸ್ ''ಚೀನಾಸ್ ಬಿಟರ್ ವಿಕ್ಟರಿ: ದಿ ವಾರ್ ವಿಥ್ ಜಪಾನ್, 1937-1945'' (1992) ಎಸ್ಸೇಸ್ ಬೈ ಸ್ಕಾಲರ್ಸ್; [http://www.questia.com/library/book/china s-bitter-victory-the-war-with-japan-1937-1945-by-james-c-hsiung-steven-i-levine.jsp ಆನ್ಲೈನ್ ಫ್ರಂ [[Questia]]; [http://www.amazon.com/Chinas-Bitter-Victory-Japan-1937-1945/dp/156324246X/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1195984482&amp;sr=1-2 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್]{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಸಿ-ಶೆಂಗ್, ಚಿ ''ನ್ಯಾಷನಲಿಸ್ಟ್ ಚೀನಾ ಎಟ್ ವಾರ್: ಮಿಲಿಟರಿ ದಿಫೀಟ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕೊಲಾಪ್ಸ್ 1937–1945'' (1982) * ಹುಂಗ್, ಚಾಂಗ್-ಟೈ ''ವಾರ್ ಎಂಡ್ ಪಾಪುಲರ್ ಕಲ್ಚರ್: ರೇಸಿಸ್ಟನ್ಸ ಇನ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಚೀನಾ 1937-1945'' (1994) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft829008m5/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ರುಬಿನ್ಸ್ಟೀನ್, ಮುರ್ರೆ ಎ. ಎಡಿಶನ್ ''ತೈವಾನ್: ಅ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (2006), ಪು. 560 * ಶಿರೋಯಾಮ, ಟೋಮೊಕೋ ''ಚೈನಾ ದ್ಯೂರಿಂಗ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ದಿಪ್ರೇಸ್ಶನ್: ಮಾರ್ಕೆಟ್, ಸ್ಟೇಟ್, ಎಂಡ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎಕಾನಮಿ. 1929-1937'' (2008) * ಶುಯುನ್, ಸುನ್ ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ಮಾರ್ಚ್: ದಿ ಟ್ರೂ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಕಂಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚೀನಾಸ್ ಫೌಂಡಿಂಗ್ ಮಿಥ್'' (2007) * ಟೇಲರ್, ಜೆ ''ದಿ ಜನರಲಸ್ಸಿಮೋ: ಚಿಯಂಗ್ ಕೈ-ಶೇಕ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಸ್ತ್ರಗ್ಗಲ್ ಫಾರ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಚೀನಾ '' (2009) ISBN 978-0-674-03338-2 * ವೆಸ್ತಾದ್, ಆಡ್ ಅರ್ನ್ ''ದಿಸಿಸಿವ್ ಎನ್ಕೌಂಟರ್ಸ್: ದಿ ಚೈನೀಸ್ ಸಿವಿಲ್ ವಾರ್, 1946-1950 '' (2003). 413 pp. ದಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಇತಿಹಾಸ === ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಯುಗ, 1949- ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ === * ಬರ್ನೋಯಿನ್, ಬಾರ್ಬರ, ಎಂಡ್ ಯು ಚಾನ್ಗೆನ್ ''ಝೌ ಎನ್ಲಾಯಿ: ಅ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಲೈಫ್'' (2005) [http://www.amazon.com/Zhou-Enlai-Political-Barbara-Barnouin/dp/9629962446/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1200477281&amp;sr=1-2 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಬಾಮ್, ರಿಚರ್ಡ್ ದಿ. ರೆಡ್ ಎಂಡ್ ಎಕ್ಸ್ಪರ್ಟ್: ದಿ ಪೋಲಿಟಿಕೋ-ಇಡಿಯಾಲಜಿಕಲ್ ಫೌಂದೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಚೀನಾ'ಸ್ ಗ್ರೇಟ್ ಲೀಪ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್. ''ಎಷಿಯನ್ ಸರ್ವೇ''. ವಾಲ್ಯೂಮ್ 4. No. 9, ಸೇಪ್ಟ್ 1964 ) ಪುಟಗಳು 1048–1057 [http://links.jstor.org/sici?sici=0004-4687(196409)4%3A9%3C1048%3A%22AETPF%3E2.0.CO%3B2-%23 ಇನ್ JSTOR] * ಬೇಕರ್, ಜಸ್ಪರ್ ''ಹಂಗ್ರಿ ಘೋಸ್ತ್ಸ್: ಚೀನಾಸ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಫ್ಯಾಮೈನ್'' (1996) ಎನ್ ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಲೀಪ್ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ 1950 * ಚಾಂಗ್, ಜುಂಗ್, ಅಂಡ್ ಜಾನ್ ಹಾಲ್ಲಿಡೇ ''ಮಾವೋ: ದಿ ಅನ್ನೋನ್ ಸ್ಟೋರಿ'' (2005), 814 ಪುಟಗಳು, ISBN 0-679-42271-4 * ಡಿತ್ತ್ಮರ್, ಲೋವೆಲ್. ''ಚೀನಾಸ್ ಕಂಟಿನ್ಯುಅಸ್ ರೆವಲೂಶನ್: ದಿ ಪೋಸ್ಟ್-ಲಿಬರೆಶನ್ ಎಪೋಕ್, 1949-1981'' (1989) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft3q2nb24q/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ಆನ್ಲೈನ್ ಫ್ರೀ]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ದಿಯೇತ್ರಿಚ್, ಕ್ರೆಗ್ ''ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚೀನಾ: ಅ ಬ್ರೀಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 3ನೆ ಎಡಿಶನ್ (1997), 398 ಪುಟಗಳು. [http://www.amazon.com/Peoples-China-History-Craig-Dietrich/dp/0195106288/ref=sr_1_2?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197238522&amp;sr=8-2 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಕಿರ್ಬಿ, ವಿಲಿಯಂ ಸಿ, ಎದಿಷನ್ಸ್ ''ರೀಲ್ಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಫ್ರೀಡಂ ಇನ್ ಮಾಡ್ರನ್ ಚೀನಾ '' (2004). 416 ಪು * ಕಿರ್ಬಿ, ವಿಲಿಯಂ ಸಿ, ರಾಸ್ಸ್, ರಾಬರ್ಟ್ ಎಸ. ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಂಗ್, ''ನಾರ್ಮಲೈಸೆಶನ್ ಆಫ್ ಯು.ಎಸ. ಚೀನಾ ರಿಲೇಶನ್ಸ್: ಏನ್ ಇಂತರ್ನ್ಯಶನಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ. '' (2005). 376 ಪು * ಲಿ, ಕ್ಸಿಯಬಿಂಗ್ ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಮಾಡರ್ನ್ ಚೀನೀ ಆರ್ಮಿ (2007) ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್ * ಮ್ಯಾಕ್ ಫಾರ್ಕುಹರ್, ರೋದ್ರಿಕ್ ಎಂಡ್ ಫೇರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್. ಜಾನ್ ಕೆ. ಎದಿಷನ್ಸ್ ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್ 15: ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೆಪಬ್ಲಿಕ್, ಪಾರ್ಟ್ 2: ರೆವಲೂಶನ್ಸ್ ವಿತಿನ್ ದಿ ಚೈನೀಸ್ ರೆವಲೂಶನ್ಸ್. 1966-1982 '' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯು.ಪ್ರೆಸ್. ಪು 1108 * ಮಿಸ್ನರ್, ಮೌರಿಸ್ ''ಮಾವೊಸ್ ಚೀನಾ ಎಂಡ್ ಆಫ್ಟರ್: ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೀಪಬ್ಲಿಕ್'', 3ನೆ ಎಡಿಶನ್ (ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್, 1999) ಡೇನ್ಸ್ ವಿಥ್ ಥಿಯರತಿಕಲ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಪ್ಪ್ರೋಚ್ [http://www.amazon.com/Maos-China-After-History-Republic/dp/0684856352/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197238473&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಸ್ಪೆನ್ಸ್, ಜೋನಾತನ್ ''ಮಾವೋ ಜೆದಾಂಗ್'' (1999) [http://www.amazon.com/Mao-Zedong-Penguin-Life-Lives/dp/0670886696/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1200477500&amp;sr=1-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಶುಯುನ್, ಸುನ್ ''ದಿ ಲಾಂಗ್ ಮಾರ್ಚ್: ದಿ ಟ್ರೂ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಸ ಕಮ್ಮ್ಯೂನಿಸ್ಟ್ ಚೀನಾಸ್ ಫೌಂಡಿಂಗ್ ಮಿಥ್'' (2007) * ವಾಂಗ್, ಜಿಂಗ್ ''ಹೈ ಕಲ್ಚರ್ ಫೀವರ್: ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್, ಎಸ್ಥೆತಿಕ್ಸ್, ಎಂಡ್ ಐದಿಯಾಲಜಿ ಇನ್ ಡೆಂಗ್ಸ್ ಸ್ ಚೀನಾ'' (1996) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft0489n683/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ವೆನ್ಕಿಯನ್, ಗಾವೋ ''ಝೌ ಎನ್ಲೈ: ದಿ ಲಾಸ್ಟ್ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ರೆವಲೂಶನರಿ'' 2007 [http://www.amazon.com/Zhou-Enlai-Last-Perfect-Revolutionary/dp/158648415X/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1200477281&amp;sr=1-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] ==== ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ 1966-76 ==== * ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಪಾಲ್. ''ಚೀನಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕ್ರಾಂತಿ: ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ'' (2008), ಅ ಫೆವರಬಲ್ ಲುಕ್ ಎಟ್ ಆರ್ಟಿಸ್ಟಿಕ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ [http://www.amazon.com/Chinese-Cultural-Revolution-History/dp/0521875153/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1214281188&amp;sr=8-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಎಷೆರಿಕ್, ಜೋಸೆಫ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ. ಪಿಕೊವಿಕ್ಜ್, ಪಾಲ್ ಜಿ, ಎಂಡ್ ವಾಲ್ದರ್, ಎಂದ್ರ್ಯೂ ಜಿ. ''ಚೈನಾಸ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ರೆವಲೂಶನ್ ಎಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ '' (2006). 382 ಪು [http://www.amazon.com/Cultural-Revolution-Shorenstein-Asia-Pacific-Research/dp/0804753504/ref=sr_1_1?ie=UTF8&amp;s=books&amp;qid=1197221379&amp;sr=1-1 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಜಿಯಾನ್, ಗುವೋ, ಸಾಂಗ್, ಯಂಗೆಯಿ, ಝೌ ಎಂಡ್ ಯುವಾನ್ ''ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್ ದಿ ಚೀನಾ ಕಲ್ಚರಲ್ ರೆವಲೂಶನ್ '' (2006). 433 ಪು * ಮ್ಯಾಕ್ ಫಾರ್ಕುಹರ್, ರೋದ್ರಿಕ್ ಎಂಡ್ ಫೇರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಜಾನ್ ಕೆ. ''ದಿ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್. 15 : ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್ ರೀಪಬ್ಲಿಕ್, ಪಾರ್ಟ್ 2; ರೆವಲೂಶನ್ಸ್ ವಿತಿನ್ ಚೈನಾ ರೆವಲೂಶನ್, 1966-1982.'' ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಯು. ಪ್ರೆಸ್, 1992. 1108 ಪು * ಮ್ಯಾಕ್ ಫಾರ್ಕುಹರ್, ರೋದ್ರಿಕ್ ಎಂಡ್ ಮಿಷೆಲ್ ಶೊಎನ್ಹಲ್ಸ ''ಮಾವೋ ನ ಕಡೆಯ ಕ್ರಾಂತಿ '' (2006). * ಮ್ಯಾಕ್ ಫಾರ್ಕುಹರ್, ರೋದ್ರಿಕ್ ''ದಿ ಒರಿಜಿನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್ ರೆವಲೂಶನ್ '' ''ವಾಲ್ಯೂಮ್. 3: ದಿ ಕಮಿಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಕಟಕ್ಲಿಸ್ಮ್ 1961-1966.'' (1998). 733 ಪು * ಯಾನ್, ಜಿಯಾಕಿ, ಗಾವೋ, ಗಾವೋ ''ಟರ್ಬುಲೆಂಟ್ ಡೆಕೆಡ್: ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್ ರೆವಲೂಶನ್ '' (1996). 736 ಪು === ಅರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ === * ಚೌ ಗ್ರೆಗರಿ ಸಿ. ''ಚೀನಾಸ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್'' (2nd ed. 2007)[http://www.amazon.com/Chinas-Economic-Transformation-Gregory-Chow/dp/1405156244/ref=pd_sim_b_img_3 ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಎಲ್ವಿನ್, ಮಾರ್ಕ್ ''ರಿಟ್ರೀಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಎಲಿಫನ್ಟ್ಸ್: ಏನ್ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೈನಾ '' (2004). 564 ಪು. * ಎಲ್ವಿನ್, ಮಾರ್ಕ್, ಲಿಯೂ, ತ್ಸುಯಿ-ಜಂಗ್, ''ಸೆಡಿಮೆಂಟ್ಸ ಆಫ್ ಟೈಮ್: ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ ಎಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ ಇನ್ ಚೈನಾಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ '' (1998). 820 pp. * ಜಿ, ಜ್ಹೊವಜಿನ್, ''ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಮಾಡರ್ನ್ ಶಾಂಘೈ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್; ದಿ ರೈಸ್ ಎಂಡ್ ಡಿಕ್ಲೈನ್ ಆಫ್ ಚಿನಾಸ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲಿಸಂ'' (2003. 325 ಪು. * ನಾಟನ್, ಬಾರಿ ದಿ ಚೀನಾ ಎಕಾನಮಿ: ಟ್ರಾನ್ಸ್ಸಿಶಂಸ್ ಎಂಡ್ ಗ್ರೋತ್ (2007) * ರಾವ್ಸ್ಕಿ, ಥಾಮಸ್ ಜಿ, ಮತ್ತು ಲಿಲ್ಲಿಯನ್ ಎಂ. ಲಿ. ''ಚೈನಾಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇನ್ ಎಕನಾಮಿಕ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ತಿವ್'' : ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ಪ್ರೆಸ್, 1992 [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft6489p0n6/?&amp;query=&amp;brand=ucpress ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ]{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ಶೀಹನ್, ಜಾಕೀ ''ಚೀನಾ ವರ್ಕರ್ಸ್: ಅ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟರಿ '' ರೂತ್ಲೆದ್ಜ್, 1998, ಪುಟಗಳು 269 * ಸ್ಟುವರ್ಟ್-ಫಕ್ಷ್, ಮಾರ್ಟಿನ್, ''ಅ ಶಾರ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ ಎಂಡ್ ಸೌತ್ ಈಸ್ಟ್ ಎಶಿಯಾ: ಟ್ರಿಬ್ಯೂಟ್, ಟ್ರೇಡ್ ಎಂಡ್ ಇನ್ಫ್ಲುಎನ್ಸ'' (2003). 278 ಪು === ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ === * ಎಬ್ರೆ, ಪೆತ್ರಿಸಿಯ ''ದಿ ಇನ್ನರ್ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್: ಮೆರೆಜ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಲೈವ್ಸ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ ವುಮೆನ್ ಇನ್ ದಿ ಸುಂಗ್ ಪೀರಿಯಡ್ '' (1990) * ಹರ್ಷಟ್ಟರ್, ಗೇಲ್ ಮತ್ತು ವಾಂಗ್ ಜ್ಹೆಂಗ್ ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸ: ಲಿಂಗ ಅಧ್ಯಯನದ ಬಗ್ಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಗ್ರಂಥ. ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ರಿವ್ಯೂ''. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008, ಸಂ. 113, ಸಂಚಿಕೆ 5, ಪುಟಗಳು 1404 -1421 * ಹರ್ಷಟ್ಟರ್, ಗೇಲ್ ''20ನೆ ಶತಮಾನದ ಚೀನಾದ ಲಾಂಗ್ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು''. (2007) [http://escholarship.org/uc/gaia_gaia_books ಪೂರ್ತಿ ಪುಸ್ತಕ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಭ್ಯ] * ಹರ್ಷಟ್ಟರ್, ಗೇಲ್, ಎಮಿಲಿ ಹನಿಗ್, ಸುಸಾನ್ ಮ್ಯಾನ್, ಮತ್ತು ಲೀಸಾ ರಾಫೆಲ್, ''ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ'' (1998) * ಕೋ, ದೊರೋಥಿ ''ಟೀಚರ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನ್ನರ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್: ವುಮೆನ್ ಎಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಇನ್ ಚೀನಾ 1573-1722'' (1994) * ಮನ್, ಸೂಸನ್ ''ಪ್ರೀಶಿಯಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್: ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಚಿನಾಸ್ ಲಾಂಗ್ 18ಥ್ ಸೆಂಚುರಿ'' (1997) * ವಾಂಗ್, ಶುಒ ದಿ ನ್ಯೂ ಸೋಶಿಯಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಇನ್ ಚೀನಾ: ದಿ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ವುಮೆನ್ಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ. ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಟೀಚರ್'' ಮೇ2006, ಸಂಪುಟ 39, ಸಂಚಿಕೆಗಳು 3, ಪುಟಗಳು 315–323 == ಮುಂದಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * [http://www.princeton.edu/~classbib/ ಚೀನಾ ಇತಿಹಾಸದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚರಿತ್ರೆ ] * ಅಬ್ರಮ್ಸನ್, ಮಾರ್ಕ್. ಎಸ್. 2008). ''ಎತ್ನಿಕ್ ಐಡೆನ್ಟಿಟಿ ಇನ್ ಟಾಂಗ್ ಚೀನಾ'' ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯ ISBN 978-0-8122-4052-8. * ಅನ್ಕೆರ್ಲ್ ಜಿ.ಸಿ. ''ಸಮಕಾಲೀನ ನಾಗರೀಕತೆಗಳು : ಅರಬ್, ಮುಸ್ಲಿಂ, ಭಾರತಿ, ಚೀನಾ, ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ'' INU ಪ್ರೆಸ್ ಜಿನೇವ, 2000 ISBN 2-88155-004-5. * [[ಕ್ರೀಲ್, ಹೆರ್ಲೀ ಗ್ಲೆಸ್ಸ್ನರ್]] ''ಚೀನಾದ ಹುಟ್ಟು '' 1936. * [[ಫೇರ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಜಾನ್ ಕಿಂಗ್]], ''ಚೀನಾ:ಒಂದು ಹೊಸ ಇತಿಹಾಸ'', ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಾಸ್, ಬೆಲ್ಕನ್ಯಪ್ ಪ್ರೆಸ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, 1992 ISBN 0-674-11670-4 * [[ಫೆಯಿಸ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್]], ''ದಿ ಚೀನಾ ಟ್ಯಾನ್ಗಲ್: ಪರ್ಲ್ ಹರ್ಬರ್ ನಿಂದ ಮಾರ್ಷಲ್ ಮಿಶನ್ ವರೆಗೆ ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು'', ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1853 * [[ಹಮ್ಮಂಡ್, ಕೆನ್ನೆತ್. ಜೆ]]. [http://www.thegreatcourses.com/ttcx/coursedesclong2.aspx?cid=8320&amp;id=8320&amp;d=From+Yao+to+Mao%3A+5000+Years+of+Chinese+History&amp;pc=History%20-%20Ancient%20and%20Medieval ಯಾವೋ ನಿಂದ ಮಾವೋ ನ ವರೆಗೆ: ೫೦೦೦ವರ್ಶಗಲ ಚೀನಾ ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928210136/http://www.thegreatcourses.com/ttcx/coursedesclong2.aspx?cid=8320&id=8320&d=From+Yao+to+Mao%3A+5000+Years+of+Chinese+History&pc=History%20-%20Ancient%20and%20Medieval |date=2007-09-28 }} ದಿ ಟೀಚಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, 2004 (ಡಿವಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಉಪನ್ಯಾಸ ) * [[ಗೈಲ್ಸ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಆಲೆನ್]] [http://www.gutenberg.org/etext/2076 ''ಚೀನಾ ನಾಗರೀಕತೆ '' ] [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಗುಟೆನ್ಬರ್ಗ್]] ಇ-ಪುಸ್ತಕ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿಹಾಸ, ಮೂಲ ಪ್ರಕಟಣೆ 1911 * [[ಗೈಲ್ಸ್, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಆಲೆನ್]]. [http://www.gutenberg.org/files/2156/2156-h/2156-h.htm ''ಚೀನಾ ಮತ್ತು ಮಂಚು ಜನಾಂಗ'' ] ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಗುಟೆನ್ಬರ್ಗ್ ಇ-ಪುಸ್ತಕ 1912ರಲ್ಲಿ ಕಿಂಗ್ ಮನೆತನ ಅಳಿದು ಹೋದಾಗ, ಆ ಮನೆತನದ ಕುರಿತು ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ಪುಸ್ತಕ * [[ಕೊರೋತಯೇವ್]] ಎ. ಮಲ್ಕೊವ್ ಎ., ಖಾಲ್ಟೂರಿನ ಡಿ. ''ಮ್ಯಾಕ್ರೋ ಡೈನಮಿಕ್ಸ್ ಕುರಿತು ಪರಿಚಯ; ಸೆಕ್ಯುಲರ್ ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಲೆನ್ನಿಯಲ್ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ'' ಮಾಸ್ಕೋ: URSS, 2006. ISBN 5-484-00559-0 [http://urss.ru/cgi-bin/db.pl?lang=en&amp;blang=en&amp;page=Book&amp;list=14&amp;id=37484 ] (ಅಧ್ಯಾಯ 2: ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನ]]) * [[ಲೌಫೆರ್ ಬೇರ್ತೋಲ್ದ್]] 1912. ''ಜೇಡ್: ಚೀನಾ ಪ್ರಾಚ್ಯವಸ್ತು ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ'' ಮರುಮುದ್ರಣ: ಡೋವರ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ 1974. * ಮುರ್ರೆ, ಹು, ಕ್ರಾಫಾರ್ಡ್, ಜಾನ್, ಗೊರ್ಡನ್, ಪೀಟರ್, [https://books.google.com/books?id=PJEoAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover ''ಚೀನಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ'' ] ಎಡಿನ್ಬರ್ಗ್ & ಲಂಡನ್: ಆಲಿವರ್ & ಬೋಯ್ದ್, 1836, 3 ಸಂಪುಟಗಳು * ಟೆರ್ರಿಲ್ ರಾಸ್ಸ್, ''800,000,000: ದಿ ರಿಯಲ್ ಚೀನಾ'', ಬೋಸ್ಟನ್, ಲಿಟಲ್, ಬ್ರೌನ್, 1972 * ವಿಲ್ಕಿನ್ಸನ್, ಎಂಡಿಮಿಯಾನ್ ಪಾರ್ಟಾರ್, [https://books.google.com/books?id=ERnrQq0bsPYC&amp;printsec=frontcover ''ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸ - ಒಂದು ಕೈಪಿಡಿ'' ], ಪರಿಷ್ಕೃತ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತೃತ. ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಮಾಸ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ, ಏಶಿಯ ಸೆಂಟರ್ (ಫಾರ್ ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೆಂಚಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ), 2000, 1181 p., ISBN 0-674-00247-4; ISBN 0-674-00249-೦ == ಎಕ್ಸ್ಟರ್ನಲ್ ಲಿಂಕ್ಸ್ == {{Commons category|History of China}} * [http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm ಚೀನಾ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090606/http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm |date=2016-11-20 }} ಬೈ [[ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸಿನಿಕ]] {{zh icon}} * [http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm ಮೆನುಸ್ಕ್ರಿಪ್ತ್ ಎಂಡ್ ಗ್ರಾಫಿಕ್ಸ್ ಡಾಟಾಬೇಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200506031332/http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm |date=2020-05-06 }} ಬೈ [[ಅಕಾಡೆಮಿಕ ಸಿನಿಕ]] {{zh icon}} * [http://www.badley.info/history/China.index.html ಚೀನಾ ಕ್ರೋನೋಲಜಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಡಾಟಾಬೇಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101108032715/http://www.badley.info/history/China.index.html |date=2010-11-08 }} * [http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm ಅ ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಗೈಡ್ ಫಾರ್ ಚೀನಾ ಸ್ಟಡೀಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121129203455/http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm |date=2012-11-29 }} * [http://www.ancientchinalife.com/ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ಚೀನಾ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207100548/http://ancientchinalife.com/ |date=2011-02-07 }} * [http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ ಚೈನೀಸ್ ಸೀಜ್ ವಾರಫೆರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621201559/http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ |date=2007-06-21 }} - ಮೆಕ್ಯಾನಿಕಲ್ ಅರ್ಟಿಲರೀ ಎಂಡ್ ಸೀಜ್ ವೆಪನ್ಸ್ ಆಫ್ ಅನ್ತಿಕಿಟಿ - ಎನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟ್ಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಬ್ರಾಟ್ ಟು ಯು ಬೈ [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ ಹಿಸ್ಟರಿ ಫೋರಂ] * [http://pem.org/yinyutang/ ''ಯಿನ್ ಯು ತಾಂಗ್: ಅ ಚೈನೀಸ್ ಹೋಂ'' ]. ಎಕ್ಸ್ಪ್ಲೋರ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಕಂಟ್ಟೆಂಟ್ಸ ಆಫ್ ಡೊಮೆಸ್ಟಿಕ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ ದ್ಯುರಿಂಗ್ ದಿ ಕಿಂಗ್ ಡಿನ್ಯಾಸ್ತಿ ಎಂಡ್ ಇಟ್ಸ್ ಪರಟಿನೆನ್ಸ್ ಟು ಚೈನೀಸ್ ಹೆರಿಟೇಜ್ ಎಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ * [http://www.aall.ufl.edu/EMC/ ''ಅರ್ಲಿ ಮೆಡೀವಲ್ ಚೈನಾ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719230513/http://www.aall.ufl.edu/EMC/ |date=2006-07-19 }} - ಇದೊಂದು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವ ಪತ್ರಿಕೆ. ಅಂದಾಜಾಗಿ ಹಾನ್ ನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಟಾಂಗ್ ವಂಶದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. * [https://web.archive.org/web/20080116175553/http://www.geocities.com/crmaozedong/index.html ಕಲ್ಚರಲ್ ರೆವೊಲೂಶನ್ ಪ್ರಾಪಗಂಡಾ ಪೋಸ್ಟರ್] * [http://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=4043 ಚೀನಾ ರಿದಿಸ್ಕವರ್ಸ್ ಇಟ್ಸ್ ಓನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] -ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ 100 ನಿಮಿಷಗಳ ಉಪನ್ಯಾಸ - ಖ್ಯಾತ ಲೇಖಕ/ವಿದ್ವಾಂಸ ಯು ಯಿಂಗ್ -ಶಿಹ್, ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರೊಫೆಸ್ಸರ್, ಈಸ್ಟ್ ಎಷಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಮತ್ತು ಹಿಸ್ಟರಿ, ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ * [http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105233305/http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm |date=2008-01-05 }} - ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಯುಕ್ತ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು - 5ರಿಂದ 9ನೆ ತರಗತಿಗಳ ತನಕ - 250ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲಿಂಕ್ಸ್ * ವೊಲ್ಫ್ರಂ ಎಬರ್ಹರ್ಡ್, [http://www.gutenberg.org/files/17695/17695-h/17695-h.htm ಅ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ] (ಆನ್ಲೈನ್) ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2006 [EBook #17695], ISO-8859-೧ * [http://www.pbs.org/kqed/chinainside/ ಚೀನಾ ಫ್ರಂ ದಿ ಇನ್ಸೈಡ್] - 2006 PBS ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ KQED ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಎಂಡ್ ಗ್ರಾನಡ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ಫಾರ್ PBS, ಗ್ರಾನಡ ಇಂಟರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂಡ್ ದಿ ಬಿಬಿಸಿ * [http://www.ourorient.com/ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸ್ಟೈಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100325192112/http://www.ourorient.com/ |date=2010-03-25 }} ದಿ ಜೇನ್ಯೂನ್ ಸೌಲ್ ಆಫ್ ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ಚೈನೀಸ್ ಪೀಪಲ್ * [http://chinese.dsturgeon.net/ ಚೈನೀಸ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್] ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಎಂಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಲೆಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಚೈನೀಸ್ ವರ್ಕ್ಸ್ * [http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld ಎನ್ಸಿಯಂಟ್ ಎಷಿಯನ್ ವರ್ಲ್ಡ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515023548/http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld |date=2012-05-15 }} ಹಿಸ್ಟರಿ, ಕಲ್ಚರ್ ಎಂಡ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ದಿ ಎಷಿಯನ್ ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್ ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳು * [http://www-chaos.umd.edu/history/toc.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಚೀನಾ : ಪರಿವಿಡಿ] - ಕೆಯೋಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಎಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್ * [http://www.history-forum.com/forum/ ಹಿಸ್ಟರಿ ಫೋರಂ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110712213414/http://www.history-forum.com/forum/ |date=2011-07-12 }} - [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ ಹಿಸ್ಟರಿ ಫೋರಂ] ನ [http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html ಎಷಿಯಾಸ್ ಹಿಸ್ಟರಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512061404/http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html |date=2013-05-12 }} ಇಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ. * ಡೌನ್ಲೋಡೆಬಲ್ ಆರ್ಟಿಕಲ್: ಬ್ರಾನ್ಜ್ ಏಜ್ ನಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಟರಿಂ ಬೇಸಿನ್ ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದಾದ ವೆಸ್ಟ್-ಈಸ್ಟ್ ಮಿಶ್ರಿತ ಜನವಸತಿ. ಲಿ ಎಟ್ ಅಲ್ ''BMC ಬಯಾಲಜಿ'' 2010, 8:15. [http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf ] {{DEFAULTSORT:History Of China}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾ ಇತಿಹಾಸ]] mbsyeozqocadjeudnynyc0435avstzb 0 24384 1431820 1346742 2026-10-12T13:35:01Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431820 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = ''Československo'', ''Česko-Slovensko'' |conventional_long_name = Czechoslovakia |common_name = Czechoslovakia |continent = Europe |government_type = Republic |year_start = 1918 |event_start = Independence from Austria–Hungary |date_start = 28 October |year_end = 1992 |life_span = 1918–1992 <!-- Please don't change this, the Czechoslovak state did not stop de jure existing during World War 2. --> |event_end = Dissolution of Czechoslovakia |date_end = 31 December |event1 = [[Nazi Germany|German]] occupation |date_event1 = 1939 |event2 = [[Liberty|Liberation]] |date_event2 = 1945 |p1 = Austria–Hungary |flag_p1 = Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg |s1 = Czech Republic |flag_s1 = Flag of the Czech Republic.svg |s2 = Slovakia |flag_s2 = Flag of Slovakia.svg |s3 = Zakarpattia Oblast#History |flag_s3 = Flag of Ukrainian SSR (1937-1949).svg |image_flag = Flag of the Czech Republic.svg |flag = Flag of Czechoslovakia |flag_type = Flag since 1920 |flag_border = Flag of Czechoslovakia |image_coat = |symbol = Coat of arms of Czechoslovakia |symbol_type = Coat of arms in 1990–1992 |image_map = LocationCzechoslovakia.png |latd=50|latm=05|latNS=N|longd=14|longm=28|longEW=E| |national_motto = {{lang-cs|Pravda vítězí}}<br /> ("Truth prevails"; 1918–1990)<br /> {{lang-la|Veritas Vincit}}<br /> ("Truth prevails"; 1990–1992) |national_anthem = ''[[Kde domov můj]]'' and ''[[Nad Tatrou sa blýska]]'' |capital = [[Prague]] (''Praha'') |common_languages = Czech and [[Slovak language|Slovak]] |currency = [[Czechoslovak koruna]] |drove on = left (later right) <!-- If there are more than 4 leaders, only give first and last - the infobox is not intended to list everything. --> |leader1 = [[Tomáš Masaryk|Tomáš G. Masaryk]] (first) <!-- |leader2 = Edvard Beneš |leader3 = Emil Hácha |leader4 = Klement Gottwald |leader5 = Antonín Zápotocký |leader6 = Antonín Novotný |leader7 = Ludvík Svoboda |leader8 = Gustáv Husák --> |leader2 = [[Václav Havel]] (last) |year_leader1 = 1918–1935 <!-- |year_leader2 = 1935–1938, 1945–1948 |year_leader3 = 1938–1939 |year_leader4 = 1948–1953 |year_leader5 = 1953–1957 |year_leader6 = 1957–1968 |year_leader7 = 1968–1975 |year_leader8 = 1975–1989 --> |year_leader2 = 1989–1992 |leader = |title_leader = [[List of Presidents of Czechoslovakia|President]] |deputy1 = Karel Kramář |deputy2 = Jan Stráský |year_deputy1 = 1918–1919 |year_deputy2 = 1992 |title_deputy = [[List of Prime Ministers of Czechoslovakia|Prime Minister]] |stat_year1 = 1921 |stat_area1 = 140446 |stat_pop1 = 13607385 |stat_year2 = 1993 |stat_area2 = 127900 |stat_pop2 = 15600000 |cctld = [[.cs]] |calling_code = 42 |footnotes = Current [[ISO 3166-3]] code: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;CSHH |footnotes2 = The calling code 42 was retired in Winter 1997. The number range was subdivided, and re-allocated amongst [[Czech Republic]], [[Slovakia]] and [[Liechtenstein]]. }} '''ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ''' ಅಥವಾ '''ಚೆಕೊ-ಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ''' <ref>{{cite web|url=http://www.firstworldwar.com/source/versailles1-30.htm|title=Treaty of Versailles|date=1919|accessdate=6 April 2010}}</ref> (''ಚೆಸ್ಕೊಸ್ಲೊವೆಂಕೊ'' ಅಥವಾ ''ಚೆಸ್ಕೊ-ಸ್ಲೊವೆಂಕೊ'' <ref name="KulturaSlova">{{cite web|url= http://juls.savba.sk/ediela/ks/1990/6/ks1990-6.lq.pdf|title= Ján Kačala: Máme nový názov federatívnej republiky (The New Name of the Federal Republic), In: Kultúra Slova (official publication of the Slovak Academy of Sciences Ľudovít Štúr Institute of Linguistics) 6/1990 pp. 192-197|access-date= 2010-08-23|archive-date= 2011-08-19|archive-url= https://web.archive.org/web/20110819043026/http://juls.savba.sk/ediela/ks/1990/6/ks1990-6.lq.pdf|url-status= dead}}</ref>) ಮಧ್ಯ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು ಇದು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೮ ರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೊ-ಹಂಗಾರಿಯನ್‌ನಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ೧೯೩೯ ರಿಂದ ೧೯೪೫ ಗೆ ರಾಜ್ಯವು ಡಿ ಫ್ಯಾಕ್ಟೋ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಇದರ ಗಮನ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಇನ್‌ಕಾಪ್ರೋರೇಷನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಾಜೀ ಜೆರ್ಮನಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಚೆಕಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾ ಸರ್ಕಾರವು ಇದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲಿಲ್ಲ. ೧೯೪೫ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾನ್ ರುಥೇನಿಯಾದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ಮೂಲಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ೧ ಜನವರಿ ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ಚೆಕಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ '''[[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ''' ಮತ್ತು '''ಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾವಾಗಿ''' ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿತು. == ಮೂಲಭೂತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು == '''ರಾಜ್ಯದ ರೂಪು''' : *೧೯೧೮–೧೯೩೮: ಡೊಮಕ್ರಾಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್. *೧೯೩೮-೧೯೩೯: ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯ]] ಮೂಲಕ ಸುಡೆಟನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, ಕ್ರೆಜ್, ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಮತ್ತು ರುಥೇನೀಯನ್ ಭಾಗಗಳ ನಡುವೆ ಸಡಿಲವಾದ ಸಂಪ್ರಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಗಿದೆ. ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾಗಗಳಾಗಿರುವ ಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯಾವು ಹಂಗೇರಿಯಾಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಝಾಲೋಜಿ ಪ್ರದೇಶವು [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ]] ಸೇರಿರುತ್ತದೆ. *೧೯೩೯-೧೯೪೫: ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟರೇಟ್ ಭೋಹೀಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾರ್ವಿಯಾ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಾಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಶಭ್ರಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಲಂಡನ್‌ನಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ನಂತರ ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್, ಯುನೈಟೆಡ್ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇದರ ಅಲ್ಲಿಗಳು, ಇದೂ ಸಹಾ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಚಕೋಸ್ಲೇವೆಕಿಯಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿಯು ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ಯುನೈಟೆಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. *೧೯೪೬ -೧೯೪೮: ರಾಷ್ಟ್ರವು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ಒಂದುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಇಂಟೆರಿಯಾರ್ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಆಡಳಿತ ನಡೆಯಸಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಪಥಿಯಾನ್ ರುಥೇನಿಯಾ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್‌ಆರ್ ನಿಂದ ಅಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. *೧೯೪೮–೧೯೮೯: ಆರ್ಥಿಕ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ದೇಶವಾಯಿತು. ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರವು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಯಿತು. *೧೯೬೯–೧೯೯೦: ''ಕ್ರೆಜೆಕ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್'' ಮತ್ತು ''ಸ್ಲೋವಕ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ'' [[[[ಫೆಡರಲ್]]]]'' '' ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. *೧೯೯೦–೧೯೯೨: ಕ್ರೆಜೆಕ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮತ್ತು ''ಸ್ಲೋವಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್'' ನ ಫೆಡರಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. '''ನೆರೆರಾಷ್ಟ್ರಗಳು''' : [[ಜರ್ಮನಿ]], ೧೯೪೫–೧೯೯೦, ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಜರ್ಮನಿ; ೧೯೪೫ ನಿಂದ [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಾಂಡ್]] ; ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ (೧೯೯೨: [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್]]); [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೂಮಾನಿಯಾ]] (೧೯೩೯ ವರೆಗೂ); ಹಂಗೇರಿ; [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೀಯಾ]]. '''ವರ್ಣನೆ''' : ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ರಮವಲ್ಲದ ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಉತ್ತರ-ಕೇಂದ್ರೀಯ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಪೂರ್ವಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಾದ ಕಾರ್ಪಾಥಿಯಾನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಡಾಂಬೊ ನದಿಯು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. '''ವಾತಾವರಣ''' : ವಾತಾವರಣವು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಯೂರೋಪಿಯನವರಾಗಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್|ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ಯುರೋಪ್]] ಆಧುನಿಕ ಉಷ್ಣಾಂಶದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗಿದೆ, [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪೂರ್ವದ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶವಾಗಿದೆ. == ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು == *೧೯೧೮–೧೯೨೦: '''ಚೆಕೋಸ್ಲಾವವೆಕಿಯಾದ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್''' (RČS ನ ವಿಸ್ತರಣೆ) /'''ಕೆಜೆಕ್ ಸ್ಲೋವಕ್ ರಾಜ್ಯ''' ;<ref>{{cite web |url=http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/spellczechoslovakia.html |title=Czecho-Slovakia or Czechoslovakia |accessdate=2009-03-29 |last=Votruba |first=Martin |work=Slovak Studies Program |publisher=University of Pittsburgh |archive-date=2013-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015043127/http://www.pitt.edu/~votruba/qsonhist/spellczechoslovakia.html |url-status=dead }}</ref>, ಅಥವಾ ಕೆಜೆಕ್- ಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ/ಚೆಕೋಸ್ಲೇವೆಕಿಯಾ. *೧೯೨೦–೧೯೩೮: '''ಚೆಕೋಸ್ಲೇವೆಕಿಯಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್''' (ಸಿಎಸ್ಆರ್), ಅಥವಾ ಚೆಕೋಸ್ಲೇವೆಕಿಯಾ. *೧೯೩೮–೧೯೩೯: '''ಜೆಕೋ-ಸ್ಲಾವಿಕ್''', ಅಥವಾ ಜೆಕೋ ಸ್ಲಾವಾಕಿಯಾ. *೧೯೪೫–೧೯೬೦: '''ಜೆಕೋಸ್ಲಾವಿಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್''' (ಸಿಎಸ್‌ಆರ್), ಅಥವಾ ಜೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾ. *೧೯೬೦–೧೯೯೦: '''ಜೆಕೋಸ್ಲೇವೆಕಿಯಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್''' (ಸಿಎಸ್‌‌ಎಸ್‌ಆರ್), ಅಥವಾ ಜೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾ. *ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೯೦: ಜೆಕೋಸ್ಲೆವೆಕಿಯಾ ಫೆಡರೇಟೀವ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (ಜೆಕ್ ಆವೃತ್ತಿ) ಮತ್ತು ಜೆಕ್ ಸ್ಲೋವಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ (ಸ್ಲೋವಕ್ ಆವೃತ್ತಿ). *ರಾಷ್ಟ್ರವು ಮುಂದೆ '''ಜೆಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಕ್ ಫೆಡರೇಟೀವ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್''' ಎಂದಾಯಿತು, ಸಿ ಎಸ್‌ಎಫ್‌ಆರ್, ಅಥವಾ ಚೆಕೋಸ್ಲೆವೆಕಿಯಾವು ಜೆಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಸ್ಕೋ-ಸ್ಲೋವೆಸ್ಕೋ. {{See also|Hyphen War}} == ಇತಿಹಾಸ == === ತಳಹದಿ === ==== ಮೂಲಗಳು ==== ಪ್ರದೇಶವು ಆಸ್ಟ್ರೋ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಎಂಪೈರ್‌ನ ದೀರ್ಘವಾದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ ೧ರ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಎಂಪೈರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಥಾಮಸ್ ಮಸಾಯಾರ್ಕ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು (೧೮೫೦-೧೯೩೭) ಯು ೧೯೧೮ ನಿಂದ ೧೯೩೫ ಗೆ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಇವನ ಆಪ್ತ ಅಲಿಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು, ಈಡರ್ಡ್ ಬೆನ್ಸ್ (೧೮೮೪-೧೯೪೮). ಜೆಕ್ ರಾಷ್ಟೀಯತಾವಾದಿಯು ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಲಾಯಿತು, ರೋಮಾ್ಯಾನಿಟಿಸಮ್‌ನಿಂದ ಫಿಲೋಲಾಜಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಎಜ್ಯುಕೇಟರ್ಸ್ ಜೆಕ್ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಜೆಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರದಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಯು ಮಾಸ್ ಚಲನೆಯಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ನೀತಿಯ ಕೆಳಗ ಲಭ್ಯವಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಿತವಾದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗಾಗಿ ಕೆಲವು ಅವಕಾಶಗಳ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕ್ ಪೊಲಾಕಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ (೧೭೯೮-೧೮೭೮) ಜೆಕ್ ನಾಯಕರು ಹಲವಾರು ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾರ್ಟಿಕ್, ಸ್ವಯಂ ಸಂಘಟಣೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಮ್ಯುನಿಯಲ್ ಜೀವನದ ಆದ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಯಿತು. ಮೊದಲನೆದಾಗಿ, ಪಲಾಸ್ಕಿಯಲಲಿ ಆಸ್ಟೋ-ಸ್ಲಾವಿಸಿಮ್ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಲಾಗಿದೆ, ಫೆಡರಲ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲಾವಿಕ್- ಡಾಮನೇಟೆಡ್ ಆಸ್ಟ್ರೀಯನ್ ಎಂಪೈರ್, ರಷ್ಯನ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಥ್ರೆಟ್‌ಗಳ ಜರ್ಮನಿಯ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೮೪೮ ರ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಯಿತು ವಿಫಲವಾಯಿತು, ಅದಾಗ್ಯೂ, ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಸ್ಲಾವಿಸಮ್‌ಗಾಗಿ ಇವರ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ನಂಬಲಾಯಿತು. ಪಲಾಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್-ಲೆಡ್ ಪಾನ್ - ಸ್ಲಾವಿಸಮ್ ಎದುರು ಗ್ರಾಡ್ಯುಯಲಿ ಎದುರಿಸಲಾಯಿತು. ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ ಮತ್ತು ಜೆಕ್ ಆಟೋನಮಿಯು ಆಸ್ಟ್ರೀಯಾ-ಹಂಗೇರಿ, ಮರ್ಸಾಯಿಕ್‌ಯು ೧೮೯೧ ಮತ್ತು ೧೯೦೭ ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೧೯೦೦ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ( ಅಥವಾ ರಿಯಾಲಿಸ್ಟ್) ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಪ್ರಪಂಚದ ಯುದ್ಧದ ೧ ನೆಯ ಔಟ್‌ಬ್ರೇಕ್ ನೊಂದಿಗೆ, ಮಸಾರ್ಯಿಕ್ ಜೆಕ ಸ್ವಂತ್ರಂತ್ರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಯೂನಿಯನ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆನ್ನೀಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಯನ್ ಸ್ಟಿಫ್ಯಾನಿಕ್ ನೊಂದಿಗೆ, ಹಲವಾರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಚಾರಗಳಿಗಾಗಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>ಜೆಡ್. ಎ. ಬಿ. ಜೆಮನ್, ''ದಿ ಮಸಾರ್ಕ್ಸ್: ದಿ ಮೇಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ'' (೧೯೭೬)</ref> ಬೊಹೇಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾರ್ವಿಯಾ, ಆಸ್ಟ್ರೀಯನ್ ನಿಯಮದ ಕೆಳಗೆ, ಜೆಕ್- ಉಧ್ಯಮಿಗಳ ನಡುವೆ, ಹಂಗೇರಿಯಾದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾವು, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಅಗ್ರೇರಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾ‌ದಲ್ಲಿ ಜೆಕ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟೀಯ ಚಳುವಳಿಯ ಮಾಸ್‌ನ ನಂತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಷರತ್ತುಗಳು ಇನ್ನೂ ಉತ್ತಮವಾಯಿತು. ಎಂದಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ, ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ==== ನಿರ್ಮಾಣ ==== {{Main|History of Czechoslovakia (1918–1938)}} [[ಚಿತ್ರ:Czechoslovakia01.png|thumb|400px|1928 ರಲ್ಲಿ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ]] [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಪ್ರಥಮ ಮಹಾಯುದ್ಧ 1]] ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋ- ಹಂಗೇರಿಯನ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ೧೯೧೮ ರಂತೆ ಆಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವೆರ್ಸಲಿಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರೀಟಿಯಾದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ]] ಟೆರಿಟರಿ ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ಪ್ರೆಸಂಟ್ ದಿನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು, ಸ್ಲೋವಾಕಿಯಾ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಪಥಿಯಾನ್ ರುಥೇನಿಯಾ. ಹಿಂದಿನ ಆಸ್ಟ್ರೀಯಾ- ಹಂಗೇರಿಯಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೆಲವು ಉಧ್ಯಮಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ==== ಜನಾಂಗೀಯತೆ ==== ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವಾದ ಮಲ್ಟಿ- ಎಥೆನಿಕ್ ರಾಜ್ಯ. ಜೆಕ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು (೫೧%), ಸ್ಲೋವಾಕ್ಸ್ (೧೬%), ಜರ್ಮನ್‌ಗಳ (೨೨%), ಹಂಗೇರಿಯನ್‌ಗಳು (೫%) ಮತ್ತು ರುಸಿಯಾನ್ ಅಥವಾ ರುಥೇನಿಯಾನ್ಸ್ (೪%).<ref>"ದಿ ವಾರ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್", ನಿಯಾಲ್ ಫೆರ್ಗುಸನ್ ಅಲೆನ್ ಲೇನ್ ೨೦೦೬.</ref> ಹಲವಾರು ಜರ್ಮನ್‌ಗಳು, ಹಂಗೇರಿಯನ್‌ಗಳು, ರುಥೇನಿಯನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಫೋಲ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸ್ಲೋವಾಕ್ಸ್, ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದವು, ಅದಾಗ್ಯೂ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಎಲೈಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕಪ್ರಮಾಮದ ಎಥೆನಿಕ್ ಸಮೂಹಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಅಟಾನೊಮಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನೀತಿಯು, ಜರ್ಮನ್ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸುದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಜೀ ಪ್ರಪಗೊಂಡಾವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಜೆಕ್ ಅಲ್ಲದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಿಲ್ಲದಾಯಿತು. ಯಾವುದು ಇಲ್ಲದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಐಡಿಯಾಲಜಿಗಳು ಯಾವುದೇ ಜೆಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಾಕ್ಸ್‌ಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಒಂದೇ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಜೆಕೋಸ್ಲಾವಾಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ (see ಚೆಕೋಸ್ಲೇವೆಕಿಯಾ ನೋಡಿ), ಸ್ಲೋವಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಎಥಿಕ್ ಸಮೂಹಗಳು ನಿರಾಕರಿಸಿದವು. ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II ನಂತರ ಚೆಕೋಸ್ಲೆವೆಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲಾಯಿತು (ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ವಿಭಾಜಿಸಲಾಯಿತು), ಜೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂಘರ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Czechoslovakia 1930 linguistic map - created 2008-10-30.svg|right|thumb|400px|1930 ರಲ್ಲಿನ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಭಾಷಾವಾರು ನಕ್ಷೆ]] {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="width:300px;" |- ! colspan=3 | ---- '''Nationalities of Czechoslovakia ೧೯೨೧<ref>Škorpila F. B.; Zeměpisný atlas pro měšťanské školy; Státní Nakladatelství; second edition; ೧೯೩೦; Czechoslovakia</ref>''' ---- |- ! align=left | total population !! align=right | ೧೩,೬೦೭.೩೮೫ |- | style="width:೫೦%;"| [[ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕನ್ನರು]] || style="width:೨೫%; text-align:right;"| ೮,೭೫೯.೭೦೧ || style="width:೨೫%; text-align:right;"| ೬೪.೩೭ % |- | [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯರು]] || align=right | ೩,೧೨೩.೩೦೫ || align=right | ೨೨.೯೫ % |- | [[ಹಂಗೇರಿಯನ್]] || align=right | ೭೪೪.೬೨೧ || align=right | ೫.೪೭ % |- | [[ರುಥೇಯನಿನ್ಸ್]] || align=right | ೪೬೧.೪೪೯ || align=right | ೩.೩೯ % |- | [[ಜ್ಯೂಸ್]] || align=right | ೧೮೦.೫೩೪ || align=right | ೧.೩೩ % |- | [[ಪೋಲ್ಸ್]] || align=right | ೭೫.೮೫೨ || align=right | ೦.೫೬ % |- | ಇತರೆಗಳು || align=right | ೨೩.೧೩೯ || align=right | ೦.೧೭ % |- | ವಿದೇಶಿಯರು || align=right | ೨೩೮.೭೮೪ || align=right | ೧.೭೫ % |- | colspan="೩" style="text-align:center;"| |} === ಅಂತರ ಕದನ === ಎರಡು ಪ್ರಪಂಚದ ಯುದ್ಧಗಳ ನಡುವೆ ಚೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜೆಮಾಕ್ರಸಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೧೮ ನಂತರ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಯುದ್ಧವು ಮುರಿದುಬೀಳಿವವರೆಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು. ಡೆಮಾಕ್ರಸಿಯಾದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾದಂತೆ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರದಲ್ಲಿ ಚೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಡೆಮಾಕ್ರಸಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಹೀಗೆ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅವಿಭಾಜ್ಯಗಳು. ಇದರ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಲುಪಿದವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅನರಕ್ಷತೆಯ ಗುಂಪು ಕೆಲವೇ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿತು. ಈ ಷರತ್ತುಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಚೆಕಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾದ ನಾಯಕರುಗಳು ಮತ್ತು ಅವರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ನೀತಿಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಮಸಾರ್ಕ್ಸ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಚೆಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವೇಕ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತಹ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರಮಾಡಿದರು. ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವ ಬೆನಿಸ್ ಅವರು ಚೆಕಸ್ಲೊವೇಕ್-ರೊಮೇನಿಯನ್-ಯುಗೊಸ್ಲೇವ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾತೃವಾದರು ("ಲಿಟಲ್ ಎಂಟೆಂಟಿ", ೧೯೨೧-೩೮) ಹಂಗೇರಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಬೆನಿಸ್ ಫ್ರ್ಯಾನ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು "ಸುಡೆಟೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್" ಎಂದು ಉಪವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದರು, ೩ ಮಿಲಿಯನ್ ಜರ್ಮನ್ನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಅವರು ವಿಭಾಗಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರನ್ನು ಪ್ರಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. ಸೂಟೆನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವುದು ಮೂಲ ಆಲೋಚನೆಯಾಗಿತ್ತು ಇದು ಮಿಲಿಟರಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿತ್ತು. ಜೆರ್ಮನ್ ಎಲಿಮೆಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ, ಯಾವುದು ೧೯೩೩ ಯು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ನಾಜೀ ಜೆರ್ಮನಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಲೋವಾಕ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಇನ್‌ಫೀರೀಯಾರಿಟಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚು ನ್ಯೂಮರಸ್‌ಗಳ ಜೆಕ್ಸ್‌ಗಳು, ೧೯೩೦ ರ ನಿಧಾನಗತಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಪಪೆಟ್ ಸ್ಲೋವಾಕ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ ಹಿಟ್ಲರ್ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. === ಮ್ಯೂನಿಚ್‌ === {{Main|German occupation of Czechoslovakia}} ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ, ಹಿಟ್ಲರ್ ಸುಡೆಂಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟನ್‌ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯುನಿಚ್ ಕಾನಫೆರೆನ್ಸ್ ಸೆಡ್‌ಯು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ, ಮಿಲಿಯಟಿ ಅಲಿಯನ್ಸ್ ಅನ್ನು ಚೆಕೋಸ್ಲೆವೆಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ೧೯೩೯ ರಲ್ಲಿ, ನೆನಪಿಸುವವನು ("ರಂಪ್") ನಾಜೀ ಜೆರ್ಮನಿಯ ಮೂಲಕ ಚೆಕೋಸ್ಲೇವೆಕಿಯಾ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಕ್ಟರೇಟ್ ಬೊಹಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾರೋವಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪಪೆಟ್ ಸ್ಲೋವಾಕ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಸಬ್‌ಕಾರ್‌ಪಥಿಯಾನ್ ರುಥೆನಿಯಾನ್ ಅನ್ನು ಹಂಗೇರಿಯಾದಿಂದ ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು. ಪೋಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಥಳಾವಕರಿಸಿದ ಝಾಲೋಜಿ, ಪೋಲಿಷ್ ಮೈನಾರಿಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೩೮). === ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ === {{Main|History of Czechoslovakia (1948–1989)}} [[ಚಿತ್ರ:Strahov stadion, szpartakiád. Fortepan 74371.jpg|thumb|200px|1965 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪಾರ್ಟಕೈಡ್.]] ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ II ನಂತರ, ಪ್ರೀವರ್ ಚೆಕೋಸ್ಲೆವೆಕಿಯಾವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಸಬ್‌ಕಾರ್ಪಥಿಯಾನ್ ರುಥೇನಿಯಾ, [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್]] ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸೋವಿಯತ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅನ್ನು ಕಾರ್ಪೋರೇಷನ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬೆನಸ್ ಡಿಕ್ರೆಸ್ ಅನ್ನು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಎಥನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಮೆಟ್‌ಗ್ಯಾಲೇಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ (ಪೋಸ್ಟ್ ಡ್ಯಾಮ್ ಒಪ್ಪಂದ) ಮತ್ತು ಎಥೆನಿಕ್ ಹಂಗೇರಿಯನ್‌. ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ನಾಗರಿಕತೆಯು ಜರ್ಮನ್ ಜನರ ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿಯನ್‌ರ ಎಥೆನಿಕ್ ಮೂಲದ ಜನರಿಗಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಜೆರ್ಮನ್ ಅಥವಾ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ನಾಗರೀಕತೆಯನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, ಈ ಅವಕಾಶವು ಹಂಗೇರಿಯನ್ನರಿಗಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಜೆರ್ಮನಿರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಜರ್ಮನಿಯ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕುವಂತಹ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಎಥೆನಿಕ್ ಸುಮಾರು ೯೦% ರಷ್ಟು ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು, ಸುಮಾರು ೨ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು. ಮ್ಯುನಿಚ್ ಒಪ್ಪಂದದ ನಂತರ ನಾಜೀಗಳ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರೂ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೩೮ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್‌ಎಸ್‌ಡಿಎಪಿ ಗಾಗಿ ಸುಡೆಂಟ್ ಜರ್ಮನರ ೯೭.೩೨% ರಷ್ಟು ಮತಚಲಾಯಿಸಲಾಯಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಷ್ಟು ಪ್ರತಿ ನಿವ್ವಳವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅನುಮೋದನೆಗಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅದಾಗ್ಯೂ ನಿಯಮ ''ಆಂಟಿಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್'' ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವು ೨೫೦,೦೦೦ ಜರ್ಮನರು, ಜೆಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು, ಕೆಲವು ಆಂಟಿಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್, ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಪೋಸ್ಟ್ -ವಾರ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಉಳಿದಂತೆ ಚೆಕಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾದಲ್ಲಿ. [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್]] ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿಗಳ ಸಮೂಹಗಳಾದ [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಹಂಗೇರಿ ನಡುವೆ ಬೇನಸ್ ಇನ್ನೂ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸಹಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಲೆ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.law.nyu.edu/eecr/vol11num1_2/special/rupnik.html |title=ಪೂರ್ವ ಯೂರೋಪಿನ್ ಸಂವಿಧಾನದ ವಿಮರ್ಶೆ |access-date=2010-08-23 |archive-date=2007-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070313003706/http://www.law.nyu.edu/eecr/vol11num1_2/special/rupnik.html |url-status=dead }}</ref> ಕಾರ್ಫಥಿಯಾನ್ ರುಥಏನಿಯನ್ ಅನ್ನು ಸೋವಿಯತ್ ಯುನಿಯನ್ ಮೂಲಕ (ಮತ್ತು ಜೂನ್ ೧೯೪೫ ಫಾರ್ಮಲಿ ಸೆಡೆಡ್) ಆಕ್ರಮಿಸಿತು. ೧೯೪೬ ನಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಚೆಕಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಯು ಜೆಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿ ಗೆದ್ದಿತು, ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿಯಾಗಿ ಗೆದ್ದಿತು. ೧೯೪೮ ರ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಬಲವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಾಗ್ಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತವಾದಿಯ ಫ್ರಾಂಟ್ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯ ಪ್ಲೋರಲಿಸಮ್ ಆಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು, ಲಿಬರೆಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿಯ ಮೂಲಕ ಗೈರುಹಾಜರಾದ ಚಾರಿರ್ತ್ಯವನ್ನು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ([[ಪ್ರಾಗ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್]]) ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನಿಷೇದಿಸಲಾಯಿತು.) [[ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್|ಪೂರ್ವಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್]] ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದವರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರೆಯದೆಯಿರುವಾಗ, [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪ್|ಪಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್‌ಗಳಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ತುಂಬಾ ಹಿಂದುಳಿದಿದ್ದವರನ್ನು ಚೆಕಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದರ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿ ಉದಾರೀಕರಣದ ಅವಧಿಯ ಜವಬ್ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಐದು ಪೂರ್ವಾತ್ಯ ಬ್ಲಾಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಸೋವಿಯತ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ೧೯೬೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು.<ref>[http://www.upi.com/Audio/Year_in_Review/Events-of-1968/N.-Korea-Seize-U.S.-Ship/12303153093431-9/#title "ರಷ್ಯಾ ಇನ್‌ವೇಡ್ಸ್ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ: 1968 ವರ್ಷ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ, UPI.com"]</ref> ಸೋವಿಯತ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲಿಯಾನೆಡ್ ಬ್ರೆಜ್‌ನ್ಯೂ ಈ ಇಂಟರ್‌ವೆಂಟೇಷನ್ ಸೋವಿಯತ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾನಾಂತರಿಸಿದ ಮಾರ್ಕಿಸಮ್- [[ಲೆನಿನಿಸಮ್]] ಬಂಡವಾಳಷಾಹಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಜಾನ್ ಲೆವಿಸ್ ಗಡ್ಡೀಸ್, ದಿ ಕೋಲ್ಡ್ ವಾರ್: ಎ ನ್ಯೂ ಹಿಸ್ಟರಿ (ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ದಿ ಪೆಂಗ್ವಿನ್ ಪ್ರೆಸ್),೧೫೦.</ref> ೧೯೬೯ರಲ್ಲಿ, ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ ಜೆಕ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ಫೆಡರೇಷನ್ ಅನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಾಕ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ. ಫೆಡರೇಷನ್ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನಂತರವಲ್ಲದ ಜೆಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಾಕ್ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಿಸಲಾಗಿರುವ ಎಲಿಮಿನೇಟೆಡ್ ಆಗಿದೆ. ಹಲವಾರು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಚಿವಾಲಯಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣದಂತೆ ಎರಡು ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ಗಳಾಗಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಅದಾಗ್ಯೂ, ಫೆಡರಲಿಸಮ್‌ನ ಪರಿಣಾಮದಂತೆ ಹಲವಾರು ನಿಯಮಿತವಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯ ನಿಯಂತ್ರಮವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಂತೆ ಚೆಕಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾದ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಮತೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು, ವಾಕ್ವೇಲ್ ಹಾವೆಲ್ ಮುಲಕ (ಇತರರಂತೆ)ಪ್ರತಿನಿಧಿಲ್ಪಡಲಾಯಿತು. ರಾಜಕೀಯ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿತವಾಗಿರುವ ಕೆಲವು ಕಾರ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮ್ಯಾನಿಫೆಸ್ಟ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಯಾವುದು ವೃತ್ತಿಪರ ಉದ್ಯೋಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣವು ಮಕ್ಕಳ ಕಲ್ಯಾಮಕ್ಕಾಗಿ, ರಾಜಕೀಯ ಧಾಂದಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬಂಧಿತನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. === ೧೯೮೯ ರ ನಂತರ === {{POV|date=May 2009}} {{Main|History of Czechoslovakia (1989–1992)}} ೧೯೮೯ ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ವೆಟ್ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. [[ರೊಮಾನಿಯ|ರೊಮೇನಿಯಾ]], [[ಬಲ್ಗೇರಿಯ|ಬಲ್ಗೇರಿಯಾ]], ಹಂಗಾರಿ ಮತ್ತು [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಂಡ್]]ನಲ್ಲಿನ ಕಮ್ಯುನಿಸಮ್‌ನ ಪತನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತು. [[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಒಳಗಾಗಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯುಗೋಸ್ಲೇವಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ, ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಮ್ಯುನಿಸಮ್‌ನ ಅಂತ್ಯವು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ "ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್" ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಿಲ್ಲ: "ಸೋಶಿಯಲಿಸ್ಟ್" ಪದವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೯, ೧೯೯೦ ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು "ಫೆಡರಲ್" ಎಂದು ಮರುಸ್ಥಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೯೨ ರಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಉದ್ವೇಗದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾವನ್ನು ಸಂಸತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಿತು. ಇದರ ಪ್ರದೇಶವು [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವೇಕ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿತು, ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಜನವರಿ ೧, ೧೯೯೩ ರಂದು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. == ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖರು == *ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ *ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಅಲ್ಲದೆ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರುಗಳು ಅನ್ನು ಸಹ ನೋಡಿ == ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ == === ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ಮತ್ತು ಸದಸ್ಯತ್ವ === ಡಬ್ಲ್ಯುಡಬ್ಲ್ಯುಐಐ ನ ನಂತರ, ಪರಸ್ಪರ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಂಡಲಿ (ಕಮ್‌ಕಾನ್), ವಾರ್ಸಾ ಪ್ಯಾಕ್ಟ್, [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಏಜೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ; ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಹಿ ಹಾಕುವಿಕೆ. == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವಿಭಾಗಗಳು == {{Main|Administrative divisions of Czechoslovakia}} *೧೯೧೮–೧೯೨೩: ಮೊದಲಿನ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (ಬೊಹೇಮಿಯಾ, ಮೊರಾವಿಯಾ, ಸಿಲಿಸಿಯಾದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಭಾಗ) ಮೊದಲಿನ ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ (ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯಾ): ಮೂರು ಸ್ಥಳಗಳು (''ಝೆಮೆ'' ) (ಅಲ್ಲದೆ ಜಿಲ್ಲಾ ಘಟಕಗಳು ಎಂತಲೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ (''ಒಬ್‌ವೋಡಿ'' )): ಬೊಹೇಮಿಯಾ, ಮೊರಾವಿಯಾ, ಸಿಲಿಸಿಯಾ, ಮತ್ತು ೨೧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಇಂದಿನ ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಎರಡರಲ್ಲಿ (''ಝುಪೆ'' )(?) ಇಂದಿನ ರುಥೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು; ಎರಡೂ ನೆಲಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು (''ಒಕ್ರೇಸ್ಸಿ'' ). *೧೯೨೩–೧೯೨೭: ಮೇಲಿರುವಂತೆ, ಸ್ಲೋವೇಕಿಯನ್ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಆರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾದಲ್ಲಿನ (''(veľ)ಝುಪೆ'' ) ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು ರುಥೇನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ''ಒಕ್ರೆಸ್ಕೆ'' ನಲ್ಲಿನ ಆ ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೌಂಡರಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. *೧೯೨೮–೧೯೩೮: ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಳಗಳು (ಚೆಕ್: ''ಝೆಮಿ'', ಸ್ಲೋವೇಕ್: ''ಕ್ರಾಂಜಿನ್'' ): ಬೊಹೇಮಿಯಾ, ಮೊರಾವಿಯಾ-ಸಿಲಿಸಿಯಾ, ಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ ಮತ್ತು ಸಬ್‌ಕಾರ್ಪಥಿಯನ್ ರುಥೇನಿಯಾವನ್ನು (''ಒಕ್ರೆಸ್ಕೆ'' ) ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. *೧೯೩೮ ನಂತರ–ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೩೯: ಮೇಲಿರುವಂತೆ, ಆದರೆ ಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ ಮತ್ತು ರುಥೇನಿಯಾ "ಅಟಾನಮಸ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್" ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. *೧೯೪೫–೧೯೪೮: ೧೯೨೮–೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿರುವಂತೆ, ಅದರ ಹೊರತಾಗಿ ರುಥೇನಿಯಾ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು. *೧೯೪೯–೧೯೬೦: (''ಕ್ರಾಜೆ'' )ಯ ೧೯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ''ಒಕ್ರೆಸ್ಕೆ'' ಯನ್ನು ೨೭೦ ಆಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು. * ೧೯೬೦–೧೯೯೨: ೧೦ ''ಕ್ರಾಜೆ'', [[ಪ್ರಾಗ್]], ಮತ್ತು (೧೯೭೦ ರಿಂದ) ಬ್ರಾಟಿಸ್ಲಾವಾ (ಸ್ಲೋವೇಕಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ); ಇದನ್ನು ೧೦೯–೧೧೪ ಒರ್ಕೆಸಿಯಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲಾಯಿತು; ೧೯೬೯–೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಜೆಯನ್ನು ಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗಾಣಿಸಲಾಯಿತು; ಅಲ್ಲದೆ, ಚೆಕ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವೇಕ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು (೧೯೯೦ ರಿಂದ ''ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್'' ಪದ ಇಲ್ಲದೆ). == ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು == {{Main|Demographics of Czechoslovakia}} == ರಾಜಕೀಯ == {{Main|History of Czechoslovakia (1918–1938)}} {{Main|Politics of Communist Czechoslovakia}} ಡಬ್ಲ್ಯುಡಬ್ಲ್ಯುಐಐ ನ ನಂತರ, ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಕೆಎಸ್‌ಸಿ) ವು ರಾಜಕೀಯ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಗುಸ್ತಾವ್ ಹುಸಾಕ್ ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಕೆಎಸ್‌ಸಿ ಯ ಮೊದಲ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು (೧೯೭೧ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಬದಲಾದರು) ಮತ್ತು ೧೯೭೫ ರಲ್ಲಿ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಆದರೆ ಕೆಎಸ್‌ಸಿ ಯ ಅಧೀನ ಪಕ್ಷಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಎಲ್ಲಾ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ರಂಟ್‌ನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಯಿತು. == ಸಂವಿಧಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ == ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ (೧೯೧೮–೧೯೯೨) ಈ ಮುಂದಿನ ಸಂವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು: * ನವೆಂಬರ್ ೧೪, ೧೯೧೮ ರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಸಂವಿಧಾನ (ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ): ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ನೋಡಿ (೧೯೧೮–೧೯೩೮) * ೧೯೨೦ ರ ಸಂವಿಧಾನ (ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಸಂವಿಧಾನದ ದಾಖಲೆ), ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ, ೧೯೪೮ ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಹಲವಾರು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು * ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ೧೯೪೮ ಮೇ ತಿಂಗಳ ಒಂಬತ್ತರ ಸಂವಿಧಾನ * ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ ೧೯೬೦ ರ ಸಂವಿಧಾನ ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ (ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂವಿಧಾನದ ನೀತಿ), ೧೯೭೧, ೧೯೭೫, ೧೯೭೮, ಮತ್ತು ೧೯೮೯ (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು). ಇದನ್ನು ೧೯೯೦–೧೯೯೨ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು (ಉದಾ. ೧೯೯೦, ಚೆಕ್-ಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ ಗೆ ಹೆಸರು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸೇರ್ಪಡೆ) == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:Czechoslovakia.png|thumb|250px]] {{Main|Economy of Communist Czechoslovakia}} ಡಬ್ಲ್ಯುಡಬ್ಲುಐಐ ನ ನಂತರ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಆದೇಶದ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ದೊಡ್ಡ ಲೋಹದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯು ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣವಲ್ಲದ ಅದಿರುಗಳ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದ್ದವು. *ಕೈಗಾರಿಕೆ: ಯಂತ್ರಗಳು, ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು, ಆಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಲೋಹ, ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಆಹರಣ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆಯು ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಭಾವಬೀರಿತು. ವಿಭಾಗವು ಶಕ್ತಿ, ವಸ್ತುಗಳು, ಮತ್ತು ಕೂಲಿಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಹೆಚ್ಚು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಯಂತ್ರಗಳು, ಸಲಕರಣೆಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ವಿಮಾನ, ವಿಮಾನದ ಎಂಜಿನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಉನ್ನತ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿದೆ. *ವ್ಯವಸಾಯ: ವ್ಯವಸಾಯ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ವಿಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಒಟ್ಟುಮೊತ್ತವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತಯಾರಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಆಹಾರ ಪೂರೈಕೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸ್ವಯಂ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ತೀವ್ರತಮ ವಾತಾವರಣದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಜಗಳ ಆಮದುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇವು). ಮೇವಿನ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮಾಂಸದ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೂ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಮಾಂಸದ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸೇವನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು. *ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ: ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು US$೧೭.೮ ಬಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಂತ್ರಗಳು (೫೫%), ಇಂಧನ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು (೧೪%), ಮತ್ತು ತಯಾರಿಸಿದ ಗ್ರಾಹಕ ವಸ್ತುಗಳು (೧೬%) ಅನ್ನು ರಫ್ತುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಇಂಧನ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು (೪೧%), ಯಂತ್ರಗಳು (೩೩%), ಮತ್ತು ವ್ಯವಸಾಯ ಮತ್ತು ಕಾಡು ಉತ್ಪನ್ನಗಳು (೧೨%) ಸೇರಿದಂತೆ ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಆಮದುಗಳು ಯುಎಸ್$೧೭.೯ ಬಿಲಿಯನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ೮೦% ವಿದೇಶಿ ವ್ಯವಹಾರವು ಇತರೆ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸಿತ್ತು. *ವಿನಿಮಯ ದರ: ೧೯೮೭ ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತ, ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ದರವು ಒಂದು ಯುಎಸ್$೧ ಗೆ (Kčs) ೫.೪ ಕ್ರೌನ್‌‍ಗಳಾಗಿವೆ. ಟೂರಿಸ್ಟ್, ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯೇತರ ದರವು ಒಂದು ಯುಎಸ್$೧ Kčs ೧೦.೫ ಆಗಿದೆ. ದರವು ಖರೀದಿ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕಪ್ಪು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ವಿನಿಮಯ ದರವು ಒಂದು ಯುಎಸ್$೧ ಗೆKčs ೩೦ ಆಗಿದೆ, ೧೯೯೦ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕರೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳಿಸುವುದು ಅಧಿಕೃತವಾದಾಗ ಇದು ಅಧಿಕೃತ ದರವಾಯಿತು. *ಹಣಕಾಸಿನ ವರ್ಷ: ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ವರ್ಷ. *ಹಣಕಾಸಿನ ನೀತಿ: ಹೆಚ್ಚು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ತಯಾರಿಕೆಯ ಪೂರ್ಣ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದೆ. ಟರ್ನ್‌ಓವರ್ ತೆರಿಗೆ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಅನುದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಹೂಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಯಿಸಿತು. ಬಜೆಟ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಗೊಂಡಿತು ಅಥವಾ ಚಿಕ್ಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿತು. == ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೂಲ == {{Main|Resource base of Communist Czechoslovakia}} ಡಬ್ಲ್ಯುಡಬ್ಲ್ಯುಐಐ ನ ನಂತರ, ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಕಚ್ಚಾ ತೈಲ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ಸ್ಥಳೀಯ ಇದ್ದಲು, ಮತ್ತು ಅಣು ಮತ್ತು ಹೈಡ್ರೊಎಲೆಕ್ಟ್ರಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರವು ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಕೊರತೆ ಅನುಭವಿಸಿತು. ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನ ಕೊರತೆಯು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು. == ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕಗಳು == {{Main|Transportation in Czechoslovakia}} == ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು == {{Main|Society of Communist Czechoslovakia}} == ಶಿಕ್ಷಣ == {{Main|Education in Czechoslovakia}} ಎಲ್ಲಾ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಉಚಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆರರಿಂದ ಹದಿನೈದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನವರೆಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಅಕ್ಷರಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್‌ನ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಾಲೆಗಳು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪೂರಕಗೊಳಿಸಿತು. == ಧರ್ಮ == {{Main|Religion in Czechoslovakia (1948-1989)}} ೧೯೯೧ ರಲ್ಲಿ: ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ಗಳು ೪೬.೪%, ಎವಂಗೆಲಿಕ್ ಲುಥೆರೆನ್ ೫.೩%, ಅಥೆಸ್ಟ್ ೨೯.೫%, ಎನ್/ಎ ೧೬.೭%, ಆದರೆ ಎರಡು ಸಂವಿಧಾನದ ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ – [[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಮತ್ತು ಸ್ಲೊವೇಕ್ ನೋಡಿ == ಆರೋಗ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಹೌಸಿಂಗ್ == {{Main|Health and Social Welfare in Communist Czechoslovakia}} ಡಬ್ಲ್ಯುಡಬ್ಲುಐಐ ನ ನಂತರ, ಉಚಿತ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಯು ಎಲ್ಲಾ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆಯು ಪರಿಹಾರ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಿತು; ಕಾರ್ಖಾನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪೂರಕವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆಂತರಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು. ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾಳಜಿಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಬೆಳವಣಗೆ ಕಂಡುಬಂದಿತು. == ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Mass media in Communist Czechoslovakia}} ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಆಡಳಿತದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಕ್ಷವು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿತು. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕಟಣೆ ಅಥವಾ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮದ ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಿಕ್ಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ದೈನಿಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದವು. ಮಾಹಿತಿ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯತೆಯೂ ಸಹ ಕೆಎಸ್‌ಸಿ ಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಇದ್ದವು, ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ''ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ಕಚೇರಿ'' ಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲನೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. == ಕ್ರೀಡೆ == ೧೯೩೪ ಮತ್ತು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ೮ ಬಾರಿ ಗೋಚರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಫಿಫಾ ವಿಶ್ವ ಕಪ್ ಅಂತಿಮಗಳಲ್ಲಿ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು. ಅಲ್ಲದೆ ತಂಡವು ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ [[ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್‍ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]ನಲ್ಲಿಯೂ ಜಯಗಳಿಸಿತು, ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರಲ್ಲಿ ಒಲಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಸ್ ಹಾಕಿ ತಂಡವು ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಮೆಡಲ್‌ಗಳನ್ನು ಜಯಗಳಿಸಿತು. ಪೀಟರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಸ್ಟ್ನಿ, ಜರೊಮಿರ್ ಜಾಗರ್, ಪೀಟರ್ ಬೊಂಡ್ರಾ, ಮರಿಯನ್ ಗಬೊರಿಕ್, ಮತ್ತು ಪವೊಲ್ ಡೆಮಿತ್ರಾ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಎಮಿಲ್ ಝಟೊಪೆಕ್, ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು [[ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಒಲಂಪಿಕ್]] ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ, ಇವರನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿಯೆ ಉನ್ನತ ಅಥ್ಲೆಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಪದಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ವೇರಾ ಕಸ್ಲಾವ್‌ಸ್ಕ್ ಅವರು ಜಿಮ್ನಾಸ್ಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಒಲಂಪಿಕ್ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ಜಯಗಳಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾವನ್ನು ಮೂರು ಒಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಟೆನ್ನಿಸ್ ಆಟಗಾರರಾದ ಇವಾನ್ ಲೆಂಡಲ್, ಮಿಲೊಸ್ಲೆವ್ ಮೆಸಿರ್, ಡೆನಿಲಾ ಹಂಟುಚೋವಾ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಟಿನಾ ನವರತಲೋವಾ ಅವರುಗಳು ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == *[[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಚೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ]], ಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ *ಚೆಕ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ, ಸ್ಲೋವೇಕ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ *[[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ದಿನಾಚರಣೆ|ಎಂಡಿಜೆಡ್]] *ಭಿನ್ನಮತೀಯ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಜಾಝ್ == ಅಂಚೆ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳು == * ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * [https://web.archive.org/web/20010815063838/http://www.fortunecity.com/marina/armada/367/czecfirs.htm ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ] * [http://www.shutterstock.com/pic-22619653/stock-photo-slovakia-mail-postage-stamps.html ಜನವರಿ 18, 1939 ರ ನಂತರ ರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಮುದ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ಸ್ಟ್ಯಾಂಪ್ ಅನ್ನು ಸ್ಲೊವೇಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯವು ಮರುಬಳಕೆಮಾಡಿತು.] == ಸಮಯ ಅವಧಿ: ರಚನೆಯಿಂದ ರದ್ದುಪಡಿಸುವವರೆಗೆ == {{Czechoslovakia timeline|state=expanded}} == ಇವನ್ನೂ ವೀಕ್ಷಿಸಿ == *೧೮೧೫ ರ ನಂತರ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು *ಶೀತಲ ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್‌ನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದಾಗಿ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಭಾವಗಳು *೧೯೬೮ ಕೆಂಪು ಚೌಕದ ಪ್ರದರ್ಶನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == === ಮೂಲಗಳು === *[https://web.archive.org/web/20070304093927/http://www.czech.cz/en/basic-facts/history/all-about-czech-history/the-first-czechoslovak-republic/ Czechoslovak Republic] === ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು === {{reflist}} == ಹೆಚ್ಚಿ ಓದಿಗಾಗಿ == * ಹೇಯ್ಮನ್, ಮೇರಿ. ''ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ: ರಾಜ್ಯವು ವಿಫಲವಾಯಿತು'' (೨೦೦೯). ಇಂಗ್ಲೀಷಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಕಾಲರಿಯ ಇತಿಹಾಸವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಮೈನಾರಿಟಿಗಳ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಟೋನ್ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಪೀಡನೆಯಾಯಿತು. * ಹೆರ್ಮಾನ್, ಎ, ಹೆಚ್, ಎ ಜೆಕ್ ನ ಇತಿಹಾಸ. ''ಜೆಕ್‌ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ'' (೧೯೭೫) * ಕಲ್ವೋಡಾ, ಜೋಸೆಫ್. ''ಜೇನಿಯಸ್ ಚೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾ'' (೧೯೮೬) * ಲೆಫ್, ಕರೋಲ್ ಸ್ಲಾನಿಕ್. ''ಚೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘರ್ಷ: ರಾಜ್ಯದ ಶ್ಲಾಘನೆ ಮತ್ತು ನಿಂದನೆಗಳು.೧೯೧೮-೮೭'' (೧೯೮೮) * ಮ್ಯಂಟೇ, ವಿಕ್ಟರ್. ''ಚೆಕೋಸ್ಲಾವೆಕಿಯಾ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಇತಿಹಾಸ'' (೧೯೭೩) * ಮೇಯಾಂತ್, ಮಾರ್ಟಿನ್. ''ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ೧೯೪೮-೮೮'' (೧೯೮೯) * ನೈಮಾರ್ಕ್, ನಾರ್ಮನ್, ಮತ್ತು ಲಿಯೊನಿಡ್ ಗಿಬಿನಾಸ್ಕಿ, ಇಡಿಎಸ್. ಪೂರ್ವಾತ್ಯ ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ರೆಜಿಮಸ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ೧೯೪೪-೧೯೪೯ (೧೯೯೭) [https://web.archive.org/web/20121102183605/http://www.questia.com/library/3274982/the-establishment-of-communist-regimes-in-eastern ಆನ್‌ಲೈನ್ ಎಡಿಷನ್] * ಪಾಲ್, ಡೆವಿಡ್. ''ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ: ಯುರೋಪ್ ಕ್ರಾಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಪ್ರೋಫೈಲ್'' (೧೯೯೦) * ರೆನ್ನರ್, ಹ್ಯಾನ್ಸ್. ''ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾದ ಇತಿಹಾಸ ೧೯೪೫ ರಿಂದ '' (೧೯೮೯); * ಸೆಟಾನ್-ವ್ಯಾಟ್ಸನ್, ಆರ್.ಡಬ್ಲ್ಯೂ.''ಜೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಲೋವಾಕ್ಸ್‌ರ ಇತಿಹಾಸ'' (೧೯೪೩) * ಸ್ಟೋನ್, ನಾರ್ಮನ್, ಮತ್ತು ಇ. ಸ್ಟ್ರೌಹಾಲ್, ಇಡಿಎಸ್.''ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ: ಕ್ರಾಸ್‌ರೋಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು, ೧೯೧೮-೮೮'' (೧೯೮೯) * ವಿಟಾನ್, ಬರ್ನಾಡ್; ಡೆನೆಕ್ ಕವೌ. "ವೆಲ್‌ವೆಟ್ ರೆವಲ್ಯೂಶನ್: ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ, ೧೯೮೮-೧೯೯೧". (೧೯೯೨). * ವಾಲ್ಚಿಕ್, ಶಾರೋನ್ ಎಲ್. ''ಚಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ: ರಾಜಕೀಯ, ಸಮಾಜ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆ'' (೧೯೯೦) * [https://web.archive.org/web/20051001064725/http://www.questia.com/library/history/european-history/eastern-europe/czechoslovakian-history.jsp ಆನ್‌ಲೈನ್ ಬುಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು] == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == *[http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/cstoc.html ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಲೈಬ್ರರಿ, "ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾ"] ಪಬ್ಲಿಕ್ ಡೊಮೇನ್‌ನಲ್ಲಿ * [http://www.lib.umich.edu/spec-coll/czech/ 1968 ಸೋವಿಯತ್ ಆಕ್ರಮಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060628235624/http://www.lib.umich.edu/spec-coll/czech/ |date=2006-06-28 }} {{commonscat|Czechoslovakia}} * [http://www.vyznamenani.net/main.htm ವೈಟ್ ಲಯನ್‌ ಸೇರಿದಂತೆ ಚೆಕೆಸ್ಲೋವೆಕಿಯಾದ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಡಲ್ಸ್] (''ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಮತ್ತು ಜೆಕ್‌ನ '' ) * [http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/all-about-czech-history/the-first-czechoslovak-republic/ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080529004043/http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/all-about-czech-history/the-first-czechoslovak-republic/ |date=2008-05-29 }}-ಮೊದಲ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ *ಆಂಡ್ರೊಪೊವ್ ನಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಸಮಿತಿವರೆಗೆ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦, ೧೯೬೮ ರಲ್ಲಿನ ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾದ ವಾರ್ಸಾ ದಾಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕೆಂಪು ಚೌಕದಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಕುರಿತು. ಆಂಡ್ರಿ ಸಕಾರೊವ್ ಕೆಜಿಬಿ ಫೈಲ್, ಯಾಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ಸಂಗ್ರಹ, http://www.yale.edu/annals/sakharov/documents_frames/Sakharov_008.htm * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/163.gif ಹಂಗೇರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522100306/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/163.gif |date=2010-05-22 }}, ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ ರಚನೆಯ ನಂತರ ಗಡಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/166.gif ನಕ್ಷೆ]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/200.gif ನಕ್ಷೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100522100317/http://terkepek.adatbank.transindex.ro/kepek/netre/200.gif |date=2010-05-22 }} {{Council of Europe}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:2003ರ ವಿಸಂಘಟನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಚೆಕೊಸ್ಲೊವೇಕಿಯಾ]] [[ವರ್ಗ:ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮುಂಚಿನ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮುಂಚಿನ ಸ್ಲೇವಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] 5mducc4hx4x51olq36erl5sfwmfnlhh 0 25418 1431861 1429852 2026-10-13T02:51:57Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431861 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} {{Infobox person |name=ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ |image=Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg |nationality= ಅಮೇರಿಕನ್ |birth_name=ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ | birth_date = ೦೮-೦೬-೧೮೬೭ |birth_place= ರಿಚ್ಲೇಂಡ್ ಸೆಂಟರ್, ವಿನ್‍ಕನ್ಸಿನ್ | death_date = ೦೭೦೧೦-೧೯೫೯ |death_place= ಫೀನಿಕ್ಸ್, ಅರಿಜೋನಾ |significant_buildings=ಫಾಲಿಂಗ್ ವಾಟರ್<br />ಸೋಲೊಮನ್ ಆರ್ ಗುಗನ್‍ಹೈಮ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ<br />ಜೋನ್ಸನ್ ವಾಕ್ಸ್ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ <br />ತಲೀಸಿನ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ<br />ತಲೀಸಿನ್ ವೆಸ್ಟ್<br />ರೋಬಿ ಕಟ್ಟಡ<br /> ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಹೋಟೆಲ್, ಟೋಕ್ಯೋ<br/>ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಭವನ<br/>ಯೂನಿಟಿ ದೇವಾಲಯ<br />ಎನ್ನಿಸ್ ಭವನ<br />ಲಾರ್ಕಿನ್ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿ <br />ಡನಾ ಥೋಮಸ್ ಭವನ |significant_projects=ಯೂಸೋನಿಯನ್ ಮನೆಗಳು<br />ಬ್ರೋಡೇಕರ್ ಸಿಟಿ |alma_mater= ವಿನ್‍ಕನ್ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ |awards= |signature= }} '''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್''' (ಜನ್ಮನಾಮ: '''ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ರೈಟ್‌''', ಜೂನ್‌‌ 8, 1867 – ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 9, 1959) [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ, ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದ. 1,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇವನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 500ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು.<ref name="autogenerated1">{{cite news |first=Mike |last=Brewster |title=Frank Lloyd Wright: America's Architect |url=http://www.businessweek.com/bwdaily/dnflash/jul2004/nf20040728_3153_db078.htm |work=Business Week |publisher=The McGraw-Hill Companies |date=2004-07-28 |accessdate=2008-01-22 }}</ref> ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯು (ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌‌‌‌ನ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ), ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಆಂದೋಲನದ (ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌, ವೆಸ್ಕಾಟ್‌ ಹೌಸ್‌, ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ನಿದರ್ಶನಗಳ ಇದು ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಒಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು (ರೋಸೆನ್‌ಬೌಮ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌ ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ಇದು ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ) ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. ಅನೇಕ ವಿಭಿನ್ನ ಬಗೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅವನ ಕೆಲಸವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಕಚೇರಿಗಳು, ಚರ್ಚುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಗಗನಚುಂಬಿಗಳು, ಹೊಟೇಲುಗಳು, ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ರಂಗುಹಾಕಿದ ಗಾಜಿನಂಥ, ತನ್ನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅನೇಕ ಒಳಾಂಗಣ ಅಂಶಗಳನ್ನೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಅನೇಕಬಾರಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. 20 ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಬರೆದಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೇ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅವನೊಬ್ಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಉಪನ್ಯಾಸಕನಾಗಿದ್ದ. ಅವನ ವರ್ಣರಂಜಿತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವು ಅನೇಕವೇಳೆ ಸುದ್ಧಿಗೆ ಗ್ರಾಸವನ್ನೊದಗಿಸಿತು; ಅದರಲ್ಲೂ, ಅವನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ 1914ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಬೆಂಕಿ ದುರಂತ ಹಾಗೂ ಕೊಲೆಗಳು ಈ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದ್ದವು. ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಾಗಲೇ ಸುಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದ ರೈಟ್‌, 1991ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ "ಅಮೆರಿಕಾದ ಮಹೋನ್ನತ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ.<ref name="autogenerated1"/> == ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳು{{anchor | Biography}} == ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಎಂಬ ಕೃಷಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ 1867ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಹುಟ್ಟಿದ. ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ರೈಟ್ ಎಂಬುದು ಅವನ ಮೂಲ ಹೆಸರಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರ ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡ; ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಕುಟುಂಬವಾದ 'ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನೆಸೆಸ್‌'ಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಿಸುವ ಕ್ರಮ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ತಂದೆಯಾದ ವಿಲಿಯಂ ಕ್ಯಾರೆ ರೈಟ್‌ (1825–1904), ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದ ಓರ್ವ ಭಾಷಣಕಾರ, ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಕೀಲ ಮತ್ತು ಸಂಚಾರೀ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಜಿಲ್ಲಾ ಶಾಲೆಯ ಓರ್ವ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ಳನ್ನು (1838/39 – 1923) ವಿಲಿಯಂ ರೈಟ್‌ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ; ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಾಲೆಗಳ ಅಧೀಕ್ಷಕನಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ ಅವನು ನೇಮಕಗೊಂಡಿದ್ದಾಗ ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು. ಮೂಲತಃ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌‌ಗೆ ಸೇರಿದವನಾಗಿದ್ದ ವಿಲಿಯಂ ರೈಟ್‌ ಓರ್ವ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್‌ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದದ ಪಂಥದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆಯಿಟ್ಟಿದ್ದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ. ಆನ್ನಾಳು, ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಕುಟುಂಬವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ದೊಡ್ಡ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸುಪರಿಚಿತ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಕುಟುಂಬದ ಓರ್ವ ಸದಸ್ಯಳಾಗಿದ್ದಳು; ಈ ಕುಟುಂಬವು ವೇಲ್ಸ್‌‌‌‌‌ನಿಂದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌ಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳಿಬ್ಬರೂ ಸಹ ಪ್ರಬಲವಾದ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ವಿಲಕ್ಷಣ ರೀತಿಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಈ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೇ ರೈಟ್‌ಗೂ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾದವು. ಅವನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ತಾಯಿಯು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಆಕೆಯು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮಗುವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಆ ಮಗುವು ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದಳು. ಶಿಶುವಿನ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ನಿಯತಕಾಲಿಕವೊಂದರಿಂದ ಹರಿದು ತಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಪ್ರಧಾನ ಚರ್ಚುಗಳ ನಕಾಸೆ-ಚಿತ್ರಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಕೂಸುಕೋಣೆಯನ್ನು ಅವಳು ಅಲಂಕರಿಸಿದಳು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ವಿಲಿಯಂ ನೆರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ, ಈ ಕುಟುಂಬವು 1870ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನ ವೇಮೌತ್ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳಿತು. 1876ರಲ್ಲಿ, ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆನ್ನಾ ಭೇಟಿನೀಡಿದಳು; ಅಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌‌ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌‌ ಆಗಸ್ಟ್‌ ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌‌ನಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು ಅವಳು ಕಂಡಳು. ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌ ಗಿಫ್ಟ್ಸ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳು, ಅವನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಶಿಶುವಿಹಾರದ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬುನಾದಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಓರ್ವ ತರಬೇತು ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಆನ್ನಾ, ಅದರ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಿಂದ ಉತ್ತೇಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕಾಗಿ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳ ಒಂದು ಸಂಚಯವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದಳು. ಪುಟ್ಟ ಮಗುವಾದ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಸದರಿ ಆಟಿಕೆಯ ಅಚ್ಚುಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಟವಾಡುತ್ತಲೇ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ. ಈ ಅಚ್ಚುಗಳು ಜ್ಯಾಮಿತೀಯವಾದ-ಆಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಹಾಗೂ ಅವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸಂಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ, ಮೂರು-ಆಯಾಮದ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು. ವಿನ್ಯಾಸದೆಡೆಗಿನ ತನ್ನ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಈ ಪರಿಪಾಠಗಳು ಬೀರಿದ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತಾವು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ವೇಮೌತ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೆಣಗಾಡಿದ ರೈಟ್‌ ಕುಟುಂಬವು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌‌ಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿತು; ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ನಿಂತ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಕುಟುಂಬವು ಉದ್ಯೋಗವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ವಿಲಿಯಂಗೆ ನೆರವಾಯಿತು. ಅವರು ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರು; ಅಲ್ಲಿಯೇ ವಿಲಿಯಂ ಸಂಗೀತ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಓರ್ವ ಅಪ್ಪನಾಗಿ ವಿಲಿಯಂ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅನ್ಯೋನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಸಂಗೀತದೆಡೆಗೆ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜೊಹಾನ್‌‌ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌‌ ಬ್ಯಾಕ್‌‌‌ನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ. ರೈಟ್‌ಗೆ 14 ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು. ತನ್ನ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದ ವಿಲಿಯಂನಿಂದಾಗಿ ಆನ್ನಾ ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅಸಂತುಷ್ಟಳಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ದೂರವಾಗುವುದರ ಕುರಿತು ಅವನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಳು. ಶಾರೀರಿಕ ಮಮಕಾರದ ಕೊರತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆನ್ನಾಳ ವಿರುದ್ಧ ವಿಲಿಯಂ ದಾವೆ ಹೂಡಿದ ನಂತರ, 1885ರಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿಚ್ಛೇದನದ ಫೈಸಲಾತಿಯಾಯಿತು. ವಿಚ್ಛೇದನದ ನಂತರ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ್ನು ವಿಲಿಯಂ ತೊರೆದ; ಮತ್ತು ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ತಾನು ಮತ್ತೆಂದೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ.<ref>''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ಡ್ಯುಯೆಲ್‌‌, ಸ್ಲೋವನ್‌‌ ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ಸ್‌‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, 1943, ಪುಟ 51</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರೈಟ್‌ನ ಮಧ್ಯದ ಹೆಸರು ಲಿಂಕನ್‌‌‌ನಿಂದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ಗೆ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡಿತು. ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಏಕೈಕ ಪುರುಷ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ರೈಟ್‌ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ, ಅವನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸೋದರಿಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಣಕಾಸಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಬಿದ್ದಿತು. === ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲಸ (1885-1888){{anchor | Education and first Chicago years}} === ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಸೇರಿಕೊಂಡನಾದರೂ, ಆತ ಅಧ್ಯಯನ ಮುಗಿಸಿದ್ದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಪುರಾವೆಯಿಲ್ಲ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992, ಪುಟ 72</ref> 1886ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಓರ್ವ ವಿಶೇಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅವನು ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಅಲ್ಲಿ ಫೈ ಡೆಲ್ಟಾ ಥೀಟಾ ಬಳಗವನ್ನು<ref>[http://www.phideltatheta.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=16&amp;Itemid=161 ಫಿ ಡೆಲ್ಟಾ ಥೀಟಾ ಆಫ್‌ ಫೇಮಸ್‌ ಫಿಸ್‌, ಆಕ್ಸೆಸ್ಡ್‌ ಆನ್‌ ಮೇ 26. ][http://www.phideltatheta.org/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=16&amp;Itemid=161 2008]</ref> ಸೇರಿಕೊಂಡ ಆತ, ಎರಡು ಅರ್ಧವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಾಸಂಗಾವಧಿಗಳಿಗಾಗಿ ಅರೆಕಾಲಿಕ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ, ಮತ್ತು ಅಲನ್‌‌ D. ಕೊನೊವರ್‌‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸಿವಿಲ್‌ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್‌‌ ವಿಷಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಪುಟ 82</ref> 1887ರಲ್ಲಿ, ಪದವಿಯೊಂದನ್ನು ಪಡೆಯದೆಯೇ ರೈಟ್‌ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟ (ಆದರೂ ಸಹ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ 1955ರಲ್ಲಿ, ಲಲಿತಕಲೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೊಂದು ಗೌರವಾರ್ಥ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್‌ ಪದವಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು). 1887ರಲ್ಲಿ, ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ರೈಟ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದ. ಚಿಕಾಗೊದ 1871ರ ಮಹಾನ್‌ ಅಗ್ನಿದುರಂತದ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಸ್ವರೂಪದಿಂದ ಮತ್ತು ಈಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಉತ್ಕರ್ಷದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ಮಲಿನವಾಗಿರುವ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು, ಜನದಟ್ಟಣೆಯ ಬೀದಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಾಶೆಗೊಳಿಸುವ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ- ಇವು ಚಿಕಾಗೊದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು ಮೊದಲು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಣಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಸಹ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕುವಲ್ಲಿ ಅವನು ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನಡೆದ ಸಂದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ, ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಲೈಮನ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಓರ್ವ ನಕಾಸೆಗಾರನಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡ.<ref name="Wright"> {{Cite book |ref = harv |last = Wright |first = Frank Lloyd |title = Frank Lloyd Wright: An Autobiography |url = https://archive.org/details/autobiography0000wrig_l0f0 |place = Petaluma, CA |publisher = Pomegranate Communications |year = 2005 |pages = [https://archive.org/details/autobiography0000wrig_l0f0/page/60 60]–63 |isbn = 0764932438 }} </ref> ನಕಾಸೆಗಾರ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಪಡೆದಿದ್ದ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿದ್ದ; ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, 1886ರ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ ಕುರಿತಾಗಿ ಈ ಸಹಯೋಗ ನಡೆದಿತ್ತು.<ref name="FLWF"> {{Cite web | title = A brief Biography | work = Wright’s Life + Work | publisher = Frank Lloyd Wright Foundation | year = 2010 | url = http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Biography.html | accessdate = 16 May 2010}} </ref> ಸದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೇ, ಕುಟುಂಬದ ಇತರ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಅವನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ: ತನ್ನ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಜೆಂಕಿನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌ ಎಂಬಾತನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಆಲ್‌ ಸೌಲ್ಸ್‌‌ ಚರ್ಚು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕಮ್ಮಂದಿರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಿಲ್‌ಸೈಡ್‌ ಹೋಮ್‌‌ ಸ್ಕೂಲ್‌‌ I ಇವೇ ಆ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref name="OGorman"> {{Cite book | last = O'Gorman | first = Thomas J. | title = Frank Lloyd Wright's Chicago | url = https://archive.org/details/franklloydwright0000ogor | publisher = Thunder Bay Press | year = 2004 | location = San Diego | pages = [https://archive.org/details/franklloydwright0000ogor/page/31 31]–33 | isbn = 1-59223-127-6}} </ref> ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗಾಗಿ 1887ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಇತರ ನಕಾಸೆಗಾರರಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ಸೆಸಿಲ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌‌, ಜಾರ್ಜ್‌ W. ಮಾಹೆರ್‌‌, ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ G. ಎಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೀ ಸೇರಿದ್ದರು. ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌‌ನ ಗೆಳೆತನ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ತಾನೊಂದು ಕಾಯಂ ಮನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಅವನೊಂದಿಗೇ ವಾಸಿಸಿದ್ದ. ಚಿಕಾಗೊದ ಮತ್ತೊಂದು ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾದ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವೊಂದನ್ನು ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಗಿಯೂ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಆತ್ಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಗಾಗಿ ತಾನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಲಸದ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತನಗೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ (ವಾರವೊಂದಕ್ಕೆ 8.00$ನಷ್ಟು) ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಈ ಯುವ ನಕಾಸೆಗಾರ ಅಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬೀರ್ಸ್‌‌, ಕ್ಲೇ, ಹಾಗೂ ಡಟ್ಟಾನ್‌‌ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ತಾನಿನ್ನೂ ಸಿದ್ಧನಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅರಿತುಕೊಂಡ; ಹೀಗಾಗಿ ತನ್ನ ಹೊಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನು ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ- ಈ ಬಾರಿ ಅವನ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 69.</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಪುನರುಜ್ಜೀವಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀ ಪಟ್ಟಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದನಾದರೂ, ಆ ಅವಧಿಯ ಇತರ "ಒರಟು ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ" ಹೆಚ್ಚು "ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಸದೃಶ"ವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 66.</ref> ಇಷ್ಟಾದರೂ, ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಗತಿಶೀಲವಾಗಿರುವ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಹಂಬಲಿಸಿದ. ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ಕಳೆದ ನಂತರ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಆಲ್ಡರ್‌‌ &amp; ಸಲಿವನ್‌‌ ಎಂಬ ಅಗ್ರಗಾಮಿ ಸಂಸ್ಥೆಯು "ಸಭಾಂಗಣ [ಕಟ್ಟಡ]ದ ಒಳಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಲ್ಲ ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥನಿಗಾಗಿ ಅರಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಅರಿತುಕೊಂಡ."<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 83.</ref> ತಾನು ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌‌‌‌ನ ಅಲಂಕಾರಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಓರ್ವ ಸಮರ್ಥ ಚಿತ್ತಪ್ರಭಾವ ನಿರೂಪಣಾವಾದಿ ಎಂಬುದನ್ನು ರೈಟ್‌ ನಿರೂಪಿಸಿದ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕಿರು ಸಂದರ್ಶನಗಳ ನಂತರ, ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಅಧಿಕೃತ ಹೊಸಗಸುಬಿಯಾಗಿ (ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌‌) ಅವನು ನೇಮಕಗೊಂಡ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 86.</ref> === ಆಲ್ಡರ್‌‌ &amp; ಸಲಿವನ್‌‌ (1888-1893){{anchor | Adler & Sullivan}} === ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಇತರ ನಕಾಸೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ; ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯವೃತ್ತಿಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡುವೆ ಹಲವಾರು ತೀವ್ರವಾದ ವಾಗ್ವಾದಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಬರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, ಸಲಿವನ್‌‌ ತನ್ನ ನೌಕರರಿಗೂ ಅಷ್ಟೊಂದು ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟಗಳು 89-94.</ref> ಈ ಘಟನೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, "ರೈಟ್‌ನನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡ ಸಲಿವನ್‌‌, ಅವನಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ." ತಾನು ತೋರಿಸುವ ಗೌರವದ ಒಂದು ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ, ರೈಟ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಲಿವನ್‌ ಕುರಿತಾಗಿ ''ಲೈಬರ್‌‌ ಮೀಸ್ಟರ್‌‌'' ([[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್‌]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ "ಪ್ರೀತಿಯ ಯಜಮಾನ" ಎಂದು ಇದರರ್ಥ) ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ.<ref name="Tafel"> {{Cite book |ref = harv |last = Tafel |first = Edgar |title = Years With Frank lloyd Wright: Apprentice to Genius |url = https://archive.org/details/yearswithfrankll0000tafe |place = Mineola, N.Y. |publisher = Dover Publications |year = 1985 |page = [https://archive.org/details/yearswithfrankll0000tafe/page/31 31] |isbn = 0-486-24801-1 }}</ref> ಪಾಲ್‌‌ ಮ್ಯುಯೆಲ್ಲರ್‌‌ ಎಂಬ ಕಚೇರಿ ಕರ್ಮಚಾರಿಯೊಂದಿಗೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಒಂದು ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರ 1903 ಮತ್ತು 1923ರ ನಡುವೆ, ತನ್ನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದ ಹಲವಾರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಮ್ಯುಯೆಲ್ಲರ್‌ನನ್ನು ರೈಟ್‌ ತೊಡಗಿಸಿದ.<ref name="Saint">{{Cite journal | last = Saint | first = Andrew | title = Frank Lloyd Wright and Paul Mueller: the architect and his builder of choice | journal = Architectural Research Quarterly | volume = 7 | issue = 2 | pages = 157–167 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | date = May 2004 | url = http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | accessdate = 16 March 2010 | archive-date = 4 ಮಾರ್ಚ್ 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304054252/http://www.bolender.com/Frank%20Lloyd%20Wright/Files/Frank%20Lloyd%20Wright%20and%20Paul%20Mueller%20June%202003.pdf | url-status = dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Frank Lloyd Wright Home and Studio (west side zoom).JPG|thumb|ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಮನೆ]] ಅವನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಲೀ "ಕಿಟ್ಟಿ" ಟೋಬಿನ್‌‌ (1871–1959) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ 1889ರ ಜೂನ್‌‌ 1ರಂದು ರೈಟ್‌ಗೆ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ಆಲ್‌ ಸೌಲ್ಸ್‌‌ ಚರ್ಚಿನಲ್ಲಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಮುಂಚೆ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಭೇಟಿಯಾಗಿದ್ದರು. ರೈಟ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಉದ್ಯೋಗದ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದವೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಈ ಯುವ ಜೋಡಿಯ ಹಣಕಾಸಿನ ಸುಭದ್ರತೆಗೆ ಸಲಿವನ್‌‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ. ರೈಟ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ಮನವಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡ: "ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌, ಐದು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಗೆ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬುದಾಗಿ ನೀನು ಬಯಸುವುದೇ ಆದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ನನಗೆ ನೀನು ಸಾಲನೀಡಲಾರೆಯಾ‌‌?"<ref name="Wright 2005, p. 97">ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 97.</ref> ಸಲಿವನ್‌‌ ನೀಡಿದ 5000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದ ಸಾಲದೊಂದಿಗೆ, ಚಿಕಾಗೊದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಮೀನೊಂದನ್ನು ಮತ್ತು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌‌‌ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿನ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ ಅವೆನ್ಯೂಸ್‌ನ್ನು ರೈಟ್‌ ಖರೀದಿಸಿದ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಗಾತಿಕ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಮನೆಯನ್ನು ಅವನ ತಾಯಿಗೆ ನೀಡಲಾದರೆ, ಇದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ಗಾಗಿ ಒಂದು ಅಡಕನಾದ, ಗೋಪುರದಂಥ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು‌.<ref name="Weil"> {{Cite book | author = Frank Lloyd Wright Preservation Trust | editor = Zarine Weil | title = Building A Legacy: The Restoration of Frank Lloyd Wright’s Oak Park Home and Studio | url = https://archive.org/details/buildinglegacyre0000unse | publisher = Pomegranite | year = 2001 | location = San Francisco | page = 4 | isbn = 0-7649-1461-8}} </ref> ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸಭಾಂಗಣ ಕಟ್ಟಡದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ, 17ನೇ ಮಹಡಿಯ ಹೊಸ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ 1890ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರವೊಂದರ ಅನುಸಾರ, ಸಲಿವನ್‌ನ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಯ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಖಾಸಗಿ ಕಚೇರಿಯೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡ.<ref name="Saint"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ನಕಾಸೆಗಾರ ಜಾರ್ಜ್‌ ಎಲ್ಮ್‌ಸ್ಲೀ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಹಂಚಿಕೊಂಡ; ರೈಟ್‌ನ ಮನವಿಯ ಅನುಸಾರ ಇವನನ್ನು ಸಲಿವನ್‌ ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref name="Gebhard"> {{Cite book | last = Gebhard | first = David | coauthors = Patricia Gebhard | title = Purcell & Elmslie: Prairie Progressive Architects | url = https://archive.org/details/purcellelmsliepr0000gebh | publisher = Gibbs Smith | year = 2006 | location = Salt Lake City | page = [https://archive.org/details/purcellelmsliepr0000gebh/page/34 32] | isbn = 1-4236-0005-3 }}</ref> ಮುಖ್ಯ ನಕಾಸೆಗಾರನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಏರಿದ್ದ ಮತ್ತು ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ನಿವಾಸಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಒಂದು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮವಾಗಿ, ಆಲ್ಡರ್‌‌ & ಸಲಿವನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮನೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ನಿರ್ಮಿಸಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯೋಜನೆಗಳ ಗ್ರಾಹಕರು ಈ ಬಗೆಗೆ ಕೇಳಲು ಶುರುಮಾಡಿದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುಬಿದ್ದು ಈ ವಲಯಕ್ಕೂ ಕಾಲಿಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಕಚೇರಿ ಅವಧಿಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದಂತೆ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ; ಹೀಗಾಗಿ, ಅವನ ಮನೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಸಾಯಂಕಾಲ ಮತ್ತು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಅಧಿಕಾವಧಿಯ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು ಮನೆ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರ್ಯಗಳು ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಟ್ಟು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯು ತನ್ನದಾಗಿತ್ತೆಂದು ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಶೈಲಿಯ ಜಾಗರೂಕ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟ್ವಾಂಬ್ಲಿ ವತಿಯಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ, ಸದರಿ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಗಳ ಕೆಲಸಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸಲಿವನ್‌‌ ನಿದೇರ್ಶಿಸಿದ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ; ಸಲಿವನ್‌‌ನ ರೇಖಾಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಅನೇಕವೇಳೆ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.<ref name="Gebhard" /> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಓಷನ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಬಂಗಲೆ (1890) ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್‌‌ A. ಚಾರ್ನ್ಲೆಯ ಬಂಗಲೆಗಳಿಗೆ (1890) ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಬೆರ್ರಿ-ಮ್ಯಾಕ್‌ಹಾರ್ಗ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (1891) ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌ನ ತಾರಸಿಮನೆ‌‌ (1892), ಹಾಗೂ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಮನೆಯಾದ, 1891ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಜೇಮ್ಸ್‌‌ A. ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌‌‌ಗೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಐದು ಸಹಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ, ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೇವಲ ಎರಡು ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಈಗಲೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 100.</ref><ref name="Lind"> {{Cite book |last = Lind |first = Carla |title = Lost Wright: Frank Lloyd Wright's Vanished Masterpieces |url = https://archive.org/details/lostwrightfrankl0000lind |place = New York |publisher = Simon & Schuster, Inc. |year = 1996 |pages = [https://archive.org/details/lostwrightfrankl0000lind/page/40 40]–43 |isbn = 0-684-81306-8}} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Oak Park Il Walter Gale House4.jpg|thumb|ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೇಲ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1893) ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆಯಂತಿದ್ದರೂ, ಕಿಟಕಿಯ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಮುಖಮಂಟಪ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದು ರೈಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಕುರಿತು ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.]] ಸಲಿವನ್‌‌ ನೀಡಿದ್ದ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾವಧಿ ವೇತನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಒಂದೇಸಮನೆ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಉಡುಗೆ-ತೊಡುಗೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಾನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದುಬಾರಿ ಅಭಿರುಚಿಗಳು, ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಮನೆಯೊಳಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಐಷಾರಾಮಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ತನ್ನ ಹಣಕಾಸಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕಳಪೆಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂದು ರೈಟ್‌ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಜಟಿಲಗೊಳಿಸಲೋ ಎಂಬಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಮಕ್ಕಳೂ ಸಹ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಅಭಿರುಚಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದವರಾಗಿದ್ದರು; ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ (ಜನನ: 1890) ಮತ್ತು ಜಾನ್‌‌ (ಜನನ: 1892) ಸಮಸ್ಯೆಯ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು.<ref name="Wright 2005, p. 97"/><ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌ 2001, ಪುಟ 7.</ref> ತನ್ನ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಲೆಂದು ಹಾಗೂ ತನ್ನ ಋಣಭಾರಗಳ ಮರುಪಾವತಿಗೆ ಅನುವಾಗಲೆಂದು, ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಒಂಬತ್ತು ಮನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಅವನೇ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕರೆದುಕೊಂಡಂತೆ, ಈ "ಕಳ್ಳವ್ಯವಹಾರದ" ಮನೆಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯಾನುಸಾರಿಯಾದ ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆ ಮತ್ತು ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಶೈಲಿಗಳ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಹಿಡಿತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತಿರೇಕಕ್ಕೆ ಹೋಗದಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಪ್ರತಿ ಮನೆಯೂ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒತ್ತುನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ಕಿಟಕಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಾಚುತೊಲೆಗಳು, ಹಾಗೂ ಅವನ ನಂತರದ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ತೆರೆದ ಮಹಡಿಯ ರೂಪರೇಷೆಗಳನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಆರಂಭಿಕ ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇಂದು ಎಂಟು ಮನೆಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದು, ಥಾಮಸ್‌‌ ಗೇಲ್‌‌, ಪಾರ್ಕರ್‌‌, ಬ್ಲಾಸಮ್‌‌, ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್‌ ಗೇಲ್‌‌ ಮನೆಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>‌ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್ 2004, ಪುಟಗಳು 38-54.</ref> ಆಲ್ಡರ್‌‌ & ಸಲಿವನ್‌‌ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಂತೆ, ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನ 'ಕಳ್ಳವ್ಯವಹಾರದ' ಮನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಸದರಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕೆಲಸಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ಗೆ 1893ರವರೆಗೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಈ ಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಮನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಸಂದೇಹಾಸ್ಪದವಲ್ಲದಂತೆ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸವೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಅವನು ಗುರುತಿಸಿದ. ಆಲಿಸನ್‌‌ ಹಾರ್ಲಾನ್‌‌‌ಗಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನೆಯು, ಕೆನ್‌ವುಡ್‌‌‌‌ನ ಚಿಕಾಗೊ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಲಿವನ್‌‌ನ ತಾರಸಿಮನೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಮೊಹಲ್ಲಾಗಳಷ್ಟು ಆಚೆಗಿತ್ತು. ತಾಣವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಚಾರ್ನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌ನದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಜೋಡಣೆ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪರಿಗೆಯ ಜಾಲರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಅಪ್ಪಟತನವು, ಸದರಿ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಇರುವುದನ್ನು ಎತ್ತಿತೋರಿಸಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ಐದು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದವು ಯಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಸಲಿವನ್‌‌ನ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಅವನು ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸದರಿ ಘಟನೆಯು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Lind"/> ಸಲಿವನ್‌‌ ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದಲ್ಲಿ ಬಿರುಕು ಉಂಟಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಥೆಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ; ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ಕೂಡಾ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸದರಿ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತಾದ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದ. ''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಈ ಕುರಿತು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾ, ತನ್ನ ಉಪ-ಉದ್ಯೋಗಗಳು ತನ್ನ ಕರಾರು-ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಲ್ಲಂಘನೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ತನಗೆ ಅರಿವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಮನನೊಂದುಕೊಂಡ; ಮತ್ತಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಅವನು, ಕರಾರಿನ ಅನುಸಾರ ರೈಟ್‌ನ ಸೇವಾವಧಿಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮನೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ಅವುಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಕೋಪಗೊಂಡ ಮತ್ತು ಮನನೊಂದುಕೊಂಡ; ಮತ್ತಾವುದೇ ಹೊರಗಿನ ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ ಅವನು, ಕರಾರಿನ ಅನುಸಾರ ರೈಟ್‌ನ ಸೇವಾವಧಿಯ ಐದು ವರ್ಷಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ, ಅವನಿಗೆ ಅವನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮನೆಯ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ತನ್ನ ಯಜಮಾನನಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಹೊಸ ಹಗೆತನವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಿಲ್ಲದ ರೈಟ್‌, ಸದರಿ ಸನ್ನಿವೇಶವು ನ್ಯಾಯಯುತವಲ್ಲದ್ದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ. "ಅವನ ಸೀಸದಕಡ್ಡಿಯನ್ನು ಬಿಸುಟ ರೈಟ್‌, ಮತ್ತೆಂದೂ ಹಿಂದಿರುಗದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಲ್ಡರ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಹೊರನಡೆದ." ರೈಟ್‌ನ ಕ್ರಮಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಅತೀವವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಡಾಂಕ್ಮರ್‌ ಆಲ್ಡರ್‌‌, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪತ್ರವನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 101</ref> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಹೊಸಗಸುಬಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ (ಎಡ್ಗರ್‌‌ ಟಫೆಲ್‌ನಿಂದ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ), ಹಾರ್ಲಾನ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಲಿವನ್‌‌ಗೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ. ಹಲವಾರು ಕಳ್ಳ ವ್ಯವಹಾರದ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸೆಸಿಲ್‌ ಕಾರ್ವಿನ್‌ನಿಂದ ರೈಟ್‌ ಸಹಿ ಪಡೆದಿದ್ದ ಎಂದೂ ಸಹ ದಾಖಲಿಸಿದ ಟಫೆಲ್‌, ಅವರ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಸ್ವರೂಪದ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ಗೆ ಅರಿವಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ತನ್ಮೂಲಕ ಸೂಚಿಸಿದ.<ref name="Lind"/><ref>‌ಟಫೆಲ್ 1985, ಪುಟ 41</ref> ಘಟನೆಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. ಘಟನೆಗಳ ಸರಿಯಾದ ಸರಣಿಯ ಕುರಿತು ಲೆಕ್ಕಿಸದ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌, ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ. .</ref> ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌ನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕೌಶಲಗಳ ಆಂದೋಲನ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದ ಈ ಯುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥ ಎಂದು ಮುಂದೆ ಹೆಸರಾದ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವೊಂದನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು.<ref name="Brooks">{{Cite web | last = Brooks | first = H. Allen | title = Architecture: The Prairie School | work = Encyclopedia of Chicago | publisher = Chicago Historical Society | year = 2005 | url = http://www.encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html | accessdate = 25 May 2010 | archive-date = 29 ಜೂನ್ 2009 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090629062709/http://encyclopedia.chicagohistory.org/pages/63.html | url-status = dead }}</ref> ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಎಂಬ ಪರ್ಕಿನ್ಸ್‌‌ ಹೊಸಗಸುಬಿಯು ಅವರನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡಳು; ಈಕೆ 1895ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಕರಡು ತಯಾರಕರ ತಂಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯ ನಕಾಶೆಗಳು ಹಾಗೂ ಜಲವರ್ಣ ಚಿತ್ರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಳು. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಪರವಾನಗಿ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಸ್ತ್ರೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ ಮಹೋನಿಯು, ಇತರ ಕಾರ್ಯವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು, ಸೀಸಯುಕ್ತ ಗಾಜಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು, ಮತ್ತು ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದಳು.<ref name="Cassidy"> {{Cite web | last = Cassidy | first = Victor M. | title = Lost Woman | publisher = Artnet Magazine | date = 21 October 2005 | url = http://www.artnet.com/magazineus/features/cassidy/cassidy10-21-05.asp | accessdate = 24 May 2010 }}</ref><ref name="MIT"> {{Cite web | title = Marion Mahony Griffin (1871-1962) | work = From Louis Sullivan to SOM: Boston Grads Go to Chicago | publisher = Massachusetts Institute of Technology | year = 1996 | url = http://web.mit.edu/museum/chicago/griffin.html | accessdate = 24 May 2010 }}</ref> 1894 ಮತ್ತು 1910ರ ದಶಕದ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯ ನಡುವೆ, ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇತರ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಭವಿಷ್ಯದ ನೌಕರರ ಪೈಕಿ ಅನೇಕರು, ಸ್ಟೀನ್‌ವೇ ಹಾಲ್‌‌ನ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:William H. Winslow House Front Facade.jpg|thumb|ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಲಿಯಂ H. ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ (1893).]] ಈ ಅವಧಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೈಟ್‌ನ ಯೋಜನೆಗಳು ಎರಡು ಮೂಲಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವು. ಒಂದೆಡೆ, ಅವನ ಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಯಾದ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ ಇತ್ತು; ಇದು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತಿ ಮತ್ತು ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ರೇಖೆಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸಲಿವನ್‌‌ ಶೈಲಿಯ ಅಲಂಕರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (1895, ಇದನ್ನು 1971ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಹೆಲ್ಲರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1896), ರೋಲಿನ್‌‌ ಫರ್ಬೆಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1897), ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಸರ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (1899, ಇದನ್ನು 1926ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಇವೇ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಅದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ, ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಅನುಮೋದಿಸಿದ. ಇಂಥ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡಚ್‌ ಕಲೋನಿಯಲ್‌ ರಿವೈವಲ್‌‌ ಶೈಲಿಯ ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌ (1894), ಟ್ಯುಡಾರ್‌‌ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಮೂರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ I (1895), ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್‌ ಆನ್ನೆ ಶೈಲಿಯ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1896) ಮೊದಲಾದವು ಸೇರಿದ್ದವು.<ref>ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್‌ 2004, ಪುಟಗಳು 56-109.</ref> ಓರ್ವ ಚಿಗುರುತ್ತಿರುವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ, ಅಭಿರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು ರೈಟ್‌ಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪ್ರದಾಯಶರಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಳೂ ಸಹ ಸರಳೀಕೃತ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಲಿವನ್‌‌ ಪ್ರಭಾವಿತ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವು.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟ 116</ref> 1894ರಲ್ಲಿ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌ನ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯ ನಂತರದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಲರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ಸ್ನೇಹಿತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಗ್ರಾಹಕ ರೈಟ್‌ಗೆ ಆಹ್ವಾನವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ, ಚಿಕಾಗೊದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಮತ್ತು ಯೋಜಕ ಡೇನಿಯಲ್‌‌ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌‌ನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿದ. ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ್ದ ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಇತರ ನಿದರ್ಶನಗಳಿಂದ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದ; ಎಕೋಲೆ ಡೆಸ್‌ ಬ್ಯೂಕ್ಸ್‌-ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯಲು ಮತ್ತು [[ರೋಮ್|ರೋಮ್‌‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಅವಧಿಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ತಾನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಾಗಿ, ರೈಟ್‌ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ ಅವನಿಗೆ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ನ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದರ ಕುರಿತೂ ಅವನಿಗೆ ಆಶ್ವಾಸನೆ ದೊರೆಯಿತು. ಖಾತರಿಯಾದ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅವನ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಭರವಸೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಸದರಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ರೈಟ್‌ ನಿರಾಕರಿಸಿದ. ವರ್ಲ್ಡ್‌‌'ಸ್‌ ಕೊಲಂಬಿಯನ್‌ ಎಕ್ಸ್‌‌ಪೊಸಿಷನ್‌‌‌ನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌, ಬ್ಯೂಕ್ಸ್‌‌ ಕಲೆಗಳ ಆಂದೋಲನದ ಓರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕನಾಗಿದ್ದ; ರೈಟ್‌ ಒಂದು ನಗೆಪಾಟಲಿನ ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವನು ಭಾವಿಸಿದ. ಆದರೆ ರೈಟ್‌ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬೇರೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಅವನ ಪ್ರಕಾರ ಎಕೋಲೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸೃಜನಶೀಲತೆಯ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅವನು ಹೊಂದಿದ್ದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಅದು ಅಸಮತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>ರೈಟ್‌ 2005, ಪುಟಗಳು 114-116.</ref><ref name="Goldberger"> {{Cite web | last = Goldberger | first = Paul | title = Toddlin’ Town: Daniel Burnham’s great Chicago Plan turns one hundred | work = The Sky Line | publisher = The New Yorker | date = 9 march 2009 | url = http://www.newyorker.com/arts/critics/skyline/2009/03/09/090309crsk_skyline_goldberger | accessdate = 26 march 2009 }} </ref> [[ಚಿತ್ರ:Frank LLoyd Wright Studio Chicago Frontage.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊ ಅವೆನ್ಯೂದಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೊ (1898).]] ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತರುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ರೈಟ್‌ 1898ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿನೆಲೆಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ಆ ಸಮಯದ ಬಹುಪಾಲು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಯೋಜನೆಗಳು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನೆರೆಯ ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಈ ಕ್ರಮವು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳ ಜನನವಾಗಿದ್ದವು- 1894ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌, 1895ರಲ್ಲಿ ಡೇವಿಡ್‌, ಮತ್ತು 1898ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸೆಸ್‌‌ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಮೂಲ ಸ್ಟುಡಿಯೊವನ್ನು ರೈಟ್‌ ತ್ಯಾಗಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ತನ್ನ ಕಾರ್ಯನೆಲೆಯನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಮುಖ್ಯ ಮನೆಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಸ್ತರಣಸಾಧ್ಯ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸೇರ್ಪಡೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದುದು ಅವನಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಯಿತು. ಎರಡಂತಸ್ತಿನ ಕರಡು ರಚನೆಯ ಕೋಣೆಯೊಳಗಿನ ಒಂದು ತೂಗಾಡುವ ಉಪ್ಪರಿಗೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವು, ರೈಟ್‌ನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ರಚನೆಯೊಂದಿಗಿನ ಮೊದಲ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ರೈಟ್‌ನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಸೌಂದರ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತಿನ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಂತಾದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿ ಅದು ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌ 2001, ಪುಟಗಳು 6-9.</ref> == ಪ್ರೈರೀ ಹೌಸ್‌‌ == 1901ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 50 ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದ; ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಈ ಕುರಿತು ಅವನ ಮಗ ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಹೀಗೆ ಬರೆದ: <blockquote> "ವಿಲಿಯಂ ಯೂಜೀನ್‌ ಡ್ರಮಾಂಡ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬ್ಯಾರಿ ಬೈರ್ನ್‌, ವಾಲ್ಟರ್‌‌‌ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಚೇಸ್‌‌ ಮೆಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌‌, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ, ಇಸಾಬೆಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಜಾರ್ಜ್‌ ವಿಲ್ಲಿಸ್‌ ಇವರೆಲ್ಲಾ ನಕಾಸೆಗಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಐವರು ಪುರುಷರು, ಇಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ತೂಗಾಡುವ ಟೈಗಳು, ಮತ್ತು ಸಡಿಲ ಅಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ತೂಗಾಡುವ ಟೈಗಳು, ಮತ್ತು ಸಡಿಲ ಅಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಕೂದಲನ್ನು ಅಪ್ಪನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌‌ಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೂದಲು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಅಪ್ಪನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು! ಅಪ್ಪ ಅವರನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದ! ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಇಂದು ನನ್ನ ತಂದೆಯು ಗಳಿಸಿರುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಿರಿಮೆ, ತಲೆನೋವುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾನೋ, ಅಮೆರಿಕಾದ ಆ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಆಗ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ನನಗೆ ಗೊತ್ತು!"<ref>''ಮೈ ಫಾದರ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' - ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌; 1992; ಪುಟ 35</ref></blockquote> 1900 ಮತ್ತು 1901ರ ನಡುವೆ, ನಾಲ್ಕು ಮನೆಗಳನ್ನು ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ; ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಇವು "ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿ"ಯ ದೃಢವಾದ ಪ್ರಾರಂಭ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹಿಕಾಕ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಡ್ಲಿ ಹೌಸ್‌‌ಗಳೆರಡೂ ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೈರೀ ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ನಡುವಿನ ಕೊನೆಯ ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಹಂತವಾಗಿದ್ದವು.<ref name="Clayton"> {{Cite book | last = Clayton | first = Marie | title = Frank Lloyd Wright Field Guide | publisher = Running Press | year = 2002 | pages = 97–102 | isbn = 0-7624-1324-7}} </ref> ಈಮಧ್ಯೆ, ಥಾಮಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲಿಟಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌ಗಳು, ಹೊಸ ಶೈಲಿಯ ಮೊದಲ ಪ್ರೌಢ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂಬ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು.<ref name="Sommer"> {{Cite book | last = Sommer | first = Robin Langley | title = Frank Lloyd Wright: A Gatefold Portfolio | publisher = Barnes & Noble Books | year = 1997 | location = Honk Kong | chapter = Frank W. Thomas House | isbn = 0-7607-0463-5}} </ref><ref>ಒ'ಗೋರ್ಮಾನ್‌ 2004, ಪುಟ 134.</ref> ಅದೇ ವೇಳೆಗೆ, ''ಲೇಡೀಸ್‌' ಹೋಮ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌‌‌'' ನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಮನೆಯ ವ್ಯಾಪಕ ಅರಿವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ಹೊಸ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ. ಆಧುನಿಕ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಯೋಜನೆಯೊಂದರ ಭಾಗವಾಗಿ, ಕರ್ಟಿಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌‌ ಕಂಪನಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷನಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬಾಕ್‌‌‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಆಹ್ವಾನವೊಂದಕ್ಕೆ ಈ ಲೇಖನಗಳು ಒಂದು ಉತ್ತರವಾಗಿದ್ದವು. ಸದರಿ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಬಾಕ್‌ ಇತರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವರ ಪೈಕಿ ರೈಟ್‌ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಹೇಳಿದವನಾಗಿದ್ದ. "ಎ ಹೋಮ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಪ್ರೈರೀ ಟೌನ್‌" ಮತ್ತು "ಎ ಸ್ಮಾಲ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ವಿತ್‌ ಲಾಟ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ರೂಮ್‌ ಇನ್‌ ಇಟ್‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಲೇಖನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ 1901ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ ಮತ್ತು ಜುಲೈ ಸಂಚಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ಮನೆಯ‌ ನಕಾಶೆಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವೊಂದೂ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ನಂತರ ಬಂದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮನವಿಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.<ref name="Clayton"/> "ಪ್ರೈರೀ ಹೌಸ್‌‌ಗಳು" ರೈಟ್‌ನ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಾಗಿದ್ದವು; ಏಕೆಂದರೆ ಇದರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಚಿಕಾಗೊದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಜಮೀನಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಇಳಿಜಾರಿನ ಛಾವಣಿಗಳು, ಶುಭ್ರ ದಿಗಂತ, ಅಡಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಹೊಗೆ ಚಿಮಣಿಗಳು, ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಾಡಿರುವ, ಮೇಲೆ ಚಾಚಿರುವ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಸಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ಕೆಳಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದವು. "ಮುಕ್ತ ನಕಾಶೆ"ಯ ಮೊದಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಎಂಬ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಈ ಮನೆಗಳು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕಿಟಕಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಉದ್ದವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿವೆ; ಒಳಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಂಬಂಧವೇರ್ಪಡುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ; ಈ ಶೈಲಿಯು ಪಾಶ್ವಾತ್ಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಮೇಲಿದ್ದ ಜಪಾನೀ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು. ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿನ ಒಳಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಕುಶಲ ಬಳಕೆಯು ಅವನ ಶೈಲಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಿಹ್ನೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌‌ ಸೇರಿದೆ; ಇದು ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳ ಸರ್ವಮುಕ್ತಿವಾದಿ ಸಮುದಾಯದ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಓರ್ವ ಆಜೀವ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿ ಮತ್ತು ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌ನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ರೈಟ್‌, ಸಮುದಾಯದ ಚರ್ಚು 1904ರಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದ ನಂತರ, ತನ್ನ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಅವನನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮುದಾಯವು ಸಮ್ಮತಿಸಿತು ಮತ್ತು 1905ರಿಂದ 1908ರವರೆಗೆ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕುರಿತ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. ರೈಟ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸೌಧವಾಗಿದ್ದು, ಕಟ್ಟಡದ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಮಿಸಲು, ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಇದನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಏಕೆಂದರೆ, ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಂಥ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಸಾಮಗ್ರಿಯಿಂದ ಆದ ಅನನ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆಯಂಥ ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿಗಳ, ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ ಗೆಹ್ರಿಯಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ನವ್ಯೋತ್ತರ ಪಂಥದವರ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟಚಿಹ್ನೆಯಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Darwin D. Martin House.jpg|thumb|left|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫೆಲೊನಲ್ಲಿರುವ ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್.]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesin600.jpg|thumb|ಹಿಲ್‌ಸೈಡ್‌ ಹೋಮ್‌‌ ಶಾಲೆ, 1902, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌.]] ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಸೋಪ್‌‌ ಕಂಪನಿಯ ಓರ್ವ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಡಾರ್ವಿನ್‌‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ ನಡುವಿನ ಸ್ನೇಹದ ಫಲವಾಗಿ, ಈ ಕೆಲಸದ ಅನೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಫೆಲೊನಲ್ಲಿವೆ. 1902ರಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಹೊಸ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಕಂಪನಿಯು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಬಫೆಲೊಗೆ ಬಂದ ರೈಟ್‌, ಕೇವಲ ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು (ಇದು 1904ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು, 1950ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು) ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತಿರುವ ಕಂಪನಿಯ ಮೂವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಮನೆಗಳನ್ನು 1904ರಲ್ಲಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಪ್ರೈರೀ ಅವಧಿಯ (1907–1909) ಅಂತ್ಯಭಾಗದ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಇತರ ಮನೆಗಳೆಂದರೆ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌‌ ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ರಿವರ್‌‌ಸೈಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎವರಿ ಅಂಡ್‌ ಕ್ವೀನೆ ಕೂನ್ಲೆ ಹೌಸ್‌‌. 110-ಅಡಿ-ಉದ್ದದ (34 ಮೀ) ಒಂದು ಉಕ್ಕಿನ ವಾಹಿನಿಯಿಂದ ಆಧಾರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ, ಮೇಲಕ್ಕೇರುವ, ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಛಾವಣಿ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ರೋಬೀ ಹೌಸ್ ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವಂಥ ರಚನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ವಾಸದ ಮತ್ತು ಊಟದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಂದು ಅನಿರ್ಬಂಧಿತ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಕಾರ್ಯತಃ ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. [[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|Iನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ]]ದ ನಂತರದ ಯುವ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದನ್ನು "ಆಧುನಿಕತೆಯ ಮೂಲೆಗಲ್ಲು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಐರೋಪ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. == ಜೀವನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ == === ಕುಟುಂಬ ಪರಿತ್ಯಾಗ{{anchor | Europe and personal troubles}} === [[ಚಿತ್ರ:Taliesin-aerial-600.jpg|thumb|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ವೈಮಾನಿಕ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ.]] ಸ್ಥಳೀಯ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳು ರೈಟ್‌ನ ಹುಸಿ ಪ್ರೇಮಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಓರ್ವ ಸೊಗಸುಗಾರನ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯೊಂದನ್ನು ಅವನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಅವನ ಕುಟುಂಬವು ಆರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೆಳೆದಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳುಮರಿಗೆ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ಳ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಹುಪಾಲು ನಿಗಾವಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ನೆರೆಹೊರೆಯವನಾಗಿದ್ದ ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆಗಾಗಿ 1903ರಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಚೆನೆಯ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಮಮಾಹ್‌‌ ಬೋರ್ತ್‌ವಿಕ್‌‌ ಚೆನೆಯೆಡೆಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಒಲವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ. ಓರ್ವ ಆಧುನಿಕ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದ ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆಗೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೆಡೆಗೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿತ್ತು. ಆರಂಭಿಕವಾಗಿ ಅವಳು ಓರ್ವ ಸ್ತ್ರೀಸಮಾನತಾವಾದಿಯಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕವಾಗಿ ಅವಳು ತನಗೆ ಸಮಾನಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ರೈಟ್‌ ಪರಿಗಣಿಸಿದ. ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ರೈಟ್‌ಗೆ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ 20 ವರ್ಷಗಳು ಸಂದಿದ್ದವಾದರೂ, ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದರು. ಅವರಿಬ್ಬರೂ ರೈಟ್‌ನ ವಾಹನದಲ್ಲಿ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌‌ನ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಸವಾರಿಮಾಡುವುದನ್ನು ಅನೇಕವೇಳೆ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರ ಓಡಾಟ-ಒಡನಾಟಗಳು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿ ಹೋದವು. ಇತರರಿಗೆ ಆದಂತೆ ಈ ಮಮತೆಯು ಮಸುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಾತ್ರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರೈಟ್‌ನ ಹೆಂಡತಿ ಕಿಟ್ಟಿ, ಅವನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. ಇದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಮಾಹ್‌‌ಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆ ಸಿದ್ಧನಿರಲಿಲ್ಲ. 1909ರಲ್ಲಿ, ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ, ತಂತಮ್ಮ ಜೀವನ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಿಟ್ಟು, ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದರು. ಕಾರ್ಯತಃ ಸ್ಫೋಟಿಸಿದ ಹಗರಣವು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ರೈಟ್‌ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಾದಮಾಡುವ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಾನು ಏನೆಲ್ಲಾ ಮಾಡಬಹುದೋ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ಏಕ ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದಾಗ ಏನೆಲ್ಲಾ ಸಾಧಿಸಬಹುದೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿಮುಗಿಸಿರುವ ಭಾವವು 1907ರ ವೇಳೆಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತ್ತು. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭಾರೀ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ನಿರಾಶೆಗೊಂಡಿದ್ದ. ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಕೆಲಸದ ಒಂದು ಕೃತಿಯ-ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅವನು ಯುರೋಪ್‌‌ಗೆ ತೆರಳಲು ಹಿಂದಿದ್ದ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು; ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲು 1909ರಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮತಿಸಿದ್ದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ A. ಕ್ನೋಫ್‌, 1993, ಪುಟ 202</ref> ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಜೊತೆಗಿನ ತನ್ನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿಸಲೂ ಸಹ ಈ ಅವಕಾಶವು ಅನುವುಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. 1910ರಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಚೆನೆ, [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌ನ ಕಚೇರಿಗಳು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ''ಸ್ಟಡೀಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳು 1910 ಮತ್ತು 1911ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು; ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸವು ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮೊದಲು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. ಈ ಕೃತಿಯು 100ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ, ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಶಿಲಾಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು. ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಯುರೋಪ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಉಳಿದುಕೊಂಡ (ಆದರೂ ಮಮಾಹ್‌‌ ಚೆನೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಬಾರಿ ಹಿಂದಿರುಗಿದಳು) ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯ ಫೈಸೋಲ್‌‌‌ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಎಡ್ವಿನ್‌‌ ಚೆನೆ ಅವಳಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಿದನಾದರೂ, ಕಿಟ್ಟಿಯು ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದಳು. 1910ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರೈಟ್‌ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ನಂತರ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ತನಗೊಂದು ಜಮೀನನ್ನು ಖರೀದಿಸುವಂತೆ ರೈಟ್‌ ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಮನವೊಲಿಸಿದ. 1911ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 10ರಂದು ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಜಮೀನು, ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕುಟುಂಬವಾದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌-ಜೋನೆಸೆಸ್ ಕುಟುಂಬದ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಜಮೀನಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿತ್ತು. 1911ರ ಮೇ ತಿಂಗಳ ವೇಳೆಗೆ, ಅಲ್ಲಿ ತನಗಾಗಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಶುರುಮಾಡಿದ; ಅದನ್ನು ಅವನು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಎಂದು ಕರೆದ. ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ಮರುಕಳಿಸುವ ವಿಷಯವೂ ಸಹ ಅವನ ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದಲೇ ಬಂದಿತು: ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಓರ್ವ ಕವಿ, ಜಾದೂಗಾರ, ಮತ್ತು ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ. ''ವೈ ಗ್ವಿರ್‌ ಯಿನ್‌ ಎರ್ಬಿನ್‌ ವೈ ಬೈಡ್‌'' ಎಂಬುದು ಆ ಕುಟುಂಬದ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವಾಗಿದ್ದು, "ಪ್ರಪಂಚದ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸತ್ಯ" ಎಂಬುದು ಆ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವಾಗಿತ್ತು; ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದ ಇಯೊಲೊ ಮೊರ್ಗಾಂಗ್‌ ಎಂಬಾತನೂ ಸಹ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮಗನನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಮತ್ತು ಸದರಿ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯವು ಈಗಲೂ ಸಹ ವೇಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಐಸ್ಟೆಡ್‌ಫಾಡ್‌‌ನ ಪುರೋಹಿತರು ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಪುರಾಣಿಕನ ಕೂಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.unitychapel.org/home_country.htm |title=Home Country |publisher=Unitychapel.org |date=2005-07-01 |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2005-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051228212826/http://www.unitychapel.org/home_country.htm |url-status=dead }}</ref> === ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಕ್ಷೋಭೆ === 1914ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 15ರಂದು, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, [[ಬಾರ್ಬಡೋಸ್|ಬಾರ್ಬಡಾಸ್‌‌‌]]ನವನಾಗಿದ್ದು ಹಲವಾರು ತಿಂಗಳುಗಳು ಮುಂಚೆ ನೇಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಜೂಲಿಯನ್‌ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ಎಂಬ ಓರ್ವ ಸೇವಕ, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನ ವಾಸದ ನಿವಾಸಗಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿಹಚ್ಚಿದ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯು ಸುಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಏಳು ಜನರನ್ನು ಕೊಡಲಿಯೊಂದರಿಂದ ಕೊಲೆಮಾಡಿದ.<ref name="bbccarlton"/> ಹೀಗೆ ಸತ್ತವರಲ್ಲಿ ಮಮಾಹ್‌‌; ಅವಳ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಾದ, ಜಾನ್‌‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಥಾ; ಓರ್ವ ಮಾಲಿ; ಓರ್ವ ನಕಾಸೆಗಾರ; ಓರ್ವ ಕೆಲಸಗಾರ; ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕೆಲಸಗಾರನ ಮಗ ಸೇರಿದ್ದರು. ಈ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಬದುಕುಳಿದರು; ಅವರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬ, ಮನೆಯ ವಾಸಯೋಗ್ಯ ಭಾಗವನ್ನು ಬಹುಪಾಲು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಾಹಾಮಾಡಿದ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ನಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾದ. ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ತಕ್ಷಣವೇ [[ಆಮ್ಲ]]ವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ.<ref name="bbccarlton"/> ಆತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ಸತ್ತುಹೋಗಿದ್ದ, ಆದರೂ ಅವನನ್ನು ಡಾಡ್ಜ್‌ವಿಲ್ಲೆ ಸೆರೆಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು.<ref name="bbccarlton"/> ದಾಳಿಯ ಏಳು ವಾರಗಳ ನಂತರ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಗಾವಣೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಬಳಲಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಲ್‌‌ಟನ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದ.<ref name="bbccarlton">‌BBC ನ್ಯೂಸ್ ಲೇಖನ: "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/1110359.stm ಮಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ಮರ್ಡರ್ಸ್‌ ಅಟ್‌ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌]".</ref> 1922ರಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಕಿಟ್ಟಿ ಅವನಿಗೆ ವಿಚ್ಛೇದನವನ್ನು ನೀಡಿದಳು. ಮರುಮದುವೆಗಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೂ ಕಾಯವೇಕಾಗಿ ಬಂತು; ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಅಂದಿನ-ಪಾಲುದಾರಳಾದ ಮೌಡ್‌ "ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌" ನೋಯೆಲ್‌ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ. 1923ರಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ತಾಯಿಯಾದ ಆನ್ನಾ (ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ಜೋನ್ಸ್‌) ರೈಟ್‌ ಮರಣಹೊಂದಿದಳು. 1923ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌ ನೋಯೆಲ್‌ಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ವರಿಸಿದನಾದರೂ, ಅವಳು ಹೊಂದಿದ್ದ ಮಾರ್ಫೀನ್‌‌ ಮಾದಕವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯಸನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಮದುವೆಯು ಮುರಿದುಬೀಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1924ರಲ್ಲಿ, ಬೇರ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ, ಆದರೆ ಇನ್ನೂ ಮದುವೆಯಾದವ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಾಗಲೇ, ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿನ ಪೆಟ್ರೋಗ್ರಾಡ್‌ ನೃತ್ಯರೂಪಕದ ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಓಲ್ಗಾ (ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ) ಲಾಜೋವಿಚ್‌‌ ಹಿಂಜೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌‌‌‌ಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಭೇಟಿಯಾದ. 1925ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಡನಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಲೊವಾನ್ನಾ ಎಂಬ ಮಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತಳು. 1925ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌‌ 2ರಂದು ಲೊವಾನ್ನಾ ಹುಟ್ಟಿದಳು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವಳು ರೈಟ್‌'ನ ಸಹವರ್ತಿಯಾದ ಅರ್ಥರ್‌‌ ಪೀಪರ್‌‌ ಎಂಬಾತನನ್ನು ಮದುವೆಯಾದಳು ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ವಿಚ್ಛೇದಿಸಿದಳು. 1925ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 20ರಂದು ಸಂಭವಿಸಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ನಿದುರಂತವು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಬಂಗಲೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿತು. ಹೊಸದಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ದೂರವಾಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಅಡ್ಡಹಾಯ್ದ ತಂತಿಗಳು ಸದರಿ ಅಗ್ನಿದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದವು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವೆಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಜಪಾನೀ ಮುದ್ರಣಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹವು ನಾಶವಾಗಿಹೋಯಿತು. 250,000 $ನಿಂದ 500,000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತದವರೆಗಿನ ನಷ್ಟವು ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಅಂದಾಜಿಸಿದ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಪುಟ 315–317. "$500,000 ಫೈರ್‌ ಇನ್‌ ಬಂಗ್ಲೋ,"''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 22, 1925</ref> ವಾಸದ ನಿವಾಸಗಳನ್ನು ಮರುನಿರ್ಮಿಸಿದ ರೈಟ್‌, ಆ ಮನೆಗೆ "ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ III" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದ. 1926ರಲ್ಲಿ, ಓಲ್ಗಾಳ ಮಾಜಿ-ಪತಿಯಾದ ವ್ಲಾದೆಮಾರ್‌‌ ಹಿಂಜೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌, ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾಳ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಯಸಿಬಂದ. 1926ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ, ಮಾನ್‌ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾರನ್ನು, ಮಿನ್ನೆಸೊಟಾದ ಮಿನ್ನೆಟೊಂಕಾದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಸದರಿ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌ ನೋಯೆಲ್‌ರ ವಿಚ್ಛೇದನವು 1927ರಲ್ಲಿ ಇತ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು, ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮದುವೆಯಾಗಲು ರೈಟ್‌ ಮತ್ತೊಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1928ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ ಮದುವೆಯಾದರು. === ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳು === {{Unreferenced section|date=May 2010}} ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ರೈಟ್‌ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಲಿವುಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌‌ ನಿವಾಸ) ಮತ್ತು ಬೆವರ್ಲಿ ಹಿಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಆಂಡರ್ಟನ್‌‌ ಕೋರ್ಟ್‌ ಷಾಪ್ಸ್‌‌ ಸೇರಿವೆ. ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು, 1923 ಮತ್ತು 1924ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೈಟ್‌ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅವನು ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ <ref>A. P. ವರ್ಗಾಸ್‌‌ &amp; G. G. ಸ್ಕೀರ್ಲೆ, ದಿ ಟೆಕ್ಸ್‌ಟೈಲ್‌ ಬ್ಲಾಕ್‌‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌: ಸೆಸ್ಮಿಕ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಪ್‌ಗ್ರೇಡಿಂಗ್‌, http://library.witpress.com/pages/PaperInfo.asp?PaperID=18110</ref> ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟ; ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಅಚ್ಚುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಈ ಅಚ್ಚುಗಳು ಒಂದು ಚಿತ್ತಾರದ, ಚಚ್ಚೌಕದ ಹೊರಾಂಗಣ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದವು: ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಗ್ರಿಫಿತ್‌‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಅಲೀಸ್‌ ಮಿಲಾರ್ಡ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಪಸಡೆನಾ), ಜಾನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಪಶ್ಚಿಮ ಹಾಲಿವುಡ್‌), ಸ್ಯಾಮುಯೆಲ್‌‌ ಫ್ರೀಮನ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಹಾಲಿವುಡ್‌) ಮತ್ತು ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಮೊದಲಾದವು ಈ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳಿಗೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಕಳೆದ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಜನಪ್ರಿಯವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ; ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ದೂರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಿಗೆ ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವ, ಸನಿಹದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ತಾಣವಾಗಿ ಇದು ಕಂಡಿದೆ. ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌ಗಾಗಿ, ಸಮುದಾಯ ಆಟದಗೃಹ‌ಕ್ಕೆ ("ಲಿಟ್ಲ್‌ ಡಿಪ್ಪರ್‌") ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನೆಯ್ಗೆ ಅಚ್ಚಿನ ಐದನೇ ಮನೆಯೊಂದನ್ನೂ ಅವನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ; ಆದರೆ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಟೋರರ್‌‌, ಫ್ರೀಮನ್‌ ಮತ್ತು ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಮಗನಾದ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ವಹಿಸಿದ. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿಯ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳು ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳಾಗಿದ್ದು, ನವೀಕರಣದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇವಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಜಾರ್ಜ್‌ ಸ್ಟರ್ಜಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಬ್ರೆಂಟ್‌‌ವುಡ್‌) ಮತ್ತು ಆರ್ಚ್‌ ಒಬೊಲರ್‌ ಗೇಟ್‌ಹೌಸ್‌‌ & ಸ್ಟುಡಿಯೊ (ಮಾಲಿಬು) ಇವಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. == ಪ್ರೌಢ ಸುಸಂಘಟಿತ ಶೈಲಿ == 1920ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯಭಾಗ ಮತ್ತು 1930ರ ದಶಕದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ಮನೆಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ನ ಸುಸಂಘಟಿತ ಶೈಲಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪ್ರೌಢವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:FallingwaterWright.jpg|thumb|ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌, ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ (1937)]] ರೈಟ್‌‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಖಾಸಗಿ ನಿವಾಸಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ನಿವಾಸವು 1934ರಿಂದ 1937ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಪಿಟ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್‌‌‌ಗೆ ಸಮೀಪದವಿರುವ ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಎಡ್ಗರ್‌‌ J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ ಸೀನಿಯರ್‌‌ ಎಂಬುವವರಿಗಾಗಿ ಸದರಿ ನಿವಾಸವು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರೈಟ್‌ನ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ ಇದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಮನೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುಮುತ್ತಲ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪರಿಸರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸನಿಹದಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು, ಕಟ್ಟಡದ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಒಂದು ಝರಿ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತ ಓಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಅವನ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸದರಿ ನಿರ್ಮಾಣವು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುವ ಉಪ್ಪರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾರಸಿಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಲಂಬತಲಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಮತಲಗಳಿಗಾಗಿ [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್|ಕಾಂಕ್ರೀಟನ್ನೂ]] ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ಶುಲ್ಕವಾದ 8,000 $ನಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಸದರಿ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ 155,000 $ನಷ್ಟು ಹಣವು ವೆಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಸದರಿ ವಿನ್ಯಾಸವು ಅಷ್ಟೇನೂ ಅಮೋಘವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಾಗಿ ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ನ ಬಳಗದ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳೇ ವಾದಮಾಡಿದರು. ಅವರ ವಾದವನ್ನು ರೈಟ್ ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದನಾದರೂ, ಗುತ್ತಿಗೆದಾರನು ಸಮತಲವಾಗಿರುವ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಘಟಕಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಕ್ಕನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ. 1994ರಲ್ಲಿ, ಸದರಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಸಿಲ್‌ಮನ್‌‌ ಅಂಡ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್‌ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಸದರಿ ರಚನೆಯನ್ನು ಪೂರ್ವಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರಲು ನಕಾಶೆಯೊಂದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿತು. 1990ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವಿವರವಾದ ರಾಚನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ನೆರವೇರುವವರೆಗೂ ಇರಲೆಂದು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ಚಾಚುತೊಲೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿನ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಸೇರ್ಪಡೆಮಾಡಲಾಯಿತು. 2002ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಗಿನ ತಾರಸಿಯ ಕರ್ಷಣಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿದ-ನಂತರದ ಕಾರ್ಯವು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌, AZನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ಚಳಿಗಾಲದ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್, 1937ರಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು 1959ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೂ ರೈಟ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌ನ ಮನೆ ಹಾಗೂ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಾಗಾರವಾಗಿರುವ ಈ ನೆಲೆಯು, ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌ನ ತಾಣವಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಪರಿಭಾಷೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಉಪನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಗೆ ರೈಟ್‌ ಹೊಣೆಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. 1932ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ದಿ ಡಿಸ್‌ಅಪಿಯರಿಂಗ್‌ ಸಿಟಿ'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ, ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದದ ಈ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು {{convert|12|ft2|m2|adj=on}} ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದ; ಹಾಗೂ ನಂತರ ಬಂದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದ. ತನ್ನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಆತ ಸದರಿ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋದ. === ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು === {{Main|Usonia}} {{Unreferenced section|date=May 2010}} ''ಉಸೋನಿಯಾ'' ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲೀನವಾಗಿ, ಹೊಸ ಬಗೆಯ ನಿವಾಸವೊಂದನ್ನು ರೈಟ್‌ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಅದು ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೌಸ್‌ (ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮಿನ್ನಿಯಾಪೊಲಿಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮ್ಯಾಲ್ಕಮ್‌‌ ವಿಲ್ಲಿ ಹೌಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ (1934) ಈ ಸ್ವರೂಪದ ಆರಂಭಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು; ಆದರೆ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ಫಸ್ಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ (1937) ಉಸೋನಿಯಾದ ಆದರ್ಶವು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಮನೆಯ ವಿಕಿರಣಶೀಲ ತಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಜಾಲರಿಯುಳ್ಳ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಚಪ್ಪಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಮನೆಯು, ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹೊಸ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು; ಮರದ ಹೊದಿಕೆ ಪದಾರ್ಥ, ಪ್ಲೈವುಡ್‌ ತಿರುಳುಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾಗದದ ಪದರಗಳನ್ನು ಇದರ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌‌ ಗೋಡೆಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದು, ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಗೋಡೆಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಹೊರಳುದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿದಿದ್ದವು. ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ಮಟ್ಟಸವಾದ ಛಾವಣಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತಳಮನೆಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ಬಹುಪಾಲು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಮನೆಗಳಿಂದ ಮೇಲಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ತಳಮನೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಇದು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ರೈಟ್‌ ಕೈವಶ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಕುಶಲತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ-ವರ್ಗದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುವಂತಿರಬೇಕು ಎಂದು ಆಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಮತ್ತು ಸೇವಕರ ನೆರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ನಡೆಸುವಂತಿರಲೆಂದು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, "ಕಾರ್ಯನೆಲೆಗಳು" ಎಂಬುದಾಗಿ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೂ ಊಟದ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದ್ದ ಸಣ್ಣ ಅಡುಗೆಮನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳು ಮುಂದುವರಿದು ಮುಖ್ಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದವು; ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂಬಂತೆ ಸದರಿ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸಹ ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಮೇಜುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು. ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯ ಮನೆ‌ಗಳಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬೆಂಕಿಗೂಡಿನ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಿದವು. ಮಲಗುವ ಕೋಣೆಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದವು; ಮುಖ್ಯ ವಾಸದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟುಗೂಡುವಂತೆ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಕೋಣೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಪ್ರೈರೀ ಆದರ್ಶದ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು; ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸಗಳು ಬೆಳೆದುಬಂದುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕರಕೌಶಲಗಳ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿನೀಡುವಂತಿತ್ತು. ಪ್ರದೇಶದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ವಾಸಕ್ಕಾಗಿರುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದವು. ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳ ಆದರ್ಶದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು, ಮಿಚಿಗನ್‌‌ನ ಬ್ಲೂಮ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌ ಹಿಲ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರೆಗರ್‌‌ S. ಮತ್ತು ಎಲಿಜಬೆತ್‌ B. ಆಫ್ಲೆಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌‌‌‌‌ನಂಥ (1941) ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಮರಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪಾಲೊ ಆಲ್ಟೊದಲ್ಲಿರುವ ಹಾನ್ನಾ-ಹನಿಕೂಂಬ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (1937) ಕೂಡಾ ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಜೇನುಗೂಡಿನಂಥ ಯೋಜನಾ ಜಾಲರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 1963ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ‌‌ಗೋರ್ಡಾನ್ ಹೌಸ್‌‌, ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು ಅಭಿವರ್ಧಕರ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದ ಉಪನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿರುವ ಅವನ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಒಂದು ಹೊಸ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಧುನಿಕ ಮನೆಗಳ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ತೆರೆದ ನಕಾಶೆಗಳು, ದರ್ಜೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿದ-ಚಪ್ಪಡಿಯ ಬುನಾದಿಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಂತ್ರೀಕರಣ ಮತ್ತು ದಕ್ಷತೆ ಅವಕಾಶನೀಡಿದ ಸರಳೀಕೃತ ನಿರ್ಮಾಣ ಕೌಶಲಗಳು ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. === ನಂತರದ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೆಲಸಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Guggenheim museum exterior.jpg|thumb|ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (1959)]] [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ರೈಟ್‌ನ ಕಾರ್ಯಾವಧಿಯ ಪೈಕಿ 16 ವರ್ಷಗಳನ್ನು (1943–1959)<ref>‌‌[http://www.guggenheim.org/history.html ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ – ಇತಿಹಾಸ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509062117/http://www.guggenheim.org/history.html |date=2008-05-09 }}</ref> ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಅವನ ಅತ್ಯಂತ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೇರುಕೃತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡವು ಫಿಫ್ತ್‌‌ ಅವೆನ್ಯೂದಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ತಾಣದಿಂದ ನಸುಹಳದಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಕ ಸುರುಳಿಯಾಗಿ ಮೇಲೆದ್ದಿದ್ದು, ಇದರ ಒಳಾಂಗಣವು ಒಂದು ಕಪ್ಪೆ ಚಿಪ್ಪಿನ ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಹೋಲುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ನ ಅನುದ್ದೇಶಿತ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಂದರ್ಶಕರು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುವಾಗಲೆಂದು ಇದರ ಅನನ್ಯವಾದ ಮಧ್ಯದ ಜ್ಯಾಮಿತಿಯನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಎತ್ತುಗವೊಂದರ ನೆರವಿನಿಂದ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಯುವ, ಮಧ್ಯದ ಸುರುಳಿ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮೂಲಕ ಸಂದರ್ಶಕರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಮೂಲಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವಂತಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಅಲ್ಲಿತ್ತು. ಸದರಿ ಮಧ್ಯದ ಸುರುಳಿ ಇಳಿಜಾರು ಒಂದು ಅಂತಸ್ತನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಹುದುಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ರಚನೆಯ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿರಲೆಂದು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಸದರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಾಗ, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅನೇಕ ಮುಖ್ಯ ವಿವರಗಳು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅದರ ಒಳಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಮಾಸಲು-ಬಿಳುಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಲೇಪಿಸಬೇಕೆಂಬ ಅವನ ಬಯಕೆಯೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. ಮೇಲಾಗಿ, ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿದು ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ತಿರುವುಳ್ಳ ನಡೆದಾರಿಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿಕೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Price tower.jpg|right|thumb|upright|ಓಕ್ಲಹಾಮಾದ ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌ನ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌.]] ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಕೈಗೂಡುವಂತಾದ ಏಕೈಕ ಗಗನಚುಂಬಿಯೆಂದರೆ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌; ಇದು [[ಒಕ್ಲಹೋಮ|ಓಕ್ಲಹಾಮಾ]]ದ ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು 19-ಮಹಡಿಯ ಗೋಪುರವಾಗಿದೆ. ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ಈಗ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಲಂಬವಾಗಿ-ತಿರುಗಿಸಲಾದ ಎರಡು ರಚನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಇದೂ ಸಹ ಒಂದಾಗಿದೆ ([[ವಿಸ್ಕೊನ್‌ಸಿನ್|ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌‌]]ನ ರೆಸೀನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ S.C. ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಟವರ್‌‌ ಇಂಥ ಮತ್ತೊಂದು ರಚನೆಯಾಗಿದೆ). H. C. ಪ್ರೈಸ್‌‌ ಕಂಪನಿ ಎಂಬ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ತೈಲ ಕೊಳವೆಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ C. ಪ್ರೈಸ್‌‌ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌ ಯೋಜನೆಯು ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. 1956ರ ಫೆಬ್ರುವರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಇದು ಪ್ರವೇಶ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. 2007ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 29ರಂದು, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಗೃಹವ್ಯವಹಾರದ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌ನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಿತು; ಇದು ಓಕ್ಲಹಾಮಾ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿನ ಇಂಥ ಕೇವಲ 20 ಸ್ವತ್ತುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>‌[http://www.nps.gov/history/nr/listings/20070413.HTM ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಸರ್ವೀಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103212538/http://www.nps.gov/history/nr/listings/20070413.HTM |date=2013-11-03 }} – ''ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ ಡೆಸಿಗ್ನೇಟೆಡ್‌'', ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 13, 2007</ref> == ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳು == 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಚನೆಗಳನ್ನು<ref>''ದಿ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಷರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌,'' by ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992 (ಮೂರನೇ ಆವೃತ್ತಿ)</ref> ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, 2005ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದ್ದಂತೆ ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 300 ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಬಲಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ರಚನೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ: W. L. ಫುಲ್ಲರ್‌ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಪಾಸ್‌‌ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಜಲಾಭಿಮುಖ ಮನೆಯು 1969ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಮಿಲ್ಲೆ ಚಂಡಮಾರುತದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು; ಮಿಸ್ಸಿಸ್ಸಿಪ್ಪಿಯ ಓಷನ್‌ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನ ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌ ಬಂಗಲೆಯು 2005ರಲ್ಲಿ [[ಕತ್ರಿನಾ ಚಂಡಮಾರುತ|ಕಟ್ರೀನಾ ಚಂಡಮಾರುತ]]ದಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌‌ನ ಹಕೋನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅರಿನೊಬು ಫುಕುಹಾರಾ ಹೌಸ್‌‌ (1918) 1923ರ ಗ್ರೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಂಟೋ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಮಳೆ-ಪ್ರೇರಿತ ನೆಲದ ಚಲನೆಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಎನ್ನಿಸ್‌ ಹೌಸ್‌‌ ಹಾನಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇಂಡಿಯಾನಾದ ಗ್ಯಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಲ್ಬರ್‌‌ ವೈನಂಟ್‌ ಹೌಸ್‌‌ 2006ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm |title=Preservation Online: Today's News Archives: Fire Guts Rare FLW House in Indiana |publisher=Nationaltrust.org |date= |accessdate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080612122021/http://www.nationaltrust.org/magazine/archives/arc_news_2006/011706.htm |archivedate=2008-06-12 |deadurl=yes |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Imperial Hotel FFW 1.jpg|thumb|left|ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು, ಟೋಕಿಯೋ (1923)]] ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ರೈಟ್‌ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು. ಅವುಗಳ ವಿವರ ಹೀಗಿದೆ: ಮಿಡ್‌ವೇ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್‌‌ (1913, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌) ಮತ್ತು ಲಾರ್ಕಿನ್‌‌ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ (1903, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌) ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1929 ಮತ್ತು 1950ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು; ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಟೆರೇಸ್‌ ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್‌ (ಈ ಎರಡೂ ಸಹ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು ಮತ್ತು 1895ರಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು) ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1971 ಮತ್ತು 1974ರಲ್ಲಿ ನಾಶಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಲೇಕ್‌ ಜಿನಿವಾದಲ್ಲಿರುವ ಜಿನಿವಾ ಇನ್‌‌ (1911) ಇದನ್ನು 1970ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಬಾನ್ಫ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಪೆವಿಲಿಯನ್‌ (1911) ಇದನ್ನು 1939ರಲ್ಲಿ ನಾಶಮಾಡಲಾಯಿತು. ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿರುವ ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು (1913) ಗ್ರೇಟ್‌ ಕ್ಯಾಂಟೋ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿತ್ತಾದರೂ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒತ್ತಡಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಇದನ್ನು 1968ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು.<ref>‌‌ಬರ್ಸ್ಟೀನ್, ಫ್ರೆಡ್‌ A. [http://travel.nytimes.com/2006/04/02/travel/02journeys.html?scp=4&amp;sq=wright+1923&amp;st=nyt "][http://travel.nytimes.com/2006/04/02/travel/02journeys.html?scp=4&amp;sq=wright+1923&amp;st=nyt ನಿಯರ್‌‌ ನಗೋಯಾ, ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಫ್ರಮ್‌ ವೆನ್‌ ದಿ ಈಸ್ಟ್‌ ಲುಕ್ಡ್‌ ವೆಸ್ಟ್‌,"] ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌.'' 2006ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2.</ref> ಅವನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಯೋಜನೆಯು, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪುರಸಭಾ ಕಚೇರಿಗಳಾಗಿ 1937ರಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಮೂಲ ತಾಣದಲ್ಲಿ 1997ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹೊರಾಂಗಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ನ ಅಂತಿಮ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಹಾಗೂ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಒಂದು ಸಮ್ಮೇಳನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿಸುವ ಅದರ ಹೊಸ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾದ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಯಿತು. "ಯೋಜನೆಯನುಸಾರ-ರೂಪಿಸಿದ" ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೈಟ್‌ನ ಹೊಸಗಸುಬಿಯಾದ ಟೋನಿ ಪುಟ್ನಾಮ್‌‌ ಎಂಬಾತ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಮೂಲ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ರಚನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ನಡುವಿನ 60 ವರ್ಷಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದವು ಸಾಗಿಬಂತು.<ref>[http://www.mononaterrace.com/educatorspage/images/brief-history.pdf ಮೊನೊನಾ ಟೆರೇಸ್‌ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌, ಹಿಸ್ಟರಿ ವೆಬ್‌‌ ಪುಟ]</ref> ಫ್ಲೋರಿಡಾದ ಲೇಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ (ಯೋಜಿತ 18 ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪೈಕಿ) 12 ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿತು; ಚೈಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸನ್‌‌‌ ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ 1941 ಮತ್ತು 1958ರ ನಡುವೆ ಇದು ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಏಕ-ತಾಣದಲ್ಲಿನ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಲೇಕ್‌ ಟಾಹೋದಲ್ಲಿನ ಎಮರಾಲ್ಡ್‌ ಬೇ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೈಟ್‌ನ ನಕಾಶೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಗೂಡದ, ಅಷ್ಟೇನು ಸುಪರಿಚಿತವಲ್ಲದ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://tahoelocals.com/articles/franklloydwright.php |title=Frank Lloyd Wright Emerald Bay, Lake Tahoe |publisher=Tahoelocals.com |date=2007-01-08 |accessdate=2009-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091001101057/http://www.tahoelocals.com/articles/franklloydwright.php |archive-date=2009-10-01 |url-status=dead}}</ref> ಟಾಹೋದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಮೆರಿಕಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು ರೂಪಿಸಿರುವ ನಕಾಶೆಯ ಕುರಿತು ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ. ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌‌ನ ಡಲ್ಲಾಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲಿಟಾ ಹಂಫ್ರೇಸ್‌ ಥಿಯೇಟರ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. === ರೈಟ್‌ನ ಕೊನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಐರೋಪ್ಯ ಯೋಜನೆ === 1959ರಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಒಂದು ವಿನ್ಯಾಸವು, ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವನ ಕೊನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಐರ್ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 2007ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಕೈಗೂಡಿತು.<ref>{{cite web |url=http://constructireland.ie/Vol-3-Issue-11/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |title=Wright On |publisher=constructireland.ie |date= |accessdate=2009-10-16 |archive-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624094021/http://constructireland.ie/Vol-3-Issue-11/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |url-status=dead }}</ref> ರೈಟ್‌ ಶೈಲಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮಾರ್ಕ್‌ ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ ಎಂಬಾತ, ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ನಿಕಟವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೂ ರೈಟ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತು ಪಡೆದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಉಳಿದಿರುವ ಕೊನೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ E. ಥಾಮಸ್‌‌ ಕೇಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಅವನು ವ್ಯವಹರಿಸಿದ. ಸದರಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾ, ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ ಆಯ್ದಕೊಂಡ; ಇದು ಮೂಲತಃ ಶ್ರೀಮಾನ್‌ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಎಂಬುವವರಿಗಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, USAಯ [[ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್|ಮೆರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ದಂಪತಿಗಳು ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ, ಸದರಿ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳದ 380 ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಜಾಲಾಡಿದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ 4ನ್ನು ಕೋಲ್‌ಮನ್‌‌ಗಾಗಿ ಆಯ್ದುಕೊಂಡಿತು; ಇವು ಅವನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕಟವಾಗಿ ಹೊಂದಾವಣೆಯಾಗುವಂತಿದ್ದವು. ಕೊನೆಗೆ, ಅವನು ವೀಲ್ಯಾಂಡ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಂಡ; ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಅವನ ತಾಣದ ಸ್ಥಳದ ಸ್ವರೂಪವು ಸದರಿ ಕಟ್ಟಡವು ಮೂಲತಃ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ತಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರ್ಯತಃ ತದ್ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕನೇ ದೇಶದಲ್ಲಿನ, ರೈಟ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವು ಕೈಗೂಡುವಂತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮನೆಯು<ref>[http://constructireland.ie/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html ರೈಟ್‌ ಆನ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100823023011/http://constructireland.ie/Articles/Case-Studies/Late-1950s-Frank-Lloyd-Wright-design-realised-in-Wicklow.html |date=2010-08-23 }} – ವಿಕ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ 1950ರ ದಶಕದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ''(2009ರ ನವೆಂಬರ್‌ 18ರಂದು ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಯಿತು)''</ref>, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಸ್ತುಕಲಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವಿಸ್ತೃತ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಕ್ಲೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿನ ತಾಣಕ್ಕೆ ಕೇಸಿಯು ಭೇಟಿನೀಡಿದನಾದರೂ, ನಿರ್ಮಾಣವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆಯೇ ಅವನು ಮರಣಹೊಂದಿದ. === ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆ === ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ತಾಣದ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ನಿಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು 1900ರಷ್ಟು ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾವಿನವರೆಗೂ ಮುಂದುವರಿವು. ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆ ಅಥವಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ವಿನ್ಯಾಸ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು 41 ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ.<ref>''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌, 2002, ಪುಟ 344</ref> ಉಪನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ಆಲೋಚನೆಗಳು 1900ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದವು; "ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಉಪವಿಭಾಗದ ಬಡಾವಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದು ಶುರುವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ ಉಪನಗರದ ಜಮೀನು ವಿನ್ಯಾಸದ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೊರಳುದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಸಮಾನ-ಗಾತ್ರದ ಜಾಗಗಳ ಸಣ್ಣ ಚೌಕದ ಅಚ್ಚುಗಳ ಮೇಲೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿತು; ಸಮಾನಾಂತರ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮನೆಗಳ ನೇರವಾದ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದಲೂ ರಸ್ತೆಗಳು ಅವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದವು. ''ಲೇಡೀಸ್‌' ಹೋಮ್‌ ಜರ್ನಲ್‌‌'' ನಿಯತಕಾಲಿಕದ "ಎ ಹೋಮ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಪ್ರೈರೀ ಟೌನ್‌" ಎಂಬ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ರೀತಿಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ಮನೆಗಳು, ಪ್ರಾಂಗಣ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಗರಿಷ್ಟಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಮೊಹಲ್ಲಾದ ಮಧ್ಯಭಾಗದೆಡೆಗೆ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಕರ ನೋಟಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಇವು ಅವಕಾಶನೀಡಿದವು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಕೈಗೂಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, 1910ರಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋದಲ್ಲಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ರೈಟ್‌ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ.<ref>''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ E. ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌, 2002, ಪುಟಗಳು 51–56</ref> 1913ರಲ್ಲಿನ ನಡೆದ ಸಿಟಿ ಕ್ಲಬ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದ ಜಮೀನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ನಿದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಉಪನಗರದ ಕೇರಿ ವಿಭಾಗವೊಂದರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿತ್ತು. ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌ನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಮನೆಗಳ ಇರಿಸುವಿಕೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶಗಳಿಂದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ನಗರವೊಂದರಲ್ಲಿರುವ ಶಾಲೆಗಳು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳು ಇತ್ಯಾದಿಯಾದ ಎಲ್ಲ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ವಿನ್ಯಾಸವು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>"ಅನ್‌ಡೂಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಪ್ಲಾನ್ಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌," ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ 24, ಸಂಖ್ಯೆ 4 (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌, 1972), ಪುಟ 544</ref> ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣದ ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ ವಿನ್ಯಾಸವು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಲವರ್ಧನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವು ಅವನ ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯ ಹಿಂದಿದ್ದ ತತ್ತ್ವವಾಗಿತ್ತು. ಹೊಸ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ನಗರಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕಿದ್ದುದು ಅಗತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಈ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಜೊತೆಜೊತೆಯಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ, "ತೋಟ ಮತ್ತು ಮನೆಗೆ ಪಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.”<ref>"ಅನ್‌ಡೂಯಿಂಗ್‌ ದಿ ಸಿಟಿ: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಪ್ಲಾನ್ಡ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಟೀಸ್‌," ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಲಿ, ಸಂಪುಟ 24, ಸಂಖ್ಯೆ 4 (ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‌, 1972), ಪುಟ 542</ref> ಸಮುದಾಯ ಯೋಜನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: :1900–1903 – ಕ್ವಾಡ್ರುಪಲ್‌‌ ಬ್ಲಾಕ್‌ ಪ್ಲಾನ್‌‌ – ILನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 24 ಮನೆಗಳು (ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ) ::1909 – ಕೋಮೋ ಆರ್ಚರ್ಡ್‌ ಸಮ್ಮರ್‌ ಕಾಲೊನಿ – MTಯ ಬಿಟ್ಟರ್‌‌ರೂಟ್‌ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿನ ಹೊಸ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ತಾಣದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ :::1913 – ಚಿಕಾಗೊ ಜಮೀನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ – ಉಪನಗರದ ಚಿಕಾಗೊ ಕೇರಿ ವಿಭಾಗ ::::1934–1959 – ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ – ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕವಾದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರ ನಕಾಶೆ – ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾದರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು :::::1938 – ಸನ್‌ಟಾಪ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌‌; ಇದಕ್ಕೆ ಕ್ಲೋವ್‌ಲೀಫ್‌ ಕ್ವಾಡ್ರಪಲ್‌ ಹೌಸಿಂಗ್‌ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಎಂದೂ ಹೆಸರಿತ್ತು– ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಹೌಸಿಂಗ್‌ ವಿಭಾಗವಾದ ಫೆಡರಲ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯಿಂದ ಆದ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆ – ಉಪನಗರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಕಡಿಮೆ ವೆಚ್ಚದ ಬಹುಕುಟುಂಬ ಗೃಹನಿರ್ಮಾಣದ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ::::::1945 – ಉಸೋನಿಯಾ ಹೋಮ್ಸ್‌‌ – ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌‌ನ ಪ್ಲೆಸೆಂಟ್‌ವಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 47 ಮನೆಗಳು (ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 3ನ್ನು ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ) :::::::1949 – ಗೇಲ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್‌ ಕಂಟ್ರಿ ಹೋಮ್ಸ್ ಎಂದೂ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದ ದಿ ಏಕರ್ಸ್‌‌ - ಮಿಚಿಗನ್‌‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ಟನ್‌‌ ಉಪಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ 5 ಮನೆಗಳು (ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ 4ನ್ನು ಸ್ವತಃ ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ) == ಜಪಾನೀ ಕಲೆ == ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ರೈಟ್‌ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದರೂ, ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯ, ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ''ಉಕಿಯೋ-ಇ'' ಮರದ ಪಡಿಯಚ್ಚಿನ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ಓರ್ವ ಸಕ್ರಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ. ಅದೇ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಆತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಕಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ; "ಮನೆಯೊಂದನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆತ, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲೆಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ".<ref name="cotter">‌‌ಕಾಟರ್, ಹಾಲೆಂಡ್‌. "ಸೀಕಿಂಗ್‌ ಜಪಾನ್‌'ಸ್‌ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್, ಔಟ್‌ ಆಫ್‌ ಲವ್‌ ಅಂಡ್‌ ನೀಡ್‌." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' 6 ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2002</ref> ಕೆಲವೊಮ್ಮೆಯಂತೂ, ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ರೈಟ್‌ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ. 1905ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಪಾನ್‌‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ ರೈಟ್‌, ಅಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದ. ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಹಿರೋಷಿಗೆಯಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳ, ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ಸಿಂಹಾವಲೋಕನದ ರೂಪದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವನು ನೆರವಾದ; ಇದು ಆರ್ಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="cotter"/> ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಜಪಾನೀ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅವನದೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಜರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬಾಸ್ಟನ್‌‌ನ<ref name="cotter"/> ಜಾನ್‌‌ ಸ್ಪೌಲ್ಡಿಂಗ್‌‌‌‌‌ನಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಆರ್ಟ್‌‌‌‌ನಂಥ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.<ref name="reif"/> ಜಪಾನೀ ಕಲೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ 1912ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಪುಸ್ತಕವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ.<ref name="reif"/> ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಿದ್ದಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿದ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರೈಟ್‌ ಮಾರಾಟಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಕಲಾ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು 1920ರಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಹಬ್ಬಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದರು; ತನಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆದಾಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚುಮಾಡುವ ರೈಟ್‌ನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ, ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ, ಅವನು ಮಹತ್ತರವಾದ ಹಣಕಾಸಿನ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ತಿದ್ದಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಯಾರ ಕುರಿತಾಗಿ ತಾನು ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನೋ ಅಂಥ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಅಪ್ಪಟ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಅವನು ಒದಗಿಸಿದನಾದರೂ, ಓರ್ವ ಕಲಾಕೃತಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿತು.<ref name="reif"/> ಬಾಕಿಯಿರುವ ಋಣಭಾರಗಳನ್ನು ಚುಕ್ತಾ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ, 1927ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಬೆಲೆಯಿಳಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿಬಂತು; ಅದರ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ ಆಫ್‌ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಅವನ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕೃತಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಡಾಲರ್‌‌ನಷ್ಟು ಬೆಲೆಯನ್ನಿಟ್ಟು ಅವನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾವಿರಾರು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬರ್‌‌ ವಾನ್‌ ವ್ಲೆಕ್‌‌ ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಾಹಕನಿಗೆ ಮಾರಾಟಮಾಡಿತು.<ref name="cotter"/> 1959ರಲ್ಲಿ ಅವನ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುವವರೆಗೂ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಪರಿಪಾಠವನ್ನು ರೈಟ್‌ ಮುಂದುವರಿಸಿದ; ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಲಗಳಿಗೆ ಮೇಲಾಧಾರವಾಗಿ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬಳಸುವ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸಾಲಪಾವತಿ ಮುಕ್ತನಾಗಿ<ref name="reif">ರೀಫ್‌‌, ರೀಟಾ. "ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಲವ್‌ ಆಫ್‌ ಜಪಾನೀಸ್‌ ಪ್ರಿಂಟ್ಸ್‌ ಹೆಲ್ಪ್ಡ್‌ ಪೇ ದಿ ಬಿಲ್ಸ್‌." ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' 2001ರ ಮಾರ್ಚ್ 18.</ref> ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ತನ್ನ ಕಲಾ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ದಶಕಗಳವರೆಗೆ ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿತ್ತು, ಅಥವಾ ಕೀಳಂದಾಜಿಸುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು; ಆದರೆ 1980ರಲ್ಲಿ, ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ಜಪಾನೀ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸಹವರ್ತಿ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಜೂಲಿಯಾ ಮೀಚ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಜಪಾನೀ ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಗ್ರಹದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸಂಶೋಧಿಸಲು ಶುರುಮಾಡಿದಳು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, 1918ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ "ಮೂರು-ಇಂಚು-ಆಳದ, '400 ಕಾರ್ಡುಗಳ ರಾಶಿ'ಯೊಂದನ್ನು ಅವಳು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದಳು; ಪ್ರತಿ ಕಾರ್ಡಿನಲ್ಲೂ 'F. L. ರೈಟ್‌' ಎಂಬ ಅದೇ ಮಾರಾಟಗಾರನಿಂದ ಖರೀದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಮುದ್ರಿತ ಚಿತ್ರದ ನಮೂದು" ಇತ್ತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, 1918ರಿಂದ 1922ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ದೂರ ಪ್ರಾಚ್ಯದ ಕಲಾವಿಭಾಗದ ಮೊದಲ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗಿದ್ದ ಸಿಗಿಸ್ಬರ್ಟ್‌ C. ಬಾಷ್‌ ರೀಟ್ಜ್‌‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ ನಡುವಣ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಗಳು ವಿನಿಮಯವಾಗಿರುವುದೂ ಸಹ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು.<ref name="reif"/> ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು, ಮತ್ತು ತರುವಾಯದ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಓರ್ವ ಕಲಾಕೃತಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿ ರೈಟ್‌ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಒಂದು ನವೀಕೃತ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. == ಸಾವು ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಆಸ್ತಿ == ]] [[ಚಿತ್ರ:Frank Lloyd Wright portrait.jpg|thumb|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌-ಟೆಲಿಗ್ರಾಂ ಮತ್ತು ಸನ್‌‌ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಅಲ್‌ ರ್ಯಾವೆನ್ನಾನಿಂದ 1954ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾವಚಿತ್ರ.]] [[ಚಿತ್ರ:RobieHouseWindows ChicagoIL.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊದ (1906) ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೈಟ್‌-ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕಿಟಕಿ.]] ಕರುಳಿನಲ್ಲಿನ ಅಡಚಣೆಯೊಂದನ್ನು ತೆಗೆಸಿಕೊಳ್ಳಲೆಂದು, 1959ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌‌ 9ರಂದು ಅರಿಝೋನಾದ ಫೀನಿಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವಾಗ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅವನ ಸಾವಿನ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ನಂತರವೂ, ಸಂಕ್ಷೋಭೆಯು ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಬೆನ್ನತ್ತಿಕೊಂಡೇ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0608.html |title=Frank Lloyd Wright Dies; Famed Architect Was 89|publisher=nytimes.com<! |date=1959-04-10 |accessdate=2010-05-21}}</ref> ಅವನ ಮೂರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ, ರೈಟ್‌ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋದಳಾದರೂ, 1985ರಲ್ಲಿ ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮೃತಪಟ್ಟಳು. ಆ ವರ್ಷ ಹೊರಬಿದ್ದ ಮಾಹಿತಿಯ ಅನುಸಾರ, ರೈಟ್‌, ಅವಳು ಮತ್ತು ಅವಳ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಅವಳ ಮಗಳು ಎಲ್ಲರ ಶವವನ್ನೂ ದಹನಮಾಡಬೇಕು ಹಾಗೂ ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌‌ಗೆ ಜಾಗ ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಅವಳ ಅಂತಿಮ ಬಯಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂತು. ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ, ರೈಟ್‌ನ ದೇಹವನ್ನು ಲಾಯ್ಡ್‌‌-ಜೋನ್ಸ್‌ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ 25 ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಇದು ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ರೈಟ್‌ನ ನಂತರದ-ಜೀವನದ ಮನೆಯಾದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ಗೆ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸಿಲ್ಸ್‌‌ಬೀಯಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿ ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌ ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಇಲ್‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗೊಂಡಿರುವ ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್ ಸಾಕಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಗಾಧವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ; ಯೂನಿಟಿ ಚಾಪೆಲ್‌‌ನ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರೈಟ್‌ ನಕಾಸೆಗಾರನಾಗಿದ್ದ.</ref> ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾಳ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ತೋಟಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇದರ ಕೆಲಸವು ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡು ಸಿದ್ಧಗೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಸದರಿ ತೋಟದ ಕಾರ್ಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುವುದು ಬಾಕಿಯಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌ಗೆ ಅವನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅವು ದಫನುಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿನ ಉಗ್ರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಇಂದು, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗಕ್ಕಿರುವ ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಿಂದ ಒಂದು ಕಲ್ಲೆಸೆಯುವಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಸಣ್ಣ ಸ್ಮಶಾನವು, ರೈಟ್‌ನ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತುಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಒಂದು ಗೋರಿಕಲ್ಲನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆಯಾದರೂ, ಅದರ ಗೋರಿಯು ಖಾಲಿಯಾಗಿದೆ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ,'' ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌, 1992.</ref> === ವೈಯಕ್ತಿಕ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು === ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ವಿವರಗಳವರೆಗೂ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯೊಂದಿಗಿನ ರೈಟ್‌ನ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಅವನ ಸೃಷ್ಟಿಗಳು ಹೊರಗೆಡವಿದವು. ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಿರಾಡಂಬರವಾದ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳವರೆಗೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿವರವನ್ನೂ ರೈಟ್‌ ಕಾರ್ಯತಃ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ; ಅಂದರೆ, ಬಾಹ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು, ಕಿಟಕಿಗಳು, ಬಾಗಿಲುಗಳು, ಮೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರ್ಚಿಗಳು, ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಿಕ ಅಂಶಗಳಂಥ ಆಂತರಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳ ಕಡೆಗೂ ಅವನು ಗಮನಹರಿಸಿದ. ಗ್ರಾಹಕರ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ, ಉದ್ದೇಶದ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅವನು ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಈ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಸಮಗ್ರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಸಂಯೋಜಿತ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಆಂತರಿಕ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಮರುವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಆತ ಅನೇಕಬಾರಿ ಹಿಂದೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ ಕಾರ್ಯ-ನಿಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಕೆಲವೊಂದು ಒಳ-ನಿರ್ಮಿತ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಬದಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಇತರ ಪರಿಷ್ಕರಣಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವನ ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು ವಿಷಯಾಧಾರಿತ, ಸುಸಂಘಟಿತವಾದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಅಂಶಗಳನ್ನು (ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಇದು ಸಸ್ಯದ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು) ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಅವು ಕಿಟಕಿಗಳು, ರತ್ನಗಂಬಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿವೆ. ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅವನು ಮಾಡಿದ; ಅಂದರೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಅಚ್ಚುಗಳು, ಗಾಜಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಸೀಸದೀಪದ ಕಿಟಕಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸತುವಿನ ಗಾಡಿಸೀಸದ ಮೃದುದಂಡಗಳನ್ನು (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಸೀಸ]]ದ ಬದಲಿಗೆ) ಅವನು ಬಳಸಿದ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕವಾಗಿ ಅವನು ಪೈರೆಕ್ಸ್‌‌ ಗಾಜು ಕೊಳವೆವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ಗ್ರಾಹಕರ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ-ನಿರ್ಮಿತವಾದ ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ದೀಪದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿ ಅಳವಡಿಸುವಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಪೈಕಿಯೂ ರೈಟ್‌ ಒಬ್ಬನಾಗಿದ್ದ. ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಬಳಸಲಾದ ಕೆಲವೊಂದು ವಿದ್ಯುತ್‌‌ ಮಹಡಿ-ದೀಪಗಳು, ಮತ್ತು ಆಗ ವಿನೂತನವೆನಿಸಿದ್ದ ಗೋಳಾಕಾರದ ಗಾಜಿನ ದೀಪದ ಮುಸುಕನ್ನು (ಅನಿಲ ದೀಪದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭೌತಿಕ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹಿಂದೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು) ಅವನು ಬಳಸಿದ್ದು ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿವೆ. ರೈಟ್‌ನ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು ಪ್ರಗತಿಹೊಂದಿದಂತೆ, ಗಾಜಿನ ಉದ್ಯಮದ ಯಂತ್ರೀಕರಣವೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಜನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ರೈಟ್‌, ಇದು ತನ್ನ ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ತತ್ತ್ವಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ. ಧಾತುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೇ, ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತನೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಾಜು ಅವಕಾಶನೀಡಿತು. 1928ರಲ್ಲಿ, ಗಾಜಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಬರೆದ ರೈಟ್‌, ಅದರಲ್ಲಿ ಗಾಜನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಕನ್ನಡಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ; ಹೀಗೆ ಹೋಲಿಸುವಾಗ ಸರೋವರಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿದ್ದವು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಅಂಶ. ಘನವಾದ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲೆಂದು ಹಗುರವಾದ ತೆರೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೋಡೆಗಳ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗಾಜಿನ ಫಲಕಗಳನ್ನು ತಂತಿಯಿಂದ ಬಿಗಿಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಪರಿಪಾಠಗಳು, ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿನ ಗಾಜಿನ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಬಳಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿತ್ತು. ಈ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಾಜನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಗಾಜಿನ ಹಗುರತೆ ಮತ್ತು ಕೋಮಲತೆ ಹಾಗೂ ಘನವಾದ, ಗಡುಸಾದ ಗೋಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ರೈಟ್‌ ಆಶಿಸಿದ. ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ರೈಟ್‌ನ ಸುಪರಿಚಿತ ಕಲಾತ್ಮಕ ಗಾಜೆಂಬುದು ಪ್ರೈರೀ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿಪುಲವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಸರಳ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ ಆಕಾರಗಳು, ಅವನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಲಂಕರಣದ ಪೈಕಿ ಕೆಲವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ.<ref>''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌'', ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌ ಆರ್ಟ್‌ಬುಕ್ಸ್‌/ಆರ್ಕಿಟೈಪ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, 1995.</ref> ಸೇವಕರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಕಡಿಮೆ ಎನಿಸಿದ ಅಥವಾ ಬಹುಪಾಲು ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಕುಟುಂಬಗಳಿಂದ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣೆಯಾದ ಸಂದರ್ಭವಾದ, 20ನೇ ಶತಮಾನದ ತಿರುವಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸ್ವದೇಶಿ ಜೀವನದ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ, ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೈಟ್‌ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ. ಅನೇಕವೇಳೆ ಅವನಿಂದ 'ಕಾರ್ಯನೆಲೆ' ಎಂಬುದಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಯು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅವಕಾಶನೀಡಿತು; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಊಟದ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಮತ್ತು ಅವರಕಡೆ ಗಮನಹರಿಸುವ ಅವಕಾಶವೂ ಮನೆಯ ಮಹಿಳೆಗೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಯಿತು. ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಬಹುಭಾಗದ ಮೂಲವನ್ನು ರೈಟ್‌ನ ಪರಿವರ್ತನಾಶೀಲ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ ಉಡುಪುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವನ್ನು ರೈಟ್‌ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ. ಅವನ ಫ್ಯಾಷನ್‌‌ ಪ್ರಜ್ಞೆಯು ಅನನ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಸೂಟುಗಳು, ತೂಗಾಡುವ ಕಂಠಬಂಧಗಳು, ಮತ್ತು ತೋಳಿಲ್ಲದ ಮೇಲಂಗಿಗಳನ್ನು ಅವನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಧರಿಸಿದ. ಪ್ರೈರೀ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಡಿಕೆಯ ಒಂದು ಹಳದಿ 'ರೇಸ್‌ಎಬೌಟ್‌' ಕಾರನ್ನು ರೈಟ್‌ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ, 1930ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪರಿವರ್ತನೀಯ ಕೆಂಪು ಕಾರ್ಡ್‌ ವಾಹನವನ್ನೂ, ಮತ್ತು ಗಿರಾಕಿಯ ಬಯಕೆಯ ಅನುಸಾರ ತಯಾರಿಸಿದ 1940 ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ಕಾರನ್ನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಚಾಲನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಾಹನದಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಅನೇಕ ವೇಗದ ಟಿಕೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ. {{Citation needed|date=February 2010}} === ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು === ತನ್ನ ವಿನ್ಯಾಸಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವಗಳಿರುವುದರ ಕುರಿತು ರೈಟ್‌ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಅಪರೂಪವಾದರೂ, ಅವನು ಐದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾರೆ: # ಲೂಯಿಸ್‌ ಸಲಿವನ್‌‌: ಇವನನ್ನು ರೈಟ್‌ ತನ್ನ 'ಲೈಬರ್‌‌ ಮೀಸ್ಟರ್‌‌' (ಪ್ರೀತಿಯ ಯಜಮಾನ) ಎಂಬುದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ, # ಪ್ರಕೃತಿ: ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸಸ್ಯ ಜೀವನದ ಆಕಾರಗಳು/ಸ್ವರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳು/ಮಾದರಿಗಳು, # ಸಂಗೀತ ([[ಲುಡ್ವಿಗ್ ವಾನ್ ಬೆಟ್ಹೋವನ್|ಲುಡ್ವಿಗ್‌‌ ವಾನ್‌ ಬೀಥೊವೆನ್‌‌]] ಅವನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯೋಜಕನಾಗಿದ್ದ), # ಜಪಾನೀ ಕಲೆ, ಮುದ್ರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಡಗಳು, # ಫ್ರೋಬೆಲ್‌‌ ಗಿಫ್ಟ್ಸ್‌ {{Citation needed|date=September 2007}} ಅವನ ನೌಕರರಾಗಿದ್ದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ತನ್ನ ಸ್ವಂತದ ವಿನ್ಯಾಸದಂತೆ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಅವನು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ಉಳಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಅನುಯಾಯಿಗಳು, ಅನುಕರಣಕಾರರು ಮತ್ತು ಅಧೀನದ ಕೆಲಸಗಾರರು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ.<ref>"ದಿ ಮ್ಯಾಜಿಕ್‌ ಆಫ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌</ref> ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಜತೆಗೂಡಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಇತರರ ಕೆಲಸದಿಂದ ತನ್ನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದ. ಅವನ ಮುಂಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಲಿವನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಚಿಕಾಗೊ ಪಂಥದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅವನ ಪ್ರೈರೀ ಪಂಥದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಿಂದ ರೈಟ್‌ನ ಕಚೇರಿಯು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರೆಂದರೆ: ವಿಲಿಯಂ ಯೂಜೀನ್‌ ಡ್ರಮಾಂಡ್‌, ಜಾನ್‌‌ ವಾನ್‌ ಬರ್ಗೆನ್‌‌, ಇಸಾಬೆಲ್‌ ರಾಬರ್ಟ್ಸ್‌‌, ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಬ್ಯಾರಿ ಬೈರ್ನ್‌, ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಅರ್ಥರ್‌‌, ಮೇರಿಯನ್‌‌‌ ಮಹೋನಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಟರ್‌‌‌ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌‌. ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿಯ ಜನಕ ಎಂಬುದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಂಟೋನಿಯನ್‌‌ ರೇಮಾಂಡ್‌ ಎಂಬ ಝೆಕ್‌‌-ಸಂಜಾತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯು, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ. ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಜಪಾನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲಿನ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ‌‌ರುಡಾಲ್ಫ್ ಷಿಂಡ್ಲರ್‌‌ ಕೂಡಾ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ. ಅವನದೇ ಸ್ವಂತ ಕೆಲಸವು ರೈಟ್‌ನ ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಎಂದು ಅನೇಕವೇಳೆ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಷಿಂಡ್ಲರ್‌‌ನ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ರಿಚರ್ಡ್‌ ನ್ಯೂಟ್ರಾ ಕೂಡಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಯಶಸ್ವೀ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ನಂತರದ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮುಂದೆ ಗಮನಾರ್ಹರೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ರೈಟ್‌ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಅವರೆಂದರೆ: ವಾಸ್ತುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಆರನ್‌‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ಜಾನ್‌‌ ಲೌಟ್ನರ್‌, E. ಫೇ ಜೋನ್ಸ್‌, ಹೆನ್ರಿ ಕ್ಲಂಬ್‌ ಮತ್ತು ಪಾವೊಲೊ ಸೊಲೆರಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಲಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಸ್ಯಾಂಟಿಯಾಗೊ ಮಾರ್ಟಿನೆಜ್‌‌ ಡೆಲ್ಗಾಡೊ. ನಟ ಆಂಥೊನಿ ಕ್ವಿನ್‌‌ ಓರ್ವ ಯುವಕನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ಆದರೆ, ಅವನಿಗಿದ್ದ ಮಾತಿನ ತೊದಲಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಜಯಿಸಲು ನೆರವಾಗುವಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಧ್ವನಿ ಪಾಠಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ರೈಟ್‌ ಅವನಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ. ಬ್ರೂಸ್‌ ಗಾಫ್‌‌ ರೈಟ್‌ಗಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವನೊಂದಿಗೆ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಪರಸ್ಪರರಿಗೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. === ಮನ್ನಣೆ === [[ಚಿತ್ರ:FrankLloydWright1966USstamp.jpg|thumb|left|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ 1966ರಲ್ಲಿ ಹೊರತಂದಿರುವ U.S. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ.]] ನಂತರದ ತನ್ನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1959ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅವನ ಸಾವಿನ ನಂತರವೂ, ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಸಾಧನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಗೌರವಾರ್ಥ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ರೈಟ್‌ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. 1941ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ವತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು 1949ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್ಸ್‌ (AIA) ವತಿಯಿಂದ ಅವನು ಬಂಗಾರದ ಪದಕದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. 1953ರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌‌ನ ಫ್ರಾಂಕ್‌‌ P. ಬ್ರೌನ್‌ ಪಾರಿತೋಷಕವನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಂದ (ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ದೊರೆತ ಅವನ "ಆಲ್ಮಾ ಮ್ಯಾಟರ್‌‌" ಪದವಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ) ಅವನು ಗೌರವಾರ್ಥ ಪದವಿಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಕಲೆ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ವಾಸ್ತುಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಮ್ಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಮಂಡಳಿಯ ಓರ್ವ ಗೌರವಾರ್ಥ ಸದಸ್ಯನನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದವು. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ಮನೆಯನ್ನು "20ನೇ ಶತಮಾನದ ಕಟ್ಟಡ" ಎಂಬುದಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು; ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ AIA ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪಡೆಯಲಾದ ಒಂದು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ "ಮೊದಲ-ಹತ್ತು" ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರಲಾಯಿತು. ಆ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, USAಯ ಇತರ ಅನೇಕ ಮಹೋನ್ನತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ. ಅವರೆಂದರೆ: ಈರೋ ಸಾರಿನೆನ್‌‌, I.M. ಪೀ, ಲೂಯಿಸ್‌ ಕಹ್ನ್‌‌, ಫಿಲಿಪ್‌‌ ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ಮತ್ತು ಲುಡ್ವಿಗ್‌‌ ಮೈಸ್‌ ವಾನ್‌ ಡೆರ್‌ ರೋಹೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅವನು ಸದರಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದ ಏಕೈಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್‌‌ C. ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಇವು ಇತರ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳಾಗಿದ್ದವು. 1992ರಲ್ಲಿ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ ಒಪೆರಾವು ಶೈನಿಂಗ್‌ ಬ್ರೋ ಎಂಬ ಗೀತರೂಪಕವನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು; ರೈಟ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಂಯೋಜಕ ಡ್ಯಾರನ್‌‌ ಹೇಗನ್‌‌ ಮತ್ತು ಗೀತಬಂಧಕಾರ ಪಾಲ್‌‌ ಮುಲ್ಡೂನ್‌‌ರಿಂದ ಸಾದರಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ರೂಪಕ ಇದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಸದರಿ ಕೃತಿಯು ಹಲವಾರು ಪರಿಷ್ಕರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, [[Work Song: Three Views of Frank Lloyd Wright]] ಎಂಬ ಒಂದು ನಾಟಕವು ಮಿಲ್ವೌಕಿ ರೆಪರ್ಟರಿ ಥಿಯೇಟರ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು; ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಮಗ್ಗುಲುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ನಾಟಕವು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. 1966ರಲ್ಲಿ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಅಂಚೆ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಮೆರಿಕನ್ನರ ಸರಣಿಯ ಒಂದು 2¢ ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಯೊಂದಿಗೆ ರೈಟ್‌ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿತು. == ಕುಟುಂಬ == ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮೂರು ಬಾರಿ ಮದುವೆಯಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಏಳು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಂದೆಯಾದ: ಅವರಲ್ಲಿ ನಾಲ್ವರು ಗಂಡುಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಮೂವರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ಅವನ ಮೂರನೇ ಹೆಂಡತಿಯಾದ ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌‌ಳ ಮಗಳಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ ಮಿಲಾನೊಫ್‌‌ಳನ್ನು ಅವನು ದತ್ತುರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ.<ref>{{cite web |author=ascedia.com |url=http://www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children |title=Taliesin Preservation, Inc. – Frank Lloyd Wright – FAQ's |publisher=Taliesinpreservation.org |date= |accessdate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080610011735/http://www.taliesinpreservation.org/frank/faq.htm#Wives_children |archivedate=2008-06-10 |deadurl=yes |url-status=dead }}</ref> ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯರ ವಿವರಗಳು ಹೀಗಿವೆ: * ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ "ಕಿಟ್ಟಿ" (ಟೋಬಿನ್‌‌) ರೈಟ್‌ (1871–1959). ಸಮಾಜ-ವರಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ. 1889ರ ಜೂನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು; 1922ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಇವಳ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು. * ಮೌಡ್‌ "ಮಿರಿಯಾಮ್‌‌" (ನೋಯೆಲ್‌) ರೈಟ್‌ (1869–1930). ಕಲಾವಿದೆ. 1923ರ ನವೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು; 1927ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನವಾಯಿತು. * ಓಲ್ಗಾ ಇವಾನೊವ್ನಾ "ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾ" (ಲಾಜೋವಿಚ್‌‌ ಮಿಲಾನೊಫ್‌) ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ (1897–1985). ನರ್ತಕಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ್ತಿ. 1928ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಯಿತು. ರೈಟ್‌ನ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಜೂನಿಯರ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಎಂದೇ ಸುಪರಿಚಿತನಾಗಿದ್ದು, ಈತನೂ ಸಹ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಗಮನಾರ್ಹ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದ. ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ಮಗನಾದ (ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗನಾದ) ಎರಿಕ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌, ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮಾಲಿಬುವಿನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಆತ ಬಹುಪಾಲು ನಿವಾಸ-ಯೋಜನೆಗಳ ಹಾಗೂ ನಾಗರಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತೋರ್ವ ಮಗ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾದ ಜಾನ್‌‌ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ ಎಂಬಾತ, 1918ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಕನ್‌‌‌ ಲಾಗ್ಸ್‌‌ನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್‌ ಡಿಯೆಗೊ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತನ್ನ ವೃತ್ತಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಜಾನ್‌‌ನ ಮಗಳಾದ [http://www.ewrightingraham.com/ ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ರೈಟ್‌ ಇನ್‌ಗ್ರಹಾಮ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101105032848/http://www.ewrightingraham.com/ |date=2010-11-05 }} ಎಂಬಾಕೆಯು, ಕೊಲರೆಡೊದ ಕೊಲರೆಡೊ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ್ತಿಯಾಗಿರುವ ಕ್ರಿಸ್ಟೀನ್‌, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವಾಸ್ತುಕಲೆಯ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿಯಾದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌ಗೆ ಅವಳು ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="Reflecting Pools">{{cite news |last=Mann |first=Leslie |title=Reflecting pools: Descendants follow in Frank Lloyd Wright's footsteps |url=http://www.chicagotribune.com/classified/realestate/news/chi-cp_wright_re_02-10feb03,1,4161107.story |work=[[Chicago Tribune]] |date=2008-02-01 |accessdate=2008-03-28 |archiveurl=https://archive.today/20130102111907/http://articles.chicagotribune.com/2009-02-03/entertainment/0902020422_1_landmarks-commission-landmarks-ordinance-landmarks-law |archivedate=2013-01-02 |url-status=live }}</ref> ಆಸ್ಕರ್‌‌-ವಿಜೇತ ನಟಿಯಾದ ಆನ್ನೆ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ ಎಂಬಾಕೆಯು ರೈಟ್‌ನ ಮೊಮ್ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ರೈಟ್‌ನ ಮೊದಲ ಮದುವೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಓರ್ವ ಮಗುವಾಗಿದ್ದ ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ಗೆ, ನಟಿ ಬಾಕ್ಸ್‌‌ಟರ್‌ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ಆನ್ನೆಯ ಮಗಳಾದ ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಗಾಲ್ಟ್‌‌ ಈಗ ಬದುಕಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಒಳಾಂಗಣ ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಾದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ.<ref name="Reflecting Pools"/> ಅವನ ದತ್ತುಪುತ್ರಿಯಾದ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ (ಇವಳು ಓಲ್ಜಿವಾನ್ನಾಳ ಮಗಳು) ಹಾಗೂ ಅವಳ ಮಗನಾದ ಡೇನಿಯಲ್‌, 1946ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ವಾಹನ ಅಪಘಾತವೊಂದರಲ್ಲಿ ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ಅವಳ ವಿಧುರನಾದ ವಿಲಿಯಂ ವೆಸ್ಲೆ ಪೀಟರ್ಸ್‌‌, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅವಧಿಗೆ ಸ್ವೆಟ್ಲಾನಾ ಅಲ್ಲಿಯುಯೇವಾಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾದ; ಈಕೆಯು [[ಜೋಸೆಫ್ ಸ್ಟಾಲಿನ್|ಜೋಸೆಫ್‌‌ ಸ್ಟಾಲಿನ್‌‌]]ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಗು ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ಮಗಳಾಗಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕೆಳಗೆ [[ಸೊವಿಯೆಟ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಜೀವನದಂತಿತ್ತು ಎಂಬುದಾಗಿ ಅವಳು ಹೋಲಿಸಿದ, ರೈಟ್‌ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಮುದಾಯಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಗೆ ಅವಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಕಾರಣ, ಅವರು ವಿಚ್ಛೇದನಗೊಂಡರು; ರೈಟ್‌ನ ವಿಧವೆಯ ನಿರಂತರ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವೂ ಸಹ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. 1985ರಿಂದ 1991ರವರೆಗೆ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌ನ ಸಭಾಪತಿಯಾಗಿ ಪೀಟರ್ಸ್‌‌ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ. ರೈಟ್‌ನ ಓರ್ವ ಮರಿಮಗನಾದ S. ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ನಟಾಫ್ ಈಗ ಬದುಕಿದ್ದು, ಓರ್ವ ಪರಿಣಿತ ಮರಗೆಲಸದವನಾಗಿ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ವಾಡಿಕೆಯ ಮರದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ನೈಪುಣ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite news |title=The Short List |url=http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2006/Short-List-November-2006/ |work=Chicago Magazine |date=November 2006 |accessdate=2008-03-10 |archive-date=2008-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080513050752/http://www.chicagomag.com/Chicago-Magazine/November-2006/Short-List-November-2006/ |url-status=dead }}</ref> == ದಾಖಲೆಗಳು == ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ದಾಖಲೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು, ಆರ್ಟ್‌ ಇನ್‌‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ರೈಯೆರ್‌ಸನ್‌‌ & ಬರ್ನ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌‌ ಲೈಬ್ರರೀಸ್‌ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ. ಹರ್ಬರ್ಟ್‌ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಥರೀನ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ನಿವಾಸ ಮತ್ತು 1924–1974ರ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹವು, ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಎರಡು ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ನಕಾಶೆಗಳು, ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಶೋಧನೆ ಕಡತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1945–1988ರ ಮಿಚಿಗನ್‌‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ 'ದಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್' ದಾಖಲೆಯು ಸಂಶೋಧನಾ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಗ್ರಾಹಕರ ನಡುವಿನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; "ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಇನ್‌ ಮಿಚಿಗನ್‌" ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಛಾಯಾಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಸುಮಾರು 1897–1997ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿ ರೈಟಿಯಾನಾ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌ (ಹೆಚ್ಚುಭಾಗ 1949–1969ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ), ರೈಟ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮುದ್ರಿತ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸುಮಾರು 1916–1925ರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಿ ಜೋಸೆಫ್‌‌ J. ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ಕಾಟೇಜ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌, 1916ರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಬ್ಯಾಗ್ಲೆ ನಾಡಮನೆಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ನಕಾಶೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸದರಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ [http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Archives.html ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122050418/http://www.franklloydwright.org/fllwf_web_091104/Archives.html |date=2010-01-22 }}, ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ನ ದಾಖಲೆ-ಪತ್ರಾಗಾರವು ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, 1880ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಮತ್ತು ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಮುಂದುವರಿದ ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಕ್ಷಣಿಕಜೀವಿಗಳ ವಿವರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಗೆಟ್ಟಿ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಕೂಡಾ ತನ್ನ "[http://www.getty.edu/research/conducting_research/special_collections/wright.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ ಕಲೆಕ್ಷನ್‌]" ಎಂಬ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ, ರೈಟ್‌ನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರದ ಪ್ರತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಅವನ ನಕಾಶೆಗಳ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಂಥೊನಿ ಅಲೋಫ್ಸಿನ್‌‌ ಎಂಬ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ''ಆನ್‌ ಇಂಡೆಕ್ಸ್‌ ಟು ದಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌ ಕರೆಸ್ಪಾಂಡೆನ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೈಟ್‌ನ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರವು ಅಕಾರಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದು ಬೃಹತ್‌ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. == ಆಯ್ದ ಕೃತಿಗಳು == {{Main|List of Frank Lloyd Wright works}} [[ಚಿತ್ರ:2010-04-10 3000x2000 oakpark nathan g moore house.jpg|thumb|ನಾಥನ್‌ G. ಮೂರ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌]] [[ಚಿತ್ರ:Robie House.jpg|thumb|ಚಿಕಾಗೊ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿರುವ ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌.]] [[ಚಿತ್ರ:Taliesinpan.jpg|thumb|"ಹಡಗಿನ" ಕಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವ "ಮೂತಿ"ಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ.]] [[ಚಿತ್ರ:FLW Gammage Auditorium ASU PHX AZ 20186.JPG|thumb|ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಅಟ್ಟಣಿಗೆಯೊಂದರಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಗಮ್ಮೇಜ್‌ ಸಭಾಂಗಣ.]] * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1889–1909 * ವಿಲಿಯಂ H. ವಿನ್‌‌ಸ್ಲೋ ಹೌಸ್‌‌, ರಿವರ್‌ ಫಾರೆಸ್ಟ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1894 * ‌‌ವಾರ್ಡ್‌ ವಿನ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌ ವಿಲಿಟ್ಸ್ ನಿವಾಸ, ಮತ್ತು ಗಾರ್ಡ್‌ನರ್‌‌'ಸ್‌ ಕಾಟೇಜ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟೇಬಲ್ಸ್‌, ಹೈಲೆಂಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1901 * ಡಾನಾ-ಥಾಮಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌‌ಫೀಲ್ಡ್‌‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1902 * ‌‌ಲಾರ್ಕಿನ್ ಆಡಳಿತ ಕಟ್ಟಡ, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1903 ''(1950ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು)'' * ಡಾರ್ವಿನ್‌ D. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೌಸ್‌, ಬಫೆಲೊ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1903–1905 * ಯೂನಿಟಿ ಟೆಂಪಲ್‌‌, ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1904 * ‌‌ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ C. ರೋಬೀ ನಿವಾಸ, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1909 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ I, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1911 * ‌‌ಮಿಡ್‌ವೇ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್, ಚಿಕಾಗೊ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌, 1913 ''(1929ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು)'' * ಇಂಪೀರಿಯಲ್‌ ಹೊಟೇಲು, ಟೋಕಿಯೋ, ಜಪಾನ್‌‌, 1923 ''(1968ರಲ್ಲಿ ಕೆಡವಲಾಯಿತು; ಪ್ರವೇಶ ಭವನವನ್ನು 1976ರಲ್ಲಿ ಜಪಾನ್‌‌ನ ನಗೋಯಾ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮೆಯಿಜಿ ಮುರಾದಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು'' * ಹಾಲಿಹಾಕ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌ (ಅಲೀನ್‌‌ ಬಾರ್ನ್ಸ್‌‌ಡಾಲ್‌‌ ನಿವಾಸ), ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1919–1921 * ‌ಎನ್ನಿಸ್ ಹೌಸ್‌‌, ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1923 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ III, ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್‌ ಗ್ರೀನ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1925 * ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ (ಎಡ್ಗರ್‌‌ J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌ ಸೀನಿಯರ್‌‌ ನಿವಾಸ), ಬಿಯರ್‌ ರನ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1935–1937 * ಫಸ್ಟ್‌‌ ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌‌ ಹೌಸ್‌‌, 1936–1937 * ‌‌ಜಾನ್ಸನ್ ವ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಹೆಡ್‌ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಸ್‌, ರೆಸೀನ್‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1936 * ‌ಹರ್ಬರ್ಟ್ F. ಜಾನ್ಸನ್‌‌ ನಿವಾಸ ("ವಿಂಗ್‌ಸ್ಪ್ರೆಡ್‌"), ವಿಂಡ್‌ ಪಾಯಿಂಟ್‌, WI, 1937 * ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ವೆಸ್ಟ್‌‌, ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌, ಅರಿಝೋನಾ, 1937 * ಉಸೋನಿಯಾ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳು, 1930ರ ದಶಕದಿಂದ 1950ರ ದಶಕದವರೆಗೆ * ‌‌‌ಚೈಲ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಸನ್, ಫ್ಲೋರಿಡಾ ಸದರ್ನ್‌ ಕಾಲೇಜ್‌, ಲೇಕ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌, ಫ್ಲೋರಿಡಾ, 1941–1958 * ‌‌ಫಸ್ಟ್‌ ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್‌ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್‌ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ಷೋರ್‌ವುಡ್‌ ಹಿಲ್ಸ್‌‌, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1947 * V. C. ಮೋರಿಸ್‌ ಗಿಫ್ಟ್‌ ಷಾಪ್‌, ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, 1948 * ಪ್ರೈಸ್‌ ಟವರ್‌‌, ಬಾರ್ಟಲ್ಸ್‌ವಿಲ್ಲೆ, ಓಕ್ಲಹಾಮಾ, 1952–1956 * ‌‌ಬೆಥ್‌ ಷೊಲೊಮ್‌ ಸೈನಗೋಗ್, ಎಲ್ಕಿನ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1954 * ‌ಅನನ್ಸಿಯೇಷನ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಚರ್ಚು, ಮಿಲ್ವೌಕಿ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1956–1961 * ಸಾಲೋಮನ್‌‌ R. ಗಗೆನ್‌ಹೀಮ್‌‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, 1956–1959 * ‌ಕೆಂಟುಕ್‌ ನಾಬ್, ಓಹಿಯೋಪೈಲ್‌, ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ, 1956 * ದಿ ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ ಚಿಕಾಗೊದಲ್ಲಿರುವ ಮೈಲಿ-ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರ, 1956 ''(ನಿರ್ಮಾಣಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ)'' * ‌‌ಮಾರ್ಷಲ್‌ ಎರ್ಡ್‌ಮನ್‌ ಪ್ರಿಫ್ಯಾಬ್ ಹೌಸಸ್‌, ಹಲವಾರು ತಾಣಗಳು, 1956–1960 * ಅನನ್ಸಿಯೇಷನ್‌ ಗ್ರೀಕ್‌ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್‌ ಚರ್ಚು, ವೌವಾಟೊಸಾ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌, 1956–1961 * ಮೇರಿನ್‌‌ ಕೌಂಟಿ ಸಿವಿಕ್‌ ಸೆಂಟರ್‌‌, ಸ್ಯಾನ್‌ ರಫಾಯೆಲ್‌‌, CA, 1957–1966 * ಗಮ್ಮೇಜ್‌ ಸಭಾಂಗಣ, ಟೆಂಪೆ, ಅರಿಝೋನಾ, 1959–1964 == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == {{Portal|Design}} <div> * [[:ವರ್ಗ:Frank Lloyd Wright buildings|ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] * ವ್ಯಾಸ್ಮತ್‌‌ ಪೋರ್ಟ್‌ಫೋಲಿಯೋ * ರಿಚರ್ಡ್‌ ಬಾಕ್‌ * ರೋಮನ್‌ ಇಟ್ಟಿಗೆ * ಜರೋಸ್ಲಾವ್‌ ಜೋಸೆಫ್‌ ಪೊಲಿವ್ಕಾ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮನೆ ಮತ್ತು ಸ್ಟುಡಿಯೊ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡ ರಕ್ಷಕ ಮಂಡಲಿ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್-ಪ್ರೈರೀ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌ * ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ತಾಣದ ಆಧಾರದ ಮೇಲಿನ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕೆಲಸಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬ್ರಾಡ್‌ಕೇರ್‌ ಸಿಟಿ * ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ </div> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == === ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳು === {{Reflist|2}} === ರೈಟ್‌ನ ತತ್ತ್ವದ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು === *''ಆನ್‌ ಆಟೋಬಯಾಗ್ರಫಿ'', -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ (1943, ಡ್ಯುಯೆಲ್‌‌, ಸ್ಲೋವನ್‌‌ ಮತ್ತು ಪಿಯರ್ಸ್‌‌ / 2005, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌; ISBN 0-7649-3243-8) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಪ್ರೀಮಿಯರ್‌ ಆನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಲ್ಸ್‌'', -ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟರ್‌ (1991, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 1878271261) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌: ಡಿಸೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಮಾಡರೇಟ್‌ ಕಾಸ್ಟ್‌ ಒನ್‌-ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಹೋಮ್ಸ್‌'', -ಜಾನ್‌‌ ಸಾರ್ಜೆಂಟ್‌ (1984, ವ್ಯಾಟ್ಸನ್‌‌-ಗಬ್ಟಿಲ್‌‌; ISBN 0823071782) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಉಸೋನಿಯನ್‌ ಹೋಮ್ಸ್‌‌ (ರೈಟ್‌ ಅಟ್‌ ಎ ಗ್ಲಾನ್ಸ್‌ ಸೀರೀಸ್‌)'', -ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌ (1994, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್‌; ISBN 1566409985) *"ಇನ್‌ ದಿ ಕಾಸ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌," ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌, ಮಾರ್ಚ್‌, 1908, -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ: ''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಕಲೆಕ್ಟೆಡ್‌ ರೈಟಿಂಗ್ಸ್‌, ಸಂಪುಟ. '' ''1'' (1992, ರಿಝೊಲಿ; ISBN 0-8478-1546-3) *''ನ್ಯಾಚುರಲ್‌ ಹೌಸ್‌, ದಿ'', -ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ (1954, ಹೊರೈಜನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0517020785) *''ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌: ಮೈ ಇಯರ್ಸ್‌ ಬಿಫೋರ್‌, ಡ್ಯೂರಿಂಗ್‌, ಅಂಡ್‌ ಆಫ್ಟರ್‌ ಲಿವಿಂಗ್‌ ವಿತ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' -ಅರ್ಲ್‌ ನಿಸ್ಬೆಟ್‌‌ (2006, ಮೆರಿಡಿಯನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-9778951-0-6) *‌''ಟ್ರುತ್‌ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್‌ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಪೀಕ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆನ್‌ ಆರ್ಗ್ಯಾನಿಕ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್'', ಸಂಪಾದಕ: ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್‌‌ ಮೀಹಾನ್‌‌ (1987, ವೈಲೆ; ISBN 0471845094) *‌‌''ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್'', -ಡೊನಾಲ್ಡ್‌‌ ಹಾಫ್‌ಮನ್‌‌ (1995, ಡೋವರ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌‌; ISBN 048628364X) *''ಉಸೋನಿಯಾ : ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಡಿಸೈನ್‌ ಫಾರ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ'', ಆಲ್ವಿನ್‌‌ ರೋಸೆನ್‌ಬೌಮ್‌ (1993, ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0891332014) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್,'' -ಡೇನಿಯಲ್‌‌ ಟ್ರೀಬರ್‌‌ (2008, ಬಿರ್ಖೌಸರ್‌ ಬಸೆಲ್‌‌, 2ನೇ, ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ; ISBN 978-3764386979) === ರೈಟ್‌ನ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳು === *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌, ಮ್ಯಾನ್‌ ಇನ್‌ ಪೊಸೆಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಹಿಸ್‌ ಅರ್ತ್‌'', -ಲೊವಾನ್ನಾ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್‌ (1962, ಡಬಲ್‌ಡೇ; {{OCLC|31514669}}) *‌‌''ಮೆನಿ ಮಾಸ್ಕ್ಸ್'', - ಬ್ರೆಂಡಾನ್‌ ಗಿಲ್‌‌ (1987, ಪುಟ್ನಾಮ್‌‌; ISBN 0399132325) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'', - ಅದಾ ಲೂಯಿಸ್‌ ಹಕ್ಸ್‌ಟಬಲ್‌ (2004, ಲಿಪ್ಪರ್‌‌/ವೈಕಿಂಗ್‌; ISBN 0670033421) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಬಯಾಗ್ರಫಿ'', - ಮೆರೈಲ್‌‌ ಸೆಕ್ರೆಸ್ಟ್‌ (1992, ಕ್ನೋಫ್‌; ISBN 0394564367) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಹಿಸ್‌ ಲೈಫ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌'', - ರಾಬರ್ಟ್‌ ಟ್ವಾಂಬ್ಲಿ (1979, ವೈಲೆ; ISBN 0471034002) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಬೈ ವಕಾರೊ, ಟೋನಿ, (2002, ಕುಲ್ಟರ್‌‌-ಅನ್‌ಟರ್ಮ್‌-ಸ್ಕಿರ್ಮ್‌)'' *''ದಿ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌: ದಿ ಅನ್‌ಟೋಲ್ಡ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಟ್ಯಾಲೀಸಿನ್‌‌ ಫೆಲೋಷಿಪ್‌'', - ರೋಜರ್‌‌ ಫ್ರೀಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಹೆರಾಲ್ಡ್‌‌ ಝೆಲ್‌ಮನ್‌‌ (2006, Regan ಪುಸ್ತಕಗಳು; ISBN 0060393882) *''‌‌ಲವಿಂಗ್‌‌ ಫ್ರಾಂಕ್'', - ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಹೊರಾನ್‌‌, (2008, ರ್ಯಾಂಡಮ್‌ ಹೌಸ್‌‌, ಇಂಕ್‌‌; ISBN 0345494997) === ರೈಟ್‌ನ ಕೆಲಸದ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಸಮೀಕ್ಷಾ ಪುಸ್ತಕಗಳು === *''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ದಿ'', - ನೀಲ್‌‌ ಲೆವೈನ್‌‌ (1996, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0691033714) *''ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌ ಆಫ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಎ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌, ದಿ'', - ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ (2007 ಪರಿಷ್ಕೃತ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-226-77620-4) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'', - ರಾಬರ್ಟ್‌ ಮೆಕ್‌ಕಾರ್ಟರ್‌ (1997, ಫೈಡಾನ್‌, ಲಂಡನ್‌‌; ISBN 0 7148 31484 (ಗಡುಸಾದ ರಕ್ಷಾಪುಟ), ISBN 0714838543 (ಕಾಗದದ ರಕ್ಷಾಪುಟ)) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಅಮೆರಿಕಾ’ಸ್‌ ಮಾಸ್ಟರ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್‌'', - ಕ್ಯಾಥ್ರಿನ್‌‌ ಸ್ಮಿತ್‌ (1998, ಅಬೆವಿಲ್ಲೆ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌‌ (ಅಬೆವಿಲ್ಲೆ ಪ್ರೆಸ್‌, ಇಂಕ್‌‌.); ISBN 0789202875) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಟ್‌‌'', - ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಮಾಡರ್ನ್ ಆರ್ಟ್‌ (1994, ISBN 087070642X) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್‌, ದಿ'', - ವಿಲಿಯಂ ಆಲಿನ್‌‌ ಸ್ಟೋರರ್‌‌ (2006 ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಚಿಕಾಗೊ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0-226-77621-2) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಮಾಸ್ಟರ್‌‌ವರ್ಕ್ಸ್‌‌'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ (1993, ರಿಝೊಲಿ; ISBN 0847817156) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್: ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ (2004, ಟಾಸ್ಕೆನ್‌; ISBN 3-8228-2757-6) *''ರೈಟ್‌ಸ್ಕೇಪ್ಸ್‌‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್’ಸ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌‌'', - ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಬೆರ್ಡಿಯಾನಾ ಅಗುವಾರ್‌‌ (2003, ಮೆಕ್‌ಗ್ರಾ-ಹಿಲ್‌‌; ISBN 007140953X) *‌‌''ರೈಟ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌‌: ಪ್ಯಾಟರ್ನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೀನಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಹೌಸಸ್'' - ಗ್ರಾಂಟ್‌ ಹಿಲ್ಡರ್‌‌ಬ್ರಾಂಡ್‌ (1991, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌; ISBN 0295970057) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೀಲ್ಡ್‌ ಗೈಡ್‌'', - ಥಾಮಸ್‌‌ A. ಹೇನ್ಜ್‌‌ (1999, ಅಕಾಡೆಮಿ ಎಡಿಷನ್ಸ್‌‌; ISBN 0-8101-2244-8) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್'ಸ್‌ ಗ್ಲಾಸ್‌ ಡಿಸೈನ್ಸ್‌‌'', - ಕಾರ್ಲಾ ಲಿಂಡ್‌ (1995, ಪೋಮ್‌ಗ್ರಾನೇಟ್‌; ISBN 0876544685) *''ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಂಪ್ಲೀಟ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್‌‌ 1943–1959'', - ಬ್ರೂಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್ಸ್‌‌ ಫೈಫರ್‌ ಮತ್ತು ಪೀಟರ್‌‌‌ ಗೊಸ್ಸೆಲ್‌‌ (ಸಂಪಾದಕ) (2009, ಟಾಸ್ಕೆನ್‌; ISBN 978-3-8228-5770-0). ''ರೈಟ್‌ನ ಸಾಕಾರಗೊಂಡಿರುವ ಮತ್ತು ಸಾಕಾರಗೊಳ್ಳದಿರುವ 1,100 ವಿನ್ಯಾಸಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಮೂರು ಪ್ರಬಂಧಗಳ ಒಂದು ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು.'' === ರೈಟ್‌ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಯೋಜನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಆಯ್ದ ಪುಸ್ತಕಗಳು === *''‌‌ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್‌‌ ರೈಸಿಂಗ್‌: ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, E. J. ಕೌಫ್‌ಮನ್‌, ಅಂಡ್‌ ಅಮೆರಿಕಾ'ಸ್‌ ಮೋಸ್ಟ್‌ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾರ್ಡಿನರಿ ಹೌಸ್'', - ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌‌ ಟೋಕರ್‌‌ (2003, ಕ್ನೋಫ್‌; ISBN 1400040264) == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Frank Lloyd Wright}} {{wikiquote}} *[http://www.franklloydwright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಫೌಂಡೇಷನ್‌‌] ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ *[http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120830210333/http://www.wisconsinhistory.org/topics/flw/ |date=2012-08-30 }} *[http://www.savewright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230701005657/https://savewright.org/ |date=2023-07-01 }} *[http://www.nou-sera.com/architect/wright.html#Anchor-4159 ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607122717/http://www.nou-sera.com/architect/wright.html#Anchor-4159 |date=2023-06-07 }} *[http://www.gowright.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಪ್ರಿಸರ್ವೇಷನ್‌ ಟ್ರಸ್ಟ್‌‌] – FLW ಹೋಮ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸ್ಟುಡಿಯೊ, ರೋಬೀ ಹೌಸ್‌‌ *[http://www.taliesin.edu/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403124954/https://taliesin.edu/ |date=2019-04-03 }} *[http://www.WrightInWisconsin.org/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ಹೆರಿಟೇಜ್‌ ಟೂರಿಸಂ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ] *[http://www.pbs.org/flw/ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060810140421/http://www.pbs.org/flw/ |date=2006-08-10 }} – ಕೆನ್‌ ಬರ್ನ್ಸ್‌‌ ಮತ್ತು ಮೂಲಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ PBS ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ *[http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲ್ಲೋಯ್ದ್ ರೈಟ್ ][http://www.loc.gov/exhibits/flw/flw.html ಡಿಸೈನ್ಸ್‌ ಫಾರ್‌ ಆನ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಕೇಪ್‌ 1922–1932] *[http://www.loc.gov/rr/print/list/103_flw.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ರೆಕಾರ್ಡೆಡ್‌ ಬೈ ದಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್‌ ಸರ್ವೆ] *[http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm ತಾಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲನ ರೈಟ್‌ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430033246/http://architecture.about.com/library/bl-wright-list.htm |date=2011-04-30 }} *[http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html ಸಲಿವನ್‌‌, ರೈಟ್‌, ಪ್ರೈರೀ ಶಾಲೆ, & ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115235343/http://www.artic.edu/aic/libraries/research/specialcollections/subject/sullivanwright.html |date=2010-01-15 }} *[http://media.nybooks.com/111008-filler.mp3 ಆಡಿಯೋ ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂ ವಿತ್‌‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌‌ ಫಿಲ್ಲರ್‌‌ ಆನ್‌‌ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್]: ''ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌‌'' ನಿಂದ ಪಡೆದಿರುವಂಥದ್ದು. *[http://www.metropolismag.com/story/20081015/higher-station ರೈಟ್‌ನ ಏಕೈಕ ಅನಿಲ ಕೇಂದ್ರದ 50ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಕುರಿತಾದ ಲೇಖನ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110406050211/http://www.metropolismag.com/story/20081015/higher-station |date=2011-04-06 }} *[http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ವೆಬೆಕ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003231419/http://cca.qc.ca/en/collection/5-frank-lloyd-wright-and-quebec |date=2009-10-03 }} *1957ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‌ 1 & 28ರಂದು ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಸಲಾದ ''ದಿ ಮೈಕ್‌ ವ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಇಂಟರ್‌‌ವ್ಯೂ'' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೈಕ್‌ ವ್ಯಾಲೇಸ್‌‌‌ನಿಂದ ಸಂದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119031444/http://www.hrc.utexas.edu/multimedia/video/2008/wallace/wright_frank_lloyd.html |date=2013-01-19 }} {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Wright, Frank Lloyd | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = | DATE OF BIRTH = 1867-06-08 | PLACE OF BIRTH = [[Richland Center, Wisconsin]] | DATE OF DEATH = 1959-04-09 | PLACE OF DEATH = [[Phoenix, Arizona|Phoenix]], [[Arizona]] }} {{DEFAULTSORT:Wright, Frank Lloyd}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್‌‌ ರೈಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೯೭ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:1959ರಲ್ಲಿ ಮರಣಿಸಿದವರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್‌‌ ಶಾಂತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆಂಗ್ಲ ಸಂತತಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌‌ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಆಧುನಿಕತಾವಾದಿ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸುಸಂಘಟಿತ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]] [[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಚಿಕಾಗೋದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಇಲಿನಾಯ್ಸ್‌‌ನ ಓಕ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ರಿಚ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಜಿಲ್ಲೆ, ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಅರಿಝೋನಾದ ಸ್ಕಾಟ್ಸ್‌‌ಡೇಲ್‌‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೈರೀ ಶಾಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾದ ರಂಗುಹಾಕಿದ ಗಾಜಿನ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ತಯಾರಕರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ–ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌‌ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವೆಲ್ಷ್‌‌ ಸಂತತಿಯ ಅಮೆರಿಕಾದ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್‌‌ಗೆ ಸೇರಿದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸರ್ವಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] r39jom9wimvit8deofpwe0be4uehnwv 0 25988 1431875 1380019 2026-10-13T05:54:51Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431875 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = Mild hyperemesis gravidarum (no metabolic derangement) | ICD10 = {{ICD10|O|21.0|||}} | ICD9 = {{ICD9|643.0}} | }} '''ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆ''' ಎಂಬುದು '''ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದಾಗ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹೊತ್ತು ಬರುವ ಓಕರಿಕೆ''', '''ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಂತಿಮಾಡುವಿಕೆ''' '''ಓಕರಿಕೆ''', ('''ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಮನ''' ಅಥವಾ '''NVP''' ), ಅಥವಾ '''ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ವಾಂತಿ ಬರುವ ಸೂಚನೆ''' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪೈಕಿ ಅರ್ಧಕ್ಕಿಂತಲೂ<ref>{{cite web |title=Morning Sickness |url=http://www.americanpregnancy.org/pregnancyhealth/morningsickness.html |date=03/2007 |publisher=American Pregnancy Association|accessdate=2007-04-08}}</ref> ಹೆಚ್ಚುಮಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಇದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಹಾರ್ಮೋನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗರ್ಭನಿರೋಧಕ ಅಥವಾ ಹಾರ್ಮೋನು ಬದಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡ ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಓಕರಿಕೆ ಬರುವಂತಿರುವಿಕೆಯ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಸ್ವರೂಪವೂ ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಇದು ಬೆಳಗ್ಗೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ದಿನವು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಓಕರಿಕೆಯು ಲಘುವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ನಿಜವಾದ ವಾಂತಿಮಾಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಬಹುದು; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚಯಾಪಚಯ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಅದು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ತೀರಾ ತೀವ್ರವಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ, ವಾಂತಿಮಾಡುವಿಕೆಯು [[ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ]], ತೂಕದ ನಷ್ಟ, ಕ್ಷಾರತೆ ಮತ್ತು ಹೈಪೊಕ್ಯಾಲೆಮಿಯಾ (ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಪೊಟಾಷಿಯಂ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ) ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕ-ವಮನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಗರ್ಭಸ್ಥ ಸ್ಥಿತಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು 1%ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಓಕರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಂತಿಮಾಡುವಿಕೆಯು ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯ ಮೊದಲ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾಗಿರಬಹುದು ಮತ್ತು ಇದು ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯ 6ನೇ ವಾರದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ (ಬಸಿರಾಗುವಿಕೆಗೆ ಮುಂಚಿನ 14 ದಿನಗಳಿಂದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವುದು) ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ದಿನದ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯ 12ನೇ ವಾರದ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.<ref>ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಪ್ರೆಗ್ನನ್ಸಿ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್‌, http://www.americanpregnancy.org/pregnancyhealth/morningsickness.html</ref> ==ಕಾರಣಗಳು== ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಾಂತಿ ಬರುವ ಸೂಚನೆಯ ಸಮೀಪದ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: * ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌‌ ಹಾರ್ಮೋನಿನ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳ. ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳು ನೂರ್ಮಡಿಯಷ್ಟರವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.visembryo.com/baby/pregnancy1.html |title=First Trimester Pregnancy |publisher=The Visible Embryo |accessdate=2008-07-06 |last= |first= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080705163002/http://www.visembryo.com/baby/pregnancy1.html |archive-date=2008-07-05 |url-status=dead }}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ವಾಂತಿ ಬರುವ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸದ ಮಹಿಳೆಯರ ನಡುವಿನ ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌‌ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಸುಸಂಗತ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ.<ref>n {{cite web |url=http://www.nymetroparents.com/newarticle.cfm?colid=7114 |title=Morning Sickness: Coping With The Worst |publisher=NY Metro Parents Magazine |accessdate=2008-07-06 |author1=Elizabeth Bauchner |author2=Wendy Marquez |archive-date=2008-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081204115500/http://www.nymetroparents.com/newarticle.cfm?colid=7114 |url-status=dead }}</ref> * ಗರ್ಭವೇಷ್ಟನವು ತಾಯಿಯಿಂದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿಹಾಕುವುದರಿಂದಾಗಿ ರಕ್ತದ ಸಕ್ಕರೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಿಕೆ; ಆದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಕಾರಣವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿಲ್ಲ.<ref> {{cite book |url=https://books.google.com/?id=SdVW-61bJVAC&pg=PA44&lpg=PA44&dq=morning+sickness+Low+blood+sugar |title=Managing Morning Sickness: A Survival Guide for Pregnant Women |publisher=Bull Publishing Company |year=2004 |isbn=0923521828 |accessdate=2008-07-06 |last=Erick |first=Miriam }}</ref> * ಪ್ರೊಜೆಸ್ಟಿರಾನ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳವು ಗರ್ಭಕೋಶದಲ್ಲಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಅವಧಿಪೂರ್ವ ಶಿಶುಜನನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಜಠರ ಮತ್ತು ಕರುಳುಗಳನ್ನೂ ಅದು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಬಹುದು; ಇದರಿಂದಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಜಠರಾಮ್ಲಗಳು ಮತ್ತು ಜಠರಾನ್ನನಾಳದ ಹಿನ್‌ಸರಿತದ ಕಾಯಿಲೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. * ಮಾನವ ಭ್ರೂಣದ ಹೊರಪೊರೆಯ ಗೊನ್ಯಾಡೊಟ್ರೋಪಿನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳ. ಓಕರಿಕೆಯು ಉಂಟಾಗಲು ಮಾನವ ಭ್ರೂಣದ ಹೊರಪೊರೆಯ ಗೊನ್ಯಾಡೊಟ್ರೋಪಿನ್‌‌ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಯಶಃ ಕಾರಣವಿರಲಾರದು. ಮಾನವ ಭ್ರೂಣದ ಹೊರಪೊರೆಯ ಗೊನ್ಯಾಡೊಟ್ರೋಪಿನ್‌ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ, ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌‌ನ್ನು ಸ್ರವಿಸುವಂತೆ ಬಸುರಿಯ ಅಂಡಾಶಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸದರಿ ಈಸ್ಟ್ರೋಜೆನ್‌ ಮುಂದುವರಿದು ಓಕರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>ನೀಬೈಲ್‌‌, ಜೆನ್ನಿಫರ್‌‌ R. ನಾಸಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ವೊಮಿಟಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಪ್ರೆಗ್ನನ್ಸಿ. ''ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಂಡ್‌ ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌, 363'' (16), 1544-1550</ref> * [[ಕಂಪು|ವಾಸನೆ]]ಗಳೆಡೆಗಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚಳ; ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಓಕರಿಕೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವಂತಾಗಲು ಮಿತಿಮೀರಿ ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. ==ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆ== ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯು ಒಂದು ವಿಕಸನಗೊಂಡ ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದು ತಾಯಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite book | last=Hook | first=E. B. | author-link= | chapter=Changes in tobacco smoking and ingestion of alcohol and caffeinated beverages during early pregnancy: are these consequences, in part, of feto-protective mechanisms diminishing maternal exposure to embryotoxins? | date= | year=1976 | editor-last=Kelly | editor-first=S. | title=Birth Defects: Risks and Consequences | volume= | pages= 173–181 | publisher=Academic Press | publication-date=1976 | isbn= }} </ref> <ref>{{cite book |last=Profet | first=Margie| editor-last1=Barkow| editor-last2=Cosmides| editor-last3=Tooby |title= The Adapted Mind: Evolutionary Psychology and the Generation of Culture|publisher=Oxford University Press |year=1992 |pages=327–365 |chapter=Pregnancy Sickness as Adaptation: A Deterrent to Maternal Ingestion of Teratogens |isbn= |editor-first=Jerome |editor3-first=Leda |editor1-first=John}}</ref> ತಿನ್ನಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರೋಧಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ರಾಸಾಯನಿಕ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ಸಸ್ಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ವಯಸ್ಕ ಮಾನವರು ಸಸ್ಯದ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ; [[ಯಕೃತ್ತು|ಪಿತ್ತಜನಕಾಂಗ]] ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ಇತರ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲ್ಮೈ ಅಂಗಾಂಶಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣ ಕಿಣ್ವಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿ ಈ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡಿರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕರ ಮೇಲೆ ಉಪೇಕ್ಷಿಸಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಬಲ್ಲ ಸಸ್ಯದ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳು ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಥವಾ ಮಾರಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು.<ref name="Beck">{{cite book | last = Beck | first1 = F. | title = Human Embryology and Genetics | url = https://archive.org/details/humanembryologyg0000beck | publisher = Blackwell Scientific | location = | year = 1973 | isbn = }}</ref> ಗರ್ಭಿಣಿಗೆ ನಿರುಪದ್ರವಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಲ್ಲ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಭವವಿರುವ ಆಹಾರಗಳ ವಾಸನೆ ಅಥವಾ ರುಚಿಗೆ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಾಗ, ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಾಂತಿ ಬರುವ ಸೂಚನೆಯು ಅವರಿಗೆ ಓಕರಿಕೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಪರಿಗಣನಾರ್ಹ ಪುರಾವೆಯು ಲಭ್ಯವಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಅಂಶಗಳು ಸೇರಿವೆ:<ref name="Nesse">{{cite book |last1=Nesse |first1= Randolphe M |authorlink=George C. Williams|last2=Williams |first2=George C |editor= |others= |title= Why We Get Sick |origdate=1996 |origyear= |origmonth= |url= |format= |accessdate= |edition= First |series= |volume= |date= |year= |month= |publisher= Vintage Books |location= New York |language= |isbn= |oclc= |doi= |id= |pages= 290 |chapter= |chapterurl= |quote= }}</ref> <ref name="Pepper">{{cite journal | last1 = Pepper | first2 = Gillian V. | last2 = Roberts | first2 = S. Craig | title = Rates of nausea and vomiting in pregnancy and dietary characteristics across populations | journal = Proceedings of the Royal Society B | volume = 273 | issue = 1601 | pages = 2675–2679 | year = 2006 | pmid = 17002954 | pmc = 1635459 | doi = 10.1098/rsbp.2006.3633}}</ref> * ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯು ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಕಾರ್ಯಾತ್ಮಕ ರೂಪಾಂತರವಾಗಿರುವುದರ ಪರವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅದೊಂದು ರೋಗಲಕ್ಷಣ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಅದು ವಾದಿಸುತ್ತದೆ. * ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳಿಗೆ ಭ್ರೂಣದ ಈಡಾಗುವಿಕೆಯು 3 ತಿಂಗಳುಗಳ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯ ಉನ್ನತ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದರ ಸಮಯವೂ ಆಗಿದೆ. * ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜೀವಾಣು ವಿಷದ ಸಾಂದ್ರತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಹೇವರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ರುಚಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಸನೆಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮವಾದ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬನೆಯು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ''ಯಾವುದೇ'' ರೀತಿಯ ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರು ಗರ್ಭಸ್ರಾವಕ್ಕೆ ಈಡಾಗುವ ಅಥವಾ ಜನನ ದೋಷಗಳೊಂದಿಗಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite journal | last = Chan | first = Ronna L. et al. | last2 = Olshan | first2 = A. F. | last3 = Savitz | first3 = D. A. | last4 = Herring | first4 = A. H. | last5 = Daniels | first5 = J. L. | last6 = Peterson | first6 = H. B. | last7 = Martin | first7 = S. L. | title = Severity and duration of nausea and vomiting symptoms in pregnancy and spontaneous abortion | journal = Human Reproduction | volume = 25| pages = 2907| date = Sept. 22, 2010| pmid = | issue = |url=http://humrep.oxfordjournals.org/content/early/2010/09/22/humrep.deq260 | doi= 10.1093/humrep/deq260}}</ref> ಇದು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿರುವುದು ಏಕೆಂದರೆ, ಇಂಥ ಮಹಿಳೆಯರು ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು.<ref>{{cite journal | last = Sherman | first = Paul W. | last2=Flaxman | first2 = Samuel M. | title = Nausea and vomiting of pregnancy in an evolutionary perspective | journal = Am J Obstet Gynecol volume = 186 | pages = S190–S197 | year = 2002| pmid = | issue = 5}}</ref> ಭ್ರೂಣವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದರ ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ, ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯು ತಾಯಿಯನ್ನೂ ಸಹ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಂತತಿಯ ಅಂಗಾಂಶಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸದಿರುವ ಅಥವಾ ಉಳಿಯಗೊಡದಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ತಗ್ಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರತಿರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal | last = Haig | first = David | author-link = David Haig (biologist) | title = Genetic conflicts in human pregnancy | url = https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_1993-12_68_4/page/495 | journal = Quarterly Review of Biology | volume = 68 | pages = 495–532 | date = October 1993 | pmid = 8115596 | issue = 4}}</ref> ಈ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಪರೋಪಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಪಾಯಕರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬಹುದು. ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೀನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಪ್ರಾಣಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯು ಅನೇಕ ಸಲ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆಯಿದೆ.<ref>{{cite journal | first1 = Samuel M. | last1 = Flaxman | first2 = Paul W. | last2 = Sherman | authorlink = | title = Morning sickness: a mechanism for protecting mother and embryo | url = https://archive.org/details/sim_quarterly-review-of-biology_2000-06_75_2/page/113 | journal = Quarterly Review of Biology | volume = 75 | pages = 113–148 | date = June 2000 | pmid = 10858967 | issue = 2}}</ref> ಒಂದು ವೇಳೆ ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯು ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳ ಸೇವಿಸುವಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಓಕರಿಕೆ-ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿದ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವಿಕೆಯು ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಪಾರ್ಶ್ವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಅಂದರೆ, ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿರುವ ಆಹಾರಕ್ರಮದ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇದು ಜನನ ದೋಷಗಳು ಅಥವಾ ಗರ್ಭಸ್ರಾವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.<ref name="Nesse" /> ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ದೂರದ ಗತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಮಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಾಣು ವಿಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಸ್ಥಳೀಯ ತರಕಾರಿಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭ್ರೂಣಕ್ಕೆ ಒದಗಬಹುದಾದ ಅಪಾಯದ ಮಟ್ಟವು, ರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮೊದಲು ವಿಕಸನಗೊಂಡಾಗ ಇದ್ದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇರದಿರಬಹುದು.<ref>{{cite journal | first1 = Mike | last1 = Martin | authorlink = | title = Margie Profet's Unfinished Symphony | journal = Weekly Scientist | volume = | pages = | date = June 29, 2009}}</ref> ==ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು== ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ, ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು ಓಕರಿಕೆಯ ಮೂಲಕಾರಣಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಓಕರಿಕೆಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದರ ಕಡೆಗೆ ಗುರಿಯಿಟ್ಟಿವೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: * ನಿಂಬೆಹಣ್ಣುಗಳು: ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಆಗಷ್ಟೇ ಕತ್ತರಿಸಿದ ನಿಂಬೆಹಣ್ಣುಗಳ ವಾಸನೆ ನೋಡುವುದು. * ಖಾಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು. * ಆಹಾರದ ಕಡುಬಯಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಹೇವರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸುವುದು. * ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಊಟಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಗೆ, ಐದು ಅಥವಾ ಆರು ಸಣ್ಣ ಊಟಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು. * ಹೆಚ್ಚಿನ ನೀರಿನ ಅಂಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಣ್ಣುಗಳು ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು. (ಟೊಮ್ಯಾಟೋಗಳು, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಖರಬೂಜ, ಚಕ್ಕೋತದ ಬಗೆಯ ಹಣ್ಣು, ಸ್ಟ್ರಾಬೆರಿಗಳು, ಲೆಟಿಸ್‌ ಸೊಪ್ಪು, ಬಸಲೆ ಸೊಪ್ಪು, ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಚೀನೀಕಾಯಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿಗಳು, ಇತ್ಯಾದಿ.)<ref>http://www.askdrsears.com/html/1/T010102.asp</ref> * ಎಲೆಕೋಸನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು.<ref name="pmid2515396">{{cite journal |doi=10.1016/0378-8741(89)90088-3 |author=Akhtar MS, Munir M |title=Evaluation of the gastric anti-ulcerogenic effects of Solanum nigrum, Brassica oleracea and Ocimum basilicum in rats. |volume=27 |pages=163–176 |year=1989 |pmid=2515396 |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=pubmed&Cmd=DetailsSearch&Term=((%22brassica%22%5BTIAB%5D+NOT+Medline%5BSB%5D)+OR+%22brassica%22%5BMeSH+Terms%5D+OR+cabbage%5BText+Word%5D)+AND+(%22ulcer%22%5BMeSH+Terms%5D+OR+ulcer%5BText+Word%5D) |quote=Brassica oleracea (leaf) powder did not affect the ulcer index significantly but its aqueous extract lowered the index and increased hexosamine levels, suggesting gastric mucosal protection. |issue=1-2 |journal=Journal of ethnopharmacology }}</ref> * BRAT ಪಥ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು: ಬಾಳೆಹಣ್ಣುಗಳು, ಅನ್ನ, ಸೇಬಿನ ಸಿಹಿಭಕ್ಷ್ಯ, ಟೋಸ್ಟ್‌‌ ಮತ್ತು ಚಹಾ.<ref>{{cite web |author=Warhus, Susan |title=Tips to ease pregnancy's morning sickness |url=http://pregnancyandbaby.com/pregnancy/baby/Tips-to-ease-pregnancys-morning-sickness-4495.htm |publisher=PregnancyAndBaby.com |accessdate=2007-03-05 |archive-date=2007-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070520075023/http://pregnancyandbaby.com/pregnancy/baby/Tips-to-ease-pregnancys-morning-sickness-4495.htm |url-status=dead }}</ref> * [[ಶುಂಠಿ]]: ಜಿಲೆಟಿನ್‌ ಕೋಶಗಳು (ಕ್ಯಾಸ್ಯೂಲ್‌ಗಳು), [[ಚಹಾ]], ಶುಂಠಿ ಏಲ್‌ ಪಾನೀಯ, ಅಥವಾ ಶುಂಠಿಯ ರುಚಿಕಟ್ಟಿದ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವುದು.<ref name="pmid15802416">{{cite journal |author=Borrelli F, Capasso R, Aviello G, Pittler MH, Izzo AA |title=Effectiveness and safety of ginger in the treatment of pregnancy-induced nausea and vomiting |url=https://archive.org/details/sim_obstetrics-and-gynecology_2005-04_105_4/page/27 |journal=Obstetrics and gynecology |volume=105 |issue=4 |pages=849–56 |year=2005 |pmid=15802416 |doi=10.1097/01.AOG.0000154890.47642.23 |doi_brokendate=2008-06-28}}</ref> * ಬೆಳಗ್ಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಶುಷ್ಕ ಗರಿಗರಿ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು. * ಘನ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದ 30 ರಿಂದ 45 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು. * ಒಂದುವೇಳೆ ದ್ರವ ಪದಾರ್ಥಗಳು ವಾಂತಿಯಾದರೆ, ನೀರು ಅಥವಾ ಹಣ್ಣಿನ ರಸದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಂಜುಗಡ್ಡೆಯ ಸಣ್ಣ ತುಂಡುಗಳನ್ನು ಹೀರುವುದು ಅಥವಾ ಲಾಲಿಪಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು. * ಜೀವಸತ್ವ B6 (ಪಿರಿಡಾಕ್ಸಿನ್‌ ಅಥವಾ ಪಿರಿಡಾಕ್ಸಮೈನ್‌): ಆಂಟಿಹಿಸ್ಟಮೀನ್‌ ಡಾಕ್ಸೈಲಮೈನ್‌ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಡಿಕ್ಲೆಕ್ಟಿನ್‌ ಎಂಬ ಶಿಫಾರಿತ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ರೂಢಿಯಂತೆ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸಿದ ಯೂನಿಸಾಮ್‌ ಸ್ಲೀಪ್‌ ಟ್ಯಾಬ್ಸ್‌‌ (ಸ್ಲೀಪ್‌ ಜೆಲ್ಸ್‌ ಅಥವಾ ಸ್ಲೀಪ್‌ಮೆಲ್ಟ್ಸ್‌ ಅಲ್ಲ) ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ B6 ಜೀವಸತ್ವವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಈ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. * ಆಕ್ಯುಪ್ರೆಷರ್‌ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಆಕ್ಯುಪಂಕ್ಚರ್‌‌ ಕುರಿತಾದ ಚೀನಿಯರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧಿ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯನ್ನು ಉಪಶಮನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂಬುದಾಗಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಮೇಲೆ ನಮೂದಿಸಿದ ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಪೈಕಿ ಯಾವುದರ ಜೊತೆಗಾದರೂ ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಬಳಸಬಹುದು.<ref>‌‌ವೆರ್ನ್‌ಟೋಫ್ಟ್ E, ಡೈಕ್ಸ್‌ AK. ಎಫೆಕ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ಯುಪ್ರೆಷರ್‌ ಆನ್‌ ನಾಸಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ವೊಮಿಟಿಂಗ್‌ ಡ್ಯೂರಿಂಗ್‌ ಪ್ರೆಗ್ನೆನ್ಸಿ. ಎ ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್‌, ಪ್ಲೇಸಿಬೊ-ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್‌ ಪೈಲಟ್‌ ಸ್ಟಡಿ. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಪ್‌ ರಿಪ್ರೊಡಕ್ಟಿವ್‌ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ 2001 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌; 46(9):835-9</ref><ref>ಸ್ಟೀಲೆ NM, ಫ್ರೆಂಚ್‌ J, ಗ್ಯಾಥೆರರ್‌-ಬಾಯ್ಲ್ಸ್‌‌ J, ನ್ಯೂಮನ್‌‌ S, ಲೆಕ್ಲೇರ್‌‌ S. ಎಫೆಕ್ಟ್‌ ಆಫ್‌ ಸೀ-ಬ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ನಾಸಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ವೊಮಿಟಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೆಗ್ನನ್ಸಿ. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆಬ್ಸ್‌ಟೆಟ್ರಿಕ್‌, ಗೈನೆಕಾಲಜಿಕ್‌ ಅಂಡ್‌ ನಿಯೋನೇಟಲ್‌ ನರ್ಸಿಂಗ್‌ 2001 ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರುವರಿ;30(1):61-70</ref><ref>‌‌ಸ್ಮಿತ್ C, ಕ್ರೌಥರ್‌ C, ಬೆಯಿಲ್‌ಬಿ J. ಆಕ್ಯುಪಂಕ್ಚರ್‌‌ ಟು ಟ್ರೀಟ್‌ ನಾಸಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ವೊಮಿಟಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಅರ್ಲಿ ಪ್ರೆಗ್ನನ್ಸಿ: ಎ ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್‌ ಟ್ರಯಲ್‌. ಬರ್ತ್‌ ಮಾರ್ಚ್‌ 2002; 29(1):1-9</ref><ref>ಸ್ಮಿತ್‌‌ C, ಕ್ರೌಥರ್‌ C, ಬೆಯಿಲ್‌ಬಿ J. ಪ್ರೆಗ್ನನ್ಸಿ ಔಟ್‌ಕಮ್‌ ಫಾಲೋಯಿಂಗ್‌ ವುಮೆನ್'ಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿಸಿಪೇಷನ್‌ ಇನ್‌ ಎ ರ್ಯಾಂಡಮೈಸ್ಡ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲ್ಡ್ ಟ್ರಯಲ್‌ ಆಫ್‌ ಆಕ್ಯುಪಂಕ್ಚರ್‌ ಟು ಟ್ರೀಟ್‌ ನಾಸಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ವೊಮಿಟಿಂಗ್‌ ಇನ್‌ ಅರ್ಲಿ ಪ್ರೆಗ್ನನ್ಸಿ.</ref> ಬಸುರಿಯು ತನ್ನ ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಯ ಒಂದು ಫಲವಾಗಿ, ''ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಧಿಕ-ವಮನ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ ಅಥವಾ ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆಯಿಂದ ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಓರ್ವ ವೈದ್ಯರು ಓಕರಿಕೆ-ನಿರೋಧಕ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಬಹುದು. USನಲ್ಲಿ, ಝೊಫ್ರಾನ್‌ (ಓಂಡಾನ್‌ಸೆಟ್ರಾನ್‌) ಎಂಬುದು ಆಯ್ಕೆಯ ವಾಡಿಕೆಯ ಔಷಧಿಯಾಗಿದೆಯಾದರೂ, ಇದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆಯು ಕೆಲವೊಂದು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ; UKಯಲ್ಲಿ, ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆಯ ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಳೆಯದಾದ ಔಷಧಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಪ್ರೋಮೆಥಾಝೀನ್‌ ಎಂಬುದು ಮೊದಲ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅದಿಲ್ಲವಾದರೆ ಮೆಟೊಕ್ಲೋಪ್ರಮೈಡ್‌, ಅಥವಾ ಪ್ರೋಕ್ಲೋರ್‌ಪೆರಾಜೈನ್‌ ಎರಡನೇ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="BNF">{{cite book | author=British National Formulary | authorlink=British National Formulary | title=BNF | edition=45 | year=2003 | month=March | chapter=4.6 Drugs used in nausea and vertigo - Vomiting of pregnancy | isbn=0853694168}}</ref> ===ಥ್ಯಾಲಿಡೋಮೈಡ್‌=== {{see|Thalidomide#History}} ಥ್ಯಾಲಿಡೋಮೈಡ್‌ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಒಂದು ಶಮನಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೂಲತಃ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು; ಆದರೆ ಔಷಧಿಯ ಭ್ರೂಣವನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಬಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅದರ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಫುಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಡ್ರಗ್‌ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್‌ ಇಲಾಖೆಯು ಥ್ಯಾಲಿಡೋಮೈಡ್‌ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಬೆಳಗಿನ ಬೇನೆಗಾಗಿರುವ ಒಂದು ಶಮನಕಾರಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಂದಿಗೂ ಅನುಮೋದಿಸಲಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== *‌''ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಸಿಕ್‌ನೆಸ್‌: ಎ ಕಾಂಪ್ರಹೆನ್ಸಿವ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ದಿ ಕಾಸಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್'', ನಿಕಿ ವೆಸ್ಸಾನ್‌, ವೆರ್ಮಿಲಿಯನ್‌ (1997), ISBN 009181538X *''ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌‌ ಸಿಕ್‌ನೆಸ್‌ - ಎ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಡಿಕ್ಷ್‌ನರಿ, ಬೈಬ್ಲಿಯೋಗ್ರಫಿ, ಅಂಡ್‌ ಅನ್ನೊಟೇಟೆಡ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌ ಗೈಡ್‌ ಟು ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ರೆಫರೆನ್ಸಸ್‌'', ಐಕಾನ್‌ ಹೆಲ್ತ್‌ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ (2004), ISBN 0597840431 ==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು== {{reflist|2}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * [http://www.sosmorningsickness.org ಹೆಲ್ಪ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೆಡಿಕಲ್‌ ಅಡ್ವೈಸ್‌ ಎಬೌಟ್‌ ನಾಸಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ವೊಮಿಟಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೆಗ್ನೆನ್ಸಿ, NVP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140926091854/http://www.sosmorningsickness.org/ |date=2014-09-26 }} * {{DMOZ|Health/Reproductive_Health/Pregnancy_and_Birth/Morning_Sickness|Morning Sickness}} * [http://www.motherisk.org/women/updatesDetail.jsp?content_id=849 ಪ್ರಿವೆಂಟಿಂಗ್‌ ರಿಕರೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸಿವಿಯರ್‌ ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಸಿಕ್‌ನೆಸ್‌] ಅಟ್‌ ಮದರಿಸ್ಕ್‌‌ * [http://www.motherisk.org/women/morningSickness.jsp ಮದರಿಸ್ಕ್‌ ನಾಸಿಯಾ ಅಂಡ್‌ ವೊಮಿಟಿಂಗ್‌ ಆಫ್‌ ಪ್ರೆಗ್ನೆನ್ಸಿ (NVP) ಹೆಲ್ಪ್‌ಲೈನ್‌.] * [http://www.prlog.org/10326095-morning-sickness-symptoms-how-you-can-get-rid-of-them.html ಮಾರ್ನಿಂಗ್‌ ಸಿಕ್‌ನೆಸ್‌ (ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ)] {{DEFAULTSORT:Morning Sickness}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಪೌಷ್ಟಿಕತೆ]] [[ವರ್ಗ:ಗರ್ಭಿಣಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು]] r1yxx2hobscv05srvp3gu3zp96g1817 0 26049 1431870 1431001 2026-10-13T04:32:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431870 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Boston |settlement_type = [[City]] |image_skyline = Bostonstraight.jpg |image_caption = Skyline of [[Back Bay, Boston|Back Bay]], seen from the [[Charles River]], featuring Boston's two [[List of tallest buildings in Boston|tallest buildings]], the [[John Hancock Tower]] (left) and the [[Prudential Tower]] (right)|image_flag = Flag of Boston.svg |image_seal = Seal of Boston, Massachusetts.svg |nickname = Beantown,<ref name="Nicknames1"/> The Hub (of the Universe),<ref name="Nicknames1"/> The Cradle of Liberty,<ref name="Nicknames2">{{cite web |url=http://www.britannia.com/travel/Market/boston-vacations.html |title=Boston Travel & Vacations |accessdate=2009-04-08 |year=2006 |publisher=Britannia.com |archive-date=2009-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090312073408/http://www.britannia.com/travel/Market/boston-vacations.html |url-status=dead }}</ref> The Cradle of Modern America,<ref name="Nicknames1"/> The Athens of America,<ref name="Nicknames2"/> The Walking City<ref name="Nicknames1"/> |image_map = Boston ma highlight.png |map_caption = Location in [[Suffolk County, Massachusetts]] |coordinates_display = display=inline,title |latd=42 |latm=21 |lats=28 |latNS=N |longd=71 |longm=03 |longs=42 |longEW=W |pushpin_map = USA |pushpin_label_position = left |pushpin_map_caption = Location in the United States |coordinates_region = US-MA |subdivision_type = Country |subdivision_name = United States |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] |subdivision_name1 = [[Massachusetts]] |subdivision_type2 = [[List of counties in Massachusetts|County]] |subdivision_name2 = [[Suffolk County, Massachusetts|Suffolk]] |established_title = Settled |established_date = September 17, 1630 |established_title2 = Incorporated (city) |established_date2 = March 4, 1822 |government_type = [[Mayor–council government|Strong mayor – council]] |leader_title = [[List of mayors of Boston|Mayor]] |leader_name = [[Thomas Menino|Thomas M. Menino]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) |area_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&-tree_id=4001&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US25&-format=ST-7 |ST-7S&-_lang=en |title=Massachusetts by Place and County Subdivision |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065545/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-CONTEXT=gct&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&-tree_id=4001&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=04000US25&-format=ST-7 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&-CONTEXT=gct&-tree_id=808&-redoLog=true&-geo_id=&-format=US-12 |US-12S&-_lang=en |title=United States by Urbanized Area; and for Puerto Rico |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065630/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US12S&-CONTEXT=gct&-tree_id=808&-redoLog=true&-geo_id=&-format=US-12 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US25&-CONTEXT=gct&-tree_id=808&-redoLog=true&-geo_id=&-format=US-25 |US-25S&-_lang=en |title=United States by County by State, and for Puerto Rico |accessdate=2009-04-29 |work=American FactFinder |publisher=United States Census Bureau, Census 2000 Summary File 1 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514065458/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=y&-context=gct&-ds_name=DEC_2000_SF1_U&-mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1_US25&-CONTEXT=gct&-tree_id=808&-redoLog=true&-geo_id=&-format=US-25 |url-status=dead }}</ref> |area_magnitude = 1 E+8 |area_total_sq_mi = 89.63 |area_total_km2 = 232.14 |area_land_sq_mi = 48.43 |area_land_km2 = 125.43 |area_water_sq_mi = 41.21 |area_water_km2 = 106.73 |area_urban_sq_mi = 1774 |area_urban_km2 = 4595 |area_metro_sq_mi = 4511 |area_metro_km2 = 11683 |area_blank1_title = [[Combined statistical area|CSA]] |area_blank1_sq_mi = 10644 |area_blank1_km2 = 27568 |elevation_ft = 141 |population_as_of = <!--Given separately to each figure because of differences--> |population_footnotes = <ref name="City population">{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/archives/2000s/vintage_2008/08s_challenges.html |title=Accepted Challenges to Vintage 2008 Population Estimates |accessdate=2010-05-22 |publisher=United States Census Bureau, Population Division}}</ref><ref name="Urban population">{{cite web |url=http://www.census.gov/geo/www/ua/ua2k.txt |title=Alphabetically sorted list of Census 2000 Urbanized Areas |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Geography Division |format=TXT}}</ref><ref name="Metro population"/><ref name="CSA population"/> |population_total = 645169 ('09 estimate) |population_density_sq_mi = 13321 |population_density_km2 = 5144 |population_urban = 4032484 ('00 census) |population_metro = 4522858 ('08 est.) |population_blank1_title = [[Combined statistical area|CSA]] |population_blank1 = 7514759 ('08 est.) |population_blank2_title = [[Demonym]] |population_blank2 = Bostonian |timezone = [[Eastern Standard Time|EST]] |utc_offset = -5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = -4 |postal_code_type = [[ZIP code|ZIP code(s)]] |postal_code = {{Collapsible list |title=53 total ZIP codes:<ref>{{cite web |url=http://zip4.usps.com/zip4/citytown.jsp |title=ZIP Code Lookup – Search By City |accessdate=2009-04-20 |publisher=United States Postal Service}}</ref> |02108–02137, 02163, 02196, 02199, 02201, 02203, 02204, 02205, 02206, 02210, 02211, 02212, 02215, 02217, 02222, 02228, 02241, 02266, 02283, 02284, 02293, 02295, 02297, 02298}} |area_code = [[Area codes 617 and 857|617 and 857]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 25-07000 |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0617565 |website = [http://www.cityofboston.gov/ www.cityofboston.gov] }} '''ಬೋಸ್ಟನ್''' ({{Audio-IPA|en-us-Boston.ogg|/ˈbɒstən/}} ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ) ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ, ಇದು[[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇಡೀ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ "ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ರಾಜಧಾನಿ" ಎನ್ನುವರು.<ref>{{cite book |title=50 one day adventures—Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, Vermont, Maine, and New Hampshire. |url=https://archive.org/details/daytripsnewengla0000stei |author=Steinbicker, Earl |year=2000 |publisher=Hastings House/Daytrips Publishers |isbn=0803820089 |page=[https://archive.org/details/daytripsnewengla0000stei/page/n8 7]}}</ref> 2009ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 645,169 ರಷ್ಟಿದ್ದು, ದೇಶದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref name="City population"/> ಬೋಸ್ಟನ್ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವಾದ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಎಂಬ ಸ್ಥಳದ ನಿರ್ವಾಹಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 4.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದರ ಮೂಲಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋ ಪಾಲಿಟನ್ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="Metro population">{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2008/CBSA-EST2008-alldata.csv |title=Metropolitan and micropolitan statistical area population and estimated components of change: April 1, 2000 to July 1, 2008 (CBSA-EST2008-alldata) |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Population Division |format=CSV}}</ref> ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ವಿನಿಮಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಆರು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಪ್ರಾಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಎಸೆಕ್ಸ್, ಮಿಡ್ಲ್ ಸೆಕ್ಸ್, ನಾರ್ಫೊಕ್, ಸಫೋಲ್ಕ್, ಪ್ಲೈಮೌತ್ ಮತ್ತು ವೋರ್ಸೆಸ್ಟರ್,<ref>{{cite web |url=http://www.fta.dot.gov/documents/Boston_Worchester_Manchester_DemographicProfile19.doc |title=Boston Worchester Manchester Demographic Profile: Region 19 |publisher=[[Federal Transit Administration]] |date=2007-01-31 <!-- Last-Modified: Wed, 31 Jan 2007 13:19:13 GMT --> |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2013-06-23 |archive-url=https://www.webcitation.org/6HaHOhS2s?url=http://www.fta.dot.gov/documents/Boston_Worchester_Manchester_DemographicProfile19.doc |url-status=dead }} 21 ಪುಟಗಳು.</ref> ಇವೆಲ್ಲವೂ ರ್ಹೋಡ್ ದ್ವೀಪದ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪ್ ಶೈರ್ನ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ; ಇದು 7.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ತವರೂರಾಗಿದ್ದು, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಐದನೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಯೋಜಿತ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.<ref name="CSA population">{{cite web |url=http://www.census.gov/popest/metro/files/2008/CSA-EST2008-alldata.csv |title=Combined statistical area population and estimated components of change: April 1, 2000 to July 1, 2008 (CSA-EST2008-alldata) |accessdate=2009-04-11 |publisher=United States Census Bureau, Population Division |format=CSV}}</ref><ref name="CSA PDF map">{{cite web|url=http://www.census.gov/econ/census07/pdf/maps/ma/metro/33000us148m.pdf|title=Boston-Worcester-Manchester, MA-RI-NH Combined Statistical Area|year=2007|publisher=U.S. DEPARTMENT OF COMMERCE Economics and Statistics Administration U.S. Census Bureau|accessdate=2009-06-20}} ಸಿಎಸ್‌ಎ ಒಳಗೊಂಡು: ಎಮ್‌ಎ ಕೌಂಟಿಗಳು: ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್, ಎಸ್ಸೆಕ್ಸ್, ಮಿಡಲ್‌ಸೆಕ್ಸ್, ನಾರ್‌ಫೋಕ್, ಪ್ಲೈಮೌತ್, ಸಫೋಲ್ಕ್ ಮತ್ತು ವೊರ್ಸೆಸ್ಟರ್; ಎನ್‌ಎಚ್ ಕೌಂಟಿಗಳು: ಬೆಲ್ಕ್‌ನ್ಯಾಪ್, ಹಿಲ್ಸ್‌ಬರಫ್, ಮೆರ್ರಿಮ್ಯಾಕ್, ರಾಕಿಂಗ್ಡಂ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ರಾಫೋರ್ಡ್; ಆರ್‌ಐ ಕೌಂಟಿಗಳು (ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯ): ಬ್ರಿಸ್ಟಾಲ್, ಕೆಂಟ್, ನ್ಯೂಪೋರ್ಟ್, ಪ್ರಾವಿಡೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ (ದಕ್ಷಿಣ ಕೌಂಟಿ)</ref> 1630ರಲ್ಲಿ, ಶಾಮಟ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ[[ದ ಮೇಲಿರುವ ಈ ನಗರವನ್ನು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]ನ [[ಪುರಿಟನ್]] ವಸಹಾತುಶಾಹಿಗಳು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.<ref name="history">{{cite web |last=Banner |first=David |title=Boston History – The History of Boston, Massachusetts |url=http://www.searchboston.com/articles/history.html |publisher=SearchBoston |accessdate=2009-04-20 |archive-date=2009-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090315031352/http://www.searchboston.com/articles/history.html |url-status=dead }}</ref>]] 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಹತ್ಯಾ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೀ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್‌ನ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣದಂತಹ, ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅನೇಕ ಆರಂಭಿಕ ಕದನಗಳು ನಗರದ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವು. ಭೂಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪೌರ ಆಡಳಿತದ ಸ್ವಾಧೀನದ ಮುಖಾಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಆಚೆಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅಮೇರಿಕಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರದ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಹಡಗಿನ ರೇವು ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು,<ref name="history"/> ಮತ್ತು ಇದರ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಚರಿತ್ರೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 16.3 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="economy">{{cite web |url=http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Boston-Economy.html |title=Boston: Economy |year=2006 |publisher=Thomson Gale (Thomson Corporation) |accessdate=2007-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610071443/http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Boston-Economy.html |archive-date=2007-06-10 |url-status=dead}}</ref> ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಟೀನ್ ಶಾಲೆ (1635), ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸುರಂಗ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಈ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಪ್ರಥಮಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="first subway">{{cite book |title=The Rough Guide to Boston |url=https://archive.org/details/roughguidetobost0000fagu_b6q5 |last=Fagundes |first=David |coauthors=Grant, Anthony |publisher=Rough Guides |date=April 28, 2003 |isbn=1-84353-044-9 }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.searchboston.com/articles/college.html |title=Going to College in Boston |accessdate=2009-04-05 |last=Banner |first=David |publisher=SearchBoston |archive-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411214531/http://www.searchboston.com/articles/college.html |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸಂಶೋಧನೆ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಇಂಜಿನಿಯರ್, ಹಣಕಾಸು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.worldtravelguide.net/city/16/city_guide/North-America/Boston.html |title=Boston City Guide |accessdate=2009-04-08 |publisher=World Travel Guide}}</ref> ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ, ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ 20 ಹಣಕಾಸು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 14ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf ಗ್ಲೋಬಲ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120912040734/http://www.zyen.com/PDF/GFC%207.pdf |date=2012-09-12 }} ''ಝಡ್/ಯೆನ್ ಗ್ರೂಪ್'' 2010-09-11ರಲ್ಲಿ ಪುನಃ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ತನ್ನ ವಿವಿಧ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ,<ref>{{cite web |url=http://www.2thinknow.com/reference/media-release-boston-no-one-city-for-innovation/ |title=MEDIA RELEASE - Boston named No 1 for Innovation, as European Union Cities dominate 61% of Top Cities &#124; Company News > |publisher=2THINKNOW |date=2009-08-03 |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2010-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830235113/http://www.2thinknow.com/reference/media-release-boston-no-one-city-for-innovation/ |url-status=dead }}</ref> ಈ ನಗರವು ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.talentculture.com/feature/boston-the-city-of-innovation/ |title=Boston: The City of Innovation |publisher=TalentCulture |date= |accessdate=2010-08-30}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/business/technology/innoeco/2010/07/boston_is_1but_will_we_hold_on.html |title=Boston is #1...But will we hold on to the top spot? - Innovation Economy |publisher=Boston.com |date=2010-07-20 |accessdate=2010-08-30 |first=Scott |last=Kirsner |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222353/http://www.boston.com/business/technology/innoeco/2010/07/boston_is_1but_will_we_hold_on.html |url-status=dead}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ಕುಲೀನತ್ವದ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ದುಂದುವೆಚ್ಚದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ,<ref name="Heudorfer">{{cite web |author=Heudorfer, Bonnie; Bluestone, Barry |year=2004 |url=http://www.tbf.org/uploadedFiles/Housing%20Report%20Card%202004.pdf |format=PDF |title=The Greater Boston Housing Report Card |publisher=Center for Urban and Regional Policy (CURP), Northeastern University |page=6 |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2012-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225163927/http://www.tbf.org/uploadedFiles/Housing |url-status=dead }}</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="quality of living">{{cite web| url=http://www.mercer.com/referencecontent.htm?idContent=1173105 | title = Quality of Living global city rankings 2009 – Mercer survey | publisher = [[Mercer (consulting firm)|Mercer]]| date=2009-04-28| accessdate=2009-05-08 }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Boston 1772.png|thumb|left|1772ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್, 1880ರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆ]] 1630ರ ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 17 ರಂದು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪುರಿಟನ್ ವಸಹಾತು ಶಾಹಿಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದರು.<ref name="history"/> ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ವಸಹಾತುವಿನ ಪುರಿಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಸ್ಟೊಲ್ ಪ್ರಾಂತವಾದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ಲೈ ಮೌತ್ ಕಾಲೊನಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿದ ಯಾತ್ರಿಕರೊಂದಿಗೆ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರು ಪ್ಲೈ ಮೌತ್ ಪ್ರಾಂತ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನ್ ಸ್ಟೇಬಲ್ ಪ್ರಾಂತ, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ್ನೂ ಕಂಡುಹಿಡಿದರು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಎರಡು ಪಂಗಡಗಳು, ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ವೈಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 1691ರಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಪ್ರಾಂತದ ರಚನೆಯವರೆಗೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸಹಾತುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಶಾಮಟ್ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪವು ಒಂದು ಭೂಶಿರದ ಮೂಲಕ ಮುಖ್ಯ ಭೂಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ಮಸ್ಸಾಛುಸೆಟ್ಸ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಒಂದು ಅಳಿವೆಯ ನೀರುಗಳ ಮೂಲಕ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಮೂಲ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪುರ್ವದ ಭೂಶೋಧನೆಗಳು 5,000 BCನಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ಜನ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿವೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.sec.state.ma.us/mhc/mhcexh/exhidx.htm |title=Archaeology of the Central Artery Project: Highway to the Past |publisher=Commonwealth Museum – Massachusetts Historical Commission |year=2007 |accessdate=2007-04-06}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಯೊರೋಪ್ ನಿವಾಸಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ''ಟ್ರೈಮೌಂಟೇನ್'' , ಎಂದು ಕರೆದರು, ಆದರೆ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಿಂಕೊನ್ಲ್ ಶೈರ್, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಎಂದು ನಗರಕ್ಕೆ ಪುನರ್ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವಸಹಾತು ಶಾಹಿಗಳು ವಲಸೆ ಹೋದರು. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ ಕೊಲ್ಲಿ ವಸಹಾತುವಿನ ಮೂಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ, ಜಾನ್ ವಿನ್‌ತ್ರೋಪ್, "ಎ ಮಾಡೆಲ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚಾರಿಟಿ", ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಚನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು "ಪರ್ವತದಮೇಲಿನ ನಗರದ" ಪ್ರವಚನ ಎಂದೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವು ದೇವರೊಂದಿಗಿದ್ದ ವಿಶೇಷ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. (ವಿನ್ ತ್ರೋಪ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಸಹಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದರು, ಇದು ನಗರದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ದಾಖಲೆಯಾಗಿತ್ತು.) ಪುರಿಟನ್ ಜನಾಂಗಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಿರವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಸಮಾಜವನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಇತ್ಯರ್ಥದ ತಕ್ಷಣವೇ, ಪುರಿಟನ್ನರು ಬೋಸ್ಟನ್ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ (1635) ಎಂಬ ಅಮೆರಿಕಾದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref name="BPS"/> 1636 ಮತ್ತು 1698 ರ ನಡುವೆ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಸಿಡುಬು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾವು ನೋವುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref>"[http://www.nap.edu/openbook.php?record_id=2008&amp;page=24 ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಇನ್ಫೆಕ್ಷನ್ಸ್: ಮೈಕ್ರೋಬಿಯಲ್ ಥ್ರೆಟ್ಸ್ ಟು ಹೆಲ್ತ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ (1992)]". ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ (ಐ‌ಒಎಮ್).</ref> 18ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಿಲಡೆಲ್ಪಿಯಾ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವವರೆಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=http://www.bostonhistorycollaborative.org/pdf/Era2.pdf |title="Growth" to Boston in its Heyday, 1640’s to 1730’s |format=PDF |publisher=Boston History & Innovation Collaborative |year=2006 |accessdate=2007-05-08 |archive-date=2010-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100708014420/http://www.bostonhistorycollaborative.org/pdf/Era2.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Boston, 1775bsmall1.png|thumb|right|upright|1775ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರಗಳ ಪರಿಮಾಣವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಕ್ಷೆ]] 1770ರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ತೆರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಹದಿಮೂರು ವಸಹಾತುಗಳ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟೀಷರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ತೋರಿಸಲು ಹೊರಟ ಕಾರಣ ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="history"/> ಬೋಸ್ಟನ್ ಹತ್ಯಾ ಕಾಂಡ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೀ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಹಲವು ಆರಂಭಿಕ ಕದನಗಳಾದ ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕಾನ್ಕೋರ್ಡ್ ಕದನಮತ್ತು ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್‌ನ ಕದನ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಕದನಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಮೀಪದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪೌಲ್ ರಿವಿಯರ್ತನ್ನ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ದಾಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದನು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ನಗರದ ಸಮುದ್ರ ಯಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಾಪಾರ ರೇವು ಪಟ್ಟಣವಾಯಿತು. ರಮ್, ಮೀನು, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ತಂಬಾಕು ಪ್ರಮುಖ ರಪ್ತು ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದವು.<ref>{{cite web |url=http://www.universityarchives.com/browse.asp?sn=39159-001&show=True&thumbnails=True |title=Colonial Boston |accessdate=2009-05-02 |publisher=University Archives |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207181331/http://www.universityarchives.com/browse.asp?sn=39159-001&show=True&thumbnails=True |url-status=dead }}</ref> ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹಳೆಯ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂತತಿಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು; ಅವರು ನಂತರ ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂಬ ಪದವಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದರು.<ref name="US History">{{cite web |url=http://www.u-s-history.com/pages/h3865.html |title=Boston, Massachusetts |accessdate=2009-05-02 |publisher=U-S-History.com}}</ref>'' [[ಚಿತ್ರ:Boston-view-1841-Havell.jpeg|thumb|left|1841ರಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಎತ್ತರದಿಂದ ಕಾಣುವ ಬೋಸ್ಟನ್ ದೃಶ್ಯ]] ನ್ಯಾಪೋಲಿಯೋನಿಕ್ ಕದನ ಮತ್ತು 1812ರ ಕದನಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾದ 1807ರ ಎಂಬಾರ್ಗೋ ಕಾಯಿದೆಯು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬಂದರು ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಕುಗ್ಗುವಿಕೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಈ ಕದನಗಳ ನಂತರ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೂ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವರ್ತಕರು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಉತ್ಪಾದನೆಯು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಸಮಬಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ-ವಸ್ತುಗಳ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="economy"/> ನಗರದ ಗಡಿಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ನದಿಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರುವುದರಿಂದ ಸರಕುಗಳ ಸುಲಭ ಸಾಗಣಿಕೆಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಗಿರಣಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ನಂತರ, ದಟ್ಟವಾದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸರಾಗಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದವು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಕೊನಯೆವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ತನ್ನ ಅಪರೂಪವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಶ್ರಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಇದು ದಾಸತ್ವ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯ ಕೇಂದ್ರವೂ ಆಯಿತು.<ref> {{cite web |url=http://www.nps.gov/boaf/ |title=Boston African American National Historic Site |date=April 28, 2007 |publisher=National Park Service |accessdate=2007-05-08}} </ref> ನಗರವು 1850 ರ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಗುಲಾಮ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿತು,<ref>{{cite web |url=http://www.masshist.org/longroad/01slavery/fsl.htm |title=Fugitive Slave Law |accessdate=2009-05-02 |publisher=The Massachusetts Historical Society |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027215133/http://www.masshist.org/longroad/01slavery/fsl.htm |url-status=dead }}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಬರ್ನ್ಸ್ ಫುಜಿಟಿವ್ ಸ್ಲೇವ್ ಕ್ಲಾಸ್ ನಂತರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಪಿಯರ್ಸ್ರವರ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರಮುಖವಾದದು.<ref>{{cite web |url=http://www.masshist.org/longroad/01slavery/burns.htm |title=The "Trial" of Anthony Burns |accessdate=2009-05-02 |publisher=The Massachusetts Historical Society |archive-date=2017-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170922215411/http://www.masshist.org/longroad/01slavery/burns.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.suffolk.edu/16075.html |title=150th Anniversary of Anthony Burns Fugitive Slave Case |accessdate=2009-05-02 |date=2004-04-24 |publisher=Suffolk University |archive-date=2008-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080520121923/http://www.suffolk.edu/16075.html |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Scollay1880s.jpg|thumb|right|1880ರಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಲೇ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] 1822ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನಾಗರೀಕರು ಅದರ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಾದ "ದಿ ಟೌನ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್"ನ್ನು "ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್4, 1822ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನರು ನಗರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು.<ref name="city charter">{{cite book |url=https://archive.org/stream/bostononehundred02stat/bostononehundred02stat_djvu.txt |title=Boston: one hundred years a city |accessdate=2009-04-20 |format=TXT |author=State Street Trust Company; Walton Advertising and Printing Company |publisher=State Street Trust Company |location=Boston |volume=2 |year=1922}} </ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದು ನಗರವಾಗಿ ಅಂಗೀಕಾರವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 46,226 ರಷ್ಟಿತ್ತು , ಆದರೆ ಅದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ಮಾತ್ರ{{convert|4.7|sqmi|km2}}.<ref name="city charter"/> 1820ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಯೂರೋಪ್ ವಲಸೆಗಾರರಮೊದಲ ಆಗಮನದಿಂದ ನಗರದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೊಜನೆಯು ನಾಟಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ರು ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. 1850ರಷ್ಟರಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 35,000 ಐರಿಷ್ ಜನರು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref> {{cite web |url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/murder/peopleevents/p_immigrants.html |title=People & Events: Boston's Immigrant Population |year=2003 |publisher=WGBH/PBS Online (American Experience) |accessdate=2007-05-04}} </ref> 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್, ಜರ್ಮನ್ನರು ಲೆಬನರ, ಸಿರಿಯನ್ನರ<ref>{{cite web |url=http://www.archives.gov/genealogy/immigration/passenger-arrival.html |title=Immigration Records |publisher=The National Archives |accessdate=2009-01-07 |archive-date=2010-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100527220431/http://www.archives.gov/genealogy/immigration/passenger-arrival.html |url-status=dead }}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ರಷ್ಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಪೋಲಿಷ್ ಯೆಹೂದಿಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿದ್ದಾರೆ 19ನೇಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಬೆಳೆದವು-ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟೌನ್ ನಲ್ಲಿ ಐರಿಷ್‌ರು ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಿಯಾದ ಯೆಹೂದಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಐರಿಷ್ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನೂ ಸಹ ತಂದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಮುದಾಯವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯವಾಗಿದೆ,<ref> {{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Boston-People.html |title=Boston People |year=2007 |publisher=city-data.com |accessdate=2007-05-05}} </ref> ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದ ಐರಿಷ್ ರು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು - ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕರೆಂದರೆ ಕೆನೆಡೀಸ್, ಟಿಪ್ ಒ ನೀಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಎಫ್ ಫಿಟ್ಜೆರಾಲ್ಡ್.<ref name="US History"/> [[ಚಿತ್ರ:Haymarket Square.JPG|thumb|left|ಹೇಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್, 1909]] 1631 ಮತ್ತು 1890ರದ ನಡುವೆ ನಗರವು ಭೂಸುಧಾರಣೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಭೌತಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಯು ತಗ್ಗುನೆಲ, ಸಮತಟ್ಟಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಮತ್ತು ಬಂದರು ಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿ ಇರುವ ನೀರಿನ ಬಳಿ ಇರುವ ಖಾಲಿ ಜಾಗವನ್ನು ತುಂಬುವುದರಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಯಿತು<ref>{{cite web |url=http://www.iboston.org/rg/backbayImap.htm |title=The History of Land Fill in Boston |publisher=iBoston.org |year=2006 |accessdate=2006-01-09 |archive-date=2020-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201221030505/http://www.iboston.org/rg/backbayImap.htm |url-status=dead }}. ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ{{cite web |author=Howe, Jeffery |year=1996 |url=http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/bos_fill2.html |title=Boston: History of the Landfills |publisher=Boston College |accessdate=2007-04-30 |archive-date=2007-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070410073014/http://www.bc.edu/bc_org/avp/cas/fnart/fa267/bos_fill2.html |url-status=dead }}</ref> - "ಗುಡ್ಡಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಸಣ್ಣ ಕೊಲ್ಲಿಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು" ಎಂಬ ವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸುಧಾರಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. 1807ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ , ಬೀಕನ್ ಹಿಲ್‌ನ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು 50-ಎಕರೆ20 [[ha]]) ಗಿರಣಿ ಕೊಳವನ್ನು ತುಂಬಲು ಬೀಕನ್ ಹಿಲ್‌ನ ಶಿಖರವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತುಇದು ನಂತರ [[ಹೇಮಾರ್ಕೆಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿತು. ಈಗಿನ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್ ತಗ್ಗಾದ ಬೀಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಮ್ಮಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಭೂಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿ, ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ , ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಟೌನ್ನ ಭಾಗಗಳ ಗಣನೀಯ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. 872ರ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆಂಕಿಯ ಅನಾಹುತದ ನಂತರ, ಜಲಾವೃತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕೆಲಸಗಾರರು ಹಳೇ ಕಟ್ಟಡದ ತುಂಡು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದರು. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಾಂತದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 600 ಎಕರೆ (2.4&nbsp;km²) ಯಷ್ಟು ಸ್ಥಳವನ್ನು ನೀಡ್ಯಾಮ್ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ತಂದ ರೈಲು ಜಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಸಿದರು. ನಗರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ (1804), ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್ (1836), ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ (1868), ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ (ಈಗಿನ ಮತ್ತಾಪನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ನ ಒಂದು ಭಾಗ) (1870), ಬ್ರಿಗ್ಟನ್ (ಈಗಿನ ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್ ಕೂಡ ಸೇರಿ) (1874), ವೆಸ್ಟ್ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ (ಈಗಿನ ಜಮೈಕಾ ಮೈದಾನ ಹಾಗೂ ರೋಸ್ಲಿನ್‌ಡೇಲ್ ಕೂಡಾ ಸೇರಿವೆ) (1874), ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟೌನ್ (1874), ಮತ್ತು ಹೈಡ್ ಪಾರ್ಕ್ (1912).<ref>{{cite book |title=Historical Atlas of Massachusetts |page=37 |year=1991 |publisher=University of Massachusetts}}</ref><ref>{{cite book |last1=Holleran |first1=Michael |authorlink1= |last2= |first2= |authorlink2= |editor1-first= |editor1-last= |editor1-link= |others= |title=Boston's Changeful Times: Origins of Preservation and Planning in America |trans_title= |url=https://books.google.com/?id=j_L08ikdUrkC |archiveurl= |archivedate= |accessdate=August 22, 2010 |type= |edition= |series= |volume= |date= |year=2001 |month= |origyear= |publisher=[[The Johns Hopkins University Press]] |location= |isbn=0-8018-6644-8 |oclc= |doi= |id= |page=Pg. 41 |pages= |at= |trans_chapter= |chapter=Problems with Change |chapterurl=https://books.google.com/books?id=j_L08ikdUrkC&lpg=PA41&ots=29xS9xlq3c&pg=PA39#v=onepage&f=false |quote= |ref= |bibcode= |laysummary= |laydate= |separator= |postscript= |lastauthoramp=}}</ref> ಜೊತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಾದ ಬ್ರೂಕ್‍ಲಿನ್, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್,<ref>{{cite news |title=BOSTON'S ANNEXATION SCHEMES.; PROPOSAL TO ABSORB CAMBRIDGE AND OTHER NEAR-BY TOWNS |author=Staff writer |first= |last= |authorlink= |url=http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C05E1DC1F39E233A25754C2A9659C94639ED7CF |agency= |newspaper=[[ದ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]] |publisher= |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=March 26, 1892, Wednesday |page=11 |pages= |at= |accessdate=August 21, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615075143/http://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9C05E1DC1F39E233A25754C2A9659C94639ED7CF |archivedate=ಜೂನ್ 15, 2011 |ref= |url-status=bot: unknown }}</ref> ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸಿಯಾ <ref>{{cite news |title=Has the time for Chelsea's annexation to Boston come? The Hub hasn't grown since 1912, and something has to follow that beleaguered community's receivership |author= |first=Michael |last=Rezendes |authorlink= |url=http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/59275776.html?FMT=ABS&date=Oct%2013,%201991 |agency= |newspaper= |publisher=The Boston Globe |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=October 13, 1991 |page=80 |pages= |at= |accessdate=August 22, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513235801/http://pqasb.pqarchiver.com/boston/access/59275776.html?FMT=ABS&date=Oct%2013,%201991 |archivedate=ಮೇ 13, 2011 |ref= |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Flynn offers to annex Chelsea |first=Andrea |last=Estes |author=Ed Cafasso |authorlink= |url=http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/69025902.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Sep+9%2C+1991&author=ANDREA+ESTES+and+ED+CAFASSO&pub=Boston+Herald&edition=&startpage=001&desc=Flynn+offers+to+annex+Chelsea |agency= |newspaper=[[Boston Herald]] |publisher= |location= |isbn= |issn= |oclc= |pmid= |pmd= |bibcode= |doi= |id= |date=September 9, 1991 |page=1 |pages= |at= |accessdate=August 22, 2010 |language= |trans_title= |quote= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110513235559/http://pqasb.pqarchiver.com/bostonherald/access/69025902.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&date=Sep+9%2C+1991&author=ANDREA+ESTES+and+ED+CAFASSO&pub=Boston+Herald&edition=&startpage=001&desc=Flynn+offers+to+annex+Chelsea |archivedate=ಮೇ 13, 2011 |ref= |url-status=dead }}</ref> ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿಲ್ಲ. [[ಚಿತ್ರ:Government Center Boston vista.jpg|thumb|right|ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಪ್ಲಾಝಾ, 1999|link=Special:FilePath/Government_Center_Boston_vista.jpg]] 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ , ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಹಳೆಯವಾದ ಕಾರಣ, ವ್ಯಾಪಾರವು ಕಡಿಮೆ ಕೂಲಿ ದೊರೆಯುವ ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮುಖ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.<ref name="history"/> 1957ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಬಿಆರ್‌ಎ)ದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಅನೇಕ ನಗರ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಟ್ಟಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ಬಿಆರ್‌ಎ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯ ಸಮಿಪದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ವ್ಯಾಪಕವಾದ ನಾಶಕ್ಕೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಬೊಬ್ಬೆಯ ಮೂಲಕ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.<ref>{{cite news |author=Collins, Monica |url=http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2005/08/07/born_again/ |title=Born Again |publisher=The Boston Globe |date=August 7, 2005 |accessdate=2007-05-08 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165937/http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2005/08/07/born_again/ |url-status=dead}}</ref> ಬಿಆರ್‌ಎ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೇಂದ್ರದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನೊಳಗೊಂಡಂತೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನ ತನ್ನ ನಗರ ಪುನರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಮರು ಮೌಲ್ಯ ಮಾಪನ ಮಾಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿತು. 1965ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಎಂಬ ಮೊದಲ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. 1953ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ತನ್ನ ಅದ್ವಿತೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಈ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವು ಈಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿದ್ದು, 1990ರಲ್ಲಿ ಜೀಜರ್-ಗಿಬ್ಸನ್ ಸಮುದಾಯ ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿತು.<ref> ರೊಯೆಸ್ನರ್, ಜೇನ್. "ಎ ಡೀಸೆಂಟ್ ಪ್ಲೇಸ್ ಟು ಲೀವ್: ಕೊಲಂಬಿಯಾದಿಂದ ಹಾರ್ಬರ್ಟ್ ಪಾಯಿಂಟ್ – ಎ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಹಿಸ್ಟರಿ", ಬೋಸ್ಟನ್: ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, c2000. Cf. ಪು. 80, "ದಿ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೆಂಟರ್: ದಿ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಹೆಲ್ತ್ ಸೆಂಟರ್ ಇನ್ ದಿ ಕಂಟ್ರಿ". </ref> [[ಚಿತ್ರ:JFK library Stitch Crop.jpg|thumb|left|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನ್ನೆಡಿ ಲೈಬ್ರರಿ, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ, 2007]] ತನ್ನ 30ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದ ನಂತರ ನಗರವು 1970ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಚೇತರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಡಿತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬ್ಯಾಕ್ ಕೊಲ್ಲಿ ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದೊಡ್ಡ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ 1980 ರ ಮಧ್ಯದ ವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಗ್ನೇಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ನಂತರ ) ಗಗನ ಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದ್ದು 500 ಅಡಿಗಿಂತಲೂ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಬೆತ್ ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ಡೀಕೊನೆಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಗಾಮ್ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಯಂತಹ ಅನೇಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ರೋಗಿಗಳ ಕಾಳಜಿಯ ಮೂಲಕ ದೇಶವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆ, ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಂರಕ್ಷಣಾಲಯದಂತಹ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1974ರಲ್ಲಿ ನಗರವು ಅಸಮರ್ಪಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು, ಇದು 1970 ರ ಮಧ್ಯದವರೆಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಸಾಚರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 1984ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್, ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಕಾರನಿಗೆ ವಹಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಅದು ಕುಸಿದಿದ್ದ ಹಾಗು ಭಯಾನಕ ಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಪುನರ್ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿಮಾಣದ ಮೂಲಕ ಹಾರ್ಬರ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅಪಾರ್ಟ್ ಮೆಂಟ್ ಎಂಬ ಆಕರ್ಷಿತ ಮಿಶ್ರಿತ-ಆದಾಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಇದನ್ನು 1988ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ 1990ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರಿತ-ಆದಾಯವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿದ ಮೊದಲ ಫೇಡರಲ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ 1992ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಗೊಂಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದ ಯೋಜನೆಗಳಾದ HUD HOPE VIಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="Roessner"> Cf. ರೊಯೆಸ್ನರ್, ಪು.293. "ದಿ ಹೋಪ್ ವಿಐ ಹೌಸಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ, ಇನ್‌ಸ್ಪೈರ್ಡ್ ಇನ್ ಪಾರ್ಟ್ ಬೈ ದಿ ಸಕ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಪಾಯಿಂಟ್, ವಾಸ್ ಕ್ರಿಯೇಟೆಡ್ ಬೈ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಶನ್ ಪಾಸ್ಡ್ ಬೈ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಇನ್ 1992." </ref> [[ಚಿತ್ರ:North End, Boston.jpg|thumb|right|ಇದು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತು.<ref>[93]</ref>]] 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ಬೌದ್ಧಿಕ, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು. ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು,<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/articles/2005/04/15/atlantic_148_year_institution_leaving_city/ |title=Atlantic, 148-year institution, leaving city |author=Feeney, Mark; Mehegan, David |date=April 15, 2005 |publisher=The Boston Globe |accessdate=2007-03-31 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303221240/http://www.boston.com/news/local/articles/2005/04/15/atlantic_148_year_institution_leaving_city/ |url-status=dead}}</ref> ಇದು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ ಟೈಮ್ಸ್'' ನಿಂದ ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿ ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್'' ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಫ್ಲೀಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಇದನ್ನು 2004ರಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಲೊಟ್-ಮೂಲದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಧಾರಿತ ಇಲಾಖಾ ಗೊದಾಮುಗಳಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಮಾರ್ಷ ಮತ್ತು ಫೈಲೆನ್ ಗಳೆರಡನ್ನೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ ಆಧಾರಿತ ಮೇಸಿ ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 1990ರಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ದರಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಅರ್ಧಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಕೆಳದರ್ಜೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.<ref name="Heudorfer"/> ಜೀವನದ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದ್ದರಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜಿವನ ವೆಚ್ಚ ನಡೆಸುವ ನಗರವಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.infoplease.com/ipa/A0883960.html |title=Cost of Living Index for Selected U.S. Cities, 2005 |accessdate=2009-05-02 |work=Information Please Database |publisher=Pearson Education |year=2007}}</ref> 2008 ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ನಡೆಸುವ 143 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ 99ನೇ ನಗರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಅಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.citymayors.com/features/cost_survey.html |title=Cost of living – The world's most expensive big cities |accessdate=2009-05-02 |date=2008-07-28 |publisher=City Mayors}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ತನ್ನ ದುಂದು ವೆಚ್ಚದ ದರಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿದರೂ, 2009ರಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಜೀವನಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 215 ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು 35ನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref name="quality of living"/> == ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ == [[ಚಿತ್ರ:Boston Landsat.jpg|thumb|left|ನಾಸಾದ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಸ್ಯಾಟ್ 3 ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ತೆಗೆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಬಣ್ಣದ ಚಿತ್ರ|link=Special:FilePath/Boston_Landsat.jpg]] ಮೊದಲು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಆಧಾರಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂದ್ರವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜನಗಣತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ಟೀರ್ಣವು 89.6&nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳು (232.1&nbsp;km²)—48.4&nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (125.4&nbsp;km²) (54.0%) ಭೂಮಿ ಮತ್ತು 41.2&nbsp;ಚದುರ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು (106.7&nbsp;km²) (46.0%) ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ದೇಶ'ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನ ನಿಬಿಡತೆಯ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ದೊಡ್ಡ ನಗರ'ಗಳ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲ.<ref>ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ, ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ, ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ ನಂತರದಲ್ಲಿ. ಹಲವಾರು ನಗರಗಳು, ಅವೆಂದರೆs ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಪ್ಯಾಟರ್ಸನ್, ದೊಡ್ಡ ನಗರದ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟಾನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.</ref> ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಂದ ವಿರಳವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಇದನ್ನು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೊರಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ ನಗರಗಳು 600,000 ಜನರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಕೇವಲ ಸಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ಕೊ ಕಡಿಮೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ಸುತ್ತಲೂ "ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್" ಸೀಮೆಯಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಸೀಮಾರೇಖೆ ಆಗಿದ್ದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳೆಂದರೆ, ವಿನ್‌ಥ್ರೋಪ್, ರಿವರ್, ಚೆಲ್ಸೆಯ, ಎವರೆತ್, ಸೊಮರ್‌ವಿಲೆ, ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ವಾಟೆರ್‌ಟವ್ನ್, ನ್ಯೂಟನ್, ಬ್ರೂಕ್‌ಲೈನ್, ನೀಧಮ್, ಡೆಧಮ್, ಕಾಂಟನ್, ಮಿಲ್ಟನ್, ಮತ್ತು ಕ್ವಿನ್ಸಿ. ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ವಾಟರ್‌‌ಟವ್ನ್, ಮತ್ತು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಟವ್ನ್‌ನಿಂದ ಖಚಿತವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಕ್ರಿಯೇಷನಲ್ ಏರಿಯಾ (BHINRA) ಗಳಿದ್ದು, ಇವು ನಗರದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಫ್ ದ್ವೀಪ, ಗಲ್ಲೋಪ್ಸ್ ದ್ವೀಪ, ಬೃಹತ್ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ಹಸಿರು ದ್ವೀಪ, ಚಿಕ್ಕ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ಚಿಕ್ಕ ಕಾಫ್ ದ್ವೀಪ, ಉದ್ದನೆಯ ದ್ವೀಪ, ಲವೆಲ್ಸ್ ದ್ವೀಪ, ಮಧ್ಯದ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ನಿಕ್ಸೆಸ್ ಮೇಟ್, ಹೊರಗಿನ ಬ್ರೆವ್‌ಸ್ಟರ್ ದ್ವೀಪ, ರೈನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಡ್ ದ್ವೀಪ, ಶಗ್ ರಾಕ್ಸ್, ಸ್ಪೆಕ್ಟಾಕಲ್ ದ್ವೀಪ, ದಿ ಗ್ರೇವ್ಸ್, ಮತ್ತು ಥೋಮ್‌ಸನ್ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ನೆಪೋನ್‌ಸೆಟ್ ನದಿಯು, ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮತ್ತು ಕ್ವಿನ್ಸಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಮಿಲ್ಟನ್ ಪಟ್ಟಣಗಳ ನಡುವೆ ಸರಿಹದ್ದನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.massbike.org/bikeways/neponset/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-02 |archive-date=2004-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040203163520/http://www.massbike.org/bikeways/neponset/ |url-status=dead }}</ref> ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ನದಿಯು, ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಚೆಲ್ಸೆಯ ಮತ್ತು ಎವೆರೆತ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಚೆಲ್ಸೆಯ ಕ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಹರ್ಬರ್‌ಗಳು ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಸಮರ್ಪಕ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.topozone.com/map.asp?lat=42.35833&lon=-71.06028 |title=Kings Chapel Burying Ground, USGS Boston South (MA) Topo Map |publisher=TopoZone |year=2006 |accessdate=2007-04-29}}</ref> ಲೋಗನ್ ಅಂತರ್‌ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಅಧಿಕೃತ ಎತ್ತರವು, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಮೇಲಕ್ಕೆ 19&nbsp;ಅಡಿ (5.8&nbsp;ಮೀ) ಇದೆ.<ref>{{cite web |title=Elevation data – Boston |url={{Gnis3|617565}} |year=2007 |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2007-02-19}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ತುದಿಯು ಬೆಲೆವ್ಯು ಹಿಲ್‌ ಆಗಿದ್ದು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 330&nbsp;ಆದಿ (101&nbsp;ಮೀ) ಎತ್ತರವಿದೆ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ತುದಿ ಎಂದರೆ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ.<ref>{{cite peakbagger | pid = 6759 | name = Bellevue Hill, Massachusetts | accessdate = 2007-03-21}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:USA 09562 Boston Luca Galuzzi 2007.jpg|thumb|right|ಚರ್ಚ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಸ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ.ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉದ್ದನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಟವರ್ ಮತ್ತು 111 ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ಅವೆನ್ಯೂ.]] ಬಹುತೇಕ ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳನ್ನು ಮರುಪಡೆದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ—ಈ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೂರು ಮೂಲ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗಿದ್ದು, "ಮೂರುಪರ್ವತಗಳ ಗುಂಪನ್ನು", ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ಮೂಲ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ—ಬೇಕೊನ್ ಪರ್ವತ—ಮಾತ್ರ ಭಾಗಶಃ ಶಿಥಿಲವಾಗದೆ ಉಳಿದಿದೆ; ಇದರ ಎತ್ತರದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ಕತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯಕೆಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆ ಅಂಥಸ್ತಿನ ಇಟ್ತಿಗೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಆದರೆ ಬಹುತೇಕ ಪುರಾತನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಪೆಡರಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ಆಧುನಿಕ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಡಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರವಾಗಿವೆ, ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಕಾರದ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ‌ಯಲ್ಲಿ, ಇವು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಮೈಲಿಗಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಂದರೆ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ, ಕೋಪ್ಲೆ ಸ್ಕ್ವಯರ್, ನ್ಯೂಬರಿ ಬೀದಿ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್'ನ ಎರಡು ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಾದ— ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರ ಮತ್ತು ಪ್ರುಡನಿಷಿಯಲ್ ಕೇಂದ್ರ.<ref>{{cite web |url=http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=101045 |title=Boston Skyscrapers |publisher=Emporis.com |year=2005 |accessdate=2005-05-15 |archive-date=2005-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050403234147/http://www.emporis.com/en/wm/ci/?id=101045 |url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Newbury Street, Boston.jpg|thumb|left|ನ್ಯೂಬರಿ ರಸ್ತೆ, ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ನೈಬರ್‌ಹುಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ]] ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರದ ಹತ್ತಿರ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಾತಾವರಣ ಮುನ್ಸೂಚಕ ದೀಪಗೃಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಳೇ ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಕಟ್ಟಡ ಇದೆ—ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ದ್ವೀಪದ ಬೆಳಕು ವಾತಾವರಣದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ: "ನಿಶ್ಚಲವಾದ ನೀಲಿಯು, ನಿರ್ಮಲ ನೋಟವನ್ನು; ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ನೀಲಿಯು, ಮೋಡಕವಿದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು; ನಿಧ್ಚಲ ಕೆಂಪು, ಮಳೆ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು; ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೆಂಪು, ಮಂಜು ಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು" ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. (ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಕೆಂಪು ಬದಲಾಗಿ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಪಂದ್ಯವು ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.) ಒಂಟಿ-ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಗಳ ಮತ್ತು ಮರದ/ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಬಹು-ಕುಟುಂಬದ ಸಾಲಿನ ಮನೆಗಳ ನಡುವೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಚದುರಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್-ಯುಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.southendhistoricalsociety.org/about.htm |title=About the SEHS |publisher=South End Historical Society |year=2007 |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2007-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070222103817/http://www.southendhistoricalsociety.org/about.htm |url-status=dead }}</ref> ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಜೊತೆಗೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಟೆರಿ/ಸುರಂಗಗಳ (CA/T) ಯೋಜನೆಯು (ಅಥವಾ "ಬಿಗ್ ಡಿಗ್")ಗಳು ವಿಶೇಷ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಭೀರಿವೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಂಪಡೆದ ಅಸ್ಥಿರ ಭೂಮಿಯು ಸುರಂಗದ ಯೋಜನೆಗಳಿ’ಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ತಂದೊಡ್ಡಿದೆ. ಡೌನ್‌ಟವ್ನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, CA/T ಯೋಜನೆಯು ವಿಕಟವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಆರ್ಟೆರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹೊಸಾ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳ ಸುಸಂಘಟನೆಗೆ ಅನುಕೂಲಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Boston common 20060619.jpg|thumb|right|ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಸ್ಕೈವಾಕ್‌ನಿಂದ ಕಾಣಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ಬೋಸ್ಟನ್, ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರದ 50ನೆಯ ಮಹಡಿಯಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಇದೆ<ref>[116]</ref>]] ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್, ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಬೆಕಾನ್ ಪರ್ವತದ ಹತ್ತಿರದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.celebrateboston.com/sites/boston-common.htm |title=Boston Common |year=2006 |publisher=CelebrateBoston.com |accessdate=2007-02-19}}</ref> ಹತ್ತಿರದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನವನದ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಪೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟೆಡ್‌ ರವರಿಂದ ನಗರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯುವಂತೆ ವಿನ್ಯಾಸಿಸಿದ ಸರಣಿಯಾದ, ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾದ ಜಮೈಕ ಕೊಳವು, ನಗರದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಉದ್ಯಾನವನ, ಇದು ಸಹ ಎಮೆರಾಲ್ಡ್ ನೆಕ್ಲೆಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಾನವವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾದ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಮೃಗಾಲಯದ ತಾಣವು ಸಹ ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/parks/emerald/Franklin_Park.asp |title=Franklin Park |year=2007 |publisher=City of Boston |accessdate=2007-04-28}}</ref> ಮತ್ತೊಂದು ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಾನವನ ಎಸ್ಪ್ಲೆನಾಡೆಯು, ಚಾರ್ಲೆ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿದೆ. ಹಾತ್ಚ್ ಶೆಲ್, ಇದು ಒಂದು ಹೊರಾಂಗಣ ಗಾನಗೋಷ್ಠಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿದ್ದು, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯ ಸಮತಲ ಪ್ರದೇಶದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಇತರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಚುಗಳು ಕ್ಯಾಸಲ್ ದ್ವೀಪದ ಹತ್ತಿರ (BHINRA) ಭಾಗವಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಈಗ ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ); ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ; ಮತ್ತು ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ಹಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌, ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್ ನದಿ ತೀರಗಳಲ್ಲಿವೆ. === ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು === {{Main|Neighborhoods in Boston}} ತರತರಹದ ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ವಿಪುಲತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಕೆಲವುಸಲ "ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಣ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ 21 ಅಧಿಕೃತ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳಿವೆ.<ref>ಅಧಿಕೃತ ಬೋಸ್ಟನ್ ನೈಬರ್ಹುಡ್ಸ್ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ [http://www.cityofboston.gov/neighborhoods/default.asp ].</ref> ಈ ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದವು: ಆಲ್ಸ್‌ಟೊನ್/ಬ್ರೈಟೊನ್, ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ, ಬೇ ಗ್ರಾಮ, ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ಪಟ್ಟಣ, ಚೈನಾ ಪಟ್ಟಣ/ಲೆಧರ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್, ಡೌನ್‌‌ಟೌನ್/ಪಿನಾನ್ಸಿಯಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೆನ್‌‌ವೇ/ಕೆನ್‌ಮೋರ್, ಹೈಡ್‌ ಪಾರ್ಕ್, ಜಮೈಕಾ ಪ್ಲೈನ್, ಮಟ್ಟಪಾನ್, ಮಿಸನ್ ಹಿಲ್, ಉತ್ತರ ತುದಿ, ರೋಸ್‌ಲಿಂಡಾಲೆ, ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿ. === ಹವಾಗುಣ === ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಹಜವಾಗಿ ಭೂಖಂಡದ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅದರ ಕರಾವಳಿಯ ಜಾಗದ ಕಾರಣ ಕಡಲಿನ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ದಕ್ಷಿಣದಿಕ್ಕಿನ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಈ ಹವಾಗುಣವನ್ನು ತೇವವಾದ ಭೂಖಂಡದ ಅಥವಾ ತೇವವಾದ ಸಬ್‌ಟ್ರೋಪಿಕಲ್ (ಕಡಿಮೆ ಉಷ್ಣವಲಯದ) (ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೊಪೆನ್ ''ಡಿಪ'' , ''ಸಿಪ'' ) ಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಬೇಸಿಗೆಗಾಲಗಳು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ, ಮಳೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ತೇವವಾಗಿ ಇರುತ್ತವೆ, ಅದೇರೀತಿ ಚಳಿಗಾಲಗಳು ತಂಪಾಗಿ, ಗಾಳಿಬೀಸುವಿಕೆಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಮಂಜಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ವಸಂತ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಗಾಳಿಯ ದಿಕ್ಕು ಮತ್ತು ಧಾರೆಯ ಪ್ರವಾಹದ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಬಹಳ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸಮುದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬೀಸುವ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವ ಗಾಳಿಯ ವಿಧಾನಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿ, ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:USA Massachusetts Boston Foliage.jpg|thumb|left|ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಆಕಾಶ ರೇಖೆ, ಹಾಗೂ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಾಗಿರುವ ಎಲೆಗೊಂಚಲುಗಳು]] ಅಲ್ಪ ಉಷ್ಣಾಂಶ ದೊಂದಿಗೆ {{convert|73.9|F|1}}, ಅತಿ ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ ತಿಂಗಳು ಜುಲೈ. ಅಲ್ಪ ದೊಂದಿಗೆ {{convert|29.3|F|1}}, ಅತಿ ತಣ್ಣನೆಯ ತಿಂಗಳು ಜನವರಿ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ {{convert|90|°F|0}} ಹೇರುವ ಮತ್ತು ಚಳೀಗಾಲದಲ್ಲಿ {{convert|10|°F|0}} ಕೆಳಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅವಧಿಗಳು ಅಸಾಧಾರಣ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ವಿಸ್ತಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 14ದಿನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿನ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref name="NCDC"/> ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಬ್‌ಝೀರೊ ರೀಡಿಂಗ್ ಜನವರಿ 22, 2005ರಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Boston Extremes"/> ತೀವ್ರತೆಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು {{convert|−18|to|104|°F|°C|0}}, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪೆಬ್ರವರಿ 9, 1934 ಮತ್ತು ಜುಲೈ 4, 1911 ರಂದು, ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Boston Extremes"/> ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಾನಗಳು ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕದ ಮೇಲಿವೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳನ್ನು ಮಧ್ಯಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚು ಹಿಮ ಮತ್ತು ಮಳೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಈಶಾನ್ಯಮಾರುತಗಳ ಹವಾಮಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಗರವು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಒಲವುತೋರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/arts/film/weather.asp |title=Weather |year=2007 |publisher=City of Boston Film Bureau |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2013-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130201010317/http://www.cityofboston.gov/arts/film/weather.asp |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಮಬೀಳುವಿಕೆ {{convert|42.5|in|mm|sigfig=3}} ಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರವು ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಳೆಬೀಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸರಾಸರಿಸುತ್ತದೆ {{convert|41.8|in|cm|0}}. ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಗರದಿಂದ ದೂರಹೋದಂತೆ (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ)-ಸಾಗರದ ಬೆಚ್ಚಗಿರಿಸುವ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ದೂರ ಹೋದಂತೆ, ಹಿಮಪಾತವು ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.city-data.com/states/Massachusetts-Climate.html |title=Massachusetts – Climate |year=2005 |publisher=city-data.com (Thomson Gale) |accessdate=2007-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218201716/http://www.city-data.com/states/Massachusetts-Climate.html |archive-date=2007-02-18 |url-status=dead }}</ref> ಬಹುತೇಕ ಹಿಮಪಾತವು ಡಿಸೆಂಬಾರ್‌ದಿಂದ ಮಾರ್ಚ್ ಅವರೆಗೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಮಪಾತವಿರುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಮೇ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಿಮವು ವಿರಳವಾಗುತ್ತದೆ.<ref> {{cite web |url=http://www.intellicast.com/Almanac/Northeast/May/ |title=May in the Northeast |year=2003 |publisher=Intellicast.com |accessdate=2007-04-29 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/weather/articles/2005/10/30/snowstorm_packs_october_surprise/ |author=Wangsness, Lisa |title=Snowstorm packs October surprise |date=October 30, 2005 |publisher=The Boston Globe |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234717/http://www.boston.com/news/weather/articles/2005/10/30/snowstorm_packs_october_surprise/ |url-status=dead }}</ref> ದಟ್ಟವಾದ ಮಂಜು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆಗಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಬಿರುಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಚಂಡಮಾರುತವು ಪ್ರಾಂತವನ್ನು ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶರ್ತ್ಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ. ಉತ್ತರ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕದೊಂದಿಗಿನ ಇದರ ನೆಲೆಯ ಕಾರಣ, ನಗರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸನುದ್ರದ ತಂಗಾಳಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಕಾಲದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಆಗ ನೀರಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ತೀರಾ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ತೀರದಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣಾಂಶಗಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮೈಲಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅತಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಕೆಲವುಸಲ ಮದ್ಯಾಹ್ನದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಉಷ್ಣಾಂಶವು ಅತಿ ಕೆಳಮಟ್ಟಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/sea_breeze_keep.html |author=Ryan, Andrew |title=Sea breeze keeps Boston 25 degrees cooler while others swelter |date=July 11, 2007 |publisher=The Boston Globe |accessdate=2009-03-31 |archive-date=2013-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107051159/http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/sea_breeze_keep.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2008/06/boston_sea_bree.html |author=Ryan, Andrew |title=Boston sea breeze drops temperature 20 degrees in 20 minutes |date=June 9, 2008 |work=[[The Boston Globe]] |accessdate=2009-03-31 |archive-date=2014-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413184438/http://www.boston.com/news/local/breaking_news/2008/06/boston_sea_bree.html |url-status=dead }}</ref> ಮೇ ದಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವರೆಗೂ, ನಗರವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಬಣವಾಗುವ ಗುಡುಗು ಮಿಂಚುಗಳ ಚಂಡಮಾರುತಗಳ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತದೆ; ಈ ರೀತಿಯ ಉಲ್ಬಣ ಪರಿಣಾಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಭರ್ಜರಿ ಆಲಿಕಲ್ಲಿನ ಸುರಿಮಳೆ, ಹಾನಿಮಾಡುವ ಗಾಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಜಡಿಮಳೆಗಳು ತೊಜೆಗೂಡುತ್ತವೆ. ಅದಾಗ್ಯೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಕೇಂದ್ರಭಾಗಗಳು ಯಾವತ್ತೂ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ತುಪಾನಿಗೆ ಸಿಲುಕಲಿಲ್ಲ, ನಗರವು ತುಪಾನಿನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹಾನಿಮಾಡುವ ಚಂಡಮಾರುತಗಳು ನಗರದ ಉತ್ತರ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. {{-}} {{Boston weatherbox}} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{Historical populations|type=USA | 1722|10567 | 1765|15520 | 1790|18320 | 1800|24937 | 1810|33787 | 1820|43298 | 1830|61392 | 1840|93383 | 1850|136881 | 1860|177840 | 1870|250526 | 1880|362839 | 1890|448477 | 1900|560892 | 1910|670585 | 1920|748060 | 1930|781188 | 1940|770816 | 1950|801444 | 1960|697197 | 1970|641071 | 1980|562994 | 1990|574283 | 2000|589141 | 2009*|645169 |footnote=Source:<ref>{{Cite web|url=http://www.census.gov/popest/cities/tables/SUB-EST2009-01.csv |title=Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places Over 100,000, Ranked by July 1, 2009 Population: April 1, 2000 to July 1, 2009|publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> }} 2000 ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಪ್ರಕಾರ {{GR|2}} 589,141 ಜನರು, 239,528 ಮನೆಗಳು, ಮತ್ತು 115,212 ಕುಟುಂಬಗಳು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಒಂದು ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 12,166 ಜನರಷ್ಟಿತ್ತು (4,697/km²). ಪ್ರಮುಖ ಯುಎಸ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ <ref>ಸಾಂದ್ರತೆ 250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ನಗರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ</ref> ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯು ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರಗಳೆಂದರೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] ಮತ್ತು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಮಾತ್ರ.{{citation needed|October 2010|Former reference was for 1990, which is out of date|date=October 2010}} ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 5,203ರಷ್ಟು (622.3/km²) ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆಯಿರುವ 251,935 ವಸತಿ ಘಟಕಗಳಿವೆ. 2009ರ ಯು.ಎಸ್. ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂದಾಜು 645,169,<ref name="City population"/>, ಇದು 2000ದ ಜನಗಣತಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು 8.7% ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ವಾರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ದಿನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 1.2&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಕೆಲಸ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯದ ಕಾಳಜಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸುವುದರಿಂದ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr96-1.pdf |format=PDF |title=Boston's Population Doubles – Every Day |publisher=Boston Redevelopment Authority — Insight Reports |month=December |year=1996 |accessdate=2007-02-24 |archive-date=2007-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322202925/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr96-1.pdf |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಶೇ. 19.8ರಷ್ಟಿತ್ತು, 18 ರಿಂದ 24 ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 16.2ರಷ್ಟಿದ್ದರು, 25 ರಿಂದ 44 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 35.8ರಷ್ಟಿದ್ದರು ಮತ್ತು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು ಶೇ. 10.4ರಷ್ಟಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯದ ವಯಸ್ಸು 31 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ 100 ಮಂದಿ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ 92.8 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. 18 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕೂಮೀರಿದ ವಯಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿ 100 ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ 90.2 ಪುರುಷರಿದ್ದರು. ನಗರದಲ್ಲಿ 239,528 ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 22.7 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳು 18 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಶೇ. 27.4 ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ಜೋಡಿಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶೇ. 16.4 ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ಗಂಡಂದಿರನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಹಾಗೂ ಶೇ. 51.9 ಜನರಿಗೆ ಕುಟುಂಬಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಶೇ. 37.1 ಕುಟುಂಬಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ ಶೇ. 9.1ರಷ್ಟು 65 ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನರು ಒಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರಾಸರಿ ಗೃಹ ಸಮುಚ್ಚಯದ ಅಳತೆ 2.31ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಅಳತೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ 3.17ರಷ್ಟಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Boston income donut.png|thumb|left|2000ದಲ್ಲಿ ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಗ್ರೂಪ್‌ನಿಂದ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರತಿಶತ ಆದಾಯ. ಗೆರೆಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಗಡಿರೇಖೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಮನೆಯೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $39,629 ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವು $44,151 ಆಗಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಪುರುಷರ ಆದಾಯ $37,435 ಮಹಿಳೆಯ ಆದಾಯ $32,421 ಆಗಿದೆ. ನಗರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತಲಾ ಆದಾಯ 23,353 ಡಾಲರ್ ಇತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 19.5% ನಷ್ಟು ಮತ್ತು 15.3% ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಡತನದ ಸೀಮಾರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದರು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ, 18ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುವವರು 25.6% ಮತ್ತು 65ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಬಡತನರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವವರು ಸುಮಾರು 18.2% .<ref name="census3">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=16000US2507000&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP3&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |title=Boston city, Massachusetts—DP-3. Profile of Selected Economic Characteristics: 2000 |year=2000 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=2007-05-04 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212043714/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-geo_id=16000US2507000&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP3&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-_lang=en&-redoLog=false&-_sse=on |url-status=dead }}</ref> 1950ರಿಂದ ವೈಟ್ ಫ್ಲೈಟ್ ಸಂಗತಿಯಲ್ಲಿ, ಬಿಳಿಯರ ಸಂಖೆಯ್ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ 2000ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಮೈನಾರಿಟಿ-ಮೆಜಾರಿಟಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾಗಿ, 2006ರ ಜನಗಣತಿಯ ಅಂದಾಜು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಬಿಳಿಯರು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bestplaces.net/city/Boston_MA-PEOPLE-52507000010.aspx |title=Boston, Massachusetts |publisher=Sperling's BestPlaces |year=2008 |accessdate=2008-04-06}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/news/local/articles/2008/08/03/majority_minority_no_more/|publisher=boston.com|title=Majority-minority no more?|accessdate=2009-11-30|first=Michael|last=Jonas|date=2008-08-03|archive-date=2011-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514000506/http://www.boston.com/news/local/articles/2008/08/03/majority_minority_no_more/|url-status=dead}}</ref> ಇಸವಿ 2006-2008 ಅವಧಿಯ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಷಾರ್ಲೆಟ್‌ನ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಂಶವು ಕೆಳಕಂಡಂತಿತ್ತು: * ಬಿಳಿಯರು: 56.3% (ಹಿಸ್ಪಾನಿಕೇತರ ಬಿ: 50.6%) * ಕರಿಯರು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು: 23.5% * ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು: 0.4% * ಏಷಿಯನ್ನರು: 8.2% * ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಪ್ರಶಾಂತ ಸಾಗರ ದ್ವೀಪದವರು: 0.1% * ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು: 8.5% * ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಾಂಗಗಳು: 3.1% * ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು (ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದವರಾಗಿರಬಹುದು): 16.1% ಐರಿಶ್ ಮೂಲದ ಜನರ ಗುಂಪು ನಗರದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಆಗಿದೆ, 15.8% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ 8.3% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದವರು 6.4% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ ಇನ್ನೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು ಆಗಿದೆ,<ref name="census2">{{cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-context=qt&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-CONTEXT=qt&-tree_id=402&-redoLog=true&-all_geo_types=N&-geo_id=16000US2507000&-search_results=01000US&-_sse=on&-format=&-_lang=en |title=Boston city, Massachusetts—DP-2, Profile of Selected Social Characteristics: 2000 |year=2000 |publisher=United States Census Bureau |accessdate=2007-05-04 |archive-date=2020-02-12 |archive-url=https://archive.today/20200212043836/http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?_bm=y&-context=qt&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP2&-ds_name=DEC_2000_SF3_U&-CONTEXT=qt&-tree_id=402&-redoLog=true&-all_geo_types=N&-geo_id=16000US2507000&-search_results=01000US&-_sse=on&-format=&-_lang=en |url-status=dead }}</ref> ಅದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಜನರು ಹೈಶಿಯಾನ್ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಂತಹ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಇತ್ತೀಚಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವಿಯೆಟ್ನಾಂ ಮೂಲದ ಜನರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದೆ ಜಮೈಕಾ ಮೈದಾನದಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ರೊಸ್ಲಿಂಡೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡಾ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಅಂದಾಜು 21,000 ಯಹೂದಿಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 22 ಯಹೂದಿಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳಿವೆ.<ref name="jewestimates">{{cite web|url=http://www.jewishdatabank.org/ajyb/ajy-2003.pdf|title=Jewish Population in the United States 2002|publisher=Center for Judaic Studies and Contemporary Jewish Life|accessdate=2010-01-04}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/25025_2000.asp|title=County Membership Report|publisher=The Association of Religion Data Archives|accessdate=2010-01-04|archive-date=2010-04-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20100413100748/http://www.thearda.com/mapsReports/reports/counties/25025_2000.asp|url-status=dead}}</ref> ಇತರೆ ಪಂಗಡಗಳಾದ ಬ್ರೂಕ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟೌನ್‌ಗಳು ಅಂದಾಜಾಗಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.<ref name="jewestimates"/> === ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆ === {{Main|Boston Accent}} "ಬೋಸ್ಟನ್ ಭಾಷಾಘಾತವು" ಯು.ಎಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆನೆಡಿಯವರ ಉಚ್ಚರಣೆಯಂತೆ ಇರುವ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ಬರಹವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bostonbehindthescenes.com/boston-accent |title=Inside the Boston Accent Podcast |accessdate=2009-05-02 |last=Weiss |first=Adam |date=2007-03-26 |publisher=Boston Behind the Scenes |archive-date=2013-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130218093603/http://www.bostonbehindthescenes.com/boston-accent |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಒಂದು ನಾನ್-ರೋಟಿಕ್(ಉಚ್ಚಾರ ಘಾತ ಗುಂಪು) (ಅಂದರೆ, ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ವರೆಗೂ ಉಚ್ಚಾರಾಂಶದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ "ಆರ್" ಶಬ್ದವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು "ವಿಶಾಲವಾದ ಎ"ಯನ್ನು ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ "ಎರಡೂ" "bahth" ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.slate.com/id/2176404 |title=Ben Affleck's Boston in Gone Baby Gone |accessdate=2009-05-02 |work=Slate Magazine |publisher=The Washington Post Company |date=2007-10-22 |last=Keefe |first=Patrick Radden}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯು ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉಪಭಾಷೆಯ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಪ್ರಪ್ಪೆ", ಇದರ ಅರ್ಥ "ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್‌ದೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್" (ಇತರ ಮಿಲ್ಕ್‌ಶೇಕ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ).<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/frappe |title=Frappe &#124; Define Frappe at Dictionary.com |publisher=Dictionary.reference.com |date= |accessdate=2010-05-13}}</ref> ಉಚ್ಚಾರ ಘಾತವು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಈಸ್ಟ್ ಆಂಗ್ಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಲಿಂಕೋಲ್ನ್‌ಶೈರ್‌ನ ನಾನ್-ರೋಟಿಕ್ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bu.edu/mfeldman/Boston/tok.html |title=Boston Globe Online / Living &#124; Arts / Tok of the town |publisher=Bu.edu |date=1995-12-31 |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021184502/http://www.bu.edu/mfeldman/Boston/tok.html |url-status=dead }}</ref> === ಅಪರಾಧಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:BPDHeadquarters.JPG|thumb|right|ಬೋಸ್ಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ]] ನಗರವು 1990ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ [[ಅಪರಾಧ|ಅಫರಾದಗಳಲ್ಲಿ]] ಗಣನೀಯ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ ದಶಮಾನದ ಅವದಿಯಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಧಾರಣಿ ಅಥವಾ ಅಂತಹವನ್ನು, ಯುವಕರು ದುಷ್ಟ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಸೇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ನೆರೆಯ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಚ್‌ನ ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗಗಳ ಸಹಭಾಗಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹಾಗು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಯವಾದಿ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನ್ಯಾಯವಾದಿ'ಗಳ ಕಛೇರಿಗಳಿಂದದ ಅಹಿಂಸೆಗೆ ಮನ್ನಣೆಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು "ಬೋಸ್ಟನ್ ಪವಾಡಕ್ಕೆ" ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಗರದಲ್ಲಿನ ಕೊಲೆಗಳು 1990ರಲ್ಲಿನ 152 ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ (100,000 ಜನರಿಗೆ 26.5 ಕೊಲೆಯ ಧಾರಣಿಯಿಂದ) 1999ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 31 ಸಂಖ್ಯೆಗೆ (ಸಂಖ್ಯೆಯ ಧಾರಣಿಯು 100,000 ಜನರಿಗೆ 5.26 ) ಇಳಿದವು, ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಸಹ ಚಿಕ್ಕವಯಸ್ಸಿನವರಲ್ಲ.<ref name="End of a Miracle">{{cite web |author=Winship, Christopher |month=March |year=2002 |url=http://www.wjh.harvard.edu/soc/faculty/winship/End_of_a_Miracle.pdf |format=PDF |title=End of a Miracle? |publisher=Harvard University |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2012-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120522063733/http://www.wjh.harvard.edu/soc/faculty/winship/End_of_a_Miracle.pdf |url-status=dead }}</ref> ಏನೇ ಆದರೂ, 21ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ವಾರ್ಷಿಕ ಕೊಲೆಯ ಎಣಿಕೆಯು ಮೊದಲಿನ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 50% ನಷ್ಟು ಏರುಪೇರಾಗಿ, 2002ರಲ್ಲಿ 60 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು, ಮುಂದೆ 2003ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 39, 2004ರಲ್ಲಿ 64 ಮತ್ತು 2005ರಲ್ಲಿ 75 ಕೊಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. 1990ರಲ್ಲು ದಾಖಲಾದ ಕೊಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಸಮೀಪಿಸದಿದ್ದರೂ, ಕೊಲೆಯ ಧಾರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಉನ್ಮಾದಗಳು ಬಹುತೇಕ ಬೋಸ್ಟನ್ನರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪೋಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ತನ್ನ ರೀತಿಯನ್ನು ಮರುಮೌಲ್ಯೀಕರಿಸಬೇಕಾ ಎಂಬುದರನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿವೆ.<ref name="End of a Miracle"/><ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/police/ore.asp |title=Boston Police Department's Monthly Crime Statistics |year=2005 |publisher=CityOfBoston.gov |accessdate=2007-02-19}}</ref><ref>{{cite web |url=http://boston.areaconnect.com/crime1.htm |title=Boston MA Crime Statistics (2004 – New Crime Data) |year=2007 |publisher=areaConnect.com |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2007-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070918061435/http://boston.areaconnect.com/crime1.htm |url-status=dead }}</ref> == ಆರ್ಥಿಕತೆ == {{See also|Greater Boston#Major companies|l1=Major companies in Greater Boston}} [[File:Boston Financial District skyline.jpg|thumb|left|ಬೋಸ್ಟನ್ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಾಣಿಸುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹಣಕಾಸು ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೃಶ್ಯNor'easter ]] ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು, ನಗರದ ಅರ್ಥಿಕತೆಗೆ ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಂದಾಜು $4.8 ಬಿಲಿಯನ್ ಒಂತಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ, ನಗರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತದ ಆರ್ಥಿಕತೆಮೇಲೆ ಪ್ರಾಧಾನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr97-2.pdf |format=PDF |title=Leadership Through Innovation: The History of Boston's Economy |year=2003 |publisher=Boston Redevelopment Authority |accessdate=2007-04-18 |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613235943/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications//pdr97-2.pdf |url-status=dead }}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಶಾಲೆಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲದೆ, ಅವು ನಗರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ಅನೇಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ತಾಂತ್ರಿಕ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ತವರಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜೈವಿಕತಂತ್ರಜ್ಞಾನ|ಜೈವಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ]] ಮುಖ್ಯ ಚಟುವಟಿಕಾ ಕೆಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್ (ಜೈವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ) ಸಮೂಹವನ್ನಾಗಿ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಮಿಲ್ಕನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/business/ticker/2009/05/milken_report_h.html|title=Milken report: The Hub is still tops in life sciences|accessdate=2009-08-25|publisher=Boston Globe|date=2009-05-19|archive-date=2009-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523105412/http://www.boston.com/business/ticker/2009/05/milken_report_h.html|url-status=dead}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಂಡವಾಳ ನಿಶ್ಚಲ ಮೊತ್ತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ನಗರಗಳ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ನಿಂದ ಸಹ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.ssti.org/Digest/Tables/022006t.htm |title=Top 100 NIH Cities |year=2004 |publisher=SSTI.org |accessdate=2007-02-19 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224151548/https://ssti.org/Digest/Tables/022006t.htm |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Boston economy chart.png|thumb|right|300px|ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಎನ್‌ಇಸಿಟಿಎ ಲೇಬರ್ ಫೋರ್ಸ್‌ನ ಹಂಚುವಿಕೆ, 2004 ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿಗಳು<ref>[197]</ref>]] ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೃಹತ್ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. 2004ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸಿಗಳು $7.9&nbsp;ಬಿಲಿಯನ್‌ನ್ನು ವೆಚ್ಚಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಗರವನ್ನು ದೇಶದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಹತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು.<ref name="economy"/> ರಾಜ್ಯದ ರಾಹದಾನಿಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್‌'ನ ಸ್ಥಾನದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಂಯುಕ್ತ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ, ಕಾನುನಿನ ಮತ್ತು ಸರಕಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ತಾಣವು, ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.<ref name="economy"/> ನಗರವು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರತೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ಸಹ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯದ ಖಗೋಳಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಪುರಾತನ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯ ಬಂದರು ಆಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.massport.com/ports/about_histo.html |title=About the Port – History |year=2007 |publisher=Massport |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070702080554/http://www.massport.com/ports/about_histo.html |url-status=dead }}</ref> ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂದರೆ [[ಹಣಕಾಸು ಸೇವೆಗಳು|ಆರ್ಥಿಕ ಸೇವೆಗಳು]], ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಫಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು [[ವಿಮೆ]].<ref name="economy"/> ಬೋಸ್ಟನ್-ಆಧಾರದ ನಂಬಿಕೆಯ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿಕೆಗಳು, 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಫಂಡ್‌‌ಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯಾಗಲು ನೆರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಉತ್ತಮ ಆರ್ಥಿಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ. ನಗರವು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಸಾವರಿನ್ ಬ್ಯಾಂಕ್‌‌ಗಳಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವು ಸಹ ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಸಾಹಸ ಬಂಡವಾಳದ ಕೇಂದ್ರವು ಹೌದು. ಆಸ್ತಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣಿತಿಸುವ ಸ್ಟೇಟ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಸಹ, ಅದರ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವನ್ನು ನಗರದಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ. 2008ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಆರ್ಥಿಕ ಒಲಯದಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕಾಗಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ 10 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.investopedia.com/articles/financialcareers/top-10-financial-career-cities.asp|title=Top 10 Cities For A Career In Finance |publisher=Investopedia.com |date=|accessdate=2010-05-13}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ಮುದ್ರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟನೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವು ಸಹ ಹೌದು— ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್-ಸೆಂಟ್. ಮಾರ್ಟಿನ್'ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಬೆಕೋನ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್, ಮತ್ತು ಲಿಟಿಲ್, ಬ್ರವ್ನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಪನಿಗಳ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾವ್‌ಟನ್ ಮಿಫ್‌ಲಿನ್ ಸಹ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ನಗಾದಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಪಿಯರ್‌ಸನ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಪ್ರಕಾಶನಾ ಘಟಕಗಳು ಸಹ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ನಲ್ಲಿನ ನೂರಾರು ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೂಗವನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ನಗರವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ವೆಸ್‌ಷನ್ (ಸಮ್ಮೇಲನ) ಕೇಂದ್ರಗಳ ತವರಾಗಿದೆ—ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಯಲ್ಲಿನ ಹೈನ್ಸ್ ಕನ್ವೆಸ್‌ಷನ್ ಸೆಂಟರ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್‌ ನಲ್ಲಿನ ಸೀಪೋರ್ಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್ ಆಂಡ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಷನ್ ಸೆಂಟರ್. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕನ್ವೆನ್‌ಷನ್ ಕೇಂದ್ರವಾದ, ಬೇಸೈಡ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋ ಸೆಂಟರ್‌ನ್ನು ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು, ಆದರೆ 2009ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಕರನ್-ಜೆನ್ನಿಸೊನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಹಕ್ಕು ರದ್ದಾಗುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ಲೊರಿಡಾ-ಆಧಾರಿತ ಭೂ ಸೊತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆ, LNR/CMAT ಇದನ್ನು ಕರೀದಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಕೂಡಲೇ, ಮಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಆವರಣ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅವರಿಂದ ಸ್ತಿರಾಸ್ಥಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite news | author=Forry, Ed | url=http://www.dotnews.com/2009/umass-boston-seeks-buy-bayside-expo | title=UMass-Boston seeks to buy Bayside Expo; Motley says no plans for dorms | work=The Dorchester Reporter | date=December 16, 2009}}</ref><ref>{{cite news | author=Anderson, Hil | url=http://www.tradeshowexecutive.com/news_online_main.asp?id=894 | title=Boston’s Bayside Expo Site Sold to University | work=Trade Show Executive News | date=January 2010 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ನಗರದ ಒಳಗೇ ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಲಿಬರ್ಟಿ ಮ್ಯೂಚ್ಯುಲ್ ಇನ್ಸುರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ, ಜಿಲ್ಲೆಟ್ (ಈಗ ಪ್ರೊಕ್ಟೆರ್ & ಗ್ಯಾಂಬಲ್‌ರ ಒದೇತನದಲ್ಲಿ), ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್. ಅಲ್ಲದೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸಮಾಲೋಚಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ಸಲ್ಟಿಂಗ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಬೈನ್ & ಕಂಪನಿ, ಹಾಗು ಖಾಸಗಿ ಈಕ್ವಿಟಿ ಗ್ರೂಪ್ ಬೈನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್‌ಗಳ ತವರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=https://www.bcg.com/about/overview/our-history |title=This is BCG—History—1963 |publisher=The Boston Consulting Group |year=2007 |accessdate=2007-06-22}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್-ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ದಿ ಯಾಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಫಿತ ಜಾಲಬಂಧದಂತೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಹೊರ ಒಲಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾರ್ಗ 128ನ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು,<ref>{{cite web |url=http://www.city-data.com/world-cities/Boston-Economy.html |title=Cities of the World – Boston Economy |publisher=city-data.com |year=2007 |accessdate=2007-04-28}}</ref> ಇದು ಪ್ರಾಂತದ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಕೈಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಂದ್ರದಂದೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಇದರ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ (ನಾಗರಿಕ) ಪ್ರಾಂತಗಳು 191,700 ಹೈ-ಟೆಕ್ ಹುದ್ದೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ನಾಲ್ಕನೇ-ದೊಡ್ಡ ಸೈಬರ್‌ಸಿಟಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. ಕೇವಲ ಎನ್‌ವೈಸಿ ಮೆಟ್ರೊ, ಡಿಸಿ ಮೆಟ್ರೊ, ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾನ್ ವ್ಯಾಲಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೈ-ಟೆಕ್ ಒಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.bizjournals.com/atlanta/stories/2008/06/23/daily21.html?jst=b_ln_hl|title=AeA ranks Atlanta 10th-largest U.S. cybercity |publisher=Bizjournals.com|date=2008-06-24 |accessdate=2010-05-13}}</ref> $363 ಬಿಲಿಯನ್ ಒಳಗೊಂಡು, ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರನೆ-ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="pricewater">{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2|title=Global city GDP rankings 2008-2025|publisher=Pricewaterhouse Coopers|accessdate=20 November 2009|archive-date=13 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110513194342/https://www.ukmediacentre.pwc.com/Content/Detail.asp?ReleaseID=3421&NewsAreaID=2|url-status=dead}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ಲಾಫ್‌ಬರೋಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ 2004ರ ಅಧ್ಯಯನ ತಂಡದಿಂದ "ಆರಂಭದ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ನಗರ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091002193341/http://www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb146.html |date=2009-10-02 }}, GaWC, ಲಾಫ್‌ಬರಫ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ</ref> [[ಚಿತ್ರ:Boston Twilight Panorama 3.jpg|thumb|center|700px|ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಿಂದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಆಕಾಶ ರೇಖೆ]] == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == {{Main|Culture in Boston}} {{See also|Annual events in Boston|List of arts organizations in Boston|Sites of interest in Boston}} [[ಚಿತ್ರ:Boston Symphony Hall from the south.jpg|thumb|right|ಸಿಂಪೊನಿ ಹಾಲ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಂಪೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಹಾಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಾಪ್ಸ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಮನೆ]] ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ರೇಟರ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಎಂಬ-ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರ ವಲ್ಲದ ಪೂರ್ವ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಕ್ಸೆಂಟ್ನ ಆಡುಭಾಷೆ, ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ, ಲವಣ ಮತ್ತು ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐರಿಷ್ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಭೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ತನ್ನದೇ ಆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸ್ಲಾಂಗ್ ಎಂಬುವ ಹೊಸ ಪದನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2008/05/25/my_word/ |title=Wicked good Bostonisms come, and mostly go |accessdate=2009-05-02 |last=Baker |first=Billy |date=2008-05-25 |work=The Boston Globe |publisher=Boston.com |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304040320/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2008/05/25/my_word/ |url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Faneuil Hall Boston Massachusetts.JPG|thumb|left|upright|ಫೆನೆಯುಲ್ ಹಾಲ್, ಫ್ರೀಡಂ ಟ್ರೈಲ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಾಣ, ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ "ದಿ ಕ್ರೇಡಲ್ ಆಫ್ ಲಿಬರ್ಟಿ" ಎಂದು ಕೂಡಾ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಮೇರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು<ref>[222]</ref>]] ನಗರವು ಹಲವಾರು ಅಲಂಕೃತ ಥಿಯೇಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಲರ್ ಮೆಜೆಸ್ಟಿಕ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಪೆರಾ ಹೌಸ್, ಸಿಟಿ ಪರ್ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್, ದಿ ಕಲೋನಿಯಲ್ ಥಿಯೇಟರ್, ಹಾಗೂ ದಿ ಆರ್ಫಿಯಂ ಥಿಯೇಟರ್. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಿಂಪತಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ಯಾಲೆಟ್, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅರ್ಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಲಿರಿಕ್ ಒಪೆರಾ ಕಂಪನಿ, ಒಪೆರಾ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮತ್ತು ಹ್ಯಾಂಡೆಲ್ ಮತ್ತು ಹೇಡನ್ ಸೊಸೈಟಿ (ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಂಗೀತ ಕೂಟ) ನಗರವು ಸಮಕಾಲೀನ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಿಂದಿನ ದಿನ ನಡೆಯುವ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟೊಫರ್ ಕೊಲಂಬಸ್ ವಾಟರ್‌ಫ್ರಾಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಡೆಯುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಂತರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಉತ್ತರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಬೇಸಿಗೆ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಜುಲೈ ನಾಲ್ಕರಂದು ನಡೆಯುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಾರ ಪೂರ್ತಿ ನಡೆಯುವ ಬಂದರು ಉತ್ಸವಗಳು<ref>{{cite web |url=http://www.bostonharborfest.com/about/index.html |title=About Boston Harborfest! |publisher=Boston Harborfest |date=January 15, 2007 |accessdate=2007-03-31| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203104540/http://www.bostonharborfest.com/about/index.html| archivedate = February 3, 2007}}</ref> ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಂಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಪಟಾಕಿಗಳ ಸಂಬ್ರಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.july4th.org/generaleventinfo/faqs/ |title=General Event Information – Frequently Asked Questions |publisher=Boston 4 Celebrations Foundation |year=2007 |accessdate=2007-04-29| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070329115436/http://www.july4th.org/generaleventinfo/faqs/| archivedate = March 29, 2007}}</ref> ಅಮೇರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನಗರವು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾರ್ಕ್ನ ಭಾಗವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಫ್ರೀಡಮ್ ಟ್ರೈಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕೆಂಪು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಒಂದು ಸಾಲಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಫೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ ಸ್ಟೆವಾರ್ಟ್ ಗಾರ್ಡನರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ನಗರವು ಅನೇಕ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ಇನ್ ಸ್ಟಿಟೂಟ್ ಆಫ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ ಯಿಂದ ಸೀಪೋರ್ಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಡಿಲ್ಲರ್‌ಸ್ಕೊಫಿಡಿಯೊ + ರೆನ್‌ಫ್ರೋರಿಂದ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡ ನೂತನ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನಡಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅಥೇನಿಯಂ (ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸ್ವತಂತ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು),<ref>{{cite web |url=http://www.bostonathenaeum.org/general.html |title=General Information: Introduction and History |publisher=Boston Athenæum |year=2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070408074540/http://bostonathenaeum.org/general.html| archivedate = April 8, 2007}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮಕ್ಕಳ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಬುಲ್ ಮತ್ತು ಫಿಂಚ್ ಪಬ್ (ಇದರ ಕಟ್ಟಡವು ದೂರದರ್ಶನದ ಶೋ ''ಚೀಯರ್ಸ್'' ನಿಂದ ಪರಿಚಿತ), ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮುಂತಾದವು ನಗರದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Quincy Market, Boston, USA.jpg|thumb|right|ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ದೊಡ್ಡ ಫೆನುಯಿಲ್ ಹಾಲ್ ಹಬ್ಬದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ]] ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹಾರ್ಡ್ ಕೋರ್ ಪಂಕ್ ಎಂಬ ಸಂಗೀತದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಗೀತ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯವಾದ ಕಾಣಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ (''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್ ನೋಡಿರಿ'' ). ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳು 1990ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ಥರ್ಡ್ ವೇವ್ ಸ್ಕಾ ಮತ್ತು ಸ್ಕಾ ಪುಂಕ್ ದೃಶ್ಯಗಳ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳನ್ನು ದಿ ಮೈಟಿ ಮೈಟಿ ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಆಲ್‌ಸ್ಟೊನಿಯನ್ಸ್ಎಂಬ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. 1980ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಡ್‌ಕೋರ್‌ನ ರಚನೆಯಾದ ''ದಿಸ್ ಈಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ನಾಟ್ ಎಲ್.ಎ.'' ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದಿ ಚಾನೆಲ್, ಬನ್‌ರಾಟ್ಟಿಯ ಆಲ್‌ಸ್ಟೋನ್, ಮತ್ತು ರಾಥ್‌ಸ್ಕೆಲ್ಲರ್, ನಂತಹ ರಾತ್ರಿ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪಂಕ್-ರಾಕ್ ವಾದ್ಯಮೇಳಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನ ವಾದ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಈಗ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇತ್ತಿಚೆಗಿನ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನೆಲಸಮವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಬದಲಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |author=Wardrop, Josh B. |url=http://www.panoramamagazine.com/panoramamagazine/articles/boston_rocks.aspx |title=A look at the Hub’s place in rock ’n’ roll history |date=September 25, 2006 |publisher=Panorama Magazine |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-12-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071223030159/http://www.panoramamagazine.com/panoramamagazine/articles/boston_rocks.aspx |url-status=dead }}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್‌ ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಆರ್ಚ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಸುಮಾರು 300 ಪಾದ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಹೋಲಿ ಕ್ರಾಸ್ (1875)ನ ಮೂಲವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಮಸ್ಸಾಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಿಕಲ್ ಡಯಾಸಿಸ್, ಸೇಂಟ್ ಪೌಲ್‌ನ ಕ್ಯಾಥೆಡ್ರಲ್ ಚರ್ಚ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಸುಮಾರು 200 ಸಭೆಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಎರಡು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ನಂಬಿಕೆಯುಳ್ಳವರು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ: ಬೀಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿರುವ ಯುನಿಟೇರಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲಿಸಂ, ಮದರ್ ಚರ್ಚ್ (1894)ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿ ಹೊಂದಿರುವಂತಹ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ಗಳು. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚು ಎಂದರೆ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಚಾಪೆಲ್, ನಗರದ ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ ಚರ್ಚ್, ಇದು 1686ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು 1785ರಲ್ಲಿ ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರವಾದರು. ಕ್ರಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (ಇದನ್ನು ಹಳೆಯ ಉತ್ತರ ಚರ್ಚ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು, 1723) ಬಿಟ್ಟರೆ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚುಗಳಿವೆ, ಅವೆಂದರೆ ಟ್ರಿನಿಟಿ ಚರ್ಚ್ (1733), ಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಚರ್ಚ್ (1809), ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಮೊದಲ ಫರ್ಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ (1630ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, 1868ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು), ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಚರ್ಚ್ (1874), ಮತ್ತು ಮಿಷನ್ ಹಿಲ್‌ನ ಬೆಸಿಲಿಕಾ ಅಂಡ್ ಶ್ರೈನ್ ಆಫ್ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ಪರ್ಪೆಚುಯಲ್ ಹೆಲ್ಪ್ (1878). == ಮಾಧ್ಯಮ == {{Main|Media in Boston}} [[ಚಿತ್ರ:CopleyNW07.JPG|thumb|left|ಕೊಪ್ಲೇ ಸ್ಕ್ವೇರ್, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿ, ಹಾಗೂ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ದಕ್ಷಿಣ ಚರ್ಚ್]] ''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್'' ( ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನಡೆಸಲ್ಪಡುವ) ಮತ್ತು ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ಇವೆರಡೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ದೈನಂದಿನ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ನಗರವು ''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪಿನಿಕ್ಸ್'' , ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮ್ಯಾಗಝಿನ್'' , ''ದಿ ಇಂಪ್ರಾಪರ್ ಬೊಸ್ಟೊನಿಯನ್'' , ''ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವೀಕ್ಲಿ ಡಿಗ್'' , ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಎಡಿಶನ್ ಆಫ್ ''ಮೆಟ್ರೊ'' ನಂತಹ ಇತರ ಪ್ರಕಾಶನಗಳನ್ನು ಹೊರತರುವ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯಾಗಿರುವ ದಿ ''ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಮಾನಿಟರ್'' , ಮೊದಲು ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಬಿತ್ತರಿಸಲ್ಪಡುವ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಇದು ನಿರಂತರ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮತ್ತು ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ 2009ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="csm-media">{{cite web|url=http://www.csmonitor.com/2009/0327/p09s01-coop.html|title=Editor's message about changes at the Monitor|date=March 27, 2009|publisher=[[Christian Science Monitor]]|accessdate=2009-07-13}}</ref> ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಗ್ಲೋಬ್ ನಗರದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಹೊರತಂದಿದೆ. ಟೀನ್ಸ್ ಇನ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ಅಥವಾ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ''ಟಿ.ಐ.'' ''ಪಿ.'' ಯನ್ನು ನಗರದ ಚಿಕ್ಕಮಕ್ಕಳೇ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದು , ಶಾಲಾ ವರ್ಷದ ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/writeboston/TIP.asp |title=WriteBoston – T.i.P |publisher=City of Boston |year=2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070207050847/http://www.cityofboston.gov/bra/writeboston/TIP.asp| archivedate = February 7, 2007}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನೊ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಸ್ಪಾನಿಷ್-ಭಾಷೆಯ ವಾರ್ತಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇರುವವೆಂದರೆ ''El ಪ್ಲಾನೆಟಾ'' (''ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೋನಿಕ್ಸ್'' ಒಡೆತನದ), ''El ಮುಂಡೋ'' , ಮತ್ತು ''ಸಾ ಸೆಮನ'' . ಲಾರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''ಸಿಗ್ಲೊ21'' ಕೂಡಾ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಬಾನುಲಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹನ್ನೊಂದನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.arbitron.com/radio_stations/mm001050.asp |title=Arbitron - Market Ranks and Schedule, 1–50 |publisher=Arbitron |year=Fall 2005 |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2007-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070710153242/http://www.arbitron.com/Radio_Stations/mm001050.asp |url-status=dead }}</ref> ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಎ‌ಎಮ್ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ಟಾಕ್ ರೇಡಿಯೊ ಡಬ್ಲುಆರ್‌ಕೆಒ 680 ಎ‌ಎಮ್, ಕ್ರೀಡೆ/ಮಾತು ಕೇಂದ್ರ ಡಬ್ಲುಇ‌ಇಐ 850 ಎ‌ಎಮ್, ಮತ್ತು ನ್ಯೂಸ್ ರೇಡಿಯೊ ಡಬ್ಲುಬಿಝಡ್ 1030 ಎ‌ಎಂ. ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಎಫ್‌ಎಂ ರೇಡಿಯೋ ಫಾರ್ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಎನ್‌ಪಿಆರ್ ಕೇಂದರಗಳಾದ ಡಬ್ಲುಬಿಯುಆರ್ ಹಾಗೂ ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಚ್. ಕಾಲೆಜು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ರೇಡಿಯೋ ಕೆಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲುಇಆರ್‌ಎಸ್ (ಎಮರ್ಸನ್), ಡಬ್ಲುಎಚ್‌ಆರ್‍‌ಬಿ (ಹಾರ್ವರ್ಡ್), ಡಬ್ಲುಯುಎಂ‌ಬಿ (ಯುಮಾಸ್ ಬೋಸ್ಟನ್), ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಬಿಆರ್ (ಎಮ್.ಐ.ಟಿ.), ಡಬ್ಲು‌ಝಡ್‌ಬಿಸಿ (ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್), ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಎಫ್‌ಒ (ಟಫ್ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಡಬ್ಲು‌ಬಿಆರ್‌ಎಸ್ (ಬ್ರಾಂಡೀಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಡಬ್ಲುಟಿಬಿಯು (ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ, ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಮಾತ್ರ), ಡಬ್ಲುಆರ್‌ಬಿಬಿ (ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ) ಮತ್ತು ಡಬ್ಲುಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎನ್ (ಕರ್ರಿ ಕಾಲೇಜ್) ಇವುಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ನ್ಯೂ ಹ್ಯಾಂಪೆರ್ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ದೂರದರ್ಶನವು ಡಿಎಮ್‌ಎ, ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |title=DMA Listing |year=2006 |publisher=Nielsen Media |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2006-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060517010320/http://www.nielsenmedia.com/DMAs.html |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ಗಳೆಂದರೆ ಅಮೇರಿಕನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಇದರಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲು‌ಬಿಝಡ್ 4 ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಸೋದರ ಸಂಸ್ಥೆ ಡಬ್ಲುಎಸ್‌ಬಿಕೆ 38 (ಮೊದಲು ಸಿಬಿಎಸ್ ಜೊತೆಗೆ, ನಂತರ ಸ್ವಂತಂತ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು), ಡಬ್ಲುಸಿವಿಬಿ 5 (ಎಬಿಸಿ), ಡಬ್ಲುಎಚ್‌ಡಿಎಚ್ 7 (ಎನ್‌ಬಿಸಿ), ಡಬ್ಲುಎಫ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಟಿ 25 (ಫಾಕ್ಸ್), ಡಬ್ಲುಯುಎನ್‌ಐ 27 (ಯೂನಿವಿಶನ್), ಡಬ್ಲುಝಡ್‌ಎಮ್‌ವೈ 50 (ಮೈನೆಟ್ವರ್ಕ್‌ಟಿವಿ), ಮತ್ತು ಡಬ್ಲು‌ಎಲ್‌ವಿಐ 56 (ದಿ ಸಿಡಬ್ಲು) ಕೂಡಾ ಸೇರಿವೆ. ಪಿಬಿಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾತರಾಗಿದ್ದು ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಕ್ಸ್ 44ನ್ನು ನಡೆಸುವಂತಹ ಡಬ್ಲುಜಿಬಿಎಚ್ 2ನ ಪಿಬಿಎಸ್ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು ತವರಾಗಿದೆ. ರೂಟ್ 128 ಕಾರಿಡಾರ್ ಅನ್ನೂ ಸೇರಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಮೀಟರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಧಮ್ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಟೌನ್ ಬಳಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bostonradio.org/route-128.html |title=The Route 128 tower complex |year=2007 |publisher=The Boston Radio Archives |accessdate=2007-04-28}}</ref> == ಕ್ರೀಡೆ == {{Main|Sports in Boston}} ಬೋಸ್ಟನ್‌ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 2010ರವರೆಗೆ ಈ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ 32 ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nesn.com/2010/04/who-is-the-greatest-boston-sports-legend-of-them-all.html |title=Who Is the Greatest Boston Sports Legend of Them All? |accessdate=2010-05-22 |date=2010-04-26 |last=Ortiz |first=Eric |publisher=[[New England Sports Network]] (NESN) }}{{Dead link|date=ಏಪ್ರಿಲ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Fenway park.jpg|thumb|upright|1989ರಲ್ಲಿ ಫೆನ್‌ವೇ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ]] 1901ರಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ರೆಡ್ ಸೊಕ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್ನ ಅಮೇರಿಕನ್ ಲೀಗ್ನ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ತನ್ನ ತವರು ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವಿಭಾಗದ ಫೆನ್‌ವೇ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೆನ್ ಮೊರ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಫೆನ್ ವೇ ಪಾರ್ಕ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. 1912ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ ಅಥವಾ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ನಾಲ್ಕು ವೃತ್ತಿಪರ ಕ್ರಿಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಬೇಸ್ ಬಾಲ್, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]], ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್, ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://sports.espn.go.com/travel/stadium/index?stadium=mlb_2764 |title=Fenway Park |accessdate=2009-04-01 |publisher=ESPN.com |archive-date=2009-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416214806/http://sports.espn.go.com/travel/stadium/index?stadium=mlb_2764 |url-status=dead}}</ref> 1903ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಯ, ಮೊದಲ ಪಂದ್ಯ ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ಈ ಸರಣಿಯು ಎ‌ಎಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ಮತ್ತು ಎನ್‌ಎಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಪಿಟ್ಸ್ ಬರ್ಗ್ ಪೈರೇಟ್ಸ್ಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.baseballhalloffame.org/news/article.jsp?ymd=20070219&content_id=780&vkey=hof_news |title=Hall of Fame third baseman led Boston to first AL pennant |accessdate=2009-04-01 |last=Abrams |first=Roger I. |date=2007-02-19 |publisher= National Baseball Hall of Fame and Museum| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070902113322/http://www.baseballhalloffame.org/news/article.jsp?ymd=20070219&content_id=780&vkey=hof_news| archivedate = September 2, 2007}}</ref><ref>{{cite web |url=http://mlb.mlb.com/NASApp/mlb/mlb/history/postseason/mlb_ws_recaps.jsp?feature=1903 |title=1903 World Series – Major League Baseball: World Series History |publisher=Major League Baseball at MLB.com |year=2007 |accessdate=2007-02-18 |archive-date=2006-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060827080714/http://mlb.mlb.com/NASApp/mlb/mlb/history/postseason/mlb_ws_recaps.jsp?feature=1903 |url-status=dead }} ದಯವಿಟ್ಟಿ ಗಮನಿಸಿ: ಇತರೆಯವಂತೆ ಈ ಮೂಲವನ್ನು, "ಪ್ರವಾಸಿಗಳ" ತಪ್ಪಾದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೌಲಿನ್ ರೆಫರೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 1903ರಲ್ಲಿ "ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪಿಲಿಗ್ರಿಮ್ಸ್" ಎಂದು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದ ಸುಧೀರ್ಘ ವರದಿಗಳು ಕಾಣದಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.baseball-almanac.com/articles/boston_pilgrims_story.shtml |title=The Boston Pilgrims Never Existed |author=Bill Nowlin |publisher=Baseball Almanac |year=2008 |accessdate=2008-04-03}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಪ್ರ ಪ್ರಥಮ ವೃತ್ತಿಪರ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡ ರೆಡ್ ಸ್ಟಾಕಿಂಗ್ಸ್, ಇದು 1871ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಲೀಗ್ನ ಅಂಗೀಕೃತ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1883ರ ವರೆಗೂ ತಂಡವು ಈ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು, 1911ರವರೆಗೆ ಬೀನ್‌ಈಟರ್ಸ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1912 ರಿಂದ ಮಿಲ್ವಾಕೀ ಗೆ ಬರುವವರೆಗೂ ನಂತರ 1952 ರವರೆಗೆ ಬ್ರೇವ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. 1966 ರವರೆಗೆ ಅವರು ಅಟ್ಲಾಂಟದಲ್ಲಿ ಅಟ್ಲಾಂಟ ಬ್ರೇವ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಆಡಿದರು.<ref>{{cite web |url=http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/ |title=Braves History |accessdate=2009-05-02 |publisher=MLB.com |archive-date=2013-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221162839/http://atlanta.braves.mlb.com/atl/history/ |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Fleet Center.jpg|thumb|left|upright|2004 ಫ್ಲೀಟ್‌ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯ, ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್‌ನ ಮೊದಲ ಹೆಸರು]] ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್ (ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಫ್ಲೀಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ಶಾವ್ ಮಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು) ಉತ್ತರ ವಲಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತವರು ಮನೆಯಾಗಿದೆ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲ್ಯಾಕ್ರೊಸ್ಸಿ ಲೀಗ್‌ನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ಲೇಸರ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು 2008ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಸಂಘದ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸೆಲಿಟಿಕ್ಸ್. ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ 18,624 ಜನರನ್ನು ಕೂರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಸ್ಥಳವಿದ್ದು, ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ 17,565 ರಷ್ಟು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಕೂರಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಿವೆ. ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ನ ಮೊದಲ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸದಸ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಮೂಲ ಆರು ಮತದಾನಹಕ್ಕುಗಳ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.rauzulusstreet.com/hockey/nhlhistory/nhlhistory.html |title=National Hockey League (NHL) Expansion History |accessdate=2009-04-01 |publisher=Rauzulu's Street |archive-date=2020-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111210104/http://www.rauzulusstreet.com/hockey/nhlhistory/nhlhistory.html |url-status=dead }}</ref> ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಸೆಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಸಂಘದ ಸ್ಥಾಪನಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು, ಎರಡು ಲೀಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ಎನ್‌ಬಿಎ ಆಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್ ಯಾವುದೇ ಎನ್‌ಬಿಎ ತಂಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದು, ತನ್ನ ಹದಿನೇಳು ವಿಜಯಗಳ ಮೂಲಕ ಇತರ ತಂಡಗಳಿಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.nba.com/history/finals/champions.html |title=NBA Finals: All-Time Champions |publisher=NBA |year=2007 |accessdate=2007-02-20}}</ref> ಆದರೆ ಅವರು 1971ರಿಂದ ಫಾಕ್ಸ್ ಬೊರೊ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ, 1960 ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪೇಟ್ರಿಯೋಟ್ಸ್ನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಪೇಟ್ರಿಯೋಟ್ಸ್ ಆಗಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ನ ಒಂದು ಅಂಗೀಕೃತ ಸದಸ್ಯ, 1970ರಲ್ಲಿ [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]]ನ್ನು ಸೇರಿತು. ತಂಡವು ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ನ್ನು 2001, 2003, ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಸಾರಿ ಗೆದ್ದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.patriots.com/history/index.cfm?ac=History |title=The History of the New England Patriots |publisher=New England Patriots |year=2007 |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2011-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519121830/http://www.patriots.com/history/index.cfm?ac=History |url-status=dead }}</ref> ಮೇಜರ್ ಲೀಗ್ ಸಾಸ್ನ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೆವಲೂಶನ್ನೊಂದಿಗೆ ಜಿಲ್ಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 2009 ರಚನೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಸರ್ನ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬ್ರೇಕರ್, ತಮ್ಮ ತವರಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಅಲ್‌ಸ್ಟನ್ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ.<ref name="breakers-wps">{{cite news|url=http://www.boston.com/sports/soccer/articles/2009/04/11/breakers_shoot_for_foothold_in_local_market/|title=Breakers shoot for foothold in local market|last=Springer|first=Shira|date=April 11, 2009|publisher=The Boston Globe|accessdate=2009-06-27|archive-date=2016-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303172549/http://www.boston.com/sports/soccer/articles/2009/04/11/breakers_shoot_for_foothold_in_local_market/|url-status=dead}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್‌‌ನ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಕಾಲೇಜ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿವೆ. ನಾಲ್ಕು ಎನ್‌ಸಿಎ‍ಎ ವಿಭಾಗ Iರ ಸದಸ್ಯರು ನಗರದ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ— ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ (ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಕೋಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್), ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಅಮೇರಿಕಾ ಈಸ್ಟ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್), ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಐವಿ ಲೀಗ್), ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (ಕಾಲೋನಿಯಲ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್). ನಾಲ್ಕರಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಕಾಲೇಜು ಮಾತ್ರವೇ ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಬೌಲ್ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಫುಟ್ ಬಾಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಸಬ್ ಡಿವಿಜನ್ನ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಮತ್ತು ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟ್ರನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಆದರೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಕಿ ಈಸ್ಟ್ ಸಭೆಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ; ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಸಿಎಸಿ ಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಹಾಕಿ ತಂಡಗಳು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ "ಬೀನ್‌ಪಾಟ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು-ತಂಡಗಳ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟವು ಟಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯ ಎರಡು ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |author=Bertagna, Joe |url=http://www.beanpothockey.com/tradition.html |title=The Beanpot At 50 – Still Inspiring and Still Growing |date=December 27, 2001 |publisher=Beanpot Hockey |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070525013326/http://www.beanpothockey.com/tradition.html |url-status=dead }}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ಅತ್ಯತ್ತಮ ಪಂದ್ಯವೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಮ್ಯಾರಥಾನ್, ಇದು ಹೊಪ್ಕಿನ್‌ಟನ್ ನಿಂದ ಬ್ಯಾಕ್ ಬೆ ನಲ್ಲಿರುವ ಕೊಪ್ಲಿ ಸ್ಕ್ವೆರ್ ನವರಗಿನ 26.2ಮೈಲ್ ಓಟವಾಗಿದ್ದು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಓಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bostonmarathon.org/BostonMarathon/RaceFacts.asp |title=B.A.A. Boston Marathon Race Facts |year=2007 |publisher=Boston Athletic Association |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2007-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070418015010/http://www.bostonmarathon.org/BostonMarathon/RaceFacts.asp |url-status=dead }}</ref> ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ದೇಶ ಭಕ್ತರ ದಿನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಾವಾಗಲೂ 11:05 AMಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ರೆಡ್ ಸೊಕ್ಸ್ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ಪಂದ್ಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಏಕೈಕ ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಬಿ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.redsoxconnection.com/patriotsday.html |title=Patriots’ Day and the Red Sox |year=2007 |publisher=Red Sox Connection |accessdate=2007-04-29}}</ref> ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ನಡೆಯುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹೆಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ರೆಗಟ್ಟಾ ಎಂಬ ದೋಣಿ ನಡೆಸುವ ಪಂದ್ಯ. [[ಚಿತ್ರ:PruGoSox.jpg|thumb|right|2007 ವಿಶ್ವ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಸಜ್ಜಾಗಿರುವ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರ. 4–0 ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಗೆಲುವುಪಡೆದ ರೆಡ್‌ಸಾಕ್ಸ್]] {| class="wikitable" |- ! ಕ್ಲಬ್‌ ! ಲೀಗ್‌‌ ! ಕ್ರೀಡೆ ! ಸ್ಥಳ ! ಸ್ಥಾಪನೆ ! ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ರುಯಿನ್ಸ್ | ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್ | ಹಾಕಿ | ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್ | 1924 | 5 ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆ ಕಪ್ಸ್ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೆಲ್ಟಿಕ್ಸ್ | ಎನ್‌ಬಿಎ | ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್‌ | ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್ | 1946 | 17 ಎನ್‌ಬಿಎ ಟೈಟಲ್ಸ್ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ಬೋಸ್ಟನ್ ರೆಡ್ ಸಾಕ್ಸ್‌ | ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಬಿ | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | ಫೆನ್ವೇ ಪಾರ್ಕ್ | 1901 | 7 ವರ್ಲ್ಡ್ ಸೀರೀಸ್ ಟೈಟಲ್ಸ್<br />12 ಎ‌ಎಲ್ ಪೆನೆಂಟ್ಸ್ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾಟ್ಸ್ | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]] | ಫುಟ್ಬಾಲ್‌ | ಜಿಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | 1960 | 3 ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ ಟೈಟಲ್ಸ್<br />6 ಎ‌ಎಫ್‌ಸಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ಷಿಪ್ಸ್ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ | ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಸ್ | ಸಾಕರ್ | ಜಿಲೆಟ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | 1995 | 1 ಯು.ಎಸ್. ಓಪನ್ ಕಪ್<br /> 1 ಸೂಪರ್‌ಲಿಗಾ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ಲೇಝರ್ಸ್ | ಎನ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ | ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ <small>(ಇಂಡೋರ್)</small> | ಟಿಡಿ ಗಾರ್ಡನ್ | 2008 | ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ಬೋಸ್ಟನ್ ಬ್ರೇಕರ್ಸ್ | ಡಬ್ಲುಪಿಎಸ್ | ಸಾಕರ್ | ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | 2001 | ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ಬೋಸ್ಟನ್ ಕ್ಯನನ್ಸ್ | ಎಮ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ | ಲ್ಯಾಕ್ರೋಸ್ <small>(ಔಟ್‌ಡೋರ್)</small> | ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ | 2001 | ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ರಿಪ್ಟೈಡ್ | ಎನ್‌ಪಿಎಫ್ | ಸಾಫ್ಟ್‌ಬಾಲ್ | ಮಾರ್ಟಿನ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ಬಾಲ್ ಫೀಲ್ಡ್ | 2004 | 1 ಕೌಲೆಸ್ ಕಪ್ |- ! style="font-weight:normal;text-align:center"| ಬೋಸ್ಟನ್ ಡೆಮನ್ಸ್ | ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಲೀಗ್ | ಯುಎಸ್‌ಎ‌ಎಫ್‌ಎಲ್ | ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್‌ ನಿಯಮಗಳ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ | ಇಪ್‌ಸ್ವಿಚ್ ರಿವರ್ ಪಾರ್ಕ್ (ನಾರ್ತ್ ರೀಡಿಂಗ್) | 1997 | 2 USAFL Division One CHAMPIONS |} == ಸರ್ಕಾರ == {{See also|Boston City Hall|Boston Emergency Medical Services|Boston Finance Commission|Boston Fire Department|List of mayors of Boston|List of members of Boston City Council}} [[ಚಿತ್ರ:ThomasMenino.jpg|thumb|left|ಥಾಮಸ್ ಎಮ್.ಮೆನಿನೊ, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಈಗಿನ ಮೇಯರ್]] ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿದ, ಸಮರ್ಥ ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷ – ಮಂಡಳಿ ಸರಕಾರ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಬಹುಸಂಖ್ಯಾ ಮತದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಪೌರಸಭಾಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಥೋಮಸ್ ಮೆನಿನೊ. ಅವರು 1993ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಐದನೆಯ ಅವಧಿಗೆ 2009ರಲ್ಲಿ ಮರು ಆಯ್ಕೆ ಆಗಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದವರೆಂಬ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಪ್ರತೀ ಎರಡು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸ್ಥಾನಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರ ಬಹುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಮುಕ್ತ ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮತದಾರರು ಮುಕ್ತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮತಗಳ ವರೆಗೂ ಮತಚಲಾಯಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಮತವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೊತ್ತದ ಮತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಧ್ಯರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರ ಮಂಡಳಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದಲೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಗಳ ಶಾಲಾ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಪೌರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://boston.k12.ma.us/bps/bpsglance.asp#leadership |title=The Boston Public Schools at a Glance: School Committee |publisher=Boston Public Schools |date=March 14, 2007 |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070403011648/http://boston.k12.ma.us/bps/bpsglance.asp| archivedate = April 3, 2007}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾನ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಝೋನಿಂಗ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಫೀಲ್ಸ್ (ಪೌರಸಭಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಿಂದ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾದ ಏಳು-ಜನರ ಸಮಿತಿ) ಭೂಮಿ-ವಿನಿಯೋಗದ ಯೋಜನೆಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/isd/building/boa/pdfs/Zoning_Booklet.pdf |title=A Guide to the City of Boston's Zoning Board of Appeal Process |publisher=City of Boston |month=October |year=2000 |accessdate=2007-11-14 |format=PDF |archive-date=2007-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071126223413/http://www.cityofboston.gov/isd/building/boa/pdfs/Zoning_Booklet.pdf |url-status=dead }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Massachusetts State House frontal view.jpg|thumb|right|ದಿ ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಹೌಸ್, ಆಲಿವರ್ ವೆಂಡೆಲ್ ಹ್ಂಸ್, ಸೀನಿಯರ್. 1858ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಗ್ರಹ "ದಿ ಹಬ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೋಲಾರ್ ಸಿಸ್ಟಂ‌"ನಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ<ref ಹೆಸರು="ಅಡ್ಡಹೆಸರುಗಳು1">[281]</ref>|link=Special:FilePath/Massachusetts_State_House_frontal_view.jpg]] ನಗರ ಸರಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ, ಅನೇಕ ಆಯೋಗಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು— ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ವಿಭಾಗ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಆಯೋಗ, ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬಂದರು ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (ಮಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್)ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು—ಬೋಸ್ಟನ್ನರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ನ ರಾಜದಾನಿಯಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರವು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸರ್ಕಾರ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಹ್ನ್ ಎಪ್. ಕೆನೆಡಿ ಪೆಡರಲ್ ಆಫೀಸ್ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಥೋಮಸ್ ಪಿ. ಒ'ನೈಲ್ ಪೆಡರಲ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.gsa.gov/Portal/gsa/ep/channelView.do?pageTypeId=8199&channelPage=%2Fep%2Fchannel%2FgsaOverview.jsp&channelId=-14339 |title=Massachusetts Federal Buildings |date=February 1, 2007 |publisher=United States General Services Administration |accessdate=2007-04-29 |archive-date=2010-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715124225/http://www.gsa.gov/Portal/gsa/ep/channelView.do?pageTypeId=8199&channelPage=%2Fep%2Fchannel%2FgsaOverview.jsp&channelId=-14339 |url-status=dead }}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್, ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನ ಮೆಲ್ಮನವಿಯ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಲಯಗಳ ತವರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ; ಬೋಸ್ಟನ್, ಪೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ (ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್‌ನ ಮೊದಲ ಜಿಲ್ಲೆ). ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ, ಬೋಸ್ಟನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌'ನ 8ನೆಯ ಮತ್ತು 9ನೆಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.govtrack.us/congress/findyourreps.xpd?state=MA |title=Massachusetts's Representatives – Congressional District Maps |year=2007 |publisher=GovTrack.us |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212000116/http://www.govtrack.us/congress/findyourreps.xpd?state=MA |url-status=dead }}</ref> ಈ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 1998ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮೈಕ್ ಕಪ್ಯನೊ, ಮತ್ತು 2001ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸ್ಟೆಪೆನ್ ಲಿಂಚ್‌ರವರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇಬ್ಬರು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್‌, ರಾಜ್ಯ'ದ ಹಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಆದ ಜಾಹ್ನ್ ಕೆರ್ರಿಯವರು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದು, 1984ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್‌, ರಾಜ್ಯ'ದ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರು ಆದ ಸ್ಕಾಟ್ ಬ್ರವ್ನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರಾಗಿದ್ದು, ಇವರನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಸೆನೇಟರು ಟೆಡ್ ಕೆನೆಡಿಯವರ ಮರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭರ್ತಿಮಾಡಲು 2010ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು. {| class="wikitable" ! colspan = 6 | ಅಕ್ಟೋಬರ್ 15, 2008ರಂತೆ ಮತದಾರರ ನೊಂದಾವಣಿ<ref>{{cite web | title = 2008 ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ಪಾರ್ಟಿ ಎನ್‌ರೋಲ್ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್ | ಪ್ರಕಾಶಕರು = ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಎಲೆಕ್ಷನ್ ವಿಭಾಗ | format = PDF | accessdate = 2010-07-07 | url = http://www.sec.state.ma.us/ele/elepdf/st_county_town_enroll_breakdown_08.pdf | archive-date = 2012-10-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121017202605/http://www.sec.state.ma.us/ele/elepdf/st_county_town_enroll_breakdown_08.pdf | url-status = dead }}</ref> |- ! colspan = 2 | ಪಕ್ಷ ! ಮತದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ ! ಶೇಕಡಾವಾರು {{American politics/party colors/Democratic/row}} ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ style="text-align:center" | 22.05 style="text-align:center" | 22.05 {{American politics/party colors/Republican/row}} ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ style="text-align:center" | 22.05 style="text-align:center" | 22.05 {{American politics/party colors/Independent/row}} | ನೊಂದಾಯಿಸಲ್ಪಡದ style="text-align:center" | 22.05 style="text-align:center" | 22.05 {{American politics/party colors/Libertarian/row}} | ಚಿಕ್ಕ ಪಕ್ಷಗಳು style="text-align:center" | 22.05 style="text-align:center" | 22.05 |- ! colspan="2" |ಒಟ್ಟು ! style="text-align:center" | 22.05 ! | style="text-align:center;"|11 |} == ಶಿಕ್ಷಣ == {{See also|List of colleges and universities in metropolitan Boston}} [[ಚಿತ್ರ:Boston college town map.png|thumb|left|300px|ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಾ ನಕ್ಷೆ|link=Special:FilePath/Boston_area_college_town_map.png]] "ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರ" ಎಂಬ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೋದನಾ ಮತ್ತು ಸಂಶೋದನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತುವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಒಂದರಲ್ಲೇ 250,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳು ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bhcc.mass.edu/inside/54 |title=About Boston |year=2006 |publisher=Bunker Hill Community College |accessdate=2007-06-01 |archive-date=2007-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070503235413/http://www.bhcc.mass.edu/inside/54 |url-status=dead }}</ref> ನಗರದ ಒಳಗಿನ, ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ನಗರ'ದ ನಾಲ್ಕನೆಯ-ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯೋಗದಾತನಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿದಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದೆ,<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications/pdr509.pdf |format=PDF |title=Largest Employers in the City of Boston |publisher=Boston Redevelopment Authority |year=1996–1997 |accessdate=2007-06-01 |archive-date=2007-06-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070613235947/http://www.cityofboston.gov/bra/PDF/ResearchPublications/pdr509.pdf |url-status=dead }}</ref> ಮತ್ತು ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮೇಲೆ ಆವರಣವನ್ನು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆವರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾದ, ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಫೆನ್‌ವೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. ಸಫೋಲ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೂರನೆಯ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/emba-rankings |title=Business school rankings from the Financial Times |publisher=Rankings.ft.com |date= |accessdate=2010-08-30 |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906010227/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/emba-rankings |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessweek.com/bschools/05/emba_rank.htm |title=Top Business Schools: Executive MBA, MBA Rankings |publisher=Businessweek.com |date= |accessdate=2010-08-30}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜು, ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಥಲಿಕ್ ಜೆಸ್ಯುಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲ ಆವರಣವು ಈಗಿನ ಸ್ಟ್ರಾಂಡಲ್ಸ್ (ಒಂದು ಪ್ರದೇಶ ಎರಡು ಕಡೆಗೂ ಹರಿಡಿರುವ) ಬೋಸ್ಟನ್ (ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್)-ನ್ಯೂಟನ್ ಸರಿಹದ್ದು ಆದ, ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಮುಂದೆ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |author=Laczkoski, Michelle |url=http://media.www.dailyfreepress.com/media/storage/paper87/news/2006/02/27/News/Bc.Outlines.Move.Into.AllstonBrighton-1639148.shtml |title=BC outlines move into Allston-Brighton |date=February 27, 2006 |publisher=The Daily Free Press (Boston University) |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071007103332/http://media.www.dailyfreepress.com/media/storage/paper87/news/2006/02/27/News/Bc.Outlines.Move.Into.AllstonBrighton-1639148.shtml |url-status=dead }}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾದ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬೋಸ್ಟನ್, ಡೋರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಪಾಯಿಂಟ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ರೋಕ್ಸ್‌ಬರಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಮತ್ತು ಬಂಕರ್ ಹಿಲ್ ಕಮುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳು ನಗರ'ದ ಎರಡು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಕಾಲೇಜುಗಳಾಗಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ಅನೇಕ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಮ್ಮನ್ಯುಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಡೆಸೈನ್, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್, ಸಿಮ್ಮೋನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್, ವೀಲಾಕ್ ಕಾಲೇಜ್, ಮತ್ತು ವೆಂಟ್‌ವರ್ತ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಗಳು ಕಾಲೇಜೆಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪೆನ್‌ವೇನ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿವೆ. ಥಿಯೇಟರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯಾದ, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಲಾ, ಇದನ್ನು ಮೂಲತಃ ಅಮೆರಿಕಾ’ದ ಮೊದಲ ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳಾ ಕಾನೂನು ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.nesl.edu/engaged/history.cfm |title=History of NESL |publisher=New England School of Law |year=2010 |accessdate=October 17, 2010 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 21, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160821053423/http://www.nesl.edu/engaged/history.cfm |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಖಾಸಗಿ ಕಾಲೇಜಾದ, ಎಮೆರ್ಸನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಕಲೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ಬರವಣಿಗೆ, ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Boston College with Boston skyline.jpg|thumb|upright|ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಲೇಜ್, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಆಕಾಶದ ದೃಶ್ಯ]] ಬೋಸ್ಟನ್, ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ಶಾಲೆಗಳ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳ ತವರಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಬೋಸ್ಟನ್ (ಲೆಸ್ಲೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ ಆಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ (ಸಫೋಲ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸ್ವತಂತ್ರ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆ).<ref>{{cite web |url=http://www.newenglandconservatory.edu/reports_factsheets/briefhistory.html |title=A Brief History of New England Conservatory |year=2007 |publisher=New England Conservatory of Music |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2008-11-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120101156/http://www.newenglandconservatory.edu//reports_factsheets/briefhistory.html |url-status=dead }}</ref> ಒಳಗೊಂದಿದ್ದ ಇತರ ಲಲಿತಕಲಾ ಶಾಲೆಗಳೆಂದರೆ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ, ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ ಆಫ್ ಪೈನ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಬೆರ್ಕ್ಲಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಹೊರಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಧಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು, ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ನಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ, ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್ ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಹ್ಯಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{cite web |author=Kladko, Brian |url=http://boston.bizjournals.com/boston/stories/2007/04/23/story2.html?i=79430&b=1177300800%5E1449823 |title=Crimson Tide |date=April 20, 2007 |publisher=Boston Business Journal |accessdate=2007-04-28}}</ref> ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ "ಬೋಸ್ಟನ್ ಟೆಕ್" ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, [[ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ|ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ಯನ್ನು 1916ರಲ್ಲಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಾಪ್ತವಯಸ್ಕರ ಸಂಪೂರ್ಣ-ಸೇವೆಯ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಲ್ಪಕಾಲ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ, 451-ಹಾಸಿಗೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ ಟಫ್‌ಟ್ಸ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ, ಟಫ್‌ಟ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ದಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಅದೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಇದು ಯು.ಎಸ್.ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಿ-ಕಿಂಡರ್ಗಾರ್ಟೆನ್ (ಶಿಶು ವಿಹಾರ) ದಿಂದ 12ನೆಯ ದರ್ಜೆಯ ವರೆಗೂ 57,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="BPS"/> ಈ ಪದ್ಧತಿಯು 145 ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಾಟಿನ್ ಶಾಲೆ (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ಪುರಾತನ ಶಾಲೆ ಇದಾಗಿದ್ದು, 1635ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಇದರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಲಾಟಿನ್ ಅಕಾಡಮಿ ಮತ್ತು ಜಾಹ್ನ್ ಡಿ. ಒ'ಬ್ರಿಯಂತ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾಥ್ಸ್ & ಸೈನ್ಸ್, ಇವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸಾರ್ಜನಿಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಶಾಲೆಗಳಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ 7ನೆಯ ಮತ್ತು 9ನೆಯ ದರ್ಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ 7–12ನೆಯ ದರ್ಜೆಯವರೆಗು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು), ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೈ (ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್, ಇದನ್ನು 1821ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು), ಮತ್ತು ದಿ ಮಾಥರ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಅತಿ ಪುರಾತನ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಇದನ್ನು 1639ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು).<ref name="BPS"/> 2002ರಲ್ಲಿ, ''ಪೋರ್ಬ್ಸ್ ಮೆಗಝಿನ್'' , ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ, 82% ಗ್ರಾಜುಯೇಷನ್ ಧಾರಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ದೇಶದಲ್ಲೇ ಉತ್ತಮ ದೊಡ್ಡ ನಗರ ಶಾಲಾ ಪದ್ಧತಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>{{cite journal |title=[http://www.forbes.com/2004/02/13/cx_bs_0213home.html The Best Education in the Biggest Cities] |year=2002 |journal=Forbes}}</ref> 2005ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ತೆಯೊಳಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು 45.5% ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಆಫ್ರಿಕಾನ್ ಅಮೆರಿಕಾನರು, 31.2% ಹಿಸ್ಪಾನಿಕರು ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೊದವರು, 14% ಬಿಳಿಯವರು, ಮತ್ತು 9% ಏಷಿಯನ್ನರಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಡೀ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ 24%, 14%, 49%, ಮತ್ತು 8%.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/education/k_12/articles/2005/11/03/Boston_public_schools/ |title=Boston public schools |publisher=Boston Globe |date=2005-11-03 |accessdate=2007-09-29 |archive-date=2007-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070510041712/http://www.boston.com/news/education/k_12/articles/2005/11/03/Boston_public_schools/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&b=364181 |title=About Boston Public Schools|publisher=United Nations Association of the United States of America|accessdate=2007-10-30| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070927005129/http://www.unausa.org/site/pp.asp?c=fvKRI8MPJpF&b=364181| archivedate = September 27, 2007}}</ref> ನಗರವು ಖಾಸಗಿ, ಪ್ರಾಂತೀಯ, ಮತ್ತು ಚಾರ್ಟರ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಾಜು 3000 ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಅಪ್ರಾಪ್ತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಸಮಿತಿ, ಅಥವಾ ಎಮ್‌ಇ‌ಟಿಸಿಒ ಮೂಲಕ ಉಪನಗರದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. == ಆರೋಗ್ಯರಕ್ಷಣೆ == {{See also|List of hospitals in Massachusetts#Boston|l1=List of hospitals in Boston}} [[ಚಿತ್ರ:View-over-lma.jpg|thumb|left|ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರದೇಶ|link=Special:FilePath/View-over-lma.jpg]] ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಪ್ರಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಥ್ ಇಸ್ರಾಯಲ್ ಡೆಕೋನೆಸ್ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬ್ರಿಘಮ್ ಆಂಡ್ ವುಮೆನ್'ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್, ಚಿಲ್ಡ್ರೆನ್'ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ದಾನ-ಫಾರ್ಬರ್ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡೆಂಟಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಆಂಡ್ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಸಿ ಆಂಡ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸೆಸ್‌ ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.masco.org/index2.htm |title=Overview |publisher=MASCO – Medical Academic and Scientific Community Organization |year=2007 |accessdate=2007-02-21 |archive-date=2007-02-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070218215909/http://www.masco.org/index2.htm |url-status=dead }}</ref> ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜೆನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬೆಕಾನ್ ಹಿಲ್‌ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿದೆ, ಹಾಗು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಐ ಆಂಡ್ ಇಯರ್ ಇನ್‌ಫರ್ಮರಿ (ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯ) ಮತ್ತು ಸ್ಪಾಲ್ಡಿಂಗ್ ರೆಹಾಬಿಲಿಟೇಷನ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಗಳಿವೆ. ಸೇಂಟ್. ಎಲಿಝಬೆತ್'ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ನ ಬ್ರಿಘ್‌ಟನ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ಠಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮಿಸ್ಸನ್ ಹಿಲ್‌ನಲ್ಲಿದೆ. ನೆರೆಹೊರೆಯ ಜಮೈಕ ಪ್ಲೈನ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಕ್ಸ್‌ಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರಿಣಿತರ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www1.va.gov/directory/guide/rpt_fac_list.cfm?isflash=0 |title=Facility Listing Report |year=2007 |publisher=United States Department of Veterans Affairs |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2007-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070324083934/http://www1.va.gov/directory/guide/rpt_fac_list.cfm?isflash=0 |url-status=dead }}</ref> ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಸರಕಾರದ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಕಮಿಷನ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ನಿವಾಸಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯಗಳ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bphc.org/ |title=Boston Public Health Commission – Building a Healthy Boston |accessdate=2009-04-18 |publisher=Boston Public Health Commission}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Boston University Medical Center 01.JPG|thumb|ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ ಮೆನಿನೊ ಪೆವಿಲಿಯನ್]] ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪ್ರಮುಖ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವು. ಲಾಂಗ್‌ವುಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಜೆನರಲ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿನ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋದನಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಹಾರ್ವಾರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.mgh.harvard.edu/ |title=MGH Harvard | accessdate=1-7-09}}</ref> ಟಫ್ಟ್‌ಸ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ (ಹಿಂದೆ ಟಫ್ಟ್‌ಸ್-ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಗಿತ್ತು), ನೆರೆಹೊರೆಯ ಚೈನಾಟವ್ನ್‌ನ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿದ್ದು, ಟಫ್ಟ್‌ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್‌ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.. ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿದ್ದ ಬೋಸ್ಟನ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸೆಂಟರ್, ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿನ ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್ ಹಾಗು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಟ್ರವ್ಮ ಸೆಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಬೋಧನಾ ಸೌಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ;<ref>{{cite web |url=http://www.bmc.org/about/facts06.pdf |format=PDF |title=Boston Medical Center – Facts |publisher=Boston Medical Center |month=November |year=2006 |accessdate=2007-02-21| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070203221200/http://www.bmc.org/about/facts06.pdf| archivedate = February 3, 2007}}</ref> ಇದನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಪೌರಸಭೆಯ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್‌ ಇದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.childrenshospital.org/bcrp/Site2213/mainpageS2213P2.html |title=Boston Medical Center |publisher=Children's Hospital Boston |year=2007 |accessdate=2007-11-14 |archive-date=2007-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070815192727/http://www.childrenshospital.org/bcrp/Site2213/mainpageS2213P2.html |url-status=dead }}</ref> == ನಿತ್ಯೋಪಯೋಗಿ ಸೇವೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:DSC03579.JPG|thumb|left|ಕುಬ್ಬಿನ್ ಜಲಾಶಯವು ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರು ಶೇಖರಣಾ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಬೋಸ್ಟನ್‌ಗೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.|link=Special:FilePath/DSC03579.JPG]] ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ-ವಿಲೇವಾರಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಬೋಸ್ಟನ್ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ ಆಯೋಗದಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bwsc.org/tab_menus/6frameset1.htm |title=Background |year=2007 |publisher=Boston Water and Sewer Commission |accessdate=2007-04-28| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070221004901/http://www.bwsc.org/tab_menus/6frameset1.htm| archivedate = February 21, 2007}}</ref> ಆಯೋಗವು ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ವಾಟರ್ ರಿಸೋರ್ಸೆಸ್ ಅಥಾರಿಟಿಯಿಂದ ಸಗಟು ಮಾರಾಟದ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೊಳಚೆ ವಿಲೇವಾರಿಯನ್ನು ಕರೀದಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರ'ದ ನೀರು ಕ್ವಬ್ಬಿನ್ ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ವಾಚುಸೆಟ್ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು {{convert|65|mi|km|0}} ಮತ್ತು {{convert|35|mi|km|0}} ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿವೆ.<ref>{{cite press release |title=Your Drinking Water: Massachusetts Water Resources Authority, 2006 Drinking Water Report |publisher=Massachusetts Water Resources Authority |date=2007-06-19 |accessdate=2007-06-19 }}</ref> ನಗರಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಎನ್‌ಎಸ್‌ಟಿಆರ್ ಅನ್ನುವ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಅದಾಗ್ಯೂ ಆನಿಯಂತ್ರಣದ ಕಾರಣ, ಗ್ರಾಹಕರು ಈಗ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲವನ್ನು ನ್ಯಾಷನಲ್ ಗ್ರಿಡ್ ಪಿಎಲ್‌ಸಿ ಯಿಂದ (ಮೂಲತಃ ಕೆಯ್‌ಸ್ಪಾನ್ ಆಗಿದ್ದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಗ್ಯಾಸ್‌ನ ಭಾಗಿ ಸಂಸ್ಥೆ) ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ; ಬಹುಶಃ ಕೇವಲ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಹಕರು ಪರ್ಯಾಯ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ ಪುರೈಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://neaap.ncat.org/news/manews3.htm |title=Massachusetts News and Analysis |month=September |year=2003 |publisher=US Department of Health and Human Services - National Energy Affordability and Accessibility Project |accessdate=2007-04-28 |archive-date=2009-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091201103608/http://neaap.ncat.org/news/manews3.htm |url-status=dead }}</ref> ಪೌರಸಭೆಯ ಸ್ಟೀಮ್ ಸರ್ವೀಸೆಸ್ (ಆವಿ ಸೇವೆಗಳು)ನ್ನು ವೆಯೊಲಿಯಾ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಇದರ ಸಹಾಯಕ ಟ್ರಿಗನ್ ಎನರ್ಜಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ;<ref>{{cite web |url=http://news.bostonherald.com/localRegional/view.bg?articleid=1012294 |title=Menino urges pols to pass steam bill - Local & Regional - BostonHerald.com |accessdate=2007-07-20 |work=}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/after_new_york.html |title=After New York explosion, Menino pushes to regulate steam - Local News Updates - The Boston Globe |accessdate=2007-07-20 |work= |date=2007-07-19 |archive-date=2011-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514000456/http://www.boston.com/news/globe/city_region/breaking_news/2007/07/after_new_york.html |url-status=dead}}</ref> ಇದು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹೀಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯ ಮೂಲ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಡಕಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.energy.rochester.edu/trigen/ |title=Trigen Energy Corporation |publisher=Energy.rochester.edu |date= |accessdate=2010-05-13 |archive-date=1997-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/19970209165722/http://www.energy.rochester.edu/trigen/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.energy.rochester.edu/us/ma/boston/bhc/ |title=Theodore Newton Vail and the Boston Heating Company, 1886–1890 |publisher=Energy.rochester.edu |date= |accessdate=2010-05-13}}</ref> ವೆರಿಝನ್, ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲಾಂಡ್ ದೂರವಾಣಿಯ ಮುಂದಿನ ಕಂಪನಿ, ನಿನೆಕ್ಸ್, ಬೆಲ್ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್, ಮತ್ತು ಮೊದಲು, ಬೆಲ್ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ಗಳು, ಆ ಪ್ರಾಂತಕ್ಕೆ ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮೊತ್ತಮೊದಲು ತಂತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಂಪನಿಗಳು. ದೂರವಾಣಿ ಸೇವೆಗಳು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೈರ್‌ಲೆಸ್ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಸಹ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕಮ್‌ಕಾಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಸಿಎನ್ ಕಂಪೆನಿಗಳಿಂದ ತಂತಿ ದೂರದರ್ಶನ ಲಭ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಕಂಪನಿಗಳು ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಯಾಕ್ಸಸ್ಸ್‌ನ್ನು ಸಹ ಒದಗಿಸುತ್ತಿವೆ. ವಿವಿಧ ಡಿಎಸ್‌ಎಲ್ ಸರಬರಾಜುಗಾರರು ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಗಾರರು, ವೆರಿಝೊನ್ ಒದೆತನದ ದೂರವಾಣಿ ಲೈನುಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಒದಗಿಸಲು ಸಮರ್ಥವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bostoncentral.com/towns/boston/utilities.php |title=Boston Utilities |year=2004 |publisher=Boston Central |accessdate=2007-04-28}}</ref> ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದಾದ್ಯಂತ ಪೌರಸಭೆಯ WiFi ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಗ್ಯಾಲಕ್ಸಿ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಸರ್ವಿಸೆಸ್ (GIS) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.gis.net/ |title=Galaxy Internet Services |publisher=Gis.net |date= |accessdate=2010-05-13 |archive-date=2010-05-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100523000111/http://www.gis.net/ |url-status=dead }}</ref> ಗೂಗಲ್ ಪೈಬೆರ್ ಹೈ ಸ್ಪೀಡ್ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನ ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ಯು.ಎಸ್. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಒಂದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್ ಯಾಕ್ಸೆಸ್ಸನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬೋಸ್ಟನ್‌'ನ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಂದ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/business/technology/articles/2010/03/16/cities_towns_pull_out_stops_for_superfast_google_network/ |title=Cities, towns pull out stops for superfast Google network |first=Hiawatha |last=Bray |author= |authorlink= |coauthors= |date=March 16, 2010 |month=03 |work= |publisher=Boston Globe |location= |page= |pages= |at= |trans_title= |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100322210406/http://www.boston.com/business/technology/articles/2010/03/16/cities_towns_pull_out_stops_for_superfast_google_network/ |archivedate=ಮಾರ್ಚ್ 22, 2010 |accessdate=April 23, 2010 |quote=The City of Boston doesn’t seem fazed by the competition. "We really think we are uniquely positioned to partner with Google," said William Oates, Boston’s chief information officer.[…] "We think that Boston has the innovators, the entrepreneurs, and the partners to really push this platform to its limits," he said. |ref= |separator= |postscript= |url-status=dead }}</ref> ಈ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಗರವನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯಲ್ಲೇ "ಗೂಗಲ್ ರಡಿ" ಎಂಬುದನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಪರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯತತ್ಪರತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಮಾಡಲು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು<ref>[http://www.facebook.com/pages/Boston/Bring-Google-to-Boston/393503997175 ಬೋಸ್ಟನ್ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್: ಬ್ರಿಂಗ್ ಗೂಗಲ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್!], ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ</ref> ರಚಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/news/default.aspx?id=4588 |title=Mayor Declares Boston "Google Ready" as City Makes Strong Bid for Groundbreaking Broadband Internet Service |first= |last= |author=City staff |authorlink= |coauthors= |date=March 26, 2010 |month=03 |work= |publisher=City of Boston, Mayor's Press Office |location= |page= |pages= |at= |trans_title= |doi= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100401061248/http://www.cityofboston.gov/news/Default.aspx?id=4588 |archivedate=ಏಪ್ರಿಲ್ 1, 2010 |accessdate=April 23, 2010 |quote= |ref= |separator= |postscript= |url-status=dead }}</ref> == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == {{Main|Transportation in Boston}} ಲೋಗನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು, ನೆರೆಯ ಪೂರ್ವ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದು, ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಬಹುತೇಕ ನಿಶ್ಚಿತಗೊಳಿಸಿದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.massport.com/logan/about.asp |title=About Logan |year=2007 |publisher=Massport |accessdate=2007-05-09 |archive-date=2007-05-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070521101738/http://www.massport.com/logan/about.asp |url-status=dead }}</ref> ನಗರವನ್ನು ಮೂರೂ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವಿಮಾನಯನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ: ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಬೆವೆರ್ಲಿ ಮುನಿಸಿಪಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಪಶ್ಚಿಮದಿಕ್ಕಿನ ಬೆಡ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಾನ್ಸ್‌ಕಮ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನಾರ್‌ವುಡ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ. ಪ್ರೋವಿಡೆನ್ಸ್, ರೋಡೆ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಟಿ. ಎಫ್. ಗ್ರೀನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಹಾರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್, ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ ಹೊರಪ್ರದೇಶದ ಬ್ರಾಡ್ಲೆ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಮಾಂಚೆಸ್ಟರ್, ನ್ಯೂ ಹಾಂಪ್‌ಷೈರ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮಾಮ್ಚೆಸ್ಟರ್-ಬೋಸ್ಟನ್ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಸಹ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನಿಗದಿತ ವೇಳಾ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Bostonhorseandcart.JPG|thumb|right|ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ಬಹುತೇಕ ರಸ್ತೆಗಳು 17ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕುದುರೆ ಮತ್ತು ಗಾಡಿಗಳ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಸಹ ಕೆಲವೇ ಕುದುರೆ ಗಾಡಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು, ಸಗರದಾದ್ಯಂತ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವುದು.]] ಬೋಸ್ಟನ್'ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಒಂದು ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಿಲ್ಲ, ಆದರೆ 17ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಅಡ್ಡಾದಿಡ್ಡಿಯಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಿದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಅವನ್ನು ಬೇಕಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹಡಗು ಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಬೋಸ್ಟನ್ ಪರ್ಯಾಯದ್ವೀಪದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Shurtleff, Arthur A. |title=[http://www.library.cornell.edu/Reps/DOCS/shurbos.htm The Street Plan of the Metropolitan District of Boston] |journal=Landscape Architecture 1 |month=January |year=1911 |pages=71–83}}</ref> ಅನೇಕ ರೋಟರಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳನ್ನು ಗೊತ್ತುಗುರಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಾಣುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಗೆದು ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ವಿದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾಗಿ, ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇ, ಈಸ್ಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್, ಸವ್ತ್ ಎಂಡ್, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳು ಜಾಲರಿ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್, ಕ್ರಾಸ್-ಕಾಂಟಿನೆಂಟ್‌ I-90ನ ಕೊನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಬಾಗಿಲು ಮುಖಾಂತರ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲತಃ ಪರಧಿಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ಮಾರ್ಗ 128, I-95ನ್ನು ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮುಖಾಂತರ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯು.ಎಸ್. 1 ಮತ್ತು I-93ಗಳು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನಗರದ ಮುಖಾಂತರ ಚಾರ್ಲೆಸ್‌ಟವ್ನ್‌ದಿಂದ ಡಾರ್ಚೆಸ್ಟರ್‌ ವರೆಗೂ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಚಾರ್ಲೆಸ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಝಕಿಮ್ ಸೇತುವೆಯ ನಂತರದ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಮಾರ್ಗ 3ರ ಮೂಲಕ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೀದಿಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಮಧ್ಯ ಆರ್ಟರಿಯದ ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸಿದ ಭಾಗವನ್ನು, 2006ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಬಿಗ್ ಡಿಗ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ O'ನೈಲ್ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಿಂದ ಭರ್ತಿಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:MBTA T logo at Downtown Crossing station, July 2006.jpg|thumb|left|ಚೈನಾಟೌನ್ ಸ್ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಮ್‌ಬಿಟಿಎ ಚಿಹ್ನೆ]] ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರುರಷ್ಟು ಜನರು ಪ್ರತಿನಿತ್ಯಲು ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ತೆರಳಲು ಸಾವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ತೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.census.gov/prod/1/gen/pio/cay961a2.pdf |format=PDF |title=Census and You |publisher=US Census Bureau |page=12|month=January |year=1996 |accessdate=2007-02-19}}</ref> ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ಬೇ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಷನ್ ಅಥಾರಿಟಿ (MBTA)ಯು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಸುರಂಗ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಅದು ಈಗ ದೇಶದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರತ ತ್ವರಿತ ಪ್ರಯಾಣ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು,<ref name="first subway"/> ಅದನ್ನು ಪಥದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ {{convert|65.5|mi|0}} ವಿಸ್ತರಿಸಿ,<ref name="light rail">{{cite web |url=http://www.lightrailnow.org/facts/fa_bos001.htm |title=Boston: Light Rail Transit Overview |publisher=Light Rail Progress |month=May |year=2003 |accessdate=2007-02-19}}</ref> ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮಾಲ್ಡೆನ್‌ನಂತೆ, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬ್ರೈನ್‌ಟ್ರೀಯಾಗಿ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ನ್ಯೂಟನ್‌ನಂತೆ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು-ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಇವನ್ನು "T" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. MBTA ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ ಏಳನೆಯ-ಕಾರ್ಯೋದಿಕ್ತ ಬಸ್ ಜಾಲಬಂಧದ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಸಹ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಜಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ'ದ ಐದನೆಯ-ಕಾರ್ಯೋದಿಕ್ತ ಗಣಕಯಂತ್ರದ ರೈಲು ಜಾಲಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿ {{convert|200|mi}},<ref name="light rail"/> ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಮೆರ್ರಿಮಕ್ ವ್ಯಾಲಿ ವರೆಗೂ, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಸೆಸ್ಟರ್ ವರೆಗೂ, ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರೊವಿಡೆನ್ಸ್ ವರೆಗೂ ವಿಸ್ತಾರಗೊಂಡಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:SouthStation.agr.JPG|thumb|right|ಬೃಹತ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೈಲುನಿಲ್ದಾಣವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ಅಂತರ ನಗರ ಬಸ್ಸು ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಇವು ಬೃಹತ್ ಬಹುಪ್ರಕಾರದ ಸಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿವೆ.]] ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್'ನ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಕೊರಿಡರ್ (ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿ) ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೊ ದಾರಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ ಬೇಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ, [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]]ಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ, ಶೀಘ್ರ ಉತ್ತರದಿಕ್ಕಿನ ಕೊರಿಡರ್ ರೈಲುಗಳು, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನೈಋತ್ಯದಿಕ್ಕಿನ ಉಪನಗಳಲ್ಲಿನ ಮಾರ್ಗ 128 ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಸಹ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/am2Station/Station_Page&c=am2Station&cid=1080080550818&ssid=93 |title=Westwood—Route 128 Station, MA (RTE) |publisher=Amtrak |year=2007 |accessdate=2007-05-09}}</ref> ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್'ನ ಮೈನೆವರೆಗಿನ ''ಡೌನ್‌ಈಸ್ಟರ್'' ಸೇವೆಯು ಉತ್ತರ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.amtrak.com/servlet/ContentServer?pagename=Amtrak/am2Station/Station_Page&c=am2Station&cid=1080080550772&ssid=93 |title=Boston—South Station, MA (BOS) |publisher=Amtrak |year=2007 |accessdate=2007-05-09}}</ref> "ದಿ ವಾಕಿಂಗ್ ಸಿಟಿ" ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ, ಪ್ರತಿನಿತ್ಯವೂ ಸಂಚರಿಸುವ ಪಾದಚಾರಿಗಳ ಮಾರ್ಗಗಳು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ನಗರಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮಹತ್ವವಾದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಅನುಕೂಲತೆ (ಸಾಂದ್ರತೆ) ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿ ಸನಸಂಖ್ಯೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 13% ಪಾದಚಾರಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು, ಈ ಎಲ್ಲವುಗಳು ಅಮೆರಿಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಶಾತ ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಗರವಾಗಿದೆ.<ref>250,000ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವ ನಗರಗಳು {{cite web |url=http://www.bikesatwork.com/carfree/census-lookup.php?state_select=*&lower_pop=250000&upper_pop=999999999&sort_num=2&show_rows=25&first_row=0. |title=Carfree Database Results – Highest percentage (Cities over 250,000) |publisher=Bikes at Work Inc. |year=2007 |accessdate=2007-02-26}}</ref> 1999ರ ಮತ್ತು 2006ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ''ಬೈಸೈಕ್ಲಿಂಗ್'' ಮೇಗಝಿನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಅದರ ಮೂರು ಬಾರಿಯ ಸೈಕಲ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ, ಯು.ಎಸ್. ನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ನಿಕೃಷ್ಟ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ;<ref>{{cite journal |author=MacLaughlin, Nina |year=2006 |title=[http://thephoenix.com/supplements/2006/bicyclebible/article.aspx?ID=Boston Boston Can Be Bike City...If You Fix These Five Big Problems] |journal=The Phoenix - Bicycle Bible 2006}}</ref> ಇದನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸದೆ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದರ್ಜೆಯ ಸೈಕಲು ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.des.ucdavis.edu/faculty/handy/ESP178/Dill_bike_facilities.pdf |format=PDF |publisher=Dill bike facilities |title=Bicycle Commuting and Facilities in Major U.S. Cities: If You Build Them, Commuters Will Use Them – Another Look |page=5 |year=2003 |accessdate=2007-04-04}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಪುರಸಭಾಧ್ಯಕ್ಷ ಮೆನಿನೊ ಬೈಕ್ ಪಥಗಳನ್ನು, ಚರಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಬೈಕ್‌ಷೇರ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೈಕಲ್ ಸವಾರ ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯಿಂದ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಬೈಕ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕರೆಯುವ ಸೈಕಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, 2008ರಲ್ಲಿ, ಅದೇ ಮೆಗಝಿನ್ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ್ನು ಇದರ "ಪೈವ್ ಫರ್ ದಿ ಪ್ಯೂಚರ್" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೈಕು ಸವಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭವಿಷ್ಯದ ಉತ್ತಮ ನಗರವನ್ನಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿದೆ.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2009/08/09/us/09bike.html?_r=3&ref=us|title=Boston Tries to Shed Longtime Reputation as Cyclists’ Minefield |accessdate=2009-08-16|author=KATIE ZEZIMA|publisher=New York Times | date=2009-08-09}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bicycling.com/article/0,6610,s1-2-13-17078-1,00.html|title=A Future Best City: Boston|accessdate=2009-08-16|publisher=Rodale Inc|archive-date=2010-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20100211195827/http://www.bicycling.com/article/0,6610,s1-2-13-17078-1,00.html|url-status=dead}}</ref> == ಅವಳಿ ನಗರಗಳು == {{Main|Sister cities of Boston}} [[ಚಿತ್ರ:Boston - College Tours 2009 - Group 3 026.jpg|thumb|300px|ಪ್ರ್ಯುಡನ್ಷಿಯಲ್ ಗೋಪುರ ಸ್ಕೈವಾಕ್ ವೀಕ್ಷಣಾಲಯದಿಂದ, ಈಶಾನ್ಯದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿದಾಗ, ಕಾಣಬಹುದಾದ ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ನೋಟ. ಜಾಹ್ನ್ ಹಾಂಕಾಕ್ ಗೋಪುರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಬೋಸ್ಟನ್ ಕಾಮನ್ ಮೇಲಿನ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಕಾಮನ್ ಮತ್ತು ಹಾಂಕಾಕ್ ಆಚೆ ಇದೆ. ಬಲಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌ ದಾಟುಸುಂಕದೆಡೆ (I-90)ಯು, I-93ಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಎರಡು ಹೆದ್ದರಿಗಳು ಕೂಡುವ ಸ್ಥಳದ ಮೂಲಕ ಮೇಲೆ ಬಲದೆಡೆಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲಿನ ಬಲಭಾಗದ ಲೊಗನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು, ಒಳ ಬೋಸ್ಟನ್ ಹಾರ್ಬರ್‌ಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿದೆ.|link=Special:FilePath/Boston_-_College_Tours_2009_-_Group_3_026.jpg]] ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಎಂಟು ಸೋದರಿ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವನ್ನು ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Sister city">{{cite web |url=http://www.cityofboston.gov/arts/sistercity.asp |title=Boston Sister Cities |accessdate=2009-04-05 |publisher=The City of Boston |archive-date=2009-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090208224246/http://www.cityofboston.gov/arts/sistercity.asp |url-status=dead }}</ref> ದಿನಾಂಕದ ಸಾಲು ಬಾಂಧವ್ಯವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ವರ್ಷವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯೋಟೊ ನಗರವು ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಮೊದಲ ಸೋದರಿ ನಗರ. {| class="wikitable sortable" |- ! ನಗರ ! ರಾಷ್ಟ್ರ ! ದಿನಾಂಕ ! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- | ಕ್ಯೋಟೊ | [64] ಜಪಾನ್‌ | align="center"| 1959 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://www.city.kyoto.jp/koho/eng/databox/sister.html |title=Sister and Other Associated Cities |accessdate=2009-04-05 |work=Kyoto City Web |publisher=City of Kyoto}}</ref> |- | ಸ್ಟ್ರಾಸ್ಬಾರ್ಗ್ | [43] ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ | align="center"| 1960 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://www.strasbourg.eu/international/jumelage/accueil?ItemID=3719129003 |title=Twinning, cooperation and international solidarity |accessdate=2009-04-05 |publisher=Strasbourg.eu |language=French |archive-date=2012-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120611064058/http://www.strasbourg.eu/international/jumelage/accueil?ItemID=3719129003 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boston-strasbourg.com/ |title=Boston Strasbourg Sister City Association |accessdate=2009-04-05 | publisher=Boston-Strasbourg Sister City Association (BSSCA)}}</ref> |- | ಬಾರ್ಸಿಲೋನಾ | [111] ಸ್ಪೇನ್‌ | align="center"| 1980 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257218473_3,00.html |title=Twinning agreements – Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=Barcelona City Council |archive-date=2008-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512195313/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257218473_3%2C00.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Barcelona">{{cite web|url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|title=Barcelona internacional - Ciutats agermanades|publisher=© 2006–2009 [http://www.bcn.es/catala/copyright/welcome2.htm Ajuntament de Barcelona]|language=Spanish|accessdate=2009-07-13|archive-date=2012-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127043638/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|url-status=dead}}</ref> |- | ಹ್ಯಾಗ್‌ಝೌ | {{Flagicon|PRC}} [[ಚೀನಿ ಜನರ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಪೀಪಲ್ಸ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನ]] | align="center"| 1982 | align="center"| <ref name="Sister city"/> |- | ಪದುವಾ | [44] ಇಟಲಿ | align="center"| 1983 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://www.padovanet.it/dettaglio.jsp?id=2867 |title=The twin cities of Padua |accessdate=2009-04-05 |date=2008-06-04 |work=Padovanet |publisher=Comune di Padova|language=Italian}}</ref> |- | ಮೆಲ್ಬರ್ನ್‌ | ಎಚ್ಎಲ್7 ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | align="center"| 1985 | align=center | <ref>{{cite web |url=http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pa=2979&pg=1646 |title=Sister cities – Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=City of Melbourne |archive-date=2009-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090921174607/http://www.melbourne.vic.gov.au/info.cfm?top=161&pa=2979&pg=1646 |url-status=dead }}</ref> |- | ತೈಪೀ | {{Flagicon|ROC}} ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಆಫ್ ಚೈನಾ (ತೈವಾನ್) | align="center"| 1996 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://www.tcc.gov.tw/eng/sister_cities.htm |title=International Sister Cities |accessdate=2009-04-05 |publisher=Taipei City Council |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520154141/http://www.tcc.gov.tw/eng/sister_cities.htm |url-status=dead }}</ref> |- | ಸೆಕೊಂಡಿ-ತಕೊರಡಿ | {{Flagicon|GHA}} [[ಘಾನಾ|ಘನಾ]] | align="center"| 2001 | align="center"| <ref name="Sister city"/> |} ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರವು ಇನ್ನು ಮೂರು ನಗರಗಳ ಜೊತೆ ಕಡಿಮೆ ಸ್ನೇಹ ಅಥವಾ ಪಾಲುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಅವೆಂದರೆ. {| class="wikitable sortable" |- ! ನಗರ ! ರಾಷ್ಟ್ರ ! ದಿನಾಂಕ ! ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- | ಬಾಸ್ಟನ್, ಲಿಂಕನ್‌ಶೈರ್ | [116] ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್‌ | align="center"| 1999 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://www.boston.gov.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=361&Itemid=3531 |title=Town twinning |accessdate=2009-04-05 |publisher=Boston Borough Council |archive-date=2011-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520160801/http://www.boston.gov.uk/index.php?option=com_content&task=view&id=361&Itemid=3531 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.historicbostons.com/ |title=Partnership of the Historic Bostons |accessdate=2009-04-05 |publisher=Partnership of the Historic Bostons}}</ref> |- | ಹೈಫಾ | [92] ಇಸ್ರೇಲ್‌ | align="center"| 1999 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://www.haifa.muni.il/haifa/pages/boston.aspx |title=Boston |accessdate=2009-04-05 |publisher=Haifa Municipality |language=Hebrew |archive-date=2015-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151016092232/http://www.haifa.muni.il/haifa/pages/boston.aspx |url-status=dead }}</ref> |- | ವಲ್ಲಾಡೊಲಿಡ್ | [111] ಸ್ಪೇನ್‌ | align="center"| 2007 | align="center"|<ref>{{cite web |url=http://www.ava.es/modules.php?name=News&file=article&sid=1136 |title=Valladolid and Boston have signed a protocol of friendship between the two cities |accessdate=2009-04-05 |date=2007-09-18 |author=Press Office of the Municipality of Valladolid |publisher=Ayuntamiento de Valladolid |language=Spanish |archive-date=2010-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100328064628/http://www.ava.es/modules.php?name=News&file=article&sid=1136 |url-status=dead }}</ref> |} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal box|Boston|Massachusetts}} * ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಸ್ಟನ್ * ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರುಗಳು * ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ರಾಯಭಾರ ನಿಯೋಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಕಲ್ಪನಾತೀತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬಂದ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ * ಬೋಸ್ಟನ್‌ ಬಗೆಗಿನ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಸೆಟ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌, ಬೋಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ದಾಖಲಾತಿ ಪುಸ್ತಕ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * {{Cite book |author=Boston |title=[https://books.google.com/books?id=olMMAAAAYAAJ&pg=PA98&dq=intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&lr=&num=50&as_brr=0#PPP5,M1 Records Relating to the Early History of Boston - Selectmen Minutes 1818–1822.] |publisher=City of Boston |year=1909}} * {{Cite book |author=Downst, Henry P. |title=[http://kellscraft.com/NotesBoston/NotesBostoncontentpage.html "Random Notes of Boston"] |publisher=Humphrey Publishing |year=1916}} * {{Cite book|first=Ira |last=Gershkoff |coauthors=Trachtman, Richard |title=The Boston Driver's Handbook |url=https://archive.org/details/bostondrivershan0000gers |publisher=Da Capo Press |year=2004 |isbn=0-306-81326-2 }} * {{Cite book|first=Patricia |last=Harris |coauthors=Lyon, David |title=Boston |url=https://archive.org/details/boston0002harr |location=Oakland, CA |publisher=Compass American Guides |year=1999 |isbn=0-679-00284-7 }} * {{Cite book|first=Howard Mumford |last=Jones |coauthors=Jones, Bessie Zaban |title=The Many Voices of Boston: A Historical Anthology 1630–1975 |url=https://archive.org/details/manyvoicesofbost00jone |location=Boston |publisher=Little, Brown and Company |year=1975 |isbn=0-316-47282-4 }} * {{Cite book|author=Rambow, John D. et al. |title=Fodor's Boston |url=https://archive.org/details/fodorsboston18th00fodo |location=New York |publisher=Fodors Travel Publication |year=2003 |isbn=1-4000-1028-4 }} * {{Cite book|author=Seasholes, Nancy S. |title=Gaining Ground: A History of Landmaking in Boston |url=https://archive.org/details/gaininggroundhis0000seas |location=Cambridge, Massachusetts |publisher=MIT Press |year=2003 }} * {{Cite book |author=Snow, Caleb H. |title=[https://books.google.com/books?id=7eovZyvw7S8C&pg=PA9&dq=editions:0tsIsk90aiMeVh&lr=&source=gbs_toc_r&cad=0_0#PPP13,M1 History of Boston] |publisher=Abel Bowen |year=1828 }} * {{Cite book|author=Vanderwarker, Peter |title=Boston Then and Now |url=https://archive.org/details/bostonthennow59b00vand |publisher=Courier Dover Publications |year=1982 |isbn=0-486-24312-5 }} * {{Cite book |author=Winsor, Justin |title=[https://books.google.com/books?id=1z8OAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:0jkSXQveT0SxV7GZV0DYhMn#PPR3,M1 Memorial History of Boston, Vol.1] [https://books.google.com/books?id=U0AOAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=intitle:Memorial+intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&lr=&num=50&as_brr=0&source=gbs_book_other_versions_r&cad=3_1 Vol.2 ] [https://books.google.com/books?id=_UAOAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:0cL_IGuEozgy2ftZpW5K4Kt Vol.3.] [https://books.google.com/books?id=eD8OAAAAIAAJ&printsec=frontcover&dq=intitle:Memorial+intitle:History+intitle:of+intitle:Boston&lr=&num=50&as_brr=0 Vol.4.] |publisher=James R. Osgood and Company|year=1881}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == * ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟು ಝಡ್'' (2000), ಥಾಮಸ್ ಎಚ್. ಒ'ಕನ್ನರ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-674-00310-1 * ''ಬಿಲ್ಟ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್: ಸಿಟಿ ಮತ್ತು ಸಬರ್ಬ್, 1800–2000'' (2000), ಡಗ್ಲಾಸ್ ಶಂದ್-ಟುಸ್ಸಿ, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55849-201-1 * ''ಲಾಸ್ಟ್ ಬೋಸ್ಟನ್'' (1999), ಮೇರಿನರ್ ಬುಕ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-395-96610-8 * ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟೋಪೋಗ್ರಾಫಿಕಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' , ಮೂರನೆಯ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾದ ಆವೃತ್ತಿ (2000), ಬೆಲ್ಕ್‌ನ್ಯಾಪ್ ಪ್ರೆಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-674-00268-7 * ''ವೆನ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಟೈಮ್ ಲೈನ್ &amp; ಅಲ್ಮನಾಕ್'' (2004), ಈಶಾನ್ಯದ, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55553-620-4 * ''ಗೇಯ್ನಿಂಗ್ ಗ್ರೌಂಡ್: ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮೇಕಿಂಗ್ ಇನ್ ಬೋಸ್ಟನ್'' (2003), ನ್ಯಾನ್ಸಿ ಎಸ್. ಸೀಹೋಲ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-262-19494-5 * ''ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸ್ಪೇಸಸ್: 50 ಹಿಡನ್ ಕಾರ್ನರ್ಸ್ ಇನ್ ಅಂಡ್ ಅರೌಂಡ್ ದಿ ಹಬ್'' , (2009), ಗ್ಲೋಬ್ ಪೆಕಟ್; ಫರ್ಸ್ಟ್ ಎಡಿಷನ್ ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7627-5062-6 * ''ಎ‌ಐಎ ಗೈಡ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್, 3ನೆಯ ಆವೃತ್ತಿ: ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಮಾರ್ಕ್ಸ್, ಅರ್ಬನ್ ಡಿಸೈನ್, ಪಾರ್ಕ್ಸ್, ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ಸ್ ಅಂಡ್ ನೈಬರ್ಹುಡ್ಸ್'' , (2008), ಮೈಕೇಲ್ ಸೌತ್‌ವರ್ತ್ ಮತ್ತು ಸೂಸಾನ್ ಸೌತ್‌ವರ್ತ್, ಜಿಪಿಪಿ ಟ್ರಾವೆಲ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-7627-4337-9 * ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಪಿಕ್ಟೋರಿಯಲ್ ಸೆಲೆಬ್ರೇಶನ್'' (2006), ಜೋನಾತನ್ ಎಮ್. ಬೀಗಲ್, ಎಲನ್ ಪೆನ್ (ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ), ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-4027-1977-9 * ''ಸಿಟಿ ಇನ್ ಟೈಮ್: ಬೋಸ್ಟನ್'' (2008), ಜೆಫ್ರೀ ಹ್ಯಾಂಟೋವರ್, ಗಿಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಿಂಗ್ (ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗ್ರಾಹಕ), ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-4027-3300-3 * ''ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಬೋಸ್ಟನ್'' (2001), ಅಲೆಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಗರ್ (ಸಂಪಾದಕ), ಡೇವಿಡ್ ಕೊಬ್ (ಆವೃತ್ತಿ), ಏಮಿ ಟರ್ನರ್ (ಸಂಪಾದಕ), ನಾರ್ಮನ್ ಬಿ. ಲೆವೆಂತಲ್ (ಫೋರ್ವಡ್ ಬೈ) ಎಮ್‌ಐಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 0-262-61173-2 * ''ಬೋಸ್ಟನ್ ಬಿಹೆಲ್ಡ್: ಆಂಟಿಕ್ ಟೌನ್ ಅಂಡ್ ಕಂಟ್ರಿ ವ್ಯೂವ್ಸ್'' (2008), ಡಿ. ಬ್ರೆಂಟನ್ ಸಿಮನ್ಸ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-58465-740-5 * ಬೋರ್ಡನ್ ವೊರೆಕ್‌ ಅವರ ''ಬೋಸ್ಟನ್'' (2010); ಬಿಲ್ ಹಾರ್ಸ್ಮನ್ ಅವರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ಫೈರ್‌ಫ್ಲೈ ಬುಕ್ಸ್, ಐಎಸ್‌ಬಿಎನ್ 1-55407-591-2 * ಮೈಕೇಲ್ ಪ್ರೈಸ್ ಅವರ [https://books.google.com/books?id=RbMBOZux_JsC&amp;printsec=frontcover ''ಬೋಸ್ಟನ್ಸ್ ಇಮ್ಮಿಗ್ರೆಂಟ್ಸ್, 1840-1925'' ] (2000), ಆಂಥೊನಿ ಮಿಷೆಲ್ ಸಮಾರ್ಕೊ, ಆರ್ಕೇಡಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, ಇಮೇಜಸ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೀರೀಸ್ * [https://books.google.com/books?id=n9YJkBk7MCIC&amp;printsec=frontcover ''ಬೋಸ್ಟನ್: ಎ ಸೆಂಚುರಿ ಆಫ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್'' ] (1995), ಆಂಥೊನಿ ಮಿಷೆಲ್ ಸಮಾರ್ಕೊ, ಆರ್ಕೇಡಿಯಾ ಪಬ್ಲಿಶಿಂಗ್, ಇಮೇಜಸ್ ಅಮೇರಿಕಾ ಸೀರೀಸ್ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links}} * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/Massachusetts/Localities/B/Boston}} * [http://www.cityofboston.gov/ ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್] * [http://www.bostonchamber.com/ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್] * [http://www.bostonusa.com/ ಗ್ರೇಟರ್ ಬೋಸ್ಟನ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಅಂಡ್ ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋ] * {{wikivoyage|Boston}} * ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ [http://www.bostonindicators.org/ ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಇಂಡಿಕೇಟರ್ಸ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್] * [http://firesled.com/ ಫೈರ್‌ಸ್ಲೆಡ್ ಗೈಡ್ ಟು ಬೋಸ್ಟನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129043120/http://firesled.com/ |date=2011-01-29 }} * ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ [http://www.cityofboston.gov/parks/openspace_doc.asp ಓಪನ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಪ್ಲಾನ್ 2002–2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212201612/http://www.cityofboston.gov/parks/openspace_doc.asp |date=2009-02-12 }} * ಬೋಸ್ಟನ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ಮನ್ ಬಿ. ಲೆವೆಂತಲ್ ಮ್ಯಾಪ್ ಸೆಂಟರ್‌ನ [http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=5 ಬೋಸ್ಟನ್ ನಗರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090519094624/http://maps.bpl.org/search_advanced/?mtid=5 |date=2009-05-19 }} * ಮೆಯ್ನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ಜಿಐಎಸ್‌ನ [http://www.mainstreetmaps.com/MA/Boston/ ಜಿಐಎಸ್ ಪ್ರಾಪರ್ಟಿ ನಕ್ಷೆಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105180526/http://www.mainstreetmaps.com/MA/Boston/ |date=2009-01-05 }} * [http://dca.tufts.edu/features/bostonstreets/ ಬೋಸ್ಟನ್ ರಸ್ತೆಗಳು:ಮ್ಯಾಪಿಂಗ್ ಡೈರೆಕ್ಟರಿ ಡಾಟಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080407091212/http://dca.tufts.edu/features/bostonstreets/ |date=2008-04-07 }}, ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಅಂಡ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಸರ್ವಿಸಸ್ ಮತ್ತು ದಿ ಬೋಸ್ಟನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಟಫ್ಟ್ಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ದತ್ತಾಂಶ * ರ್ಯಾಡಿಕಲ್ ಕಾರ್ಟೊಗ್ರಫಿಯಿಂದ [http://www.radicalcartography.net/?bigboston ವರಮಾನ], [http://www.radicalcartography.net/?boston-f-g ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಫಿಲ್ ಗ್ರೋತ್], [http://www.radicalcartography.net/?bostonnow ಪಬ್ಲಿಲ್ಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್], ಹಾಗೂ [http://www.radicalcartography.net/?bostonsquares ಚೌಕಗಳ] ನಕ್ಷೆಗಳು. * [ftp://ftp.bls.gov/pub/special.requests/ce/msa/y0708/norteast.txt ಬ್ಯೂರೊ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್: ಕನ್ಸ್ಯೂಮರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆಂಡಿಚರ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.boston-online.com/Cultcha/Statistics/index.html ಬೋಸ್ಟನ್ ಆನ್ಲೈನ್: ಬೋಸ್ಟನ್‌ನ ಇತರೆ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100830100022/http://www.boston-online.com/Cultcha/Statistics/index.html |date=2010-08-30 }} * [http://www.bostonusa.com/partner/press/pr/statistics Bostonusa.com ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು] * [http://www.wbur.org/special/bostonatc/livingdata.asp ಕ್ವಾಲಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210043738/http://www.wbur.org/special/bostonatc/livingdata.asp |date=2009-02-10 }} {{Template group |title = Articles relating to Boston and [[Suffolk County, MA|Suffolk County]] |list = {{US state capitals}} {{USLargestCities}} {{USLargestMetros}} }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಬಾಸ್ಟನ್‌, ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಶ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಐರಿಷ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] [[ವರ್ಗ:ಜನನಿಬಿಡ ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌‌‌ನ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೪೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಫೋಲ್ಕ್ ದೇಶದ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು, ಮ್ಯಾಸಚುಸೆಟ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ವಸಾಹತುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ನಗರಗಳು]] 6ec7i8c0kb38jxsqwanm3y0xo7sgll9 0 26242 1431863 1431489 2026-10-13T03:26:06Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431863 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |name = City of Buffalo |settlement_type = [[Administrative divisions of New York#City|City]] |nickname = The City of Good Neighbors, The City of Dreams, The Queen City, The Nickel City, Queen City of the Lakes, City of Light <!-- images and maps -----------> |image_skyline = BuffaloSkyline.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = Flag of Buffalo, New York.svg |image_seal = Seal of Buffalo, New York.svg |image_map = Map_of_New_York_highlighting_Buffalo.svg |mapsize = 250x200px |map_caption = Location of Buffalo in New York State |image_map1 = MapOfBuffalo.jpg |mapsize1 = 200x200px |map_caption1 = A Map showing City of Buffalo <!-- Location ------------------> |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = US-NY |subdivision_type = [[List of countries|Country]] |subdivision_name = United States |subdivision_type1 = [[Political divisions of the United States|State]] |subdivision_name1 = [[New York]] |subdivision_type2 = [[List of counties in New York|County]] |subdivision_name2 = [[Erie County, New York|Erie]] <!-- Politics -----------------> |government_type = |leader_title = [[List of mayors of Buffalo, New York|Mayor]] |leader_name = [[Byron Brown]] ([[United States Democratic Party|D]]) |leader_title1 = [[city council|Common Council]] | leader_name1 = {{Collapsible list |title = Members' List |frame_style = border:none; padding: 0; |title_style = <!-- (optional) --> |list_style = text-align:left;display:none; |1 = Delaware District: |2 = • Michael LoCurto ([[United States Democratic Party|D]]) |3 = Ellicott District: |4 = • Dr. Curtis Haynes, Jr. ([[United States Democratic Party|D]]) |5 = Fillmore District: |6 = • David Franczyk ([[United States Democratic Party|D]]) Pres. |7 = Lovejoy District: |8 = • Richard A. Fontana ([[United States Democratic Party|D]]) |9 = Masten District: |10 = • Demone A. Smith ([[United States Democratic Party|D]]) |11 = Niagara District: |12 = • David A. Rivera ([[United States Democratic Party|D]]) |13 = North District: |14 = • Richard A. Fontana ([[United States Democratic Party|D]]) |15 = South District: |16 = • Michael P. Kearns ([[United States Democratic Party|D]]) |17 = University District: |18 = • Bonnie E. Russell ([[United States Democratic Party|D]]) }} |established_title = First Settled |established_date = 1789 |established_title2 = Founded |established_date2 = 1801 |established_title3 = Incorporated (City) |established_date3 = 1832 <!-- Area ---------------------> |unit_pref = Imperial |area_footnote = |area_magnitude = 1 E9 |area_total_km2 = 136.0 |area_land_km2 = 105.2 |area_water_km2 = 30.8 |area_total_sq_mi = 52.5 |area_land_sq_mi = 40.6 |area_water_sq_mi = 11.9 |elevation_m = 183 |elevation_ft = 600 |latd = 42 |latm = 54 |lats = 17 |latNS = N |longd = 78 |longm = 50 |longs = 58 |longEW = W <!-- Population -----------------------> |population_as_of = July 1, 2009 |population_note =<ref name="population">[http://www.census.gov/popest/cities/SUB-EST2008-4.html US Census Bureau Annual Pop Estimates]. ''census.gov'', accessed 3-MAR-2009</ref><ref name="demographia">[http://www.demographia.com/db-metrocore2005.htm Metropolitan & Central City Population: 2000–2005]. ''Demographia.com'', accessed September 3, 2006.</ref> |population_total = 270,240 ([[List of United States cities by population|70th in U.S.]]) |population_density_km2 = 2784.2 |population_density_sq_mi = 7075.0 |population_urban = 976,703 ([[List of United States urban areas|38th in U.S.]]) |population_metro = 1,124,309 ([[Table of United States Metropolitan Statistical Areas|50th in U.S.]]) |population_blank2_title = [[Combined statistical area|CSA]] |population_blank2 = 1,203,997 ([[Table of United States Combined Statistical Areas|39th in U.S.]]) |population_demonym = Buffalonian <!-- General information ---------------> |timezone = [[Eastern Time Zone (North America)|EST]] |utc_offset = −5 |timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] |utc_offset_DST = −4 | latitude = 42°54'17" N | longitude = 78°50'58" W <!-- Area/postal codes & others --------> |website = [http://www.city-buffalo.com/ www.city-buffalo.com] |postal_code_type = |postal_code = |area_code = [[Area code 716|716]] |blank_name = [[Federal Information Processing Standard|FIPS code]] |blank_info = 36-11000 |blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID |blank1_info = 0973345 |footnotes = <ref name="established1">[http://www.buffalonian.com/history/articles/%3C1800/whitebjoe.html First White Settlement and Black Joe - Buffalo, NY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322060018/http://www.buffalonian.com/history/articles/%3C1800/whitebjoe.html |date=2012-03-22 }}. ''The Buffalonian'', accessed April 15, 2008.</ref><ref name="established2">[http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/1801.html The Village of Buffalo 1801 to 1832] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201055650/http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/1801.html |date=2015-02-01 }}. ''The Buffalonian'', accessed April 15, 2008.</ref> }} [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರಾಜ್ಯಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ ನಂತರ, '''ಬಫಲೋ''' ({{pronEng|ˈbʌfəloʊ}}) ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಭರಿತ ನಗರ ವಾಗಿದೆ.<ref name="population"/> ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಎರಿ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವದ ದಡದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಈ ನಗರವಿದೆ. ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಇರುವ ಬಫಲೋ, ಎರಿ ಕೌಂಟಿ<ref name="erie county">[http://www.erie.gov/overview/ ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಓವರ್‌‌ವ್ಯೂ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120405031211/http://www.erie.gov/overview/ |date=2012-04-05 }}. ''ಎರಿ ಕೌಂಟಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ) ಗವರ್ನ್ಮೆಂಟ್ ಹೋಮ್‌ ಪೇಜ್ '', 16, 2008ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು</ref> ಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಧಾನ ನಗರವೂ ಹೌದು. (ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ) ಕೂಡ ಹೌದು. ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋ ಅಂದರೆ ಬಫಲೋನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವು [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ 17 ಮೈಲುಗಳ (27 ಕಿ.ಮೀ) ದೂರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಟೊರಾಂಟೋ, ಒಂಟಾರಿಯೋ (ಕೆನಡಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ)ದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 59 ಮೈಲುಗಳ (95&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.)ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ನಗರವು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ, 8 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಹಾರ್ಸ್‌‌ಶೂ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ 270,919 (ಜುಲೈ 1, 2009ರ ಅಂದಾಜು) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇದೆ,<ref name="population">[http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&amp;geo_id=&amp;_geoContext=&amp;_street=&amp;_county=Buffalo&amp;_cityTown=Buffalo&amp;_state=04000US36&amp;_zip=&amp;_lang=en&amp;_sse=on&amp;pctxt=fph&amp;pgsl=010 ಬಫಲೋ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ - ಫ್ಯಾಕ್ಟ್ ಶೀಟ್ ] {{Webarchive|url=https://archive.today/20200211180209/http://factfinder.census.gov/servlet/ACSSAFFFacts?_event=Search&geo_id=&_geoContext=&_street=&_county=Buffalo&_cityTown=Buffalo&_state=04000US36&_zip=&_lang=en&_sse=on&pctxt=fph&pgsl=010 |date=2020-02-11 }}. ''ಯುಎಸ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ '', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದು</ref> ಮತ್ತು ಬಫಲೋ–ನಯಾಗರಾ–ಕ್ಯಾಟರಾಗಸ್ ಕಂಬೈನ್ಡ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕಲ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1,203,997 ಜನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಪಕ್ಕದ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ನಯಾಗರಾದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿ ಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಬೃಹತ್ ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಪ್ರದೇಶದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,631,418 ಆಗುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್‌<ref name="established1"/> ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ 1789ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಬಫಲೋ ಮುಂದೆ 1825ರಲ್ಲಿ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಶುರುವಾದೊಡನೆ, ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೊನೆದಾಣ(ಟರ್ಮಿನಸ್) ಆಗಿ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. 1900ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಬಫಲೋ ದೇಶದಲ್ಲಿ 8ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು,<ref name="population rank 1900">[http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt ಟೇಬಲ್ 1. ][http://www.census.gov/population/documentation/twps0027/tab01.txt ರ್ಯಾಂಕ್ ಬೈ ಪಾಪ್ಯುಲೇಶನ್ ಆಫ್ ದಿ 100 ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಅರ್ಬನ್ ಪ್ಲೇಸಸ್, ಅಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಿಂದ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ : 1790–1990]. ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ'''', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆಜಾಲವಾಗಿ<ref name="railroad">[http://www.buffalonian.com/history/industry/railways/EarlyRailroads1.html ಅರ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇಸ್ ಇನ್‌ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026212134/http://buffalonian.com/history/industry/railways/EarlyRailroads1.html |date=2010-10-26 }}. ''ದಿ ಬಫಲೋನೀಯನ್ '', ಏಪ್ರಿಲ್ 16, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬೆಳೆಯಿತು. ಜೊತೆಗೆ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಧಾನ್ಯ- ಮಿಲ್‌ಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="milling">ಲಾರಾ ಒ'ಡೇ ಅವರ "ಬಫಲೋ ಆಸ್ ಫ್ಲೋರ್ ಮಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್" ''ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿ '', ಸಂಪುಟ 8, ಸಂಖ್ಯೆ. 1 (ಜನವರಿ., 1932), ಪುಟಗಳು 81–93. ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದೃಷ್ಟ ತಿರುವುಮುರುವಾಯಿತು :ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್ ಹಡಗುಸಾಗಣೆಯು ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್‌ ಸೀವೇಯ ಮೂಲಕ ಪುನಾರಚಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸ್ಟೀಲ್‌ ಮಿಲ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಭಾರ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ಚೀನಾ ಮತ್ತಿತರ ಕಡೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="Buffalo History">[http://www.buffaloah.com/h/1985.html ]. ''ಬಫಲೋ ಇತಿಹಾಸ '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> 1970ರಲ್ಲಿ ಅಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನ ಆರಂಭದೊಡನೆ, ಬಫಲೋ ಕೇಂದ್ರ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಅನ್ನು ಕೂಡ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ರೈಲುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಡೆಪ್ಯು, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, (ಬಫಲೋ-ಡೆಪ್ಯು) ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಬಿಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. 1990ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1900ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿದ್ದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 50 ಟಾಪ್ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ<ref name="US Census Bureau">1/12 [http://www.census.gov/population/cencounts/ny190090.txt ] ''ಯು.ಎಸ್. ಸೆನ್ಸಸ್ ಬ್ಯೂರೋ'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಂಬ ಚಿಕ್ಕ ಭೂಭಾಗವನ್ನು{{convert|40.6|sqmi|km2|abbr=on}} ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇಂದು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯಗಳು ಎಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು,<ref name="City-Data">[http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Buffalo-Economy.html ಬಫಲೋ: ಎಕಾನಮಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117074252/http://www.city-data.com/us-cities/The-Northeast/Buffalo-Economy.html |date=2017-11-17 }}. ''City-Data.com,'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿಂಜರಿತವಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡೂ ವಲಯಗಳು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇವೆ.<ref name="NYS Senate">[http://www.nysenate.gov/report/economic-summary-western-new-york-region ಎಕಾನಾಮಿಕ್ ಸಮರಿ : ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304045843/http://www.nysenate.gov/report/economic-summary-western-new-york-region |date=2016-03-04 }}. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸೆನೆಟ್ '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಭಾಗಶಃ, ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ <ref name="BNMC">[http://urbandesignproject.ap.buffalo.edu/projects/bnmc/index.htm ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703041815/http://urbandesignproject.ap.buffalo.edu/projects/bnmc/index.htm |date=2012-07-03 }}. ''ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸ ಯೋಜನೆ '', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ <ref name="UB 2020">[http://www.buffalo.edu/ub2020/overview/whatis.html ವಾಟ್ ಈಸ್ ಯುಬಿ 2020?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100530083445/http://www.buffalo.edu/ub2020/overview/whatis.html |date=2010-05-30 }}. ''ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ '',ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ರಿಟೈಲ್ ವಲಯವು ಸದೃಢವಾಗಿದೆ, ಕೆನಡಾದ ಅಂಗಡಿಕಾರರು ದುರ್ಬಲ ಅಮೆರಿಕನ್ ಡಾಲರ್‌ನ ಲಾಭ ಪಡೆದುಕೊಂಡು, ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ಖರೀದಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="The Star">[http://www.thestar.com/news/canada/article/243796 ಕ್ರಾಸ್‌-ಬಾರ್ಡರ್ ಸೇಲ್ಸ್ ಸೋರ್ ವಿತ್ ಲೂನೀ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100114235032/http://www.thestar.com/News/Canada/article/243796 |date=2010-01-14 }}. ''thestar.com'', ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಬಫಲೋ ನಗರದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಶೇ. 7.7<ref name="BLSBUFF">[http://www.bls.gov ಯುಎಸ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಲೇಬರ್ ಸ್ಟಾಟಸ್ಟಿಕ್ಸ್]</ref> ಎಂದು ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು ಹೇಳಿದ್ದು, ಇದು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ.<ref name="Allbusiness">[http://www.allbusiness.com/population-demographics/demographic-trends/14052499-1.html ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''Allbusiness.com'' ನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ 31, 2010ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> 2010ರಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಬ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಕುಟುಂಬ ಪಾಲನೆಗೆ 10ನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web| url = http://www.forbes.com/2010/06/04/best-places-family-lifestyle-real-estate-cities-kids.html| title = America's Best Places to Raise a Family| publisher = Forbes.com| archiveurl = https://archive.is/20120918143828/http://www.forbes.com/2010/06/04/best-places-family-lifestyle-real-estate-cities-kids.html| archivedate = 2012-09-18| access-date = 2010-11-15| url-status = live}}</ref> == ಹೆಸರಿನ ಮ‌ೂಲಗಳು == "ಬಫಲೋ" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪದಗುಚ್ಛ ''ಬ್ಯು ಫ್ಲೆವ್‌,'' ಎಂಬುದರ ತಪ್ಪು ರೂಪ, ಇದರರ್ಥ "ಸುಂದರ ನದಿ," ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ವೇಷಕರು ನಯಾಗರಾ ನದಿ ನೋಡಿ ಹೀಗೆ ಉದ್ಗರಿಸಿದ್ದರು, ಆ ಪದಗುಚ್ಛದಿಂದಲೇ ಇಂದಿನ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರಚಲಿತ ಹೇಳಿಕೆ. ಆದರೆ ಈ ಊಹೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್ ಅನ್ವೇಷಕರು ನಯಾಗರಾ ನದಿಗೆ ''ರಿವರೆ ಆಕ್ಸ್ ಚೆವಾಕ್ಸ್,'' ಎಂದರೆ "ಕುದುರೆಗಳ ನದಿ" ಎಂದಿದ್ದರು ಎಂದು ಮುದ್ರಣಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಇವೆ.<ref>ಹಫ್‌ಟನ್, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್. ದಿ ನೇಮ್ ಬಫಲೋ. ಬಫಲೋ, NY: ಬಫಲೋ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಪಬ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್, ಸಂಪುಟ v. 24, ಪುಟಗಳು 63–69 [https://books.google.com/books?id=fY4MAAAAYAAJ&amp;pg=PA63&amp;lpg=PA63&amp;dq=Buffalo+first+appeared+on+a+map&amp;source=web&amp;ots=Dg-YQZb0Ur&amp;sig=MOPlDcMG_xdKlwbd_3RzF0wjM_U&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPR3,M1 Books.google.com]</ref> ಹೆಸರಿನ ಕುರಿತು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಉಲ್ಲೇಖವು(1825) ಕಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕದ್ದ ಕುದುರೆಮಾಂಸವನ್ನು ಕಾಡೆಮ್ಮೆಯ ಮಾಂಸವೆಂದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರಂತೆ, ಆಗಿನಿಂದ ಆ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಪಿಕ್‌ನಿಕ್ ಜಾಗವನ್ನು "ಬಫಲೋ," ಎಂದು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಬರೆದಿರುವ ಲೇಖಕ ಇದು ತನ್ನ ಊಹೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.<ref>ಬಾಲ್‌, ಶೆಲ್ಡನ್. ''[http://digital.library.cornell.edu/cgi/t/text/pageviewer-idx?c=nys;cc=nys;idno=nys294;node=nys294%3A1;size=s;frm=frameset;seq=6;view=image;page=root ಬಫಲೋ ಇನ್ 1825 ].'' ಬಫಲೋ, NY: ಎಸ್ ಬಾಲ್ 1825</ref> ಇದರಿಂದ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ''; ಬಫಲೋ ಜನವಸತಿಗೆ ಆ ಹೆಸರು ಬಂದಿದ್ದು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್‌‌ನಿಂದ;<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/83593/Buffalo/235380/History#tab=active~checked%2Citems~checked&amp;title=Buffalo%20%3A%3A%20History%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾ: ಬಫಲೋ, NY, ಯುಎಸ್‌ಎ]</ref> ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್ ಮೊದಲು ನಕಾಶೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು 1759–1760ರ ಸುಮಾರಿಗೆ.<ref>ಹಫ್‌ಟನ್, ಪು. 63</ref>'' ಏನೇ ಆದರೂ ಬ್ಯೂ ಫ್ಲೆವ್ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಹೆಚ್ಚು ಮನತಟ್ಟುವಂಥದು, ಆದರೆ ಇದು ಹೆಸರಿನ ಮೂಲದ ಕುರಿತ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಸಾಧ್ಯತೆಯದು, ಇದರಿಂದ ಬಫಲೋ ಹೆಸರಿನ ನೈಜ ಮೂಲವನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. == ಇತಿಹಾಸ == [[ಚಿತ್ರ:Buffalo Panorama 1911.jpg|thumb|right|300px|ಬಫಲೋ ಪನೋರಮಾ 1911]] [[ಚಿತ್ರ:Passenger boats buffalo new york 1909.jpg|thumb|right|300px| ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿಗಳು, 1909]] [[ಚಿತ್ರ:Pan-American Exposition - Ethnology Building at Night.jpg|thumb|right|175px|ಪಾನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ - ರಾತ್ರಿವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಎತ್ನಾಲಜಿ ಕಟ್ಟಡ]] {{Main|History of Buffalo, New York}} ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್ ಜನರು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಮೊದಲು, ಇಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್ ನೇಶನ್ ಇತ್ತು. ನಂತರ, ಇರೊಕ್ವೊಯಿಸ್ ಕಾನ್‌ಫೆಡರಸಿಯ ಸೆನೆಕಸ್ ನ್ಯೂಟ್ರಲ್‌ ಜನರನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. 1804ರಲ್ಲಿ, ಜೋಸೆಫ್ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್, ಎಂಬ ಹಾಲಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಕಂಪನಿ ಯ ಪ್ರಧಾನ ಏಜೆಂಟ್‌‌‌ನು ರೇಡಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಗ್ರಿಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಸೈಕಲ್‌ನ ಕಡ್ಡಿಗಳ ಹಾಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ.<ref>{{cite web |last = Priebe Jr.|first = J. Henry |title = Beginnings - The Village of Buffalo - 1801 to 1832 |url = http://history.buffalonet.org/1801.html |accessdate = 2007-09-07}}</ref> ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವೇ ರೇಡಿಯಲ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. {{Citation needed|date=June 2008}} 1812ರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, 1813ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 30ರಂದು ,<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonian.com/history/articles/1801-50/TheBurningofBuffalo.html |title=ದಿ ಬಫಲೋನಿಯನ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100922160826/http://buffalonian.com/history/articles/1801-50/TheBurningofBuffalo.html |url-status=dead }}</ref>{{'}}<ref>[http://www.buffaloah.com/h/war1812/burning.html ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬಫಲೋ]</ref> ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಪಡೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದವು. 1825ರ ನವೆಂಬರ್ 4ರಂದು, ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಯುದ್ಧತಂತ್ರದಿಂದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಎರಿ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ರೂಪುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 2,400 ಇತ್ತು. ಎರಿ ಕಾಲುವೆಯು ಬಫಲೋ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ನಂತರ 1832ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 10,000ಕ್ಕೆ ಏರಿತ್ತು. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಆಫ್ರಿಕಾ-ಅಮೆರಿಕನ್ನರಿಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ 1828ರ ಗ್ರಾಮ ಡೈರೆಕ್ಟರಿಯು 59 ಕುಟುಂಬದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ "ಕಲರ್ಡ್‌ ಹೆಸರು"ಗಳನ್ನು (ಕಂದುಬಣ್ಣದವರು) ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ.<ref>{{cite web |last = Fordham |first = Monroe |title = Michigan Street Church |work = African American history of Western New York |month = April | year = 1996 |url = http://www.math.buffalo.edu/~sww/0history/hwny-michigan.st.church.html |accessdate = 2007-09-08}}</ref> 1845ರಲ್ಲಿ, ಮಸೆಡೊನಿಯಾ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸಟ್ ಚರ್ಚ್‌ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು (ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ಮಿಚಿಗನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಚರ್ಚ್‌ '' )ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಚರ್ಚ್‌ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಆಂದೋಲನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. 1974ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 12ರಂದು ಚರ್ಚ್‌ ಅನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಪುಸ್ತಕ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್)ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಲಿಯಂ ವೆಲ್ಸ್ ಬ್ರೌನ್ ರಂತಹ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ನಾಯಕರುಗಳು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮನೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title= African American history of Western New York |url= http://www.math.buffalo.edu/~sww/0history/wwb0.html |accessdate = 2007-09-08}}</ref> ಬಫಲೋ ಭೂಗತ/ಅಂಡರ್‌ಗ್ರೌಂಡ್ ರೈಲುರಸ್ತೆಯ <ref>{{cite web |title= Underground Railroad Sites in Buffalo, NY |url= http://www.buffaloresearch.com/ugrr.html |accessdate= 2010-07-25 |archive-date= 2010-10-18 |archive-url= https://web.archive.org/web/20101018071323/http://buffaloresearch.com/ugrr.html |url-status= dead }}</ref> ಟರ್ಮಿನಸ್ ಸ್ಥಳ ಕೂಡ ಆಗಿತ್ತು. ಅದು ಅನೇಕ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟರಿಗೆ ಬಫಲೋ ದಿಂದ ನಯಾಗರಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರಗೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. 1840ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋದ ಬಂದರು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿತು. ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಸಾರಿಗೆಯು ವಿಸ್ತೃತಗೊಂಡು, ಬಫಲೋ ಬಂದರಿನಿಂದ 93,000 ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.<ref name="The City of Buffalo 1840-1850">{{cite web |last = Priebe Jr. |first = J. Henry |title= The City of Buffalo 1840–1850 |url = http://history.buffalonet.org/1840-50.html |accessdate = 2007-09-09}}</ref> ಧಾನ್ಯಕಾಳುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಂದರನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. 1843ರಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಪ್ರಥಮ ಉಗಿಶಕ್ತಿಯ ಗ್ರೈನ್ ಎಲಿವೇಟರ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾದ ಜೋಸೆಫ್ ಡಾರ್ಟ್‌ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರ್ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಡನ್‌ಬರ್‌ ಸೇರಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. "ಡಾರ್ಟ್‌ ಎಲಿವೇಟರ್" ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸಾಗಾಣಿಕೆದಾರರಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಧಾನ್ಯದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಳಿಸಿ, ಕಾಲುವೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದ ದೋಣಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರೈಲು ಬೋಗಿಗಳಿಗೆ ಧಾನ್ಯ ತುಂಬಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="The City of Buffalo 1840-1850"/> ಅಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನ್ 1861ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16ರಂದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಹೋಗುವಾಗ ಬಫಲೋಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಈಗಲ್ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಕೋರ್ಟ್‌ ರಸ್ತೆಯ ಮಧ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹೊಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು.<ref name="The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841-1865">{{cite web |last = LaChiusa |first = Chuck |title = The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841–1865 |url = http://freenet.buffalo.edu/bah/h/1865.html#1859 |accessdate = 2007-09-08 |archive-date = 2007-05-26 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070526113417/http://freenet.buffalo.edu/bah/h/1865.html#1859 |url-status = dead }}</ref> ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1865ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 81,029ದಿಂದ 94,210ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಬಫಲೋ ನಗರದ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೂ ಪೂರೈಸಿದರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನಯಾಗರಾ ಸ್ಟೀಮ್ ಫೋರ್ಜ್‌ ವರ್ಕ್ಸ್ ಕಂಪನಿಯು ಐರನ್‌ಕ್ಲಾಡ್ ಶಿಪ್ USS ''ಮಾನಿಟರ್‌ '' ನ ತಿರುಗು ಗೋಪುರದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿತ್ತು.<ref name="The History of Buffalo: A Chronology Buffalo, New York 1841-1865"/> [[ಚಿತ್ರ:Lafayette Square, Buffalo, NY.jpg|thumb|right|ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಿ. 1912]] [[ಚಿತ್ರ:Niagara Square, Buffalo, NY.jpg|thumb|right|ನಯಾಗರಾ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಸಿ. 1912]] ಗ್ರೋವರ್‌ ಕ್ಲೆವರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯ (1871–1873)ಶರೀಫ್ ಅಥವಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ, ಮತ್ತು 1882ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಗರ್ವನರ್ (1883–1885) ಆಗಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 22ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು (1885–1889) ಮತ್ತು 24ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು 1893–1897)ಆಗಿದ್ದರು. 1896, ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಕಟ್ಟಡವು ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ 16 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಚೇರಿ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ವೇಯರ್ ಜೋಸೆಫ್ ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್ ಗೌರವಾರ್ಥ ಆ ಹೆಸರು ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮಿಲ್‌ಗಳು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೂಲಕ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾದ ಜಲವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯಿಂದ ಮೊದಲು ಲಾಭ ಪಡೆದ ಕಂಪನಿಗಳು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಬೆಳಕಿನ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕೆ ''ಬೆಳಕಿನ ನಗರ (ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಟ್)'' ಎಂಬ ಉಪಹೆಸರು ಬಂದಿತು.<ref name="cityjournal">[http://www.city-journal.org/html/17_4_buffalo_ny.html ಕ್ಯಾನ್ ಬಫಲೋ ಎವರ್ ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100922210700/http://city-journal.org/html/17_4_buffalo_ny.html |date=2010-09-22 }} ''ಸಿಟಿ ಜರ್ನಲ್‌'' ನಿಂದ</ref> 1881ರಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿಯ ಬೀದಿದೀಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿತು. ಈ ನಗರವು [[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಅಟೋಮೊಬೈಲ್]] ಕ್ರಾಂತಿಯ ಭಾಗವೂ ಆಗಿತ್ತು,ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಸ್‌ ಎರಾ (ಕಂಚಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟ) ಸಮಯದ ಕಾರಿನ ತಯಾರಕರಾದ ಪಿಯರ್ಸ್‌ ಅರ್ರೊ ಮತ್ತು ಸೆವೆನ್ ಲಿಟಲ್ ಬಫಲೋಸ್‌ ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದವರು.<ref>ಬಿಲೀವ್ ಇಟ್ ಆರ್ ನಾಟ್. ಕ್ಲೈಮರ್, ಫ್ಲಾಯ್ಡ್. ''ಟ್ರೆಶರಿ ಆಫ್ ಅರ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಟೋಮೊಬೈಲ್ಸ್, 1877–1925'' (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ : ಬೊನಾನ್ಜ ಬುಕ್ಸ್, 1950), ಪು.178.</ref> ''ಬೆಳಕಿನ ನಗರ '' (1999) ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಫಲೋ ವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಾರೆನ್ ಬೆಲ್ಫರ್‌ಳ 1901ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾದಂಬರಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯೂ ಹೌದು. ವಾಸ್ತವ, ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು <ref>[http://www.buffaloah.com/h/bel/places.html ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಬಫಲೋ]</ref> ತನ್ನ ಕಾದಂಬರಿಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಳು. ಅದ್ಯಕ್ಷ ವಿಲಿಯಂ ಮೆಕಿನ್ಲೆ ಮೇಲೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 1901, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6ರಂದು ಪಾನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ದಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಾಂತಿಕವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಆತ ಕೊನೆಗೆ ಎಂಟು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ನಿಧನ ಹೊಂದಿದರು. ಥಿಯೋಡರ್ ರೂಸ್‌ವೆಲ್ಟ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ 26ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ವಿಲ್‌ಕಾಕ್ಸ್ ಮಾನಿಸನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರು. ಬಫಲೋವನ್ನು ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಪೀಸ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಂದು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೇತುವೆಯು 1927ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ , ಒಂದು 17 ಮಹಡಿಯ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೊ ಶೈಲಿಯ ಸ್ಟೇಶನ್ ಆಗಿದ್ದು, ಫೆಲ್‌ಹೈಮರ್ & ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ರೈಲ್‌ರೋಡ್‌ಗಾಗಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 1929ರ ವಾಲ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಕುಸಿತಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ II]]ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತು ಮತ್ತು ಅದು ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = 1941–1945| work = History| publisher = Parkside Community Association| date = | url = http://www.parksidebuffalo.org/history.html| doi = | accessdate = | archive-date = 2010-07-08| archive-url = https://web.archive.org/web/20100708014105/http://www.parksidebuffalo.org/history.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite web| last = Rizzo| first = Michael| authorlink = | coauthors = | title = Joseph J. Kelly 1942–1945| work = Through The Mayor's Eyes| publisher = The Buffalonian| date = | url = http://www.buffalonian.com/history/industry/mayors/Kelly.htm| doi = | accessdate = | archive-date = 2011-09-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20110926220745/http://www.buffalonian.com/history/industry/mayors/Kelly.htm| url-status = dead}}</ref> ರೈಲ್‌ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರ್ ಆಂಡ್ ಫೌಂಡ್ರಿ ಕಂಪನಿಯು,ತಮ್ಮ ಬಫಲೋ ನಗರದ ಘಟಕವನ್ನು 1940ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತು. ಈ ಕಂಪನಿಯು ಯುದ್ಧದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = Buffalo Car Company| work =| publisher =| date = 9 April 2006| url = http://www.midcontinent.org/rollingstock/builders/buffalo_carco.htm| doi =| accessdate = }}</ref> 1957ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸೇಂಟ್ ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸೀವೇ ಯು ನಗರವನ್ನು ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಹಿವಾಟಿನ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ದೂರಗೊಳಿಸಿತು; ಜೊತೆಗೆ ಕೈಗಾರಿಕರಣದ ಕುಸಿತ ; ಮತ್ತು ಉಪನಗರೀಕರಣದ ಕುರಿತು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಹಬ್ಬಿದ ಒಲವು; ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಬಫಲೋ ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಅವನತಿಯತ್ತ ಸಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ರಸ್ಟ್‌ ಬೆಲ್ಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅಮೆರಿಕದ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ 1950ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಅರ್ಧ ಮಿಲಿಯನ್ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕೋದ್ಯಮಗಳು ಮುಚ್ಚಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಜನರು ಉಪನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ನಗರಗಳತ್ತ ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಮಿಚಿಗನ್ನಿನ ಫ್ಲಿಂಟ್ ಇನ್ನಿತರ ರಸ್ಟ್ ಬೆಲ್ಟ್ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ ತನ್ನ ಕುಸಿದಿದ್ದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗಿದ್ದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಉತ್ತಮಪಡಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿತು. ಹಿಂದಿನ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ $50 ಮಿಲಿಯನ್ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 2007ರಲ್ಲಿ $4 ಬಿಲಿಯನ್ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web|title= current city development projects 2007|url= http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/splanning/listofprojects/ListBuffDev101007.pdf|accessdate= 2007-11-04|format= PDF|archive-date= 2011-09-28|archive-url= https://web.archive.org/web/20110928080412/http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/splanning/listofprojects/ListBuffDev101007.pdf|url-status= dead}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ನವೀಕಣಗಳನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳಲಾಯಿತು. 2008ರ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. (ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ.) ಇಂದು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಭ್ಯುದಯವು 21ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ಗೆ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಹೊಸ ಮನೋರಂಜನಾ ಜಿಲ್ಲೆ, ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂಗೆ ಬರುವ ಪ್ರವಾಸಿಗಳ ಸೇವೆಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಭೂವಿವರಣೆ ಹಾಗೂ ಹವಾಮಾನ == [[ಚಿತ್ರ:BuffaloAvgTemps.png|right|thumb|ಬಫಲೋದ ಸರಾಸರಿ ಉಷ್ಣತೆ]] === ಭೂವಿವರಣೆ (ಭೌಗೋಳಿಕತೆ) === ಬಫಲೋ ನಗರವು ಲೇಕ್ ಎರಿಯ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾದ ಫೋರ್ಟ್‌ ಎರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೋಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಯು ಆರಂಭವಾಗುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಯಾಗರ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ಹರಿದು [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಒಂಟಾರಿಯೋನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜನಗಣತಿ ಬ್ಯುರೋ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರವು ಒಟ್ಟು 52.5 ಚದರ ಮೈಲಿ (136 km2){{convert|52.5|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 40.6 ಚದರ ಮೈಲಿ ಭೂಪ್ರದೇಶ (105 km2){{convert|40.6|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ಮತ್ತು 11.9 ಚದುರ ಮೈಲಿಗಳಷ್ಟು (31 km2) ನೀರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{convert|11.9|mi2|km2|abbr=off|lk=off}} ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಶೇ. 22.66ರಷ್ಟು ನೀರು ಇದೆ. === ಹವಾಮಾನ === [[ಚಿತ್ರ:BuffInBloom.jpg|thumb|right|ಉಚ್ಛ್ರಾಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬಫಲೋ]] [[ಚಿತ್ರ:Blizzard of 1977.jpg|thumb|right|1977ರ ಬಿರು ಹಿಮಗಾಳಿ]] ಬಫಲೋ ಹಿಮಭರಿತ ಚಳಿಗಾಲಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ತುಂಬ ಹಿಮಭರಿತ ನಗರವೇನಲ್ಲ.<ref>{{Cite web |url=http://goldensnowball.com/2009/01/syracuse-already-over-annul-snowfall.html |title=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಗೋಲ್ಡನ್ ಸ್ನೋಬಾಲ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್. |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711104516/http://goldensnowball.com/2009/01/syracuse-already-over-annul-snowfall.html |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಸಾಕಷ್ಟು ಆರ್ದ್ರತೆಯಿರುವ ಭೂಖಂಡದ ಮಾದರಿಯ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆದರೆ ಸಮುದ್ರದ ಹವಾಮಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಮೆರಿಟೈಮ್ ಹವೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಬೃಹತ್ ಸರೋವರಗಳ (ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್)]] ಮತ್ತು (ಕೋಪೆನ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಫಿಕೇಶನ್‌ "Dfb" — ಕಾರಣದಿಂದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಏಕರೂಪದ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ ಹಂಚಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದ ಋತು ಅಂದರೆ ಒಂದು ಋತು ಮುಗಿದು ಇನ್ನೊಂದು ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಸಂಕ್ರಮಣ ಅವಧಿಯು ಬಹಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಿರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲವು ತುಂಬ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಿಮಭರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀರ್ಗಲ್ಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಳೆ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಳಿಗಾಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಮಧ್ಯದವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ಕೊನೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ಆರಂಭದವರೆಗೆ ನೆಲವನ್ನು ಹಿಮವು ಆವರಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬರಿಯ ಒಣ ನೆಲ ಕೂಡ ಕಂಡುಬರಬಹುದು. ವಾರ್ಷಿಕ ಹಿಮಪಾತದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮ (ಲೇಕ್ ಇಫೆಕ್ಟ್) ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬಹಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯು ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಸರೋವರದ ನೀರನ್ನು ದಾಟಿದಾಗ ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಆರ್ದ್ರೀಕರಣಗೊಂಡು, ಮೋಡಗಳನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಡೌನ್‌ವಿಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ಷೇಪವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಬಲವಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ, ಬಫಲೋದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಉತ್ತರಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸರೋವರ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಹಿಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಲೇಕ್ ಸ್ನೋ ಮಶಿನ್‌ಗಳು ನವೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಿರುತ್ತವೆ. ನಂತರ, ಎರಿ ಸರೋವರ ಹಿಮಗಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ವಸ್ತುಶಃ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಬಫಲೋದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿ ಎಂದರೆ ಬ್ಲಿಜರ್ಡ್‌ ಆಫ್ 77. ಅದು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಲೇಕ್‌ ಎಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಹಿಮಬಿರುಗಾಳಿ ಅಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು (ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಿ ಸರೋವರ ಪೂರ್ಣ ಹಿಮಗಟ್ಟಿತ್ತು). ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಎರಿ ಸರೋವರದ ಮೊದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಗೊಂಡಿದ್ದ ಹಿಮ, ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಉಂಟಾದ ಹಿಮ ಬಿರುಗಾಳಿಯಾಗಿತ್ತು. ನಗರದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಹಿಮ ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯನ್ನೇನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ 2006ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಬಿರುಗಾಳಿ ಮಾತ್ರ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ತೊಂದರೆಯುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಈಶಾನ್ಯದ ಬೇರಾವುದೇ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಳೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಸಸ್ಯಸಂಪತ್ತು ಹಸಿರಾಗಿ, ಹುಲುಸಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.erh.noaa.gov/buf/bufclifo.htm ಬಫಲೋ'ಸ್ ಕ್ಲೈಮೇಟ್ ]. ''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ ''. ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಜುಲೈ 5, 2006.</ref> ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿಸಿಲು ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿನ ಆರ್ದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ನಗರವು ಸಂಭಾವ್ಯ ಬಿಸಿಲಿನ ಸರಾಸರಿ ಶೇ. 65ರಷ್ಟನ್ನು ಜೂನ್, ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋದ ಚಳಿಗಾಲದ ಹಿಮದ ಕುಖ್ಯಾತಿಯು ಬೇರೆ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮಸುಕಾಗಿಸಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಸರೋವರದ ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿಯಂತಹ ಬೇರೆ ಲೇಕ್‌ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದಲೂ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹದವಾದ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ದಿನಗಳಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆಯ ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಶನ್ ಎಂದೂ ಅಧಿಕೃತ ಉಷ್ಣತೆ 100 ಡಿಗ್ರಿ ಫ್ಯಾರನ್‌‌ಹೀಟ್ (37.8 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಂಟಿಗ್ರೇಡ್){{convert|100|F|1|abbr=on}} ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು<ref>[http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USNY0181?from=tenDay_bottomnav_undeclared Weather.com. ][http://www.weather.com/weather/wxclimatology/monthly/graph/USNY0181?from=tenDay_bottomnav_undeclared ಅತಿಹೆಚ್ಚು ದಾಖಲೆ {{convert|99|°F|0|abbr=on}}ಯಾಗಿರುವುದು ಆಗಸ್ಟ್ 1948ರಲ್ಲಿ ]</ref> ದಾಖಲಿಸಿಲ್ಲ. ಮಳೆಯು ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯೇ ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಎರಿ ಸರೋವರದ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಗುಡುಗು ಬಿರುಗಾಳಿ ಉಂಟು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಬಫಲೋಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ತಿಂಗಳಿನಾದ್ಯಂತ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಾದ ಸರೋವರವು ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಉಷ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲದ ಮಳೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಅಧಿಕ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಆರ್ದ್ರತೆ ಇರುತ್ತದೆ. {{Weather box |location = Buffalo, NY |single line = Yes |Jan record high F = 72 |Feb record high F = 71 |Mar record high F = 81 |Apr record high F = 94 |May record high F = 94 |Jun record high F = 98 |Jul record high F = 97 |Aug record high F = 99 |Sep record high F = 98 |Oct record high F = 92 |Nov record high F = 80 |Dec record high F = 74 |year record high F = 99 |Jan high F = 31.1 |Feb high F = 33.2 |Mar high F = 42.5 |Apr high F = 54.1 |May high F = 66.4 |Jun high F = 74.8 |Jul high F = 79.6 |Aug high F = 77.8 |Sep high F = 70.1 |Oct high F = 58.9 |Nov high F = 46.7 |Dec high F = 36 |year high F = 55.9 |Jan low F = 17.8 |Feb low F = 18.6 |Mar low F = 26.1 |Apr low F = 36.4 |May low F = 47.7 |Jun low F = 56.9 |Jul low F = 62.1 |Aug low F = 60.5 |Sep low F = 52.9 |Oct low F = 42.6 |Nov low F = 33.7 |Dec low F = 23.6 |year low F = 39.9 |Jan record low F = -16 |Feb record low F = -20 |Mar record low F = -7 |Apr record low F = 5 |May record low F = 25 |Jun record low F = 36 |Jul record low F = 43 |Aug record low F = 38 |Sep record low F = 32 |Oct record low F = 20 |Nov record low F = 2 |Dec record low F = -10 |year record low F = -20 |Jan precipitation inch = 3.16 |Feb precipitation inch = 2.42 |Mar precipitation inch = 2.99 |Apr precipitation inch = 3.04 |May precipitation inch = 3.35 |Jun precipitation inch = 3.82 |Jul precipitation inch = 3.14 |Aug precipitation inch = 3.87 |Sep precipitation inch = 3.84 |Oct precipitation inch = 3.19 |Nov precipitation inch = 3.92 |Dec precipitation inch = 3.80 |year precipitation inch = 40.54 |Jan snow inch = 24.0 |Feb snow inch = 18.4 |Mar snow inch = 12.4 |Apr snow inch = 3.6 |May snow inch = 0.3 |Jun snow inch = 0 |Jul snow inch = 0 |Aug snow inch = 0 |Sep snow inch = 0 |Oct snow inch = 0.3 |Nov snow inch = 11.0 |Dec snow inch = 25.4 |year snow inch = 95.4 |Jan precipitation days = 19.8 |Feb precipitation days = 17.2 |Mar precipitation days = 15.7 |Apr precipitation days = 13.6 |May precipitation days = 12.6 |Jun precipitation days = 11.9 |Jul precipitation days = 10.5 |Aug precipitation days = 10.5 |Sep precipitation days = 11.6 |Oct precipitation days = 12.8 |Nov precipitation days = 15.8 |Dec precipitation days = 19.4 |Jan snow days = 16.7 |Feb snow days = 14.0 |Mar snow days = 9.7 |Apr snow days = 3.7 |May snow days = 0.2 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0.3 |Nov snow days = 6.0 |Dec snow days = 14.7 |Jan sun = 89.9 |Feb sun = 110.2 |Mar sun = 164.3 |Apr sun = 204 |May sun = 257.3 |Jun sun = 288 |Jul sun = 306.9 |Aug sun = 266.6 |Sep sun = 207 |Oct sun = 158.1 |Nov sun = 84 |Dec sun = 68.2 |year sun = 2204.5 |source 1 = NOAA <ref name= NCDC >{{cite web | url = http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/ny/308383.pdf | title = NCDC: U.S. Climate Normals | accessdate = 2010-05-14 | publisher = [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] | archive-date = 2014-07-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140717163106/http://cdo.ncdc.noaa.gov/climatenormals/clim20/ny/308383.pdf | url-status = dead }}</ref> |source 2 = Hong Kong Observatory <ref name= HKO >{{cite web | url = http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/buffalo_e.htm | title = Climatological Normals of Buffalo | accessdate = 2010-05-14 | publisher = [[Hong Kong Observatory]] | archive-date = 2011-06-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110628182144/http://www.hko.gov.hk/wxinfo/climat/world/eng/n_america/us/buffalo_e.htm | url-status = dead }}</ref> |date=August 2010 }} == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{USCensusPop | 1810=1508 | 1820=2095 | 1830=8668 | 1840=18213 | 1850=42261 | 1860=81129 | 1870=117714 | 1880=155134 | 1890=255664 | 1900=352387 | 1910=423715 | 1920=506775 | 1930=573076 | 1940=575901 | 1950=580132 | 1960=532759 | 1970=462768 | 1980=357870 | 1990=328123 | 2000=292648 | estimate=270240 | estyear=2009 | estref= | footnote=Historical Population Figures<ref>{{cite web| url=http://grab.by/AbU| title=Population Estimates| first=Campbell| last=Gibson| publisher=Population Division, U.S. Bureau of the Census| month=June| year=2008| accessdate=2009-11-15| archive-date=2012-01-29| archive-url=https://web.archive.org/web/20120129215704/http://grab.by/AbU| url-status=dead}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www2.census.gov/prod2/decennial/documents/1850a-02.pdf|title=Census|publisher=United States Census}} page 36</ref> }} === ನಗರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ === ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲು ಕೈಗಾರೀಕರಣಗೊಂಡ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆಯೇ, ಬಫಲೋ ಕೂಡ ಕೈಗಾರಿಕೆ ನೆಲೆ ನಶಿಸುತ್ತ ಬಂದ ಹಾಗೆ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇಳಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1950ರಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ 15ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಇಳಿಯುತ್ತ ಬಂದಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1970ರ ಕೊನೆಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 1980ರ ಆರಂಭಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಗರವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುಮಾರು ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಷ್ಟನ್ನು ಕೇವಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅಂತಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ; 2006ರ ಅಮೆರಿಕದ ಗಣತಿ ಅಂದಾಜಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಬಫಲೋದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1890ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಅದರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಮನಾಗಿದೆ, ಅಂದರೆ 120 ವರ್ಷಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತಿರುವುಮುರುವಾಗಿಸಿದೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಗಣತಿ ಅಂದಾಜುಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಷ್ಟದ ದರವು ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 2008–2009 ನಷ್ಟದ ಅಂದಾಜು ಅದರ ಮೊದಲಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಶೇ. 50ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಶೇ.1ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹೀಗೆಯೇ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆಯೇ ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಅಂದಾಜಿನವರೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ. 2005–2007ರ ಅಮೆರಿಕದ ಸಮುದಾಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ ಅಂದಾಜುಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 53.8ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು (ಶೇ. 48.7ರಷ್ಟು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್‌ರಲ್ಲದ ಬಿಳಿಯರೇ ಇದ್ದಾರೆ), ಶೇ. 41.1ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಶೇ. 1.2ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ ಇಂಡಿಯನ್‌ರು ಮತ್ತು ಅಲಾಸ್ಕಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 2.0ರಷ್ಟು ಏಷ್ಯನ್ನರು, ಶೇ. 4.5ರಷ್ಟು ಬೇರೆ ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಶೇ. 2.5ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ. 8.3ರಷ್ಟು ಜನರು ಯಾವುದೇ ಕುಲದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಅಥವಾ ಲ್ಯಾಟಿನೋಗಳು ಇದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=16000US3611000&-format=&-_lang=en |title=ಸೆನ್ಸಸ್‌ ಬ್ಯೂರೋ |access-date=2021-08-10 |archive-date=2020-02-11 |archive-url=https://archive.today/20200211181852/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-context=adp&-qr_name=ACS_2007_3YR_G00_DP3YR5&-ds_name=ACS_2007_3YR_G00_&-tree_id=3307&-redoLog=true&-_caller=geoselect&-geo_id=16000US3611000&-format=&-_lang=en |url-status=dead }}</ref> 2000ರ ಗಣತಿಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ, 292,648 ಜನರಿದ್ದರು. 122,720 ಮನೆಗಳು ಇದ್ದವು ಮತ್ತು 67,005 ಕುಟುಂಬಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಮೈಲಿಗೆ 7,205.8ರಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2,782.4/ಕಿ.ಮೀ.²). ಅಲ್ಲಿ 145,574 [[ಮನೆ]]ಗಳಿದ್ದು, ಸರಾಸರಿ ಸಾಂದ್ರತೆ 3,584.4/ಚದರ ಮೈಲಿ (1,384.1/ಕಿ.ಮೀ.²)ಯಷ್ಟಿದೆ. ನಗರದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಶೇ.54.43 ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು, ಶೇ. 37.23ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಮೇರಿಕನ್, ಶೇ. 0.77 ರಷ್ಟು ಅಮೇರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 1.40 ಏಶಿಯನ್ನರು, ಶೇ. 0.04 ರಷ್ಟು ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನವರು, ಶೇ. 3.68 ರಷ್ಟು ಇತರ ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು ಹಾಗೂ ಶೇ. 2.45 ರಷ್ಟು ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗದವರು ಇದ್ದರು. ಶೇ. 7.54ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹಿಸ್ಪ್ಯಾನಿಕ್ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಜನಾಂಗದ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಆಗಿತ್ತು. ಟಾಪ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಐದು ದೊಡ್ಡ ವಂಶಪರಂಪರೆಯು ಹೀಗಿದೆ : . ಜರ್ಮನ್ (ಶೇ. 13.6 ), ಐರಿಶ್ (ಶೇ. 12.2), ಇಟಾಲಿಯನ್ (ಶೇ. 11.7), ಪೋಲಿಶ್ (ಶೇ. 11.7), ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಶ್ (ಶೇ. 4.0).<ref>{{Cite web |url=http://www.city-data.com/city/Buffalo-New-York.html |title=ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ (NY) ವಿವರವಾದ ಚಿತ್ರಣ - ರಿಲೊಕೇಶನ್, ರಿಯಲ್ ಎಸ್ಟೇಟ್, ಪ್ರವಾಸ, ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು, ಅಪರಾಧ, ವಾರ್ತೆಗಳು, ಲೈಂಗಿಕ ಅಪರಾಧಿಗಳು |access-date=2010-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927162849/http://www.city-data.com/city/Buffalo-New-York.html |archive-date=2013-09-27 |url-status=dead}}</ref> ಒಟ್ಟು 122,720 ಮನೆಯವರಿದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 28.6ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಕ್ಕಳು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶೇ. 27.6ರಷ್ಟು ಮದುವೆಯಾದ ದಂಪತಿಯಿದ್ದರು, 22.3ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಡನಿಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಶೇ. 45.4ರಷ್ಟು ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲದ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು. ಎಲ್ಲಾ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಶೇ. 37.7ರಷ್ಟು ಜನರು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಶೇ. 12.1ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ 65 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನ ಒಬ್ಬರೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಸರಾಸರಿ ಮನೆಮಂದಿಯ ಪ್ರಮಾಣ 2.29ರಷ್ಟಿದ್ದರೆ, ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಮಾಣ 3.07ರಷ್ಟಿತ್ತು. ನಗರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 26.3ರಷ್ಟು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯೋಮಾನದವರು, ಶೇ. 11.3ರಷ್ಟು ಜನರು 18 ರಿಂದ 24, ಶೇ. 29.3 ಜನರು 25 ರಿಂದ 44, ಶೇ.19.6 45 ರಿಂದ 64, ಮತ್ತು ಶೇ.13.4 ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಯಸ್ಸಿನವರು. ಇಲ್ಲಿ 34 ವರ್ಷವನ್ನು ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಾಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ 100 ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 88.6 ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. 18 ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 83.5 ಪುರುಷರಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯ ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದ ಆದಾಯವು $24,536ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬವೊಂದರ ಮಧ್ಯಮ ವರಮಾನವು $30,614ರಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಪುರುಷರು $30,938 ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆಗಿತ್ತು, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು $23,982 ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಗರದ ತಲಾದಾಯವು $14,991ರಷ್ಟಿದೆ. ಶೇ. 26.6 ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು ಶೇ.23.0 ಕುಟುಂಬಗಳು ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ,18 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಶೇ. 38.4ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತು 65 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಶೇ.14.0ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Buffalo NY historical population.png|left|thumb| ಬಫಲೋದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, 1830–2006]] ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜನರಿದ್ದಾರೆ : ಐರಿಶ್, ಇಟಲಿಯವರು, ಪೋಲಿಶ್, ಜರ್ಮನ್ನರು, ಯಹೂದಿಗಳು, ಗ್ರೀಕರು, ಅರಬ್ಬರು , ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು, ಭಾರತೀಯರು, ಮತ್ತು ಪ್ಯುರ್ಟೊ ರಿಕನ್ ಕುಲದವರು. ಪ್ರಮುಖ ಜನಾಂಗೀಯ ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಈಗಲೂ ಇದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ, ಪೋಲಿಶ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜೀವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರದ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಈಗ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗವು ಅನೇಕ ಜನಾಂಗೀಯತೆಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನ ಸ್ಥಾನ (ಮೆಲ್ಟಿಂಗ್ ಪಾಟ್)ವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದೆ. ಬಫಲೋದ ಇತಿಹಾಸದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ, ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಮೊದಲ ವಾರ್ಡ್‌ (ಪರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಐರಿಷ್‌ ಕುಲ ದ ಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅರಬ್ ಕುಲದ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಗರದೊಳಗೆ ಬರುವುದು ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕರು [[ಯೆಮೆನ್|ಯೆಮನ್]] ದೇಶದಿಂದ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಗರದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಸುಮಾರು 3000ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://wings.buffalo.edu/sa/muslim/LocalMosques.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100212075820/http://wings.buffalo.edu/sa/muslim/LocalMosques.htm |url-status=dead }}</ref> 1950ರಿಂದ ಮತ್ತು 1960ರಿಂದ, ಯಹೂದಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಉಪನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮದ ಮೇಲಿನ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ. === ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು === 2006ರಂತೆ, ಎರಿ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ಕೌಂಟಿಗಳು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1,154,378 ಆಗಿತ್ತು.<ref name="suny_rkn">{{cite web|url=http://rkn.buffalo.edu/data/topicdata.cfm?Topic=100&Region=777|title=SUNY Buffalo Regional Knowledge Network|access-date=2010-11-15|archive-date=2012-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20120322060017/http://rkn.buffalo.edu/data/topicdata.cfm?Topic=100&Region=777|url-status=dead}}</ref> ಈ ಭಾಗದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ ಈ ರೀತಿಯಾಗಿದೆ : ಶೇ. 82.2ರಷ್ಟು ಬಿಳಿಯರು, ಶೇ. 13ರಷ್ಟು ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌, ಶೇ. 0.6ರಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು, ಶೇ. 1.32ರಷ್ಟು ಏಷಿಯನ್, ಶೇ. 3.3ರಷ್ಟು ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್, ಮತ್ತು ಶೇ. 1.4ರಷ್ಟು ಎಲ್ಲ ಇತರೆ ಜನಾಂಗದವರು. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಶೇ. 39.68ರಷ್ಟು ಜನರು 18ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವರ್ಷದವರು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ವಯಸ್ಸು 38 ವರ್ಷ. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ, ಶೇ. 82.88ರಷ್ಟು ಜನರು ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಶೇ. 23.2ರಷ್ಟು ಜನರು ಬ್ಯಾಚಲರ್ ಪದವಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ಆದಾಯವು $48,400 ಆಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಲಾದಾಯವು $39,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಇದೆ. ಸುಮಾರು ಶೇ. 8ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಡತನರೇಖೆಯ ಕೆಳಗಿದ್ದಾರೆ. == ಶಿಕ್ಷಣ == [[ಚಿತ್ರ:PostcardLHS.png|thumb|right|ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್]] === ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು/ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು === ಪ್ರಸ್ತುತ, ನಗರದಲ್ಲಿ 78 ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಚಾರ್ಟರ್ (ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ) ಶಾಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. 2006ರಂತೆ, ಒಟ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ 41,089 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ- ಶಿಕ್ಷಕ ಅನುಪಾತ 13.5ಕ್ಕೆ 1 ಆಗಿತ್ತು. 2008ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಹೊಂದುವವರ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ. 52 ಆಗಿದ್ದು, 2007ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. 2007 ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. 45 ಇತ್ತು ಮತ್ತು 2007ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ. 50 ಆಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/home/story/711732.html |title=ದಿ ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=2012-07-23 |archive-date=2012-07-23 |archive-url=https://archive.is/20120723165058/www.buffalonews.com/home/story/711732.html |url-status=live }}</ref> ಶೇ. 27ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷಕರು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಅಥವಾ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸರಾಸರಿ ಅನುಭವ 15 ವರ್ಷಗಳಾಗಿತ್ತು. ಇಡೀ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ, ಒಟ್ಟು 292 ಶಾಲೆಗಳಿದ್ದು, 172,854 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರು.<ref name="suny_rkn"/> ಬಫಲೋ ಒಂದು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ (ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಶಾಲೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಶಾಲೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತವೆ ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ವಿಜ್ಞಾನ]], ದ್ವಿಭಾಷೆ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಇತ್ಯಾದಿ. ವಿಶೇಷ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಇವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ : ಬಫಲೋ ಎಲಿಮೆಂಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ; ಡಾ.ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್, ಜ್ಯೂನಿಯರ್,; ಮಲ್ಟಿಕಲ್ಚರಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್; ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ; ಡಾ. ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಆರ್ ಡ್ರ್ಯೂ ಸೈನ್ಸ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ; ಬಿಲ್ಡ್ ಅಕಾಡೆಮಿ; ಲಿಯೋನಾರ್ಡೊ ಡ ವಿಂಚಿ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಬಫಲೋ; ಪಿಎಸ್ 32 ಬೆನ್ನೆಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮಾಂಟೆಸರಿ; ದಿ ಬಫಲೋ ಅಕಾಡೆಮಿ ಫಾರ್ ವಿಶುವಲ್ ಆಂಡ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆಟ್ಸ್, BAVPA; ರಿವರ್‌ಸೈಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ; ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ /ಬಫಲೋ ಅಕಾಡೆಮಿ ಆಫ್ ಫೈನಾನ್ಸ್ ; ಹಚಿನ್‌ಸನ್‌ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ; ಬರ್ಗಾರ್ಡ್‌ ವೊಕೇಶನಲ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ; ಸೌತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಮತ್ತು ದಿ ಎಮರ್ಸ್ನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಾಲಿಟಿ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಪ್ರಸ್ತುತ $1 ಬಿಲಿಯನ್ ಸಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿದೆ. === ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು === ನಗರದಲ್ಲಿ 47 ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ಇವೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು 150 ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಅಂಗೀಕೃತತೆ ಹೊಂದಿವೆ. [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ|ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ|ಯಹೂದಿ]] ಇನ್ನಿತರ ಬೇರೆ ಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಶಾಲೆಗಳೂ ಇವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪಂಥೀಯವಲ್ಲದ (ನಾನ್‌ಸೆಕ್ಟೇರಿಯನ್) ಆಯ್ಕೆಗಳೂ ಇವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದಿ ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ (ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಏಕೈಕ ಪಂಥೀಯವಲ್ಲದ ಖಾಸಗಿ, ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲೆ),<ref>[http://buffaloseminary.org/ ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ - ಬಫಲೋ ಸೆಮಿನರಿ ]</ref> ಮತ್ತು ನಿಕೋಲ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ . ತನ್ನ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ, ಬಫಲೋ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್‌ನ ವಯಸ್ಕ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರಿಕೆ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗವು ಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲ ವಯಸ್ಕರಿಗೂ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.upskill.org/|title=Buffalo Public Schools Adult and Continuing Education Division}}</ref> ಇದರೊಂದಿಗೆ, ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆಯು ಸುಮಾರು 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಕಾಡೆಮಿಕ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು 6,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.buffaloschools.org/cte/|title=Career and Technical Education department|access-date=2010-11-15|archive-date=2007-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071226062845/http://www.buffaloschools.org/cte/|url-status=dead}}</ref> ==== ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್‌ ಶಾಲೆಗಳು ==== *ಸೇಂಟ್. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ *ಕ್ಯಾನಿಸಿಯಸ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ *ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‌‌ಸ್ ಕಾಲೆಜಿಯೇಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ *ಬಿಶಪ್- ಟಿಮೊನ್ - ಸೇಂಟ್ ಜ್ಯೂಡ್ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ *ನಾರ್ಡಿನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ *ಹೋಲಿ ಏಂಜೆಲ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ *ಮೌಂಟ್ ಮರ್ಸಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ==== ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ==== *ದಾರುಲ್ ಉಲೂಮ್ ಅಲ್‌ ಮದನಿಯ *ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಅಟ್ ಬಫಲೋ === ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು === ==== ಖಾಸಗಿ ==== *ಬ್ರ್ಯಂಟ್ & ಸ್ಟ್ರಾಟನ್ ಕಾಲೇಜ್ *ಕ್ಯಾನಿಸಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜ್ *ಡಿ'ಯೊವಿಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್ *ಮೆಡಿಲ್ಲೆ ಕಾಲೇಜ್ *ಟ್ರಾಕೈರೆ ಕಾಲೇಜ್ ==== (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) SUNY ==== ಬಫಲೋ ನಗರವು ನಾಲ್ಕು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ(SUNY)ದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆಯಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಅವು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. * ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು SUNY ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಾಲ್ಕು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. *ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್, 4 ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕಾಲೇಜ್ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತದೆ. *ಎರಿ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ 2 ವರ್ಷಗಳ ಕಮ್ಯುನಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದ್ದು, SUNY ಯ ಅಂಗೀಕೃತತೆ ಹೊಂದಿದೆ. *ಎಂಪೈರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಕಾಲೇಜ್, ಒಂದು ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಿಬರಲ್ ಆಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದೆ. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == [[ಚಿತ್ರ:20080310 Soldiers and Sailors edit.JPG|thumb|right|ಸೋಲ್ಜರ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಸೈಲರ್ಸ್ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್, ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] === ಇತಿಹಾಸ === ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ರೈಲುರಸ್ತೆ ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟಿನಲ್ಲಿ, ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ,[[ಮೋಟಾರು ವಾಹನ|ಆಟೋಮೊಬೈಲ್]] ತಯಾರಿಕೆ, ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್/ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಡಿಸೈನ್ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನೆ, ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ ಹಡಗುಸಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಅನೇಕ ಉದ್ಯಮಗಳು ನಗರದಿಂದ ಹೊರನಡೆದಿವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈಗ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇಲ್ಲ, ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಸ್ಟೀಲ್ ಮಿಲ್‌ಗಳು ಇನ್ನೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಹನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಉತ್ಪಾದಕ, ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಮತ್ತು ವಿತರಕರಾಗಿದ್ದ ಗಿಬ್ರಾಲ್ಟರ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಬಫಲೋನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. 1950ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಗಣತಿ ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫಲೋ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ 15ನೇ ದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿತ್ತು, ದೇಶದ ದೊಡ್ಡ ಆಂತರಿಕ ಬಂದರು ಆಗಿತ್ತು (ಒಟ್ಟು 12 ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ), ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಆರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸ್ಟೀಲ್ ಉತ್ಪಾದಕ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಯಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite book|title=A Greater Look At Greater Buffalo|url=https://archive.org/details/greaterlookatgre0000bisc|page=[https://archive.org/details/greaterlookatgre0000bisc/page/58 58]|publisher=Windsor Publications|isbn=0-89781-198-4|year=1986|author=Bisco, Jim}}</ref> ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಈಗ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಹಗುರು ತಯಾರಿಕೆಗಳು, ಉನ್ನತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೇವೆ-ಪ್ರೇರಿತ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಮಿಶ್ರಣ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಬಹುದು. ನಗರವು ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದೇ ಉದ್ಯಮ ಅಥವಾ ವಲಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರ ಬದಲಿಗೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ, 21ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.{{Citation needed|date=March 2009}} === ಉದ್ಯೋಗ === ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆ ವಲಯ ಹೊರಹೋದಂತೆ ಉದ್ಯೋಗವೂ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಬಫಲೋದ 2005ರ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರವು ಶೇ. 6.6ರಷ್ಟಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಶೇ. 5.0ರಷ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/wny/WesternSlideShows.asp |title=ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630175727/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/wny/WesternSlideShows.asp |url-status=dead }}</ref> ಜೊತೆಗೆ 2005ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಿಂದ 2006ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದವರೆಗೆ, ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯು ಯಾವುದೇ ನಿವ್ವಳ ಉದ್ಯೋಗದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ದೇಶದ 326 ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ 271ನೇ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>[http://www.bls.gov/news.release/cewqtr.t01.htm ಬಿಎಸಲ್‌ಎಸ್, ಕೋಷ್ಟಕ 1. ][http://www.bls.gov/news.release/cewqtr.t01.htm ೩೨೬ ದೊಡ್ಡ ದೇಶಗಳ ಉದ್ಯಮಗಳು, ಉದ್ಯೋಗಳು ಮತ್ತು ವೇತನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, 2006ರ ನಾಲ್ಕನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕ]</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಏರಿಕೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. 2005ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 6.6 ಇದ್ದ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ 2006ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 5.2ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿ, ಜುಲೈ 2007ರಲ್ಲಿ ಶೇ. 4.9ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/PressReleases/prtbur.txt |title=ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2014-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630011534/http://www.labor.state.ny.us/workforceindustrydata/PressReleases/prtbur.txt |url-status=dead }}</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ತಯಾರಿಕಾ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಗಳು, ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 17,000 ಉದ್ಯೋಗಗಳು 2006ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟವಾಗಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಬೇರೆ ವಲಯಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ದೂರವಿಟ್ಟಿವೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿವೆ. 2006ರಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು ಸುಮಾರು 30,400 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಣಕಾಸು) ಕ್ಷೇತ್ರವು ಸುಮಾರು 20,500 ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ.<ref>[http://www.bizjournals.com/albany/ ''bizjournals.com'' ]</ref> === ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನಗಳು === ಬಫಲೋ ನಗರವು [[ಬಯೋಇನ್‌ಫರ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ಸ್‌|ಬಯೋಇನ್‌ಪಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಮಾನವ ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ದಿ ರಾಸ್‌ವೆಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧಕರು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ : ಬಫಲೋ ಹಿಯರಿಂಗ್ & ಸ್ಪೀಚ್ ಸೆಂಟರ್, ಬಫಲೋ ಮೆಡಿಕಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಹಾಪ್ಟ್‌ಮನ್-ವುಡ್‌ವರ್ಡ್‌ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೇ , ಕಲೈಡ ಹೆಲ್ತ್‌, ಒಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವಿಶುವಲಿ ಇಂಪೇರ್ಡ್, ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಬಯೋಲ್ಯಾಬ್ಸ್ ಮತ್ತು ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪ್ಲಾಂಟ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌. ಹ್ಯೂಮನ್ ಜೀನೋಮ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಡಿಎನ್‌ಎ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಬಫಲೋದ ಅನಾಮಿಕ ದಾನಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಮತ್ತು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಂಪನಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀವನ ವಿಜ್ಞಾನ (ಲೈಫ್ ಸೈನ್ಸ್) ಸಮಾಲೋಚಕರನ್ನು ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಮೆಡಿಕಲ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ ಮತ್ತು ಅಪ್‌ಸ್ಟೇಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಬಫಲೋ ಬಯೋಸೈನ್ಸ್‌‌ಸ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸ್‌ಲೆನ್ಸ್‌ಗೆ ಬಯೋಇನ್‌ಫಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್ & ಲೈಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ವಾಣಿಜ್ಯೀಕರಣದ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಎಂಪೈರ್ ಜೀನೋಮ್‌ನ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ. ಎಂಪೈರ್ ಜೀನೋಮ್‌ ಕಂಪನಿಯು ರಾಸ್‌ವೆಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದು,ಡಾ. ನೊರ್ಮನೊವಾಕ್ {{Citation needed|date=March 2009}}ಅವರು ವ್ಯಕ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಔಷಧವನ್ನು ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. === ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ === ಬಫಲೋ ಸುಮಾರು $69 ಬಿಲಿಯನ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಎಂ&amp;ಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.mtb.com/aboutus/Pages/WhoIsMT.aspx |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021144030/https://www.mtb.com/ABOUTUS/Pages/WhoIsMT.aspx |url-status=dead }}</ref> ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುಎಸ್ಎ ಕೂಡ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. (ಬಫಲೋ ಸೇಬರ್ಸ್ ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್‌ (NHL) ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುವ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ವನ್ನು [[ಎಸ್‌ಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ]]). ಬೇರೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕೀಬ್ಯಾಂಕ್ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಿಟಿಗ್ರೂಪ್ ಕೂಡ ಅಮ್ಹೆರಸ್ಟ್,ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶೀಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಬಫಲೋದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಉಪನಗರವಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಾಲ ವಸೂಲಾತಿ ಉದ್ಯಮದ ಬಹುದೊಡ್ಡ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web| last = Thompson| first = Carolyn| authorlink = | coauthors = | title = Buffalo's debt collectors accused of bullying =| publisher = AP| date = 2010-01-05| url = https://finance.yahoo.com/news/Buffalos-debt-collectors-apf-2226423347.html?x=0| doi = | accessdate = 2010-01-05| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100108093804/http://finance.yahoo.com/news/Buffalos-debt-collectors-apf-2226423347.html?x=0| archivedate = 2010-01-08| url-status = live}}</ref> ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ತನ್ನ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಲಾಕ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ. ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಬಫಲೋದಿಂದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಅಲ್ಬನಿಗೆ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಿಂದ 2009ನಿಂದ ರವರೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣದ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ನಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿ ಶಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 10ರಂದು, ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ ತನ್ನ ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಲಾಕ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ನಿಂದ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಲಾಕ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ತೆರೆದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.fnfg.com/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=847 |title=First Niagara © 2009 |access-date=2010-11-15 |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314021324/https://www.fnfg.com/WorkArea/DownloadAsset.aspx?id=847 |url-status=dead }}</ref> ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಪಿಎನ್‌ಸಿ ಫೈನಾನ್ಷಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್‌ ನಿಂದ ಅನುಕೂಲ ಪಡೆಯುತ್ತ ಕೆಲವು ಸಮಯದವರೆಗೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ದಲ್ಲಿ <ref name="PNC">[http://kdka.com/business/PNC.First.Niagara.2.978660.html ಕೆಡಿಕೆಎ - ಟಿವಿ ]</ref> ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅಗತ್ಯಬಿದ್ದಂತೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ 50 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಗರ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಎರಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇರುವ 11 ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಿಗೆ ಮಾರುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.<ref>[http://www.usdoj.gov/opa/documents/branches-divested.pdf ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಇಲಾಖೆ ]</ref> ಏಕೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಪೆನಿಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಮಹತ್ವದ ಓವರ್‌ಲ್ಯಾಪ್‌ ಹೊಂದಿವೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವಿರೋಧಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾವು ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ 57ಅನ್ನು ಪಿಎನ್ಸಿಯಿಂದ ಕೊಂಡುಕೊಂಡಿದೆ. ಪಿಎನ್‌ಸಿಯು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸಿಟಿಯನ್ನು, ಅದು [[ಅಮೇರಿಕದ ಭೋಗ್ಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು|ಸಬ್‌ಪ್ರೈಮ್ ಮಾರ್ಟ್‌ಗೇಜ್ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿ]]ಗೆ ಬಲಿಪಶುವಾದ ನಂತರ $700 ಬಿಲಿಯನ್ ಬೇಲ್‌ಔಟ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾದೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಕ್ರಮವು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fnfg.com/pdf/pressRelease_04072009.pdf |title=ಫರ್ಸ್ಟ್ ನಯಾಗರಾ © 2009 |access-date=2010-11-15 |archive-date=2009-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090419025423/http://www.fnfg.com/pdf/pressRelease_04072009.pdf |url-status=dead }}</ref> === ಇತರೆ === ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬ-ಒಡೆತನದ ಆಹಾರ ತಯಾರಕರ ಶ್ರೀಮಂತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬಫಲೋ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.rich.com/business.cfm ]/</ref> ಲ್ಯಾಬಟ್‌ ತನ್ನ ಯುಎಸ್ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು 2007ರ ಮೇನಲ್ಲಿ ಬಫಲೋಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ.<ref>[http://tonawanda-news.com/business/x681731064/LABATT-USA-Company-opens-new-headquarters-in-Buffalo?keyword=secondarystory ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024154707/http://tonawanda-news.com/business/x681731064/LABATT-USA-Company-opens-new-headquarters-in-Buffalo?keyword=secondarystory |date=2013-10-24 }}/</ref> ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಾರ್ತ್‌ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಟ್ರೇಡ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಮಧ್ಯಭಾಗಕ್ಕೆ ನೇರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ನಗರವು ಕೆನಡಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾರಿಡಾರ್‌ನ ಹೃದಯಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಯು.ಎಸ್‌- ಕೆನಡಾ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನ ಶೇ. 80ರಷ್ಟು ಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತುದಲ್ಲಿ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಐದು ಸೇತುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಆಗುವುದರಿಂದ, ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶವು ಪೂರ್ವದ ಗಡಿ ದಾಟುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾ-ಪರವಾನಗಿ ಇರುವ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿರುವ ನ್ಯೂ ಎರಾ ಕ್ಯಾಪ್ ಕಂಪನಿ ಯು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮೂಲನೆಲೆ ಹೊಂದಿದೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಹೊಸ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಬಫಲೋ ಸೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಫೆಡರಲ್ ರಿಸರ್ವ್‌ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿದೆ.<ref>[http://www2.neweracap.com/category/14/About_New_Era/page/119/HISTORY.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130730105852/http://www2.neweracap.com/category/14/About_New_Era/page/119/HISTORY.aspx |date=2013-07-30 }}/</ref> ಟ್ರಿಕೋ ಕಂಪನಿಯು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ತಯಾರಿಕಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಈಗ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮುಚ್ಚಿದ್ದು, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ]]ಗೆ ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದೆ. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಚಿಕಾಗೋ ನಂತರದಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಎರಡನೇ ದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮಿಲ್ಕ್‌ ಬೋನ್ ಡಾಗ್ ಬಿಸ್ಕೆಟ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಗರದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್ ಇನ್ಷರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಮತ್ತು ಲಾಲೆ ವಿಮೆ ಕಂಪನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಮರ್ಚಂಟ್ಸ್ ಇನ್ಷುರೆನ್ಸ್ ಗ್ರೂಪ್ ಒಂದು ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಾಣಿಜ್ಯ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅಪಘಾತ ವಿಮೆ ಯನ್ನು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಈಶಾನ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇಂದ್ರದ ಎಲ್ಲ ಬಾಗಗಳಿಗೂ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಲಾಲೆ ವಿಮೆಯು ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲಗಳು, ರಿಸ್ಕ್‌ ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ಮೆಂಟ್ (ಅಪಾಯ ನಿರ್ವಹಣೆ) ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಮೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಲೆಯ ಕಚೇರಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯೂರಿವೆ. ಲಾಲೆ ಕೆಲವು ವಿರಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕವೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವೆಂದರೆ ಸಿರಕಾಸ್ ಎನ್‌ವೈ,, ವೆಸ್ಟ್‌ಚೆಸ್ಟರ್ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಭಾಗ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿ (ಫೇರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅನ್ನಂಡೇಲ್‌ ). ಜೈಕೊ ಬಫಲೋದ ಉಪನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು {{convert|250000|sqft|m2|adj=on}} ಕಾಲ್‌ಸೆಂಟರ್ ಅನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.<ref>[http://careers.geico.com/working_at_geico/office_locations/buffalo_ny ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714200130/http://careers.geico.com/working_at_geico/office_locations/buffalo_ny |date=2011-07-14 }}/</ref> ಡೆಲಾವೇರ್ ದಕ್ಷಿಣ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯ ಹೊಂದಿವೆ <ref>[http://www.delawarenorth.com/contactus.aspx ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626105639/http://www.delawarenorth.com/contactus.aspx |date=2012-06-26 }}/</ref> ಕನ್‌ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್‌ಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯಾಬಸಿಟ್, ಬಫಲೋನಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.manta.com/c/mmcj0c7/habasit-belting ]/</ref> ಸ್ಯಾಂಪ್ಲಾ ಬೆಲ್ಟಿಂಗ್, ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕನ್‌ವೇಯರ್ ಬೆಲ್ಟ್ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಕ್ಕದ ಲ್ಯಾಕವಾನ್ನದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ.<ref>[http://buffalo.bizjournals.com/buffalo/stories/2009/09/07/daily28.html ]/</ref> ಎರಿಕ್ ಮೊವರ್ ಆಂಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ಸ್, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕಂಪನಿಯು ಈಸ್ಟ್‌ಕೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಕಚೇರಿಯೊಂದಿಗೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೂ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್, 2010ರಲ್ಲಿ, [[ಯಾಹೂ|ಯಾಹೂ!]] ಕಂಪನಿಯು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಡಾಟಾ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹತ್ತಿರದ ಉಪನಗರ ಲಾಕ್‌ಫೋರ್ಟ್‌ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯವು ಕನಿಷ್ಠ 125 ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಬಹುದು. ಈ ಅವಕಾಶಗಳು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ-ಆಧಾರಿತ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಆಶಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಈಗಾಗಲೇ ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/business/article196359.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2012-07-24 |archive-date=2012-07-24 |archive-url=https://archive.is/20120724135031/www.buffalonews.com/business/article196359.ece |url-status=live }}</ref> === ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು === {| class="wikitable" |+ <td>''' ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಟಾಪ್ 10 ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು 2008 ''' <ref>{{Cite web |url=http://www.buffaloniagara.org/files/pdf/Private_Sector_Employers_2008_BOL.pdf |title=ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಉದ್ಯಮ-ವ್ಯಾಪಾರವಹಿವಾಟು ಫರ್ಸ್ಟ್ 2008 ಪಟ್ಟಿಗಳ ಪುಸ್ತಕ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2008-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080819202733/http://www.buffaloniagara.org/files/pdf/Private_Sector_Employers_2008_BOL.pdf |url-status=dead }}</ref></td> |- ! style="width:280px"| ಕಂಪನಿ ! ಉದ್ಯಮ ! ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು |- | ಕೆಲೆಡಿಯ ಆರೋಗ್ಯ | ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ | 10,000 |- | ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್ | ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ | 8,400 |- | ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಯುಎಸ್‌ಎ ಎನ್‌.ಎ. | ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ | 5,848 |- | ಎಂಪ್ಲಾಯರ್ ಸರ್ವಿಸ್ ಕಾರ್ಪ್‌. | ಉದ್ಯೋಗ-ಸಂಬಂಧಿತ ಸೇವೆಗಳು | 4,880 |- | ಎಂ&amp;ಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ | ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ | 4,820 |- | ಟಾಪ್ಸ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಎಲ್‌ಎಲ್‌ಸಿ | ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಟೈಲರ್ | 4,673 |- | ಸೆನೆಕಾ ಗೇಮಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪ್‌. | ಮನರಂಜನೆ | 4,020 |- | ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಿಯೊಸೀಸ್ ಬಫಲೋ | ಪ್ಯಾರಿಶ್‌ಗಳು (ಪಾದ್ರಿ ಹೋಬಳಿಗಳು), ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು | 3,700 |- | ವೆಗ್‌ಮನ್ಸ್ ಫುಡ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್ಸ್ ಇಂಕ್ | ಸೂಪರ್‌ಮಾರ್ಕೆಟ್ ರಿಟೈಲರ್ | 3,288 |- |} ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಮ್ಯುಇಟಿ ಕಾಲೇಜ್‌ಗಳ ಮೂರು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳು. ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಠಕವು ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. (2006 ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಗಳು) === ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು === <ref>{{Cite web |url=http://www.erie.gov/overview/ |title=ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸರ್ಕಾರ : ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2012-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120405031211/http://www.erie.gov/overview/ |url-status=dead }}</ref> {| class="Government employment in WNY (2006 figures)" border="1" |- ! ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ! ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು |- | ಸ್ಟೇಟ್‌ ಆಫ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ | 16,508 |- | ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ | 10,000 |- | ಬಫಲೋ ನಗರ (ಶಾಲೆಗಳನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿ) | 8,218 |- | ಎರಿ ಕೌಂಟಿ | 4,610 |} == ಸರ್ಕಾರ == [[ಚಿತ್ರ:Buffalo City Hall - 001.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋದ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]] ಮನಿಸಿಪಲ್ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಮೇಯರ್ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಜನ ಕೌನ್ಸಿಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಒಂದು ಮಂಡಳಿಯನ್ನು(ಕೌನ್ಸಿಲ್) ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಕೌಂಟಿಯ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರದಂತೆ ಇದ್ದು, ಕೌಂಟಿ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 6 ಜನರು ಬಫಲೋದ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಟೇಟ್‌ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಸ್ಟೇಟ್‌ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಮೆನ್‌ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸೆನೆಟರ್ಸ್ ನಗರದ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಕ್ಕೂಟದ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹೌಸ್‌ ಆಫ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಮೂರು ಜನ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲ್ಪಡುತದೆ. ದಕ್ಷಿಣದ "ರಸ್ಟ್‌ ಬೆಲ್ಟ್‌ " ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಂತೆ, ಬಫಲೋದ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದಿಂದ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಭಾವ ಅತ್ಯಧಿಕವಿದೆ. ಅಲ್ಲದೇ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿ ಕಲಕಿದಂತಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಹೊರತಾಗಿ ಬೇರೆಯವರು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ಮೇಯರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಏರಿದ್ದು ಎಂದರೆ 1954ರಲ್ಲಿ.<ref>[http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/20/beck.cities CNN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091227115316/http://www.cnn.com/2008/POLITICS/08/20/beck.cities/ |date=2009-12-27 }}/</ref> ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಮೇಯ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿ. ಗ್ರಿಫಿನ್, ಮೊದಲು ಆಫೀಸ್‌ಗೆ ಒಬ್ಬರು ನಾಮಿನಿಯಾಗಿ 1977ರಲ್ಲಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ದಿ ರೈಟ್ ಟು-ಲೈಫ್ ಪಕ್ಷ ಎಂಬ ಎರಡು ಮಾರ್ಜಿನಲ್ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಅವರು ಡೆಮಾಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪ್ರೈಮರಿಯನ್ನು ಮೇಯರ್‌ಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಡೆಪ್ಯುಟಿ ಸ್ಟೇಟ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಸ್ಪೀಕರ್ ಆರ್ಥರ್ ಈವ್ ಗ್ರಿಫಿನ್ ತಮ್ಮ 14 ವರ್ಷದ ಮೇಯರ್‌ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬದಲಿಸಿದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಕನ್ಸ್‌ರ್ವೇಟಿವ್ ವೇದಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ನಂತರ ಬಂದ ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್, ಆಂತೋನಿ ಎಂ ಮಸಿಲ್ಲೊ(1993ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು)ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದದ ಕುರಿತು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ತಮ್ಮ ಅನುಮೋದನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರುತ್ತಿದ್ದರು. 2005ರಲ್ಲಿ, ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ಬೈರನ್ ಬ್ರೌನ್ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನಗರದ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೇಯರ್ ಬಹುಮತದಿಂದ (ಶೇ.64-ಶೇ.27) ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ನಡೆಸಿದ್ದ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಕೆವಿನ್ ಹೆಲ್ಫರ್ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಚುನಾಯಿತರಾದರು. ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ 2003ರಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಉಂಟಾಯಿತು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಿಂದ ತೆರಿಗೆ-ನೆಲೆಯು ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ತಪ್ಪುನಿರ್ವಹಣೆಯು ನಗರವನ್ನು ತೀವ್ರ ಸಾಲಕ್ಕೆ ನೂಕಿತು ಮತ್ತು ದೀವಾಳಿತನದ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳಿತು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಂಟ್ರೋಲರ್ ಅಲಾನ್ ಹವೆಸಿಯ ಆಗ್ರಹದ ಮೇರೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಬಫಲೋದ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಹಣಕಾಸು ಸ್ಥಿರತೆ ಅಥಾರಿಟಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸಿದೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವ ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನೊಳಿಸುವ ಕುರಿತು ಮಾತುಕತೆಗಳು ಮೇಯರ್‌ ಟೋನಿ ಮಸಿಲ್ಲೋ ಅವರಿಂದ ನಂತರದ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ನಿಷ್ಪ್ರಯೋಜಕವಾಯಿತು. == ನಗರದೃಶ್ಯ == [[ಚಿತ್ರ:Buffalo, New York from I-190 North entering downtown.jpg|thumb|center|600px|ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, I-190 ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ಗೆ ಉತ್ತರ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ]] [[ಚಿತ್ರ:Buffalo skyline edit1.jpg|thumb|center|600px|ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಸ್ಕೈಲೈನ್]] ==== ನೆರೆಹೊರೆಯ ನಗರಗಳು ==== ಬಫಲೋ 32 ವಿವಿಧ ನೆರೆಹೊರೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ : ([http://library.buffalo.edu/maps/buffalo-wnymaps/buffalo_neighborhoods.php ನಕಾಶೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ನೆರೆಹೊರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ) : ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130805162609/http://library.buffalo.edu/maps/buffalo-wnymaps/buffalo_neighborhoods.php |date=2013-08-05 }}) ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್, ಬೈಲಿ-ಲವ್‌ಜಾಯ್, ಬ್ಲಾಕ್ ರಾಕ್, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಬೈಲಿ, ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್, ಡೆಲವೇರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌, [http://www.buffaloplace.com/ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ], ಈಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ , [http://www.foreverelmwood.org/ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |date=2013-08-10 }}, ಫಿಲ್‌ಮೊರೆ-ಲೆರಾಯ್, ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌, ಫ್ರ್ಯುಟ್ ಬೆಲ್ಟ್, ಹ್ಯಾಮ್ಲಿನ್ ಪಾಕ್‌, ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್, ಹಮ್‌ಬೋಲ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಮ ಕೈಸರ್‌ಟೌನ್, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ ಹೈಟ್ಸ್, ಲೋವರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್, ಮಾಸ್ಟನ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ನಾರ್ತ್‌ ಬಫಲೋ, ನಾರ್ತ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌, [http://www.parksidebuffalo.org/ ಪಾರ್ಕ್‌ಸೈಡ್], [http://www.broadwayfillmorealive.org/ ಪೊಲೊನಿಯಾ/ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಫಿಲ್‌ಮೋರ್ ], ರಿವರ್‌ಸೈಡ್, ಶಿಲ್ಲರ್ ಪಾರ್ಕ್‌, ಸೌತ್ ಬಫಲೋ, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್, ವೆರ್ನೊನ್ ಟ್ರ್ಯಾಂಗಲ್, ಅಪ್ಪರ್ ವೆಸ್ಟ್ ಸೈಡ್ , ಮತ್ತು ವಿಲ್ಲೆರ್ಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌. ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಪ್ರಕಾರ ಬಫಲೋದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ [http://www.foreverelmwood.org/ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |date=2013-08-10 }} ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನೆರೆಹೊರೆ ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.planning.org/greatplaces/neighborhoods/elmwoodvillage.htm "ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ಲಾನಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌".] ಅಕ್ಟೋಬರ್ 4, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011213040/http://planning.org/greatplaces/neighborhoods/elmwoodvillage.htm |date=2007-10-11 }}</ref> ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ <ref>{{Cite web |url=http://www.foreverelmwood.org/ |title=ಫಾರ್‌ಎವರ್ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ - ದಿ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ವಿಲೇಜ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810154503/http://www.foreverelmwood.org/ |url-status=dead }}</ref> ಒಂದು ಪಾದಚಾರಿಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವ, ನೂರಾರು ಚಿಕ್ಕ, ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಟಿಕ್‌ಗಳು, ಅಂಗಡಿಗಳು, ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಫೆಗಳು ಇರುವ ಮಿಶ್ರ ಬಳಕೆಯ ನೆರೆಹೊರೆ (ನೈಬರ್‌ಹುಡ್) ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 9 [http://www.city-buffalo.com/Home/Leadership/CommonCouncil ಕಾಮನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001073626/http://www.city-buffalo.com/Home/Leadership/CommonCouncil |date=2010-10-01 }} ಗಳು ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿವೆ. ಅವೆಂದರೆ : ಡೆಲವೇರ್, ಎಲ್ಲಿಕಾಟ್, ಫಿಲ್‌ಮೋರ್, ಲವ್‌ಜಾಯ್, ಮಾಸ್ಟೆನ್, ನಯಾಗರಾ, ದಕ್ಷಿಣ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ. === ಉದ್ಯಾನಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo Botanical Gardens.jpg|thumb|right|250px| ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಸ್ಯೋದ್ಯಾನಗಳು (ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್‌‌ಗಳು)]] ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕಿರುವ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಟ್ರೀಸ್ (ಮರಗಳ ನಗರ) '' ಎಂಬುದೂ ಒಂದು. ಅದು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧ ಹಸಿರಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜವೆಂದರೆ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯಾನಗಳಿದ್ದು, ನಗರದ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಿಂದಲಾದರೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದಾಗಿದೆ. . ದಿ ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಬಫಲೋದ ಅನೇಕ ಹಸಿರುಭಾಗಗಳ ಚೊಕ್ಕಮುದ್ರೆಯಂತಿವೆ. ನಗರದ ಉದ್ಯಾನ ಭೂಮಿಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಮೂರನೇ ಭಾಗವು ಒಟ್ಟು ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಆರು ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಎಂಟು ಸಂಪರ್ಕ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳು, ಒಂಬತ್ತು ವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಚಿಕ್ಕ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 1868ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್‌ ಮತ್ತು ಅವನ ಪಾಲುದಾರ ಕಾಲ್ವೆರ್ಟ್‌ ವಾಕ್ಸ್‌ ನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಗರದೊಳಗೆ ಅಂತರ್ಗತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳ ಸಂಯೋಜಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋ ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮಸ್ಟೆಡ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಅದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಪಟ್ಟಿ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸಸ್‌)ನಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ [http://www.buffaloolmstedparks.org/ ಬಫಲೋ ಓಲ್‌ಸ್ಟೆಡ್ ಪಾರ್ಕ್ಸ್ ಕನ್ಸರ್ವೆನ್ಸಿ] ಯು ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. === ಜಲಾಭಿಮುಖಿ (ವಾಟರ್‌ಫ್ರಂಟ್) === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo New York aerial view.jpg|thumb|right|250px| ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಪಕ್ಷಿನೋಟ (ಏರಿಯಲ್ ವ್ಯೂ). ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕಿದೆ. ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಮಾರ್ಗ 5]] ಎರಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರುವ, ಬಫಲೋ ಒಂದು ಜಲಾಭಿಮುಖಿ ನಗರ. ನಗರವು ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಏಳಿಗೆಹೊಂದಿದ್ದು ಅದರ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ, ಅಂದರೆ ಹಡಗುಸಾಗಣೆ (ಯಾನಾಂತರಣ/ಟ್ರಾನ್ಸ್‌‌ಶಿಪ್‌ಮೆಂಟ್) , ತಯಾರಿಕೆ , ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಬಫಲೋದ ಜಲಾಭಿಮುಖತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಆದರೆ ಉದ್ಯಮ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇವೆ. 2009ರ ಪ್ರಕಾರ, ಬಫಲೋದ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ಜಲಾಭಿಮುಖತೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಹೂಳು ತೆಗೆದು, ನೀರು ಮರುಪೂರಣಗೊಳಿಸಿದ ಕಾಲುವೆ ಎಂದರೆ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಲಿಪ್. ಅದು ಮೊದಲು ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಮೂಲ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಬಂದರನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಗಳು, ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಾಂಡಮಿನಿಯಮ್‌ಗಳನ್ನು(ಸಹಕಟ್ಟಡಗಳು) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಫಲೋ ತನ್ನ ಒಳ್ಳೆಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ. === ಬದುಕಿನ ಗುಣಮಟ್ಟ === ತಯಾರಿಕೆಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉದ್ಯೋಗಗಳ ನಷ್ಟ, ತ್ವರಿತ ಉಪನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಅಧಿಕ ವೆಚ್ಚ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದು, ಬಫಲೋ ಅಮೆರಿಕದ 250,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಇರುವ ಬಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಶೇ. 28.7ರಷ್ಟು ಬಫಲೋ ನಿವಾಸಿಗಳು ಬಡತನ ರೇಖೆ ಯ ಕೆಳಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಡೆಟ್ರಾಯಿಟ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಅಧಿಕರ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.<ref>[http://www.wgrz.com/news/local/story.aspx?storyid=60244&amp;catid=37 ಬಫಲೋ 3ನೇ ಅತಿಬಡವ ನಗರ]. WGRZ TV''. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2008ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಬಫಲೋದ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ತರದ ಮನೆಯ ಆದಾಯ $27,850; ಇದು ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಯಾಮಿ ಮತ್ತು ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮೂರನೇ ಅತಿಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ನಗರ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮ ಸ್ತರದ ಮನೆಯ ಆದಾಯ $57,000.<ref>[http://www.buffalonews.com/home/story/151336.html?imw=Y ಬಫಲೋ ಯು.ಎಸ್‌. ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ=ಬಡವ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ನಗರ, ಬಡತನದ ದರ ಶೇ. 30ಕ್ಕೆ ಸಮೀಪವಿದೆ.]. ''ಬಫೆಲೊ ನ್ಯೂಸ್''.''ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.''</ref> ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಫಲೋ-ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ ವು ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕೈಗೆಟುಕುವ ದರದಲ್ಲಿ ಗೃಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು ಶೇ. 90ರಷ್ಟು ಹೊಸ ಮತ್ತು ಇರುವ ಮನೆಗಳನ್ನು ಎರಡನೇ ತ್ರೈಮಾಸಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾರಲಾಗಿತ್ತು, ಅವು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮಸ್ತರದ $57,000 ಆದಾಯ ಹೊಂದಿದ್ದ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕುವಂತಿತ್ತು ಎಂದು NAHB/ವೆಲ್ಸ್ ಫಾರ್ಗೊ ಹೌಸಿಂಗ್ ಅಪಾರ್ಚುನಿಟಿ ಇಂಡೆಕ್ಸ್ (HOI)ತ್ರೈಮಾಸಿಕವು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮನೆಗಳ ಪ್ರದೇಶದ ಮಧ್ಯಮ ದರವು $75,000 ಆಗಿತ್ತು.{{Citation needed|date=September 2007}} ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಖಾಲಿಇರುವ ಮತ್ತು ತ್ಯಜಿಸಿದ ಮನೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಲಿ ಆಸ್ತಿ ಇರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್‌ ಲೂಯಿಸ್‌ ನಂತರ ಬಫಲೋ ಎರಡನೇ ನಗರವಾಗಿದೆ. 2000ದಿಂದ, ನಗರದಲ್ಲಿ 2,000 ಖಾಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇನ್ನೂ 10,000 ಖಾಲಿ ಮನೆಗಳಿವೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಮೇಯರ್ ಬೈರನ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಬ್ರೌನ್‌ ಅವರು 5000 ಮನೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿಹಾಕಲು $100 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಳ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/09/13/nyregion/13vacant.html?_r=1&amp;n=Top/Reference/Times%20Topics/People/B/Belson,%20Ken&amp;oref=slogin ವೇಕಂಟ್ ಹೌಸಸ್‌, ಸ್ಕಾರ್ಜ್‌ ಆಫ್‌ ಎ ಬೀಟನ್‌ಡೌನ್ ಬಫಲೋ]. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್'' ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಭಾರ ಉದ್ಯಮಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಬಯೋಇನ್‌ಫಾರ್ಮಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಯತ್ತ ನಗರವು ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದು,{{Citation needed|date=March 2009}} ಈಗ ಅಲ್ಲಿಯ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉತ್ತಮಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೈವಿಕಪ್ರದೇಶ ಕ್ಕೆ ಲಾಭವುಂಟು ಮಾಡಿದೆ. ಜುಲೈ 2005ರ, ''ರೀಡರ್ಸ್‌ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ '' ನಿಯತಕಾಲಿಕವು ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಇಡೀ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ ಮೂರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ನಗರ ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿದೆ.<ref name="ReadersDigest">ಡ್ರೆಕ್ ಬರ್ನೆಟ್, [http://www.rd.com/content/openContent.do?contentId=15223&amp;pageIndex=3 ಅಮೆರಿಕದ ಐದು ಅತಿಸ್ವಚ್ಛ ಟಾಪ್ ಐದು ನಗರಗಳು ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060709042233/http://www.rd.com/content/openContent.do?contentId=15223&pageIndex=3 |date=2006-07-09 }}. ''ರೀಡರ್ಸ್ ಡೈಜೆಸ್ಟ್ ''. ಜನವರಿ 4, 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> [[ಚಿತ್ರ:Buffalo City Scene.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋ ಸ್ಕೈಲೈನ್‌ನ ಚಿತ್ರಗಳ ಒಂದು ಸಂಗ್ರಹ]] == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಉಪನಾಮಗಳು === ಬಫಲೋದ ಮೊದಲ ಉಪನಾಮ "ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಸಿಟಿ" ಮೊದಲು ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು 1840ರಲ್ಲಿ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರದ ನಂತರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವೆಂಬ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಈ ಉಪನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. "ದಿ ಕ್ವೀನ್ ಸಿಟಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬಫಲೋವನ್ನು ಚಿಕಾಗೋ ನಂತರ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌]] ಮೇಲಿರುವ ಅಮೆರಿಕದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವಾಗ ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು. 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಡಾಲರ್‌ ನಾಣ್ಯ ಇಂಡಿಯನ್ ಹೆಡ್ ನಿಕ್ಕಲ್ನ ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡೆಮ್ಮೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಬಫಲೋವನ್ನು '' ನಿಕ್ಕಲ್ ಸಿಟಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ದಿ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗುಡ್ ನೈಬರ್ಸ್ '' ಎಂಬ ಉಪನಾಮವು ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪರೋಪಕಾರಿ, ಸ್ನೇಹಶೀಲ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite news| last =| first =| coauthors =| title = Buffalo Widely Knows as 'City of Good Neighbors'| newspaper = Washington Afro-American| location =| pages = 20| publisher =| date = August 14, 1951| url = https://news.google.com/newspapers?nid=2238&dat=19510814&id=CjsmAAAAIBAJ&sjid=rv4FAAAAIBAJ&pg=4955,329648| accessdate =April 4, 2010}}</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ನಗರವನ್ನು ''ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಲೈಟ್ '' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಇಲ್ಲಿ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌]]ನಿಂದ ಯಥೇಚ್ಛ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್‌ ಬೀದಿದೀಪಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಮೊದಲ ನಗರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="cityjournal"/> === ಜನರು (ಸಾರ್ವಜನಿಕರು) === ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹೊಸ ಇಂಗ್ಲೆಡಿಗರು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಐರೋಪ್ಯ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಬಂದವರು ಜರ್ಮನ್ನರು. ನಗರದಲ್ಲಿ ನಂತರ ಬಂದ ಜನರೆಂದರೆ ಐರಿಶ್ ಮೊದಲ ವಲಸಿಗರು, ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದವರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕ್ಷಾಮ ದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು, ಮತ್ತು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪೋಲೆಂಡ್‌ನವರು, ಇಟಲಿಯವರು, ಯಹೂದಿಗಳು, ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಲ್ಯಾಟಿನೋ ಜನರು ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಎಲ್ಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸೇರಿ, ನಗರವು ವಿವಿಧ ಜನಾಂಗಗಳ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸಮ್ಮಿಳನಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ನಗರಕ್ಕೆ ಬಂದಿರುವ ಹೊಸ ವಲಸಿಗರು ಎಂದರೆ [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೋಮಾಲಿಯಾ]], [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ]] ಮತ್ತು [[ಏಷ್ಯಾ]] ದಿಂದ ಬಂದ ಜನರು. ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಫರ್ಸ್ಟ್ ವಾರ್ಡ್‌ ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಬಲವಾದ ಐರಿಶ್ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಕೈಸರ್‌ಟೌನ್‌ ಜರ್ಮನ್ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋದಲ್ಲಿರುವ ಪೊಲೊನಿಯಾ ಅಂದರೆ ಪೋಲಂಡ್‌ನ ಜನರು ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯು ಪೋಲಿಶ್/ಸ್ಲಾವಿಕ್ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ವಾದಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಮಷ್ಟಿಯಂತೆ ಇದೆ,<ref>{{Cite web| last =| first =| authorlink =| coauthors =| title = The History of the Broadway Market| work =| publisher = The Broadway Market| year = 2009| url = http://broadwaymarket.org/?page_id=2| format =| doi =| accessdate =April 4, 2010}}</ref> ಪೂರ್ವಭಾಗವು ಈಗ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌ ಜನರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಗ್ರೇಟ್ ಮೈಗ್ರೇಶನ್/ಮಹಾ ವಲಸೆ ಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ವಾರ್ಷಿಕ ಜೂನ್‌ಟೀಂತ್ ಅಂದರೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ದಿನಾಚರಣೆ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌ ಜನರು <ref>[http://www.juneteenthofbuffalo.com/ ಜೂನ್ ಟೀನ್ತ್ ಉತ್ಸವ ಬಫಲೋ, NY], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಡಾ. ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಲೂಥರ್ ಕಿಂಗ್ ಜ್ಯೂನಿಯರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ನಗರದ ಹಿಸ್ಪಾನಿಕ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ಯುರಿಟೊ ರಿಕನ್ ಕುಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗವು ಒಮ್ಮೆ ಬಫಲೋದ "ಪುಟ್ಟ ಇಟಲಿ"ಯಂತೆ ಇತ್ತು. ಆದರೆ 1980ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಸಮುದಾಯವು ಉತ್ತರ ಬಫಲೋಗೆ ಹೊರಟುಹೋಯಿತು. ಲವ್‌ಜಾಯ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ಇಟಾಲಿಯನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಎನ್‌ಕ್ಲೇವ್ ಇದೆ. ಬಫಲೋದ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು, ಚರ್ಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌‌ಗಳು ಸೇಂಟ್ ಜೋಸೆಫ್‌ ದಿನಾಚರಣೆ ಯ (ಮಾರ್ಚ್‌ 19) ಟೇಬಲ್‌ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಸಿಲಿಸಿಯನ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆಗ ವಿವಿಧ ಮಾಂಸರಹಿತ ಲೆಂಟ್ (40 ದಿನಗಳ ಉಪವಾಸದ ಅವಧಿ) ಅವಧಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಬಡವರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಬೃಹತ್ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನ್ ಯಹೂದಿ ವಲಸಿಗರು ಮೂಲತಃ ಬಫಲೋದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂದು ನೆಲೆಸಿದರು. ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ರಷ್ಯಾದ ಯಹೂದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಲೆಂಡಿನ ಯಹೂದಿಗಳು ನಯಾಗರಾ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್‌‌ ಗೆ 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರು, ಮೊದಲು ಕೆಳಗಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಲಿಯಂ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಜೆಫರ್‌ಸನ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಬಳಿ ನೆಲೆಯೂರಿದರು. ಸಮುದಾಯವು ಮಾಸ್ಟೆನ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ನೆರೆಹೊರೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಬಾಗಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ 1940ರಿಂದ 1960ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಕಡೆ ಹೋದರು. ಅನೇಕರು ಇನ್ನೂ ನಗರದಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಡೆಲವೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದರೂ, ಬಫಲೋದ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಯಹೂದಿಗಳು ಈಗ ಈಶಾನ್ಯದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಬಫಲೋದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಡೆಲವೇರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಆಮ್‌‌ಹೆರ್ಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಇವೆ. ತನ್ನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ತುಂಗದ ದಿನಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಈಗ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, [[ಶಿಕ್ಷಣ]], ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣವಾಗಿ ಪುನಾವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. 2001ರಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಎ ಟುಡೇ ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು "ಸಿಟಿ ವಿತ್ ಎ ಹಾರ್ಟ್‌ (ಹೃದಯವಂತ ನಗರ)" ಸ್ಪರ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿದೆಯೆಂದು ಹೆಸರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web| last = Grossman| first = Cathy Lynn| authorlink =| coauthors =| title = Lots and lots of heart in Buffalo| work =| publisher = USA Today| date = 2001-02-12| url = http://www.cse.buffalo.edu/~rapaport/Buffalo/buffalo.ustoday.html| doi = | accessdate = 2007-03-23 }}</ref> ಬಫಲೋವನ್ನು ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ "ಸ್ನೇಹಯುತ ನಗರ"ವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತ್ತು. ಬಫಲೋ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಸಿಟಿ ಅವಾರ್ಡ್‌ ಅನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite web| last =| first = | authorlink =| coauthors =| title = All-America City: Past Winners| work =| publisher = National Civic League| date =| url = http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html| doi =| accessdate = 2007-03-23 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20070322180206/http://www.ncl.org/aac/past_winners/past_winners.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-03-22}}</ref> === ಆಹಾರ === [[ಚಿತ್ರ:Homemade buffalo wings.jpg|thumb|right|"ವಿಂಗ್ಸ್" ತುಂಬಿರುವ ಒಂದು ಬಟ್ಟಲು]] [[ಚಿತ್ರ:small - Beef on Weck.jpg|thumb|right|ವೆಕ್‌ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಬೀಫ್ (ದನದಮಾಂಸ)]] ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನಸ್ಥಾನವಾಗಿರುವ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದ ಅಡುಗೆವಿಧಾನವು ಹಲವು ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಇಟಾಲಿಯನ್, ಐರಿಶ್, ಯಹೂದಿ , ಜರ್ಮನ್, ಪೋಲಿಶ್ , ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್‌‌‌, ಗ್ರೀಕ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವೆಕ್‌ಸ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಚ್‌ ಮೇಲೆ ಬೀಫ್, ವರ್ಡಿನ್‌‌ಸ್ಕಿಯ ಕೈಲ್‌ಬಸ, ಸಹ್ಲೆನ್‌ರ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್ , ಸ್ಪಾಂಜ್ ಕ್ಯಾಂಡಿ , ಪೇಸ್ಟ್ರಿ ಹಾರ್ಟ್‌ ಗಳು, ಪೈರೋಗಿ, ಮತ್ತು ಹಡ್ಡಕ್ ಫಿಶ್ ಫ್ರೈಸ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಖಾದ್ಯಗಳು. ಜೊತೆಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಒಂಟಾರಿಯೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಈಗ ಮರೆಯಾಗಿರುವ ಲೊಗನ್‌ಬೆರ್ರಿ -ಸ್ವಾದದ ಪಾನೀಯಗಳು ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿಯ ವಿಶೇಷವಾಗಿವೆ.<ref>{{cite web| last = Horwitz| first = Jeremy| authorlink = | coauthors = | title = Loganberry: The Buffalo Drink You'll Like or Love| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = January 2008| url = http://www.buffalochow.com/2008/01/loganberry_the_buffalo_drink_y.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 6 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130906215139/http://www.buffalochow.com/2008/01/loganberry_the_buffalo_drink_y.html| url-status = dead}}</ref> ವೆಬರ್ಸ್ ಮಸ್ಟರ್ಡ್‌ ಹಾರ್ಸ್‌ರಾಡಿಶ್ ಮಸ್ಟರ್ಡ್‌ನ ಸ್ಥಳೀಯ ಉತ್ಪಾದಕರಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಆಂಕರ್ ಬಾರ್‌ ಚೆಫ್/ಮಾಲೀಕರಾಗಿರುವ ತೆರೆಸ್ಸಾ ಬೆಲ್ಲಿಸ್ಸಿಮೊ ಅವರು ಈಗ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ಚಿಕನ್ ವಿಂಗ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3, 1964ರಂದು ತಯಾರಿಸಿದ್ದರು.<ref>[http://www.newyorker.com/archive/1980/08/25/1980_08_25_082_TNY_CARDS_000331411 ದಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ರ್,]</ref> ಸಾವಿರಾರು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿಗರು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಆಹಾರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತಹ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂಎರ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಇತ್ಯಾದಿ.<ref>[http://www.tasteofbuffalo.com/ ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ of ಬಫಲೋ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಅಲ್ಲದೆ ಇಟಾಲಿಯನ್, ಹೆಲ್ಲೆನಿಕ್ ಮತ್ತು ಲೆಬನೀಸ್‌ ಉತ್ಸವಗಳಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಡುಗೆಗಳನ್ನು ವಸ್ತುವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಉತ್ಸವಗಳೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರಣಿಗಳು ಗಣನೀಯವಾಗಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಲೂಯಿಸ್ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್, , ಟೆಡ್ಸ್ ಹಾಟ್ ಡಾಗ್ಸ್, ಆಂಡರ್ಸನ್ಸ್ಫ್ ಫ್ರೋಜನ್ ಕಸ್ಟರ್ಡ್‌, ಜಾನ್ ಆಂಡ್ ಮೇರಿಸ್ ಸಬ್‌ಮೆರಿನ್ಸ್, ಡಫ್ಸ್ ಫೇಮಸ್ ವಿಂಗ್ಸ್, ಜಿಮ್ಸ್ ಸ್ಟೀಕ್‌ಔಟ್, ಜಸ್ಟ್ ಪಿಜ್ಜಾ, ಸ್ಪಾಟ್ ಕಫೆ,ಟಿಮ್ ಹಾರ್ಟನ್ಸ್ , ಮೈಟಿ ಟ್ಯಾಕೋ, ಬೊಕ್ಕೆ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಲನೋವ್ ಪಿಜ್ಜೆರಿಯಾ. ಬಫಲೋದ ಪಿಜ್ಜಾ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ವಾದದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಬಫಲೋ ನಗರವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರ]] ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ, ಇಲಿನಾಯ್ಸ್ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವುದರಿಂದ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಪಿಜ್ಜಾದ ಸ್ವಾದವು, ತಿನ್‌-ಕ್ರಸ್ಟ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ -ಶೈಲಿಯ ಪಿಜ್ಜಾ ಮತ್ತು ಡೀಪ್‌-ಡಿಶ್‌ ಚಿಕಾಗೋ-ಶೈಲಿಯ ಪಿಜ್ಜಾ ದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| last = Addotta| first = Kip| authorlink = | coauthors = | title = Pizza!| work = Kip Addotta dot com| publisher = | date = | url = http://www.kipaddotta.com/food/pizza.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120920070248/http://www.kipaddotta.com/food/pizza.html| url-status = dead}}</ref> ನಗರವು ಪರ್ಲ್‌ ಸ್ಟ್ಈಟ್ ಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಬೈಸನ್ ಬ್ರ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ಗಳ ತವರಾಗಿದ್ದು, ಆ ಎರಡೂ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋದ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಕೆ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿವೆ. ಟೊರಾಂಟೋ-ಮೂಲದ ಮದ್ಯತಯಾರಿಕಾ ಕಂಪನಿಯಾಗಿರುವ ಲ್ಯಬಟ್ ಯುಎಸ್‌ಎ, ಲ್ಯಬಟ್ ಬೀರ್ ನ ಯುಎಸ್ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣಾ ಘಟಕವಾಗಿದ್ದು, ಆಗಿದ್ದು, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalonews.com/145/story/620667.html |title=ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಸ್ |access-date=2009-03-30 |archive-date=2009-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330070016/http://www.buffalonews.com/145/story/620667.html |url-status=live }}</ref> ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹಲವಾರು ಹಳೆಯ ಜನಾಂಗೀಯ ನೆರೆಹೊರೆಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಮದುಮಾಡಿಕೊಂಡ/ದಿನಸಿ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶಾಲಮನೋಭಾವದ ಹಲವಾರು ಕೆಫೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಹಸಮಯ, ಕಾ್ಮೋಪಾಲಿಟನ್ ಔತಣಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಒಡೆತನದ ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು ಚೀನೀ, ಜರ್ಮನ್, ಜಪಾನೀಸ್, ಕೊರಿಯನ್, ವಿಯೆಟ್ನಾಮೀಸ್, ಥಾಯ್, ಮೆಕ್ಸಿಕನ್, Iಇಟಾಲಿಯನ್, ಗ್ರೀಕ್, ಅರಬ್, ಭಾರತೀಯ, ಕೆರಿಬಿಯನ್, ಸೌಲ್ ಫುಡ್, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್.<ref>{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Famous Buffalo and Western New York Foods, Restaurants & Food Festivals| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = | url = http://www.buffalochow.com/buffalofoods.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 7 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130907140932/http://www.buffalochow.com/buffalofoods.html| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| last = | first = | authorlink = | coauthors = | title = Top 100 Buffalo/WNY Foods (and Restaurants), Part 1 of 5| work = | publisher = Buffalo Chow.com| date = February 10, 2009| url = http://www.buffalochow.com/2009/02/top_100_buffalowny_foods_and_r.html| doi = | accessdate = 3 July 2009| archive-date = 13 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130913043005/http://www.buffalochow.com/2009/02/top_100_buffalowny_foods_and_r.html| url-status = dead}}</ref> ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳು ಬಫಲೋ ಮೂಲದವು. ಡೈರಿ-ರಹಿತ ವಿಪ್‌ಡ್ ಟಾಪಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 1945ರಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ ಇ ರಿಚ್‌ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೂಲ್ ವಿಪ್‌ ಅನುಕರಿಸಿತು. ರಿಚ್ ಅವರ ಕಂಪನಿ, ರಿಚ್ ಪ್ರಾಡಕ್ಟ್ಸ್ , ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಜನರಲ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಗೋಲ್ಡ್ ಮೆಡಲ್ ಬ್ರಾಂಡ್ ಹಿಟ್ಟು, ವ್ಹೀಟೀಸ್, ಚೀರಿಯೊಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಜನರಲ್ ಮಿಲ್ಸ್ ಬ್ರಾಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ದೇಶದ ಬೃಹತ್ ಚೀಸ್‌ ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ, ಸೊರೆಂಟೋ, ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ 1947ರಿಂದಲೇ ಇತ್ತು. ಆರ್ಚರ್ ಡೇನಿಯಲ್ಸ್ ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ತನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ಟಿನ ಗಿರಣಿಯನ್ನು ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿತ್ತು.{{Citation needed|date=January 2009}} ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗೀ ಆಹಾರ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅವೆಂದರೆ ಡೆಲವೇರ್ ನಾರ್ತ್‌ ಕಂಪನೀಸ್ , ಕ್ರೀಡಾ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಕ್ರೀಡಾಂಗಣಗಳು, ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು, ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸ್ಟೇಟ್‌ & ಒಕ್ಕೂಟದ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ರಿಯಾಯಿತಿ ದರದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web| last =| first = | authorlink =| coauthors =| title = Who We Are - A Global Leader in Hospitality and Food Service| work =| publisher = Delaware North Companies Homepage| date =| url = http://www.delawarenorth.com/Who-We-Are.aspx| format =| doi =| accessdate =3 July 2009 }}</ref> === ಕಲೆ === [[ಚಿತ್ರ:Albright-Knox Art Gallery 2.jpg|thumb|right|ಡೆಲವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್‌-ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ (ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ)]] ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರ್ಟ್‌ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಇವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.city-buffalo.com/files/1_2_1/Public%20Art%20Website/Web%20Pages/Public%20Art%20Main%20Page.html |title=ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಆರ್ಟ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2013-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603122228/http://www.city-buffalo.com/files/1_2_1/Public%20Art%20Website/Web%20Pages/Public%20Art%20Main%20Page.html |url-status=dead }}</ref> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುವುದು ಎಂದರೆ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್ - ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ. ಈ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ-ದರ್ಜೆಯ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಇವೆ. ಬರ್ಚ್‌‌ಫೀಲ್ಡ್-ಪೆನ್ನಿ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ , ಹಾಲ್‌ವಾಲ್ಸ್ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾ ಕೇಂದ್ರ, ಸಿಇಪಿಎ ಗ್ಯಾಲರಿ , ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಗರದ ಕಲಾ ವಲಯವು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.hallwalls.org/ ಹಾಲ್‌ವಾಲ್ಸ್ ಕಂಟೆಂಪರರಿ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref><ref>[http://www.cepagallery.org/ CEPA ಗ್ಯಾಲರಿ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ''ಅಮೆರಿಕನ್ ಸ್ಟೈಲ್ '' ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ಟಾಪ್ ಕಲಾ ತಾಣಗಳ ತನ್ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಎಂದು ಶ್ರೇಣಿ ನೀಡಿದೆ. ಎರಡು ಬೀದಿ ಉತ್ಸವಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಅವೆಂದರೆ ಅಲೆಂಟೌನ್ ಕಲಾ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು [http://www.elmwoodartfest.org ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190823235644/https://elmwoodartfest.org/ |date=2019-08-23 }}. ಈ ಎರಡೂ ಉತ್ಸವಗಳಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಆಗಮಿಸಿ ಅಸಲಿ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು, ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಲೈನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡುವ ಬಫಲೋ ಫಿಲ್‌ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1960ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 70ರಲ್ಲಿ, ಲ್ಯುಕಸ್ ಫಾಸ್ ಮತ್ತು ಮೈಕೇಲ್ ಟಿಲ್ಸನ್ ಥಾಮಸ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಮುಂದಾಳತ್ವದಲ್ಲಿ, ಫಿಲ್‌ಹಾರ್ಮೊನಿಕ್‌ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕದ ಹೊಸ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಮುಖ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್‌ ಅನ್ನು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಶಿಯಾಸ್ ಬಫಲೋ ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು 1920ರಲ್ಲಿ ಮೂವೀ ಪ್ಯಾಲೇಸ್‌ ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕಛೇರಿ ಕೊಡುವುದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ. ಇದರ ಒಳಾಂಗಣವನ್ನು ಲೂಯಿಸ್ ಕಂಫರ್ಟ್‌ ಟಿಫಾನಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಫಲೋ ನಗರವು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಾಂಗಣ (ಔಟ್‌ಡೋರ್) ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಉತ್ಸವದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಶೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್ ಇನ್ ಡೆಲವೇರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಉತ್ಸವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ, ಬರಹಗಾರ,ಚಿತ್ರಕಲಾವಿದ, ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರ ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲೊ 1962ರಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರು. 1978ರವರೆಗೂ ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅವರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೆಲೆಸಿದರು. === ಸಂಗೀತ === ಬಫಲೋ ಹಲವಾರು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಗಾರರಿಗೆ ಸ್ಥಾಪನಾ ನಗರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದವರು ಎಂದರೆ ರಿಕ್ ಜೇಮ್ಸ್ , ಬಿಲ್ಲಿ ಶೀಹನ್ ಮತ್ತು ದಿ ಗೂ ಗೂ ಡಾಲ್ಸ್ . ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ, ಸಂಗೀತಗಾರ, ವಿನ್ಸೆಂಟ್ ಗ್ಯಾಲೊ , ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೂರು ವಾರ್ಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಆರು ಎಲ್‌ಪಿಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಜಾಜ್ ಫ್ಯುಶನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಪೈರೊ ಗೈರಾ ಕೂಡ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಆರಂಭ ಮಾಡಿದ್ದು ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ. {{Citation needed|date=August 2009}} ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇಂಡೀ ಕಲಾವಿದ ಅನಿ ಡಿಫ್ರಾಂಕೋ ಬಫಲೋದವರು ಮತ್ತು ಅದು ಆಕೆಯ "ರೈಟಸ್ ಬೇಬ್" ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಲೇಬಲ್‌ ಸಿದ್ಧಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. 10,000 ಮ್ಯಾನಿಯಕ್ಸ್ ರಾಕ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕೂಡ ಹತ್ತಿರದ ಜೇಮ್ಸ್‌ಟೌನ್‌ನವರು. ಆದರೆ ಅವರು ಕೂಡ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದು ಬಫಲೋ ನಗರದಿಂದಲೇ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಡುಗಾರ ನಟಾಲೆ ಮರ್ಚಂಟ್ ಯಶಸ್ವೀ ವೃತ್ತಿಬದುಕನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಕ್ಯಾನಿಬಾಲ್ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ 1994ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯಿತು. ಆಗ ಅವರು ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ''[[Ace Ventura: Pet Detective]]'', ಪ್ರಮುಖ ನಟ [[ಜಿಮ್‌ ಕ್ಯಾರ್ರಿ|ಜಿಮ್ ಕ್ಯಾರೆ]]ಯ ಆಹ್ವಾನದ ಮೇರೆಗೆ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ನಿರ್ದೇಶಕರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜಿಮ್ ಜಂಪ್ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ ತೋರಿಸಲು ಒಪ್ಪಿದರು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಬೆನ್ನಟ್ಟುವ ಇಬ್ಬರು ಗೂಂಡಾಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವಾಗ ಇವರ ಹಾಡನ್ನು ಬಳಸಲು ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು.{{Citation needed|date=August 2009}} ಇನ್ನಿತರ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಎಂದರೆ ಎವ್ವೆರಿ ಟೈಮ್ ಡೈ , ಸ್ನಾಪ್‌ಕೇಸ್, ಕ್ಯೂಟ್ ಈಸ್ ವಾಡ್ ವಿ ಏಮ್ ಫಾರ್ , ಇಟ್ ಡೈಸ್ ಟುಡೇ, ಡೆಡ್‌ ಹಾರ್ಟ್ಸ್ , ದಿ ರೈನ್ ಆಫ್ ಕಿಂಡೋ, (ಮೊದಲಿನ ದಿಸ್ ಡೇ ಆಂಡ್ ಏಜ್ ), ಜೇಮ್ಸನ್ ಸ್ಟಾಲ್, ಅಂಟಿಲ್ ದಿ ಸಿಗ್ನಲ್ಸ್ ಗಿವನ್, ಈ ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು , ಬಫಲೋದ ಉಪನಗರವಾದ ಹ್ಯಾಂನರ್ಗ್‌‌ನವರು., ಮೇಲ್‌ವೊಲೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಶನ್ ಆಂಡ್ ಮೋ ಕೂಡ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೇ ಆರಂಭಗೊಂಡವು. ದಿ ರೈನ್ ಕಿಂಡೋ, ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮೃದು ಜಾಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಗಡುಸಾದ ಪಿಯಾನೋ ಮತ್ತು ಬೀಟ್ಸ್‌ ಮಿಶ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ಬಫಲೋ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸೊಗಡನ್ನು ತಂದಿತ್ತರು. === ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo Japanese Garden.JPG|thumb|right|ಬಫಲೋ ಜಪಾನೀಸ್ ಗಾರ್ಡನ್]] ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಅಮೆರಿಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಟಾಪ್‌ 10 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 80 ತಾಣಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌‌ ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. 19 ಮತ್ತು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ಅಮೆರಿಕದ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುಷ್ಕೃಷ್ಟ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಈಗಲೂ ಇವೆ. ಅವೆಂದರೆ: ಡೆಲವೆರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ ಅನ್ನೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಇಲ್ಲಿರುವ ದೇಶದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಖಂಡ ಉದ್ಯಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮಸ್ಟಡ್ ಮತ್ತು ಕಲ್ವರ್ಟ್‌ ವಾಕ್ಸ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ಟಾಂಡ್ ಅಲೋನ್ ಉದ್ಯಾನಗಳ ಬದಲಿಗೆ, ಅಂತರಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹೊಂದಿದ ಉದ್ಯಾನಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮಸ್ಟಡ್ (1869ರಲ್ಲಿ) ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ನಗರ ಬಫಲೋ. ಲೂಯಿಸ್ ಸಲ್ಲಿವಾನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ , ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಉಕ್ಕಿನ-ಆಧಾರ ಹೊಂದಿದ, ಕರ್ಟನ್‌-ಗೋಡೆಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಮೊದೊಲು ಕಟ್ಟಿದಾಗ (1865) 33 ಮಹಡಿಗಳಿತ್ತು ಮತ್ತು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಸ್ಕೈಸ್ಕ್ರೇಪರ್‌ ಆಗಿತ್ತು.<ref>[http://ah.bfn.org/a/church/28/tc.html ಲೂಯಿಸ್ ಸುಲ್ಲಿವಾನ್ - ಗ್ಯಾರಂಟಿ ಪ್ರುಡೆನ್ಷಿಯಲ್ ಕಟ್ಟಡ ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070702045925/http://ah.bfn.org/a/church/28/tc.html |date=2007-07-02 }}</ref> ಅದು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಆಗಿದೆ. ಆಗಸ್ಟ್ ಈಸೆನ್‌ವೈನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಎ ಜಾನ್ಸನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹೋಟೆಲ್ ಬಫಲೋ (ಮೊದಲು ಸ್ಟೇಟ್ಲರ್ ಹೊಟೆಲ್)ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರತಿ ಕೊಠಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ನಾನದ ಕೊಠಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಹೊಟೆಲ್ ಆಗಿತ್ತು. ಎಚ್‌. ಎಚ್‌. ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್, ಮೊದಲು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಬುದ್ಧಿವಿಕಲರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ರಿಚರ್ಡಸೋನಿಯನ್ ರೋಮನ್‌ಸ್ಕ್ಯು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಹೆನ್ರಿ ಹಾಬ್ಸನ್ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ನೆಲಗಳನ್ನು ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟಡ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಈಗ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೂ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಈ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪನಿಧಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಗೊಳಿಸಿದ ಹಲವು ಕಟ್ಟಡಗಳೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ. ಮಾರ್ಟಿನ್ ಹೌಸ್, ಜಾರ್ಜ್‌ ಬಾರ್ಟನ್ ಹೌಸ್ , ವಿಲಿಯಂ ಆರ್ ಹೀತ್ ಹೌಸ್ , ವಾಲ್ಟರ್ ವಿ ಡೇವಿಡ್‌ಸನ್ ಹೌಸ್, ದಿ ಗ್ರೇಕ್ಲಿಫ್ ಎಸ್ಟೇಟ್‌, ಮತ್ತು ಈಗ ಕೆಡವಿರುವ ಲಾರ್ಕಿನ್ ಅಡ್ಮಿನ್‌ಸ್ಟ್ರೇಶನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೇರಿವೆ.<ref>[http://ah.bfn.org/a/soldiers/76/ ವಿಲಿಯಂ ಹೀತ್ ಹೌಸ್ ],7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071228212810/http://ah.bfn.org/a/soldiers/76/ |date=2007-12-28 }}</ref><ref>[http://graycliff.bfn.org/ ದಿ ಜಿರಾಫೆ ಎಸ್ಟೇಟ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060918142151/http://graycliff.bfn.org/ |date=2006-09-18 }}, 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಬಫಲೋದ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಕೆನಾಲ್ ಮೇಲೆ 2007ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಾತ್‌ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್-ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ರೋಯಿಂಗ್‌ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಆ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ನಂತರ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರವಾಸೀ ತಾಣದ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದ ರೋಯಿಂಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನೇಕ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಬಫಲೋ ನಗರವು ಹೊಂದಿದೆ. ಚಿಕಾಗೋ ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಬಫಲೋದಲ್ಲಿಯೇ ಆತ ಹೆಚ್ಚು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದನು. ಜಾರ್ಜ್‌ ಡೈಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಜೆ ವೇಡ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಒಂದು ಮನಮೋಹಕ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ಸ್ಕೈಸ್ಕರೇಪರ್ ಆಗಿದ್ದು, ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. '''ಇನ್ನಿತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳು :''' [[ಚಿತ್ರ:20070223 AlbrightKnox Art Gallery.JPG|thumb|ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂದಿಂದ ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್‌-ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ]] * ಬೃಹತ್ ಆಗಿರುವ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ ರೈಲ್‌ರೋಡ್ ಸ್ಟೇಶನ್ ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ ಅನ್ನು ಆಲ್ಫ್ರೆಡ್ ಟಿ ಫೆಲ್‌ಹೈಮರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟ್ಯುವರ್ಡ್‌ ವ್ಯಾಗ್ನರ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ , ಕಲ್ಲು, ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಟೆರ್ರಾಕೋಟಾ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಫ್ರೆಂಚ್ ರಿನೈಸಾನ್ಸ್ ರಿವೈವಲ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ ಐಸೆನ್‌ವೈನ್ ಮತ್ತು ಜೇಮ್ಸ್ ಎ ಜಾನ್ಸನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡವನ್ನೇ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬಫಲೋದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದೂ ಕೂಡ ನ್ಯಾಶನಲ್ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌ಸ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದೆ. * ಸೇಂಟ್ ಅಡಲ್‌ಬರ್ಟ್‌‌ಸ್ ಬೆಸಿಲಿಕಾ, ದೊಡ್ಡ ಬೆಸಿಲಿಕಾ-ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಪೂರ್ವಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ಹ್ಯುಬರ್ ಕಂಪನಿಯು 1890–1891ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ ಈ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು [[ಪೋಲೆಂಡ್|ಪೋಲಿಶ್]] ವಲಸಿಗರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಟ್ಟಡವು ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅದರ ಪರಿಮಾಣವು {{convert|240|ft|m|0}} ಬಹಳ ಎತ್ತರ, {{convert|118|ft|m|0}}, ಅಗಲವಾಗಿದೆ, ಗುಂಬ ಅಥವಾ ನೇವ್ {{convert|70|ft|m|0}} ತುಂಬ ಎತ್ತರವಾಗಿದೆ, ಎರಡು ಗೋಪುರಗಳು {{convert|150|ft|m|0}} ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಗುಂಬಜ್‌ {{convert|40|ft|m|0}}ಅಗಲವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಗುಂಬದ ಮೇಲೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.{{convert|125|ft|m|0}} ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಪಶ್ಚಿಮ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚ್‌ ಆಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪೀಠೋಪಕರಣಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೇ $63,000 ವೆಚ್ಚವಾಗಿತ್ತು. * ಅಲ್ಬ್ರೈಟ್ ನಾಕ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಕಲೆಯ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರದರ್ಶನಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಅದನ್ನು ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಬ್ರಾಡ್‌ಹೆಡ್ ಗ್ರೀನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ದಿ ನ್ಯೂ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಆರ್ಡ್‌ ವಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಗಾರ್ಡನ್ ಬನ್‌ಶಾಫ್ಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದು, ಆತ ಬಫಲೋ ನಿವಾಸಿ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ. * ರಿಚರ್ಡ್ ಅಪ್‌ಜಾನ್ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ಸ್ ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಎಲೈಲ್ ಸಾರಿನೆನ್ ಮತ್ತು ಎರೊ ಸಾರಿನೆನ್ ಸೇರಿ ಕ್ಲೆನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. * ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ಅಬ್ರಮೋವಿಟ್ಜ್‌ ಟೆಂಪಲ್ ಬೆತ್ ಜಿಯನ್ ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>[http://www.tbz.org/ ಟೆಂಪಲ್ ಬೀತ್ ಜಿಯನ್ ], 7 ಜುಲೈ 2007ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> * ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಫಿಮಿಸ್ಟರ್ ಪ್ರಾಕ್ಟರ್ ಮೆಕಿನ್ಲೆ ಮಾನ್ಯುಮೆಂಟ್‌ ಗೆ '' ಸಿಂಹಗಳನ್ನು'' ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. * ಗ್ರೈನ್ ಎಲೆವೇಟರ್‌‌ಸ್ ಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 1842ರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಬಫಲೋದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಿವೆ. <gallery> File:Buffalo_City_Hall.jpg|ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ ಕಟ್ಟಡದ ಆರ್ಟ್‌ ಡೆಕೋ File:Darwin D. Martin House.jpg|ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡಾರ್ವಿನ್ ಡಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಹೌಸ್ File:Kleinhans Music Hall.jpg|ಎಲೈಲ್ ಮತ್ತು ಎರೊ ಸಾರಿನೆನ್‌ ಅವರು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಕ್ಲೆನ್‌ಹಾನ್ಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಹಾಲ್ File:Buffalo and Erie County Historical Society.jpg|ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ File:Old County Hall, Buffalo,NY.jpg|ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಾಲ್ File:Asbury Delaware Church, Buffalo 1.jpg|ಆಸ್‌ಬರಿ ಡೆಲಾವೆರ್ ಚರ್ಚ್‌ File:Buffalo Central Terminal 2.jpg|ಬಫಲೋ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಟರ್ಮಿನಸ್ File:Electric Building - Buffalo.jpg|ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಟ್ಟಡ </gallery> === ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯ ಮನರಂಜನೆ === {{Original research|date=June 2008}}{{Refimprove|date=June 2008}} [[ಚಿತ್ರ:Sheas.jpg|thumb|right|ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್]] ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಗಂಟೆಯಾಗುವುದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ 4 ಗಂಟೆಗೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಬೆಳಗಿನಜಾವ 2 ಗಂಟೆಗೆ. ಇಲ್ಲಿ ತಡವಾಗಿ ಏಕೆಂದರೆ ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸೌಲಭ್ಯ ಅಧಿಕವಿದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಹಾಗೂ ಮೂರನೇ ಪಾಳಿಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ಇದ್ದಿತು. ಜೊತೆಗೆ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಕಾನೂನು ಬಾರ್‌ಗಳು ಬೆಳಗಿನಜಾವ 4ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡುತ್ತದೆ. (ಆದರೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಮುನ್ಸಿಪಾಲಿಟಿಗಳು ಬೇಗನೆ ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಆಗ್ರಹಿಸಬಹುದು.) ಹಲವಾರು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ರಾತ್ರಿಮನೋರಂಜನೆ ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಬಾರ್‌ಗಳ ಸಮೂಹ ಮತ್ತು ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಎದ್ದುಕಾಣುವ ರಾತ್ರಿಮನೋರಂಜನೆಯ ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂದರೆ ವೆಸಟ್ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ,<ref>{{Cite web |url=http://www.westchippewa.com/ |title=ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್‌, ಬಫಲೋ ಸೇಬರ್ಸ್, ಬಫಲೋ ನೈಟ್‌ಲೈಫ್, ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್, ಪಶ್ಚಿಮ ಚಿಪ್ಪೆವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2010-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101226015310/http://www.westchippewa.com/ |url-status=dead }}</ref> ಇದು ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಮತ್ತು ಸೌತ್ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮಧ್ಯೆ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಚೈತನ್ಯಯುತ ಡಾನ್ಸ್‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಗೆ, ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಬಾರ್‌ಗಳಿಗೆ, ಟ್ರೆಂಡಿ ಕಾಫೀಹೌಸ್‌ಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್, ನಲ್ಲಿ ಬಾರ್‌ಗಳು ಬಹಳಷ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ವಿರಾಮಯುತ ವಾತಾವರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಅಲೆನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಿಂದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೆಲವೇ ನಿಮಿಷಗಳ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ. ಅಲೆನ್‌ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ ಹತ್ತಿರದ ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರ್‌ಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಬಳಿಯ ಅಲೆನ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಾರ್‌ಗಳು ಲೈವ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್‌ನಿಂದ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್‌ ಅವೆನ್ಯೂದತ್ತ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ಬಫಲೋ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಕಾಲೇಜ್ ನ ಕಡೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಮೈಲುಗಳ(3&nbsp;ಕಿ.ಮೀ.) ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಎಲ್ಮ್‌ವುಡ್ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಇದೆ. ಈ ಸ್ಟ್ರಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಣ್ಣ ಬಾಟಿಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟುರಾಂಟ್‌ಗಳು, ಕೆಲವು ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವೆ. ಕಾಲೇಜ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕುಟುಂಬದ ಜನರು, ಹಿರಿಯ ನಾಗರಿಕರ ವರೆಗೆ ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಜನರಿಂದ ಈ ಸ್ಟ್ರಿಪ್ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿರುತ್ತದೆ. === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು === ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳ ಹಾಗೆ, ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ಉತ್ಸವಗಳು ನಗರದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಉತ್ಸವಗಳು ಬೇಸಿಗೆ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜರುಗಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ನಗರವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಹಿಮಭರಿತವಾಗಿರುವ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಲಾಭಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಚಳಿಗಾಲದ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ. ==== ಬೇಸಿಗೆ ಉತ್ಸವಗಳು ==== *ಅಲೆನ್‌ಟೌನ್ ಆರ್ಟ್ ಉತ್ಸವವು ವರ್ಷದ - ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಜೂನ್ ಎರಡನೇ ವಾರಾತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲೆನ್‌‌ಟೌನ್‌ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. *ಟೇಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಬಫಲೋ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡಹೊರಾಂಗಣ ಆಹಾರ ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. *[http://www.buffalogreekfestival.org ಬಫಲೋ ಗ್ರೀಕ್ ಉತ್ಸವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170918132520/http://buffalogreekfestival.org/ |date=2017-09-18 }} *[http://www.buffaloitalianfestival.com/ ಇಟಾಲಿಯನ್ ಉತ್ಸವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208105541/http://buffaloitalianfestival.com/ |date=2011-02-08 }} *ನ್ಯಾಶನಲ್ ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ ಉತ್ಸವ *[http://www.askbhsc.org/Home/BuffaloBrewFest/ ಬಫಲೋ ಬ್ರ್ಯೂಫೆಸ್ಟ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100503081443/http://www.askbhsc.org/Home/BuffaloBrewfest |date=2010-05-03 }} *[http://www.curtainupbuffalo.com/ ಕರ್ಟೈನ್ ಅಪ್! ] - ಬಫಲೋದ ರಂಗಭೂಮಿ ಋತುವಿನ ಆರಂಭವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. *ಥರ್ರ್ಸ್‌ಡೇ ಅಟ್ ದಿ ಸ್ಕ್ವೇರ್ - ಒಂದು ವಾರದ ಹೊರಾಂಗಣ ಬೇಸಿಗೆ ಕಛೇರಿ ಸರಣಿಯಾಗಿದ್ದು, ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಫಾಲ್‌ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಗುರುವಾರ ಸಂಜೆ ಕಛೇರಿ ಇರುತ್ತದೆ. ==== ಚಳಿಗಾಲದ ಉತ್ಸವಗಳು ==== *ಬಫಲೋ ಪೌಡರ್ ಕೆಗ್ ಉತ್ಸವ *ಬ್ಯಾಬಟ್ ಬ್ಲ್ಯೂ ಪಾಂಡ್ ಹಾಕಿ *ಸೇಂಟ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಡೇ ಪರೇಡ್ *[http://dyngusdaybuffalo.com/ ಡಿಂಗುಸ್ ಡೇ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013185229/http://www.dyngusdaybuffalo.com/ |date=2010-10-13 }} === ಇನ್ನಿತರ ಆಸಕ್ತಿಯುತ ತಾಣಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:U.S.S. Little Rock 6.1.jpg|thumb|right|ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಉದ್ಯಾನ]] * ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಎಂ. ಕಾಟರ್ ಫೈರ್‌ಬೋಟ್ –ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಫೈರ್‌ಬೋಟ್ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಹೆಗ್ಗುರುತು ಕೂಡ ಆಗಿದೆ. * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಬಟಾನಿಕಲ್ ಗಾರ್ಡನ್ಸ್ * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>[http://www.bechs.org/ ದಿ ಬಫಲೋ &amp; ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಹಿಸಟಾರಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ ಬಫಲೋ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ]</ref> * ಬಫಲೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಪ್ ಸೈನ್ಸ್ <ref>[http://www.sciencebuff.org/ ಬಫಲೋ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್‌ ಸೈನ್ಸ್ - ಹೋಂ ]</ref> * ಬಫಲೋ ಜೂ – 1875ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮೂರನೇ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಲಾನ್ ಸಿಮೆಂಟರಿ * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ದ ಕೇಂದ್ರ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ "ಮಾರ್ಕ್‌ ಟ್ವೈನ್ ರೂಮ್" ಇದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.buffalolib.org/libraries/collections/index.asp?sec=twain |title=ಬಫಲೋ & ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ : ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು |access-date=2010-11-15 |archive-date=2007-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928061523/http://www.buffalolib.org/libraries/collections/index.asp?sec=twain |url-status=dead }}</ref> ಅಲ್ಲಿ ''ಹಕಲ್‌ಬರಿ ಫಿನ್‌ '' ಕೃತಿಯ ಮೂಲ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಇದೆ. * ಬಫಲೋ ಮತ್ತು ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ನೇವಲ್ ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಪಾರ್ಕ್‌ ನಲ್ಲಿ ಯುಎಸ್‌ಎಸ್ ಲಿಟಲ್ ರಾಕ್ (CG-4) ಇದೆ. * ಆಂಕರ್ ಬಾರ್ - ಇದು [[ಬಫಲೋ ವಿಂಗ್‌]] ಅಥವಾ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ ಚಿಕನ್ ವಿಂಗ್‌ನ ಹುಟ್ಟುಸ್ಥಳ. * ಲಫಯೆಟ್ಟೆ ಸ್ಕ್ವೇರ್ * ಪೆನ್‌ ಡಿಕ್ಸಿ ಪ್ರಾಗ್ಜೀವವಿಜ್ಞಾನದ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ == ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == === ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ === ಬಫಲೋ ನಗರಕ್ಕೆ ಚೀಕ್‌ಟೊವಗದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ನಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ. ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪುನಾನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 5 ಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಅಂಕಿಸಂಖ್ಯೆಯ ಯು.ಎಸ್. ಬ್ಯೂರೋ ಪ್ರಕಾರ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಐದು ಅಗ್ಗದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಸರಾಸರಿ ರೌಂಡ್ ಟ್ರಿಪ್‌ ವಿಮಾನಯಾನದ ವೆಚ್ಚ $295.58 ಆಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|title=Area flies high on low fares|author=Sharon Linstedt|work=[http://www.buffalonews.com/103/story/63037.html Buffalo News]|date=2007-04-24}}</ref> ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಫಲೋದಿಂದ ವಿಮಾನಯಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಏರ್‌ಲೈನ್ ಸರ್‌ಚಾರ್ಜ್‌ಗಳು ಅಗ್ಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವು ಅಮೆರಿಕ ಮೂಲದ ಡಿಸ್‌ಕೌಂಟ್ ಕ್ಯಾರಿಯರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸಾದ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 2006ರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಡಿಮೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] ಮತ್ತು ಟೊರಾಂಟೋ, ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಕೆನಡಾ ಗಳಿಗೆ. ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಗೋ ಹಬ್ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆ ಯುಎಸ್ ಸೆನೆಟರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಶುಮರ್ ಅವರಿಂದ ಕಾರ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{cite news|title=Niagara airport pushed as trade hub; Schumer joins effort to bring global cargo|author=Bill Michelmore|work=Buffalo News|page=B1|date=2006-06-26}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Main Court Building, Buffalo.JPG|right|thumb|ಡೌನ್‌ಟೌನಿನಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು]] === ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ === ನಯಾಗರಾ ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟೇಶನ್ ಅಥಾರಿಟಿ ಯು (NFTA) ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣ, ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶದೆಲ್ಲೆಡೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯಸವ್ಥೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. NFTAನಗರ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಿಗೆ ಬಸ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಬಸ್‌ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಒಂದು {{convert|6.4|mi|km|abbr=off|lk=off}} ಉದ್ದನೆಯ, ಒಂದೇ ಲೈನ್‌ ಇರುವ ಹಗುರು ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಬಂದರು ಮೂಲಕ, ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಬಫಲೋದಿಂದ ನಗರದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಬಫಲೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗೆ) ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ರೈಲಿನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ವಲಯವು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಓಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ದರ ಉಚಿತವಿದೆ. ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನ ಉತ್ತರದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಥಿಯೇಟರ್ ಸ್ಟೇಶನ್‌ನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ರೈಲುಹಳಿಯು ಸುರಂಗದಲ್ಲಿದೆ. ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹೈಟ್ಸ್ಮ ಉತ್ತರದ ಟರ್ಮಿನಸ್ ತಲುಪುವವರೆಗೆ ಇದು ಸುರಂಗಮಾರ್ಗವಾಗಿಯೇ ಇದೆ. ರೈಲಿನ ಈ ಸುರಂಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಲು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಶುಲ್ಕ ನೀಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹೊಸ NFTA ಯೋಜನೆಯು ಕಾರ್ಯಗತವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಇದನ್ನು "ಕಾರ್ಸ್ ಆನ್‌ ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲಿನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಿದೆ. ಅದು ವಾಹನಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ ಕಾರ್‌ಗಳಿಗೆ ಮೇನ್‌ ಸ್ಟೇಶನ್‌ ಅನ್ನು ಸಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ ಟ್ರಾಲಿಗಳ ಹಾಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಸ್ಪದ ನೀಡಲಿದೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೊಸ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾದಚಾರಿ-ಸ್ನೇಹಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಹಂತವು ಮೇನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್ ಟಪ್ಪರ್‌ನಲ್ಲಿ ದ್ವಿಮುಖ ಮಾರ್ಗದ ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ ಅನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳವುದು. ಇದು 2009ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವೇ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಂಡಾಗ, ಮೈನ್‌ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನ ಡೌನ್‌ಟೌನ್ ಭಾಗವನ್ನು ವಾಹನಗಳ ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಈ 30 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ತೆರೆಯಲಾಗುವುದು.{{Citation needed|date=May 2010}} === ಅಂತರ್ನಗರ ರೈಲು === ಎರಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು, ಬಫಲೋ-ಡೆಪ್ಯೂ ಮತ್ತು ಬಫಲೋ-ಎಕ್ಸ್‌‌ಚೇಂಜ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇವು ಆಮ್‌ಟ್ರಾಕ್‌ನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಬಫಲೋಗೆ ಸರಕುಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಕೆಳಗಿನ ಕಂಪನಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ : CSX ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ನಾರ್‌ಫ್ಲಾಕ್ಸ್ ಸೌದರ್ನ್‌ (NS), ಹಾಗೂ ಕೆನಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಶನಲ್ (CN) ಮತ್ತು ಕೆನಡಿಯನ್ ಪೆಸಿಫಿಕ್ (CP) ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ಗಡಿಯಾಚೆ ಈಚೆ ಇವೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ರೈಲು ಯಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ : ಫ್ರಾಂಟಿಯರ್ (CSX), ಬೈಸನ್(NS), ಎಸ್‌ಕೆ (NS / CP) ಮತ್ತು ಬಫಲೋ ಕ್ರೀಕ್ (NS / CSX). ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸರಕುಗಳು ಕೂಡ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ದಾಟಿ ಸಾಗಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ದ್ರವ ಪ್ರೋಪೇನ್ ಮತ್ತು ಅನ್‌ಹೈಡ್ರಸ್ ಅಮೋನಿಯಾ. === ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು === ಬಫಲೋ ನಗರವು ಎರಿ ಸರೋವರದ ಪೂರ್ವದ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದು [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್ (ಬೃಹತ್ ಸರೋವರಗಳು)]] ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಧದ ತಾಜಾನೀರಿನ ಸ್ಪೋರ್ಟ್‌ಫಿಶ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರೋವರವು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಓಡುದೋಣಿಗಳು, ಸೈಲ್‌ಬೋಟ್‌ಗಳು, ಪವರ್ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾಟರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ವಿಹಾರದಾಣವಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಹತ್ತಿರದ ಒಂಟಾರಿಯೋ (ಕೆನಡಾ) ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮರಳಿನ ಬೀಚ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಪದೂರದ ಜಲಮಾರ್ಗವೂ ಆಗಿದೆ. ನಗರವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಬ್ರೆಕ್‌ವಾಲ್‌ (ತಡೆಗೋಡೆ) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎರಿ ಸರೋವರ ಬಂದರಿನ ಒಳ ಮತ್ತು ಹೊರಭಾಗವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌‌]]ನ ಸರಕುಸಾಗಣೆದಾರರಿಗೆ ಬೇಕಿರುವ ವಾಣಿಜ್ಯಕ ನೇವಿಗೇಶನ್‌ ಆಳವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಎರಿ ಸರೋವರದ ಉಪನದಿಯೊಂದು ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಬಫಲೋ ನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದಾಗಿಯೇ ಈ ನಗರಕ್ಕೆ ಬಫಲೋ ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಬಫಲೋವನ್ನು ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮನೆಮಾತಾಗಿರುವ ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಲುವೆಯು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಕೆನಾಲ್ ಎರಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಾಲುವೆಯನ್ನು 1825ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಗರ್ವನರ್ ಡೆವಿಟ್ ಕ್ಲಿಂಟನ್ ಎರಿ ಸರೋವರದ ನೀರನ್ನು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಟರ್ಮಿನಸ್‌ನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಸ್ಲಿಪ್) ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೆನಾಲ್ ಪ್ಯಾಕೆಟ್ ''ಸೆನೆಕಾ ಚೀಫ್ '' ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾನ ಮಾಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಫಲೋಗೆ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಮರಳಿದ್ದರು. ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸಮುದ್ರದ ನೀರನ್ನು ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮತ್ತು ಬಫಲೋದ ಭಾವೀ ಮೇಯರ್ ಸಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ವಿಲ್ಕೆಸನ್ ಸುರಿದಿದ್ದರು. ಇದು ಹಿಂದೆ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.ಈಗ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನೋರಂಜನಾ ವಿಹಾರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹಗುರು ಸರಕುಸಾಗಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತು ಬಫಲೋದಲ್ಲಿ ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಮೇಲುಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿ ಸ್ಕಜಕ್ವಡ ಕ್ರೀಕ್ , ಬಫಲೋ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು, ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಲಾ ಓಲ್ಮ್‌ಸ್ಟಡ್ -ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಡೆಲ್‌ವೇರ್ ಸರೋವರ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಟ್‌ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಲಭ್ಯತೆ === [[ಚಿತ್ರ:Buffalo area road network map.png|thumb|right|ಗ್ರೇಟರ್ ಬಫಲೋ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು]] *[[ಚಿತ್ರ:I-90.svg|20px]] [[ಚಿತ್ರ:NYS Thruway Sign.svg|20px]] ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌ 90 (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಥ್ರುವೇ ) *[[ಚಿತ್ರ:I-190.svg|20px]] [[ಚಿತ್ರ:NYS Thruway Sign.svg|20px]] ಇಂಟರ್‌ಸ್ಟೇಟ್‌90, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್ ಥ್ರುವೇಯ ನಯಾಗರಾ ವಿಭಾಗ, I-90ರಿಂದ ಲೆವಿಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಯಾಗರಾ ನದಿಯ ಬಳಿ ನೈರುತ್ಯ ಚೀಕ್ಟೊವಗಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಟೋಲ್‌ ವಿಧಿಸುವ ಭಾಗ ಎಂದರೆ ನಯಾಗರಾ ಫಾಲ್ಸ್‌‌ (ಉತ್ತರ), ಮತ್ತು ಬಫಲೋ (ದಕ್ಷಿಣ)ಗೆ ಗ್ರಾಂಡ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸೇತುವೆಗಳು. *[[ಚಿತ್ರ:I-290 (NY).svg|20px]] ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ 290 (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌, ಯೂಂಗ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸ್ಮಾರಕ ಹೆದ್ದಾರಿ, ಇದು ಬಫಲೋವನ್ನು ಆಮ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಟೊನವಂಡದ ಉತ್ತರದ ಉಪನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬಫಲೋ ನಗರವನ್ನು ಬೈಪಾಸ್‌ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಯಾಗರಾಫಾಲ್ಸ್‌‌ಗೆ ಹೋಗುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. *[[ಚಿತ್ರ:I-990.svg|20px]] Iಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ 990, ಇದು ಆಮ್‌ಹೆರ್ಸ್ಟ್ NY ನಗರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರುವ ಇಂಟರ್‌‌ಸ್ಟೇಟ್ ಕಿರು ಹೆದ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. *[[ಚಿತ್ರ:US 62.svg|20px]] ಯು.ಎಸ್. ಮಾರ್ಗ 62, ಬೈಲೆ ಏವ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಪಾರ್ಕ್‌ ಏವ್. *[[ಚಿತ್ರ:NY-5.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 5, ಮೈನ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ *[[ಚಿತ್ರ:NY-130.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 130, ಬ್ರಾಡ್‌ವೇ *[[ಚಿತ್ರ:NY-384.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 384, ಡೆಲವೇರ್ ಏವ್. *[[ಚಿತ್ರ:NY-266.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 266, ನಯಾಗರಾ ಸ್ಟೇಟ್ *[[ಚಿತ್ರ:NY-265.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 265, ಮಿಲಿಟರಿ ರೋಡ್ ಮತ್ತು ಟೊನವಾಂಡ ಸ್ಟೇಟ್ *[[ಚಿತ್ರ:NY-198.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 198, ಸ್ಕಜಕ್ವಡ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ *[[ಚಿತ್ರ:NY-33.svg|20px]] NY ಮಾರ್ಗ 33, ಕೆನ್ಸಿಂಗ್‌ಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ. == ಸಂಯುಕ್ತ ಕಚೇರಿಗಳು == === ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ === ಬಫಲೋ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ : ಯುಎಸ್ ಆರ್ಮಿ ಕಾಪ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ಸ್ ಕಚೇರಿಯು ಎರಿ ಕಾಲುವೆ ಯ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ರಾಕ್ ಲಾಕ್ ಕೆನಾಲ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದೆ. ಲಾಕ್ ಕೆನಾಲ್‌ಅನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಈ ಡಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್ ಟೊಲೆಡೋ ಓಹಿಯೋ ದಿಂದ ಮಸ್ಸೆನಾ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಯೋಜನೆಗಳ ಯೋಜಿಸುವಿಕೆ, ವಿನ್ಯಾಸ, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳು ಮೌಂಟ್ ಮೊರಿಸ್‌, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರವಾಹ -ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಣೆಕಟ್ಟೆ, ಕೆಳಭಾಗದ [[ಮಹಾ ಸರೋವರಗಳು|ಗ್ರೇಟ್ ಲೇಕ್ಸ್]] (ಎರಿ ಮತ್ತು ಒಂಟಾರಿಯೋ)ಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ, ವೆಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಅಪಾಯಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಕ್ರಮಗಳು, ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಫಲೋ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹವಾಮಾನ ಸೇವೆ (ನ್ಯಾಶನಲ್ ವೆದರ್ ಸರ್ವಿಸ್(NOAA)ನ ಕೇಂದ್ರಕಚೇರಿಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ ಅದು ಪಶ್ಚಿಮದ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ನ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. === ಫೆಡರಲ್ ಬ್ಯೂರೋ ಆಫ್ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಶನ್ (ಸಂಯುಕ್ತ ತನಿಖಾ ಕೇಂದ್ರ)(ಎಫ್‌ಬಿಐ - ಎಫ್‌ಬಿಐ) === ಬಫಲೋ ನಗರದಲ್ಲಿ 56 ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಎಫ್‌ಬಿಐ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಗಳಿವೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಮತ್ತು ಸೌದರ್ನ್‌ ಟೈರ್ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಕಚೇರಿಯು ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಪಡೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಗ್ಯಾಂಗ್ ಹಿಂಸೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಆರೈಕೆಯ ಹಗರಣಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://buffalo.fbi.gov/ |title=ಎಫ್‌ಬಿಐ ಬಫಲೋ ವಿಭಾಗ |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310043306/http://buffalo.fbi.gov/ |url-status=dead }}</ref> === ಸಂಯುಕ್ತ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು === ಬಫಲೋ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಅಟಾರ್ನಿ ಮತ್ತು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪಶ್ಚಿಮದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Football in ub.jpg|right|thumb|ಯುಬಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಿದ ಫುಟ್ಬಾಲ್ [184]]] === ಸದ್ಯದ ತಂಡಗಳು === {{multiple image | align = right | direction = vertical | header = | header_align = left/right/center | header_background = | footer = | footer_align = left/right/center | footer_background = | width = | image1 = Dunn Tire Park.jpg | width1 = 200 | caption1 = Inside [[Coca-Cola Field]], home to the [[Buffalo Bisons]] | image2 = 20080305 Dunn Tire Park and HSBC Arena.JPG | width2 = 200 | caption2 = Outside [[Coca-Cola Field]] with [[HSBC Arena (Buffalo)|HSBC Arena]] in the background }} {| class="wikitable" |- | ಕ್ರೀಡೆ | ಲೀಗ್‌‌ | ಕ್ಲಬ್‌ | ಸ್ಥಾಪನೆ | ಸ್ಥಳ | ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ | ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ ವರ್ಷ |- | | [[ಅಮೇರಿಕದ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್‌]] | | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್|ಎನ್‌ಎಫ್‌ಎಲ್]] | | ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್ | | 1960 | | ರಾಲ್ಫ್ ವಿಲ್ಸನ್ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | | 2* | | 1964,1965* |- | | ಹಾಕಿ | | ಎನ್‌ಎಚ್‌ಎಲ್ | | ಬಫಲೋ ಸೇಬ್ರೆಸ್ | | 1970 | | ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಅರೀನಾ | | 0 | | |- | | ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ | | ಐಎಲ್ | | ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ | | 1979 | | ಕೋಕೋ-ಕೋಲಾ ಫೀಲ್ಡ್ | | 3 | | 1997, 1998, 2004 |- | | ಲಕ್ರೊಸ್ಸ್ | | ಎನ್‌ಎಲ್‌ಎಲ್ | | ಬಫಲೋ ಬ್ಯಾಂಡಿಟ್ಸ್ | | 1992 | | ಎಚ್‌ಎಸ್‌ಬಿಸಿ ಅರೀನಾ | | 4 | | 1992, 1993, 1996, 2008 |- | | ಸಾಕರ್ | | ಎನ್‌ಪಿಎಸ್‌ಎಲ್‌ | | ಎಫ್‌ಸಿ ಬಫಲೋ | | 2009 | | ಆಲ್‌-ಹೈ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ | | 0 | | ಎನ್‌/ಎ |- | | ಸಾಕರ್ | | ಯುಎಸ್‌ಎಲ್ ಡಬ್ಲ್ಯು ಲೀಗ್ | | ಬಫಲೋ ಫ್ಲಾಶ್ <ref name="Wleague">{{Cite web |url=http://wleague.uslsoccer.com/home/266596.html |title=ಸಂಯುಕ್ತ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್‌‌ಗಳು (USL) |access-date=2010-11-15 |archive-date=2011-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717175821/http://wleague.uslsoccer.com/home/266596.html |url-status=dead }}</ref> | | 2009 | | ಡೆಮ್ಸ್ಕೆ ಸ್ಪೋಟ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ | | 1 | | 2010 |} * ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಅಮೆರಿಕನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ಇವು ಎನ್‌ಎಫ್ಎಲ್‌ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಅಲ್ಲ. === ಭವಿಷ್ಯದ ತಂಡಗಳು === ಬಫಲೋ ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಮಾಲೀಕತ್ವಕ್ಕೆ ವುಮನ್ಸ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಸಾಕರ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ನೀಡಿದ್ದು, ಅದು 2011 ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದೆ. ತಂಡವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸಿಲ್ಲ, ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಶ್ಚಿಮದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಫ್ಲಾಶ್‌ನ ಸದ್ಯದ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಡೆಮ್ಸ್ಕೆ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ತಾಯ್ನೆಲದಲ್ಲಿ ಆಡುವ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಲೆವಿಸ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಯಾಗರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ನ ನಯಾಗರಾ ಫೀಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ರೊಚೆಸ್ಟರ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮರೀನಾ ಆಟೋ ಸ್ಟೇಡಿಯಂ ಮಧ್ಯೆ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ವಿಭಜಿಸಲಿದೆ. === ಹಿಂದಿನ ತಂಡಗಳು === * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್‌ನಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ - 1879ದಿಂದ 1885ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ ಭುತಪೂರ್ವ ಆಟಗಾರರ ಲೀಗ್ - 1890ರಲ್ಲಿ. * ಬಫಲೋ ಬಫೆಡ್ಸ್ / ಬ್ಲ್ಯೂಸ್ ಭೂತಪೂರ್ವ ಸಂಯುಕ್ತ ಲೀಗ್ ನ ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡ - 1914ರಿಂದ 1915ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾಸ್, ಪ್ರಾಸ್ಪೆಕ್ಟ್ಸ್, ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕನ್ಸ್, ಬೈಸನ್ಸ್ ಮತ್ತು ರೇಂಜರ್ಸ್‌ಗಳ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್]] 1918ರಿಂದ 1929ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್ ಭೂತಪೂರ್ವ ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್ - 1946ರಲ್ಲಿ. * ಬಫಲೋ ಬಿಲ್ಸ್‌ನ ಭೂತಪೂರ್ವ ಆಲ್‌-ಅಮೆರಿಕಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕಾನ್‌ಫರೆನ್ಸ್ 1947ರಿಂದ 1949ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್ 1940ರಿಂದ 1970ವರೆಗೆ. * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌ ನ ಬಫಲೋ ಬೈಸನ್ಸ್‌, 1946ರಲ್ಲಿ [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ ಹಾಕ್ಸ್‌]] ಆಗಿದ್ದರು. * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನ ಬಫಲೋ ಬ್ರೇವ್ಸ್ 1970ರಿಂದ 1978ವರೆಗೆ. (ಇವರು ಸಾನ್‌ಡಿಯಾಗೋ ಕ್ಲಿಪರ್ಸ್, ನಂತರ ಲಾಸ್‌ ಎಂಜಲೀಸ್ ಕ್ಲಿಪರ್ಸ್ ಆಗಿದ್ದರು). * ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌ ಹಾಕಿ ಲೀಗ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ನಾರ್ಸ್‌ಮನ್ 1975ರಿಂದ 1976ರ ವರೆಗೆ. * ಬಫಲೋ ಬ್ಲೇಜರ್ಸ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಸಾಕರ್ ತಂಡ. * ಬಫಲೋ ರಾಯಲ್ಸ್ ವಿಶ್ವ ತಂಡ ಟಿನಿಸ್ ಲೀಗ್‌‌ - 1974. * ಅಮೆರಿಕನ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್‌‌‌ಬಾಲ್‌ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ನ ಬಫಲೋ ಶಾರ್ಕ್ಸ್ - 2005ರಿಂದ 2008ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ಪ್ರಮುಖ ಒಳಾಂಗಣ ಸಾಕರ್ ಲೀಗ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ಸ್ಟಾಲಿನ್ಸ್ - 1979ರಿಂದ 1984ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ರೋಲರ್ ಹಾಕಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌‌ನ ಬಫಲೋ ಸ್ಟಾಂಪೇಡ್ - 1994ರಿಂದ 1995ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ರೋಲರ್ ಹಾಕಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್‌‌ ನಬಫಲೋ ವಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಲೀಗ್‌‌ ರೋಲರ್ ಹಾಕಿ - 1997ರಿಂದ 1999ವರೆಗೆ. * ಭೂತಪೂರ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್ ಸಾಕರ್‌ ಲೀಗ್‌‌ IIನ ಬಫಲೋ ಬಿಜಾರ್ಡ್‌ - 1992ರಿಂದ 2001ವರೆಗೆ. * ಅರೀನಾ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಲೀಗ್‌‌ - ಬಫಲೋ ಡೆಸ್ಟ್ರಾಯರ್ಸ್ 1999ರಿಂದ 2003ವರೆಗೆ. * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್‌‌ನ ಕ್ವೀನ್ ನಗರ ಎಫ್‌ಸಿ - 2007ರಿಂದ 2008ವರೆಗೆ. == ಮಾಧ್ಯಮಗಳು == {{Main|Media in Buffalo, New York}} == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == === ಅವಳಿ ಪಟ್ಟಣಗಳು — ಸಹ ನಗರಗಳು === ಬಫಲೋ ಅನೇಕ ಸಹ ನಗರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಸಹ ನಗರಗಳು, ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ (ಸಿಸ್ಟರ್ ಸಿಟೀಸ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್) (SCI)ಅನುಮೋದಿಸಿದೆ.:<ref>[http://www.sister-cities.org/icrc/directory/USA/NY ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸಹ ನಗರಗಳು]. ಸಹ ನಗರಗಳು, ಇಂಕ್.''''</ref><ref>[http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities ಸಹ ನಗರಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425115457/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities |date=2009-04-25 }} ಬಫಲೋ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಿಂದ</ref> * {{Flagicon|France}} ಲಿಲ್ಲಿ, [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌]] (1989)<ref>{{cite web | title =Lille, France - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Lille_France | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075308/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Lille_France | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Germany}} ಡಾರ್ಟ್‌ಮುಂಡ್, [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್ y]] (1972)<ref>{{cite web | title =Dortmund, Germany - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Dortmund_Germany | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075214/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Dortmund_Germany | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Italy}} ಪೆಸ್ಕಾಸ್ಸೆರೊಲಿ, [[ಇಟಲಿ]] * {{Flagicon|Italy}} ಸೈನಾ, ಇಟಲಿ(1961)<ref>{{cite web | title =Siena, Italy - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Siena_Italy | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075329/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Siena_Italy | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Italy}} ಟೊರ್ರೆಮಾಗ್ಗಿರೆ, ಇಟಲಿ * {{Flagicon|Jamaica}} ಸೇಂಟ್ ಆನ್‌, ಜಮೈಕಾ (2007)<ref>{{cite news | title =Buffalo gains sister city: St. Ann, Jamaica | work =Buffalo News | url =http://www.buffalonews.com/cityregion/buffaloerie/story/166115.html?imw=Y | date =September 19, 2007 | accessdate =2008-12-24 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20070925055948/http://www.buffalonews.com/cityregion/buffaloerie/story/166115.html?imw=Y | archivedate =2007-09-25 | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Japan}} ಕಾನಜವ , [[ಜಪಾನ್]] (1962) * {{Flagicon|Poland}} ಜೆಸ್ಜೊವ್ , [[ಪೋಲೆಂಡ್]] (1974)<ref name="Rzeszów">{{cite web |url=http://www.rzeszow.pl/wspolpraca-miedzynarodowa/informacja-o-wspolpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi/668,informacja-o-wsp-lpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi.html |title=Serwis informacyjny UM Rzeszów - Informacja o współpracy Rzeszowa z miastami partnerskimi |publisher=www.rzeszow.pl |accessdate=2010-02-02 |archive-date=2012-12-05 |archive-url=https://archive.is/20121205091053/http://www.rzeszow.pl/wspolpraca-miedzynarodowa/informacja-o-wspolpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi/668,informacja-o-wsp-lpracy-rzeszowa-z-miastami-partnerskimi.html |url-status=dead }}</ref><ref name="Rzeszów-Buffalo">{{cite web | title =History | publisher =Buffalo-Rzeszow Sister Cities, Inc. | url =http://www.brsc.us/history/index.htm | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2009-02-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090201014014/http://brsc.us/history/index.htm | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Russia}} ತ್ವೆರ್, [[ರಷ್ಯಾ]] (1989)<ref>{{cite web | title =Tver, Russia - City of Buffalo | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Tver_Russia | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2011-09-28 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110928075452/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/OurCity/Buffalo_Sister_Cities/Tver_Russia | url-status =dead }}</ref> === ಸಹಭಾಗಿತ್ವಗಳು === ಬಫಲೋ ಈ ಕೆಳಗಿನ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ <ref>{{cite web | title =Buffalo Sister-Cities | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/city_departments/SPlanning/pdfs/SisterCitiesBrochure.pdf | accessdate =2009-12-29 | archive-date =2015-02-01 | archive-url =https://web.archive.org/web/20150201081823/http://www.ci.buffalo.ny.us/files/1_2_1/city_departments/SPlanning/pdfs/SisterCitiesBrochure.pdf | url-status =dead }}</ref>: * {{Flagicon|Ghana}} ಕೇಪ್‌ ಕೋಸ್ಟ್, [[ಘಾನಾ]] * {{Flagicon|UK}} ಡೆರ್ರಿ , ನಾರ್ದನ್‌ ಐರ್ಲೆಂಡ್ , ಯುಕೆ * {{Flagicon|Ukraine}} ಡ್ರೊಹೊಬಿಚ್ , [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರ್ಯೇನ್]] (2001)<ref>{{cite web| title =Buffalo and Drohobych join ranks of sister cities| work =The Ukrainian Weekly| date =2001-04-01| url =http://www.ukrweekly.com/Archive/2001/130120.shtml| accessdate =2008-12-24| archive-date =2007-09-30| archive-url =https://web.archive.org/web/20070930033451/http://www.ukrweekly.com/Archive/2001/130120.shtml| url-status =dead}}</ref> * {{Flagicon|Ukraine}} ಹೊರ್ಲಿವ್ಕ , ಉಕ್ರ್ಯೇನ್ (2007)<ref>{{cite web | title =Buffalo, N.Y. and Horlivka, Ukraine Foster Sister City Relationship | publisher =City of Buffalo, New York | url =http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/Mayor/Archive_Press_Releases/Leadership/2007Archives/May_2007/BUFFALONYANDHORLIVKAUKRAINEFOSTERSISTER | date =2007-05-25 | accessdate =2008-12-24 | archive-date =2009-09-25 | archive-url =https://web.archive.org/web/20090925071237/http://www.ci.buffalo.ny.us/Home/Mayor/Archive_Press_Releases/Leadership/2007Archives/May_2007/BUFFALONYANDHORLIVKAUKRAINEFOSTERSISTER | url-status =dead }}</ref> * {{Flagicon|Sudan}} ಜುಬ , [[ಸುಡಾನ್|ಸೂಡಾನ್]] * {{Flagicon|Israel}} ಕಿರಯಟ್ ಗತ್ , [[ಇಸ್ರೇಲ್]] * {{Flagicon|Brazil}} ಮರಿಲಿಯ , [[ಬ್ರೆಜಿಲ್]] == ಬಫಲೋದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌ಗಳು == *[[ಕೆನಡಾ]] – ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌-ಜನರಲ್ ಗೌರವ (ಹಾನರರಿ) ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌ಗಳು: *[[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] *[[ಜೆಕ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಜೆಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] *[[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] *[[ಜರ್ಮನಿ]] *[[ಇಟಲಿ]] (ವೈಸ್ ಕಾನ್ಸುಲೇಟ್‌‌‌) *[[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನ್‌]] *[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌ಲೆಂಡ್‌]] == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == {{Portal|New York}} * ಬಫಲೋ ಏರ್‌ಫೀಲ್ಡ್ * ಬಫಲೋ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್ * ಬಫಲೋ ಫೈರ್ ಇಲಾಖೆ * ಪೂರ್ವ ಭಾಗ, ಬಫಲೋ * ಬಫಲೋದ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು * ಪೋಲಿಶ್ ಕೆಥಡ್ರಲ್ * ದಕ್ಷಿಣ ಬಫಲೋ * ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ ಬಫಲೋ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದಿಗಾಗಿ == *[http://www.buffaloresearch.com/bestbooks.html ದಿ ಟೆನ್ ಇನ್‌ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸಬಲ್ ಬುಕ್ಸ್ ಅಬೌಟ್ ಬಫಲೋ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018061028/http://buffaloresearch.com/bestbooks.html |date=2010-10-18 }} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Sister project links}} * [http://www.city-buffalo.com/ ಬಫಲೋ ನಗರ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101026154424/http://city-buffalo.com/ |date=2010-10-26 }} * [http://www.pbase.com/kjosker/once_upon_a_time ಫೋಟೋ ಪ್ರಬಂಧ - - "ಒನ್ಸ್‌ ಅಪಾನ್ ಅ ಟೈಮ್ ಇನ ಬಫಲೋ," - ಕಾರ್ಲ್‌ ಜೋಸ್ಕರ್ ಅವರು ಬರೆದಿರುವುದು ( 8/07/10ರಂದು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು)] * [http://www.buffalolib.org/ ಬಫಲೋ & ಎರಿ ಕೌಂಟಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020095251/http://www.buffalolib.org/ |date=2010-10-20 }} * [http://www.culturalniagara.com/ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಆಟ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100904164525/http://www.culturalniagara.com/ |date=2010-09-04 }} * [http://www.sheas.org/ ಶಿಯಾಸ್ ಪರ್‌ಫಾರ್ಮಿಂಗ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಸೆಂಟರ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101010000830/http://www.sheas.org/ |date=2010-10-10 }} * {{dmoz|Regional/North_America/United_States/New_York/Localities/B/Buffalo|Buffalo}} * [http://www.visitbuffaloniagara.com/ ಬಫಲೋ ನಯಾಗರಾ ಕನ್‌ವೆನ್ಷನ್ & ವಿಸಿಟರ್ಸ್ ಬ್ಯೂರೋದಿಂದ ವಿಸಿಟರ್‌ಗಳ ಮಾಹಿತಿ ] * {{wikivoyage|Buffalo (New York)|Buffalo}} * [http://www.helpstoptheviolence.com/ ಸ್ಟಾಪ್ ದಿ ವಯೋಲೆನ್ಸ್ ಇನ್ ಬಫಲೋ Ny] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208043157/http://www.helpstoptheviolence.com/ |date=2011-02-08 }} {{Geographic Location (8-way) | Centre = Buffalo | North = [[Kenmore, New York|Kenmore]], [[Tonawanda (town), New York|Tonawanda]] | Northeast = [[Amherst, New York|Amherst]] | East = [[Sloan, New York|Sloan]], [[Cheektowaga, New York|Cheektowaga]] | Southeast = [[West Seneca, New York|West Seneca]] | South = [[Lackawanna, New York|Lackawanna]] | Southwest = [[Lake Erie]] | West = [[Fort Erie, Ontario|Fort Erie]], [[Niagara River]] | Northwest = [[Grand Island, New York|Grand Island]] }} {{Buffalo(NY)}} {{Erie County, New York}} {{New York}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಫಲೋ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಸಿಟೀಸ್ ಇನ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌]] [[ವರ್ಗ:ಎರಿ ಕಾಲುವೆ]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಗತ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಪ್ರದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗ್ರೇಟ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌ ಸುತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿನ ರೇವುಪಟ್ಟಣದ ಜನವಸತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನ ಕೌಂಟಿ ಸ್ಥಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೮೦೪ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಎರಿ ಕೌಂಟಿ, ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನನಿಬಿಡ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಪಟ್ಟಣಗಳು]] 40a1zxc7er3c8yanh7p8omy2hr1pxr2 0 26392 1431837 1428699 2026-10-12T19:24:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431837 wikitext text/x-wiki [[File:Peutinger India.png|250px|thumb|right|ಟೋಲೆಮಿಯ ನಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಕ್ಷೆ. ಬಹುಶಃ ಅವನ ನಕ್ಷಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿರಬಹುದು.]] [[File:Fort St. George, Chennai.jpg|250px|thumb|right|ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್, ಚೆನ್ನೈ. 18 ಶತಮಾನದ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]] [[File:Madras Prov South 1909.jpg|thumb|right|ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, 1909]] [[File:India Tamil Nadu locator map.svg|200px|thumb|right|ಮುಂಚಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರುಹೆಸರಿಸಿ 1969ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು.]] ಆಧುನಿಕ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಕರ್ನಾಟಕ ]] ಪ್ರದೇಶವು ಸತತವಾಗಿ ಮಾನವನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ತಮಿಳು ಜನರ ನಾಗರಿಕತೆ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತೀ ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ನಾಗರೀಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸ ಲಾಗಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಪೂರ್ವ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದವರೆಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ವಿವಿಧ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಅದರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಾವಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶವು ಬಾಹ್ಯ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಚಾಲುಕ್ಯ, ಕದಂಬ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ, ಹೊಯ್ಸಳ, ಗಂಗರು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅವರು ಒಂದಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಈ ನೆಲವನ್ನು ಆಳಿದರು ಹಾಗು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಜತೆಗೆ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಈ ಮೂರು ರಾಜಮನೆತನಗಳು ನೆಲದ ಆಧಿಪತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸತತ ಸೆಣಸಾಟ ನಡೆಸಿದ್ದರು. == ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಅವಧಿ == ೩ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಳಭ್ರರ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳುತ್ತಿದ್ದ ಮೂರು ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಸ್ಥಳಪಲ್ಲಟಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ನೆಲದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕದಡಿತು. ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತೆ ತಲೆಎತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತರಾಗಿದ್ದ ಚೋಳರು ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಬಲಾಢ್ಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವರು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅದರ ಉತ್ಕರ್ಷಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ೩,೬೦೦,000 ಕಿಮಿ² (1,389,968 ಚದರ ಮೈಲು)ಹರಡಿಕೊಂಡು, [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ|ಬಂಗಾಳಕೊಲ್ಲಿ]]ವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಚೋಳ ನೌಕಾದಳವು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ]] ಶ್ರೀವಿಜಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿತ್ತು. ವಾಯವ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇನೆಗಳ ಹಠಾತ್ ದಾಳಿಗಳಿಂದ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರಗತಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳುಂಟಾಗಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ತಿರುವು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜವಂಶಗಳ ಕುಸಿತದಿಂದ, ತಮಿಳು ದೇಶವು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಭಾಷಿಕ ನಾಯಕ್ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳು ತಮಿಳುನಾಡನ್ನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಮರಾಠರ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ದರ್ಶನವು [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ|ಐರೋಪ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕಂಪನಿ]]ಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದ ಅವರು, ನಾಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಸರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯನ್ನು 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ ಅದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿತು. ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಭಾಷಾವಾರು ಗಡಿಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. == ಆರಂಭಿಕ ಇತಿಹಾಸ == [[File:HathiGumphaInscription.jpg|thumb|250px|left|ಖರವೇಲರ ಹಥಿಗುಂಪ ಶಾಸನ]] ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳುನಾಡು ಮೂರು ರಾಜಾಡಳಿತದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ''ವೆಂಟಾರ್'' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ರಾಜರ ಆಧಿಪತ್ಯ ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ನಾಯಕತ್ವಗಳಿಗೆ ''ವೆಲ್'' ಅಥವಾ ''ವೆಲಿರ್'' ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಗನಾಮದಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮುಖಂಡರು ಮುಂದಾಳತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref> K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟಗಳು 109–112</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಳಗೆ ಜನಾಂಗದ ಮುಖಂಡರಾದ ''ಕಿಜರ್'' ಅಥವಾ ''ಮನ್ನಾರ್'' ‌ಗಳಿದ್ದರು.<ref>'ಮುಖಂಡರ ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮೂರು ಹಂತಗಳ ಮರುವಿಂಗಡಣೆಯಿತ್ತು. ಅವು:ವೆಂಟಾರ್, ವೇಲಿರ್ ಮತ್ತು ಕಿಲಾರ್ ಇಳಿಕೆಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿದೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಂಶಗಳಾದ ಸೆರಾ, ಕೋಲಾ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯರಿಗೆ ವೆಂಟಾರ್ ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು. ವೇಲಿರ್ ಬಹುತೇಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮುಖಂಡರಾಗಿದ್ದರು. ಕಿಲಾರ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಮುಖಂಡ ರಾಗಿದ್ದರು.' —{{cite web | title= Perspectives on Kerala History | work= P.J.Cherian (Ed), | url= http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | archiveurl= https://web.archive.org/web/20060826094724/http://www.keralahistory.ac.in/historicalantecedents.htm | archivedate=2006-08-26|publisher=Kerala Council for Historical Research | accessdate=2006-11-15}}</ref> ೩ನೇ ಶತಮಾನದ BCEನಲ್ಲಿ, ಡೆಕ್ಕನ್ ಪ್ರಸ್ತಭೂಮಿಯು ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ೧ನೇ ಶತಮಾನದ BCEಯ ಮಧ್ಯಾವಧಿಯಿಂದ ೨ನೇ ಶತಮಾನದ CEವರೆಗೆ ಇದೇ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸತ್ಯವಾಹನ ರಾಜವಂಶ ಆಳುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಉತ್ತರದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಹತೋಟಿಯ ಹೊರಗೆ ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ತಮಿಳು ಅರಸರು ಮತ್ತು ಮುಖಂಡರು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಸ್ತಿಪಾಸ್ತಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಸದಾ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜಮನೆತನದ ಆಸ್ಥಾನಗಳು ಅಧಿಕಾರದ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸ್ಥಳಗಳಾಗುವ ಬದಲಿಗೆ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿತರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಮೇಣ ಅರಸರು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಆಕರ್ಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದರು. ಅರಸನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು(ಬಲಿಕೊಡುವುದು) ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾಯಿತು.<ref>[180] K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ಪು 418</ref> ಮೂರು ರಾಜಮನೆತನಗಳಾದ ಚೋಳರು, ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಚೇರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭಗಳ 273 -232 BCEಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ)ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಕೂಡ ಅವನ ಜತೆ ಸ್ನೇಹಭಾವದಿಂದ ಇದ್ದವು.<ref>'ಎವೆರಿವೇರ್ ವಿತಿನ್ ಬಿಲೋಡ್-ಆಫ್-ದಿ-ಗಾಡ್ಸ್,ಕಿಂಗ್ ಪಿಯಾದಾಸಿಸ್ ಡೊಮೇನ್, ಎಂಡ್ ಎಮಾಂಗ್ ದಿ ಪೀಪಲ್ ಬಿಯಾಂಡ್ ದಿ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್, ದಿ ಚೋಳಾಸ್, ದಿ ಪಾಂಡ್ಯಾಸ್, ದಿ ಸತ್ಯಪುತ್ರಾಸ್, ದಿ ಕೇರಳಪುತ್ರಾಸ್, ಆಸ್ ಫಾರ್ ಆಸ್ ತಾಮ್ರಪರ್ಣಿ...' —{{cite web | title= Asoka's second minor rock edict | work= | url= http://www.cs. colostate. edu /~malaiya/ashoka.html | publisher= Colorado State University | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2001-03-05 | archive-url= https://web.archive.org/web/20010305024655/http://www.cs/ | url-status= dead }}</ref><ref name="asoka">K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CōĻas'', 1935 ಪುಟ 20</ref> ಸುಮಾರು 150 BCEನಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಕಳಿಂಗದ ರಾಜ ಖಾರವೆಲನನ್ನು ಸುಮಾರು 100 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ತಮಿಳು ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಹಥಿಗುಂಪ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title= Hathigumpha Inscription | work= Epigraphia Indica, Vol. XX (1929–1930). Delhi, 1933, pp 86–89 | url= http://www.mssu.edu/projectsouthasia/ HISTORY/PRIMARYDOCS/ EPIGRAPHY/ HathigumphaInscription.htm | publisher= Missouri Southern State University | accessdate= 2006-11-15 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20061019040336/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/ | archivedate= 2006-10-19 | deadurl= yes | url-status= dead }}</ref> ಈ ಮುಂಚಿನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಪ್ರಾಚೀನವಾದ ಈಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದರು. ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯವು 200BCE and 300 CEನಡುವಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಿಸಿತು.<ref>ಕಾಮಿಲ್ ವೈಥ್ ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್, ''ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ಲಿಟರೇಚರ್'', ಪುಟ 12</ref><ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) p 105</ref> ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಬೌತಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧಕಾವ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಗಂ ಕವನಗಳು ವಿವಿಧ ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿತರಾದ ಜನರು ಮತ್ತು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿತ್ರಣ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ವಂಶಾಡಳಿತದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವಗಳು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ರಾಜ್ಯದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಅರಸನ ಅಧಿಕಾರಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸ್ಥಾಪಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ(''ಧರ್ಮ'' )ಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಿರುವ ಮೂಲಕ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದೆ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) pp 118, 119</ref> ಜನರು ತಮ್ಮ ಅರಸರಿಗೆ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಂಚಾರಿ ಕವಿಗಳು,ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿಯರು ಉದಾರಿ ರಾಜರ ಆಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಲೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಕಲೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಸಂಗಂ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಶೈಲಿಗಳ ನೃತ್ಯದ ಸಂಯೋಜನೆ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ''ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಂ'' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) p 124</ref> ಆಂತರಿಕ ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದಿಂದ ''ಯವನರ'' (ಗ್ರೀಕರ)ಜತೆ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವತೀರದ ಪುಹಾರ್ ಬಂದರು ನಗರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮತೀರದ ಮುಜಿರಿಸ್ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿದ್ದು, ಬೃಹತ್ ಹಡಗುಗಳು ಲಂಗರು ಹಾಕಿ ಅಮೂಲ್ಯ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಇಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref>' ನೀರೊವರೆಗೆ(54–68CE) ರೋಮನ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಟಂಕಿಸಿದ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿನಾಣ್ಯಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನಾದ್ಯಂತ ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವುದು ವ್ಯಾಪಾರದ ಪ್ರಮಾಣ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ನೆಲಸಿಗರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ'. K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) pp 125–127</ref> ಈ ವ್ಯಾಪಾರವು 2ನೇ ಶತಮಾನದ CEನಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯಲಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ರೋಮ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ದೇಶದ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ|ಪೂರ್ವಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಆಕ್ಸಿಮೈಟರ ಜತೆ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಯಿತು. ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೂಡ ಬಿರುಸಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರಕುಗಳು ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು ವಿನಿಮಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಮುಖ್ಯಕಸುಬಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ''ವೆಳ್ಳಾಲರ್‌ರು'' ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಕೃಷಿಕರು ಭೂಮಿಯ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP (1955) p 128</ref> == ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ == ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗದ ವಾಸ್ತವ್ಯಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇದು 500,000 BCEಯಿಂದ ಸುಮಾರು 3000 BCEವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title= Historical Atlas of South India-Timeline | work= French Institute of Pondicherry | url= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | publisher= Institut Françoise de Pondichéry | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2006-09-28 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html | url-status= dead }}</ref> ಕೆಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು ನದಿಕಣಿವೆಗಳಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ವಿರಳ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶ ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸಾಂದ್ರತೆ ತೀರ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕೆಳ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕುರುಹು ಎರಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ [[ಚೆನ್ನೈ]]ನ ವಾಯವ್ಯಕ್ಕಿರುವ ಅಟ್ಟಿರಾಮ್‌ಪಕ್ಕಮ್ ಕಣಿವೆ.<ref>ಪಾಪ್ಪು et al., ''ಆಂಟಿಕ್ವಿಟಿ'' ಸಂಪುಟ ೭೭ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೯೭, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೩</ref> ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಸಂಶೋಧನೆಯಿಂದ ಉತ್ತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಸುತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನಕಾಲದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಇದು ೩00,000 BCE ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', OUP, ಮರುಮುದ್ರಣ 2000, ಪುಟ 44.</ref> ''ಹೋಮೋ ಎರೆಕ್ಟಸ್'' ಪ್ರಭೇದಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜನರು ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಳೆಯ ಶಿಲಾಯುಗದಲ್ಲಿ(ಪ್ಯಾಲಿಯೋಲಿಥಿಕ್)ಸುದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದರು. ಕೈಕೊಡಲಿ ಮತ್ತು ಕಡುಗತ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಕಚ್ಚಾ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬೇಟೆ-ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಾಗಿ ಜೀವನೋಪಾಯ ಸಾಗಿಸಿದ್ದರು.<ref>''ಮದ್ರಾಸ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿ'' ಯ ಸಾಧನಗಳು ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ವೈಗೈ ನದಿತಳದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'',ಪುಟ. 14.</ref> ಆಧುನಿಕ ಮಾನವ ಜೀವಿಗಳ ಪೂರ್ವಜ (''ಹೋಮೋ ಸ್ಯಾಪಿಯನ್ಸ್ ಸ್ಯಾಪಿಯನ್ಸ್'' )ಸುಮಾರು 50,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ವಾಸಿಸಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಣೆ ಹೊಂದಿದ್ದ. ಅವನು ವಿವಿಧ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತೆಳು ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ಮತ್ತು ಹರಿತವಾದ ಅಲಗಿನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಸುಮಾರು 10,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಾನವರು ಮೈಕ್ರೋಲಿಥಿಕ್ ಸಾಧನಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಇನ್ನೂ ಸಣ್ಣ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿದರು. ಈ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಪೂರ್ವ ಮಾನವರು ಬಳಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಜಾಸ್ಪರ್, ಅಗೇಟ್, ಫ್ಲಿಂಟ್(ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲು), ಬೆಣಚುಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದವು. 1949ರಲ್ಲಿ, ಸಂಶೋಧಕರು ಇಂತಹ ಮೈಕ್ರೋಲಿಥ್(ಸಣ್ಣಶಿಲೆ)‌ಗಳನ್ನು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>[8] K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪು 45</ref> ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳು ಮೈಕ್ರೋಲಿಥಿಕ್(ಮೈಕ್ರೊಶಿಲಾ) ಯುಗವು 6000–3000 BCEವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref>[180]K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪು.46</ref> === ನಿಯೋಲಿಥಿಕ್ (ನವಶಿಲಾಯುಗ) === ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೫೦೦ BCEಯಲ್ಲಿ ನವಶಿಲಾಯುಗ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು. ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳಿಗೆ ಉಜ್ಜುವ ಮೂಲಕ ಮೆರಗು ನೀಡಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದರು. ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಬರಹವಿರುವ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕೊಡಲಿಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title= Significance of Mayiladuthurai find | work= The Hindu May 1, 2006 | url= http://www.hindu.com/ | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2009-01-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090106150045/http://www.hindu.com/ | url-status= dead }}</ref> ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಮಾನವರು ಸಣ್ಣ ಚಪ್ಪಟೆ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಕಾಯಂ ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಮೃತರ ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನು ಕರಂಡಕಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮೃತರನ್ನು ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಳುವ ಮೂಲಕ ಮೃತರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಶವಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಕೆಲವು ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು [[ತಾಮ್ರ]]ವನ್ನು ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. === ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ === ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಾನವರು [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ವನ್ನು ಸಾಧನಗಳು ಮತ್ತು ಆಯುಧಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಉಪಖಂಡ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಮೆಗಾಲಿತಿಕ್(ಬೃಹತ್‌ಶಿಲೆ) ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವು ನೂರಾರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.<ref>ಇಂತಹದೊಂದು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕೃಷ್ಣಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ—{{cite web| title= Steps to preserve megalithic burial site| work= The Hindu, Oct 6, 2006| url= http://www.hindu. com/2006/10/06/stories/2006100617521000.htm| publisher= The Hindu Group| accessdate= 2006-11-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕೆಲವು ಉತ್ಖನನಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಸಂಕೇತಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗದ ಸ್ಥಳಗಳು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕ್ರಮೇಣ ವಿಸ್ತರಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆದಿಚನಲ್ಲುರ್ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಉತ್ಖನನ ಗಳಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ಒದಗಿಸಿದೆ.<ref>[49] K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ, ಪುಟಗಳು 49–51</ref> ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಚಿತಾಭಸ್ಮ ಕರಂಡಕಗಳ ಸಮಾಧಿಯ ಉಪಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮುಂಚಿನ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಸುಮಾರು 1000BCE ಯಿಂದೀಚೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಗಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ತಿರುನಲ್ವೇಲಿಗೆ 24 ಕಿಮೀ ದೂರದ ಆದಿಚನಲ್ಲುರ್. ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು 157 ಚಿತಾಭಸ್ಮ ಕರಂಡಕಗಳನ್ನು 15 ಮಾನವ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳು, ಅಸ್ಥಿಪಂಜರಗಳು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳ ಸಮೇತ ಅಗೆದು ತೆಗೆದರು. ಇವುಗಳ ಜತೆಗೆ ತೊಗಟೆಗಳು, ಅಕ್ಕಿ ಕಾಳುಗಳು, ಸುಟ್ಟಿರುವ ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಕಲ್ಲಿನ ಆಯುಧಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದವು. ಒಂದು ಕರಂಡಕದ ಒಳಗೆ ಬರಹವು ಗೋಚರಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಪೂರ್ವದ ತಮಿಳು-ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಇದು 2800 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಯದೆಂದು ದೃಡಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ T.S. (ಫೆ.17, 2005) ದಿ ಹಿಂದು, ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm ''ರುಡಿಮೆಂಟರಿ ತಮಿಳ್-ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್' ಅನ್‌ಅರ್ಥಡ್ ಎಟ್ ಆದಿಚನಲ್ಲುರ್'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050217042725/http://www.hindu.com/2005/02/17/stories/2005021704471300.htm |date=2005-02-17 }}</ref> ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಖನನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗಾಗಿ ಆದಿಚನಲ್ಲೂರನ್ನು ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>ಸುಬ್ರಮಣಿಯನ್ T.S. (May 26, 2004 )ದಿ ಹಿಂದು, ಮರುಸಂಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ 7/31/2007 [http://www.hindu.com/2004/05/26/ stories/2004052602871200.htm ''ಸ್ಕೆಲೆಟನ್ಸ್,ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಫೌಂಡ್ ಅಟ್ ಏನ್ಸೀಂಟ್ ಬರಿಯಲ್ ಸೈಟ್ ಇನ್ ತಮಿಳ್‌ನಾಡು'' ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>'ಆದಿ ಚನಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಭಾರತದ ಅತಿ ಆಸಕ್ತಿಕರ ಇತಿಹಾಸಪೂರ್ವ ಅವಶೇಷಗಳು ಪತ್ತೆಯಾದವು. ಅಲ್ಲಿ ಚಿತಾಭಸ್ಮ ಕರಂಡಕಗಳ ಸರಣಿ ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ಇವು ಬೃಹತ್‌ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಂಕೀರ್ಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಿರಬಹುದು.- ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್, K.A., ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ಟು ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ಲಿಟರೇಚರ್- pp 21–22, ಬ್ರಿಲ್ ಅಕ್ಯಾಡಮಿಕ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್.</ref> ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿನ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು c 300 BCEದಿನಾಂಕದ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. c.150 BCEದಿನಾಂಕದ ಹಥಿಗುಂಪ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಮುಂಚಿನ ಶಾಸನ ಲಿಪಿಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವು ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ ಕಡುಂಗೋನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ(c. 560–590 CE)ಅವನು ಪಾಂಡ್ಯರ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಳಭ್ರರನ್ನು ಹೊರಗಟ್ಟಿದನು.-ನೀಲಾಂಕರಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿ,''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'' pp 105, 137 == ನಡುಗಾಲ(೩00–೬00) == ಸಂಗಂ ಯುಗದ ಮುಕ್ತಾಯದ ನಂತರ, ೩೦೦ ರಿಂದ ೬೦೦ CE ವರೆಗೆ ತಮಿಳು ನೆಲದ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಬಹುಮಟ್ಟಿನ ಕೊರತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಸುಮಾರು 300 CEಯಲ್ಲಿ ಕಳಭ್ರರ ಆಗಮನದಿಂದ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವೇ ಉದ್ವೇಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಜನರನ್ನು 'ದುಷ್ಟ ಅರಸರು'ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಥಾಪಿತ ತಮಿಳು ರಾಜರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿ ತಮಿಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು.<ref>'ಕಳಭ್ರಪನ್ನು 'ದುಷ್ಟ ರಾಜರು'ಎಂದು ಖಂಡಿಸಲಾಗಿದೆ(''ಕಾಲಿಯರಾರಾರ್'' ) —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', p 130</ref> ಅವರ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳ ಅಭಾವವಿದೆ. ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿಲ್ಲ. ಬೌದ್ದ ಮತ್ತು ಜೈನ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಚದುರಿದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳು ಮಾತ್ರ ಏಕೈಕ ಮಾಹಿತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.<ref>ಹರ್ಮನ್ ಕುಲ್ಕೆ, ಡೈಟ್‌ಮಾರ್ ರೋದರ್‌ಮಂಡ್, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', ರೌಟ್‌ಲೆಡ್ಜ್ (UK), p 105</ref> ಈ ಜನರು ಬೌದ್ಧ ಅಥವಾ ಜೈನ ಮತಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಜ್ಞರು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ಪೂರ್ವಶತಮಾನಗಳ C.Eಯಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ನಿವಾಸಿಗಳು ನಿಷ್ಠೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಿಂದು ಧರ್ಮಗಳತ್ತ ಹಗೆತನ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು(''ಉದಾ''.ಆಸ್ಟಿಕಾ ಶಾಲೆಗಳು).<ref>K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ,'' ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', p 130</ref> ಇದರ ಫಲವಾಗಿ 7ನೇ ಮತ್ತು 8ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹಿಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು ಕಳಭ್ರರ ಅವನತಿಯ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಗಿ ಅವರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯು 'ಕರಾಳ ಯುಗ'-ನಡುಗಾಲ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ರಾಜ ಕುಟುಂಬಗಳು ಉತ್ತರದ ಕಡೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಕಳಭ್ರರಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪರಾವೃತಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.<ref>ಪೂರ್ವದ ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ದೇಶದ ರೆನಾಂಡು ಚೋಳರ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು ಎಂದು K.A. ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ತರ್ಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಲಸೆಯು ಬಹುಶಃ ಪಲ್ಲವ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಿಂಹವಿಷ್ಣು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗಿರಬಹುದು. ಇವರು ಕರಿಕಾಲ ಚೋಳನ ವಂಶಸ್ತರು ಎಂಬ ವಾದವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಿ ನೇರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತಾರೆ. - K.A. ನೀಲಕಂಠ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CōĻas'', p 107</ref> [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ]] ಮತ್ತು [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]] ಧರ್ಮಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಆಳವಾಗಿ ಬೇರೂರಿತು ಹಾಗು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ನೈತಿಕ ಕವಿತೆಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಬರಹವು ವ್ಯಾಪಕವಾಯಿತು ಹಾಗು ತಮಿಳ್-ಬ್ರಾಹ್ಮಿಯಿಂದ ವಿಕಾಸಗೊಂಡ ''ವಟ್ಟೆಲುಟ್ಟು'' ತಮಿಳು ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಪರಿಪಕ್ವ ಲಿಪಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title= South Asian Writing Systems | work= | url= http://www. ancientscripts.com/sa_ws.html |publisher=Lawrence K Lo | accessdate=2006-11-15}}</ref> ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಸಂಕಲನಗಳನ್ನು ಮುಂಚಿನ ಶತಮಾನಗಳ ಕವಿಗಳ ಕವನಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ''ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಂ'' ಮತ್ತು ''ತಿರುಕ್ಕುರಳ್'' ಮುಂತಾದ ನೀತಿ ಬೋಧಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ.<ref>''ತಿರುಕ್ಕುರಾಳ್'' ಲೇಖಕರ ಗುರುತು ಯಾವುದೇ ಖಚಿತತೆಯಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿಲ್ಲ. ೧೩೩೦ರ ಕಾಲದ ಈ ದ್ವಿಪದಿಗಳ ರಚನೆಯು ತಿರುವಳ್ಳುವಾರ್‌ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಅವರು ಬಹುಶಃ ಜೈನರಾಗಿದ್ದು, [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ನೀತಿಬೋಧಕ ರಚನೆಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು.</ref> ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಕಳಭ್ರ ರಾಜರ ಆಶ್ರಯವು ಆ ಅವಧಿಯ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಹುತೇಕ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಲೇಖಕರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರು ಹೊಸ ಮೆರುಗಿನ ಶೈಲಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ಮುಂಚಿನ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಲ್ಲುಗಳ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಈ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ. ''ಕೊಟ್ಟಾಮ್‌'', ''ದೇವಕುಲಂ'', ಮತ್ತು''ಪಲ್ಲಿ'' )ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವಿವಿಧ ದೇವರುಗಳಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಲ್ಲವ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರದ ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದ ಕಳಭ್ರರು ೭ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಚ್ಯುತರಾದರು.<ref>ಪಾಂಡ್ಯ ಕದುಂಗನ್ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ ಸಿಂಹವಿಷ್ಣು ಕಳಭ್ರರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಚ್ಯುತಕಳಭ ಕೊನೆಯ ಕಳಭ್ರ ರಾಜನಾಗಿರ ಬಹುದು—K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CōĻas'', 1935 p 102</ref> ಕಳಭ್ರರ ನಿರ್ಗಮನದ ನಂತರವೂ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ದಧರ್ಮಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ. ಪೂರ್ವದ ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವ ರಾಜರು ಈ ಮತಧರ್ಮಗಳ ಅನುಯಾಯಿಗಳು. ತಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಅವನತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದುಗಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು 7ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'' pp 382</ref> ವ್ಯಾಪಕ ಹಿಂದು ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದಾಗಿ ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಗಳ ಅಪಾರ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಶೈವ ನಯನ್ಮಾರರು ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಆಳ್ವಾರರು ಜನಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತಿಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ತೇಜನ ಒದಗಿಸಿದರು. ೬ನೇ ಶತಮಾನದ CEಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದ ಕರೈಕ್ಕಾಲ್ ಅಮ್ಮೈಯಾರ್ ಈ ನಯನ್ಮಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀ ಮುಂಚಿನವರು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೈವ ಭಕ್ತಿಗೀತೆ ಕವಿಗಳಾದ ಸುಂದರಮೂರ್ತಿ, ತಿರುಗ್ನಾನ ಸಂಬಂತರ್ ಮತ್ತು ತಿರುನವುಕ್ಕರಸರ್ ಅವರ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. ಪೌಗೈ ಆಳ್ವಾರ್, ಭೂತಾಳ್ವಾರ್ ಮತ್ತು ಪೆಯಾಳ್ವಾರ್ಮುಂತಾದ ವೈಷ್ಣವ ಆಳ್ವಾರ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಅವರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಂತರ''ನಲಾಯಿಯರ ಡಿವ್ಯಪ್ ಪ್ರಬಂಧಮ್‌'' ನ ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು.<ref>K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp 333–335</ref> == ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಯುಗ (೬೦೦–೧೩೦೦) == ತಮಿಳು ದೇಶದ ಇತಿಹಾಸದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಏಳುಬೀಳುಗಳನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು ಹಾಗು ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳು ಎರಡೂ ಕಡೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಸಂಗಮ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಚೋಳರು ಮೊದಲ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದ CoLas'', pp 102</ref> ಈ ಅವಧಿಯು ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರ ನಡುವೆ ವೈರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಚೋಳರ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಚೋಳರು ಮಹಾ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಕುಸಿತವು ಪಾಂಡ್ಯರು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ತಲೆಎತ್ತಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮರುಚೇತನ ನೀಡಲಾಯಿತು ಹಾಗು ದೇವಸ್ಥಾನದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', p 387</ref> [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದು]] ಪಂಥಗಳಾದ ಶೈವ ಮತ್ತು ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದ ಪೂರ್ವಯುಗದ ಜೈನ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದವು. ಶೈವಪಂಥಕ್ಕೆ ಚೋಳ ರಾಜರು ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ರಾಜ್ಯದ ಧರ್ಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಿತು.<ref name="intolerance">1160 ರಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಶೈವ ಮಂದಿರಗಳ ರಕ್ಷಕರು ವೈಷ್ಣವರ ಜತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅವರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''The CōĻas'', 1935 pp 645</ref> ಈಗಲೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಕೆಲವು ಮುಂಚಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಪಲ್ಲವರ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಾದ ಮಾಮಲ್ಲಪುರಂ ಮತ್ತು ಕಂಚೀಪುರಂನ ಭವ್ಯವಾದ ಕೈಲಾಸನಾಥ ಮತ್ತು ವೈಕುಂಠಪೆರುಮಾಳ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಪಲ್ಲವ ಕಲೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಯಾಗಿ ನಿಂತಿವೆ. ತಮ್ಮ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ವಿಜಯಗಳಿಂದ ಗಳಿಸಿದ ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಚಿರವಾಗಿ ನಿಂತ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಯ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಚೋಳರು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರಿನ ಮಹಾ ಬೃಹದೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ಕಂಚಿನ ಶಿಲ್ಪಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಶಿವ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮುಡಿಪಾದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಹಣ, ಆಭರಣಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಮುಂತಾದ ಉದಾರ ದೇಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು. ಈ ಮೂಲಕ ಅವು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡವು.<ref name="temple"> ಪ್ರಭುತ್ವದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಬಂದ ಆದಾಯದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದ್ದು, ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಧನದ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗವನ್ನು ನೆಲಸಿಗರಿಗೆ ಸಾಲವಾಗಿ ಮರುಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಂಪತ್ತಿನ ಮರುಹಂಚಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುತ್ವದ ಭದ್ರತೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು—ಜಾನ್ ಕೀಸ್, ಇಂಡಿಯ ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ,pp 217–218</ref> ತಮಿಳು ಲಿಪಿಯ ಬದಲಿಗೆ ''ವಟ್ಟೆಲುಟ್ಟು'' ಲಿಪಿ [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸಲುವಾಗಿ ಚಾಲ್ತಿಗೆ ಬಂತು. ಜಾತ್ಯತೀತ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯವೆರಡೂ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವು. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಮಹಾಕೃತಿ ಕಂಬನ್‌ನ ''ರಾಮಾವತಾ ರಂ'' ಬರೆಯಲಾಯಿತು. ಕಂಬನ್ ಸಮಕಾಲೀನರಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಕವಯಿತ್ರಿ ಅವುವೈಯಾರ್ ಎಳೆಯ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಬರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂತೋಷ ಕಂಡು ಕೊಂಡರು. ಲೌಕಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿತೆಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅರಸರ ಸ್ತುತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದಿನ ಯುಗದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕವನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಅನೇಕ ಕವನಸಂಕಲನಗಳಾಗಿ ಕ್ರಮಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಕೃತವನ್ನು ಪುರೋಹಿತ ವರ್ಗಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕರ್ಮಾಚರಣೆ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಪೋಷಿಸಿದರು. ರಾಜರಾಜ ಚೋಳ ಅರಸನ ಸಮಕಾಲೀನ ನಂಬಿ ಅಂಡಾರ್ ನಂಬಿ ಶೈವಪಂಥದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ''ತಿರುಮುರೈ'' ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ೧೧ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಶೈವಪಂಥದ ಸಂತ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಸೆಕ್ಕಿಲಾರ್ ಅವರ ''ಪೆರಿಯಪುರಾಣಂ'' ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಬದ್ಧಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಕುಲೊತುಂಗ 2ನೇ ಚೋಳ(1133–1150 CE)ನ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಿದ್ದರು. ಕುಲೋತುಂಗ ಒಂದನೇ ಚೋಳ ಅರಸ ಕಳಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಅರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ ಜಯಮ್‌ಕೊಂಡಾರ್ ಅವರ ''ಕಲಿಂಗಟ್ಟುಪ್ಪರಾನಿ'' ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಕೃತಿಯ ಪೂರ್ವ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp342–344</ref> ===ಚೇರರು=== ಚೇರರ ಪ್ರಭುತ್ವವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಲಬಾರ್ ತೀರ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ]] ಆಧುನಿಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಮುದ್ರದ ಜತೆ ಅವರ ಸಾಮೀಪ್ಯತೆಯು ಆಫ್ರಿಕಾ ಜತೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿತು.<ref>UCLA ಮತ್ತು ಡೆಲಾವೇರ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪುರಾತತ್ವಜ್ಞ ರು ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್ ನಡುವೆ ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ಅತೀ ವ್ಯಾಪಕ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ. ಕಡಲು ಮತ್ತು ನೆಲದ ಮೂಲಕ ಸಂಬಾರಪದಾರ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಇತರೆ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸರಕುಗಳು ಯುರೋಪ್‌ಗೆ ಸಾಗಣೆಯಾಗಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.' {{cite web | title= Archaeologists Uncover Ancient Maritime Spice Route Between India, Egypt | work= Veluppillai, Prof. A., | url= http://www. dickran.net/history/india_egypt_trade_route.html|publisher=dickran.net | accessdate=2006-11-15}}</ref><ref> ಸಂಗಮ್ ಯುಗದ ಚೇರರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಚಕ್ರಾಧಿಪತ್ಯದ ನಡುವೆ ಕಡಲ ಸಂಪರ್ಕ ಕುರಿತು ಪುರಾತತ್ವ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ತಿರುಚಿ ಬಳಿಯ ಕರೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.—R. ನಾಗಸ್ವಾಮಿ, ''ರೋಮನ್ ಕರೂರ್''</ref> ಚೇರರ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಕೇರಳದ ಜನರು ಇದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ತಮಿಳು ಪ್ರದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವಿರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ೯ ಅಥವಾ ೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ CEಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತಮಿಳಿನ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಚಹರೆ ಬದಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಭಾಷೆ ವಿಕಸಿಸಲಾರಂಭಿಸಿತು.<ref>"ಮಲಯಾಳಂ"ಮಣಿಪ್ರಾವಲಂ ಅಥವಾ ಮಣಿ+ಪಾವಲಂ ಮಣಿ=ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಾವಲಮ್ ತಮಿಳು, ಮಲೆಯಾಳಂ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮಣಿಪ್ರಾವಲಂ 830 AD ದಿನಾಂಕದ ವಜಪ್ಪಲ್ಲಿ ಶಾಸನದ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.{{cite web | title= Writing Systems and Languages of the world | work= Omniglot | url= http://www.omniglot.com/writing/malayalam.htm |publisher =Omniglot.com| accessdate=2006-11-15}}{{cite web | title= Writing Systems and Languages of the world | work= Omniglot | url= http://www.omniglot.com/writing/malayalam.htm |publisher =Omniglot.com| accessdate=2006-11-15}}</ref> === ಪಲ್ಲವರು === [[File:Mamallapuram1a.jpg|250px|thumb|ಪಲ್ಲವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಾಮ್ಮಲಪುರಂನ ಶೋರ್ ದೇವಸ್ಥಾನ(c. ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನ C.E.)]] ೭ನೇ ಶತಮಾನದ ತಮಿಳುನಾಡು ಒಂದನೇ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ''ಮಾಮಲ'' ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 2ನೇ ಶತಮಾನಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪಲ್ಲವರು ಗುರುತಿಸಲಾದ ರಾಜಕೀಯ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp91–92</ref> ಅವರು ಮೂಲತಃ ಸಾತವಾಹನ ಅರಸರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪಾಲಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.<ref>ದುರ್ಗಾ ಪ್ರಸಾದ್, ''ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಂಧ್ರಾಸ್ ಅಪ್ ಟು 1565 A. D''., pp 68</ref> ಶಾತವಾಹನರ ಪತನದ ನಂತರ, ಅವರು ಆಂಧ್ರ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ದೇಶದ ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರ ಡೆಕ್ಕನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದ ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ ಜತೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಸುಮಾರು ೫೫೦ ADಯಲ್ಲಿ ಸಿಂಹವಿಷ್ಣು ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರು ಚೋಳರನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಕಾವೇರಿ ನದಿ]]ವರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದರು. ಪಲ್ಲವರು ಒಂದನೇ ನರಸಿಂಹವರ್ಮ ಮತ್ತು ''ಪಲ್ಲವಮಲ್ಲ'' ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನ್ ರಾಜ್ಯಭಾರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಪಲ್ಲವರು ಕಾಂಚಿಪುರಂ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಪಲ್ಲವ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ತುತ್ತ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು. ಎರಡನೇ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ ಶೋರ್ ಟೆಂಪಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಇದು ಯುನೆಸ್ಕೊ(UNESCO) ವಿಶ್ವಪಾರಂಪರಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ಚೀನಾ|ಚೀ]]ನಾದಲ್ಲಿ ಜೆನ್ [[ಬುದ್ಧ|ಬೌದ್ಧ]]ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬೋಧಿಧರ್ಮ ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕುಮಾರ ಎಂದು ಅನೇಕ ಮೂಲಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ.<ref>ಕಾಮಿಲ್ V. ಜ್ವೆಲೆಬಿಲ್ (1987). "ದಿ ಸೌಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ಒನ್ ಹ್ಯಾಂಡ್", ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಸೊಸೈಟಿ'', ಸಂಪುಟ 107, No. 1, p. 125-126.</ref><ref>ಗ್ರೇಂ ಲ್ಯಾಲ್ ''[http://www.zipworld.com.au/~lyallg/Seon.htm ಸಿಯಾನ್ - ದಿ ಬುದ್ಧಿಸಂ ಆಫ್ ಕೊರಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503070944/http://www.zipworld.com.au/~lyallg/Seon.htm |date=2006-05-03 }}''.</ref> ೬ ಮತ್ತು ೭ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್ [[ಬಾದಾಮಿ|ವಾತಾಪಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಏಳಿಗೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. [[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ|೨ನೇ ಪುಲಿಕೇಶಿ]](c.610–642) ಒಂದನೇ ಮಹೇಂದ್ರವರ್ಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಮಾಡಿದ. ಮಹೇಂದ್ರವರ್ವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ನರಸಿಂಹವರ್ಮನ್ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ವಾತಾಪಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ. ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರ ನಡುವೆ ವೈರತ್ವವು ೭೫೦ರಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು ಅವನತಿ ಹೊಂದುವ ತನಕ ಮತ್ತೆ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು ಹಾಗು ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ರಾಜಧಾನಿ ಕಂಚಿಪುರಂನ್ನು ಎರಡನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'' pp 140</ref> ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜ್ಯಭಾರ ನಡೆಸಿದನು(732–796). ಅವನು ೭೬೦ ರಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ಪ್ರಭುತ್ವದ(ದಕ್ಷಿಣ [[ಮೈಸೂರು]])ಮೇಲೆ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ. ಪಲ್ಲವರು ಕೂಡ ಪಾಂಡ್ಯರ ಜತೆ ಸತತ ಸಂಘರ್ಷ ನಡೆಸಿದರು ಹಾಗು ಕಾವೇರಿ ನದಿವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಗಡಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಪಲ್ಲವರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೋರಾಟವು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರು ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಿರುದ್ಧ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. === ಪಾಂಡ್ಯರು === [[File:Pandya Kingdom (south India).png|thumb|right|200px|ಪಾಂಡ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ''ಪಾಂಡ್ಯ'' ರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನೂ ತಲುಪಿದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಕ್ರೈಸ್ತಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಮಾರ್ಕೊಪೋಲೊ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಅತೀಶ್ರೀಮಂತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಅದನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>http://www.tamilnation.org/heritage/pandya/index.htm{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪಾಂಡ್ಯ ಕಾಡುಂಗನ್(560–590)ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಕಳಭ್ರರನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಿಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web| title= Pandya Dynasty| work= Encyclopaedia Britannica| url= http://www.britannica. com /eb/article-9058245| publisher= Encyclopædia Britannica, Inc.| accessdate= 2006-11-15}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಕಾಡುಂಗನ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಮಾರವರ್ವನ್ ಅವನಿಸುಲಮಣಿ ಪಾಂಡ್ಯರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿದರು. ಪಾಂಡ್ಯ ಸೆಂಡನ್ ತಮ್ಮ ಆಳ್ವಿಕೆಯನ್ನು ಚೆರಾ ದೇಶದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಅವನ ಪುತ್ರ ಅರಿಕೇಸರಿ ಪರಂತಕ ಮಾರವರ್ವನ್(c. 650–700)ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ. ಅವನು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೊರ್ಕಾರಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇದು ಭಾರತದ ಉಪಖಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯ ಬಂದರಾಗಿದೆ. ನಂತರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಧುರೈಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು. ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆ ಕಾಲದ ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಮೂಲಗಳಲ್ಲೂ ಪಾಂಡ್ಯರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೆಗಾಸ್ತಾನೀಸ್ ತಮ್ಮ ''ಇಂಡಿಕಾ'' ದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯರ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>ಮೆಗಾಸ್ತಾನೀಸ್ ವಿವರದಲ್ಲಿ (350 BCE – 290 BCE),ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೆರಾಕ್ಲೇಸ್ ಪುತ್ರಿ ಪಾಂಡಯ್ಯ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಳು- K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', ಪುಟ 23</ref> ಪಾಂಡ್ಯರು ಈಗಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಮಧುರೈ, ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರು. [[ಗ್ರೀಸ್]] ಮತ್ತು ರೋಮ್ ಜತೆ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web | title= 'Roman Maps and the Concept of Indian Gems | work= | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | publisher= The Bead Museum, Inc. | accessdate= 2006-05-15 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html | url-status= dead }}</ref> ತಮಿಳಕಂನ ಇತರೆ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ಜತೆ ಅವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಈಳಂನ ತಮಿಳು ವರ್ತಕರ ಜತೆ ವೈವಾಹಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಡುಂಚೆಳಿಯನ್, ತಲೈಯಾನಂಗಮನ್ ವಿಜಯಿ,ಇನ್ನೊಬ್ಬ ನೆಡುಂಚೆಳಿಯನ್ 'ಅನೇಕ ಯಜ್ಞಗಳ' ಆರಂಡ್ ಮುಡುಕುಡಿಮಿ ಪೆರುವಾಲುಡಿಯನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಕವನಗಳು ''ಅಕನೂರು'' ಮತ್ತು ''ಪುರನಾನುರು'' ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು—''ಮಧುರೈಕಾನ್ಸಿ'' ಮತ್ತು ''ನೇಟುನಲ್ವಟೈ'' ( ''ಪಟ್ಟುಪಾಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ'' ) ಸಂಗಮ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಿನುಗುನೋಟ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವದ ಪಾಂಡ್ಯರು ಕಳಭ್ರರ ಆಕ್ರಮಣದ ಸಂದರ್ಭವಾದ 3ನೇ ಶತಮಾನದ CEಯಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತರಾಗಿ ಉಳಿದರು. ವಿಸ್ತರಣೆಯ ಕೆಲವು ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ, ಪಾಂಡ್ಯರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪಲ್ಲವರ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಗಂಭೀರ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಪಾಂಡ್ಯ ಮಾರವರ್ಮನ್ ರಾಜಸಿಂಹ ಚಾಲುಕ್ಯ ಎರಡನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಜತೆಗೂಡಿ ಪಲ್ಲವ ರಾಜ ಎರಡನೇ ನಂದಿವರ್ಮನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp 140</ref> ಕಾವೇರಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ವರಗುನನ್ ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮೊಟಕುಮಾಡಲು ಪಲ್ಲವ ರಾಜ ನಂದಿವರ್ಮನ್ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, [[ಕೊಂಗು ರಾಜ್ಯ|ಕೊಂಗು]] ಮತ್ತು ಚೆರಾ ದೇಶಗಳ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ಮುಖಂಡರ ಜತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ. ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನಾಪಡೆಗಳು ಎದುರಾಗಿ ಪಾಂಡ್ಯ ಸೇನೆಯು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗೆಲುವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಪಾಂಡ್ಯರು ಸ್ರೀಮರ ಸ್ರೀವಲ್ಲಭನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕದ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ 840ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು.<ref>K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp 145</ref> ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರವು ಸ್ರೀಮರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧಿಸಿತು ಹಾಗು ಪಲ್ಲವ ಪ್ರದೇಶಗಳವರೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿತು. ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಬದಲಿಗೆ ಬಂದ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರು ಹೊಸ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಪಲ್ಲವರು 3ನೇ ನಂದಿವರ್ಮನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ನಂದಿವರ್ಮನು ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಚೋಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ಜತೆ ಸೇರಿ ತೆಲ್ಲಾರು ಕದನದಲ್ಲಿ ಸ್ರೀಮರನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಪುನಃ ವಾಯಿಗಾಯ್ ನದಿಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಪಾಂಡ್ಯರು ಪಲ್ಲವ ನೃಪತುಂಗನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅರಿಸಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೋಲುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು(c. 848). ಇದಾದ ನಂತರ ಪಾಂಡ್ಯರು ಪಲ್ಲವರ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'',pp 144–145</ref> === ಚೋಳರು === {{Main|ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ}} [[File:Rajendra map new.svg|250px|thumb|left|ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ನೇತೃತ್ವದ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (c. 1030).]] [[File:thanjavur temple.jpg|200px|right|thumb|ಬೃಹದೀಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಸುಮಾರು ೮೫೦ರಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾತ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮೇಲೆರಿದ ವಿಜಯಾಲಯ ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲವರ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಹಾಗು ತಂಜಾವೂರನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ. ತರುವಾಯ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಚೋಳರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಗೆ ಹಾದಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಜಯಾಲಯ ಪುನಶ್ಚೇತನ ನೀಡಿದ ಹಾಗು ಅವನ ಪುತ್ರ ಒಂದನೇ ಆದಿತ್ಯ ಚೋಳರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನೆರವಾದ. ಅವನು ಪಲ್ಲವ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೇಲೆ 903ರಲ್ಲಿ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವ ರಾಜ ಅಪರಾಜಿತನನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿ ಪಲ್ಲವ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸಿದ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', p 159</ref> ಒಂದನೇ ಪರಾಂತಕ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಪ್ರಭುತ್ವವು ಇಡೀ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ,ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅಂತ್ಯಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಿಂದ ಅನೇಕ ಹಿನ್ನಡೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ.ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ಕರಿಕಾಲ ಚೋಳ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪೂರ್ವ ಚೋಳರಾಜ. ಸಂಗಮ್ ಕವಿತೆಯ ಅನೇಕ ಕವನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref> ''ಪಟ್ಟಿನಪ್ಪಾಲೈ'',''ಪೋರುನಾರಾಟಾ‌ರುಪ್ಪಡೈ'' ಮತ್ತು ''ಅಕನಾನುರು'' ಮತ್ತು ''ಪುರಾನಾನುರು'' ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕವಿತೆಗಳು ಕರಿಕಾಳ ರಾಜನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದೆಂಬ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ ಕೋಲಾಸ್'', 1935</ref> ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಿಲಪಟ್ಟಿಕಾರಂ'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದ ಅನೇಕ ಐತಿಹ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ೧೧ ಮತ್ತು ೧೨ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರಿಕಾಲನ ಹೆಸರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದವರೆಗೆ ಇಡೀ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ವಿಜಯ ಸಾಧಿಸಲು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಾಮಂತ ರಾಜರ ನೆರವಿನಿಂದ ಕಾವೇರಿ ನದಿಗೆ ಪ್ರವಾಹ ದಂಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣಕರ್ತನೆಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref> ತಮಿಳು ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಮೂರು ರಾಜವಂಶಗಳ ಉತ್ತರ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಜಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ''ಸಿಲಪ್ಪದಿಕಾರಂ'' (c. 6ನೇ ಶತಮಾನದ C.E.)ಕರಿಕಾಲ ರಾಜನ ಉತ್ತರದ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೈಭವಯುತ ವಿವರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದ ಹಿಮಾಲಯದಷ್ಟು ದೂರದವರೆಗೆ ತೆರಳಿ ಅವನಿಗೆ ವಜ್ರ,ಮಗಧ ಮತ್ತು ಅವಂತಿ ದೇಶಗಳ ಜತೆ ಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧೀನ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಇಂತಹ ದಂಡಯಾತ್ರೆ ಕುರಿತು ಸಂಗಂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಥವಾ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಮೂಲದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಾಕ್ಷ್ಯವು ಪತ್ತೆಯಾಗಿಲ್ಲ.</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಐತಿಹ್ಯಗಳು ಸಂಗಮ್ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಗಮನಸೆಳೆದಿದೆ. ಕೊಸಿಂಗಣ್ಣನ್ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪೂರ್ವದ ಚೋಳ ರಾಜನಾಗಿದ್ದು, ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿಯ ಅನೇಕ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಶೈವ ಸಂತ ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title= 63 Nayanmars | work= | url= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | publisher=Tamilnation.org |accessdate=2006-11-15}} {{Dead link|date=June 2010| bot=DASHBot}}</ref> ದುರ್ಬಲ ಅರಸರು, ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪಿತೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ವಿವಾದಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಚೋಳರು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕುಸಿತ ಕಂಡರು. ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಪಾಂಡ್ಯ ದೇಶವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಡಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಹಾಗು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಪ್ರಬಲ ವೈರಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಚೋಳರ ಪುನಶ್ಚೇತನ ೯೮೫ ರಲ್ಲಿ ಒಂದನೇ ರಾಜರಾಜ ಚೋಳನ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚೋಳರು ರಾಜರಾಜ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಒಂದನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಮಿಲಿಟರಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊಮ್ಮಿದರು. ಚೋಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳದ [[ಗಂಗಾ]] ನದಿ ದಂಡೆವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತವನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ ಹಾಗೂ ಮಾಲ್ಡೀವ್ ದ್ವೀಪ ಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಶ್ರೀವಿಜಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮದವರೆಗೆ ಚೋಳರ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ.<ref name="kadaram">K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''The CoLas'', 1935. pp 211–215</ref> ಅವನು [[ಬಿಹಾರ]] ಮತ್ತು ಬೆಂಗಾಳದ ಅರಸ ಮಹಿಪಾಲನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ. ಈ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ಗಂಗೈಕೊಂಡ ಚೋಳಪುರಂ(''ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದ ಚೋಳರ ಪಟ್ಟಣ'' )ಎಂಬ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಉತ್ಕರ್ಷದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದಿಂದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಪೂರ್ವತೀರದ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗಂಗಾ ನದಿ ದಂಡೆಯವರೆಗೆ ಚೋಳರ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮಲಯ ದ್ವೀಪಸ್ತೋಮದಲ್ಲಿ ಚೋಳ ನೌಕಾಪಡೆಯು ಶ್ರೀವಿಜಯನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು.<ref name= "srivijaya">ಕದರಮ್ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ರಾಜೇಂದ್ರ’ರ ೧೪ನೆಯ ವರ್ಷದ ಕಾಲದ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ. ಶ್ರೀವಿಜಯ ರಾಜನ ಹೆಸರು ಸಂಗ್ರಾಮ ವಿಜಯತುಂಗವರ್ಮನ್ —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ CoLas'', 1935 pp 211–220</ref> ಚೋಳ ಸೇನೆಗಳು [[ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್|ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]]ದ ಕೇಮರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಕಪ್ಪಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು.<ref name="khmer">ಚಿದಂಬರಂ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ೧೧೧೪ನೇ ದಿನಾಂಕದ ಶಾಸನವಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಾಂಬೋಜ ರಾಜ (ಕಾಂಪೂಚಿ)ಯ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಠ ಕಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಚೋಳ ರಾಜ ಚಿದಂಬರಂ ದೇವ ಸ್ಥಾನದ ಗೋಡೆಯೊಳಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಕಾರಣನಾದ. —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''''The CoLas'' '', 1935 p 325</ref> ರಾಜರಾಜ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವು ಗಣನೀಯ ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅನೇಕ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಚುನಾವಣೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>'ಒಂದನೇ ಪರಂಟಕಾನ ೧೨ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [ಉತ್ತರಮೇರುರ್] ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಚೀಟಿ ಎತ್ತುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಸಲಾಗುವದು ಎಂಬ ''ಸಭಾ'' ನಿರ್ಣಯವೊಂದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು[...].—K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ದಿ ಕೋಲಾಸ್'', p 496.</ref> ಚೋಳರು ತಮ್ಮ ಅವಧಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ, ಸದಾ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು [[ಲಂಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಚೋಳರ ಸ್ವಾಧೀನವನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಂಹಳರಿಂದ, ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಗೆಲುವಿಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾಂಡ್ಯ ರಾಜರಿಂದ ಹಾಗೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಡೆಕ್ಕನ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಹೆಚ್ಚಿದ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಸತತ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕಿದರು. ಚೋಳರ ಅವಧಿಯ ಇತಿಹಾಸವು ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಅವರ ನಡುವಿನ ವೈರಿಗಳ ನಡುವೆ ಸತತ ಯುದ್ಧದ ಅವಧಿಯಾಗಿತ್ತು. ಚಾಲುಕ್ಯರು ಮತ್ತು ಚೋಳರ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರ ಸಮತೋಲನ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗು ಎರಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ತುಂಗಭದ್ರ ನದಿಯನ್ನು ಗಡಿಯನ್ನಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ [[ವೆಂಗಿನಾಡು|ವೆಂಗಿ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಚೋಳ ಪ್ರಭಾವವು ಎರಡು ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದದ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಚೋಳರು ಮತ್ತು ಚಾಲುಕ್ಯರು ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿದರು ಹಾಗೂ ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳು ಕೊನೆಯಿಲ್ಲದ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ದಣಿದರು. ರಾಜರಾಜ ವೆಂಗಿಯ ಮೇಲೆ ಜಯಗಳಿಸಿದ ನಂತರ ಅವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ದಂಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ವೆಂಗಿಯ ಸುತ್ತ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಪೂರ್ವ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜರ ನಡುವೆ ವೈವಾಹಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಗಳು ಬೆಳೆಯಿತು. ವಿಜಯರಾಜ ಚೋಳನ ಪುತ್ರ ಅಥಿರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ೧೦೭೦ರಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕ ಅಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದ ಮತ್ತು ಒಂದನೇ ಕುಲೊತುಂಗ ಚೋಳನು ಚೋಳ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಿ, ಚಾಲುಕ್ಯ ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದ. ಕುಲೋತುಂಗ ವೆಂಗಿ ಅರಸ ರಾಜರಾಜ ನರೇಂದ್ರನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದ. ಚಾಲುಕ್ಯ ಚೋಳ ರಾಜವಂಶವು ಒಂದನೇ ಕುಲೋತುಂಗ ಚೋಳ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮ ಚೋಳರ ಸಮರ್ಥ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಚೋಳ ಅಧಿಕಾರದ ಅವನತಿ ಕಾರ್ಯತಃ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಚೋಳರು ಲಂಕಾ ದ್ವೀಪದ ಮೇಲಿನ ತಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಳೆದು ಕೊಂಡರು ಹಾಗು ಸಿಂಹಳ ಶಕ್ತಿಯ ಪುನಶ್ಚೇತನದಿಂದ ಉಚ್ಚಾಟಿತರಾದರು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', pp 294</ref> ಸುಮಾರು ೧೧೧೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವೆಂಗಿ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಕೈವಶವಾಯಿತು. ಗಂಗವಾಡಿಯನ್ನು(ದಕ್ಷಿಣ ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು) ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅಧೀನ ರಾಜ ಹೊಯ್ಸಳ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನ ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಪಾಂಡ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತದ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪಾಂಡ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಮಂದಿ ಹಕ್ಕುಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಂಹಳೀಯರು ಮತ್ತು ಚೋಳರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಚೋಳದ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೊನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಪಾಂಡ್ಯರ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾಂಚಿಪುರಂನಲ್ಲಿ ಕಾಯಂ ಹೊಯ್ಸಳ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮೂರನೇ ರಾಜೇಂದ್ರ ಚೋಳ ಕೊನೆಯ ಚೋಳ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ. ಕಡವ ಅರಸ ಒಂದನೇ ಕೊಪ್ಪೇರುಂಚಿಂಗ ರಾಜೇಂದ್ರನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಬಂಧಿಯಾಗಿಸಿದ. ರಾಜೇಂದ್ರನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ(೧೨೭೦) ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಯ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಹಾಗು ಚೋಳ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ತಿ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ,ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', pp 296–297</ref> === ಪಾಂಡ್ಯರ ಪುನರುದಯ === ಪಲ್ಲವರು ಮತ್ತು ಚೋಳರಿಂದ ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಕುಗ್ಗಿದ ನಂತರ, ಜಾಟವರ್ಮನ್ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ಪಾಂಡ್ಯ ವೈಭವಕ್ಕೆ 1251ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪಕಾಲದವರೆಗೆ ಮರುಚೇತನ ನೀಡಿದ ಮತ್ತು ಪಾಂಡ್ಯ ಅಧಿಕಾರವು ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ದಂಡೆಗಳ ತೆಲುಗು ದೇಶಗಳಿಂದ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಉತ್ತರದ ಅರ್ಧಭಾಗದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಒಂದನೇ ಮಾರವರಂಬಂ ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ ೧೩೦೮ ರಲ್ಲಿ ನಿಧನದ ನಂತರ ಅವನ ಪುತ್ರರಾದ- ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧನಲ್ಲದ ವೀರ ಪಾಂಡ್ಯ(ಅವನಿಗೆ ರಾಜನ ಒಲವಿತ್ತು)ನಡುವೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ವಿವಾದದಿಂದ ಸಂಘರ್ಷ ಉದ್ಭವಿಸಿತು. ಅವರಿಬ್ಬರು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೋರಾಡಿದರು. ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮಧುರೈ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಧಿಪತ್ಯದ ದಂಡೆತ್ತಿದ ಸೇನೆಗಳ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.(ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ ಆಧಿಪತ್ಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಾಭವಗೊಂಡ ಸುಂದರ ಪಾಂಡ್ಯನ್‌ಗೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದ) === ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು === ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿಯ ದಂಡನಾಯಕ ಮಲ್ಲಿಕಾಫರ್ ೧೩೧೧ ರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿ ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ಲೂಟಿ ಮಾಡಿದ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'' pp 197</ref> ಪಾಂಡ್ಯರು ಮತ್ತು ಅವರ ವಂಶಸ್ಥರು ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ ಸುತ್ತ ಸಣ್ಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಬೇಕಾಯಿತು. ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ ಚೇರ ಸಾಮಂತ ರಾಜನಾಗಿದ್ದ ರವಿವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ(1299–1314) ಪಾಂಡ್ಯ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ. ರವಿವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು,ದಕ್ಷಿಣ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಕಾಂಚಿಪುರಂವರೆಗೆ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚೇರ ಆಧಿಪತ್ಯದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ತಂದ. ಮದ್ರಾಸ್‌ನ ಉಪನಗರ ಪುನಾಮಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಶಾಸನ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title= Chera Coins - Tamil Coins, a Study | work= R. Nagasamy | url= http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | archiveurl= https://web.archive.org/web/20060718000222/http://tamilartsacademy.com/books/coins/chapter01.html | archivedate=2006-07-18|publisher=Tamil Arts Academy, Madras | accessdate=2006-11-15}}</ref> == ವಿಜಯನಗರ ಮತ್ತು ನಾಯಕ್ ಅವಧಿ(೧೩೦೦–೧೬೫೦) == [[File:Madurai-tank.jpg|thumb|250px|ನಾಯಕ್ ರಾಜನಿಂದ ನವೀಕೃತಗೊಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಧುರೈ ನಗರದ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ದೇವಸ್ಥಾನ]]೧೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣದ ವಿರುದ್ಧ ಹಿಂದುಗಳು ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹೊಸ ಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಕಂಕಣಬದ್ಧರಾದರು. ಇದನ್ನು ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಬುಕ್ಕ ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಹರಿಹರನ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದು [[ವಿಜಯ ನಗರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ವಿಜಯನಗರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದು ನೆಲೆಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref>K.A.N.ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯಾ'', pp214–217</ref> ಬುಕ್ಕನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಸಮೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದತ್ತ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಬುಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಪುತ್ರ ಕಂಪಣ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಯಗಳಿಸಿದರು. ೧೩೭೧ ರಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅಲ್ಪಕಾಲವಿದ್ದ ಮಧುರೈ ಸುಲ್ತಾನ ಆಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. ಇದನ್ನು ದಂಡೆತ್ತಿ ಬಂದಿದ್ದ ಕಿಲ್ಜಿ ಸೇನೆಯ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿಸ ಲಾಗಿತ್ತು.<ref> ಕಂಪನರ ಪತ್ನಿ ಗಂಗಾ ದೇವಿ ಈ ದಂಡಯಾತ್ರೆಯ ವಿವರವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಕವಿತೆ ''ಮಧುರ ವಿಜಯಂ'' (ಮಧುರೈ ಮೇಲಿನ ಗೆಲುವು)ನಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'' pp 241</ref> ತರುವಾಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಇಡೀ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ನಾಯಕ್‌‌ರು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. [[ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧ|ತಾಳಿಕೋಟೆ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ದಖ್ಖನ್ನಿನ ಸುಲ್ತಾನರಿಂದ ಸೋಲಪ್ಪಿದ ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ೧೫೬೪ ರಲ್ಲಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದಿತು.<ref>ರಾಮ ರಾಯ ಆಲಿ ಅದಿಲ್ ಶಾಹ್ವಿರುದ್ಧ ತಾಳಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ೧೫೬೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫ರಂದು ಹೋರಾಡಿದ —K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ''ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯ'', p 266</ref> ಸ್ಥಳೀಯ ನಾಯಕ ಮಂಡಲಾಧಿಪತಿಗಳು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಮಧುರೈ ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರಿನ ನಾಯಕರು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿದ್ದರು. ರಘುನಾಥ್ ನಾಯಕ(1600–1645) ತಂಜಾವೂರು ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖನಾಗಿದ್ದನು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ,ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', pp 428</ref> ರಘುನಾಥ್ ನಾಯಕ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಿದ ಹಾಗೂ ತರಂಗಂಬಡಿಯಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರ ವಸಾಹತಿಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದ.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', p 427</ref> ಇದು ದೇಶದ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಐರೋಪ್ಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಡಚ್ಚರ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲೀಷರು ತಂಜಾವೂರಿನ ಜತೆ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿತು.ಇದು ಬಹು ವ್ಯಾಪಕ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ತಂಜಾವೂರು ನಾಯಕರಲ್ಲಿ ವಿಜಯರಾಘವೇಂದ್ರ (೧೬೩೧–೧೬೭೫)ಕೊನೆಯವನು. ನಾಯಕರು ದೇಶದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗು ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಈಗಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ನಾಯಕ್‌ರು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಸ್ತಂಭದ ಭವನಗಳು,ಉದ್ದದ ಪ್ರವೇಶದ ದ್ವಾರದ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು.ಇವು ಆ ಕಾಲದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕ್ ಅತೀ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ನಾಯಕ್ ಆಡಳಿತಗಾರ. ಅವನು ಹೊಸ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ಹಾಗು ಮಧುರೈ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಗಡಿ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ. ತಿರುಮಲೈ ನಾಯಕ್ ೧೬೫೯ರಲ್ಲಿ ಮರಣವಪ್ಪಿದ ನಂತರ, ಮಧುರೈ ನಾಯಕ್ ಪ್ರಭುತ್ವ ಒಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಅವನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು ದುರ್ಬಲ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಪುನಾರಂಭಗೊಂಡಿತು. [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿ]] ಬೋನ್ಸ್‌ಲೆ,ಮಹಾ ಮರಾಠ ರಾಜ ದಕ್ಷಿಣದ ಮೇಲೆ ದಂಡೆತ್ತಿಬಂದ. ಇದೇ ರೀತಿ ಮೈಸೂರಿನ ಚಿಕ್ಕದೇವರಾಯ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತಗಾರರು ದಂಡೆತ್ತಿದರು.ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಗೊಂದಲಗಳು ಮತ್ತು ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮೂಡಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಣಿಯಾದ ರಾಣಿ ಮಂಗಮ್ಮಾಳ್ ಈ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿರೋಧ ಒಡ್ಡಿದಳು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', p 553</ref> == ನಿಜಾಮರು ಮತ್ತು ನವಾಬರ ಆಡಳಿತ == ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತುಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತತೊಡಗಿದವು. ೧೬೦೫ ರಲ್ಲಿ ಡಚ್ಚರು ಗಿಂಜಿ ಮತ್ತು ಪುಲಿಕ್ಯಾಟ್‌ನ ಬಳಿಯ ಕೋರೊಮಂಡೆಲ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪೆನಿ ಪುಲಿಕ್ಯಾಟ್ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಗ್ರಾಮ ಆರ್ಮಗಾನ್(ದುರ್ಗರಾಜ ಪಟ್ನಂ)ಬಳಿ 'ಕಾರ್ಖಾನೆ'(ಮಳಿಗೆ)ಯೊಂದನ್ನು ೧೬೨೬ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೬೩೯ ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಯಾದ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ಡೇ ವಂಡವಾಸಿಯ ನಾಯಕ್ ಡಾಮಾರ್ಲ ವೆಂಕಟಾದ್ರಿ ನಾಯಕುಡು ಅವರಿಂದ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಗ್ರಾಮ ಮದ್ರಸಪಟ್ನಂನ ಮೂರು ಮೈಲಿ(೫ ಕಿ.ಮೀ) ಉದ್ದದ ಭೂಮಿಯ ಪಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ ಫೋರ್ಟ್ ಸೈಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮತ್ತು ಮಹಲನ್ನು ಅಂದಾಜು ಐದು ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮರಳಿನ ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.<ref>ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'', p 370</ref> ಇದು ಮದ್ರಾಸ್ ಪಟ್ಟಣದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ದಾರಿಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಮತ್ತು ವೆಲ್ಲೂರು ಕೋಟೆಯ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದ ಅರವಿಡು ರಾಜವಂಶದ ವಿಜಯನಗರ ರಾಜ ಪೆದ ವೆಂಕಟ ರಾಯಕೊರೊಮಂಡಲ್ ತೀರವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಒಪ್ಪಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಇಂಗ್ಲೀಷರು ತಮ್ಮ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸಾರ್ವಬೌಮ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref>K.A.N. ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಶ್ರೀನಿವಾಸಚಾರಿ, ''ಅಡ್ವಾನ್ಸಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ'', p 583</ref> ೧೬೭೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸೇನೆಯ ತುಕಡಿಯು ವಿಜಯರಾಘವನಿಗೆ ನೆರವಾಗಲು ತಂಜಾವೂರಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮಧುರೈ ನಾಯಕ್‌ನಿಂದ ವೆಲ್ಲಂನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡಿತು. ಆದರೆ ಅದೇ ಸೇನೆಯು ತರುವಾಯ ವಿಜಯರಾಘವ ನಾಯಕ್‌ನನ್ನು ಹತ್ಯೆಮಾಡಿತು. ಆಗ ಎಕೋಜಿ ತಂಜಾವೂರು ಪ್ರಭುತ್ವದ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರಲು ಸಮರ್ಥನಾದ. ಹೀಗೆ ತಂಜಾವೂರಿನಲ್ಲಿ ಮರಾಠರ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ನಾಂದಿಯಾಯಿತು. ಎಕೋಜಿ ನಂತರ, ಅವನ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಾದ ಶಾಜಿ, ಒಂದನೇ ಸರ್ಫೋಜಿ, ತುಕ್ಕೋಜಿ ಅಲಿಯಾಸ್ ಒಂದನೇ ತುಲಜ ತಂಜಾವೂರನ್ನು ಆಳಿದರು. ಮರಾಠ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಅತೀ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಎರಡನೇ ಸರ್ಫೋಜಿ(೧೭೯೮ರ-೧೮೩೨). ಸರ್ಫೋಜಿ ತನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ಮುಡುಪಾಗಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ತಂಜಾವೂರನ್ನು ವ್ಯಾಸಂಗದ ತಾಣವಾಗಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಯಿತು. ಸರ್ಫೋಜಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಉತ್ತರದಿಂದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೇನೆಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದ ಹಿಂದುಗಳು ನಾಯಕ್ ಮತ್ತು ಮರಾಠ ರಾಜರ ಆಶ್ರಯ ಕೋರಿ ಕೇಂದ್ರ ದಖ್ಖನ್ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ]] ರಚನೆಕಾರ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]](೧೭೬೭–೧೮೪೭)ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿತ್ರಯರ ಜತೆಯಿಂದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಂಜಾವೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು.<ref>{{cite web |title = Maratha Kings of Thanjavur | url = http://www. sarasvati mahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html | publisher="Saraswathi Mahal Library| accessdate = 2006-11-18}}</ref> ೧೭೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಔರಂಗಜೇಬ್ ಸಾವಿನೊಂದಿಗೆ, ಅವನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರದ ಸಮರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಾಮಂತರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಆಡಳಿತ ಚೂರಾಗಿ ನೂರಾರು ಪಾಲಿಗರ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ''ಪಾಲಯಕ್ಕಾರರು'' ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಗಳ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು. ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರು ಪ್ರದೇಶದ ಒಡೆತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಕಚ್ಚಾಡಿದರು. ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಗಲಿಬಿಲಿಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸಿತು. ಐರೋಪ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಈ ಗೊಂದಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡು ಕೊಂಡರು.<ref>ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'', pp 372–374</ref> == ಐರೋಪ್ಯ ವಸಾಹತು (೧೭೫೦–೧೮೫೦) == === ಆಂಗ್ಲ-ಫ್ರೆಂಚ್ ಸಂಘರ್ಷಗಳು === [[File:Wallajah2.jpg|200px|thumb|ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ವಲ್ಲಾಜ, ನವಾಬ್ ಆಫ್ ದಿ ಕರ್ನಾಟಕ್(1717–1795)]] [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸಬರಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪನಿ ೧೬೬೪ರಲ್ಲಿ ರಚನೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 1666ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಂಚ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಔರಂಗಜೇಬ್ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಕೊಂಡರು. ಫ್ರೆಂಚರು ಕೋರಮಂಡಲ್ ತೀರದ ಪಾಂಡೀಚೆರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ೧೭೩೯ರಲ್ಲಿ ಕರೈಕಲ್‌ನನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಜೋಸೆಫ್ ಫ್ರಾಂಕೋಯಿಸ್ ಡೂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಪಾಂಡಿಚೆರಿಯ ಗವರ್ನರ್‌ ಆಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ಯುದ್ಧವು ೧೭೪೦ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ತರುವಾಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್ ಪಡೆಗಳು ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವು. ಕೋರಮಂಡಲ್ ತೀರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ನೌಕಾದಳಗಳ ನಡುವೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನೌಕಾಸಮರಗಳು ಸಂಭವಿಸಿದವು. ಲಾ ಬೋರ್ಡೊನೈಸ್ ನೇತೃತ್ವದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೈನ್ಯವು ೧೭೪೬ ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸಿನ ಕಳಪೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ಫೋರ್ಟ್ ಸೇಂಟ್ ಜಾರ್ಜ್ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು. ರಾಬರ್ಟ್ ಕ್ಲೈವ್ ಈ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕೈದಿಯಾದರು. ೧೭೪೮ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್ ಯುದ್ಧವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು ಹಾಗು ಪೀಸ್ ಆಫ್ ಐಕ್ಸ್-ಲಾ-ಚಾಪಲೆನೊಂದಿಗೆ ಮದ್ರಾಸ್‌ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮರಳಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'' pp 393–394</ref> ಮಿಲಿಟರಿ ಬದಲಿಗೆ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಂಚರ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಫ್ರೆಂಚರಿಗೆ ಬಲವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ನವಾಬ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮ ಹುದ್ದೆಗಳು ದಕ್ಕಿದವು. ಚಾಂದ್ ಸಾಹಿಬ್‌ನನ್ನು ಡುಪ್ಲೇಕ್ಸ್ ನೆರವಿನಿಂದ ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ನವಾಬನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಹಿಂದಿನ ಹುದ್ದೆದಾರ ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿ ಖಾನ್ ವಲಾಜಾನ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಇದರ ಫಲವಾಗಿ ಎದುರಾಳಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ, ಕ್ಲೈವ್ ಆರ್ಕಾಟ್‌ನಲ್ಲಿನ ಚಂದಾ ಸಾಹಿಬ್ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ೧೭೫೧ ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಆರ್ಕಾಟ್‌ನಿಂದ ಕ್ಲೈವ್‌ನನ್ನು ಹೊರದೂಡಲು ಫ್ರೆಂಚರು ಚಾಂದಾ ಸಾಹಿಬ್‌ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ನೆರವಾದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಫ್ರೆಂಚ್ ಸೇನೆಯ ನೆರವು ಪಡೆದ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಕಾಟ್ ಸೇನೆ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ಸೋಲಪ್ಪಿತು. ಟ್ರೀಟಿ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್(೧೭೬೩)ಮೊಹಮದ್ ಅಲಿಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಿಕ್ ನವಾಬನನ್ನಾಗಿ ವಿದ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ಈ ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಹೆಚ್ಚಿದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ, ೧೭೬೫ ರಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಸ್ವಾಧೀನಗಳಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿ ''ಫರ್ಮಾನ್'' (ಡಿಕ್ರಿ)ಹೊರಡಿಸಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'', p 379</ref> === ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಂತ್ರಣ === ಕಂಪೆನಿಯು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಆಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯು ಅಸಮರ್ಥ ಎನ್ನುವುದು ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವಂತೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಒಮ್ಮತದ ತೀರ್ಮಾನದ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಆಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕಂಪನಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಕೂಡ ಹದಗೆಟ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಅದು ಸಾಲಕ್ಕೆ ಅರ್ಜಿಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಂಸತ್ತು ೧೭೭೩ ರಲ್ಲಿ ರೆಗ್ಯುಲೇಟಿಂಗ್ ಕಾಯ್ದೆ(ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯ ಕಂಪೆನಿ ಕಾಯ್ದೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.<ref> ಹರ್ಮಾನ್ ಕುಲ್ಕೆ, ಡಯಿಟ್‌ಮಾರ್ ರೋದರ್‌ಮಂಡ್, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ pp 245</ref> ಈ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪೆನಿಯ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ನಿಬಂಧನೆಗಳನ್ನು ವಿಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ವಾರನ್ ಹೇಸ್ಟಿಂಗ್ಸ್ ಪ್ರಥಮ ಗವರ್ನರ್ -ಜನರಲ್‌ರಾಗಿ ನೇಮಕವಾದರು. ಇಸವಿ ೧೭೮೪ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್ ಇಂಡಿಯ ಕಾಯ್ದೆಯು ಕಂಪೆನಿಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅಧೀನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ೧೭೬೬ ಮತ್ತು ೧೭೯೯ರ ಆಂಗ್ಲ-ಮೈಸೂರು ಕದನಗಳು ಮತ್ತು ೧೭೭೨ ಮತ್ತು ೧೮೮೧ ರ ಆಂಗ್ಲ-ಮರಾಠ ಕದನಗಳು ಭಾರತದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಕಂಪೆನಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಕೀ, ''ಇಂಡಿಯ, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ'' pp 380</ref> ಇಂಗ್ಲಿಷರ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರತಿರೋಧದ ಕುರುಹು ಹಳೆಯ ಮಧುರೈ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಪಾಲಯಕ್ಕರಾರ್ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಕಂಪೆನಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಜತೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕೆ ಇಳಿದರು. ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಾಲಯಕ್ಕಾರಾರ್ ಮುಖಂಡ ಕಟ್ಟಬೊಮ್ಮನ್ 1790ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಆಡಳಿತ ವಿಧಿಸಿದ ತೆರಿಗೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯವೆದ್ದ. ಪ್ರಥಮ ಪಾಲಿಗಾರ್ ಯುದ್ಧದ(೧೭೯೯–೧೮೦೨)ನಂತರ, ಅವನನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿದು ೧೭೯೯ರಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಎರಡನೇ ಪಾಲಿಗಾರ್ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಧೀರನ್ ಚಿನ್ನಮಲೈ ಹೋರಾಡಿದ. ಟಿಪ್ಪುಸುಲ್ತಾನ್ ಆಧಿಪತ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಮೂರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿದ್ದ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಚಿನ್ನಮಲೈ ಮತ್ತು ಅವನ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರನ್ನು ಅಕ್ರಮವಾಗಿ ಗಲ್ಲಿ ಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಧೀರನ್ ಚಿನ್ನಮಲೈ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸುನೀಗಿದ ಕೊನೆಯ ತಮಿಳು ಅರಸನಾಗಿದ್ದು, ಸುದೀರ್ಘ ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ಕಂಪನಿಯು ಅವನನ್ನು ಅಡಗಿಸಿತು. ಪಾಲಿಗರ್ ಕದನಗಳ ಅಂತ್ಯವು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>ನಿಕೋಲಾಸ್ ಡಿರ್ಕ್, ''ದಿ ಹಾಲೊ ಕ್ರೌನ್'', pp 19–24</ref> ೧೭೯೮ ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಗವರ್ನರ್-ಜನರಲ್‌ರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಮುಂದಿನ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ವಿಜಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಕಂಪೆನಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿದರು. ಫ್ರೆಂಚರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸ್ವಾಧೀನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಅವರು ತಡೆದು, ದಖ್ಖನ್ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಿಕ್‌ನ ಅನೇಕ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದರು ಹಾಗು ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಪೆನಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿತು ಹಾಗು ತಂಜಾವೂರಿನ ರಾಜ ಸೆರ್ಫೋಜಿಗೆ ಅವನ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವಂತೆ ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಕಂಪನಿಯ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ನೇರ ಆಡಳಿತದಿಂದ ಜನರ ನಡುವೆ ಅಸಮಾಧಾನ ಉಂಟಾಗಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸೈನಿಕರು ಎಲ್ಲ ಜಾತಿಯ ಗುರುತು ಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೆಂದು ಮದ್ರಾಸಿನ ಗವರ್ನರ್ ವಿಲಿಯಂ ಬೆಂಟಿಕ್ ಕಟ್ಟಳೆ ವಿಧಿಸಿದಾಗ,1806ರಲ್ಲಿ ವೆಲ್ಲೂರು ದಂಡಿನ ಸೈನಿಕರು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದರು. ಈ ಕ್ರಮವು [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಬಲವಂತದ ಮತಾಂತರದ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂದು ಭಯಪಟ್ಟ ಸೈನಿಕರು ಬಂಡಾಯವೆದ್ದಿದ್ದರು. ಬಂಡಾಯವನ್ನು ಅಡಗಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ೧೧೪ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹತ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ದಂಗೆಕೋರರನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಅಪಮಾನದಿಂದಾಗಿ ಬೆಂಟಿಂಕ್‌ನನ್ನು ವಾಪಸು ಕರೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web | title= The first rebellion | work= The Hindu Jun 19, 2006 | url= http://www.hinduonnet. com/thehindu/ mp/2006/ 06/19/stories/2006061900220500.htm | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>ರೀಡ್, ಆಂಥೋನಿ, ದಿ ಪ್ರೌಡೆಸ್ಚ್ ಡೆ—ಇಂಡಿಯ`ಸ್ ಲಾಂಗ್ ರೈಡ್ ಟು ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್, pp 34–37</ref> === ಕಂಪೆನಿ ಆಡಳಿತ ಅಂತ್ಯ === ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಕಂಪೆನಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕರ ಅತೃಪ್ತಿಯು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ೧೮೫೭ ರಲ್ಲಿ ಭುಗಿಲೆದ್ದು ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ದಂಗೆಯಿಂದ ಭಾರತದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಡಳಿತದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹುತೇಕ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸಿಪಾಯಿ ದಂಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ೧೮೫೮ರ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಕಾನೂನಾಗಿಸಿ ಕಂಪನಿಯ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ರದ್ದುಮಾಡಿತು ಹಾಗು ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷ್ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ವಶಕ್ಕೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿತು. == ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ (೧೮೫೦–೧೯೪೭) == [[File:Madras famine 1877.jpg|220px|thumb|right|ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ(1877). ಪರಿಹಾರ ವಿತರಣೆ ಇಲ್ಲುಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಲಂಡನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನಿಂದ (1877)]] ೧೮೫೮ ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೇರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪೂರ್ವದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರವು ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂಕುಶ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಭಾರತೀಯರ ಸ್ವಂತ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಬ್ರಿಟನ್ ಪರಿಗಣಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರಾಜ್ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ವೈಸರಾಯ್ ರಿಪನ್ ೧೮೮೨ರಲ್ಲಿ ಗೊತ್ತುವಳಿಯೊಂದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರು. ಇದು ಜನರಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ನೈಜ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡಿತು. ೧೮೯೨ರ ಭಾರತೀಯ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕಾಯ್ದೆ ಮುಂತಾದ ಶಾಸನ ಹಾಗು 1909ರ ಮಿಂಟೊ-ಮಾರ್ಲೆ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮದ್ರಾಸ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref name="legcouncil">{{cite web | title= The State Legislature—Origin and Evolution | work= | url= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | publisher= Government of Tamil Nadu | accessdate= 2006-10-16 | archive-date= 2010-04-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | url-status= dead }}</ref> ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವ]]ಳಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ ಆಕ್ಟ್(ಮೊಂಟಾಗು-ಚೆಲ್ಮ್ಸ್‌ಫೋರ್ಡ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಅನುಮೋದನೆಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಗಳಿಗೆ ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆದವು.<ref name="legcouncil" /> ಬೇಸಿಗೆ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಗಳ ವೈಫಲ್ಯ ಮತ್ತು ರಯಟ್‌ವಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತ ಲೋಪದೋಷಗಳು ೧೮೭೬-೧೮೭೭ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಯಿತು.<ref name="famine">ರೊಮೇಶ್ ಚಂದರ್ ದತ್, ''ಓಪನ್ ಲೆಟರ್ಸ್ ಟು ಲಾರ್ಡ್ ಕರ್ಜನ್ ಆನ್ ಫೆಮೈನ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಸೆಸ್‌ಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ'', p10</ref> ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ದತ್ತಿಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಹಾರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿತು. ಭಾರತದ ಐರೋಪ್ಯರಿಂದ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಬರಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಲಿಯಂ ದಿಗ್‌ಬೈ ಮುಂತಾದ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು ಬರದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಷ್ಟನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸಮರ್ಪಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತ ವಿಫಲವಾದ ಬಗ್ಗೆ ಕೋಪೋದ್ರಿಕ್ತರಾಗಿ ಬರೆದರು.<ref>{{cite web | title= Victorian Values: Death and Dying in Victorian India | work= David Arnold | url= http://www.fathom. com/ course/10701057/session3.html | publisher= Fathom Knowledge Network | accessdate= 2006-11-13 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೮೭೮ರಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯ ದರ್ಶನದಿಂದ ಬರಗಾಲ ಕೊನೆಗೂ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಾಗ, ಸುಮಾರು ಮೂರರಿಂದ ೫ ದಶಲಕ್ಷ ಜನರು ವಿನಾಶವಾಗಿದ್ದರು.<ref name="famine" /> ಬರಗಾಲದ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಸರ್ಕಾರವು ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಕೋಪ ಪರಿಹಾರದ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲು ೧೮೮೦ರಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲ ಆಯೋಗವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತು. ಸರ್ಕಾರ ಬರಗಾಲ ವಿಮೆ ಅನುದಾನವನ್ನು ಕೂಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ೧.೫ ದಶಲಕ್ಷ ರೂಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿತು. ಇತರ ಪೌರ ಕೆಲಸಗಳಾದ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಬರಗಾಲಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕನಿಷ್ಠಗೊಳಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟ === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ತೀವ್ರ ಅಪೇಕ್ಷೆ ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮೇಣ ಗರಿಗೆದರಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹೋರಾಟ]]ದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಸೆಣಸಾಡಲು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಹುಟ್ಟಿ ಕೊಂಡರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದವರು ತಿರುಪ್ಪುರ್ ಕುಮಾರನ್. ಅವರು ೧೯೦೪ ರಲ್ಲಿ ಈರೋಡಿನ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕುಮಾರನ್ ತಮ್ಮ ಜೀವ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಪಾಂಡೀಚೆರಿಯ ಫ್ರೆಂಚ್ ವಸಾಹತಿನ ಸ್ಥಳವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪೊಲೀಸರಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅರವಿಂದರು ೧೯೧೦ರಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿಚೆರಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಕವಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಭಾರತಿ ಅರವಿಂದರ ಸಮಕಾಲೀನರು.<ref name="pondy">{{cite web | title= Political situation in Pondicherry (1910–1915) | work= Extract from diary of A.B. Purani (PT MS5 (1924), 86 | url= http: //www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | publisher= Sri Aurobindo Ashram Trust | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | url-status= dead }}</ref> ಭಾರತಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೋರಾಟವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಅವರು ಪಾಂಡಿಚೆರಿಯಲ್ಲಿ ''ಇಂಡಿಯ'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅರವಿಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರತಿ ವಿ.ವಿ.ಎಸ್.ಐಯರ್ ಮತ್ತು ವಿ.ಒ.ಚಿದಂಬರಂ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಜತೆ ಒಡನಾಟ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="pondy" /> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಆಳ್ವಿಕೆ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ನೇತಾಜಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿ(INA)ಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಮಿಳರು ಸದಸ್ಯರಾದರು.<ref>"ತಮಿಳರು INA ಬಲದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪಾಲನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆದು, ಫ್ರೊ.ಪಿಫ್ಯಾಫ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ತಮಿಳುನಾಡಿನ INA ಸದಸ್ಯರ ಜತೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಸದಾ ಹೃದಯಸ್ಪರ್ಶಿ ಅನುಭವ." {{cite web | title= Tamils' contribution to INA campaigns recalled | work= The Hindu Dec 22, 2005 | url= http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2006-02-09 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060209235024/http://www.hindu.com/2005/12/22/stories/2005122218630900.htm | url-status= dead }}</ref><ref>ತಮಿಳುನಾಡು ಇಂಡಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಆರ್ಮಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಮತ್ತು ಕೋಶಾಧಿಕಾರಿ ವಿ.ವೈದ್ಯಲಿಂಗಂ ಪ್ರಕಾರ, "INA ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೭೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ತಮಿಳರಾಗಿದ್ದಾರೆ" {{cite web | title= The unsung heroes | work= The Hindu Aug 02, 2004 | url= http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2004-10-30 | archive-url= https://web.archive.org/web/20041030202019/http://www.hindu.com/mp/2004/08/02/stories/2004080201760100.htm | url-status= dead }}</ref> INAನಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸೇರಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಹಗಲ್ ಪ್ರಮುಖ ನಾಯಕಿರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೧೬ ರಲ್ಲಿ ಡಾ.ಟಿ.ಎಂ.ನಾಯರ್ ಮತ್ತು ರಾವ್ ಬಹಾದುರ್ ತ್ಯಾಗರಾಜ ಚೆಟ್ಟಿ ''ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತರ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ'' ಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ದ್ರಾವಿಡ ಆಂದೋಳನಕ್ಕೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿದರು.<ref name="swamy">ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಸ್ವಾಮಿ, ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿ ಅವನತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಯೇ?, ಫ್ರಂಟ್‌ಲೈನ್, Vol.20, Iss. 12, ಜೂನ್ 2003</ref> ೧೯೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಹರಿಸಿದ ಎರಡು ಆಂದೋಳನಗಳು ಆರಂಭವಾದವು. ಒಂದು ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ೧೯೨೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ಗೆಲುವು ಗಳಿಸಿತು. ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಕ್ಷವು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳವಳಿ ಮೇಲೆ ಗಮನಹರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಷಯಗಳಾದ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ(ಅಫರ್ಮಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಷನ್)ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು. ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಚಳವಳಿಯಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿರೋಧಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿರೋಧಿ ಸುಧಾರಣೆವಾದಿ ಚಳವಳಿ ಇ.ವಿ.ರಾಮಸಾಮಿ ನಾಯ್ಕರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="swamy" /> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ೧೯೩೫ರ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು ಅನುಮೋದಿಸಿದಾಗ, ೧೯೩೫ರಲ್ಲಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದತ್ತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹೊಸ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದವು. ಜಸ್ಟೀಸ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕಾರದ ಗದ್ದುಗೆ ಹಿಡಿಯಿತು. ೧೯೩೮ರಲ್ಲಿ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ನಾಯ್ಕರ್ ಸಿ.ಎನ್.ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಜತೆ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಚಿವಾಲಯದ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಚಳವಳಿಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>{{cite web | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | work= M. S. Thirumalai, Ph.D. | url= http://www.languageinindia. com /dec2005/languagepolicy1936-1.html | publisher= languageinindia.com | accessdate= 2006-11-15 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ನಂತರದ ಅವಧಿ == ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದಯಪಾಲಿಸಿದಾಗ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ|ವಿಭಜನೆ]]ಯ ಆಘಾತ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜನಾಂಗೀಯ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ವಾತಾವರಣ ಸದಾ ಇತ್ತು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪ್ರಥಮ ಸಚಿವಾಲಯವನ್ನು ರಚಿಸಿತು. ಸಿ. ರಾಜಗೋಪಾಲಚಾರಿ (ರಾಜಾಜಿ) ಪ್ರಥಮ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದರು. ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯನ್ನು ನಂತರ ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಪುನಾರಚನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯದ ತೆಲುಗು ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಂಧ್ರ ರಾಜ್ಯ ರಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಪೋಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಚಳವಳಿಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದ ನಂತರ,ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜನೆ ಮಾಡಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.<ref>{{cite web | title= The battle for Andhra | work= The Hindu, Mar 30, 2003 | url= http://www.hinduonnet. com/thehindu/mag/2003/03/ 30/ stories/ 2003033000040300.htm | publisher= The Hindu Group | accessdate= 2006-11-17 }}{{Dead link|date=ನವೆಂಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ರಾಯಲಸೀಮಾ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಆಂಧ್ರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ವೆಂಬ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು ಹಾಗು [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು. ೧೯೫೬ ರಲ್ಲಿ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆ ಮೈಸೂರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೇರಳದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವು ತನ್ನ ಪ್ರಸಕ್ತ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿತು. ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು 1968ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡು(ತಮಿಳರ ನಾಡು)ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜನಾಂಗೀಯ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ವಲಸೆ ಬಂದರು. ತಮಿಳು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಬಹುತೇಕ ತಮಿಳು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದವು.<ref>ರಾಜೇಶ್ ವೇಣುಗೋಪಾಲ್, ''ದಿ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡೈಮೆನ್ಶನ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫ್ಲಿಕ್ಟ್ ಇನ್ ಶ್ರೀಲಂಕಾ'' p 19</ref> ಶ್ರೀಲಂಕಾ ತಮಿಳರ ಪರವಾಗಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಸರ್ಕಾರದ ಜತೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುವಂತೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಅವರು ಒತ್ತಡ ಹೇರಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ೧೯೯೧ರ ಮೇ ೨೧ರಂದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ LTTE ಉಗ್ರರಿಂದ [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ|ರಾಜೀವ್‌ಗಾಂಧಿ]] ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ LTTE ತಮಿಳುನಾಡಿನಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. LTTEಯನ್ನು ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರಗೊಳಿಸಲು ಭಾರತದ ಶಾಂತಿಪಾಲನೆ ಪಡೆಯನ್ನು ಕಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>ಕ್ರಿಸ್ ಮೆಕ್‌ಡೋವೆಲ್, ಎ ತಮಿಲ್ ಆಸಿಲಂ ಡಯಸ್ಪೋರಾ, p112</ref><ref name="LTTE's regret">{{cite web|url=http://news.bbc. co.uk/2/hi/south_asia/5122032.stm?ls|title=Tamil Tiger 'regret' over Gandhi|publisher=[[BBC News]]|accessdate=2006-06-27|date=2006-06-27}}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಪೂರ್ವತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೨೦೦೪ ರ ಹಿಂದುಮಹಾಸಾಗರ ಭೂಕಂಪದಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದ ಸುನಾಮಿಯಿಂದ ವ್ಯಾಪಕ ಹಾನಿಯಾಯಿತು. ಈ ದುರಂತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮೦೦೦ ಜನರು ಪ್ರಾಣತೆತ್ತರು.<ref>{{cite web | title= Government of India Ministry of Home Affairs Situation Report | work= | url= http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | publisher= Ministry of Home Affairs, Government of India | accessdate= 2006-11-15 | archive-date= 2006-12-23 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061223221159/http://ndmindia.nic.in/Tsunami2004/sitrep32.htm#ANNEXURE-I | url-status= dead }}</ref> ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ೬ನೇ ಅತ್ಯಂತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಜ್ಯವಾದ ತಮಿಳುನಾಡು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ ೭ನೇ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="scores">{{cite web | title= Ranking of states | work= India Today Group | url= http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | publisher= India Today Group | accessdate= 2006-11-15 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20061028142904/http://www.indiatodaygroup.com/scores.xls | archivedate= 2006-10-28 | deadurl= yes | url-status= dead }}</ref> ಕುಶಲ(ತರಬೇತಾದ)ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೇಡಿಕೆಗಳು ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ(ಅಫರ್ಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಷನ್)ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಅರ್ಜಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ಎಲ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವಾಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ೬೯% ಹಿಂದುಳಿದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಿಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿಗಳಿಗೆ ಭಾರೀ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಇದರ ಅನುಷ್ಠಾನದ ವಿರುದ್ಧ ಯಾವುದೇ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web | title= With the highest rate of reservation already in place, TN stays calm | work= The Financial Express, May 28, 2006 | url= http://www.financialexpress. com/old/ fe_full_story.php?content_id=128641 | publisher= The Financial Express, Mumbai | accessdate= 2006-11-15 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯದ ವಿಕಾಸ === ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗಿನಿಂದ ಮೂರು ಹಂತಗಳನ್ನು ಹಾದುಹೋಗಿದೆ. ೧೯೪೭ ರ ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದಿಂದ ನಂತರ ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಂದ ದ್ರಾವಿಡ ಬೆಂಬಲ ಕ್ರೋಢೀಕರಣಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು. ಈ ಹಂತವು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಉಳಿಯಿತು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಂತವು ದ್ರಾವಿಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ವಿಭಜನೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಆಗಮನಕ್ಕೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ವ್ಯಾಟ್ THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE 1990s,ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಇನ್ ದಿ 1990s: ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೊಬಿಲೈಸೇಷನ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಾಂಪಿಟೇಷನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004. p1</ref> ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ೧೯೪೯ ರಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂನಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ(DMK)ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.<ref>ಜಸ್ಟಿಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ೧೯೪೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದ್ರಾವಿಡರ್ ಕಳಗಂ'' ಎಂದು ಮರು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು (ದ್ರಾವಿಡಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ —ನಂಬಿ ಅರೂರನ್, K., ದಿ ಡಿಮ್ಯಾಂಡ್ ಫಾರ್ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡು.</ref> ಡಿಎಂಕೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ 'ಹಿಂದಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆ' ವಿರೋಧಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ದ್ರಾವಿಡರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತಾಯಿನಾಡು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನಿಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ತಮಿಳುನಾಡು, ಆಂಧ್ರ,ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ''ದ್ರಾವಿಡನಾಡು'' (ದ್ರಾವಿಡರ ದೇಶ)ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬೇಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref> ಉದ್ದೇಶಿತ ದ್ರಾವಿಡ ನಾಡುವಿನ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಸರಿಸುಮಾರು ಆಗಿನ ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕ ಜನರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಎಸ್.ವಿಶ್ವನಾಥನ್, ಎ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅಜಿಟೇಷನಲ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್.</ref> ಮದ್ರಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]]‌ನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ೧೯೬೨ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ-ಚೀನ ಯುದ್ಧ|ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಚೀನಾ ಆಕ್ರಮಣ]]ದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಬಲವಾದ ಭಾರತ ಏಕೀಕರಣ ಭಾವನೆಗಳು ''ದ್ರಾವಿಡನಾಡು'' ರಚನೆ ಕುರಿತಾದ ಬೇಡಿಕೆ ತನ್ನ ಜರೂರತ್ತನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ೧೯೬೩ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ಹದಿನಾರನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಪಕ್ಷಗಳು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸದಂತೆ ವಿರೋಧಿಸಿದಾಗ, ಡಿಎಂಕೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ದ್ರಾವಿಡಿಸ್ತಾನ್ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕೈಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದರ ಬದಲಿಗೆ [[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸಿತು.<ref>ಹಾರ್‌ಗ್ರೇವ್, R.L.: "ದಿ DMK ಎಂಡ್ ದಿ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ತಮಿಳ್ ನ್ಯಾಷನಲಿಸಂ ", ''ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್'', 37(4):396–411 at 396–397.</ref> ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಜನಬೆಂಬಲದ ಅಲೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಾ, ತಮಿಳುನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ೧೯೬೭ ರವರೆಗೆ ಆಡಳಿತ ಮುಂದುವರಿಸಿತು. ೧೯೬೫ ಮತ್ತು ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ಡಿಎಂಕೆ ರಾಜ್ಯದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಕೇಂದ್ರಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಹಿಂದಿ ವಿರೋಧಿ ಚಳವಳಿಗಳ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿತು. ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಮೀಸಲಾತಿ(ಅಫರ್ಮೇಟಿವ್ ಆಕ್ಷನ್)ಯನ್ನು ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರವರ್ತನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref>ಸಿಂಥಿಯ ಸ್ಟೀಫನ್, ''ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ರಿಸರ್ವೇಶನ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಫ್ರಂ ದಿ ೧೮೦೦S ಟು ದಿ ೧೯೫೦s''</ref> ದ್ರಾವಿಡ ಚಳವಳಿಯ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಲೇಖಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಜ್ಜನರಾದ ಅಣ್ಣಾದೊರೈ ಮತ್ತು ಕರುಣಾನಿಧಿ ಇದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹರಡಲು ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಜನಪ್ರಿಯ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.<ref>ಎಸ್. ಥಿಯೋಡರ್ ಬಾಸ್ಕರನ್, ದಿ ರೂಟ್ಸ್ ಆಪ್ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಸಿನೇಮಾ, ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್,</ref> ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾದ ಎಂ.ಜಿ.ರಾಮಚಂದ್ರನ್(MGR) ಮೊದಲಿಗೆ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರಾಗಿದ್ದರು.<ref name="bbctamil">{{cite news |first = Jegatheesan |last = L. R. |author = |coauthors = |url = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'') |work = |publisher = [[BBC]] |pages = |page = |date = |accessdate = 2006-11-08 |language = Tamil}}</ref> ೧೯೬೭ ರಲ್ಲಿ DMK ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಜಯಗಳಿಸಿತು. DMK 1972ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಒಡೆಯಿತು. MGR ಒಡೆದ ಬಣದಿಂದ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ(AIADMK)ರಚಿಸಿದರು. ಆಗಿನಿಂದ ಇವೆರಡು ಪಕ್ಷಗಳು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದಿವೆ.<ref name="Harris"> ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ವ್ಯಾಟ್ THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE ೧೯೯೦s,ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಇನ್ ದಿ ೧೯೯೦s: ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೊಬಿಲೈಸೇಷನ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಾಂಪಿಟೇಷನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೪. p2</ref> AIADMK MGR ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ೧೯೭೭, ೧೯೮೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೪ ರ ಮೂರು ಸತತ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. MGR ನಿಧನದ ನಂತರ AIADMKಯಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮುಖಂಡರ ನಡುವೆ ಉತ್ತಾರಾಧಿ ಕಾರದ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಮೂಡಿ ಪಕ್ಷವು ಒಡೆಯಿತು. ತರುವಾಯ [[ಜೆ. ಜಯಲಲಿತಾ|ಜೆ.ಜಯಲಲಿತಾ]] AIADMK ನಾಯಕತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದು ತರುವಾಯ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ DMK ಮತ್ತು AIADMKಯ ದ್ವಿಸ್ವಾಮ್ಯ ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೋಳಾಗಿ ತಮಿಳು ಮನಿಲಾ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್(TMC)ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿತು. TMC ಪಕ್ಷವು DMK ಜತೆಗೂಡಿತು ಮತ್ತು DMKಯಿಂದ ಒಡೆದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಕ್ಷವಾದ ಮರುಮಳರ್ಚಿ ದ್ರಾವಿಡ ಮುನ್ನೇತ್ರ ಕಳಗಂ (MDMK) AIADMK ಪಕ್ಷದ ಜತೆಗೂಡಿತು. ಮಹಾ ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಪ್ರಥಮ ನಿದರ್ಶನವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್‌ನ ೧೯೯೬ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ AIADMK ಪಕ್ಷವು DMK ಮತ್ತು TMC ಮೈತ್ರಿಕೂಟದ ಚುನಾವಣೆ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸಣ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ದೊಡ್ಡ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಕೂಟವನ್ನು ರಚನೆ ಮಾಡಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಮೈತ್ರಿಕೂಟಗಳ ರಚನೆಯು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚುನಾವಣೆ ಪರಿಪಾಠವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title= The arithmetic of alliance and anti-incumbency |work= The Hindu, May 06, 2004 | url= http://www. hindu. com/2004/05/06/stories/2004050604981200.htm|publisher=The Hindu Group | accessdate=2006-11-15}}</ref> ೧೯೯೦ರ ಪೂರ್ವಾರ್ದದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣೆ ಸೋಲು, ತಮಿಳುನಾಡು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಭಾಗಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ಒತ್ತಡ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇದು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಭಾಗವಾಗಲು ದ್ರಾವಿಡ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು.<ref>ಜಾನ್ ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಂಡ್ರಿವ್ ವ್ಯಾಟ್ THE CHANGING POLITICS OF TAMIL NADU IN THE 1990s,ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಆನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯ ಇನ್ ದಿ 1990s: ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಮೊಬಿಲೈಸೇಷನ್ ಎಂಡ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಕಾಂಪಿಟೇಷನ್, ಡಿಸೆಂಬರ್ 2004. p4</ref> == ಕಾಲಾನುಕ್ರಮಣಿ == {{HistoryOfTN}} == ಇವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿ == * [[ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] * ಬಂಗಾಳದ ಇತಿಹಾಸ * ಬಿಹಾರದ ಇತಿಹಾಸ * ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == <div style="height: 220px; overflow: auto; padding: 3px; border:1px solid #AAAAAA; reflist2">{{reflist|colwidth=30em}}</div> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Sister project links|Tamil Nadu}} <div class="references-small"> * {{cite book | first= K.A. | last= Nilakanta Sastri | authorlink=K. A. Nilakanta Sastri | coauthors= | year=2000 | title= A History of South India | edition= | publisher=Oxford University Press | location= New Delhi| isbn= 0195660686-8}} * {{cite book | first= K.A. | last= Nilakanta Sastri | authorlink= | coauthors= | year=1984| title= The Colas | edition= | publisher=University of Madras | location= Madras| id= }} * {{cite book | first= Durga | last= Prasad | authorlink= | coauthors= | year= 1988 | title= History of the Andhras up to 1565 A. D. | url= http://igmlnet.uohyd.ernet.in:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf | format= PDF | edition= | publisher= P. G. Publishers | location= Guntur, India | id= | access-date= 2010-11-24 | archive-date= 2007-03-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070313210732/http://igmlnet.uohyd.ernet.in:8000/gw_44_5/hi-res/hcu_images/G2.pdf | url-status= dead }} * {{cite book | first= Humphrey William | last= Codrington | authorlink= | coauthors= | year= 1926 | title= A Short History of Lanka | edition= | publisher= Macmillan and Co., Limited | location= St Martin's Street, London | id=|url= http://lakdiva.org/codrington/ }} * {{cite book | first= R | last= Nagasamy | authorlink= | coauthors= | year= 1995 | title= Roman Karur | edition= | publisher= Brahadish Publications | location= Madras | id= | url= http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | access-date= 2010-11-24 | archive-date= 2012-05-07 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120507185123/http://tamilartsacademy.com/books/roman%20karur/cover.html | url-status= dead }} * {{cite book | first= K.A. | last= Nilakanta Sastri | authorlink= | coauthors= Srinivasachari | year=2000 | title= Advanced History of India | edition= | publisher= Allied Publishers Ltd | location= New Delhi| id= ASIN: B0007ASWQW}} * {{cite book | first= Anthony | last= Read | authorlink= | coauthors= | year=1997 | title= The Proudest Day - India's Long Ride to Independence | edition= | publisher= Jonathan Cape | location= London | isbn=0-393-31898-2 }} * {{cite book | first= Romesh Chunder | last= Dutt | authorlink= | coauthors= | year=| title= Open Letters to Lord Curzon on Famines and Land Assessments in India | edition= | publisher= Adamant Media Corporation | location= | isbn= 1-4021-5115-2 }} * {{cite book | first= John| last= Keay | authorlink= | coauthors= | year=2000| title= India, a History | edition= | publisher= Harper Collins Publishers| location= London| isbn= 0-00-638784-5 }} * {{cite book | first= Nicholas B.| last= Dirks | authorlink= | coauthors= | year=2000| title= The Hollow Crown:Ethnohistory of an Indian Kingdom | url= https://archive.org/details/hollowcrownethno0000dirk_k3w1| edition= | publisher= University of Michigan Press| location= USA| isbn= 0-472-08187-X }} * {{cite book | first= Bipin | last= Chandra | authorlink= | coauthors= | year=1999 | title= The India after Independence | url= https://archive.org/details/snj.aafterindepe1999bipa_k8d5 | edition= | publisher= Penguin | location= New Delhi | isbn=0-14-027825-7 }} * {{cite book | first= Hermann | last= Kulke| authorlink= | coauthors= Dietmar Rothermund | year=2004| title= A History of India | edition= | publisher= Routledge (UK) | location= | isbn= 0415329191}} * {{cite book | first= Chris | last= McDowell | authorlink= | coauthors= | year= 1996| title= A Tamil Asylum Diaspora: Sri Lankan Migration, Settlement and Politics in Switzerland | url= https://archive.org/details/tamilasylumdiasp0000mcdo | edition= | publisher= Berghahn Books| location= New York | isbn=1571819177 }} * {{cite web | title= Religious Traditions of the Tamils | work= Veluppillai, Prof. A., | url= http://tamilelibrary.org/ | accessdate=2006-05-15}} * {{cite web | title= 63 Nayanmars | work= Sri Swami Sivananda, The Divine Life Trust Society | url= http://www.tamilnation.org/sathyam/east/saivaism/63nayanmars.htm | accessdate= 2006-05-16 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web|title=Maratha Kings of Thanjavur|url=http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|publisher=Saraswathi Mahal Library|accessdate=2006-11-18|archive-date=2006-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20061127112850/http://www.sarasvatimahallibrary.tn.nic.in/Thanjavur/Maratha_Rulers/maratha_rulers.html|url-status=dead}} * {{cite journal | author= Shanti Pappu, Yanni Gunnell, Maurice Taieb, Jean-Philippe Brugal, K. Anupama, Raman Sukumar & Kumar Akhilesh | title= Excavations at the Palaeolithic Site of Attirampakkam, South India | journal= Antiquity | year= | volume= 77 | issue= 297 | pages= | url= http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html | access-date= 2010-11-24 | archive-date= 2009-01-22 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090122215543/http://antiquity.ac.uk/ProjGall/pappu/pappu.html | url-status= dead }} * {{cite web | title= Archaeobotany of Early Historic sites in Southern Tamil Nadu | work= | url= http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm | accessdate=2006-05-15| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060213113405/http://www.ucl.ac.uk/archaeology/staff/profiles/fuller/tamil.htm| archivedate = February 13, 2006}} * {{cite web | title= Vellore Revolt 1806 | work= | url= http://www.vellorerevolt1806.info/index.html | accessdate= 2006-05-15 | archive-date= 2007-09-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070927223208/http://www.vellorerevolt1806.info/index.html | url-status= dead }} * {{cite web| title= Historical Atlas of South India-Timeline| work= French Institute of Pondicherry| url= http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| accessdate= 2006-05-15| archive-date= 2006-09-28| archive-url= https://web.archive.org/web/20060928071936/http://www.ifpindia.org/Historical-Atlas-of-South-India-Timeline.html| url-status= dead}} * {{cite web | title= Excavations at Arikamedu | work= | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | accessdate= 2006-05-16 | archive-date= 2006-04-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060424073600/http://www.thebeadsite.com/UNI-ARK.html | url-status= dead }} * {{cite web| title= Roman Maps and the Concept of Indian Gems| work= | url= http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| accessdate= 2006-05-16| archive-date= 2006-06-15| archive-url= https://web.archive.org/web/20060615052717/http://www.thebeadsite.com/UNI-MAPS.html| url-status= dead}} * {{cite web | title= The State Legislature - Origin and Evolution | work= | url= http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | accessdate= 2006-10-16 | archive-date= 2010-04-13 | archive-url= https://web.archive.org/web/20100413233934/http://www.assembly.tn.gov.in/history/history.htm | url-status= dead }} * {{cite web | title= The Changing Politics Of Tamil Nadu In The 1990s| work= John Harriss and Andrew Wyatt, Conference on State Politics in India in the 1990s: Political Mobilisation and Political Competition, December 2004| url=http://www.dcrcdu.org/dcrc/John%20Harriss.doc| archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630130734/http://www.dcrcdu.org/dcrc/John+Harriss.doc| archivedate=2007-06-30 | accessdate=2006-06-14}} * {{cite web | title= The Roots of South Indian Cinema | work= By S. Theodore Baskaran, The Journal of the International Institute | url=http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html | accessdate=2006-06-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20050423210028/http://www.umich.edu/~iinet/journal/vol9no2/baskaran_cinema.html |archivedate = April 23, 2005}} * {{cite web | title= Passions of the Tongue - Language Devotion in Tamil India, 1891–1970 | work= Sumathi Ramaswamy University Of California Press | url=http://content.cdlib.org/xtf/view?docId=ft5199n9v7&brand=ucpress | accessdate=2006-06-14}} * {{cite web | title= Is the Dravidian movement dying? | work= Subramanian Swamy, ''Frontline'', Vol 20, Issue 12, June 2003 | url= http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | accessdate= 2006-06-14 | archive-date= 2006-12-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061214070629/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2012/stories/20030620003609800.htm | url-status= dead }} * {{cite web | title= Tamil Coins- a study - Online Book | work= R. Nagaswamy | url= http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | accessdate= 2006-06-16 | archive-date= 2006-06-15 | archive-url= https://web.archive.org/web/20060615123242/http://tamilartsacademy.com/books/coins/cover.html | url-status= dead }} * {{cite web | title= The Political Situation In Pondicherry 1910–1915 | work= | url= http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | accessdate= 2006-10-12 | archive-date= 2007-03-11 | archive-url= https://web.archive.org/web/20070311020848/http://www.sriaurobindoashram.org/research/show.php?set=doclife&id=25 | url-status= dead }} * {{cite web | title= Sowing The Seeds Of A Policy For Free India and the Anti-Hindi Agitation in the South 1910–1915 | work= M. S. Thirumalai, Ph.D., | url= http://www.languageinindia.com/dec2005/languagepolicy1936-1.html | accessdate= 2006-10-16}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web | title= The Demand for Dravida Nadu | work= Nambi Arooran, K | url= http://www.tamilnation.org/heritage/dravidanadu.htm | accessdate= 2006-10-16 }}{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite web | title= A history of agitational politics | work= Viswanathan, S. | url= http://india.eu.org/1389.html | accessdate= 2006-10-17 | archive-date= 2006-11-14 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061114222410/http://india.eu.org/1389.html | url-status= dead }} * {{cite web | title= Community, Class and Conservation:Development Politics on the Kanyakumari Coast | work= Ajantha Subramanian | url=http://www.conservationandsociety.org/c_s_1_2-1-subramanian.pdf|format=PDF| accessdate=2006-10-17| archiveurl = https://web.archive.org/web/20060815110614/http://www.conservationandsociety.org/c_s_1_2-1-subramanian.pdf| archivedate = August 15, 2006}} * {{cite web | title= The History Of Reservations In India From The 1800s To The 1950s | work= Cynthia Stephen | url= http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | format= PDF | accessdate= 2009-03-15 | archive-date= 2009-03-18 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090318145134/http://www.holycrossjustice.org/pdf/Asia/Integral%20Liberation/June%202006/The%20History%20of%20Reservations%20in%20India.pdf | url-status= dead }} * {{cite web | title= The Global Dimensions of Conflict in Sri Lanka | work= Rajesh Venugopal, Queen Elizabeth House, University of Oxford | url= http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | format= PDF | accessdate= 2006-10-17 | archive-date= 2006-10-10 | archive-url= https://web.archive.org/web/20061010121927/http://www.qeh.ox.ac.uk/pdf/qehwp/qehwps99.pdf | url-status= dead }} * {{cite news |first = Jegatheesan |last = L. R. |author = |coauthors = |url = http://www.bbc.co.uk/tamil/specials/178_wryw/ |title = ஆளும் அரிதாரம் (''Reigning filmdom'') |work = |publisher = BBC |pages = |page = |date = |accessdate = 2006-11-08 |language = Tamil}} * {{cite web | title= Varalaaru - Online Monthly Magazine | work= Dr.R. Kalaikkovan | url=http://www.varalaaru.com | accessdate=2007-04-12 |language = Tamil}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳು ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ತಮಿಳುನಾಡು]] st383jfbwsxjd4ild1g0i1mhimp5jnx 0 27590 1431929 1381398 2026-10-13T09:58:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431929 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Double-alaskan-rainbow.jpg|thumb|right|300px|ಅರ್ಧವೃತ್ತಾಕಾರದ ಜೋಡಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು. ಪ್ರಧಾನ ಚಾಪದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು. ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕನ ನೆರಳು ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ವೃತ್ತದ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುರುತು ಮಾಡುತ್ತದೆ (ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ತಾಣ).]] '''ಮಳೆಬಿಲ್ಲು''' (ಅಥವಾ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು) ಎಂಬುದೊಂದು [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ|ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಮತ್ತು ಪವನಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣಹನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನು ಬೆಳಗಿದಾಗ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕಿನ]] ಬಣ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದು ಕಾಣಿಸುವಂಥ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಇದು ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು [[ಬಣ್ಣ|ಬಹುವರ್ಣದ]] ಬಿಲ್ಲಿನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯುವ ಇದು ತನ್ನ ಹೊರಗಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಒಳಗಿನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೇರಿಳೆ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಖಂಡವಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳ ರೋಹಿತವನ್ನು (ಬಣ್ಣಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು) ಒಂದು ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಇದರ ವಿಶಿಷ್ಟ-ವಿಸ್ಪಷ್ಟ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮಾನವನ ವರ್ಣ ಕಲ್ಪನಾಚಿತ್ರದ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುವ ಮತ್ತು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಶ್ರೇಣಿಯು [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ನ್ಯೂಟನ್‌ನ]] ಸಪ್ತಾಂಶಕವಾದ ಕೆಂಪು (red), ಕಿತ್ತಳೆ (orange), ಹಳದಿ (yellow), ಹಸಿರು (green), ನೀಲಿ (blue), ಊದಾನೀಲಿ (indigo) ಮತ್ತು ನೇರಿಳೆಯ (violet) ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ (ಶ್ರೇಣಿಯ ಕ್ರಮವನ್ನು Roy G. Biv- ರೀತಿಯ ನೆನಪಿನ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ). ಮಳೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನೀರಿನ ಇತರ ಸ್ವರೂಪಗಳಿಂದಲೂ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಮಂಜು, ತುಂತುರು ಹನಿ, ಮತ್ತು ಇಬ್ಬನಿ ಈ ಸ್ವರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:TakakkawFalls2 edit.jpg|thumb|ಜಲಪಾತವೂಂದರ ಬಳಿ ಕಂಡು ಬರುವಂತೆ, ಮಂಜಿನಲ್ಲಿಯೂ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು.]] thumb|ಸರೋವರದಲ್ಲಿರುವ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಮಸುಕಾದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದೊಂದಿಗಿನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು == ಗೋಚರತ್ವ == [[ಚಿತ್ರ:A surfer in the air 2.jpg|thumb|ಅಲೆಗಳಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತುಂತುರು ಹನಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬಹುದು (ತುಂತುರು ಹನಿ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಎಂದು ಇವನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ)]] [[ಚಿತ್ರ:Rainbow At Maraetai Beach New Zealand.jpg|thumb|right|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನ ಮರೇಟಾಯ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ತೀವ್ರ ವರ್ಷಧಾರೆಯ ನಂತರ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ತೂರಿಕೊಂಡು ಬಂದಾಗ ಕಂಡ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು.]] ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಇದ್ದು, ಒಂದು ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಉನ್ನತಿಯ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಮೋಡಗಳಿಂದಾಗಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಆಕಾಶವು ಇನ್ನೂ ಗಾಢತೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಮಸುಕಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವು ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿರುವ ತಾಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕನಿದ್ದಾಗ, ಅತ್ಯಂತ ನಯನ ಮನೋಹರವಾದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕತ್ತಲಾಗಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ವೈದೃಶ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಜಲಪಾತ]]ಗಳು ಅಥವಾ ಕಾರಂಜಿಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೂ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ದಿನವೂಂದರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯೊಳಗೆ ನೀರಿನ ಸಣ್ಣಹನಿಗಳನ್ನು ಚೆದುರಿಸುವ ಮೂಲಕವೂ ಈ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕೃತಕವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ಅಪರೂಪಕ್ಕೆಂಬಂತೆ, ಒಂದು [[ಸೋಮಚಾಪ|ಚಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚಾಂದ್ರ /ಇಂದ್ರಚಾಪ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿವೇಳೆಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿ ಬೆಳದಿಂಗಳು ಬೆಳಗುವ ರಾತ್ರಿಗಳಂದು ಕಾಣ ಬಹುದು. ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾನವನ ದೃಷ್ಟಿಯ ಗ್ರಹಿಕೆಯು ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಚಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|last=Walklet |first=Keith S. |year=2006 |url=http://www. anseladams.com/ content/newsletter/ lunar_ rainbow. html |title=Lunar Rainbows - When to View and How to Photograph a "Moonbow" |publisher=The Ansel Adams Gallery |accessdate=2007-06-07 |archiveurl = http://web. archive.org/web/ 20070525033800/http: //www.anseladams.com/ content/ newsletter/lunar_rainbow.html |archivedate = May 25, 2007}}</ref> ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರ್ಧವೃತ್ತವನ್ನು ಛಾಯಾಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಹಿಡಿಯುವುದು ಕಷ್ಟಕರ; ಏಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕಾಗಿ 84°ಯಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ನೋಟದ ಕೋನವು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು 35 ಮಿ.ಮೀ. ಬಿಂಬಗ್ರಾಹಿ (ಕ್ಯಾಮರಾ) ಆದಲ್ಲಿ, 19 ಮಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ನಾಭಿ ದೂರವನ್ನು (ಫೋಕಲ್‌ ಲೆಂತ್‌) ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಮಸೂರ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ವಿಶಾಲ-ಕೋನದ ಮಸೂರವು ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ನೋಟಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಹೊಲಿಗೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಯುತವಾದ ತಂತ್ರಾಂಶವು ಈಗ ಲಭ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ, ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಸರಣಿಯೊಂದರಿಂದ ಸಮಗ್ರ ಚಾಪದ, ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ದ್ವಿತೀಯಕ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ಬಿಂಬಗಳನ್ನು ಯುಕ್ತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. ವಿಮಾನವೊಂದರಿಂದ ಓರ್ವರು ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಸಮಗ್ರ ವೃತ್ತವನ್ನು ನೋಡುವ ಸದವಕಾಶವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ವಿಮಾನದ ನೆರಳು ಕೇಂದ್ರಭಾಗದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾಮಂಡಲದ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುತ್ತದೆಯಾದರೂ, ಒಂದು ಪ್ರಭಾಮಂಡಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು, ಕೇವಲ 5–20°ಯಷ್ಟು ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮವಾಗಿರುವ ಗೋಚರತ್ವದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಾಢವಾದ ಮೋಡವಿರುವುದು), ಎರಡನೇ ಚಾಪವನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಇದರಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ಜೋಡಣಾಕ್ರಮವು ತಿರುಗು-ಮುರುಗಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನೀಲಿ ಆಕಾಶದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಾದರೆ, ಎರಡನೇ ಚಾಪವು ಎಷ್ಟುಬೇಕೋ ಅಷ್ಟು ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆ == ಬೆಳಕು ಮಳೆಹನಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ಮೊದಲು [[ವಕ್ರೀಭವನ|ವಕ್ರೀಭವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ]], ಹನಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಅದು ಹನಿಯನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ವಕ್ರೀಭವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಣಾಮವೆಂದರೆ, ಒಳಬರುವ ಬೆಳಕು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕೋನಗಳ ಮೇಲೆ ಮರಳಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಬೆಳಕು 40–42°ಯಷ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹನಿಯ ಗಾತ್ರವು ಎಷ್ಟೇ ಇರಲಿ ಕೋನವು ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹನಿಯ ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋನವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮುದ್ರದ ನೀರು ಮಳೆನೀರಿಗಿಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮುದ್ರದ ತುಂತುರು ಹನಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ "ಮಳೆಬಿಲ್ಲು" ಒಂದರ ತ್ರಿಜ್ಯವು, ಒಂದು ನಿಜವಾದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನದಕ್ಕಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ತಪ್ಪುಜೋಡಣೆಯೊಂದರಿಂದ ಇದು ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|author=Cowley, Les |url=http://www. atoptics.co.uk/ rainbows/seabow.htm |title=Sea Water Rainbow |work=Atmospheric Optics |accessdate=2007-06-07}}</ref> ಬೆಳಕು ವಕ್ರೀಭವನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣವು ಅದರ ತರಂಗಾಂತರದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದರ ಬಣ್ಣ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಂಪು ಬೆಳಕಿಗಿಂತಲೂ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು (ಮೊಟಕಾದ ತರಂಗಾಂತರ) ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಕೋನದಲ್ಲಿ ವಕ್ರೀಭವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಣ್ಣಹನಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಪ್ರತಿಫಲನವಾಗುವುದರಿಂದ, ಕೆಂಪು ಬೆಳಕಿನದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಣ್ಣದಾದ ಒಂದು ಕೋನದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು ಬೀಳುವ ಮೂಲ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣಹನಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ನಮೂನೆಯು ಚಾಪದ ಹೊರಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗದ ಮೇಲೆ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವುದು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೀವು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಏನೇ ಆದರೂ, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ನಾವು ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದೇನೆಂದರೆ, ಸಣ್ಣಹನಿಯೊಂದರಿಂದ ಬರುವ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕನ್ನು ಒಂದು ವೇಳೆ ವೀಕ್ಷಕನೊಬ್ಬನು ನೋಡಿದರೆ, ಆಗ ಆ ಸಣ್ಣಹನಿಯಿಂದ ಬರುವ ನೀಲಿ ಬೆಳಕನ್ನು ಅವನು ನೋಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಕೆಂಪು ಬೆಳಕಿನಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಪಥದ ಮೇಲಿರುತ್ತದೆ: ಇದು ವೀಕ್ಷಕನ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಬೀಳದಿರುವ ಒಂದು ಪಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಈ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾದ ನೀಲಿ ಬೆಳಕು ಒಂದು ''ವಿಭಿನ್ನ ಸಣ್ಣಹನಿ'' ಯಿಂದ ಬಂದುದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಯಾವುದರ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಅದು ಇರಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಮಳೆಹನಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳಕು [[ಸಂಪೂರ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಫಲನ|ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಫಲನ]]ಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಒಂದಷ್ಟು ಬೆಳಕು ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಮಳೆಹನಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವ ಬೆಳಕು, ವೀಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ನಡುವೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಮಳೆಹನಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ರೋಹಿತಗಳು ಗೋಚರಿಸುವ ಇತರ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರಖರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸದರಿ ಬಣ್ಣಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹದವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿತ ವಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="Zero order glow">ಕೌಲೆ, ಲೆಸ್‌. [http://www.atoptics.co.uk/rainbows/ord0.htm "ಜೀರೋ ಆರ್ಡರ್‌ ಗ್ಲೋ"] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರಿಕ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌.''</ref> {| style="margin-left:auto;margin-right:auto" |- | [[ಚಿತ್ರ:Rainbow single reflection.svg|right|250px|thumb|ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಮಳೆಹನಿಯೊಂದನ್ನು ಒಂದು ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ (ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂಬಂತೆ, ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಂದ ಒಂದು ಸರಳರೇಖೆಯಂತೆ), ಮಳೆಹನಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಮಳೆಹನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವಾಗ ಗಾಳಿ ಆಡಿಸುತ್ತವೆ. ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬಿಡುವ ಬೆಳಕು ಒಂದು ಅಗಲ ಕೋನದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಗರಿಷ್ಟ ತೀವ್ರತಾ ಮಾಪನವು 40.89–42°ನಷ್ಟಿದೆ.]] | [[ಚಿತ್ರ:Rainbow1.svg|right|250px|thumb|ನೀಲಿ ಬೆಳಕಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಒಂದು ಕೋನದಿಂದ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕು ವಕ್ರೀಭವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕು ಮಳೆಹನಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಾಗ ವಿಭಿನ್ನ ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಳೆಹನಿಯನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ, ನೀಲಿ ಕಿರಣಗಳಿಗಿಂತ ಸಣ್ಣದಾಗಿರುವ ಒಂದು ಕೋನದ ಮೂಲಕ ಕೆಂಪು ಕಿರಣಗಳು ತಿರುಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಂದು ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.]] |} ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಾಣವೂಂದರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವೀಕ್ಷಕನ ತಾಣ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಸ್ಥಾನದ ಮೇಲೆ ಇದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವು ಅವಲಂಬಿಸಿ ರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಮಳೆಹನಿಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ವಕ್ರೀಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಕೆಲವೊಂದು ಮಳೆಹನಿಗಳಿಂದ ಬರುವ ಬೆಳಕು ಮಾತ್ರವೇ ವೀಕ್ಷಕನ ಕಣ್ಣನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಆ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಈ ಬೆಳಕೇ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ಸ್ಥಾನವು ಯಾವಾಗಲೂ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂರ್ಯನ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಒಳಭಾಗವು ಹೊರಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಯಾವಾಗಲೂ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಉಜ್ವಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವೀಕ್ಷಕನ ತಲೆಯ ನೆರಳಿನ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವ ತಾಣದಲ್ಲಿ (ಇದು ಹಗಲುವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದಿಗಂತದ ಕೆಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ) ಚಾಪವು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕನ ತಲೆ ಹಾಗೂ ಅದರ ನೆರಳಿನ ನಡುವಿನ ರೇಖೆಗೆ 40–42°ಯಷ್ಟಿರುವ ಕೋನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಸೂರ್ಯನು 42°ಗಿಂತ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ದಿಗಂತದ ಕೆಳಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಾಣಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಲು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟಿರಬೇಕಾದ ಮಳೆಹನಿಗಳು ದಿಗಂತ (ಅಂದರೆ ಕಣ್ಣಿನ ಎತ್ತರ) ಮತ್ತು ನೆಲದ ನಡುವೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ವಿನಾಯಿತಿಗಳಿಗೂ ಅವಕಾಶವಿದೆ; ವೀಕ್ಷಕನು ನೆಲಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಮಾನವೊಂದರಲ್ಲಿದ್ದಾಗ (ಮೇಲೆ ನೀಡಿರುವ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿ), ಪರ್ವತವೂಂದರ ತುದಿಯ ಮೇಲೆ, ಅಥವಾ ಜಲಪಾತವೊಂದರ ಮೇಲಿದ್ದಾಗ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದವಾಗಿರುವ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. == ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳು == {| style="margin-left:auto;margin-right:auto" |- | [[ಚಿತ್ರ:rainbowrays2.png|right|250px|thumb|ನೋಡುಗರಿಗಾಗಿ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಬೆಳಕು ಮಳೆಹನಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆ. ಬೀಳುವ ಬೆಳಕು ಅತ್ಯಂತ ಉಜ್ವಲವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಾಗಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದು, ಇದು 50–53°ನಷ್ಟು ಮಾಪನದಲ್ಲಿದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಉಜ್ವಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ.]] | [[ಚಿತ್ರ:Double-Rainbow.jpg|right|250px|thumb|ಒಂದು ಜೋಡಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ತನ್ನ ಹೊರಗಿನ (ದ್ವಿತೀಯಕ) ಬಿಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧ-ಕ್ರಮದ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ಗಾಢವಾದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ನ ಪಟ್ಟಿಯಿರುತ್ತದೆ.]] |} ಪ್ರಧಾನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಬ್ಬಾದ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಆಗಾಗ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮಳೆಹನಿಗಳ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ಜೋಡಿ ಪ್ರತಿಫಲನದಿಂದ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು 50–53°ಯಷ್ಟಿರುವ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡನೇ ಪ್ರತಿಫಲನದ ಒಂದು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪ್ರಧಾನ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ಬಣ್ಣಗಳು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಅಂದರೆ ಅದರ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವಿದ್ದರೆ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿಗಿಂತಲೂ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಮಸುಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ಪ್ರತಿಫಲನದಲ್ಲಿ ಆಗುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಎರಡು ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳಕು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸ್ವತಃ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೇ ಆಕಾಶದ ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವುದೂ ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ನಡುವೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಬೆಳಕಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶದ ಮಸುಕಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ನ ಪಟ್ಟಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದ ಅಫ್ರೋಡಿಸಿಯಾಸ್‌ನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌‌‌ನ ಹೆಸರನ್ನೇ ಇದಕ್ಕೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ. ಒಂದು ಮೂರನೆಯ ಅಥವಾ ತೃತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಅಪರೂಪದ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಚತುರಂಶೀ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ನೋಡಿರುವುದರ ಕುರಿತಾಗಿ ಕೆಲವೂಂದು ವೀಕ್ಷಕರು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಥ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಗಿನ ಒಂದು ಮಬ್ಬಾದ ಬಿಲ್ಲು ತರಂಗದಂತಿರುವ ಮತ್ತು ಕಂಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಚಹರೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದುದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಇಂಥ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನು ತೊಡಕಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದರಿಂದ, ಆಕಾಶದ ಅದೇ ಪಾರ್ಶ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಧಾನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಹೊರಭಾಗದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ಚಹರೆಯೊಂದನ್ನು, ತೃತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಬಗೆಯು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹೊರಗಿನ (ತೃತೀಯಕ) ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹೊರಗಿನ ಬಿಲ್ಲು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಉಳಿದಿರುವ ಎರಡು ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ಪಟ್ಟಿಯೊಳಗೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡು, ಒಳಗಿನ ಒಂದು ನೀಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಿನ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ದ್ವಿಗುಣಗೊಂಡ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಈ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪವು ಜೋಡಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಶಿಷ್ಟಸ್ವರೂಪದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಎರಡು ಬಿಲ್ಲುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ಬಿಡುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎರಡೂ ಬಿಲ್ಲುಗಳು ತದ್ರೂಪಿಯಾದ, ಬಣ್ಣದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದಕ್ಕಿರುವ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಎರಡೂ ಬಿಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ, ಒಳಗಿನ ಬಣ್ಣವು ನೀಲಿ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಬಣ್ಣವು ಕೆಂಪು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಫೆಲಿಕ್ಸ್‌ ಬಿಲೆಟ್‌ (1808–1882) ಎಂಬಾತ ವಿವರಿಸಿದ. 19ನೇ-ದರ್ಜೆಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನವರೆಗೆ ಈತ ಕೋನೀಯ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು, ಈ ಒಂದು ಮಾದರಿಗೆ ಅವನು "ಗುಲಾಬಿ" (ರೋಸ್‌) ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{Cite journal|url=http://www.numdam.org/item?id=ASENS_1868_1_5__67_0 |title=Mémoire sur les Dix-neuf premiers arcs-en-ciel de l'eau |first=Felix |last=Billet |journal=Annales scientifiques de l'École Normale Supérieure |volume=1 |issue=5 |pages= 67–109 |year=1868 |accessdate=2008-11-25}}</ref> ಲೇಸರ್‌‌ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತೀವವಾಗಿ ಉಜ್ವಲವಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಮಾಂತರೀಕರಿಸಿದ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ-ದರ್ಜೆಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಒಂದು ಹೀಲಿಯಂ-ನಿಯಾನ್‌ (HeNe) ಲೇಸರ್‌‌ ಕಿರಣ ಹಾಗೂ ಒಂದು ತೂಗುವ ನೀರಿನ ಲೋಲಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, K. ಸಸ್ಸಾನ್‌ ಎಂಬಾತ 1979ರಲ್ಲಿ ಆರನೇ-ದರ್ಜೆಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಮೊದಲು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ.<ref>K. ಸಾಸ್ಸೆನ್‌, J. ಆಪ್ಟ್‌. ಸಾಕ್‌. ಆಮ್‌. 69 (1979) 1083. {{doi|10.1364/JOSA.69.001083}}</ref> ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಧಾನವೊಂದನ್ನು ಆದರೆ ಒಂದು ಆರ್ಗಾನ್‌ ಅಯಾನು ಲೇಸರ್‌‌ ಕಿರಣವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾದ 200ನೇ-ದರ್ಜೆಯವರೆಗಿನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತು ಎಂಗ್‌ ಮತ್ತು ಇತರರು 1998ರಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>P.H. ಎಂಗ್‌, M.Y. ಟ್ಸೇ, ಮತ್ತು W.K. ಲೀ, ''J. ಆಪ್ಟ್‌. '' ''ಸಾಕ್‌. ಆಮ್‌.'' B 15 (1998) 2782 {{doi|10.1364/JOSAB.15.002782}}</ref> === ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು === [[ಚಿತ್ರ:Supernumerary rainbow 03 contrast.jpg|thumb|ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ವೈದೃಶ್ಯದರ್ಶನ-ವರ್ಧಿತ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ; ಪ್ರಧಾನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಸಿರು ಮತ್ತು ಕೆನ್ನೀಲಿ ಚಾಪಗಳಿವೆ.]] ಒಂದು '''ಪೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು''' ಎಂಬುದಾಗಿಯೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು '''ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು''' ಒಂದು ವಿರಳವಾದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಧಾನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಒಳಗಿನ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲೆ, ಮತ್ತು ಅತಿ ವಿರಳವಾಗಿ ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಹೊರಭಾಗದ ಮೇಲೂ ಹಲವಾರು ಮಸುಕಾದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರದೆ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಾಡಿಕೆಯ ಮಾದರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದ ಪ್ಯಾಸ್ಟಲ್‌-ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಆದರ್ಶಪ್ರಾಯವಾದ ಜ್ಯಾಮಿತೀಯ [[ದೃಗ್ವಿಜ್ಞಾನ]]ವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಳೆಹನಿಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ, ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ಬದಲಾಗುವ ಉದ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಪಥಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತಿಕರಣದಿಂದ ಒಂದಾದ ಮೇಲೆ ಒಂದರಂತೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬರುವ ಮಸುಕಾದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಕಿರಣಗಳು ಸಮಾನಕಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ರಚನಾತ್ಮಕ ವ್ಯತಿಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರರ ಬಲವರ್ಧಿಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಉಜ್ವಲವಾದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ; ಇತರ ಕಿರಣಗಳು ಅರ್ಧದಷ್ಟರವರೆಗಿನ ತರಂಗಾಂತರದಿಂದ ಸಮಾನಕಲೆಯ ಹೊರಗಿದ್ದು, ರಚನಾತ್ಮಕವಲ್ಲದ ವ್ಯತಿಕರಣದ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಒಂದು ಅಂತರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಕ್ರೀಭವನದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಭಿನ್ನ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಿರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ವ್ಯತಿಕರಣದ ಮಾದರಿಗಳು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಉಜ್ವಲ ಪಟ್ಟಿಯೂ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಅದು ಒಂದು ಚಿಕಣಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಮಳೆಹನಿಗಳು ಸಣ್ಣದಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳ ಪರಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಬೆಳಕಿನ [[ತರಂಗ]] ಸ್ವರೂಪದ ಒಂದು ಮೊದಲ ಸೂಚನೆಯಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದರ ಮೊದಲ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಥಾಮಸ್‌ ಯಂಗ್‌ ಎಂಬಾತ 1804ರಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿದ. === ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು, ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು === [[ಚಿತ್ರ:ReflectionRainbow.jpg|thumb|upright|ಸೂಯಾಸ್ತದ ವೇಳೆ ಕಂಡುಬಂದಂತೆ, ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು.]] ಜಲರಾಶಿಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ವಿಭಿನ್ನ ಬೆಳಕಿನ ಪಥಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಎರಡು ಪೂರಕ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಕ ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದಿಗಂತದ ಕೆಳಗೆ ಮತ್ತು ಮೇಲೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ದಿಗಂತದ ಕೆಳಗಿನ ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈ ಒಂದು ವೇಳೆ ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ (ಮೇಲಿನ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ), ಆ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದರ್ಪಣದ ಬಿಂಬವಾಗಿ ಒಂದು '''ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು''' ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಮಳೆಹನಿಗಳಿಂದ ಮೊದಲು ವಿಚಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ, ಆಮೇಲೆ ಜಲರಾಶಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಫಲಿತ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ಭಾಗಶಃವಾಗಿಯಾದರೂ ಆಗಾಗ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಸಣ್ಣದಾದ ಕೊಳಕು ನೀರಿನ ಹಳ್ಳಗಳಲ್ಲೂ ಅದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಜಲರಾಶಿಯೊಂದು ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಸಮಗ್ರ ಮೇಲ್ಮೈನಾದ್ಯಂತವೂ ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದು, ಮಳೆಯ ತೆರೆಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಹನಿಗಳನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸದರಿ ಜಲರಾಶಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ಸೂರ್ಯಬೆಳಕು ಎಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತದೆಯೋ ([http://www.eo.ucar.edu/rainbows/rnbw8.gif ರೇಖಾಚಿತ್ರ] ವನ್ನು ನೋಡಿ) ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು '''ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು''' ಅದು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು (ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ). ಸದರಿ ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ದಿಗಂತದ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ದಿಗಂತದಲ್ಲಿ ಛೇದಿಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದರ ಚಾಪವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇದರ ಕೆಳಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕೇಂದ್ರವಿರುವಂತೆ, ಇದರ ಕೇಂದ್ರವು ದಿಗಂತದ ಮೇಲಿನಷ್ಟು ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದಾಗಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಫಲನದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಫಲನದ ಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಫಲನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳೊಂದಿಗಿನ ದ್ವಿತೀಯಕ ಬಿಲ್ಲು ಇವು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಆರು (ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಎಂಟು) ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ವೈಲಕ್ಷಣ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.<ref>{{cite web|author=Terje O. Nordvik |url= http://apod.nasa.gov/apod/ap070912.html |title=Six Rainbows Across Norway |publisher=APOD (Astronomy Picture of the Day) |accessdate=2007-06-07}}</ref> === ಸುತ್ತು ಸಮತಲವಾದ ಬಿಲ್ಲು === ಸುತ್ತು ಸಮತಲವಾದ ಬಿಲ್ಲನ್ನು "ಅಗ್ನಿಯ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು" ಎಂಬ ಅಪಪ್ರಯೋಗದಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಂಜಿನ ಹರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ, ಇದೊಂದು ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಅಲ್ಲವಾದರೂ ಒಂದು ತೇಜೋಮಂಡಲವಾಗಿದೆ.<ref name="atoptics-circumhor">{{cite web |url=http://www.atoptics.co.uk/halo/cha2.htm |title=Circumhorizontal arc |author=Les Cowley |publisher=Atmospheric Optics |accessdate=2007-04-22}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === ಟೈಟನ್‌ ಮೇಲಿನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು === ಶನಿಗ್ರಹದ ಉಪಗ್ರಹವಾದ ಟೈಟನ್‌ ಒಂದು ತೇವದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮತ್ತು ಒದ್ದೆಯಾದ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇದರ ಮೇಲೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಸಂಭವಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಟೈಟನ್‌ನ ತಂಪು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿರುವ ದ್ರವಪದಾರ್ಥವು ನೀರು ಆಗಿರದೆ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಮೀಥೇನ್‌ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ, ಟೈಟನ್‌ನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ತ್ರಿಜ್ಯವು 42°ಯ ಬದಲಿಗೆ ಸುಮಾರು 49°ಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಆ ತರಂಗಾಂತರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಟೈಟನ್‌ನ ವಾತಾವರಣವು ಹೆಚ್ಚು ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ನೋಡಲು ಸಂದರ್ಶಕನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅವರೋಹಿತ ಬಿಸಿಲು ಕನ್ನಡಕಗಳ (ಇನ್‌ಫ್ರಾರೆಡ್‌ ಗಾಗಲ್ಸ್‌) ಅಗತ್ಯ ಕಂಡುಬರಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2005/25feb_titan2.htm |title=Rainbows on Titan |author=Science@NASA |accessdate=2008-11-25 |archive-date=2005-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050227024108/http://science.nasa.gov/headlines/y2005/25feb_titan2.htm |url-status=dead }}</ref> == ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸ == ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನೆಡೆಗೆ ಗಂಭೀರ ಸ್ವರೂಪದ ಗಮನವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಗ್ರೀಕ್‌ ದಾರ್ಶನಿಕ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌]] (384–322 BCE) ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದ. ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಬಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಅವನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಾಗಿದ್ದವಾದರೂ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ವಿಮರ್ಶಾರಹಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=kZcCtT1ZeaEC&amp;pg=PA109&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಬ್ರಿಜ್‌: ರೇನ್‌ಬೋಸ್‌ ಇನ್‌ ಆರ್ಟ್‌, ಮಿಥ್‌, ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌]'' ". ರೇಮಂಡ್‌ L. ಲೀ, ಆಲಿಸ್ಟರ್‌ B. ಫ್ರೇಸರ್‌ (2001). ‌ಪೆನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್. ಪುಟ 109. ISBN 0-271-01977-8</ref> ಅರಬ್‌ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸನಾದ ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹಯ್‌ಥಾಮ್‌ (ಅಲ್ಹಾಜೆನ್‌; 965–1039) ಎಂಬಾತ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ. ತನ್ನ ''ಮಕಾಲಾ ಫಿ ಅಲ್‌-ಹಲಾ ಡಾ ಕಾಸ್‌ ಕಝಾಹ್‌'' (''ಆನ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಅಂಡ್‌ ಹ್ಯಾಲೊ'' ) ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದರ ಕುರಿತು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ: "ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಒಂದು ಬಿಂಬವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಬಿಂಬವು ನಿಮ್ನ ಕನ್ನಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವೊಂದರಿಂದ ಬರುತ್ತಿರುವ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳು ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿಮ್ನ ಕನ್ನಡಿಯ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲಿನ ಯಾವುದೇ ಬಿಂದುವಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿದರೆ, ಆ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿ ಅವು ಏಕಕೇಂದ್ರಕ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಬೆಳಕಿನ ಮೂಲವಾಗಿ, ನೋಡುಗನ ಕಣ್ಣನ್ನು ಕನ್ನಡಿಯ ಅಕ್ಷದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಬಿಂದುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೋಡವೊಂದನ್ನು ಒಂದು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ಮೇಲ್ಮೈ ಆಗಿ ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ಅಕ್ಷದ ಮೇಲೆ ಏಕಕೇಂದ್ರಕ ವೃತ್ತಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು."<ref name="Topdemir-77">{{Cite journal |first=Hüseyin Gazi |last=Topdemir |title=Kamal Al-Din Al-Farisi’s Explanation of the Rainbow |journal=Humanity & Social Sciences Journal |volume=2 |issue=1 |pages=75–85 [77] |year=2007 |url=http://www.idosi.org/hssj/hssj2(1)07/10.pdf |accessdate=2008-09-16 |archive-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002144913/http://www.idosi.org/hssj/hssj2(1)07/10.pdf |url-status=dead }}</ref> ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವಷ್ಟು ಆತ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, "ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಂದ ಬೆಳಕು ಕಣ್ಣನ್ನು ತಲುಪುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮೋಡವೊಂದರಿಂದ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ" ಎಂಬ ಅವನ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಒಂದು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.<ref name="MacTutor"/> ಈ ವಿವರಣೆಯು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವೆರಿಯಸ್‌‌ನಿಂದ<ref name="Topdemir-77"/> ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಇದು ತಪ್ಪಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಮಾಲ್‌ ಅಲ್‌-ದೀನ್‌ ಅಲ್‌-ಫಾರಿಸೀ (1267–ಸುಮಾರು 1319/1320) ಮತ್ತು ಫ್ರೀಬರ್ಗ್‌ನ ಥಿಯೋಡೋರಿಕ್‌‌ (ಸುಮಾರು 1250–1310) ಎಂಬಿಬ್ಬರಿಂದ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಳಹದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite journal |first=Hüseyin Gazi |last=Topdemir |title=Kamal Al-Din Al-Farisi's Explanation of the Rainbow |journal=Humanity & Social Sciences Journal |volume=2 |issue=1 |pages=75–85 [83] |year=2007 |url=http://www.idosi.org/hssj/hssj2(1)07/10.pdf |accessdate=2008-09-16 |archive-date=2008-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081002144913/http://www.idosi.org/hssj/hssj2(1)07/10.pdf |url-status=dead }}</ref> ಪ್ರತಿಫಲನ ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಬಣ್ಣಗಳು ಭೌತಿಕವಸ್ತುಗಳ ಬಣ್ಣಗಳಂತೆ ನಿಜವಾದವುಗಳಲ್ಲ ಎಂಬಂಥ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹಯ್‌ಥಾಮ್‌ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ.<ref name="explanation">"''[https://books.google.com/books?id=kZcCtT1ZeaEC&amp;pg=PA141&amp;dq&amp;hl=en#v=onepage&amp;q=&amp;f=false ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಬ್ರಿಜ್‌: ರೇನ್‌ಬೋಸ್‌ ಇನ್‌ ಆರ್ಟ್‌, ಮಿಥ್‌, ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌]'' ". ರೇಮಂಡ್‌ L. ಲೀ, ಆಲಿಸ್ಟರ್‌ B. ಫ್ರೇಸರ್‌ (2001). ಪೆನ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌. ಪುಟಗಳು 141-144. ISBN 0-271-01977-8</ref> ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹಯ್‌ಥಾಮ್‌ನ ಸಮಕಾಲೀನನಾದ ಪರ್ಷಿಯಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ಮತ್ತು ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸ ಇಬ್ನ್‌ ಸೀನಾ (ಅವಿಸೆನ್ನಾ; 980–1037) ಎಂಬಾತ ಪರ್ಯಾಯ ವಿವರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ. ಅವನು ಈ ಕುರಿತಾಗಿ ಬರೆಯುತ್ತಾ, "ಮಸುಕಾದ ಅಥವಾ ಗಾಢವಾಗಿರುವ ಮೋಡದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಮೋಡ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ಅಥವಾ ವೀಕ್ಷಕನ ನಡುವೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರುವ ಅತಿ ತೆಳುವಾದ ಮಂಜಿನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಗಾಜಿನ ಹಿಂಭಾಗದ ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪಾದರಸದ ಲೇಪವನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿರುವಂತೆಯೇ, ಮೋಡವು ಕೇವಲ ಈ ತೆಳುವಾದ ವಸ್ತುವಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಕೇವಲವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂವೇದನೆಯಷ್ಟೇ ಎಂಬುದಾಗಿ ಭಾವಿಸಿಕೊಂಡು, ಬಿಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಬಣ್ಣದ ರಚನೆಯ ಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಇಬ್ನ್‌ ಸೀನಾ ಬದಲಿಸುತ್ತಾನೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸಿದ.<ref>ಕಾರ್ಲ್‌ ಬೆಂಜಮಿನ್‌ ಬಾಯರ್‌ (1954), "ರಾಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರಾಸ್ಸೆಟೆಸ್ಟೆ ಆನ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ", ''ಓಸಿರಿಸ್‌‌'' '''11''' : 247–258 [248]</ref> ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ವಿವರಣೆಯೂ ಸಹ ತಪ್ಪಾಗಿತ್ತು.<ref name="Topdemir-77"/> ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತಾದ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ ವಾದಗಳ ಪೈಕಿ ಅನೇಕವನ್ನು ಇಬ್ನ್‌ ಸೀನಾನ ಪರಿಗಣನೆಯು ಅಂಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="explanation"/> ಚೀನಾದ ಸಾಂಗ್‌ ರಾಜವಂಶದಲ್ಲಿ (960–1279) ನಾನಾಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪಡೆದ ಷೆನ್‌ ಕುವೊ (1031–1095) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ವಿದ್ವಾಂಸ-ಅಧಿಕಾರಿಯು, ಸನ್‌ ಸಿಕಾಂಗ್‌‌ (1015–1076) ಎಂಬ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅವನಿಗಿಂತ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಂತೆಯೇ ಆಧಾರ-ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ: ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿನ ಮಳೆಯ ಸಣ್ಣಹನಿಗಳಿಗೆ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ವಿದ್ಯಮಾನವೊಂದರಿಂದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಅವನ ವಾದವಾಗಿತ್ತು.<ref>‌ಸಿವಿನ್, ನಾಥನ್‌ (1995). ಸೈನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಏನ್ಷಿಯಂಟ್‌ ಚೈನಾ: ರಿಸರ್ಚಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ರಿಫ್ಲೆಕ್ಷನ್ಸ್‌ ಬ್ರೂಕ್‌ಫೀಲ್ಡ್‌, ವೆರ್ಮಾಂಟ್‌: ವೇರಿಯೋರಿಯಂ, ಆಶ್‌ಗೇಟ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌. III, ಪುಟ 24.</ref> ಪಾಲ್‌ ಡಾಂಗ್‌‌ ಈ ಕುರಿತು ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ವಾತಾವರಣದ ವಕ್ರೀಭವನದ ಒಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವೆಂಬಂತೆ ತಿಳಿಸುವ ಷೆನ್‌ನ ವಿವರಣೆಯು "ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref>‌‌ಡಾಂಗ್, ಪಾಲ್‌ (2000), ''ಚೈನಾ'ಸ್‌ ಮೇಜರ್‌ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್‌: ಪ್ಯಾರಾನಾರ್ಮಲ್‌ ಫೆನಾಮೆನಾ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಅನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೇನ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಪೀಪಲ್‌'ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌'', ಪುಟ 72, ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ: ಚೈನಾ ಬುಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪೀರಿಯಾಡಿಕಲ್ಸ್‌, ಇಂಕ್‌., ISBN 0-8351-2676-5</ref> ಪರ್ಷಿಯಾದ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾದ ಕುತ್ಬ್‌ ಅಲ್‌-ದಿನ್‌ ಅಲ್‌-ಷಿರಾಜಿ (1236–1311) ಎಂಬಾತ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯುಕ್ತವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಖರವಾಗಿರುವ ವಿವರಣೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದ. ಕಮಾಲ್‌ ಅಲ್‌-ದೀನ್‌ ಅಲ್‌-ಫಾರಿಸೀ (1260–1320) ಎಂಬ ಅವನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯು ಇದನ್ನು ವಿಶದೀಕರಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರರೀತ್ಯಾ ಹೆಚ್ಚು ತೃಪ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿರುವ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಅವನು ನೀಡಿದ. "ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬಂದ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣವು ನೀರಿನ ಸಣ್ಣಹನಿಯೊಂದರಿಂದ ಎರಡುಬಾರಿ ವಕ್ರೀಭವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಎರಡು ವಕ್ರೀಭವನಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಫಲನಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು ಅವನು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ. ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪಾರದರ್ಶಕ ಗೋಳ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಬಿಂಬಗ್ರಾಹಿ ಮಸುಕನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಯೋಗ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ಅವನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದ.<ref name="MacTutor">{{cite web |author=O'Connor, J.J.; Robertson, E.F. |date=November 1999 |url=http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Al-Farisi.html |title=Kamal al-Din Abu'l Hasan Muhammad Al-Farisi |publisher=[[MacTutor History of Mathematics archive]], University of St Andrews |accessdate=2007-06-07 |archive-date=2017-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170721023203/http://www-gap.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Al-Farisi.html |url-status=dead }}</ref>{{Verify credibility|date=September 2010}} ''ಕಿತಾಬ್‌ ತನ್‌ಕಿಹ್‌ ಅಲ್‌-ಮನಾಜಿರ್‌'' (''ದಿ ರಿವಿಷನ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌'' ) ಎಂಬ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವಂತೆ, ಗೋಳವೊಂದರ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡದಾದ ಗಾಜಿನ ನಿಚ್ಚಳ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಅಲ್‌-ಫಾರಿಸಿ ಬಳಸಿದ. ಮಳೆ ಹನಿಯೊಂದರ ಬೃಹತ್‌-ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾದರಿಯೊಂದನ್ನು ಹೊಂದುವ ಸಲುವಾಗಿ ಈ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತುಂಬಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆಮೇಲೆ, ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರವೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಿತ ಬೆಳಕು ಕಿಂಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಒಂದು ಬಿಂಬಗ್ರಾಹಿ ಮಸುಕಿನ ಒಳಗಡೆ ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅವನು ಇರಿಸಿದ. ಗೋಳದ ಮೇಲೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಪ್ರಕ್ಷೇಪಿಸಿದ ಆತ, ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳು ಮತ್ತು ವಕ್ರೀಭವನಗಳ ಹಲವಾರು ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳು ಬೆಳಕಿನ ವಿಭಜನೆಯ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಾರ್ಕಿಕವಾಗಿ ಊಹಿಸಿದ. ಅವನ ಈ ಸಂಶೋಧನೆಯು ಅವನ ಕೆಲ ಸಮಕಾಲೀನರ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. ಫ್ರೀಬರ್ಗ್‌ನ ಥಿಯೋಡೋರಿಕ್‌‌‌‌ನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ (ಅವರ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೂ ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌ನ ಮತ್ತು ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹಯ್‌ಥಾಮ್‌ನ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು), ಹಾಗೂ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬರೂಪಣ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟೆಸ್‌ ಮತ್ತು [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ನ್ಯೂಟನ್‌]] ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು (ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ, ಟ್ರಿನಿಟಿ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವೊಂದನ್ನು ನ್ಯೂಟನ್‌ ನಡೆಸಿದ, ಆದರೆ ಒಂದು ಗೋಳಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಅವನು ಒಂದು ಪಟ್ಟಕವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿ) ಎನ್ನಬಹುದು.<ref>ನಾಡರ್‌ ಎಲ್‌-ಬಿಜ್ರಿ, "ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹಯ್‌ಥಾಮ್‌"; ''ಮೆಡಿಇವಲ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌, ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌: ಆನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು, ಸಂಪಾದಕರು: ಥಾಮಸ್‌ F. ಗ್ಲಿಕ್‌, ಸ್ಟೀವನ್‌ J. ಲಿವೆಸೆ, ಮತ್ತು ಫೇಯ್ತ್‌ ವಾಲಿಸ್‌ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ — ಲಂಡನ್‌: ರೌಲೆಟ್ಜ್‌‌, 2005), ಪುಟಗಳು 237–240.</ref><ref>ನಾಡರ್‌ ಎಲ್‌-ಬಿಜ್ರಿ, "ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌"; ''ಮೆಡಿಈವಲ್‌ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಸಿವಿಲಿಸೇಷನ್‌: ಆನ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ'' ದಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು, ಸಂಪಾದಕ: ಜೋಸೆಫ್‌ W. ಮೇರಿ (ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ – ಲಂಡನ್‌: ರೌಲೆಟ್ಜ್‌‌, 2005), ಸಂಪುಟ II, ಪುಟಗಳು 578–580</ref><ref>ನಾಡರ್‌ ಎಲ್‌-ಬಿಜ್ರಿ, "ಅಲ್‌-ಫಾರಿಸಿ, ಕಮಲ್‌ ಅಲ್‌-ದಿನ್‌"; ''ದಿ ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ'' ಯಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು, ಸಂಪಾದಕ: ಆಲಿವರ್‌‌ ಲೀಮನ್‌ (ಲಂಡನ್‌ — ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಥೋಮೆಸ್‌ ಕಂಟಿನ್ಯುಯಂ, 2006), ಸಂಪುಟ I, ಪುಟಗಳು 131–135</ref><ref>ನಾಡರ್‌ ಎಲ್‌-ಬಿಜ್ರಿ, "ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹಯ್‌ಥಾಮ್‌, ಸಲ್‌-ಹಸನ್‌"; ''ದಿ ಬಯಾಗ್ರಫಿಕಲ್‌ ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ'' ಯಲ್ಲಿರುವಂಥದ್ದು, ಸಂಪಾದಕ: ಆಲಿವರ್‌‌ ಲೀಮನ್‌ (ಲಂಡನ್‌ — ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಥೋಮೆಸ್‌ ಕಂಟಿನ್ಯುಯಂ, 2006), ಸಂಪುಟ I, ಪುಟಗಳು 248–255.</ref>{{Verify source|date=September 2010}} ಯುರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಬ್ನ್‌ ಅಲ್‌-ಹಯ್‌ಥಾಮ್‌ನ ''ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್‌'' ಕೃತಿಯು ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ರಾಬರ್ಟ್‌ ಗ್ರಾಸ್ಸೆಟೆಸ್ಟೆಯಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆಳಕಿನ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ರೋಜರ್‌ ಬೇಕನ್‌ ಎಂಬಾತ ಮುಂದುವರಿಸಿದ; ಹರಳುಗಳು ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಸಣ್ಣಹನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೆಳಕು ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿರುವುದರ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ 1268ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ''ಓಪಸ್‌ ಮಜುಸ್‌'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ರೋಜರ್‌ ಬೇಕನ್ ಬರೆದ.<ref>{{cite web|last=Davidson |first=Michael W. |date= August 1, 2003 |url=http://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/bacon.html |title=Roger Bacon (1214–1294) |publisher=Florida State University |accessdate=2006-08-10}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕೋನೀಯ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಬೇಕನ್‌ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿದ್ದ. ದಿಗಂತದ ಮೇಲೆ 42°ಗಿಂತ ಎತ್ತರದದಲ್ಲಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಶೃಂಗವು ಕಾಣಿಸಲಾರದು ಎಂದು ಅವನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ.<ref>[http://books.google.es/books?id=kZcCtT1ZeaEC&amp;pg=PA155&amp;dq=Rainbow+roger+Bacon&amp;hl=es&amp;ei=Ion5S6DMDMP88Aaxv8SrBw&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;resnum=8&amp;ved=0CE0Q6AEwBw#v=onepage&amp;q=Rainbow%20roger%20Bacon&amp;f=false ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಬ್ರಿಜ್‌: ರೇನ್‌ಬೋಸ್‌ ಇನ್‌ ಆರ್ಟ್‌, ಮಿಥ್‌, ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌], ಪುಟ 156, ರೇಮಂಡ್‌ L. ಲೀ, ಆಲಿಸ್ಟರ್‌ B. ಫ್ರೇಸರ್‌</ref> ಪ್ರಧಾನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳೆರಡರ ಕುರಿತಾಗಿಯೂ ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಫ್ರೀಬರ್ಗ್‌ನ ಥಿಯೋಡೋರಿಕ್‌‌ 1307ರಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಧಾನ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, "ಆರ್ದ್ರತೆಯ ಏಕೋದ್ದಿಷ್ಟ ಹನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಬಿದ್ದಾಗ, ವೀಕ್ಷಕನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಕಿರಣಗಳು ಎರಡು ವಕ್ರೀಭವನಗಳಿಗೆ (ಸಂಕ್ರಮಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ರಮಣದಿಂದ ಮೋಕ್ಷವಾಗುವಾಗ) ಮತ್ತು ಒಂದು ಪ್ರತಿಫಲನಕ್ಕೆ (ಹನಿಯ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ) ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ" ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ.<ref>{{Cite journal|author=[[Lindberg, David C]] |date=Summer, 1966 |title=Roger Bacon's Theory of the Rainbow: Progress or Regress? |journal=Isis |volume=57 |issue=2 |page=235 |url= http://www.journals.uchicago.edu/cgi-bin/resolve?doi=10.1086/350116&erFrom=-5850190228810736974Guest |accessdate=2007-06-07 |doi=10.1086/350116}} {{Dead link|date=May 2008}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> ಎರಡು ವಕ್ರೀಭವನಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ಪ್ರತಿಫಲನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಅವನು ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ. [[ಚಿತ್ರ:Descartes Rainbow.png|left|thumb|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ರೆನೆ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟೆಸ್‌ರ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]] 1637ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಡೆಸ್ಕಾರ್ಟೆಸ್‌‌ನ ''ಡಿಸ್ಕೋರ್ಸ್‌ ಆನ್‌ ಮೆಥಡ್‌'' ಎಂಬ ಪ್ರಕರಣ ಗ್ರಂಥವು ಈ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಮಳೆಹನಿಗಳ ಗಾತ್ರವು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತ ಅವನು, ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಬೃಹತ್‌ ಗಾಜಿನ ಗೋಳದ ಮೂಲಕ ಬೆಳಕಿನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಾಯಿಸುವ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಕಿರಣಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದ ಕೋನಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮೂಲಕ ಅವನೊಂದು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದ: ಮಳೆಹನಿಯ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಏಕೈಕ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಫಲನದಿಂದ ಪ್ರಧಾನ ಬಿಲ್ಲು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಆಂತರಿಕ ಪ್ರತಿಫಲನಗಳಿಂದ ಒಂದು ದ್ವಿತೀಯಕ ಬಿಲ್ಲು ಉಂಟಾಗಬಲ್ಲದಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅವನ ತೀರ್ಮಾನವಾಗಿತ್ತು. [[ವಕ್ರೀಭವನ]]ದ ನಿಯಮದ ಒಂದು ಊಹನದೊಂದಿಗೆ ಈ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಅವನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ (ಸ್ನೆಲ್‌‌ಗೆ ತರುವಾಯದಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗದೆ) ಮತ್ತು ಎರಡೂ ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಕೋನಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ಬಣ್ಣಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಒಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ಬಣ್ಣಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅವನ ವಿವರಣೆಯು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{Cite journal|last=Boyer |first=Carl B. |title=Descartes and the Radius of the Rainbow |journal=Isis |year=1952 |volume=43 |issue=2 |pages=95–98 |doi=10.1086/349399}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gedzelman |first=Stanley David |title=Did Kepler's Supplement to Witelo Inspire Descartes' Theory of the Rainbow? |journal=Bulletin of the American Meteorological Society |year=1989 |volume=70 |issue=7 |page=750 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1989BAMS...70..750G |accessdate=2007-06-19 |doi=10.1175/1520-0477(1989)070<0750:DKSTWI>2.0.CO;2}}</ref> ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಬಣ್ಣಗಳ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಬಿಳಿಯ ಬೆಳಕು ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಗಾಜಿನ ಪಟ್ಟಕವು ಬಣ್ಣಗಳ ಒಂದು ಪೂರ್ಣ ರೋಹಿತವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ಐಸಾಕ್‌ ನ್ಯೂಟನ್‌]] ನಿರೂಪಿಸಿದ, ಹಾಗೂ ತನ್ಮೂಲಕ ಬಿಳಿ ಬೆಳಕಿನ ಒಂದು ಮಾರ್ಪಾಡಿನಿಂದ ಬಣ್ಣಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ. ನೀಲಿ ಬೆಳಕಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಬೆಳಕು ವಕ್ರೀಭವನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಅವನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟ; ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಮೊದಲ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿವರಣೆಗೆ ಇದು ನಾಂದಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web|author=O'Connor, J.J.; Robertson, E.F. |date = January 2000|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/history/Biographies/Newton.html |title=Sir Isaac Newton |publisher=University of St. Andrews |accessdate=2007-06-19}}</ref> ನ್ಯೂಟನ್‌ನ ಬೆಳಕಿನ ಕಣವಾದವು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥವಾಗಿತ್ತು. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ಒಂದು ತರಂಗದಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ವ್ಯತಿಕರಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂಬುದನ್ನು ಥಾಮಸ್‌ ಯಂಗ್‌ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಒಂದು ತೃಪ್ತಿದಾಯಕವಾದ ವಿವರಣೆಯು ದೊರಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಂಗ್‌ನ ಕಾರ್ಯವು 1820ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್‌ ಬಿಡ್ಡೆಲ್‌ ಐರಿ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ನೀರಿನ ಸಣ್ಣಹನಿಗಳ ಗಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಲವು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಈತ ವಿವರಿಸಿದ. 1908ರಲ್ಲಿ ಗುಸ್ಟಾವ್‌ ಮೀ ಎಂಬಾತನಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೀ ಸ್ಕ್ಯಾಟರಿಂಗ್‌ ಎಂಬ ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತಾದ ಆಧುನಿಕ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿವರಣೆಗಳು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವಿಕೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಗಳು ಮುಂದುವರಿದು, ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ಗ್ರಹಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ಆಧುನಿಕ ಸ್ಥೂಲ ಅವಲೋಕನವು ನುಸೆನ್‌ಜ್ವೀಗ್‌ನಿಂದ ಒದಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref>ನುಸೆನ್‌ಜ್ವೀಗ್‌, H. ಮೋಸೆಸ್‌, "ದಿ ಥಿಯರಿ ಆಫ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ," ''ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್‌'' ಸಂಪುಟ 236, ಸಂ.4 (1977), 116.</ref> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == === ಪುರಾಣ === [[ಚಿತ್ರ:WhereRainbowRises.jpg|thumb|upright|ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ಅಂತ್ಯ]] {{Main|Rainbows in mythology}} ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ತನ್ನ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮತ್ತು ಸದರಿ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತೊಡಕಿನಿಂದಾಗಿ, ಐತಿಹ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದಂತಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸಿದೆ. [[ಗ್ರೀಕ್ ಪುರಾಣ ಕಥೆ|ಗ್ರೀಕ್‌ ಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದ ನಡುವೆ ಓರ್ವ ದೂತನಿಂದ (ಐರಿಸ್‌) ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಪಥವಾಗಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಚೀನಾದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಎಂಬುದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸೀಳಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ಐದು ವಿಭಿನ್ನ ಬಣ್ಣಗಳ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ನ್ಯೂವಾ ದೇವತೆಯಿಂದ ಅದು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಎಂಬ ವಿವರಣೆಯಿತ್ತು. ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ''ಇಂದ್ರಧನುಷ್‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಂದರೆ ಇದು "[[ಮಿಂಚು]], ಸಿಡಿಲು ಮತ್ತು [[ಮಳೆ]]ಯ ದೇವರಾದ ಇಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲು ([[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]]ಯಲ್ಲಿ ''ಧನುಷ್‌'' ಎಂದರೆ ಬಿಲ್ಲು) ಎಂದರ್ಥ. ಮತ್ತೊಂದು ಭಾರತೀಯ ಪುರಾಣವು ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಎಂಬುದು [[ವಿಷ್ಣು]]ವಿನ ಅವತಾರವಾದ [[ರಾಮ]]ನ ಬಿಲ್ಲು ಆಗಿದೆ. [[ಬಂಗಾಳಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ''ರಾಮ್‌ಧೊನು'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ''ಧೊನು'' (ಧನುಷ್‌) ಎಂದರೆ ಬಿಲ್ಲು ಎಂದರ್ಥ. ಅದೇರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಅರೇಬಿಯಾದ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಅರೇಬಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ''ಕವಾಸ್‌ ಕಜಾಹ್‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು, ಕಜಾಹ್ ದೇವರ ಯುದ್ಧದ ಬಿಲ್ಲಾಗಿದೆ. ನಾರ್ವೆ ದೇಶದ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಬೈಫ್ರಾಸ್ಟ್‌ ಸೇತುವೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರ ನೆಲೆಗಳಾದ ಆಸ್ಗಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ಮಿಡ್ಗಾರ್ಡ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಇದು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಐರ್ಲಂಡಿನ ಲೆಪ್ರಕಾನ್‌ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ತುಂಟ ಭೂತದ ಬಂಗಾರದ ಮಡಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಹಸ್ಯ ಅಡಗುತಾಣವು ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ; ಏಕೆಂದರೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಎಂಬುದು ಒಂದು ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನೋಡುಗನ ತಾಣದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ತುದಿಯೆಡೆಗೆ ನಡೆಯುವಾಗ, ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೆ "ಚಲಿಸುವಂತೆ" ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ (ಒಂದು ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಮಂದಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ಒಂದೇ ಅನುಮೋದನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ). ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವರ್ಣನೆಯು ಗಿಲ್ಗಮೇಶ್‌ನ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: "ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಎಂಬುದು ಮಹಾತಾಯಿ ಇಷ್ತಾರ್‌‌ಳ ರತ್ನಖಚಿತ ಕಂಠಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಈ ಮಹಾನ್‌ ಪ್ರವಾಹದ ದಿನಗಳನ್ನು ತಾನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆತುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಒಂದು ಭರವಸೆಯಾಗಿ ಆ ಹಾರವನ್ನು ಅವಳು ಆಕಾಶದೊಳಗೆ ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತಾಳೆ". (ಗಿಲ್ಗಮೇಶ್‌ನ ಮಹಾಕಾವ್ಯ, ಫಲಕ ಹನ್ನೊಂದು) <blockquote>ಆಮೇಲೆ ಇಷ್ತಾರ್‌ ಆಗಮಿಸಿದಳು. ಅವಳನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಲೆಂದು ಅವಳ ತಂದೆಯಾದ ಅನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದ ಮಹಾನ್‌ ರತ್ನಗಳ ಕಂಠಹಾರವನ್ನು ಅವಳು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು: "ದೇವಲೋಕದ ದೇವರುಗಳೇ, ಈ ರತ್ನಖಚಿತ ಕಂಠಹಾರವು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ನನ್ನ ಕೊರಳಿನಲ್ಲಿ ತೂಗುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ, ನಾನು ಮಹಾನ್‌ ಪ್ರವಾಹದ ಈ ದಿನಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಮರೆತುಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಎನ್‌ಲಿಲ್‌ನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವರುಗಳೂ ಕೊಡುಗೆಗೆಂದು ಬರಲಿ. ಎನ್‌ಲಿಲ್‌ ಬರದಿರಬಹುದು, ಏಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಅವನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಪ್ರವಾಹವು ನನ್ನ ಜನರನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿತು."</blockquote> ಕ್ರೈಸ್ತ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಯೆಹೂದ್ಯರ ಪುರಾಣದ ಅನುಸಾರ, ನೋವಾದ ಪ್ರವಾಹದ ನಂತರ, ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಜೀವವು ಮತ್ತೆಂದಿಗೂ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ನಾಶಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ದೇವರ ಭರವಸೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು (ಸೃಷ್ಟಿಪರ್ವ 9:13–17):<ref>‌''ಹೋಲಿ ಬೈಬಲ್: (ಕಿಂಗ್‌ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಆವೃತ್ತಿ.)'' (2004). ಇಂಟೆಲೆಕ್ಚುಯಲ್‌ ರಿಸರ್ವ್‌, ಇಂಕ್..</ref> <blockquote>ನಾನು ಮೋಡದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ, ಹಾಗೂ ಇದು ನನ್ನ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯೊಂದರ ಸಂಕೇತವೂಂದಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಲಿದೆ. ಮತ್ತು ನಾನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮೋಡವೂಂದನ್ನು ತಂದಾಗ ಇದು ಹಾದು ಹೋಗಲು ಬರುತ್ತದೆ, ಹೀಗಾಗಿ ಮೋಡದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ: ಮತ್ತು, ನನ್ನ ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವರಾಶಿಗಳ ನಡುವಿರುವ ನನ್ನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ನಾನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ; ಜಲರಾಶಿಯು ಇನ್ನೆಂದಿಗೂ ಎಲ್ಲ ಶರೀರಿಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಪ್ರವಾಹವೊಂದರ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲು ಮೋಡದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜೀವರಾಶಿ ಹಾಗೂ ದೇವರ ನಡುವಿನ ಚಿರಂತನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯನ್ನು ನಾನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮತ್ತು ದೇವರು ನೋವಾಗೆ ಹೇಳಿದ, ಇದು ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಸಂಕೇತ; ಇದನ್ನು ನಾನು ನನ್ನ ಹಾಗೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಸಕಲ ಜೀವರಾಶಿಯ ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿರುವೆ.</blockquote> ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಪುರಾಣದ ಸುವರ್ಣಯುಗದಲ್ಲಿ (ಡ್ರೀಮ್‌ಟೈಮ್‌), ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಹಾವು [[ನೀರು|ನೀರಿನ]] ಮೇಲೆ ಅಧಿಪತ್ಯ ನಡೆಸುವ ದೇವತೆಯಾಗಿದೆ. ರಣಾಂಗನೆಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಗರ್ಭಸ್ರಾವಗಳು ಮತ್ತು (ವಿಶೇಷವಾಗಿ) ಚರ್ಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಂಥ ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವ, ಕೇಡುಂಟು ಮಾಡುವ ಅಲೌಕಿಕ ಜೀವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳು ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಧ್ಯ [[ಪೆರು]]ವಿನ ಅಮುಯೆಷಾ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಂದು ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ''ಅಯೊನಾಅಚಾರ್ತನ್‌'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; "ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ನನ್ನ ಚರ್ಮವನ್ನು ಘಾಸಿಗೊಳಿಸಿತು" ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥ. ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಓರ್ವರ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೊಂದು ಇಂಕನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ಜರುಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.<ref>[http://www. sciencedirect.com/ science?_ob=ArticleURL&amp;_udi=B6T8D-4XFPR09-1&amp;_user= 9544096&amp;_ coverDate=01%2F08% 2F2010&amp; _rdoc=1&amp;_fmt=high&amp;_orig=search&amp;_origin=search&amp;_sort=d&amp;_docanchor=&amp;view=c&amp;_searchStrId=1448860523&amp;_rerunOrigin=google&amp;_acct=C000039618&amp;_version=1&amp;_urlVersion=0&amp;_userid=9544096&amp;md5=55d589e8367329b7e92f31a06e4c7021&amp;searchtype=a ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಹರ್ಟ್ಸ್ ಮೈ ಸ್ಕಿನ್‌: ಮೆಡಿಸಿನಲ್‌ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಪ್ಲಾಂಟ್ಸ್‌ ಯೂಸಸ್‌ ಅಮಾಂಗ್‌ ದಿ ಯನೇಶಾ (ಅಮುಯೆಶಾ), ಆನ್‌ ಅಮೆಜೋನಿಯನ್‌ ಪೆರುವಿಯನ್‌ ಎತ್ನಿಕ್‌ ಗ್ರೂಪ್‌]. ಸೆಲೀನ್‌ ವಲಾಡಿಯು, ಜೋಕ್ವಿನಾ ಆಲ್ಬನ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಟಿಲ್ಲೊ, ಮೈಕೇಲ್‌‌ ಸೌವೈನ್‌, ಅಗಸ್ಟೊ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ ಲೋರೇಸ್‌ ಮತ್ತು ಜೆನೆವೀವ್‌ ಬೌರ್ಡಿ. ಜರ್ನಲ್‌ ಆಫ್‌ ಎತ್ನೊಫಾರ್ಮಕಾಲಜಿ. ಸಂಪುಟ 127, ಸಂಚಿಕೆ 1, ಜನವರಿ 8, 2010, ಪುಟಗಳು 175-192</ref><ref>[http://www.amazonpromise.org/index.php?pagename=trad_med ಯುಟಿಲೈಜಿಂಗ್‌ ವೆಸ್ಟರ್ನ್‌ ಅಂಡ್‌ ಟ್ರೆಡಿಷನಲ್‌ ರೆಮಿಡೀಸ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಪೆರುವಿಯನ್‌ ಅಮೆಜಾನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725002007/http://www.amazonpromise.org/index.php?pagename=trad_med |date=2011-07-25 }}. ವೆಬ್‌ಸ್ಟರ್‌, ಪ್ಯಾಟಿ</ref> ನವಯುಗ ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಹಿಂದೂ ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಚಕ್ರದಿಂದ (ಕೆಂಪು) ಏಳನೇ ಚಕ್ರದವರೆಗಿನ (ನೇರಿಳೆ) ಏಳು [[ಚಕ್ರ]]ಗಳನ್ನು ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ. === ಕಲೆ === ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯುತ ಅಂಶಗಳಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಲೆಗಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಇವು ಆಗಾಗ ಒಂದು ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಥವಾ ಸರಣಿಬದ್ಧವಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಆಲ್‌ಬ್ರೆಕ್ಟ್‌ ಡ್ಯೂರರ್‌‌‌ನ ಮೆಲಂಕೋಲಿಯ I). ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ನಿಯತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಜೋಸೆಫ್‌ ಆಂಟನ್‌ ಕೋಚ್‌‌‌ನ ''ನೋವಾ'ಸ್‌ ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ಆಫರಿಂಗ್‌‌'' ). ಟರ್ನರ್‌‌ ಮತ್ತು ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌‌ರಂಥ ರಮ್ಯತಾವಾದಿ ಭೂದೃಶ್ಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರರು, ಬೆಳಕಿನ ಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾನ್‌ಸ್ಟೇಬಲ್‌ನ ಸ್ಯಾಲಿಸ್‌ಬರಿ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್‌ ಫ್ರಂ ದಿ ಮೆಡೋಸ್‌). ಹಾನ್ಸ್‌ ಮೆಮ್ಲಿಂಗ್‌‌, ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್‌‌ ಡೇವಿಡ್‌ ಫ್ರೆಡ್‌ರಿಕ್‌, ಮತ್ತು ಪೀಟರ್‌ ಪಾಲ್‌ ರೂಬೆನ್ಸ್‌ ಮೊದಲಾದವರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. {| style="margin-left:auto;margin-right:auto" | [[ಚಿತ್ರ:John Everett Millais - The Blind Girl, 1854-56.jpg|thumb|150px|ದಿ ಬ್ಲೈಂಡ್‌ ಗರ್ಲ್‌- ಜಾನ್‌ ಎವೆರೆಟ್‌ ಮಿಲಾಯಿಸ್‌ ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ತೈಲಚಿತ್ರ (1856). ಕುರುಡು ಹುಡುಗಿಯು ತನ್ನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದಾದ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಅವಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ವಿಷಾದಗಳಿಗೆ ಒತ್ತುನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.]] | [[ಚಿತ್ರ:Joseph Anton Koch 006.jpg|thumb|375px|ಜೋಸೆಫ್‌ ಆಂಟನ್‌ ಕೋಚ್‌ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ನೋವಾ'ಸ್‌ ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್‌ಆಫರಿಂಗ್‌‌ (ಸುಮಾರು 1803).ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ ನೋವಾ ದೇವರಿಗೆ ಒಂದು ಪೂಜಾವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೇವರು ತನ್ನ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಒಂದು ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ (ಸೃಷ್ಟಿಪರ್ವ 8–9).]] |} === ಸಾಹಿತ್ಯ === ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಉಪಮಾಲಂಕಾರಗಳಿಗೆ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ''ಟು ದಿ ಲೈಟ್‌ಹೌಸ್‌'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಸಾಹಿತ್ಯಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮತಿ ರಾಮ್‌ಸೇಯ ಆಲೋಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಜೀವನದ ನಶ್ವರತೆ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯನ ಮರಣಾಧೀನತೆಯನ್ನು ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವೂಲ್ಫ್ ಎತ್ತಿತೋರಿಸುತ್ತಾಳೆ, :''"ಇಟ್‌ ವಾಸ್‌ ಆಲ್‌ ಆಸ್‌ ಎಫಿಮೆರಲ್‌ ಆಸ್‌ ಎ ರೇನ್‌ಬೋ"'' 1802ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವರ್ಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌‌‌ನ "[[s:My Heart Leaps Up When I Behold|ಮೈ ಹಾರ್ಟ್‌ ಲೀಪ್ಸ್‌ ಅಪ್‌ ವೆನ್‌ ಐ ಬಿಹೋಲ್ಡ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ]]" ಎಂಬ ಕವಿತೆಯು ಹೀಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ: :''ಮೈ ಹಾರ್ಟ್‌ ಲೀಪ್ಸ್‌ ಅಪ್‌ ವೆನ್‌ ಐ ಬಿಹೋಲ್ಡ್‌'' ::''ಎ ರೇನ್‌ಬೋ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಕೈ:'' ::''ಸೋ ವಾಸ್‌ ಇಟ್‌ ವೆನ್‌ ಮೈ ಲೈಫ್‌ ಬಿಗ್ಯಾನ್‌;'' :::''ಸೋ ಈಸ್‌ ಇಟ್‌ ನೌ ಐ ಆಮ್‌ ಎ ಮ್ಯಾನ್‌;'' ::::''ಸೋ ಬಿ ಇಟ್‌ ವೆನ್‌ ಐ ಶಲ್ ಗ್ರೋ ಓಲ್ಡ್‌‌,'' :::::''ಆರ್‌ ಲೆಟ್‌ ಮಿ ಡೈ'' !...'''' [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ನ್ಯೂಟನ್ನನ]] ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ವಿಘಟನೆಯು ಜಾನ್‌ ಕೀಟ್ಸ್‌‌‌ನನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅವನು ಈ ಕುರಿತಾಗಿ 1820ರಲ್ಲಿ ಬಂದ "[[s:Lamia|ಲಮಿಯಾ]]" ಎಂಬ ತನ್ನ ಕವಿತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷಾದಿಸಲು ಅದು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ: :''ಡು ನಾಟ್‌ ಆಲ್‌ ಚಾರ್ಮ್ಸ್‌ ಫ್ಲೈ'' ::''ಅಟ್‌ ದಿ ಮಿಯರ್‌ ಟಚ್‌ ಆಫ್‌ ಕೋಲ್ಡ್‌ ಫಿಲಾಸಫಿ?'' :::''ದೇರ್‌ ವಾಸ್‌ ಆನ್‌ ಆಫುಲ್‌ ರೇನ್‌ಬೋ ಒನ್ಸ್‌ ಇನ್‌ ಹೆವನ್‌:'' ::::''ವೀ ನೋ ಹರ್‌ ವೂಫ್‌, ಹರ್‌ ಟೆಕ್ಸ್‌ಚರ್‌; ಷೀ ಈಸ್‌ ಗಿವನ್‌'' :::::''ಇನ್‌ ದಿ ಡಲ್‌ ಕೆಟಲಾಗ್‌ ಆಫ್‌ ಕಾಮನ್‌ ಥಿಂಗ್ಸ್‌.'' ::::::''ಫಿಲಾಸಫಿ ವಿಲ್‌ ಕ್ಲಿಪ್‌ ಆನ್‌ ಏಂಜಲ್‌'ಸ್‌ ವಿಂಗ್ಸ್‌,'' :::::::''ಕಾನ್‌ಕರ್‌ ಆಲ್‌ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್‌ ಬೈ ರೂಲ್‌ ಅಂಡ್‌ ಲೈನ್‌,'' ::::::::''ಎಂಪ್ಟಿ ದಿ ಹಾಂಟೆಡ್‌ ಏರ್‌, ಅಂಡ್‌ ಗ್ನಾಮ್ಡ್‌ ಮೈನ್‌ –'' :::::::::''ಅನ್‌ವೀವ್‌ ಎ ರೇನ್‌ಬೋ'' ರಿಚರ್ಡ್‌ ಡಾಕಿನ್ಸ್‌ ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ನಿಲುವು ತಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ''ಅನ್‌ವೀವಿಂಗ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ: ಸೈನ್ಸ್‌, ಡೆಲ್ಯೂಷನ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಅಪಟೈಟ್‌ ಫಾರ್‌ ವಂಡರ್‌'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದ ಕುರಿತಾಗಿ ಅವನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾನೆ:<blockquote>"ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಪಟ್ಟಕದಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ಬಣ್ಣಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತಗ್ಗಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಕಾವ್ಯವನ್ನು [[ಸರ್ ಐಸಾಕ್ ನ್ಯೂಟನ್|ನ್ಯೂಟನ್‌]] ನಾಶಪಡಿಸಿದ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಕೀಟ್ಸ್‌‌‌ನಿಂದ ನನ್ನ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ. ಕೀಟ್ಸ್‌ ತೀರಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಪ್ಪು ಎಸಗಿರುವುದು ಅಸಂಭವ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ನೋಟವೂಂದರಿಂದ ವಿರುದ್ಧ ತೀರ್ಮಾನದೆಡೆಗೆ ಯಾರೆಲ್ಲಾ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೋ ಅವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶ. ವಿಜ್ಞಾನವು ಮಹಾನ್‌ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿರಲೇಬೇಕಾಗಿದೆ.</blockquote> === ಸಂಗೀತ === * ''ದಿ ವಿಜರ್ಡ್‌ ಆಫ್‌ ಓಜ್‌'' ಚಲನಚಿತ್ರದ "ಓವರ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ" ಎಂಬ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಸ್ಥಳದ ಕುರಿತಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಾದ ಡೊರೊಥಿ ಗೇಲ್‌ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ; ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚವು ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. * ಕೆರ್ಮಿಟ್‌ ಎಂಬ ಕಪ್ಪೆಯಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಡುವ ಹಾಡು ಎಂಬುದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ "ರೇನ್‌ಬೋ ಕನೆಕ್ಷನ್‌" ಎಂಬ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ, ಮಳೆಬಿಲ್ಲೊಂದರ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಯಕೆಯ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾಗಿದೆ; ಒಂದು ಸ್ವಪ್ನವಸ್ತುವಾಗಿ, ಅಥವಾ ಭರವಸೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಹಾಗೆ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. * ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಹಾಡಿರುವ "ಎಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ" ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಕುರಿತಾಗಿ ಗಾಯಕಿಯು ಹಾಡುತ್ತಾಳೆ; ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತಾನು ಹೇಗಿರುತ್ತೇನೆ, ತನ್ನ ಮಾಜಿ-ಸಂಗಾತಿಯು ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ ತನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡಬಹುದು ಎಂಬ ಭಾವಗಳು ಈ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. * ಎಂಡ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಎಂಬುದೊಂದು ಸಂಗೀತವನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ರಂಗನಾಟಕವಾಗಿದ್ದು (ಅಥವಾ ಸಾಂಗೀತಕ ನಾಟಕ), ಪೀಟರ್‌ ಕ್ವಿಲ್ಟರ್‌ ಇದರ ಕರ್ತೃವಾಗಿದ್ದಾನೆ. * ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಉರೈ ಹೀಪ್‌ ಎಂಬಾತನ "ರೇನ್‌ಬೋ ಡೆಮನ್‌" ಹಾಡು ಮತ್ತು ರೇನ್‌ಬೋ ಎಂಬ ತಂಡ ಸೇರಿವೆ. * "ಐ ಕೆನ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ಎ ರೇನ್‌ಬೋ" ಎಂಬುದು ಅರ್ಥರ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ನಿಂದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮಕ್ಕಳ ಶ್ರೇಷ್ಠಗೀತೆಯಾಗಿದೆ; ಹಾಡಿನ ಹೆಸರು ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಬಣ್ಣಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿಲ್ಲ. * ರೋನೀ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಡಿಯೋ ಎಂಬಾತ ತನ್ನ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಒಂದು ಆವರ್ತಕ ಅಂಶವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ; ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ, ರಿಚೀ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್‌‌‌ನ ರೇನ್‌ಬೋ ವಾದ್ಯವೃಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದಾಗ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವುಗಳ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ, ಕ್ಯಾಚ್‌ ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ, ರೇನ್‌ಬೋ ಐಸ್‌ ಮತ್ತು ಡಿಯೋ ಹಾಡಾದ ರೇನ್‌ಬೋ ಇನ್‌ ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌. === ಧ್ವಜಗಳು === {{Main|Rainbow flag}} ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಧ್ವಜಗಳು ಹೊಸ ಯುಗವೂಂದರ, ಭರವಸೆಯ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಯ ಒಂದು ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶತ ಶತಮಾನಗಳಿಂದಲೂ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಧ್ವಜಗಳು ಅನೇಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: 16ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಜರ್ಮನ್‌ ಕೃಷಿಕರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ಆಂದೋಲನದ ಒಂದು ಸಂಕೇತವಾಗಿ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪೆರು]] ಮತ್ತು [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ<ref name="fotw">{{cite web|url=http://flagspot.net/flags/xi.html |title=Flagspot.net |publisher=Flagspot.net |date= |accessdate=2010-10-16}}</ref> ತವಾಂಟಿನ್‌ ಸುಯು, ಅಥವಾ ಇಂಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ; ಯೆಹೂದಿಗಳ ಸ್ವಯಮಾಧಿಕಾರದ ಒಬ್ಲಾಸ್ಟ್‌‌‌ನಿಂದ; 1920ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತಿರುವ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ್ಜೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು; ಮತ್ತು 1970ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಹಾಗೂ LGBT ಸಾಮಾಜಿಕ ಆಂದೋಲನಗಳ ಒಂದು ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇದು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="Rainbow">{{Cite journal |url=http://www.cs.cmu.edu/afs/cs.cmu.edu/user/scotts/bulgarians/rainbow-flag.html |title=The Rainbow Flag |accessdate=2007-08-21}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://metroweekly.com/feature/?ak=3031 |title=Pride-Flyin' Flag: Rainbow-flag founder marks 30-years anniversary |work=Metro Weekly | location = Washington DC |author=Gilbert Baker |date=October 18, 2007 |accessdate=2008-03-13}}</ref> ==ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯರಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು== #'''ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾ'''ದ ಅರವಕರು ನಂಬುವಂತೆ ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆದ್ದ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಅದೃಷ್ಟದ ಸಂಕೇತ. #'''ಮಲಯ'''ದ ಸೆಮಿಂಗ್ ಜನರ ಪ್ರಕಾರ-ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಲ್ಲ ಅನಾರೋಗ್ಯಕಾರಿಯಾದುವು. #'''ಯೂರೋಪಿ'''ನಲ್ಲಿರುವ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನ ಕೆಳಗೆ ಹಾಯುವ ಪುರುಷನು ಮಹಿಳೆಯಾಗಿಯೂ, ಮಹಿಳೆಯೂ ಪುರುಷನಾಗಿಯೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ. #'''ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ'''ದ ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಕಟಾವ ಇಂಡಿಯನ್ನರು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಸತ್ತವರ ಸಂಚಾರಕ್ಕಿರುವ ದಾರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ. #'''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ'''ದ ಮೂಲ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಪಶ್ಚಮ ಆಫ್ರಿಕಾದ ದಹೋಮೀನ್ಸ್, ಪರ್ಷಿಯನ್ನರಿಗೆ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲೆಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹಾವಿದ್ದಂತೆ. #'''ಟೈಮಿಸ್ಕೇಮಿಂಗ್''', ಆಲ್ಗೋಂಕ್ವಿನ್ನರು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ನೀರಿನಿಂದ ರೂಪಿತವಾದದ್ದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. #'''ಆಗ್ನೇಯ ಭಾಗದ ಯೂಚಿ''' ಜನರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. #'''ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ'''ದ ಬುಡಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿನೆಡೆಗೆ ಕೈ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದರೆ ಕೆಡಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. #'''ದಹೋಮ''' ನಿಗ್ರೋಗಳ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ ಅಗಾಧ ಗಾತ್ರದ, ಬಾಯಲ್ಲಿ ಬಾಲವಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಸರ್ಪವೂಂದು ಭೂಮಂಡಲವನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. == ಕಾಮನ ಬಿಲ್ಲಿನ ಬಗೆಗಿರುವ ನಂಬಿಕೆಗಳು== # ಮುಂಜಾನೆ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಗೋಚರಿಸಿದರೆ ನಾವಿಕರು ಜಾಗೃತರಾಗಿ, ಮುದಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. # ಗಾಳಿ ಬೀಸುವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಕಂಡರೆ ಆ ದಿನ ಪ್ರತಿಕೂಲ ವಾತಾವರಣ ಇರುತ್ತದೆ. # ಬಿರುಗಾಳಿ ಬೀಸಿದ ನಂತರ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಕಾಣಿಸಿದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ಮಳೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. # ಜೋಡಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲುಗಳು ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. # ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಒಳ್ಳೆಯ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. # ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ನೆಲ ಮುಟ್ಟುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅದೃಷ್ಟದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. # ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಭೂ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾಡುವ ಕಡೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುತ್ತದೆ. # ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಂತೆ ಬಡವರಿಗೆ ಕನಸಾದರೆ ಅವರು ಐಶ್ವರ್ಯವಂತರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಐಶ್ವರ್ಯವಂತರು ಬಡವರಾಗುತ್ತಾರೆ. ==ಇತರ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು== # ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಕಾರ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಪೂಜಾರ್ಹವಾದುದು. # ಇರಾನಿನ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲನ್ನು ರುಸ್ತುಮನ ಬಿಲ್ಲು-ಬಾಣವೆಂದೂ, ಆಲಿಯ ಖಡ್ಗವೆಂದೂ, ಮಾಂತ್ರಿಕ ಪರ್ವತ ಖಾಫ್ ನ ಚಿತ್ರವೆಂದೂ ಗುರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ. # ಕ್ರೆಸ್ತರಿಗೆ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ವಿಸ್ಮಯದ, ಜಾಗೃತಿಯ ಸಂಕೇತ. # ವಾಯುವ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಜನರು ಕಾಮನಬಿಲ್ಲನ್ನು 'ಕಲ್ಸೇರು' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳು == ಬಣ್ಣಗಳ ಒಂದು ಅಖಂಡವಾಗಿರುವ ರೋಹಿತವನ್ನು ಒಂದು ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ- ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ "ಪಟ್ಟಿಗಳು" ಇಲ್ಲ. ಇದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ವಿಚ್ಛಿನ್ನತೆಯು ಮಾನವ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ದ್ಯುತಿ ವರ್ಣದ್ರವ್ಯಗಳ ಒಂದು ಕಲಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿನ ನಮ್ಮ ದ್ಯುತಿಗ್ರಾಹಿ ಫಲಿತಗಳ ನರದ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಮಾನವ ಬಣ್ಣ ಗ್ರಾಹಿಗಳ ಗರಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದರಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕೊಂಚಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಂಧತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಬಣ್ಣಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣದಾದ ರಾಶಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಈ ಕೆಳಗೆ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳು, ಬಣ್ಣವನ್ನು ನೋಡುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎಲ್ಲೆಡೆಯಲ್ಲಿನ <ref>ಬರ್ಲಿನ್‌, B. ಮತ್ತು ಕೇ, P., ''[[Basic Color Terms: Their Universality and Evolution]]'', ಬರ್ಕ್‌ಲಿ: ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್‌ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ಪ್ರೆಸ್‌, 1969.</ref> ಮಾನವರು ಮಳೆಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹೇಗೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನ್ಯೂಟನ್‌ ಮೂಲತಃ (1672) ಕೇವಲ ''ಐದು'' ಪ್ರಧಾನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಹೆಸರಿಸಿದ: ಕೆಂಪು, ಹಳದಿ, ಹಸಿರು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ನೇರಿಳೆ ಇವೇ ಆ ಐದು ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆತ ಕಿತ್ತಳೆ ಮತ್ತು ಊದಾನೀಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಸಾಂಗೀತಕ ಸ್ವರ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದರಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸ್ತಾರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಏಳು ಬಣ್ಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ.<ref>{{cite web |url=http://www1.umn.edu/ships/updates/newton1.htm |title=Umn.edu |publisher=Umn.edu |date= |accessdate=2010-10-16 |archive-date=2014-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929225102/http://www1.umn.edu/ships/updates/newton1.htm |url-status=dead }}</ref> ಕೆಂಪು:{{color box|#ff0000}}. ಕಿತ್ತಳೆ:{{color box|#ff8000}}. ಹಳದಿ:{{color box|#ffff00}}. ಹಸಿರು:{{color box|#00ff00}}. ನೀಲಿ:{{color box|#0000ff}}. ಊದಾನೀಲಿ:{{color box|#6600ff}}. ನೇರಿಳೆ:{{color box|#8000ff}}. == ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು == * ಸುತ್ತು ಸಮತಲವಾದ ಚಾಪ * ಸುತ್ತುಖಮಧ್ಯದ ಚಾಪ * ದಟ್ಟಮಂಜಿನ ಬಿಲ್ಲು * ಪ್ರಭಾಮಂಡಲ * ತೇಜೋಮಂಡಲ * ಸಾಬೂನು ಗುಳ್ಳೆಗಳಲ್ಲಿನ ವರ್ಣವೈವಿಧ್ಯದ ಬಣ್ಣಗಳು * [[ಸೋಮಚಾಪ|ಚಂದ್ರನ ಬಿಲ್ಲು]] * ಸೂರ್ಯಾಭಾಸ == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|colwidth=30em}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == * {{Cite book|first=Robert |last=Greenler |year=1980 |title=Rainbows, Halos, and Glories |url=https://archive.org/details/trent_0116301347716 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=0195218337}} * {{Cite book|author=Lee, Raymond L. and Alastair B. Fraser |year=2001 |title=The Rainbow Bridge: Rainbows in Art, Myth and Science |url=https://archive.org/details/rainbowbridgerai0000leer |publisher=[[Pennsylvania State University Press]] and [[SPIE Press]] |location=New York |isbn=0-271-01977-8}} * {{Cite book|author=Lynch, David K.; Livingston, William |year=2001 |title=Color and Light in Nature |edition=2nd |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-77504-3}} * {{Cite book|author=Minnaert, Marcel G.J. |coauthors=Lynch, David K.; Livingston, William |year=1993 |title=Light and Color in the Outdoors |url=https://archive.org/details/lightcolorinoutd0000minn |publisher=[[Springer-Verlag]] |isbn=0-387-97935-2}} * {{Cite book|author=Minnaert, Marcel G.J. |coauthors=Lynch, David K.; Livingston, William |year=1973 |title=The Nature of Light and Color in the Open Air |publisher=[[Dover Publications]] |isbn=0-486-20196-1}} * {{Cite book|author=Naylor, John |coauthors=Lynch, David K.; Livingston, William |year=2002 |title=Out of the Blue: A 24-Hour Skywatcher's Guide |url=https://archive.org/details/outofblue24hours0000nayl |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-80925-8}} * {{Cite book|first=Carl B. |last=Boyer |year=1987 |title=The Rainbow, From Myth to Mathematics |url=https://archive.org/details/rainbowfrommytht0000boye_m5y5 |publisher=[[Princeton University Press]] |isbn=0-691-08457-2}} * ಗ್ರಹಾಂ, ಲೇನಿಯರ್‌‌ F. (ಸಂಪಾದಕ) ''ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಬುಕ್‌'' ಬರ್ಕ್‌ಲಿ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ: ಶಂಭಾಲಾ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ದಿ ಫೈನ್‌ ಆರ್ಟ್ಸ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಯಾನ್‌ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ (1976) (1976ರ ಬೇಸಿಗೆ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನವಾದ ''ದಿ ರೇನ್‌ಬೋ ಆರ್ಟ್‌ ಷೋ'' ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವರೂಪ ಕೈಪಿಡಿ; ಈ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಡಿ ಯಂಗ್‌ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತಾದರೂ ಇತರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಏಳು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗವೂ ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.) * {{Cite book|first=Ul |last=De Rico |year=1978 |title=The Rainbow Goblins |publisher=[[Thames & Hudson]] |isbn=0-500-27759-1}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Wikiquote|Rainbows}} {{Commons}} * [http://cmhas.wikispaces.com/Atmospheric_Phenomena ಕ್ರೇಫೋರ್ಡ್‌ ಮ್ಯಾನರ್‌ ಹೌಸ್‌ ಅಸ್ಟ್ರೋನಾಮಿಕಲ್‌ ಸೊಸೈಟಿಯಿಂದ ಪಡೆದ ಬಿಂಬಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090807174945/http://cmhas.wikispaces.com/Atmospheric_Phenomena |date=2009-08-07 }} * [http://eo.ucar.edu/rainbows/ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್‌ ಅಟ್ಮಾಸ್ಫಿಯರಿಕ್‌ ರಿಸರ್ಚ್‌, ಎಬೌಟ್‌ ರೇನ್‌ಬೋಸ್‌] * [http://www.jal.cc.il.us/~mikolajsawicki/rainbows.htm ಸೂಪರ್‌ನ್ಯೂಮರರಿ ಅಂಡ್‌ ಮಲ್ಟಿಪಲ್‌ ರೇನ್‌ಬೋಸ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060103070115/http://www.jal.cc.il.us/~mikolajsawicki/rainbows.htm |date=2006-01-03 }} * [http://eo.ucar.edu/rainbows/ ಎಬೌಟ್‌ ರೇನ್‌ಬೋಸ್‌] * [http://www.life.com/image/first/in-gallery/22535/incredible-rainbows-worldwide ಇನ್‌ಕ್ರೆಡಿಬಲ್‌ ರೇನ್‌ಬೋಸ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌ವೈಡ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100816053228/http://www.life.com/image/first/in-gallery/22535/incredible-rainbows-worldwide |date=2010-08-16 }} - ''ಲೈಫ್‌ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌‌‌'' ನಿಂದ ಪಡೆದ ಚಿತ್ರಫಲಕ ಪ್ರದರ್ಶನ * [http://www.phy.ntnu.edu.tw/ntnujava/viewtopic.php?t=61 ಇಂಟರಾಕ್ಟಿವ್‌ ಸಿಮ್ಯುಲೇಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಲೈಟ್‌ ರಿಫ್ರಾಕ್ಷನ್‌ ಇನ್‌ ಎ ಟ್ರಾಪ್‌ (ಜಾವಾ ಆಪ್ಲೆಟ್‌)] * [http://www.missouriskies.org/rainbow/february_rainbow_2006.html ಎಲಾಮ್‌ ಬೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ (ಮೆಕ್‌ಫಾಲ್‌, ಮಿಸ್ಸೌರಿ) ನಯನ ಮನೋಹರ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು] * [http://mitworld.mit.edu/video/33/ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಳೆಬಿಲ್ಲು ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ಕುರಿತಾದ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಲೆವಿನ್‌ನ ಚರ್ಚೆ] * [http://www.straightdope.com/mailbag/mdoublerainbows.html ಜೋಡಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ''ಸ್ಟ್ರೈಟ್‌ ಡೋಪ್‌'' ] * [http://sciencedude.freedomblogging.com/2009/02/08/rare-photo-of-the-end-of-the-rainbow ಮಳೆಬಿಲ್ಲಿನ 'ಅಂತ್ಯ'ದ ಅಪರೂಪದ ಚಿತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211182930/http://sciencedude.freedomblogging.com/2009/02/08/rare-photo-of-the-end-of-the-rainbow |date=2009-02-11 }} * [http://www.grad.ucl.ac.uk/comp/2007-2008/research/gallery/index.pht?entryID=183 ಅವರೋಹಿತ ಸೋಸುಗ ಮತ್ತು ಅತಿನೇರಿಳೆ ಸೋಸುಗದ ಮೂಲಕ ಕಂಡ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110718165204/http://www.grad.ucl.ac.uk/comp/2007-2008/research/gallery/index.pht?entryID=183 |date=2011-07-18 }} * [https://www.youtube.com/watch?v=OQSNhk5ICTI ಅಪರೂಪದ ಜೋಡಿ ಮಳೆಬಿಲ್ಲು (ವಿಡಿಯೋ)] * [http://www.atoptics.co.uk/ ''Atmospheric Optics'' - ಲೆಸ್‌ ಕೌಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ** [http://www.atoptics.co.uk/bows.htm "ಅಡ್ಡಹಾಯುವ ಬಿಲ್ಲುಗಳು, ಕೆಂಪು ಬಿಲ್ಲುಗಳು, ಜೋಡಿಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಬಿಲ್ಲುಗಳು, ವರ್ಣರಂಜಿತ ಅಂಚುಗಳು, ಗಾಢ ಪಟ್ಟಿಗಳು, ಅರೆಗಳು" ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಬಿಲ್ಲುಗಳ ವಿವರಣೆ.] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಾತಾವರಣದ ದೃಗ್ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅದೃಷ್ಟದ ಸಂಕೇತಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪರಿಸರ]] [[ವರ್ಗ:ಹವಾಮಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಪವನಶಾಸ್ತ್ರ]] kq7c385i1q82zutfr31l1rmfti69plx 0 30748 1431908 1355040 2026-10-13T08:55:28Z Santhosh Goveas 102329 /* ಊಪಯೋಗಗಳು */ 1431908 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{taxobox | name = Coscinium fenestratum | image = Coscinium fenestratum.jpg | image_width = | image_caption = Illustration of plant parts from ''Coscinium fenestratum'' (1852). | regnum = Plantae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Menispermaceae]] |genus = ''[[Coscinium]]'' |species = '''''C. fenestratum''''' |binomial = ''Coscinium fenestratum'' |binomial_authority = (Goetgh.) Colebr |synonyms= ''Coscinium maingayi'' <small>Pierre</small><ref>[http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2739895 ''Coscinium fenestratum'' (Goetgh.) Colebr.] The Plant List (2013). Version 1.1</ref><br/> ''Coscinium miosepalum'' <small>Diels </small><br/> ''Coscinium peltatum'' <small>Merr. </small><br/> ''Coscinium usitatum'' <small>Pierre</small><br/> ''Coscinium wallichianum'' <small>Miers</small><br/> ''Coscinium wightianum'' <small>Miers ex Diels</small> }} [[ಚಿತ್ರ:ಬಳ್ಳಿ_ಅರಶಿನ.jpg|thumb|right|250px]] [[ಚಿತ್ರ:ಬಳ್ಳಿ_ಅರಶಿನ_Section.jpg|thumb|right|250px]] ಬಳ್ಳಿ ಅರಶಿನ (Coscinium fenestratum) ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ. ಈ ಗಿಡವು ಕೊಸೆನಿಯಮ್ ಫ಼ೆನೆಸ್ಟ್ರೆಟಮ್ ಕೊಲೆಬ್ರ್ [[:en:Coscinium fenestratum|Coscinium Fenestratum Colebr]] ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮಧುಪರ್ಣಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ .ದ್ವಿದಳ ಸಸ್ಯವಾದ ಇದರ ಎಲೆ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸಿದರೂ, ಇದರ ಮೇಲೈ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯಷ್ಟು ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲದೇ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡದು. ಎಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹೊಳಪು. ಚಿಗುರಿನ ಬಣ್ಣವೂ ಬೆಳ್ಳಿಯದ್ದೇ. ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೀಜದಿಂದ. ಗಾಢ ಅರಶಿನ ಬಣ್ಣದ ಇದರ ಕಾಂಡದ ರುಚಿ ಕಹಿ. ಈ ಬಳ್ಳಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಧಾನ. ==ಭಾರತದ ಹೆಸರುಗಳು== *[[ಹಿಂದಿ]] - ಝಾರಿಹಲ್ದಿ *[[ಬಂಗಾಳಿ]] - ಹಲ್ದಿಗಾಚ್ *[[ಮರಾಠಿ]] - ವೆನಿವೇಲ್ *[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] - ದಾರುಹರಿದ್ರ *[[ತಮಿಳು]] - ಮರಮಂಜಲಿ *[[ತೆಲುಗು]] - ಮನುಪಸುಪು ==ಪ್ರಸಾರಣ== ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮಖಘಟ್ಟ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ==ಸಸ್ಯ ವರ್ಣನೆ== ಇದು ಹಳದಿ ತೊಗಟೆಯುಳ್ಳ, ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬುವ ಗಿಡ. ಸಸಿಯಾಗಿರುವಾಗ ರೋಮಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆ ಚರ್ಮದಂತೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗ ನಯವಾಗಿ, ಕೆಳಭಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ರೋಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ೫ ರಿಂದ ೭ ನರಗಳು ಇವೆ. ತುದಿಯು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಶಿಖೆಯನ್ನುಳ್ಳ [[ಹೂವು|ಹೂವುಗಳು]] ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಔಷಧಿಯ ಗಿಡಗಳು, ಎಸ್. ಕೆ. ಚೈನ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಇಂಡಿಯಾ, ೧೮೯೮, ಪುಟ ೫೮</ref> ==ಮೂಲಿಕೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯಗುಣ== ಒಣಗಿದ ಕಾಂಡದ [[ದ್ರವ್ಯ|ದ್ರವ್ಯದ]] ಹೆಸರು ಬೆರ್ ಬೆರಿನ್. [[ಜ್ವರ]], ನಿಶ್ಯಕ್ತತೆ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಕೆಲವು ಅಜೀರ್ಣ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೊರಲೇಪನವಾಗಿ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದ ಬೇರು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಊಪಯೋಗಗಳು== [[ಕಾಂಡ]]ವು ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಅರಶಿನದೊಂದಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References/> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] 76vfkzthhr7zvx5mxvrosgc1i9pb4y4 1431909 1431908 2026-10-13T08:58:16Z Santhosh Goveas 102329 1431909 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{taxobox | name = Coscinium fenestratum | image = Coscinium fenestratum.jpg | image_width = | image_caption = Illustration of plant parts from ''Coscinium fenestratum'' (1852). | regnum = Plantae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots | ordo = [[Ranunculales]] | familia = [[Menispermaceae]] |genus = ''[[Coscinium]]'' |species = '''''C. fenestratum''''' |binomial = ''Coscinium fenestratum'' |binomial_authority = (Goetgh.) Colebr |synonyms= ''Coscinium maingayi'' <small>Pierre</small><ref>[http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2739895 ''Coscinium fenestratum'' (Goetgh.) Colebr.] The Plant List (2013). Version 1.1</ref><br/> ''Coscinium miosepalum'' <small>Diels </small><br/> ''Coscinium peltatum'' <small>Merr. </small><br/> ''Coscinium usitatum'' <small>Pierre</small><br/> ''Coscinium wallichianum'' <small>Miers</small><br/> ''Coscinium wightianum'' <small>Miers ex Diels</small> }} [[ಚಿತ್ರ:ಬಳ್ಳಿ_ಅರಶಿನ.jpg|thumb|right|250px]] [[ಚಿತ್ರ:ಬಳ್ಳಿ_ಅರಶಿನ_Section.jpg|thumb|right|250px]] ಬಳ್ಳಿ ಅರಶಿನ (Coscinium fenestratum) ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯ ಸಂಪನ್ಮೂಲ. ಈ ಗಿಡವು ಕೊಸೆನಿಯಮ್ ಫ಼ೆನೆಸ್ಟ್ರೆಟಮ್ ಕೊಲೆಬ್ರ್ [[:en:Coscinium fenestratum|Coscinium Fenestratum Colebr]] ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮಧುಪರ್ಣಿ ಸಸ್ಯವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿದೆ .ದ್ವಿದಳ ಸಸ್ಯವಾದ ಇದರ ಎಲೆ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸಿದರೂ, ಇದರ ಮೇಲೈ ವೀಳ್ಯದೆಲೆಯಷ್ಟು ನುಣುಪಾಗಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲದೇ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ದೊಡ್ಡದು. ಎಲೆಯ ಹಿಂಭಾಗ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಹೊಳಪು. ಚಿಗುರಿನ ಬಣ್ಣವೂ ಬೆಳ್ಳಿಯದ್ದೇ. ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಬೀಜದಿಂದ. ಗಾಢ ಅರಶಿನ ಬಣ್ಣದ ಇದರ ಕಾಂಡದ ರುಚಿ ಕಹಿ. ಈ ಬಳ್ಳಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ನಿಧಾನ. ==ಭಾರತದ ಹೆಸರುಗಳು== *[[ಹಿಂದಿ]] - ಝಾರಿಹಲ್ದಿ *[[ಬಂಗಾಳಿ]] - ಹಲ್ದಿಗಾಚ್ *[[ಮರಾಠಿ]] - ವೆನಿವೇಲ್ *[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] - ದಾರುಹರಿದ್ರ *[[ತಮಿಳು]] - ಮರಮಂಜಲಿ *[[ತೆಲುಗು]] - ಮನುಪಸುಪು ==ಪ್ರಸಾರಣ== ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು|ಪಶ್ಚಿಮಖಘಟ್ಟ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ==ಸಸ್ಯ ವರ್ಣನೆ== ಇದು ಹಳದಿ ತೊಗಟೆಯುಳ್ಳ, ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬುವ ಗಿಡ. ಸಸಿಯಾಗಿರುವಾಗ ರೋಮಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆ ಚರ್ಮದಂತೆ, ಮೇಲ್ಭಾಗ ನಯವಾಗಿ, ಕೆಳಭಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ರೋಮಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ೫ ರಿಂದ ೭ ನರಗಳು ಇವೆ. ತುದಿಯು ಸಣ್ಣದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಶಿಖೆಯನ್ನುಳ್ಳ [[ಹೂವು|ಹೂವುಗಳು]] ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref>ಔಷಧಿಯ ಗಿಡಗಳು, ಎಸ್. ಕೆ. ಚೈನ್, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಬುಕ್ ಟ್ರಸ್ಟ್, ಇಂಡಿಯಾ, ೧೮೯೮, ಪುಟ ೫೮</ref> ==ಮೂಲಿಕೆ ಮತ್ತು ದ್ರವ್ಯಗುಣ== ಒಣಗಿದ ಕಾಂಡದ [[ದ್ರವ್ಯ|ದ್ರವ್ಯದ]] ಹೆಸರು ಬೆರ್ ಬೆರಿನ್. [[ಜ್ವರ]], ನಿಶ್ಯಕ್ತತೆ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಕೆಲವು ಅಜೀರ್ಣ [[ರೋಗ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಫಲಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಹೊರಲೇಪನವಾಗಿ ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದ ಬೇರು ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿದೆ. ==ಊಪಯೋಗಗಳು== [[ಕಾಂಡ]]ವು ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾದ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಅರಶಿನದೊಂದಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References/> {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಔಷಧೀಯ ಸಸ್ಯಗಳು]] 77c36etj7cdczgcldbfma99n9pik8su 0 36865 1431912 1346480 2026-10-13T09:12:06Z Santhosh Goveas 102329 1431912 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdiction |type = village |native_name=ಚಿಕ್ಕ ಮಸಳಿ |other_name= |taluk_names=[[ವಿಜಯಪುರ]] |nearest_city=[[ವಿಜಯಪುರ]] |parliament_const=[[ವಿಜಯಪುರ]] |assembly_const=[[ನಾಗಠಾಣ]] |latd = 16.1833 |longd = 75.7000 |state_name=ಕರ್ನಾಟಕ |district=[[ವಿಜಯಪುರ]] |leader_title= |leader_name= |altitude=770 |population_as_of=2011 | population_total= | population_density= |area_magnitude= |area_total= |area_telephone= |postal_code= |vehicle_code_range= KA-28 }} '''ಚಿಕ್ಕ ಮಸಳಿ''' ಗ್ರಾಮವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ವಿಜಯಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಇಂಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಗ್ರಾಮವು ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ 16* 31' 10"x ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ ಮತ್ತು 75* 31' 19" ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>[[ಬೇಸಿಗೆ]]-[[ಚಳಿಗಾಲ]]</big>ದಲ್ಲಿ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ [[ಮಳೆ]]ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 43 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಎಪ್ರೀಲನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C-43&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು * <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C-30&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್. * ಮಳೆ - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * ಗಾಳಿ -ಗಾಳಿ ವೇಗ 18 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ), 19 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಜನಸಂಖ್ಯೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು 2500 ಇದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ 1300 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು 1200 ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ. ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ [[ಜೋಳ]]. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]],[[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. <big>ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ</big>, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣಿ ಬದನೆಯಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೂಲೆಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] ಅಪ್ಪಟ <big>ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ</big> ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಮಹಿಳೆಯರು [[ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ]] ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಧರ್ಮ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಧರ್ಮದ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಭಾಷೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆ [[ಕನ್ನಡ]]. ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಹಿಂದಿ]] ಹಾಗೂ [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ದೇವಾಲಯ== * ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾದೇವಿ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಪಾಂಡುರಂಗ ದೇವಾಲಯ * ಶ್ರೀ ಹಣಮಂತ ದೇವಾಲಯ ==ಮಸೀದಿ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಸಮುದಾಯದ [[ದರ್ಗಾ]] ಹಾಗೂ [[ಮಸೀದಿ]] ಇದೆ. ==ನೀರಾವರಿ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರತಿಶತ 50 ಭಾಗ ಭೂಮಿ ಕಾಲುವೆ, ತೆರದ ಬಾವಿ, ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರಾವರಿ ಇದ್ದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಬ್ಬು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಜೋಳ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ), ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು, ಪಪ್ಪಾಯ, ಅರಿಶಿನ, ನೆಲಕಡಲೆ, ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ), ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ದಾಳಿಂಬೆ, ಗೋಧಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ==ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆ== ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವೇ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೭೫% ಜನರು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೫% ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಉಳಿದ ೮೫% ಭೂಮಿ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ದನಗಳ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ಬೆಳೆ== <big>ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಜೋಳ, ಗೋಧಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ, ಕಡಲೆ, ತೊಗರಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಕಡಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ <big>ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು</big> ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಕಬ್ಬು, ದಾಳಿಂಬೆ, ನಿಂಬೆ, ಮಾವು, ಬಾಳೆ, ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ, ಅರಿಸಿಣ, ಪಪ್ಪಾಯಿ, ಕಲ್ಲಂಗಡಿ, ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ) ಮತ್ತು ಶೇಂಗಾ(ಕಡಲೆಕಾಯಿ) ಇತ್ಯಾದಿ. <big>ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳು</big> ಬದನೆಕಾಯಿ, ಟೊಮ್ಯಾಟೊ, ಹೀರೇಕಾಯಿ, ನುಗ್ಗೆಕಾಯಿ, ಗೆಣಸು, ಗಜ್ಜರಿ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸೌತೆಕಾಯಿ, ಮೊಲಂಗಿ, ಅವರೆಕಾಯಿ, ಪಡವಲಕಾಯಿ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಮೆಂತೆ ಪಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಕೊತಂಬರಿ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಸಸ್ಯ== ಆಲದ ಮರ, ಬೇವಿನ ಮರ, ಜಾಲಿ ಮರ, ಹೈಬ್ರೀಡ್ ಜಾಲಿ ಮರ, ಮಾವಿನ ಮರ ಮತ್ತು ಅರಳಿ ಮರ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಪ್ರಾಣಿ== ತೋಳ, ನರಿ, ಹಾವು, ಮೊಲ, ನವಿಲು, ಬೆಳ್ಳಕ್ಕಿ, ಗುಬ್ಬಿ, ಕಾಗೆ, ಕೋಗಿಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ. ==ಹಬ್ಬ== ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕಾರ ಹುಣ್ಣುಮೆ, ಯುಗಾದಿ, ದಸರಾ, ದೀಪಾವಳಿ, ನಾಗರ ಪಂಚಮಿ, ಉರಸು ಹಾಗೂ ಮೊಹರಮ್ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಶಿಕ್ಷಣ== ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸರಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇದೆ. ==ಸಾಕ್ಷರತೆ== ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು ೬೭%. ಅದರಲ್ಲಿ ೭೫% ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ೫೫% ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಹೊಂದಿದೆ. ==ರಾಜಕೀಯ== ಗ್ರಾಮವು [[ವಿಜಯಪುರ ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ]]ದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. [[ವಿಜಯಪುರ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ]] {{ಬಿಜಾಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಂಡಿ ತಾಲ್ಲೂಕು]] ebygimb4ht5gyzy8nj2lyo3ubftbg4h 0 69572 1431882 613940 2026-10-13T06:42:32Z A826 72368 1431882 wikitext text/x-wiki {{Infobox vachanakaara | name = ಅಕ್ಕಮ್ಮ | image = | caption = | birth_name = ರೇಮಾವ್ವೆ | birth_date = ೧೧೬೦ | birth_place = | death_place = | ankita = ಆಚಾರವೆ ಲಿಂಗವಾದ ರಾಮೇಶ್ವರಲಿಂಗ | occupation = | known_for = ವಚನಗಳು }} {{see also|ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ}} '''ಅಕ್ಕಮ್ಮ''' ('''ರೇಮಾವ್ವೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ವಚನಗಾರ್ತಿ. == ಜೀವನ == ಅಕ್ಕಮ್ಮನವರು ಬಸವಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ವಚನಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವರ ಸುಮಾರು 155 ವಚನಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ.<ref name="zenodo1">{{cite web |title=ಅಕ್ಕಮ್ಯನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ |url=https://zenodo.org/records/21793743 |publisher=Zenodo |accessdate=2026-10-13}}</ref> == ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಅಕ್ಕಮ್ಮನ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ '''ಯಲ್ಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ'''. ಇವರ ವಚನಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು '''ವ್ರತ, ನೇಮ, ಶೀಲ, ಆಚಾರ'''. ಶಕುಂತಲಾ ದುರಗಿಯವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ, ಅಕ್ಕಮ್ಮನ ಅನೇಕ ವಚನಗಳು ಶೀಲವ್ರತ ನೇಮ ಆಚಾರಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="akkamma-journal">{{cite journal |last1=ಮಮತ ಬಿ.ಆರ್. |last2=ಜ್ಯೋತಿಶಂಕರ್ |title=ಅಕ್ಕಮ್ಮನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ |journal=ಅಕ್ಷರಸೂರ್ಯ (AKSHARASURYA) |volume=17 |issue=04 |pages=98–104 |year=2026 |url=http://aksharasurya.com/index.php/latest/article/view/2339 |access-date=2026-10-13}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{kanaja-inline|vachanasahitya/ಅಕ್ಕಮ್ಮನ-ವಚನಗಳು}} spzcu33zrh8i7bcymudba5yp7za5ub5 1431883 1431882 2026-10-13T06:52:24Z A826 72368 1431883 wikitext text/x-wiki {{Infobox vachanakaara | name = ಅಕ್ಕಮ್ಮ | image = | caption = | birth_name = ರೇಮಾವ್ವೆ | birth_date = ೧೧೬೦ | birth_place = | death_place = | ankita = ಆಚಾರವೆ ಲಿಂಗವಾದ ರಾಮೇಶ್ವರಲಿಂಗ | occupation = | known_for = ವಚನಗಳು }} {{Distinguish|ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ}} '''ಅಕ್ಕಮ್ಮ''' ('''ರೇಮಾವ್ವೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ವಚನಗಾರ್ತಿ. == ಜೀವನ == ಅಕ್ಕಮ್ಮನವರು ಬಸವಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ವಚನಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವರ ಸುಮಾರು 155 ವಚನಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ.<ref name="zenodo1">{{cite web |title=ಅಕ್ಕಮ್ಯನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ |url=https://zenodo.org/records/21793743 |publisher=Zenodo |accessdate=2026-10-13}}</ref> == ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಅಕ್ಕಮ್ಮನ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ '''ಯಲ್ಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ'''. ಇವರ ವಚನಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು '''ವ್ರತ, ನೇಮ, ಶೀಲ, ಆಚಾರ'''. ಶಕುಂತಲಾ ದುರಗಿಯವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ, ಅಕ್ಕಮ್ಮನ ಅನೇಕ ವಚನಗಳು ಶೀಲವ್ರತ ನೇಮ ಆಚಾರಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="akkamma-journal">{{cite journal |last1=ಮಮತ ಬಿ.ಆರ್. |last2=ಜ್ಯೋತಿಶಂಕರ್ |title=ಅಕ್ಕಮ್ಮನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ |journal=ಅಕ್ಷರಸೂರ್ಯ (AKSHARASURYA) |volume=17 |issue=04 |pages=98–104 |year=2026 |url=http://aksharasurya.com/index.php/latest/article/view/2339 |access-date=2026-10-13}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{kanaja-inline|vachanasahitya/ಅಕ್ಕಮ್ಮನ-ವಚನಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} td09a78jsykmhyavqy5yzggdyb2v3sm 1431884 1431883 2026-10-13T06:52:41Z A826 72368 added [[Category:ವಚನಕಾರರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431884 wikitext text/x-wiki {{Infobox vachanakaara | name = ಅಕ್ಕಮ್ಮ | image = | caption = | birth_name = ರೇಮಾವ್ವೆ | birth_date = ೧೧೬೦ | birth_place = | death_place = | ankita = ಆಚಾರವೆ ಲಿಂಗವಾದ ರಾಮೇಶ್ವರಲಿಂಗ | occupation = | known_for = ವಚನಗಳು }} {{Distinguish|ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ}} '''ಅಕ್ಕಮ್ಮ''' ('''ರೇಮಾವ್ವೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ) 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ವಚನಗಾರ್ತಿ. == ಜೀವನ == ಅಕ್ಕಮ್ಮನವರು ಬಸವಯುಗದ ಪ್ರಮುಖ ವಚನಗಾರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇವರ ಸುಮಾರು 155 ವಚನಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ.<ref name="zenodo1">{{cite web |title=ಅಕ್ಕಮ್ಯನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ |url=https://zenodo.org/records/21793743 |publisher=Zenodo |accessdate=2026-10-13}}</ref> == ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ == ಅಕ್ಕಮ್ಮನ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತನಾಮ '''ಯಲ್ಲೇಶ್ವರ ಲಿಂಗ'''. ಇವರ ವಚನಗಳ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತು '''ವ್ರತ, ನೇಮ, ಶೀಲ, ಆಚಾರ'''. ಶಕುಂತಲಾ ದುರಗಿಯವರ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದಂತೆ, ಅಕ್ಕಮ್ಮನ ಅನೇಕ ವಚನಗಳು ಶೀಲವ್ರತ ನೇಮ ಆಚಾರಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನ ವಸ್ತುವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="akkamma-journal">{{cite journal |last1=ಮಮತ ಬಿ.ಆರ್. |last2=ಜ್ಯೋತಿಶಂಕರ್ |title=ಅಕ್ಕಮ್ಮನವರ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ: ಒಂದು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ನೋಟ |journal=ಅಕ್ಷರಸೂರ್ಯ (AKSHARASURYA) |volume=17 |issue=04 |pages=98–104 |year=2026 |url=http://aksharasurya.com/index.php/latest/article/view/2339 |access-date=2026-10-13}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{kanaja-inline|vachanasahitya/ಅಕ್ಕಮ್ಮನ-ವಚನಗಳು}} {{ಚುಟುಕು}} [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] nvh41id15881okxzpt6mrehvrl1kojl 0 71400 1431819 1431798 2026-10-12T13:33:06Z A826 72368 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-54690-91|~2026-54690-91]] ([[User talk:~2026-54690-91|talk]]) to last revision by [[User:A826|A826]] 1384640 wikitext text/x-wiki {{Infobox vachanakaara | name = ಸತ್ತಕ್ಕ | birth_date = ೧೧೬೦ | ankita = ಶಂಭುಜಕೇಶ್ವರ | spouse = | known_for = }} =='''ಸತ್ಯಕ್ಕ'''== ಒಬ್ಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸತ್ಯಸಾಧಕಿ. ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರಳಕೊಪ್ಪದ ಬಳಿ ಹಿರೇಜಂಬೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಸಂಸಾರದಿಂದ ದೂರವೇ ಉಳಿಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅವಿವಾಹಿತೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧನೆಗೈದ ಶಿವಶರಣೆ. ತಾನು ಲಂಚ-ವಂಚನೆಗಳಿಗೆ ಕೈಯೊಡ್ಡದವಳೆಂದೂ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಅನ್ಯರ ಒಡವೆ, ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ತನಗೆ ತಾನೇ ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಿ ಕೊಂಡವಳು. [[ಶಿವ]]ನನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ದೈವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವನೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಳು. 'ಏಕೆನಗೆ ಕರುಣಿಸಲೊಲ್ಲದೆ ಕಾಡಿದೆ, ಏಕೆ ಹೇಳು ಎಲೆ ಲಿಂಗವೇ ? ತಾನು ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪೇನು?' ಎಂದು ಶಿವನನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದಾಳೆ. ಈಕೆಯ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತ "ಶಂಭುಜಕೇಶ್ವರ". <poem> ಅರ್ಚನೆ ಪೂಜೆ ನೇಮವಲ್ಲ ಮಂತ್ರ-ತಂತ್ರ ನೇಮವಲ್ಲ ಧೂಪ-ದೀಪದಾರತಿ ನೇಮವಲ್ಲ ಪರಸ್ತೀ-ಪರದೈವಗಳಿಗೆರಗದಿಪ್ಪುದೇ ನೇಮ ಶಂಭುಜಕೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಇವನ್ನು ಕಾಣಿರಣ್ಣಾ! ಇವೇ ನಿತ್ಯನೇಮ </poem> {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಚನಸಂಚಯ ಯೋಜನೆ]] [[ವರ್ಗ:ಲಿಂಗಾಯತ]] bxjx45jhmp2rcdfd1nmiz5t9gng957h 0 71747 1431931 1344274 2026-10-13T10:18:31Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1431931 wikitext text/x-wiki {{ಉಲ್ಲೇಖ}} {{Infobox royalty | title = [[Chakravartin]]<ref name="MajumdarBhavan1951"/><br>[[Pati (title)|Kalingadhipati]] <br>[[Maharaja]] | title_text = | image = | caption = | succession = [[List of rulers of Odisha|Emperor of Kalinga]] | reign = 2nd or 1st century BCE | predecessor = possibly Vriddharaja ({{a.k.a.}} Vudharaja) | successor = Kudepasiri | birth_date = {{circa|2nd century BCE}} | birth_place = [[Kalinga (region)|Kalinga]],(Present day [[Odisha]], [[India]]) | death_date = | consort = yes | spouse = Sindhula of Sampath <ref name="Hermann_2004">{{cite book |author1=Hermann Kulke |author2=Dietmar Rothermund |title=A History of India |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&pg=PA101 |year=2004 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32920-0 |page=101 }}</ref> | issue = Kudepasiri | religion = [[Jainism]] | dynasty = [[Mahameghavahana dynasty|Mahameghavahana]] }} '''ಖಾರವೇಲ'''-ಕ್ರಿ. ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ದೊರೆ. ಈತನದು [[ಚೇದಿ]]ವಂಶ. ಮೇಘವಾಹನ ಈತನ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ([[ಒರಿಸ್ಸ]]) ಬಳಿಯ ಉದಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಎಂಬ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಶಾಸನವಿದೆ. ಈತ [[ಶಾತವಾಹನ]] ಕುಲದ [[ಸಾತಕರ್ಣಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ, [[ವಿದರ್ಭ]]ದ ಭೋಜನನ್ನೂ [[ರಠಿಕ]]ರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದ, [[ಅಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಮಗಧ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ, ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಈತನ ಸಾಧನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಈತ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನಮತಾ]]ವಲಂಬಿ; ಆದರೂ ಅನ್ಯಮತಗಳಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿದ. ಇವನಿಂದ ಸಂಗೀತಾದಿ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕ್ಷೇಮರಾಜ, ವೃದ್ಧರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುರಾಜ, ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಖಾರವೇಲನ ಶಾಸನಗಳು == ಖಾರವೇಲ ಮಹಾರಾಜನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳು ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ಬಳಿಯ [[ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು|ಉದಯಗಿರಿ]]-ಖಂಡಗಿರಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಮತ್ತು ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸನಗಳೂ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಗಳು|ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. ===ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ=== ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ ಮೂರೇಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರ್ಹಂತನ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನೂ (ಶಾಸನವನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ) ಕಳಿಂಗದ ಶ್ರಮಣರ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಖಾರವೇಲನ ಅಗ್ರಮಹಿಷಿ ಮಾಡಿಸಿದಳೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ===ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನ=== [[File:Khandagiri caves2.jpg|thumb|[[Namokar Mantra]] Inscribed at Hathigumpha Inscription by Kharavela c. 20 BCE.]] ಖಾರವೇಲನ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನವು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹದಿನೇಳು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನದ ಪಾಠ ಖಾರವೇಲನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ಮೂವತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ: ಆರ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ, ಚೇದಿರಾಜ ವಂಶವರ್ಧನ, ಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಖಾರವೇಲ (ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ) 15 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಬಾಲಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅನಂತರ ಓದುಬರಹ, ಆಡಳಿತ,ಹಣಕಾಸು, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಸೂಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಮೆರೆದ. ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಕಳಿಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಕಳಿಂಗನಗರದ ಗೋಪುರ, ಪ್ರಾಕಾರ, ನಿವೇಶನ ಇವನ್ನು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುನರುದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿದ. ಎರಡನೆಯ ರಾಜ್ಯಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಸಾತಕರ್ಣಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ತುರಗ ಗಜ ಪದಾತಿ ರಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೃಷ್ಣವೇಣ್ಣಾನದೀ ತಟದ ಅಸಿಕ (ಋಷಿಕ್) ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. [[ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾದ ಖಾರವೇಲ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗೀತ ವಾದ್ಯಾದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಜನರನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿದ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಠಿಕ ಮತ್ತು ಭೋಜಕ ಜನಾಂಗದವರು ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಎರಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ತೋಡಿಸಿದ್ದ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹಾಗೂ ಜನಪದದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಧನಕನಕಾದಿಗಳನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದ. ಏಳನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಟ್ಟದರಸಿ ಅವನ ಶಿಶುವಿನ ತಾಯಾದಳು. ಎಂಟನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗೊರಧಗಿರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಈ ಸುದ್ಧಿ ತಿಳಿದ ಯವನ ರಾಜ ದಿಮಿತ ಮಧುರೆಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕರಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ. ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷ ಮುದ್ರೆಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಜಯವೆಂಬ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಹತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿಗ್ಜಿಜಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪಲಾಯನಗೈದ ವೈರಿರಾಜರುಗಳ ಮಣಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದ ಪೀಥುಂಡವೆಂಬ ನಗರವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾಗಿದ್ದ ತ್ರಮಿರ ದೇಶಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕಿದ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಪಥದ ಅರಸುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಮಗಧದವರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಆ ದೇಶದ ಅರಸು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮಿತ್ರ ತನಗೆ ತಲೆಬಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಕಳಿಂಗದ ಜಿನಬಿಂಬವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಂಗ, ಮಗಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಿರಿಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಗೋಪುರಗಳನ್ನೂ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಜಶಾಲೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನಿಂದ ಮುಕ್ತಮಣಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಗೊಂಡ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ವಿಜಯರಾಜ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣರಿಗಾಗಿ ಕುಮಾರೀ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಸರ್ವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರಕಾರಕನಾದ ಮಹಾವಿಜಯ ಖಾರವೇಲ ಶುಭಘಟನೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ, ಕೇಳುತ್ತ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ಮೆರೆದಿದ್ದ. [[File:Rishabhanatha and ambika, Khandagiri Caves.jpg|thumb|Carvings of Rishabhanatha with long locks of hair and symbol of bull, yakshi ambika from Ambika Gumpha, Khandagiri hill. 11th century CE]] ಹೀಗೆ ರಾಜನೊಬ್ಬನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಹೇಳುವ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]] ಭಾರತದ ಶಾಸನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿಯೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ತರಾಗಿರುವ ಸಾತಕರ್ಣಿ, ದಿಮಿತ ಮುಂತಾದವರು, ಖಾರವೇಲನ ಸಮಕಾಲಿಕರು, ಯಾವ ಕಾಲದವರೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಶಾಸನ ಪಾಠದ ಓಜೋಗುಣ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನೂ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಖಾರವೇಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನೆಂದು ಊಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪರಮ ಜಿನಭಕ್ತನಿದ್ದನೆಂಬುದು<ref name=":0">{{cite book |author=Dharmanarayan Das |url=https://books.google.com/books?id=ZcgBAAAAMAAJ |title=The early history of Kaliṅga |publisher=Punthi Pustak |year=1977 |page=155}}</ref> ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿರುವ ಅವನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಹತಿಗುಂಫ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು ೧೬೦ ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಕಳಿಂಗದ ಖಾರವೆಲನು ಕ್ರಿ.ಪು.೧೭೬ರಿಂದ ೧೬೦ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಾರವೇಲ|ಖಾರವೇಲ}} {{Refimprove}} mr1ubt7oqqpbi30tr7eb6xgtz844n51 1431932 1431931 2026-10-13T10:24:08Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1431932 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = [[Chakravartin]]<ref name="MajumdarBhavan1951">{{cite book |author=[[Ramesh Chandra Majumdar]] |title=The History and Culture of the Indian People: The age of imperial unity |url=https://books.google.com/books?id=-3dDAAAAYAAJ&q=%22Kalinga-chakravartin%22 |page=213|year=1951 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}</ref> <br>[[Pati (title)|Kalingadhipati]] <br>[[Maharaja]] | title_text = | image = | caption = | succession = [[List of rulers of Odisha|Emperor of Kalinga]] | reign = 2nd or 1st century BCE | predecessor = possibly Vriddharaja ({{a.k.a.}} Vudharaja) | successor = Kudepasiri | birth_date = {{circa|2nd century BCE}} | birth_place = [[Kalinga (region)|Kalinga]],(Present day [[Odisha]], [[India]]) | death_date = | consort = yes | spouse = Sindhula of Sampath <ref name="Hermann_2004">{{cite book |author1=Hermann Kulke |author2=Dietmar Rothermund |title=A History of India |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&pg=PA101 |year=2004 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32920-0 |page=101 }}</ref> | issue = Kudepasiri | religion = [[Jainism]] | dynasty = [[Mahameghavahana dynasty|Mahameghavahana]] }} '''ಖಾರವೇಲ'''-ಕ್ರಿ. ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ದೊರೆ. ಈತನದು [[ಚೇದಿ]]ವಂಶ. ಮೇಘವಾಹನ ಈತನ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ([[ಒರಿಸ್ಸ]]) ಬಳಿಯ ಉದಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಎಂಬ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಶಾಸನವಿದೆ. ಈತ [[ಶಾತವಾಹನ]] ಕುಲದ [[ಸಾತಕರ್ಣಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ, [[ವಿದರ್ಭ]]ದ ಭೋಜನನ್ನೂ [[ರಠಿಕ]]ರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದ, [[ಅಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಮಗಧ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ, ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಈತನ ಸಾಧನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಈತ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನಮತಾ]]ವಲಂಬಿ; ಆದರೂ ಅನ್ಯಮತಗಳಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿದ. ಇವನಿಂದ ಸಂಗೀತಾದಿ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕ್ಷೇಮರಾಜ, ವೃದ್ಧರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುರಾಜ, ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಖಾರವೇಲನ ಶಾಸನಗಳು == ಖಾರವೇಲ ಮಹಾರಾಜನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳು ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ಬಳಿಯ [[ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು|ಉದಯಗಿರಿ]]-ಖಂಡಗಿರಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಮತ್ತು ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸನಗಳೂ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಗಳು|ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. ===ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ=== ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ ಮೂರೇಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರ್ಹಂತನ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನೂ (ಶಾಸನವನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ) ಕಳಿಂಗದ ಶ್ರಮಣರ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಖಾರವೇಲನ ಅಗ್ರಮಹಿಷಿ ಮಾಡಿಸಿದಳೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ===ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನ=== [[File:Khandagiri caves2.jpg|thumb|[[Namokar Mantra]] Inscribed at Hathigumpha Inscription by Kharavela c. 20 BCE.]] ಖಾರವೇಲನ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನವು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹದಿನೇಳು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನದ ಪಾಠ ಖಾರವೇಲನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ಮೂವತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ: ಆರ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ, ಚೇದಿರಾಜ ವಂಶವರ್ಧನ, ಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಖಾರವೇಲ (ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ) 15 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಬಾಲಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅನಂತರ ಓದುಬರಹ, ಆಡಳಿತ,ಹಣಕಾಸು, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಸೂಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಮೆರೆದ. ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಕಳಿಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಕಳಿಂಗನಗರದ ಗೋಪುರ, ಪ್ರಾಕಾರ, ನಿವೇಶನ ಇವನ್ನು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುನರುದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿದ. ಎರಡನೆಯ ರಾಜ್ಯಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಸಾತಕರ್ಣಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ತುರಗ ಗಜ ಪದಾತಿ ರಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೃಷ್ಣವೇಣ್ಣಾನದೀ ತಟದ ಅಸಿಕ (ಋಷಿಕ್) ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. [[ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾದ ಖಾರವೇಲ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗೀತ ವಾದ್ಯಾದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಜನರನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿದ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಠಿಕ ಮತ್ತು ಭೋಜಕ ಜನಾಂಗದವರು ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಎರಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ತೋಡಿಸಿದ್ದ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹಾಗೂ ಜನಪದದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಧನಕನಕಾದಿಗಳನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದ. ಏಳನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಟ್ಟದರಸಿ ಅವನ ಶಿಶುವಿನ ತಾಯಾದಳು. ಎಂಟನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗೊರಧಗಿರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಈ ಸುದ್ಧಿ ತಿಳಿದ ಯವನ ರಾಜ ದಿಮಿತ ಮಧುರೆಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕರಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ. ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷ ಮುದ್ರೆಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಜಯವೆಂಬ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಹತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿಗ್ಜಿಜಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪಲಾಯನಗೈದ ವೈರಿರಾಜರುಗಳ ಮಣಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದ ಪೀಥುಂಡವೆಂಬ ನಗರವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾಗಿದ್ದ ತ್ರಮಿರ ದೇಶಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕಿದ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಪಥದ ಅರಸುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಮಗಧದವರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಆ ದೇಶದ ಅರಸು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮಿತ್ರ ತನಗೆ ತಲೆಬಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಕಳಿಂಗದ ಜಿನಬಿಂಬವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಂಗ, ಮಗಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಿರಿಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಗೋಪುರಗಳನ್ನೂ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಜಶಾಲೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನಿಂದ ಮುಕ್ತಮಣಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಗೊಂಡ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ವಿಜಯರಾಜ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣರಿಗಾಗಿ ಕುಮಾರೀ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಸರ್ವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರಕಾರಕನಾದ ಮಹಾವಿಜಯ ಖಾರವೇಲ ಶುಭಘಟನೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ, ಕೇಳುತ್ತ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ಮೆರೆದಿದ್ದ. [[File:Rishabhanatha and ambika, Khandagiri Caves.jpg|thumb|Carvings of Rishabhanatha with long locks of hair and symbol of bull, yakshi ambika from Ambika Gumpha, Khandagiri hill. 11th century CE]] ಹೀಗೆ ರಾಜನೊಬ್ಬನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಹೇಳುವ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]] ಭಾರತದ ಶಾಸನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿಯೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ತರಾಗಿರುವ ಸಾತಕರ್ಣಿ, ದಿಮಿತ ಮುಂತಾದವರು, ಖಾರವೇಲನ ಸಮಕಾಲಿಕರು, ಯಾವ ಕಾಲದವರೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಶಾಸನ ಪಾಠದ ಓಜೋಗುಣ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನೂ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಖಾರವೇಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನೆಂದು ಊಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪರಮ ಜಿನಭಕ್ತನಿದ್ದನೆಂಬುದು<ref name=":0">{{cite book |author=Dharmanarayan Das |url=https://books.google.com/books?id=ZcgBAAAAMAAJ |title=The early history of Kaliṅga |publisher=Punthi Pustak |year=1977 |page=155}}</ref> ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿರುವ ಅವನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಹತಿಗುಂಫ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು ೧೬೦ ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಕಳಿಂಗದ ಖಾರವೆಲನು ಕ್ರಿ.ಪು.೧೭೬ರಿಂದ ೧೬೦ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಾರವೇಲ|ಖಾರವೇಲ}} {{Refimprove}} rmowe6b6wdr5h3kq8yrmmsjali7r4bt 1431933 1431932 2026-10-13T10:24:47Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಾಜರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431933 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = [[Chakravartin]]<ref name="MajumdarBhavan1951">{{cite book |author=[[Ramesh Chandra Majumdar]] |title=The History and Culture of the Indian People: The age of imperial unity |url=https://books.google.com/books?id=-3dDAAAAYAAJ&q=%22Kalinga-chakravartin%22 |page=213|year=1951 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}</ref> <br>[[Pati (title)|Kalingadhipati]] <br>[[Maharaja]] | title_text = | image = | caption = | succession = [[List of rulers of Odisha|Emperor of Kalinga]] | reign = 2nd or 1st century BCE | predecessor = possibly Vriddharaja ({{a.k.a.}} Vudharaja) | successor = Kudepasiri | birth_date = {{circa|2nd century BCE}} | birth_place = [[Kalinga (region)|Kalinga]],(Present day [[Odisha]], [[India]]) | death_date = | consort = yes | spouse = Sindhula of Sampath <ref name="Hermann_2004">{{cite book |author1=Hermann Kulke |author2=Dietmar Rothermund |title=A History of India |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&pg=PA101 |year=2004 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32920-0 |page=101 }}</ref> | issue = Kudepasiri | religion = [[Jainism]] | dynasty = [[Mahameghavahana dynasty|Mahameghavahana]] }} '''ಖಾರವೇಲ'''-ಕ್ರಿ. ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ದೊರೆ. ಈತನದು [[ಚೇದಿ]]ವಂಶ. ಮೇಘವಾಹನ ಈತನ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ([[ಒರಿಸ್ಸ]]) ಬಳಿಯ ಉದಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಎಂಬ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಶಾಸನವಿದೆ. ಈತ [[ಶಾತವಾಹನ]] ಕುಲದ [[ಸಾತಕರ್ಣಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ, [[ವಿದರ್ಭ]]ದ ಭೋಜನನ್ನೂ [[ರಠಿಕ]]ರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದ, [[ಅಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಮಗಧ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ, ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಈತನ ಸಾಧನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಈತ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನಮತಾ]]ವಲಂಬಿ; ಆದರೂ ಅನ್ಯಮತಗಳಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿದ. ಇವನಿಂದ ಸಂಗೀತಾದಿ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕ್ಷೇಮರಾಜ, ವೃದ್ಧರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುರಾಜ, ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಖಾರವೇಲನ ಶಾಸನಗಳು == ಖಾರವೇಲ ಮಹಾರಾಜನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳು ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ಬಳಿಯ [[ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು|ಉದಯಗಿರಿ]]-ಖಂಡಗಿರಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಮತ್ತು ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸನಗಳೂ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಗಳು|ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. ===ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ=== ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ ಮೂರೇಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರ್ಹಂತನ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನೂ (ಶಾಸನವನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ) ಕಳಿಂಗದ ಶ್ರಮಣರ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಖಾರವೇಲನ ಅಗ್ರಮಹಿಷಿ ಮಾಡಿಸಿದಳೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ===ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನ=== [[File:Khandagiri caves2.jpg|thumb|[[Namokar Mantra]] Inscribed at Hathigumpha Inscription by Kharavela c. 20 BCE.]] ಖಾರವೇಲನ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನವು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹದಿನೇಳು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನದ ಪಾಠ ಖಾರವೇಲನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ಮೂವತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ: ಆರ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ, ಚೇದಿರಾಜ ವಂಶವರ್ಧನ, ಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಖಾರವೇಲ (ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ) 15 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಬಾಲಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅನಂತರ ಓದುಬರಹ, ಆಡಳಿತ,ಹಣಕಾಸು, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಸೂಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಮೆರೆದ. ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಕಳಿಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಕಳಿಂಗನಗರದ ಗೋಪುರ, ಪ್ರಾಕಾರ, ನಿವೇಶನ ಇವನ್ನು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುನರುದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿದ. ಎರಡನೆಯ ರಾಜ್ಯಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಸಾತಕರ್ಣಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ತುರಗ ಗಜ ಪದಾತಿ ರಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೃಷ್ಣವೇಣ್ಣಾನದೀ ತಟದ ಅಸಿಕ (ಋಷಿಕ್) ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. [[ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾದ ಖಾರವೇಲ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗೀತ ವಾದ್ಯಾದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಜನರನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿದ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಠಿಕ ಮತ್ತು ಭೋಜಕ ಜನಾಂಗದವರು ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಎರಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ತೋಡಿಸಿದ್ದ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹಾಗೂ ಜನಪದದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಧನಕನಕಾದಿಗಳನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದ. ಏಳನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಟ್ಟದರಸಿ ಅವನ ಶಿಶುವಿನ ತಾಯಾದಳು. ಎಂಟನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗೊರಧಗಿರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಈ ಸುದ್ಧಿ ತಿಳಿದ ಯವನ ರಾಜ ದಿಮಿತ ಮಧುರೆಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕರಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ. ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷ ಮುದ್ರೆಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಜಯವೆಂಬ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಹತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿಗ್ಜಿಜಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪಲಾಯನಗೈದ ವೈರಿರಾಜರುಗಳ ಮಣಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದ ಪೀಥುಂಡವೆಂಬ ನಗರವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾಗಿದ್ದ ತ್ರಮಿರ ದೇಶಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕಿದ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಪಥದ ಅರಸುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಮಗಧದವರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಆ ದೇಶದ ಅರಸು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮಿತ್ರ ತನಗೆ ತಲೆಬಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಕಳಿಂಗದ ಜಿನಬಿಂಬವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಂಗ, ಮಗಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಿರಿಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಗೋಪುರಗಳನ್ನೂ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಜಶಾಲೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನಿಂದ ಮುಕ್ತಮಣಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಗೊಂಡ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ವಿಜಯರಾಜ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣರಿಗಾಗಿ ಕುಮಾರೀ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಸರ್ವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರಕಾರಕನಾದ ಮಹಾವಿಜಯ ಖಾರವೇಲ ಶುಭಘಟನೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ, ಕೇಳುತ್ತ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ಮೆರೆದಿದ್ದ. [[File:Rishabhanatha and ambika, Khandagiri Caves.jpg|thumb|Carvings of Rishabhanatha with long locks of hair and symbol of bull, yakshi ambika from Ambika Gumpha, Khandagiri hill. 11th century CE]] ಹೀಗೆ ರಾಜನೊಬ್ಬನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಹೇಳುವ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]] ಭಾರತದ ಶಾಸನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿಯೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ತರಾಗಿರುವ ಸಾತಕರ್ಣಿ, ದಿಮಿತ ಮುಂತಾದವರು, ಖಾರವೇಲನ ಸಮಕಾಲಿಕರು, ಯಾವ ಕಾಲದವರೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಶಾಸನ ಪಾಠದ ಓಜೋಗುಣ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನೂ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಖಾರವೇಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನೆಂದು ಊಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪರಮ ಜಿನಭಕ್ತನಿದ್ದನೆಂಬುದು<ref name=":0">{{cite book |author=Dharmanarayan Das |url=https://books.google.com/books?id=ZcgBAAAAMAAJ |title=The early history of Kaliṅga |publisher=Punthi Pustak |year=1977 |page=155}}</ref> ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿರುವ ಅವನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಹತಿಗುಂಫ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು ೧೬೦ ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಕಳಿಂಗದ ಖಾರವೆಲನು ಕ್ರಿ.ಪು.೧೭೬ರಿಂದ ೧೬೦ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಾರವೇಲ|ಖಾರವೇಲ}} {{Refimprove}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜರು]] 813haxkv6mnnbd680ypn7eq7outcel9 1431934 1431933 2026-10-13T10:25:05Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431934 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = [[Chakravartin]]<ref name="MajumdarBhavan1951">{{cite book |author=[[Ramesh Chandra Majumdar]] |title=The History and Culture of the Indian People: The age of imperial unity |url=https://books.google.com/books?id=-3dDAAAAYAAJ&q=%22Kalinga-chakravartin%22 |page=213|year=1951 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}</ref> <br>[[Pati (title)|Kalingadhipati]] <br>[[Maharaja]] | title_text = | image = | caption = | succession = [[List of rulers of Odisha|Emperor of Kalinga]] | reign = 2nd or 1st century BCE | predecessor = possibly Vriddharaja ({{a.k.a.}} Vudharaja) | successor = Kudepasiri | birth_date = {{circa|2nd century BCE}} | birth_place = [[Kalinga (region)|Kalinga]],(Present day [[Odisha]], [[India]]) | death_date = | consort = yes | spouse = Sindhula of Sampath <ref name="Hermann_2004">{{cite book |author1=Hermann Kulke |author2=Dietmar Rothermund |title=A History of India |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&pg=PA101 |year=2004 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32920-0 |page=101 }}</ref> | issue = Kudepasiri | religion = [[Jainism]] | dynasty = [[Mahameghavahana dynasty|Mahameghavahana]] }} '''ಖಾರವೇಲ'''-ಕ್ರಿ. ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ದೊರೆ. ಈತನದು [[ಚೇದಿ]]ವಂಶ. ಮೇಘವಾಹನ ಈತನ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ([[ಒರಿಸ್ಸ]]) ಬಳಿಯ ಉದಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಎಂಬ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಶಾಸನವಿದೆ. ಈತ [[ಶಾತವಾಹನ]] ಕುಲದ [[ಸಾತಕರ್ಣಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ, [[ವಿದರ್ಭ]]ದ ಭೋಜನನ್ನೂ [[ರಠಿಕ]]ರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದ, [[ಅಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಮಗಧ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ, ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಈತನ ಸಾಧನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಈತ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನಮತಾ]]ವಲಂಬಿ; ಆದರೂ ಅನ್ಯಮತಗಳಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿದ. ಇವನಿಂದ ಸಂಗೀತಾದಿ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕ್ಷೇಮರಾಜ, ವೃದ್ಧರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುರಾಜ, ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಖಾರವೇಲನ ಶಾಸನಗಳು == ಖಾರವೇಲ ಮಹಾರಾಜನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳು ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ಬಳಿಯ [[ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು|ಉದಯಗಿರಿ]]-ಖಂಡಗಿರಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಮತ್ತು ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸನಗಳೂ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಗಳು|ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. ===ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ=== ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ ಮೂರೇಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರ್ಹಂತನ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನೂ (ಶಾಸನವನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ) ಕಳಿಂಗದ ಶ್ರಮಣರ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಖಾರವೇಲನ ಅಗ್ರಮಹಿಷಿ ಮಾಡಿಸಿದಳೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ===ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನ=== [[File:Khandagiri caves2.jpg|thumb|[[Namokar Mantra]] Inscribed at Hathigumpha Inscription by Kharavela c. 20 BCE.]] ಖಾರವೇಲನ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನವು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹದಿನೇಳು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನದ ಪಾಠ ಖಾರವೇಲನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ಮೂವತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ: ಆರ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ, ಚೇದಿರಾಜ ವಂಶವರ್ಧನ, ಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಖಾರವೇಲ (ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ) 15 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಬಾಲಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅನಂತರ ಓದುಬರಹ, ಆಡಳಿತ,ಹಣಕಾಸು, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಸೂಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಮೆರೆದ. ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಕಳಿಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಕಳಿಂಗನಗರದ ಗೋಪುರ, ಪ್ರಾಕಾರ, ನಿವೇಶನ ಇವನ್ನು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುನರುದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿದ. ಎರಡನೆಯ ರಾಜ್ಯಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಸಾತಕರ್ಣಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ತುರಗ ಗಜ ಪದಾತಿ ರಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೃಷ್ಣವೇಣ್ಣಾನದೀ ತಟದ ಅಸಿಕ (ಋಷಿಕ್) ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. [[ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾದ ಖಾರವೇಲ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗೀತ ವಾದ್ಯಾದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಜನರನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿದ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಠಿಕ ಮತ್ತು ಭೋಜಕ ಜನಾಂಗದವರು ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಎರಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ತೋಡಿಸಿದ್ದ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹಾಗೂ ಜನಪದದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಧನಕನಕಾದಿಗಳನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದ. ಏಳನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಟ್ಟದರಸಿ ಅವನ ಶಿಶುವಿನ ತಾಯಾದಳು. ಎಂಟನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗೊರಧಗಿರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಈ ಸುದ್ಧಿ ತಿಳಿದ ಯವನ ರಾಜ ದಿಮಿತ ಮಧುರೆಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕರಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ. ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷ ಮುದ್ರೆಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಜಯವೆಂಬ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಹತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿಗ್ಜಿಜಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪಲಾಯನಗೈದ ವೈರಿರಾಜರುಗಳ ಮಣಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದ ಪೀಥುಂಡವೆಂಬ ನಗರವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾಗಿದ್ದ ತ್ರಮಿರ ದೇಶಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕಿದ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಪಥದ ಅರಸುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಮಗಧದವರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಆ ದೇಶದ ಅರಸು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮಿತ್ರ ತನಗೆ ತಲೆಬಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಕಳಿಂಗದ ಜಿನಬಿಂಬವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಂಗ, ಮಗಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಿರಿಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಗೋಪುರಗಳನ್ನೂ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಜಶಾಲೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನಿಂದ ಮುಕ್ತಮಣಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಗೊಂಡ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ವಿಜಯರಾಜ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣರಿಗಾಗಿ ಕುಮಾರೀ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಸರ್ವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರಕಾರಕನಾದ ಮಹಾವಿಜಯ ಖಾರವೇಲ ಶುಭಘಟನೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ, ಕೇಳುತ್ತ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ಮೆರೆದಿದ್ದ. [[File:Rishabhanatha and ambika, Khandagiri Caves.jpg|thumb|Carvings of Rishabhanatha with long locks of hair and symbol of bull, yakshi ambika from Ambika Gumpha, Khandagiri hill. 11th century CE]] ಹೀಗೆ ರಾಜನೊಬ್ಬನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಹೇಳುವ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]] ಭಾರತದ ಶಾಸನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿಯೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ತರಾಗಿರುವ ಸಾತಕರ್ಣಿ, ದಿಮಿತ ಮುಂತಾದವರು, ಖಾರವೇಲನ ಸಮಕಾಲಿಕರು, ಯಾವ ಕಾಲದವರೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಶಾಸನ ಪಾಠದ ಓಜೋಗುಣ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನೂ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಖಾರವೇಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನೆಂದು ಊಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪರಮ ಜಿನಭಕ್ತನಿದ್ದನೆಂಬುದು<ref name=":0">{{cite book |author=Dharmanarayan Das |url=https://books.google.com/books?id=ZcgBAAAAMAAJ |title=The early history of Kaliṅga |publisher=Punthi Pustak |year=1977 |page=155}}</ref> ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿರುವ ಅವನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಹತಿಗುಂಫ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು ೧೬೦ ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಕಳಿಂಗದ ಖಾರವೆಲನು ಕ್ರಿ.ಪು.೧೭೬ರಿಂದ ೧೬೦ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಾರವೇಲ|ಖಾರವೇಲ}} {{Refimprove}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] 5gpior8fm3rxr69fwaha46d2ksor9zk 1431935 1431934 2026-10-13T10:25:23Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಇತಿಹಾಸ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431935 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = [[Chakravartin]]<ref name="MajumdarBhavan1951">{{cite book |author=[[Ramesh Chandra Majumdar]] |title=The History and Culture of the Indian People: The age of imperial unity |url=https://books.google.com/books?id=-3dDAAAAYAAJ&q=%22Kalinga-chakravartin%22 |page=213|year=1951 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan}}</ref> <br>[[Pati (title)|Kalingadhipati]] <br>[[Maharaja]] | title_text = | image = | caption = | succession = [[List of rulers of Odisha|Emperor of Kalinga]] | reign = 2nd or 1st century BCE | predecessor = possibly Vriddharaja ({{a.k.a.}} Vudharaja) | successor = Kudepasiri | birth_date = {{circa|2nd century BCE}} | birth_place = [[Kalinga (region)|Kalinga]],(Present day [[Odisha]], [[India]]) | death_date = | consort = yes | spouse = Sindhula of Sampath <ref name="Hermann_2004">{{cite book |author1=Hermann Kulke |author2=Dietmar Rothermund |title=A History of India |url=https://books.google.com/books?id=RoW9GuFJ9GIC&pg=PA101 |year=2004 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-32920-0 |page=101 }}</ref> | issue = Kudepasiri | religion = [[Jainism]] | dynasty = [[Mahameghavahana dynasty|Mahameghavahana]] }} '''ಖಾರವೇಲ'''-ಕ್ರಿ. ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ [[ಕಳಿಂಗ]] ದೇಶವನ್ನಾಳುತ್ತಿದ್ದ ದೊರೆ. ಈತನದು [[ಚೇದಿ]]ವಂಶ. ಮೇಘವಾಹನ ಈತನ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ([[ಒರಿಸ್ಸ]]) ಬಳಿಯ ಉದಯಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಎಂಬ ಗವಿಯಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸುವ ಶಾಸನವಿದೆ. ಈತ [[ಶಾತವಾಹನ]] ಕುಲದ [[ಸಾತಕರ್ಣಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದ, [[ವಿದರ್ಭ]]ದ ಭೋಜನನ್ನೂ [[ರಠಿಕ]]ರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿದ, [[ಅಂಗ]] ಮತ್ತು [[ಮಗಧ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ, ಎಂದು ಮುಂತಾಗಿ ಈತನ ಸಾಧನೆಗಳ ವಿವರಗಳು ಇದರಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ. ಈತ [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನಮತಾ]]ವಲಂಬಿ; ಆದರೂ ಅನ್ಯಮತಗಳಿಗೆ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿದ. ಇವನಿಂದ ಸಂಗೀತಾದಿ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಲಭ್ಯವಾಯಿತು. ಈ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಕ್ಷೇಮರಾಜ, ವೃದ್ಧರಾಜ, ಭಿಕ್ಷುರಾಜ, ಧರ್ಮರಾಜ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಖಾರವೇಲನ ಶಾಸನಗಳು == ಖಾರವೇಲ ಮಹಾರಾಜನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳು ಒರಿಸ್ಸದಲ್ಲಿ [[ಭುವನೇಶ್ವರ]]ದ ಬಳಿಯ [[ಉದಯಗಿರಿ ಮತ್ತು ಖಂಡಗಿರಿ ಗುಹೆಗಳು|ಉದಯಗಿರಿ]]-ಖಂಡಗಿರಿ ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಮತ್ತು ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸನಗಳೂ [[ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿಗಳು|ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಲಿಪಿ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿವೆ. ===ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ=== ಮಂಚಪುರಿ ಗುಹಾಶಾಸನ ಮೂರೇಸಾಲುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಅರ್ಹಂತನ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನೂ (ಶಾಸನವನ್ನು ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ) ಕಳಿಂಗದ ಶ್ರಮಣರ ಗುಹೆಯನ್ನೂ ಕಳಿಂಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಖಾರವೇಲನ ಅಗ್ರಮಹಿಷಿ ಮಾಡಿಸಿದಳೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ===ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನ=== [[File:Khandagiri caves2.jpg|thumb|[[Namokar Mantra]] Inscribed at Hathigumpha Inscription by Kharavela c. 20 BCE.]] ಖಾರವೇಲನ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ ಶಾಸನವು ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಗಳಿಂದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಹದಿನೇಳು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರೆಯಲಾಗಿರುವ ಈ ಶಾಸನದ ಪಾಠ ಖಾರವೇಲನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ, ಮೂವತ್ತೇಳು ವರ್ಷಗಳವರೆಗಿನ ಅವನ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ: ಆರ್ಯ, ಮಹಾರಾಜ, ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ, ಚೇದಿರಾಜ ವಂಶವರ್ಧನ, ಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಖಾರವೇಲ (ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮೊದಲ) 15 ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಬಾಲಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಅನಂತರ ಓದುಬರಹ, ಆಡಳಿತ,ಹಣಕಾಸು, ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ದೆಗೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದಂತೆ ಸೂಕ್ತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು. ಸಕಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಯುವರಾಜನಾಗಿ ಮೆರೆದ. ಹೀಗೆ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ ಕಳಿಂಗ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಮಹಾರಾಜನಾಗಿ ಪಟ್ಟಗಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಚಂಡಮಾರುತದ ಹಾವಳಿಯಿಂದ ಜೀರ್ಣವಾಗಿದ್ದ ಕಳಿಂಗನಗರದ ಗೋಪುರ, ಪ್ರಾಕಾರ, ನಿವೇಶನ ಇವನ್ನು ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪುನರುದ್ಧಾರಗೊಳಿಸಿದ. ಎರಡನೆಯ ರಾಜ್ಯಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಸಾತಕರ್ಣಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಿ ತುರಗ ಗಜ ಪದಾತಿ ರಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೃಷ್ಣವೇಣ್ಣಾನದೀ ತಟದ ಅಸಿಕ (ಋಷಿಕ್) ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. [[ಗಂಧರ್ವವಿದ್ಯೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾದ ಖಾರವೇಲ ಮೂರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗೀತ ವಾದ್ಯಾದಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿಯ ಜನರನ್ನು ಸಂತೋಷಗೊಳಿಸಿದ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ರಠಿಕ ಮತ್ತು ಭೋಜಕ ಜನಾಂಗದವರು ತನ್ನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಎರಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಐದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ತೋಡಿಸಿದ್ದ ಕಾಲುವೆಯ ನೀರು ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಆರನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಗರದ ಹಾಗೂ ಜನಪದದ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಧನಕನಕಾದಿಗಳನ್ನು ಧಾರೆಯೆರೆದ. ಏಳನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಅವನ ಪಟ್ಟದರಸಿ ಅವನ ಶಿಶುವಿನ ತಾಯಾದಳು. ಎಂಟನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗೊರಧಗಿರಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಜಗೃಹ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ಈ ಸುದ್ಧಿ ತಿಳಿದ ಯವನ ರಾಜ ದಿಮಿತ ಮಧುರೆಗೆ ಪಲಾಯನಗೈದ. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಖಾರವೇಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕರಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ. ತನ್ನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ಲಕ್ಷ ಮುದ್ರೆಗಳ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ವಿಜಯವೆಂಬ ಅರಮನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಹತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ವರ್ಷದುದ್ದಕ್ಕೂ ದಿಗ್ಜಿಜಯ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಹನ್ನೊಂದನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಪಲಾಯನಗೈದ ವೈರಿರಾಜರುಗಳ ಮಣಿ ರತ್ನಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿ ಮೆರೆದಿದ್ದ ಪೀಥುಂಡವೆಂಬ ನಗರವನ್ನು ನೆಲಸಮ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾಗಿದ್ದ ತ್ರಮಿರ ದೇಶಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಮುರಿದುಹಾಕಿದ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಪಥದ ಅರಸುಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಮಗಧದವರಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಆ ದೇಶದ ಅರಸು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮಿತ್ರ ತನಗೆ ತಲೆಬಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ. ಅಲ್ಲದೆ, ಹಿಂದೆ ನಂದರಾಜ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಳಿಸಿದ್ದ ಕಳಿಂಗದ ಜಿನಬಿಂಬವನ್ನು ಪುನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಅಂಗ, ಮಗಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಿರಿಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತನ್ನವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ. ಗೋಪುರಗಳನ್ನೂ ತೋರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಶಿಖರಗಳನ್ನೂ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಜಶಾಲೆಯನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ಪಾಂಡ್ಯರಾಜನಿಂದ ಮುಕ್ತಮಣಿರತ್ನಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪಗೊಂಡ. ಹದಿಮೂರನೆಯ ವಿಜಯರಾಜ್ಯ ಸಂವತ್ಸರದಲ್ಲಿ ಶ್ರವಣರಿಗಾಗಿ ಕುಮಾರೀ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯಿಸಿದ. ಹೀಗೆ ಸರ್ವ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಂಸ್ಕಾರಕಾರಕನಾದ ಮಹಾವಿಜಯ ಖಾರವೇಲ ಶುಭಘಟನೆಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತ, ಕೇಳುತ್ತ ಅನುಭವಿಸುತ್ತ, ಮೆರೆದಿದ್ದ. [[File:Rishabhanatha and ambika, Khandagiri Caves.jpg|thumb|Carvings of Rishabhanatha with long locks of hair and symbol of bull, yakshi ambika from Ambika Gumpha, Khandagiri hill. 11th century CE]] ಹೀಗೆ ರಾಜನೊಬ್ಬನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ ಹೇಳುವ ಹಾಥಿಗುಂಫಾ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]] ಭಾರತದ ಶಾಸನಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿಯೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಉಕ್ತರಾಗಿರುವ ಸಾತಕರ್ಣಿ, ದಿಮಿತ ಮುಂತಾದವರು, ಖಾರವೇಲನ ಸಮಕಾಲಿಕರು, ಯಾವ ಕಾಲದವರೆಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಲಿಪಿ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನೂ ಶಾಸನ ಪಾಠದ ಓಜೋಗುಣ ಕಾವ್ಯಶೈಲಿಯನ್ನೂ ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಖಾರವೇಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಾಳಿದನೆಂದು ಊಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಅವನು ಪರಮ ಜಿನಭಕ್ತನಿದ್ದನೆಂಬುದು<ref name=":0">{{cite book |author=Dharmanarayan Das |url=https://books.google.com/books?id=ZcgBAAAAMAAJ |title=The early history of Kaliṅga |publisher=Punthi Pustak |year=1977 |page=155}}</ref> ಮೇಲೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿರುವ ಅವನ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುವ ಹತಿಗುಂಫ ಶಾಸನವು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಸುಮಾರು ೧೬೦ ರಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾಯಿತೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಕಳಿಂಗದ ಖಾರವೆಲನು ಕ್ರಿ.ಪು.೧೭೬ರಿಂದ ೧೬೦ರವರೆಗೆ ಆಳಿದನು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಾರವೇಲ|ಖಾರವೇಲ}} {{Refimprove}} [[ವರ್ಗ:ರಾಜರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] f8vqk0z4n8gqtki70h83toq6sdgaemx 4 73356 1431876 1431758 2026-10-13T05:57:02Z Srikanth balkur 101925 Srikanth balkur [[ಸದಸ್ಯ:Sampoornananda balkur]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Sampoornananda balkur]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ 1431758 wikitext text/x-wiki ಸಂಪೂರ್ಣಾನಂದ ಬಳ್ಕೂರು ಇವರು [[ಮಂಗಳೂರು]] [[ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ಈಗ ಇವರು ನಿವೃತ್ತರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದನ್ನು 'ಯಕ್ಷಾಮೃತ' ಹೆಸರುನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇವರು ಬರೆದ ' ಮಸಾಲೆ ಮೀಮಾಂಸೆ ' ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು 'ಎರಡನೇ ವೇಷ ' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲನವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಕೃತಿ ಆಶಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕತಿಸಿದೆ. ಕನರಾಡಿ ವಾದಿರಾಜ ಭಟ್ ಇವರ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘವು ನಾಡಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ 0mq5dsb7kxkksjmxir2nfe1glz3qml9 1431894 1431876 2026-10-13T07:44:10Z Srikanth balkur 101925 /* */ 1431894 wikitext text/x-wiki ಸಂಪೂರ್ಣಾನಂದ ಬಳ್ಕೂರು ಇವರು [[ಮಂಗಳೂರು]] [[ಸೈಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಸೇಂಟ್ ಆಗ್ನೆಸ್ ಕಾಲೇಜಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ಈಗ ಇವರು ನಿವೃತ್ತರು. ಇವರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇವರು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಪಿಎಚ್ ಡಿ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಇದನ್ನು 'ಯಕ್ಷಾಮೃತ' ಹೆಸರುನಲ್ಲಿ ಮಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಸಾರಾಂಗ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇವರು ಬರೆದ ' ಮಸಾಲೆ ಮೀಮಾಂಸೆ ' ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧ ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು 'ಎರಡನೇ ವೇಷ ' ಎಂಬ ಕಥಾಸಂಕಲನವನ್ನು ಮಂಗಳೂರಿನ ಆಕೃತಿ ಆಶಯ ಪ್ರಕಾಶನ ಪ್ರಕತಿಸಿದೆ. ಕನರಾಡಿ ವಾದಿರಾಜ ಭಟ್ ಇವರ ಕುರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಕಾಂತಾವರ ಕನ್ನಡ ಸಂಘವು ನಾಡಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ j5hrhnlwt6cwxf1zytgotymiz9c49x2 0 77546 1431824 1348358 2026-10-12T16:15:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431824 wikitext text/x-wiki [[File:MetLife.png|thumb|MetLife]] =='''ಅರ್ಥ:'''== ಜೋಡಿ ವಿಮೆ ಒಪ್ಪಂದದ್ದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಥವ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವಿಮೆ ತೆಗೆಯಬಹುದು. ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಅದೇ ಅಪಾಯಕ್ಕೆ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಜೋಡಿ ವಿಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದು, [[ಬೆಂಕಿ]] ಅಥವಾ ಸಮುದ್ರದ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ತನ್ನ ವಸ್ತು ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸುವರು ವಿಮೆಗಾರರ ಜೊತೆ ತನ್ನ ಆಸ್ತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ವಿಮೆಗಾರರು ಪೂರ್ನ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸುದವರಿಗೆ ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ನಷ್ಟ ಕೇವಲ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ವಿಮೆಗಾರರು(ಇನ್ಸ್ಯುರರ್) ವಿಮೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ(ಇನ್ಸ್ಯುರ್ಡ್) ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. =='''ಉದಾಹರಣೆ:'''== ಒಂದು ಮನೆಯ ಮೌಲ್ಯ ೩೦ [[ಲಕ್ಷ]] ಎಂದು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಎರಡು ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ವಿರುದ್ಧ ವಿಮೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿ ಪಾಲಿಸಿ ೩೦ ಲಕ್ಷ ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಆ ಮನೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ತತ್ವದ ಪ್ರಕಾರ ಅವರು ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಪಾಲಿಸಿಯ ಮೇಲೆ ತಲಾ ೩೦ ಲಕ್ಷ ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿದರೆ ಅವರು 30 ಲಕ್ಷ ಸ್ಪಷ್ಟ ಲಾಭ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ವಿಮೆಗಾರರು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಅಂದರೆ ವಿಮೆಮಾಡಿಸುದವನು ಒಂದು ಪಾಲಿಸಿಯ ಮೇಲೆ ೧೫ ಲಕ್ಷ ಮತ್ತುಇನೊಂದು ಪಾಲಿಸಿಯ ಮೇಲೆ ೧೫ ಲಕ್ಷ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ವಿಮೆಮಾಡಿಸುದವನು ರೂ.೩೦ ಲಕ್ಷ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅಂದರೆ ಪೂರ್ಣ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಜೀವವಿಮೆಯಲ್ಲಿ ( ಲೈಫ್ ಇನ್ಸ್ಯುರನ್ಸ್ ) ಯಾವುದೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವರು ಆಗಮಿಸಿದ ನಷ್ಟ ಮೊತ್ತ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಪಾಲಿಸಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಿಮೆಗಾರರಿಂದ ಪಡಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಿಸಬಹುದಾದ ಒಂದು ವಿಷಯ. ಆದರಿಂದ ಮೇಲೇ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಜೋಡಿ ವಿಮೆ ಅರ್ಥ ಲೈಫ್ ಇನ್ಸ್ಯುರನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[ಮಾನವ]]ನ ಜೀವನದ ಮೇಲೀನ ಅನಿಯಮಿತ ಆಸಕ್ತಿಯ =='''ಡಬಲ್ ವಿಮೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:'''== *ಅದೇ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ತೆಗೆಯಬಹುದು. *ಎಲ್ಲಾ ಪಾಲಿಸಿಗಳು ಅದೇ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದೆ. *ಅಪಾಯ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಸಮಯ ಕೂಡ ಒಂದೇ. *ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿದವನಿಗೆ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಸಮಾನ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ *ಮರುವಿಮೆ ಜೀವ ವಿಮೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ *ಎಲ್ಲಾ ಪಾಲಿಸಿಯ ಪ್ರಾಮಾಣ ವಿಷಯದ ಮೌಲ್ಯಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರಬಹುದು =='''ಜೋಡಿ ವಿಮೆ ಅನಾನುಕೂಲಗಳು:'''== *ಜೋಡಿವಿಮೆ ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲಿ ವಿಮೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. *ಇದು ಹೆಚ್ಚು ನಂತರ ವಿಮೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಪಾವತಿಸಲು ಅರ್ಥ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. *ಜೋಡಿ ವಿಮೆ ವಿಮೆಗಾರ ಮತ್ತು ವಿಮೆಮಾಡಿಸಿದವನ ನಡುವೆ ಜಗಳ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. *ಹಕ್ಕು ಪಾವತಿ ಮಾಡುವಾಗ ವಿಳಂಬ ವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. *ಇದು ವ್ಯಾಪಾರ ಅದರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿಸಲು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅನಗತ್ಯ ವಿಮಾ ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಮಾ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ನಿಜವಲ್ಲ. =='''ಸಾಮಾನ್ಯ ಜೋಡಿ ವಿಮೆಯ ವಿಧಿಗಳು:'''== *"ಅಧಿಸೂಚನೆ" ವಿಧಿಗಳು: ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿದವನು ಅದೇ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎರಡನೆ ವಿಮೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮೆಗಾರನಿಗೆ ಲಿಖಿತ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ, ನೀತಿ ಅನೂರ್ಜಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮಾತುಗಳು: "ವಿಮೆ ಆಸ್ತಿ ಹಿಂದೆ ಅಥವಾ ಬಳಿಕ ಬೇರೆಡೆಗೆ ವಿಮೆ ಅಂತಹ ವಿಮೆ ವಿವರಗಳು ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಾಗುವುದು ಹೊರತು ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕು, ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ." *"ತೆರಿಗೆಬಾಧ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ" ವಿಧಿಗಳು: ಇಂತಹ ನಿಯಮದ ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿದವನು ಒಂದು ವಿಮೆಗಾರನಿಂದ ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ನಷ್ಟ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಬದಲಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರತಿ ವಿಮೆಗಾರರು ಕೇವಲ ತೆರಿಗೆಬಾಧ್ಯ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಪಾಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮಾತುಗಳು: "ಹಕ್ಕು ಬೇಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕು ಈ ನಿಯಮದಡಿಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದರೆ ಅದೇ ನಷ್ಟ ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಒಳಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ. ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ ಹಾಗಿಲ್ಲ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ ಯಾವುದೇ ನಷ್ಟ ಹಾನಿ ಪರಿಹಾರ ವೆಚ್ಚ ಹಣವನ್ನು ತನ್ನ ತೆರಿಗೆಬಾಧ್ಯ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ಇರುತ್ತದೆ." *"ಎಸ್ಕೇಪ್" ವಿಧಿಗಳು: ಈ ನಿಯಮದ ಪರಿಣಾಮ, ಜೋಡಿ ವಿಮೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಸಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ವಿಮಾದಾರನನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಆಗಿದೆ. ಪಾಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮಾತುಗಳು: "ನಾವು ಇತರ ವಿಮೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರಿ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಈ ವಿಮಾ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ನಷ್ಟ, ಹಾನಿ ಅಥವಾ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಯಾವುದೇ ಇತರ ವಿಮೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತದೆ ವೇಳೆ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕು ಪಾವತಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಈ ವಿಮೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಕಬಳಿಸಿದ ಮಾಡಿಲ್ಲ. " *"ಹೆಚ್ಚುವರಿ" ವಿಧಿಗಳು: ಈ [[ನಿಯಮ]]ದ ಪರಿಣಾಮ, ನಷ್ಟ ಇತರ ವಿಮೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದಲ್ಲಿ ಇದು ಕೇವಲ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ಬರುವ ಆ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ವಿಮೆ ಒಳಗೆ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಲಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಮಾತುಗಳು: ಯಾವುದೇ ಗಾಯದಿಂದ... ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಹಾನಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ,... ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಅದೇ ಒಳಗೊಂಡ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಯಾವುದೇ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಅಥವಾ ವಿಮೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ ವೇಳೆ ", ಒಪ್ಪಂದದಾರ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಗಾಯದ ಕಡೆಗೆ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲ ಕೊಡುಗೆ ಬಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಮೊತ್ತ ಅಥವಾ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡ ಅಥವಾ ಇತರ ನಷ್ಟ ಪರಿಹಾರ ಅಥವಾ ವಿಮೆ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವಸೂಲಿ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಹಾನಿ. =='''ಮರುವಿಮೆ:'''== [[File:Blue Insurance Logo.jpg|thumb|Blue Insurance Logo]] ==='''ಅರ್ಥ:'''=== ವೆಮಾ ಕಂಪನಿ ತನ್ನ ಭಾರೀ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಮೆ ಕಂಪನಿಯ ಹೊಂದಿಗೆ ವಿಮೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಭಾಗವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಷ್ಟ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿಂದ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಮರುವಿಮೆ ಕಂಪನಿಯಂತ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವ ಮೊದಲ ವಿಮೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಅಪಾಯ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮರುವಿಮಾದಾರ ಎಂಬುದಾಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ವಿಮೆಗಾರರು ವಿಮೆ ಅಪಾಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಅಥವಾ ಇಡೀ ಊಹೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಮೆಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿವುದೆ ಮರುವಿಮೆ. ಇದು ಒಂದು ವಿಮೆಗಾರರು ಇನೊಂದು ವಿಮೆಗಾರರ ಜೊತೆ (ಮರುವಿಮೆಗಾರರು) ಒಪ್ಪಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾವುದಾವುದು ನಷ್ಟ ಬಂದರೆ ವಿಮೆಮಾಡಿಸುದವರಿಗೆ ನಷ್ಟದ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ ನಂತರ, ಮರುವಿಮಾದಾರನು ವಿಮೆಗಾರನಿಗೆ ಹಣ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ನಂಬಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಸ ಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ಮರುವಿಮಗಾರರು ವಿಮೆಯ ಕೆಲವು ಅಪಾಯದ ನಷ್ಟ ಅಥವಾ ಎಲ್ಲ ನಷ್ಟದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲ ವಿಮೆಗಾರರಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು 'ವಿಮೆಯ ವಿಮಾ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುವಿಮೆ ಮಾಡಿಸುವ ಒಂದು ಮರುವಿಮೆಯ ಒಪ್ಪಂದದ ಖರೀದಿ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ ಇದು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಮರುವಿಮಾದಾರ ಸಮ್ಮತಿಸುವ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳು: *ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರಿ ಎಲ್ಲಾ ನಷ್ಟಗಳಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ *ಪ್ರತಿ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುತ್ತಾರೆ *ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟು ನಷ್ಟವನ್ನು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮರುವಿಮೆ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ - ವಿಮೆಗಾರ ಮರುವಿಮೆಗಾರನಿಗೆ ಪ್ರೀಮಿಯಂನ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ, ಅದು ಅವನು ವಿಮೆಮಾಡಿದವನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ನಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಮುಚ್ಚಲಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮರುವಿಮೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ದುರಂತ ಅಪಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈ ಅಪಾಯಗಳು ಊಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಕ್ಕೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾನ್ಯತೆ ಉಂಟು ಮಾಡಿದೆ. ವಿಮೆಗಾರರು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯವನ್ನು ಮರುವಿಮಾದಾರರಿಗೆ ಭಾಗವಾಗಿ ದೂರ ನೀಡುತ್ತಾರೆ(ಸೀಡ್ಸ್). ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು 'ಸೀಡಂಟ್'(ವ್ಯಕ್ತಿ) ಅಥವಾ 'ಸೀಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುವಿಮೆ ತೆಗೆಯಲು ಕಾರಣಗಳು - ದೊಡ್ಡ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ವಿಮಾ ವೆಚ್ಚದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಷ್ಟದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಮೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಮರು ವಿಮೆಗಾರರು ನಡುವೆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಹರಡುವುದಕ್ಕೆ. =='''ಮರುವಿಮೆಯ ಕಾರ್ಯಗಳು:'''== *ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಭದ್ರತಾ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ - ಮರುವಿಮೆಯ ಕಂಪನಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯ ಅಪಾಯ ಔಟ್ ಹರಡಲು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಇಂತಹ ಚಂಡಮಾರುತ ಅಥವಾ ಸುಂಟರಗಾಳಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಪಕ ನಷ್ಟ ಘಟನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆಗಿದೆ. *ಆಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಅಗಲ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ - ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ನಷ್ಟ ಘಟನೆಗಳ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಹಾಗೂ ರಕ್ಷಣೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿ ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ ಮಾಡಿದಾಗ. ಅಲ್ಲದೆ, ಇದು ಹೀಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸುಧಾರಣೆ, ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿಗಳು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. *ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತಯಾರಿಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ - ಒಂದು ಮರುವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯು ಕೇವಲ ಪಾಲುದಾರ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ ಮೇಲೆ ಬೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಬಂಡವಾಳ ಉಪಯುಕ್ತ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಅಗತ್ಯ. ಮರುವಿಮೆ ಕಂಪೆನಿ, ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಯು ತನ್ನ ಮರುವಿಮೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಹಾಯ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮರುವಿಮೆ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಲು, ಮತ್ತು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅಪಾಯ ಬೆಲೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ. *ಸೇವೆಗಳ ಒಂದು ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ - ಮರುವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಮರುವಿಮೆ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಒದಗಿಸುವ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ತರಬೇತಿ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. *ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯ - ಮರುವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ಭದ್ರತೆ ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತು ನಷ್ಟವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಏಕೆಂದರೆ, ವಿಮಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿ. =='''ಮರುವಿಮೆಯ ಅನುಕೂಲಗಳು:'''== *ಅಪಾಯದ ವಿವಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ *ವಿಮೆಗಾರರು ಹೆಚ್ಚು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಪರಿಮಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು *ಇದು [[ವರ್ಷ]]ಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ಮತ್ತು ನಷ್ಟವನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ *ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಪಾಯ ಕೂಡ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ =='''ಮರುವಿಮೆಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು:'''== *ಲಾಭದಾಯಕ ವ್ಯಾಪಾರ ದೂರ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವ ಇರಬಹುದು *ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ಹೆಚ್ಚು ದುಬಾರಿ *ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕಿಂತ ಮರವಿಮೆಯ ಆಡಳಿತದ ವೆಚ್ಚಗಳು ಹೆಚ್ಚು =='''ಮರುವಿಮೆಯ ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳು:'''== ಮರುವಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐಚ್ಛಿಕ ಮರುವಿಮೆಯ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುವಿಮೆ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ *ಐಚ್ಛಿಕ ಮರುವಿಮೆಯ:ಇದರಲ್ಲಿ ಮರುವಿಮಾದಾರನು ವಿಮೆಗಾರರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಪಾಯವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲುಬಹುದು ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಹುದಾದ ಶಕ್ತಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕಡ್ಡಾಯ ಅಲ್ಲ. ಐಚ್ಛಿಕ ಮರುವಿಮೆಯು ವೈಯುಕ್ತಿಕ ಅಪಾಯದ ಆಗಿದೆ. *ಒಪ್ಪಂದದ ಮರುವಿಮೆ:ಒಪ್ಪಂದ ಮರುವಿಮೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಂಡವಾಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ. ಇದು ಒಂದು ಕಡ್ಡಾಯವಾದ ಕರಾರು ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಅಪಾಯ ಮರುವಿಮಾದಾರ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ಹೊಗಿಬಿಡುತ್ತೆ. ಅಪಾಯಗಳು ಗುಂಪು ಏಕರೂಪದ ಆಗಿ ಇರುವಾಗ ಈ ರೀತಿ ಆದ್ಯತೆ. ಒಪ್ಪಂದ ಮರುವಿಮೆ ಇಡೀ ಬಂಡವಾಳಕ್ಕೆ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎರಡು ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳು: * ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣ ವಿಧಾನ - ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ, ಸೀಡಂಟ್ ಮತ್ತು ಮರುವಿಮಾದಾರರು ಕಂತು ಮತ್ತು ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದ ಶೇಕಡದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಮೆಗಾರನಿಗೆ ಸರಿದೂಗಿಸಲು ಮರುವಿಮಾದಾರ ವಿಮಾದಾರನಿಗೆ 'ಸೀಡಿಂಗ್ ಕಮಿಷನ್' ಅನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತಾನೆ. (ಏಜೆಂಟ್ ಕಮಿಷನ್ ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗ ಕೆಲೆಸ ಇತ್ಯಾದಿ). ಇದರಲ್ಲೆ ಎರಡು ರೀತಿಗಳಿವೆ: #ಕೋಟಾ ಪಾಲು ಒಪ್ಪಂದ - ಈ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸೀಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳ್ಲುತಲುಪಿದೆ ಮತ್ತು ಮರುವಿಮಾದಾರ ಪ್ರತಿ ಅಪಾಯದ ಒಂದು ಸ್ಥಿರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸೀಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ತಲುಪಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗೆ ಮರುವಿಮಾದಾರ ಎಲ್ಲಾ ನಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಮಿಷನ್ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. #ಹೆಚ್ಚಳ ಒಪ್ಪಂದ - ಈ ಒಪ್ಪಂದದಲ್ಲಿ ಸೀಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳ್ಲುತಲುಪಿದೆ ಮತ್ತು ಮರುವಿಮಾದಾರ ಸೀಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯ ಉಳಿಕೆ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ತಲುಪಿದಾನೆ. ಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 'ರಿಟೈಂಡ್ ಲೈನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. #ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾಗದ ವಿಧಾನ:ಪ್ರಮಾಣಾನುಗುಣವಾಗದ ವಿಧಾನ: ಮರುವಿಮಾದಾರ ಸೀಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಗೆ ನಷ್ಟದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನಿಗದಿತ ಧಾರಣದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಪಾವತಿಸಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ದುರಂತ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಮರುವಿಮೆ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪಾವತಿಸಲಾಗಿದೆ. =='''ರೆಟ್ರೊಸೆಶನ್:'''== ಮರುವಿಮಾದಾರರು ಸ್ವಯಂ ಇತರ ಮರುವಿಮಾದಾರರು ಕೆಲವು ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು 'ರೆಟ್ರೊಸೆಶನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬ ಮರುವಿಮಾದಾರ ವ್ಯವಹಾರಿಕ ಮರುವಿಮೆಯನ್ನು 'ರೆಟ್ರೊಸೆಶನ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುವಿಮೆ ಕಂಪೆನಿ ಇತರ ಮರುವಿಮಾದಾರರಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡತ್ತಾರೆ. ಇವರನ್ನು 'ರೆಟ್ರೊಸೆಶ್ ನರೀಸ್' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[File:India First.svg|thumb|India First]] =='''ಮರು ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಜೋಡಿ ವಿಮೆ ನಡುವೆ ಇರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸ:'''== ಜೋಡಿ ವಿಮೆ: ಡಬಲ್ ವಿಮೆ ಎಂದರೆ ಅದೇ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವುದು. ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಅವನು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಲಿಸಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಜೋಡಿ ವಿಮೆಯ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಬೆಂಕಿ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ವಿಮೆಯಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ತನ್ನ ಆಸ್ತಿ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಅಥವ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಲಿಸಿಗಳನ್ನು ಅದಿರು ಖರೀದಿ, ಅವನು ವಿವಿಧ ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ನಷ್ಟ ಒಂದೇ ಪ್ರಮಾಣದ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅವರು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಂಪನಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಒಟ್ಟು ನಷ್ಟ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳು ನಷ್ಟವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಪ್ರಾಕಾರ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮರು ವಿಮೆ: ವಿಮಾ ಕಂಪನಿ ಕೆಲವು ಅಪಾಯವನ್ನು ಬೇರೆ ವಿಮೆ ಕಂಪನಿಯೊಂದೆಗೆ ವಿಮೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅದು ಮರು ವಿಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರು ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಥವಾ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಇರಬಹುದು. ನಷ್ಟ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಂಪನಿ ಎರಡನೇ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಾಮಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ವಿಮೆ ಮಾಡಿಸಿದವನು ಯಾವ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ವಿಮಾ ಪಾಲಿಸಿ ಖರೀದಿಸಿದಾನೋ ಅದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಮರು ವಿಮೆ ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. =='''ಉಲ್ಲೇಖ:'''== #http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2573253 #http://www.africa-re.com/FR//factsandfigures {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140327132350/http://www.africa-re.com/FR//factsandfigures |date=2014-03-27 }} #http://gicofindia.com/index.php?lang=en {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160801050027/http://gicofindia.com/index.php?lang=en |date=2016-08-01 }} =='''ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು:'''== *[http://www.reinsurance.org/ಅಮೇರಿಕಾದ ಮರುವಿಮಾ ಮಂಡಳಿ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.vosslawfirm.com/library/four-big-benefits-of-reinsurance-and-one-disadvantage.cfmಅಂಡರ್ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮರುವಿಮೆ: ನಾಲ್ಕು ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕಾನ್] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} anojo0a5x8v8lqga66upn4kiei73249 5 77855 1431878 661080 2026-10-13T05:57:02Z Srikanth balkur 101925 Srikanth balkur [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sampoornananda balkur]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sampoornananda balkur]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ 661080 wikitext text/x-wiki {{ಸುಸ್ವಾಗತ}}--[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vishwanatha Badikana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೪೭, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ (UTC) ````_ === ಹದಿಮೂರನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕಾಚರಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ತಮಗೆ ಈ ಆಹ್ವಾನ === {| style="background-color: #DACEE3; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:St. Aloysius College.jpg|125px]] |style="font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;" | '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ|ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ]] @ ಮಂಗಳೂರು''' |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wikipedia-logo-v2-kn.svg|130px|alt="Wikidata"]] |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯವು ಹದಿಮೂರನೆಯ ಫಲಪ್ರದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯ ಸಂತಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಎಲ್ಲ ವಿಕಿಪೀಡಿಯನ್ನರನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೩, ೨೦೧೬ರಂದು ಶನಿವಾರ '''ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಫೋಟೋ ನಡಿಗೆ''' ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು '''ಬಂಟ್ವಾಳ''' ಅಥವಾ '''ಪಿಲಿಕುಳ'''ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೪, ೨೦೧೬ರಂದು ಭಾನುವಾರ ಹದಿಮೂರನೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಯನ್ನು, [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನ]], '''ಎರಿಕ್ ಮಥಾಯಿಸ್ ಸಭಾಂಗಣ'''ದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವುದೆಂದು ದಿನ ನಿರ್ಧಾರ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದ ೧೩ನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ]] ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ವರೂ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಂಭ್ರಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಇರುವಿಕೆಯಿಂದ ಹದಿಮೂರನೆಯ ವರ್ಷಾಚರಣೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ವಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಈಗಾಗಲೇ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಡೆ ನಡೆದ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವಗಳು|ಸಂಪಾದನೋತ್ಸವ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿರುವ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಸಂಪಾದಕರನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ವೇದಿಕೆಯಾಗಲಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಮುದಾಯದ ಮಂಗಳೂರಿನ [[ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜು ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗ|ಸಂತ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕನ್ನಡ ವಿಭಾಗದ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮುದಾಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಮಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.--[[ಸದಸ್ಯ:Vishwanatha Badikana|Vishwanatha Badikana]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Vishwanatha Badikana|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೪೭, ೧೭ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ (UTC) hkun3gsali7xvv32ln51t7pkotoi1yt 0 80547 1431836 1380204 2026-10-12T19:14:29Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431836 wikitext text/x-wiki {{Infobox dog breed | name =ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ | image = Short-haired-Dachshund.jpg | image_alt = | image_caption = | image2 = | image_alt2 = | image_caption2 = | altname = | nickname = | stock = | country = ಜರ್ಮನಿ <!-----ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು-----> | height =ಮಿನಿಯೇಚರ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್: ೫-೬ ಇಂಚುಗಳು (೧೩-೧೫ ಸೆಂ) ವಿದರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್: ೮-೯ ಇಂಚುಗಳು (೨೦-೨೩ ಸೆಂ) ವಿದರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ | maleheight = | femaleheight = | weight =ಮಿನಿಯೇಚರ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್: ೧೧ ಪೌಂಡುಗಳವರೆಗೆ (೫ ಕೆಜಿ) ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ : ೧೬-೩೨ ಪೌಂಡ್ (೭-೧೫ ಕೆಜಿ) | maleweight = | femaleweight = | coat =ನಯವಾದ ಕೂದಲಿನ, ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ, ತಂತಿ ಕೂದಲಿನ | colour = ಘನ ಕೆಂಪು, ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಂದು, ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಕಂದು, ಡ್ಯಾಪಲ್, ಬ್ರಿಂಡಲ್, ಪೈಬಾಲ್ಡ್ ಅಥವಾ ನೀಲಿ. | litter_size = | life_span = <!-----Kennel club standards-----> | kc_name = ವಿ‌ಡಿ‌ಎಚ್ | kc_std = https://www.vdh.de/welpen/mein-welpe/dachshund | fcistd = http://www.fci.be/Nomenclature/Standards/148g04-en.pdf <!-----Notes-----> | note = }} '''ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್''' ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾಲಿನ, ಉದ್ದನೆಯ ದೇಹ ಹೊಂದಿರುವ ''ಹೌಂಡ್'' ಮಾದರಿಯ ನಾಯಿ ತಳಿ.<ref>[https://web.archive.org/web/20211104232313/https://www.lexico.com/definition/dachshund dachshund] in Oxford Dictionaries</ref><ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/dachshund?show=0&t=1325077948 |title=Dachshund – Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-webster.com |access-date=16 May 2012}}</ref><ref>{{cite LPD|3}}</ref><ref>{{cite EPD|18}}</ref> ಈ ತಳಿಯ ನಾಯಿಗಳು ನಯವಾದ ಕೂದಲು, ತಂತಿ ಕೂದಲು ಅಥವಾ ಉದ್ದ ಕೂದಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಬಣ್ಣವು ಒಂದು ನಾಯಿಗಿಂತ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಿಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ [[ಕಂಪು|ವಾಸನೆ]] ನೋಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು [[ಬೇಟೆ|ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು]] ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಚರ್ಮ ಸೀಳಲು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಅನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು. [[ಮೊಲ|ಮೊಲಗಳಂತಹ]] ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಅನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|publisher=AKC|url=https://www.akc.org/expert-advice/dog-breeds/dachshund-history-badger-dog-breed/|title=Dachshund History: The Badger Dog's Fascinating Past|access-date=2021-06-28}}</ref> ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ [[:en:American Kennel Club|ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಮಾಡಿದ ದಾಖಲಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ೯ ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web|title=AKC Dog Registration Statistics|url=https://www.akc.org/expert-advice/dog-breeds/most-popular-dog-breeds-2022/|publisher=American Kennel Club|access-date=5 April 2023}}</ref> ==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ== ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]] ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ "ಬ್ಯಾಜರ್ ಡಾಗ್" ಎಂದು. ಡ್ಯಾಕ್ಸ್ ("ಬ್ಯಾಜರ್") ಮತ್ತು ಹಂಡ್ ("ನಾಯಿ, ಹೌಂಡ್") ಸೇರಿ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಆಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://mentalfloss.com/article/560280/right-way-pronounce-dachshund|title=The Right Way to Pronounce 'Dachshund'|date=2018-10-14|website=mentalfloss.com|language=en|access-date=2019-10-22}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/dog-breeds-youre-probably-mispronouncing-2018-4|title=7 dog breeds you're probably mispronouncing|last=Stiefvater|first=Sarah|website=Business Insider|access-date=2019-10-22}}</ref> ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಜರ್ಮನ್ ಪದವಾಗಿದ್ದರೂ, ಆಧುನಿಕ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಡಕೆಲ್ ಎಂಬ ಕಿರು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಟೆಕಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=Dachshund |publisher=Duden |url=http://www.duden.de/rechtschreibung/Dachshund |access-date=2012-11-25}}</ref> ಅವುಗಳ ಉದ್ದವಾದ, ಕಿರಿದಾದ ರಚನೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವೀನರ್ ಅಥವಾ ಸಾಸೇಜ್ ನಾಯಿ ಎಂಬ ಅಡ್ಡಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |title=wiener dog |url=https://www.oed.com/dictionary/wiener-dog_n?tab=meaning_and_use#991261039430 |website=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University |access-date=30 January 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=sausage dog |url=https://www.oed.com/dictionary/sausage-dog_n?tab=meaning_and_use#9924318889 |website=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University |access-date=30 January 2024}}</ref> ==ವರ್ಗೀಕರಣ== [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌|ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೌಂಡ್‌ಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಅಥವಾ ಸೆಂಟ್ ಹೌಂಡ್‌ಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ಈ ನಾಯಿ ತಳಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ತಳಿಯು ಫೆಡರೇಶನ್ ಸೈನೊಲೊಜಿಕ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ (ವರ್ಲ್ಡ್ ಕ್ಯಾನೈನ್ ಫೆಡರೇಶನ್) ಗೆ ಸೇರಿದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುಂಪನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite web|title=Fédération Cynologique Internationale Group 4 "Dachshund Group"|url=http://old.fci.be/nomenclatures_detail.asp?lang=en&file=group4|work=Fédération Cynologique Internationale|access-date=16 June 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090815103443/http://old.fci.be/nomenclatures_detail.asp?lang=en&file=group4|archive-date=15 August 2009|df=dmy-all}}</ref> ಅನೇಕ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತಂತಿ ಕೂದಲಿನವು, ನಾಯಿಗಳ [[:en:Terrier|ಟೆರಿಯರ್]] ಗುಂಪಿನಂತೆಯೇ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ನೋಟವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬಹುದು.<ref name="Nicholas">{{cite book | last = Nicholas | first = Anna | title = Dachshund | publisher = TFH Publications | location = Neptune City | year = 1987 | isbn = 0-86622-158-1 | page = [https://archive.org/details/dachshund0000nich/page/10 10] | url = https://archive.org/details/dachshund0000nich/page/10 }}</ref> ಈ ನಾಯಿಗಳ ವಾಸನೆ (ಅಥವಾ ಹೌಂಡ್) ನೋಡುವ ಗುಣದಿಂದ ಇವನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡಬಹುದು. ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಮತ್ತು ವಾಸನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Nicholas" /> ==ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು== ===ಗೋಚರತೆ=== [[File:Dachshund.jpg|thumb|ತಂತಿ ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್]] ತಂತಿ ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಆಗಿವೆ. ಇವು ಉದ್ದ-ದೇಹ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಮೊಂಡು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ನಾಯುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಮುಂಭಾಗದ ಪಂಜಗಳು ಅಸಮಾನವಾಗಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ಚಕ್ರದ-ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಇವು ಮಣ್ಣನ್ನು ಅಗೆಯಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು, ಬಿಗಿಯಾದ ಬಿಲಗಳಲ್ಲಿನ ಸುರಂಗವನ್ನು ಹೊಕ್ಕುವಾಗ ಅದರ ಚರ್ಮವು ಹರಿದು ಹೋಗದಿರುವಷ್ಟು ಸಡಿಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಮೂತಿ ಉದ್ದವಾಗಿದೆ.<ref name="AKC Standards">{{cite web |title=American Kennel Club Official Standard of the Dachshund |url=https://images.akc.org/pdf/breeds/standards/Dachshund.pdf |work=akc.org |access-date=11 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143635/https://images.akc.org/pdf/breeds/standards/Dachshund.pdf |archive-date=12 June 2018 |url-status=dead }}</ref> ===ಬಣ್ಣ=== [[File:Trixie the red haired dachshund.png|thumb|ಕೆಂಪು ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್]] ಮೂರು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ: ನಯವಾದ ಕೂದಲಿನವು(ಸಣ್ಣ ಕೂದಲು), ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನವು ಮತ್ತು ತಂತಿ ಕೂದಲಿನವು. ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು [[ರೇಷ್ಮೆ|ರೇಷ್ಮೆಯಂತಹ]] ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಕಾಲುಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಿವಿ|ಕಿವಿಗಳ]] ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ [[ಗರಿ|ಗರಿಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ತಂತಿ ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ನೋಡಲು ಸಿಗುವ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿವೆ (ಆದಾಗ್ಯೂ ಇದು ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ). ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದವು ಕೆಂಪು. ಅವುಗಳ ಮೂಲ ಬಣ್ಣವು ಏಕ-ಬಣ್ಣವಾಗಿರಬಹುದು (ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕೆನೆ), ಕಂದು ಮೊನಚಾದ ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಕಂದು, ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಮತ್ತು ಕಂದು, ನೀಲಿ ಮತ್ತು ಕಂದು, ಅಥವಾ [[:en:Isabelline (colour)|ಇಸಾಬೆಲ್ಲಾ]] ಮತ್ತು ಕಂದು ಆಗಿರಬಹುದು. ಒಂದೇ ಪ್ರಭೇದದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಪೋಷಕರ ಆನುವಂಶಿಕ ರಚನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಜನಿಸಬಹುದು. ===ಗಾತ್ರ=== [[File:Dachshund doggy, Taipei, Taiwan (8566591759).jpg | thumb|220x124px | right |ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್]] ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಮೂರು ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ: ಪೂರ್ಣ, ಸಾಧಾರಣ, ಮತ್ತು ಕನಿಂಚನ್(ಜರ್ಮನ್‌ನ "ಮೊಲ").<ref name="gkpnso">{{cite web |url=http://www.akc.org/dog-breeds/dachshund/#standard |title=Dachshund Breed Standard |publisher=American Kennel Club |access-date=3 February 2009}}</ref> ಪ್ರಮಾಣಿತ ಮತ್ತು ಚಿಕಣಿ ಗಾತ್ರಗಳು ಬಹುತೇಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿಂದ ಮೊಲದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.<ref>{{cite web|title=Fédération Cynologique Internationale Official Website |url=http://www.fci.be/default.aspx |work=Fédération Cynologique Internationale |access-date=16 June 2009}}</ref> ಮೊಲದ ಗಾತ್ರವನ್ನು [[:en:Fédération Cynologique Internationale|ಫೆಡರೇಶನ್ ಸಿನೊಲೊಜಿಕ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] (ವರ್ಲ್ಡ್ ಕೆನೈನ್ ಫೆಡರೇಶನ್) (ಎಫ್‌ಸಿಐ) ಗುರುತಿಸಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ೮೩ ದೇಶಗಳ ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪೂರ್ಣ-ಬೆಳೆದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೭.೫ ಕೆಜಿ (೧೬ ಪೌಂಡು) ಯಿಂದ ೧೪.೫ ಕೆಜಿ (೩೨ ಪೌಂಡ್) ತೂಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಾಧಾರಣ ಬೆಳೆದವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೫.೫ ಕೆಜಿ (೧೨ ಪೌಂಡ್) ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತೂಗುತ್ತದೆ. ಕನಿಂಚನ್ ೩.೫ ಕೆಜಿ (೮ ಪೌಂಡು) ನಿಂದ ೫ ಕೆಜಿ (೧೧ ಪೌಂಡು) ತೂಗುತ್ತದೆ. ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಧಾರಣ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣ-ಗಾತ್ರದಿಂದ ಕೂಡಿರುವವು ತೂಕದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಂತಹ ಅನೇಕ ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಗಾತ್ರದ ವಿಭಾಗಗಳು ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ತೂಕವನ್ನು ಬಳಸಿದರೆ, ಇತರ ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮಾನದಂಡಗಳು ಎದೆಯ ಸುತ್ತಳತೆಯ ಮೂಲಕ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತವೆ. ಜರ್ಮನಿಯಂತಹ ಕೆಲವು ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ತೂಕದ ಜೊತೆಗೆ ಎದೆಯ ಸುತ್ತಳತೆಯನ್ನು ಸಹ ಅಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{cite book |title=For the Love of Dachshunds| last=Hutchinson |first=Robert |year=2005 |publisher=BrownTrout Publishers |isbn=1-56313-903-0 |page=112 |url=https://books.google.com/books?id=i_XAakNgDJwC&pg=PA14 |access-date=16 June 2009}}</ref> ===ಕಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣ=== [[File:Red piebald dox miniature long hair.jpg|thumb|ಕೆಂಪು ಪೈಬಾಲ್ಡ್ ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ಚಿಕಣಿ ನಾಯಿ]] ತಿಳಿ-ಬಣ್ಣದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು [[ಕಂದು (ಬಣ್ಣ)|ತಿಳಿ ಕಂದು]] ಅಥವಾ [[ಹಸಿರು]] ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬಹುದು. ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮಾನದಂಡಗಳು ಕಣ್ಣಿನ ಬಣ್ಣವು ಗಾಢವಾದಷ್ಟೂ ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಡ್ಯಾಪಲ್ ಮತ್ತು ಡಬಲ್ ಡ್ಯಾಪಲ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ [[ನೀಲಿ]], ಭಾಗಶಃ ನೀಲಿ ಅಥವಾ ತೇಪೆಯ ಕಣ್ಪೊರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು.<ref>{{cite web |url=http://www.dachshund.org/article_double_dapple.html |title=The Double Dapple |publisher=The Dachshund Magazine Online |access-date=25 June 2007}}</ref> ಪೈಬಾಲ್ಡ್-ಮಾದರಿಯ ಡ್ಯಾಕ್‍ಹಂಡ್‌ಗಳು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ===ಸ್ವಭಾವ=== ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಹಠಮಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿದರೆ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಬಹುದು. ಅವುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲಾಗಿದೆ.<ref name=Stall>{{cite book|last = Stall|first = Sam|title = The Good, the Bad, and the Furry|pages = [https://archive.org/details/goodbadfurrychoo0000stal/page/93 93–94]|publisher = Quirk Books|year = 2005|isbn = 1-59474-021-6|url = https://archive.org/details/goodbadfurrychoo0000stal/page/93}}</ref><ref name=paws>{{cite book|last1 = Kilcommons|first1 = Brian|author-link1 = Brian Kilcommons|last2 = Wilson|first2 = Sarah|title = Paws to Consider|pages = [https://archive.org/details/pawstoconsiderch00kilc/page/156 156–157]|isbn = 0-446-52151-5|url = https://archive.org/details/pawstoconsiderch00kilc/page/156|year = 1999| publisher=Warner Books }}</ref><ref name=ADR>{{cite web|title = Dachshund info|url = http://www.albertadachshundrescue.com/dachshundinfo.cfm|access-date = 25 July 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090418212636/http://albertadachshundrescue.com/dachshundinfo.cfm|archive-date = 18 April 2009|url-status = dead}}</ref> [[File:Parti-colour Longhaired Dachshund.jpg|thumb|ಡಬಲ್ ಡ್ಯಾಪಲ್ ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌]] [[File:Dachshund brown puppy.jpg|thumb|ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ ಮರಿ]] [[File:Arnold the red and black haired dachshund.jpg|thumb|ಹತ್ತುವ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌]] ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಅಪರಿಚಿತರು ಮತ್ತು ಇತರ ನಾಯಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತವೆ.<ref>{{cite journal|url=http://www.appliedanimalbehaviour.com/article/S0168-1591(08)00114-7/abstract|title=Breed Differences in Canine Aggression|doi=10.1016/j.applanim.2008.04.006|journal=Applied Animal Behaviour Science|volume=114|issue=3–4|pages=441–460|author=Duffy, Deborah|year=2008|display-authors=etal|access-date=16 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150430053538/http://www.appliedanimalbehaviour.com/article/S0168-1591%2808%2900114-7/abstract|archive-date=30 April 2015|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ನಾಯಿಗಳ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ನಾಯಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ನಾಯಿಗಳು ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ೫೦% ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಅನುಸರಿಸುವ ನಿರಂತರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{cite book|last=Coren|first=Stanley|title=The intelligence of dogs|url=https://archive.org/details/intelligenceofdo0000core|year=2006|publisher=Free press|isbn=0-7432-8087-3}}</ref> ಕೆಲವು ನಾಯಿಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಬೊಗಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ತರಬೇತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಹೆಚ್ಚು ಬೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ.<ref name=CDR>{{cite web |title = Is a Dachshund Right For You |url = http://www.wienerdogrescue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=61 |work = WienerDogRescue.com |access-date = 25 July 2009 |archive-date = 12 September 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220912172118/http://www.wienerdogrescue.com/index.php?option=com_content&view=article&id=45&Itemid=61 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web|title= Frequently Asked Questions|url= http://www.dachshundrescue.org/faq.html|work= DachshundRescue.org|access-date= 25 July 2009|archive-date= 12 January 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220112005135/http://dachshundrescue.org/faq.html|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite web|title= Dachshund Facts|url= http://www.3doxies.com/archives/2011/04/08/dachshund-facts/|work= 3doxies.com|access-date= 8 April 2011|archive-url= https://web.archive.org/web/20110416003654/http://www.3doxies.com/archives/2011/04/08/dachshund-facts/|archive-date= 16 April 2011|url-status= dead}}</ref> ಒಂದು [[ಜಪಾನ್|ಜಪಾನಿನ]] ಅಧ್ಯಯನವು ಚಿಕ್ಕ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಚಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುವುದು, ಒಳಗೆ ಇರುವಾಗ ಹೊರಗಿನ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಬೊಗಳುವುದು, ಅವರ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಅಪರಿಚಿತರನ್ನು ಬೊಗಳುವುದು, ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯ ಆತಂಕ, ಅನುಚಿತ ನಿರ್ಮೂಲನೆ (ಮಲ ಮತ್ತು [[ಉಚ್ಚೆ|ಮೂತ್ರದ]] ಅಸಂಯಮ), ಅಜ್ಞಾತವನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುವುದು ಜಾಸ್ತಿ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ. ಇದು [[ಕೋರೆಹಲ್ಲು|ಕೋರೆಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಮಾನವರು ಹಾಗೂ ಕುಟುಂಬ ಸದಸ್ಯರ ಕಡೆಗೆ ಆಕ್ರಮಣಶೀಲತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal | last1=YAMADA | first1=Ryoko | last2=KUZE-ARATA | first2=Sayaka | last3=KIYOKAWA | first3=Yasushi | last4=TAKEUCHI | first4=Yukari | title=Prevalence of 25 canine behavioral problems and relevant factors of each behavior in Japan | journal=Journal of Veterinary Medical Science | publisher=Japanese Society of Veterinary Science | volume=81 | issue=8 | year=2019 | issn=0916-7250 | doi=10.1292/jvms.18-0705 | pages=1090–1096| pmid=31167977 | pmc=6715928 }}</ref> ಅಮೇರಿಕನ್ ಕೆನಲ್ ಕ್ಲಬ್‌ನ ತಳಿ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ, "ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ನಾಯಿಯಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ರಮವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ".<ref>{{cite web|url=http://www.akc.org/dog-breeds/dachshund/#standard |title=Dachshund Breed Standard |publisher=American Kennel Club |access-date=14 May 2007}}</ref> ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ದೇಹಭಾಷೆಯು ಅವುಗಳ ಚಿಕ್ಕ ಗಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಅವುಗಳಿಗೇ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಾಳಜಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅನಿಸಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ.<ref name=CDR /><ref>{{cite web |url=http://www.burkesbackyard.com.au/1999/archives/25/roadtests/dog_breeds/dachshunds |title=Dachshunds |publisher=Burke's Backyard with Don Burke |access-date=14 May 2007}}</ref> ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಬೇಟೆ ನಾಯಿಗಳಂತೆ, ಅವುಗಳು ದೊಡ್ಡ ನಾಯಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತವೆ. ==ಆರೋಗ್ಯ== [[File:Jamnik Dachshund puppies.jpg|thumb|ಎರಡು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಮರಿಗಳು]] ಈ ತಳಿಯು [[ಬೆನ್ನುಮೂಳೆ|ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ]] ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[:en:Degenerative disc disease|ಇಂಟರ್ವರ್ಟೆಬ್ರಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ ಕಾಯಿಲೆ]] (ಐವಿಡಿಡಿ).<ref>{{cite journal | first1 = V. F. |last1=Jensen| first2= A. K.|last2= Ersbøll |year=2000| title=Mechanical Factors affecting the Occurrence of Intervertebral Disc Calcification in the Dachshund – a Population Study|journal = Journal of Veterinary Medicine, Series A| volume= 47 |issue=5|pages= 283–296| doi =10.1046/j.1439-0442.2000.00296.x |pmid=10932525}}</ref><ref name="UFAW website1">{{cite web|url=http://www.ufaw.org.uk/intervertebraldicdiseasedachshunds.php|title=Intervertebral Disc Disease|work=Genetic Welfare Problems of Companion Animals|publisher=Universities Federation for Animal Welfare|location=ufaw.org.uk|access-date=10 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306042830/http://www.ufaw.org.uk/intervertebraldicdiseasedachshunds.php|archive-date=6 March 2015|url-status=dead}}</ref> ಗಾಯಗಳಾದಲ್ಲಿ ಗಾಯದ ಅಪಾಯವು ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ, ಜಿಗಿತ, ಒರಟು ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಥವಾ ತೀವ್ರವಾದ ವ್ಯಾಯಾಮದಿಂದ ಹದಗೆಡಬಹುದು, ಇದು ಕಶೇರುಖಂಡಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೨೦-೨೫%ನಷ್ಟು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ಐ‌ವಿಡಿಡಿ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಫೈಡ್ ಇಂಟರ್ವರ್ಟೆಬ್ರಲ್ ಡಿಸ್ಕ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಡಿಸ್ಕ್ ರೋಗವನ್ನು ಹೊಂದುವ ಅಪಾಯ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Mogensen|first1=Mette Sloth|last2=Karlskov-Mortensen|first2=Peter|last3=Proschowsky|first3=Helle Friis|last4=Lingaas|first4=Frode|last5=Lappalainen|first5=Anu|last6=Lohi|first6=Hannes|last7=Jensen|first7=Vibeke Frøkjær|last8=Fredholm|first8=Merete|date=2011-09-01|title=Genome-Wide Association Study in Dachshund: Identification of a Major Locus Affecting Intervertebral Disc Calcification|url=https://academic.oup.com/jhered/article/102/Suppl_1/S81/895338|journal=Journal of Heredity|language=en|volume=102|issue=Suppl_1|pages=S81–S86|doi=10.1093/jhered/esr021|pmid=21846751|issn=0022-1503|doi-access=}}</ref> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಫೈಡ್ ಡಿಸ್ಕ್‌ಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ತಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆನುವಂಶಿಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>{{Cite journal|last1=Lappalainen|first1=Anu K|last2=Vaittinen|first2=Elina|last3=Junnila|first3=Jouni|last4=Laitinen-Vapaavuori|first4=Outi|date=2014-12-19|title=Intervertebral disc disease in Dachshunds radiographically screened for intervertebral disc calcifications|journal=Acta Veterinaria Scandinavica|volume=56|issue=1|page=89|doi=10.1186/s13028-014-0089-4|issn=0044-605X|pmc=4285634|pmid=25523328 |doi-access=free }}</ref> ಐವಿಡಿಡಿ ಗಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಫಿನ್ನಿಷ್ ಸಂಶೋಧಕರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೆನ್ನುಮೂಳೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬ್ರೀಡರ್ಸ್ ಯುಕೆ ಐವಿಡಿಡಿ ಸ್ಕ್ರೀನಿಂಗ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web|title=Dachshund IVDD – X-ray Scheme|url=https://www.dachshund-ivdd.uk/testing-for-ivdd/x-ray-scheme/|access-date=2020-08-03|website=www.dachshund-ivdd.uk|language=en|archive-date=2020-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200815020135/https://www.dachshund-ivdd.uk/testing-for-ivdd/x-ray-scheme/|url-status=dead}}</ref> ===ಜೀವಿತಾವಧಿ=== ಪಿಇಟಿ ಸ್ಮಶಾನದ ದತ್ತಾಂಶದ ಜಪಾನ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಧ್ಯಯನವು ಚಿಕ್ಕ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ೧೪ ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ, ಎಲ್ಲಾ ತಳಿಗಳ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref>{{cite journal | last1=INOUE | first1=Mai | last2=KWAN | first2=Nigel C. L. | last3=SUGIURA | first3=Katsuaki | title=Estimating the life expectancy of companion dogs in Japan using pet cemetery data | journal=Journal of Veterinary Medical Science | publisher=Japanese Society of Veterinary Science | volume=80 | issue=7 | year=2018 | issn=0916-7250 | doi=10.1292/jvms.17-0384 | pages=1153–1158}}</ref> ಬ್ರೀಡ್ ಕ್ಲಬ್ ಸದಸ್ಯರ ಯುಕೆ ಯಲ್ಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳು ೧೨ ಮತ್ತು ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>{{cite journal | last1=Adams | first1=V. J. | last2=Evans | first2=K. M. | last3=Sampson | first3=J. | last4=Wood | first4=J. L. N. | title=Methods and mortality results of a health survey of purebred dogs in the UK | journal=Journal of Small Animal Practice | publisher=Wiley | volume=51 | issue=10 | date=2010-10-01 | issn=0022-4510 | doi=10.1111/j.1748-5827.2010.00974.x | pages=512–524}}</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== [[File:olddachshund.jpg|thumb|ಉದ್ದವಾದ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್]] [[File:Deiker Jagdbare Tiere 1093210.jpg|thumb|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ ಬೇಯಿಂಗ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ನ ವಿವರಣೆ]] ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಜರ್ಮನ್ ತಳಿಗಾರರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]], [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೌಂಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟೆರಿಯರ್‌ಗಳ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ರಾಣಿ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಯುರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ರಾಯಲ್ ಅರಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಕಲಾಗಿದೆ, ಅವರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಈ ತಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web |title=Dachshund History Queen Victoria |url=http://smalldogbreedsinformation.com/dachshund/ |archive-url=https://archive.today/20140531034424/http://smalldogbreedsinformation.com/dachshund/ |url-status=dead |archive-date=31 May 2014 |work=Dachshund History Sub Category |access-date=3 May 2014 }}</ref> ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ನ ಕುರಿತಾಗಿ ಮೊದಲ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದಾದ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು, ಮೂಲತಃ "ಡಾಚ್ಸ್ ಕ್ರೈಚರ್" ("ಬ್ಯಾಜರ್ ಕ್ರಾಲರ್") ಅಥವಾ "ಡಾಕ್ಸ್ ಕ್ರೀಗರ್" ("ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್ ವಾರಿಯರ್") ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ೧೮ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಬಂದವು.<ref>Der vollkommene teutsche Jäger (The Complete German Hunter), Johann Friedrich von Flemming, 1719–1724, Leipzig.</ref> ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, "ಬ್ಯಾಜರ್ ನಾಯಿಗಳು" ಮತ್ತು "ರಂಧ್ರ ನಾಯಿಗಳು" ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಇವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಳಿಗಳಿಗೆ ಸಮನಾಗಿಲ್ಲ. ಮೂಲ ಜರ್ಮನ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍ಗಳು ಆಧುನಿಕ ಪೂರ್ಣ-ಗಾತ್ರದ ವಿಧಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ, ೧೪ ಮತ್ತು ೧೮ ಕೆಜಿ (೩೧ ಮತ್ತು ೪೦ ಪೌಂಡ್) ನಡುವೆ ತೂಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂಲತಃ ನೇರ-ಕಾಲಿನ ಮತ್ತು ಡೊಂಕು-ಕಾಲಿನ ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಬಂದವು (ಆಧುನಿಕ ಡ್ಯಾಷ್‌ಶಂಡ್ ನಂತರದ ವಂಶಸ್ಥರು). ಈ ತಳಿಯು ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್‌ಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಡ್ಜರ್-ಬೈಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಡ್ಯಾಶ್‌ಶಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮೊಲ]] ಮತ್ತು [[ನರಿ]] ಬೇಟೆಗೆ, ಗಾಯಗೊಂಡ [[ಜಿಂಕೆ|ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು]] ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಕಾಡುಹಂದಿ|ಕಾಡು ಹಂದಿಯಷ್ಟು]] ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಉಗ್ರವಾದ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite journal|date=October 14, 1875|title=THE CHAMPION DACHSHUND, MANN|url=https://archive.org/details/sim_forest-and-stream-a-journal-of-outdoor-life_1875-10-14_5_10/page/n4|journal=Forest and Stream; A Journal of Outdoor Life, Travel, Nature Study, Shooting, Fishing, Yachting (1873–1930)|pages=149|via=ProQuest}}</ref> ==ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂಕೇತ== ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ನೋಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[:en:Political cartoon|ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯಂಗ್ಯಚಿತ್ರಕಾರರು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಲು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಮೊದಲನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಕುಸಿಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ "ಲಿಬರ್ಟಿ ಹೌಂಡ್‌ಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಹಾಗೆಯೇ "ಲಿಬರ್ಟಿ ಎಲೆಕೋಸು" ಎಂಬುದು ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸೌರ್‌ಕ್ರಾಟ್‌ಗೆ ಒಂದು ಪದವಾಯಿತು. ವಿಶ್ವ ಸಮರ II ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಕಳಂಕವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು. ಕೈಸರ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ II ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್ ಫೀಲ್ಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಎರ್ವಿನ್ ರೊಮ್ಮೆಲ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗಿನ ತಳಿಯ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂನಿಚ್‌ನಲ್ಲಿನ ಶ್ವಾನಪಾಲಕರಲ್ಲಿ ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದಾಗಿ, [[:en:1972 Summer Olympics|೧೯೭೨ ರ ಮ್ಯೂನಿಚ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗೆ]] [[:en:Waldi|ವಾಲ್ಡಿ]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಮ್ಯಾಸ್ಕಾಟ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಕ್ರೀಡೆ== [[File:Short haired dachshund in race.jpg|thumb|ಓಟದಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌]] ಕೆಲವು ಜನರು [[:en:Wiener Nationals|ವೀನರ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ಸ್‌ನಂತಹ]] [[:en:Dachshund racing|ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ ರೇಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ತಮ್ಮ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಾದ್ಯಂತ ಹಲವಾರು ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವವರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ.<ref>{{Cite web |last=Mercker |first=Jan |date=19 September 2017 |title=Short on Legs, Long on Competition: It's the 2017 Wiener Dog Races |url=https://loudounnow.com/2017/09/19/short-on-legs-long-on-competition-its-the-2017-wiener-dog-races/ |website=Loudoun Now}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಈ ಘಟನೆಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ "ವೀನರ್ ರೇಸಿಂಗ್" ಅನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅನೇಕ ಗ್ರೇಹೌಂಡ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಳು ಈವೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಬೆನ್ನಿನ ಗಾಯಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದಾಗಿ ನಾಯಿಗಳಿಗೆ ಗಾಯಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಮತ್ತೊಂದು ನೆಚ್ಚಿನ ಕ್ರೀಡೆ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥ್‌ಡಾಗ್ ಟ್ರಯಲ್ಸ್, ಇದರಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಶ್‌ಶಂಡ್‌ಗಳು ಸತ್ತ ತುದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುರಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪಂಜರದಲ್ಲಿ (ಹಾಗೆ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ) ಇಲಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ.<ref>{{cite web|title=Earthdog Den Trials |publisher=Canada's Guide to Dogs |url=http://www.canadasguidetodogs.com/clubs/earthdog.htm |access-date=16 June 2009}}</ref> ==ಡಕೆಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಟೆಕಲ್== ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ, ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌‌ಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಡಕೆಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಏಕವಚನ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನ ಎರಡೂ). ಬೇಟೆಗಾರರಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಟೆಕಲ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ [[:en:Kenne|ಕೆನಲ್‌ಗಳಿವೆ]], ಇದನ್ನು ಜಗ್ಡ್ಲಿಚೆ ಲೀಸ್ಟುಂಗ್ಸ್‌ಝುಚ್ಟ್ ("ಬೇಟೆ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ತಳಿ") ಅಥವಾ ಗೆಬ್ರಾಚ್‌ಶುಂಡೆಝುಚ್ಟ್ ("ಕೆಲಸದ ನಾಯಿ ತಳಿ") ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಟೆಕಲ್ ಎಂಬುದು ಬೇಟೆಯಾಡುವ ತಳಿಯ ಹೆಸರು ಅಥವಾ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ನಾಯಿ.<ref name="dtk">[http://www.dtk1888.de/fragen.html FAQ of the German Teckelclub on the naming issue] (in German)</ref> ==ಜನಪ್ರಿಯತೆ== ೨೦೧೮ ರ ಎಕೆಸಿ ನೋಂದಣಿ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ೧೨ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌‌ಗಳು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನ]] ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.akc.org/expert-advice/news/most-popular-dog-breeds-full-ranking-list/ |title=AKC Dog Registration Statistics |publisher=American Kennel Club |access-date=2 December 2022}}</ref> ಅವು ನಗರ ಮತ್ತು ಅಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. ಎಕೆಸಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ೧೯೦ ಪ್ರಮುಖ ಯುಎಸ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ೭೬ ರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ೧೦ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ತಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿವೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.akc.org/register/top-dogs-by-city/ |title=2006 AKC Top Breeds By City |publisher=American Kennel Club |access-date=24 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218194740/http://www.akc.org/register/top-dogs-by-city/ |archive-date=18 February 2015 |url-status=dead }}</ref> [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]], ನ್ಯೂ ಓರ್ಲಿಯನ್ಸ್, [[ಪೋರ್ಟ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್, ಒರೆಗಾನ್|ಪೋರ್ಟ್ಲ್ಯಾಂಡ್]], [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್|ಲಾಸ್ ಏಂಜಲೀಸ್]] ಮತ್ತು ಚಿಕಾಗೋ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಅಮೆರಿಕ|ಅಮೆರಿಕದ]] ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‌‌ ಕ್ಲಬ್‌ಗಳು ಸಂಘಟಿತವಾಗಿವೆ. <gallery class="center" caption="ಕಲೆಗಳು"> File:Adolf Eberle Dackelfamilie.jpg|''ಡೈ ಡಕೆಲ್‌ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಮಿಟ್ ಜಾಗರ್ ಉಂಡ್ ಮ್ಯಾಗ್ಡ್'' (ದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ವಿತ್ ಹಂಟರ್ ಮತ್ತು ಮೇಡ್) ಅಡಾಲ್ಫ್ ಎಬರ್ಲೆ File:Jean-Baptiste Oudry - Hound with Gun and Dead Game - WGA16780.jpg|ಜೀನ್-ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಔಡ್ರಿ - ಗನ್ ಮತ್ತು ಡೆಡ್ ಗೇಮ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್, ೧೭೪೦ File:L Riedler Hunde 1 Wie wird es enden.jpg|''ವೈ ವೈರ್ಡ್ ಎಸ್ ಎಂಡೆನ್?'' ಸಿ. ೧೯೦೦. File:Dackel mit Bierkrug.jpg|ಶಾಸನದೊಂದಿಗೆ ಜರ್ಮನ್ (ಸ್ವಾಬಿಯನ್) ಪೋಸ್ಟ್‌ಕಾರ್ಡ್ "ಈ ಬಿಯರ್ ನನ್ನ ಮಾಸ್ಟರ್‌ಗೆ ಸೇರಿದೆ!" ಸಿ. ೧೯೦೦. File:Carl Reichert - Curious dachshund puppies and a frog.jpg|ಕ್ಯೂರಿಯಸ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ನಾಯಿಮರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪೆ, ಕಾರ್ಲ್ ರೀಚರ್ಟ್. </gallery> ==ಗಮನಾರ್ಹ ನಾಯಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾಲಕರು== * [[ಜಾನ್ ಎಫ್.ಕೆನೆಡಿ|ಜಾನ್ ಎಫ್. ಕೆನೆಡಿ]] ಅವರು ೧೯೩೭ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆಗಿನ ಗೆಳತಿ ಒಲಿವಿಯಾಗೆ ಯುರೋಪ್ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ನಾಯಿಮರಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ಕೆನಡಿ ಅಲರ್ಜಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಡಂಕರ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾದ ನಾಯಿಮರಿ ಜರ್ಮನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಲಿಲ್ಲ.<ref>[http://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/lNKB8hiuk0G-0zQGZcI0fQ.aspx John F. Kennedy Presidential Library and Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717154535/https://www.jfklibrary.org/Asset-Viewer/lNKB8hiuk0G-0zQGZcI0fQ.aspx |date=2018-07-17 }} John F. Kennedy with "Dunker" during tour of Europe in the summer of 1937, The Hague, August 1937.</ref> * ೨೨ನೇ ಮತ್ತು ೨೪ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ [[:en:Grover Cleveland|ಗ್ರೋವರ್ ಕ್ಲೀವ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್]] ಅವರು ವೈಟ್ ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=White House Pets Menu 1850 to 1889|url=http://www.presidentialpetmuseum.com/whitehousepets-3.htm|publisher=Presidential Pet Museum|access-date=30 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724044040/http://www.presidentialpetmuseum.com/whitehousepets-3.htm|archive-date=24 July 2011|url-status=dead}}</ref> * [[:en:William Randolph Hearst|ವಿಲಿಯಂ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಹರ್ಸ್ಟ್]] ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ಗಳ ಅತ್ಯಾಸಕ್ತಿಯ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವನ ಸ್ವಂತ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಹೆಲೆನಾ ಸತ್ತಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ "ಇನ್ ದಿ ನ್ಯೂಸ್" ಅಂಕಣದಲ್ಲಿ ಆ ನಾಯನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದನು.<ref>Belozerskaya, Marina ''The Medici Giraffe'' (2006) 371.</ref> * [[:en:E. B. White|ಫ್ರೆಡ್, ಇ.ಬಿ. ವೈಟ್‌ನ]] ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌, ಅವನ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite web| title = Lightness: E.B. White On Atomic Energy| url = http://www.trufax.org/paradigm/paradigm/lightness.html| access-date = 3 November 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20060420135118/http://www.trufax.org/paradigm/paradigm/lightness.html| archive-date = 20 April 2006 }}</ref> * [[:en:Lump (dog)|ಲಂಪ್]], ಪ್ಯಾಬ್ಲೋ ಪಿಕಾಸೊ ಅವರ ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ, ಅವರ ಕೆಲವು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಿಕಾಸೊ ಮತ್ತು ಉಂಡೆ ಪಿಕಾಸೊ ಮತ್ತು ಉಂಡೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. * ಲೀ ಹಾರ್ವೆ ಓಸ್ವಾಲ್ಡ್‌ನ ಕೊಲೆಗಾರ [[:en:Jack Ruby|ಜ್ಯಾಕ್ ರೂಬಿ]], ಶೆಬಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಡ್ಯಾಷ್‌ಶಂಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಅದನ್ನು ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಎಂದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name=bugliosi>Bugliosi, Vincent ''[[Reclaiming History: The Assassination of President John F. Kennedy]]'' Norton. 2007 pg 8</ref> * [[:en:Andy Warhol|ಆಂಡಿ ವಾರ್ಹೋಲ್]] ಒಂದು ಜೋಡಿ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು: ಆರ್ಚೀ ಮತ್ತು ಅಮೋಸ್. ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರು ತಮ್ಮ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಡೈರಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web|url=http://dachshundlove.blogspot.com/2007/11/dachshunds-in-pop-culture-andy-warhol.html |title=Dachshunds in Pop Culture: Andy Warhol |publisher=Dachshundlove.blogspot.com |date=17 November 2007 |access-date=16 May 2012}}</ref> * ಸ್ಟಾನ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬುಡ್ಗಿ, ಮಾಲೀಕ ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನಿ ಕ್ಯಾನ್ವಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಮರರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಡೇವಿಡ್ ಹಾಕ್ನೀಸ್ ಡಾಗ್ ಡೇಸ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು.<ref>{{cite web |author=College ArchaeologyArt History HistoryRome |url=http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall06/528627.htm |title=David Hockney's Dog Days |publisher=Thamesandhudsonusa.com |access-date=16 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110928005930/http://www.thamesandhudsonusa.com/new/fall06/528627.htm |archive-date=28 September 2011 |url-status=dead }}</ref> * ವಾಡ್ಲ್ ಮತ್ತು ಹೆಕ್ಸ್ಲ್, [[:en:Wilhelm II|ಕೈಸರ್ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್ II ರ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಗ್ರ ಜೋಡಿ.<ref>{{cite web|url=https://www.puppies.co.uk/puppy-advice/dachshund-facts |title=8 Curious Facts About Dachshunds|work=www.puppies.co.uk}}</ref> ಅರೆ-ಅಧಿಕೃತ ಭೇಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಚ್‌ಡ್ಯೂಕ್ ಫ್ರಾಂಜ್ ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್‌ನ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಸೀಟ್, ಕೊನೊಪಿಸ್ಟೇ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ತಕ್ಷಣವೇ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಹಂಗೇರಿಯನ್ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯ ಬೆಲೆಬಾಳುವ ಗೋಲ್ಡನ್ ಫೆಸೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಲು ಮುಂದಾದರು, ಇದು ಬಹುತೇಕ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಘಟನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸೆಂಟಾವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್‌ನ ವಿಲ್ಹೆಲ್ಮ್‌ನ ಮೇನರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹುಯಿಸ್ ಡೋರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news|last=Paterson|first=Tony|title=End of the line for Germany's Last Emperor|newspaper=The Independent|date=18 November 2012|url=http://www.huisdoorn.nl/eng/|access-date=25 January 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214233718/http://www.huisdoorn.nl/eng/|archive-date=14 December 2013|df=dmy-all}}</ref> * ರಷ್ಯಾದ [[:en:Zelenogorsk, Saint Petersburg|ಝೆಲೆನೊಗೊರ್ಸ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ]], ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ದಿನದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಜುಲೈ ೨೫ ರಂದು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ಗಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಸ್ಮಾರಕದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.fontanka.ru/2009/07/25/007/|trans-title=Zelenogorsk celebrates the 461st anniversary of its foundation |script-title=ru:Зеленогорск отмечает 461-ю годовщину со дня основания|date=25 July 2009|work=Society|publisher=fontanka.ru|language=ru|access-date=6 April 2018}}</ref><ref>[[Robert Lee Scott, Jr.|Scott, Robert L. Jr.]], ''[[God Is My Co-Pilot (book)|God Is My Co-Pilot]]'' (1943)</ref> * ನಟಿ ಮೇರಿ ಪ್ರೆವೋಸ್ಟ್ ಒಡೆತನದ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿ ತನ್ನ ಸತ್ತ ಪ್ರೇಯಸಿಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು, ಆಕೆಯ ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಕಡಿತ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಯ ಬೊಗಳುವಿಕೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನೆರೆಹೊರೆಯವರನ್ನು ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆಸಿತು. ಈ ಘಟನೆಯು ೧೯೭೭ ರ ನಿಕ್ ಲೋವ್ ಹಾಡು "ಮೇರಿ ಪ್ರೆವೋಸ್ಟ್" ಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಿತು.<ref>{{cite book|last=Golden|first=Eve |author2=King, Bob|title=Golden Images: 41 Essays on Silent Film Stars|url=https://archive.org/details/goldenimages41es0000gold|publisher=McFarland|year=2001|page=[https://archive.org/details/goldenimages41es0000gold/page/140 140]|isbn=0-7864-0834-0}}</ref> * ೧೯೩೫ ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಲಾಯ್ಡ್ ರೈಟ್‌ನಿಂದ ಮನೆಯ ಫಾಲಿಂಗ್‌ವಾಟರ್ ಅನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಎಡ್ಗರ್ ಜೆ. ಕೌಫ್‌ಮನ್ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಲಿಲಿಯಾನ್ ಕೌಫ್‌ಮನ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬ್ರೀಡರ್ ಮತ್ತು ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಗಳ ಮಾಲೀಕರಾಗಿದ್ದರು. ಲಿಲಿಯಾನ್ ಉದ್ದ ಕೂದಲಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಪಿಟ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ ರನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು.<ref name="Moxie">{{cite web|url=http://www.fallingwater.org/120/moxie-the-dachshund-of-fallingwater |title=Moxie: The Dachshund of Fallingwater |publisher=[[Fallingwater]] |location=Mill Run, PA, USA |access-date=28 November 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Fallingwater Facts|url=http://www.fallingwater.org/38/fallingwater-facts|website=Fallingwater|access-date=26 January 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120415114237/http://www.fallingwater.org/38/fallingwater-facts|archive-date=15 April 2012|df=dmy-all}}</ref> * ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಮಾಜಿ ರಾಣಿ, [[:en:Margrethe II|ಮಾರ್ಗರೇಟ್ II]], ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಹಲವಾರು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜಮನೆತನದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು.<ref>{{cite news |last1=Bates |first1=Stephen |title=See the queen by request or bump into her at a shop |url=https://www.theguardian.com/uk/2001/apr/14/monarchy.world1 |access-date=21 April 2022 |work=The Guardian |publisher=Guardian News & Media Limited |date=14 April 2001}}</ref> ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಒಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅನೇಕವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ೨೦೨೦ ರಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಲಾದ ಆಕೆಯ ೮೦ ನೇ ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬವನ್ನು ಫ್ರೆಡೆನ್ಸ್‌ಬೋರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಸಲ್‌ನ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಅವಳ ನೆಚ್ಚಿನವರಲ್ಲಿ (ಲಿಲಿಯಾ) ಪೋಸ್ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆಚರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite news |last1=Madsen |first1=Anders Christian |title=Meet Queen Margrethe Of Denmark, An Unsung Style Heroine |url=https://www.vogue.co.uk/fashion/article/queen-margrethe-of-denmark-style |access-date=21 April 2022 |work=Vogue |issue=2 Mary 2020 |publisher=Condé Nast}}</ref><ref>{{cite news |last1=McCullagh |first1=Suzanne |title=Royals and the adorable pets that are an integral part of their lives |url=https://www.hola.com/us/royals/20211022311631/royal-family-pets-meghan-markle-kate-middleton-1/ |access-date=21 April 2022 |work=Hola |issue=10 June 2020 |publisher=Hola S.L. |archive-date=6 ಜುಲೈ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706132554/https://www.hola.com/us/royals/20211022311631/royal-family-pets-meghan-markle-kate-middleton-1/ |url-status=dead }}</ref> * ಓಬೀ ಒಂದು ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಆಗಿದ್ದು, ಅವನ ಸ್ಥೂಲಕಾಯಕ್ಕೆ ಕುಖ್ಯಾತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ೭೭ ಪೌಂಡ್‌ಗಳಷ್ಟು (೩೫ ಕಿಲೋಗ್ರಾಂಗಳಷ್ಟು) ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯ ತೂಕದ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ಗಿಂತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು. ಜುಲೈ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ ೨೮ ಪೌಂಡು (೧೩ ಕೆಜಿ) ತಲುಪಿದನು.<ref name="oregonlive">{{cite news|author=Nora Vanatta |url=http://www.oregonlive.com/pets/index.ssf/2012/09/obese_dachshund_takes_on_chall.html |title=Obese Dachshund takes on challenge of being Doxie version of 'Biggest Loser' |publisher=OregonLive.com |access-date=3 October 2012 |date=7 September 2012}}</ref><ref name="huffingtonpost">{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/09/10/obie-the-obese-dachshund_n_1871369.html |title=Obie The Obese Dachshund: One Adorable Doxie's Mission To Lose 40 Pounds |work=Huffington Post |access-date=3 October 2012 |first=Sarah |last=Medina |date=10 September 2012}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.kgw.com/home/Obie-the-Dachshund-reaches-goal-weight-217785851.html | title=Obie the Dachshund reaches goal weight | publisher=KGW.com | access-date=28 April 2014 | first=Jeff | last=Thompson | archive-url=https://web.archive.org/web/20160221063256/http://www.kgw.com/home/Obie-the-Dachshund-reaches-goal-weight-217785851.html/ | archive-date=21 February 2016 | url-status=dead }}</ref> * [[:en:Carole Lombard|ಕರೋಲ್ ಲೊಂಬಾರ್ಡ್]] ಮತ್ತು [[:en:Clark Gable|ಕ್ಲಾರ್ಕ್ ಗೇಬಲ್]] ಕಮಿಷನರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಡ್ಯಾಕ್‌ಹಂಡ್‍‌ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=https://cometoverhollywood.com/2012/01/16/a-vigil-for-carole/|title=A vigil for Carole|date=16 January 2012}}</ref> * ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] 2h9thaa420islot2m73mat3ggla6c68 0 81854 1431817 1346194 2026-10-12T12:26:54Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431817 wikitext text/x-wiki [[file:Chaturmukha Basadi.jpg|thumb|ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ]] [[ಕಾರ್ಕಳ|ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿರುವ]] ಪುರಾತನ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿಯೂ ಒಂದು.<ref>https://www.karnataka.com/mangalore/chaturmukha-basadi-a-one-of-a-kind-jain-temple/</ref> ಜೈನ ಸಾಂತರ ಅರಸುವಂಶದ ಪಾಂಡ್ಯದೇವ ಮತ್ತು ಇಮ್ಮಡಿ ಭೈರವರಾಯರ ಆಡಳಿತದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಜೈನ ಬಸದಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿರುವುದು ಈ ಬಸದಿಯ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದೆ. ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ ಕಾರ್ಕಳದ ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಜೈನ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, [[ಭತ್ತ|ಭತ್ತದ]] ಗದ್ದೆಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಕಾರ್ಕಳವು ಕರಾವಳಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಒಂದು ತಾಲ್ಲೂಕು ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |url=https://karnatakatourism.org/kn/tour-item/%E0%B2%9A%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96-%E0%B2%AC%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%BF/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407100223/https://karnatakatourism.org/kn/tour-item/%E0%B2%9A%E0%B2%A4%E0%B3%81%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96-%E0%B2%AC%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%BF/ |archive-date=2023-04-07 |url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Chaturmukha Basadi Front view.jpg|250px|thumb|left]] ==ಕಾರ್ಕಳ== ಕಾರ್ಕಳವು ಜೈನಕಾಶಿ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಜೈನಧರ್ಮೀಯರು ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು ೧೮ ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು ಕಾರ್ಕಳದಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿಯು ತನ್ನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಹಿರಿಮೆಯಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. [[ಕಾರ್ಕಳ]] ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] - [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ|ಕ್ರೈಸ್ತ]] - [[ಮುಸಲ್ಮಾನ]] - [[ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮಗಳು]] ಪಾಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಕಾರ್ಕಳದ ಅನಂತಪದ್ಮನಾಭ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಡುತಿರುಪತಿ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ [[ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾರ್ಕಳ|ವೆಂಕಟರಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನ]] ಕಾರ್ಕಳ ಪೇಟೆಯ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಕಾರ್ಕಳದ ಅತ್ತೂರಿನ ಚರ್ಚ್ (ಇಗರ್ಜಿ) ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಬಸದಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು [[ವಿಜಯನಗರದ ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವಿಜಯನಗರ ಶೈಲಿಯನ್ನು]] ಹೋಲುತ್ತದೆ.<ref>https://www.prajavani.net/karunaada-vaibhava/chaturmukha-basadi-karkala-gommateshwara-statue-historical-place-879979.html</ref> ಬಸದಿಯು ಒಂದು ಗರ್ಭಗೃಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಗರ್ಭಗೃಹವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು, ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗರ್ಭಗೃಹದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯೋತ್ಸರ್ಗ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅರನಾಥ, ಮಲ್ಲಿನಾಥ ಮತ್ತು ಮುನಿಸುವೃತ [[ತೀರ್ಥಂಕರ|ತೀರ್ಥಂಕರರ]] ಕರಿಕಲ್ಲಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನೂ ಹಾಗೂ ಪ್ರವೇಶದ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಾವತಿ ದೇವಿಯ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಗಡೆ ಹಾಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಒಟ್ಟು ೧೦೮ ಕಂಬಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದ ನಾಲ್ಕು ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ ಶಿಲೆಯ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ಕಂಬಗಳು ಸರಾಸರಿ ೧೮ ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿವೆ. ಇತರ ಪುರಾತನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ಶಿಲಾಕೃತಿ ಹಾಗೂ ಶಾಸನಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆತ್ತನೆಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಚರ್ತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿಯು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿದ್ದರೂ, ಶಿಲಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಂಬವೂ ಏಕಶಿಲಾ ಆಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ. ಚರ್ತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿಯ ಚಾವಣಿಯ ಒಳಮೈ ಗ್ರೆನೈಟ್ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಬಸದಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿ ೫೮ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://wsimag.com/travel/32582-chaturmukha-basadi</ref> ಬಸದಿಯ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿನ ಮುಚ್ಚಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತಾರಗಳಿವೆ.<ref>https://www.trayaan.com/2015/03/chaturmukha-basadi-jain-temple-karkala-historical-architecture-monument-udupi-karnataka.html</ref> [[ಚಿತ್ರ:Chaturmukha Basadi - Aranatha,Mallinatha,Munisuvrata Swamy, VRVTMRKOLLUR2015 (27).jpg|250px|thumb|right]] == ಇತಿಹಾಸ == ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ೧೪೩೨ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಸಾಂತರ ಅರಸುಮನೆತನಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ವೀರ ಪಾಂಡ್ಯದೇವನ ಆಡಳಿತದಡಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ೧೫೮೬ರಲ್ಲಿ ಇಮ್ಮಡಿ ಭೈರವ ರಾಜನ ಆಡಳಿತದಡಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. <ref>http://www.deccanherald.com/content/114327/chaturmukha-basadi-four-doors-divinity.html</ref> [[ಕಾರ್ಕಳ]]ದ [[ಬಾಹುಬಲಿ]]ಯ ಏಕಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಗೆ ಎದುರುಗೊಂಡು ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಸದಿಯಲ್ಲಿನ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವಂತೆ, ಈ ಬಸದಿಯನ್ನು ''ತ್ರಿಭುವನ ತಿಲಕ ಚೂಡಾಮಣಿ ಬಸದಿ'' ಎಂದೂ ''ರತ್ನತ್ರಯ ಧಾಮ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>http://www.trayaan.com/2015/03/chaturmukha-basadi-jain-temple-karkala-historical-architecture-monument-udupi-karnataka.html#.V8p-BIX8VJQ</ref> ಭಾರತದ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ದೇಶದ ಅತೀ ಪುರಾತನ ಹಾಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಚರ್ತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿಯೂ ಒಂದು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ. == ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ == [[ಚಿತ್ರ:Chaturmukha Basadi - Aranatha,Mallinatha,Munisuvrata Swamy, VRVTMRKOLLUR2015 (23).jpg|200px|thumb|left]] ಚತುರ್ಮುಖ ಬಸದಿ ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೧೦ ರಿಂದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ೨ ರವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಜೆ ೪ ರಿಂದ ೫.೩೦ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕು [[ಮಂಗಳೂರು]] ಮಹಾನಗರದಿಂದ ೫೨ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಉಡುಪಿ|ಉಡುಪಿಯಿಂದ]] ೩೮ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಉಡುಪಿ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಿದೆ. ಭಾರತದ ಇತರ ನಗರದಿಂದ ಅಥವಾ ವಿದೇಶದಿಂದ ವಿಮಾನದ ಮೂಲಕ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಂದ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಕಳವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಇನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾರ್ಕಳವು ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{commonscat|Chaturmukha Basadi, Karkala}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳ ಕ್ಯೂಆರ್ ಕೋಡ್ ಯೋಜನೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 32fi4mbwwc4q2arvhxxw19u4e023wh9 0 85318 1431841 1428376 2026-10-12T20:23:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431841 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ದಂಗಲ್|editing=ಬಲ್ಲು ಸಲೂಜಾ|budget={{INR|link=yes}}70{{nbsp}}ಕೋಟಿ<ref name="budget">{{cite web|title=Dangal: 5 reasons Aamir's film is ruling the box office despite demonetisation woes|url=http://indiatoday.intoday.in/story/aamir-khan-dangal-box-office-collection-demonetisation/1/843117.html|work=India Today|accessdate=21 May 2017|date=26 December 2016}}</ref>|language=ಹಿಂದಿ|country=ಭಾರತ|runtime=161 ನಿಮಿಷಗಳು<ref>{{cite web|title=Dangal (2016)|url=https://www.bbfc.co.uk/releases/dangal-2016|work=[[British Board of Film Classification]]|publisher=bbfc.co.uk|accessdate=21 May 2017|archive-date=3 ಜುಲೈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170703111917/http://www.bbfc.co.uk/releases/dangal-2016|url-status=dead}}</ref>|released={{Film date|df=yes|2016|12|21|ಅಮೇರಿಕ|2016|12|23|ಭಾರತ|2017|5|5|ಚೈನಾ}}|distributor=ಯುಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್|studio=ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್<br />ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ|cinematography=ಸೇತು (ಸತ್ಯಜೀತ್ ಪಾಂಡೆ)<ref>{{cite AV media |people=Setu (Director of Photography)|date=19 October 2016 |title= Dangal official trailer |trans-title= On screen credits|medium= |language= |url=https://www.youtube.com/watch?v=x_7YlGv9u1g |time= 3:11 |publisher=[[UTV Motion Pictures]]}}</ref><!--Please do not change (See User_talk:Cyphoidbomb/Archive_17#Dangal_film)-->|image=Dangal Poster.jpg|music=ಪ್ರೀತಮ್|narrator=ಅಪಾರ್‌ಶಕ್ತಿ ಖುರಾನಾ|starring=ಆಮಿರ್ ಖಾನ್<br />ಸಾಕ್ಷಿ ತನ್ವರ್<br />ಫ಼ಾತಿಮಾ ಸನಾ ಶೇಖ್<br />ಜ಼ಾಯರಾ ವಸೀಮ್<br />ಸಾನ್ಯಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ<br />ಸುಹಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್<br />ಅಪಾರ್‌ಶಕ್ತಿ ಖುರಾನಾ<br />ಗಿರೀಶ್ ಕುಲ್ಕರ್ಣಿ|writer=ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ<br />ಪೀಯುಷ್ ಗುಪ್ತಾ<br />ಶ್ರೇಯಸ್ ಜೈನ್<br />ನಿಖಿಲ್ ಮೆಹರೋತ್ರಾ|producer=ಆಮಿರ್ ಖಾನ್<br />ಕಿರಣ್ ರಾವ್<br />ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ರಾಯ್ ಕಪೂರ್|director=ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ|caption=ಚಿತ್ರಮಂದಿರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ|gross=ಅಂದಾಜು 2,024–2,100 ಕೋಟಿ<ref name="boi-worldwide"/><ref name="ibtimes">{{cite news|last=Narayanan|first=Nirmal|title=Rajinikanth's 2.0 set to rock 10000 screens in Japan, Singapore, Malaysia, UAE, US and more|url=http://www.ibtimes.sg/rajinikanths-2-0-set-rock-10000-screens-japan-singapore-malaysia-uae-us-more-24505|work=[[International Business Times]]|date=15 February 2018}}</ref><ref name="hindustantimes-gross">{{cite news|title=Aamir Khan’s Secret Superstar earns seven times more money in China in 1 week than what it did in India|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/aamir-khan-s-secret-superstar-earns-seven-times-more-money-in-china-in-1-week-than-what-it-did-in-india/story-vxL1FtqQNNdHBty9BSVRQM.html|work=[[Hindustan Times]]|date=26 January 2018}}</ref><ref name="thestatesman">{{cite news|title='Baahubali 2' to open on more than 7,000 screens in China|url=https://www.thestatesman.com/entertainment/southern-cinema/baahubali-2-open-7000-screens-china-1502630878.html|work=[[The Statesman (India)|The Statesman]]|date=3 May 2018|access-date=16 ಜುಲೈ 2020|archive-date=29 ಜೂನ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629104108/https://www.thestatesman.com/entertainment/southern-cinema/baahubali-2-open-7000-screens-china-1502630878.html|url-status=dead}}</ref> <br> ({{US$|311–340 million|long=no}})<ref name="statista">{{cite web|title=All time box office revenue of the highest grossing Bollywood movies worldwide|url=https://www.statista.com/statistics/282411/bollywood-highest-grossing-movies-worldwide/|website=[[Statista]]|date=December 2017}}</ref>}}'''''ದಂಗಲ್''''' (ಅನುವಾದ: ''ಕುಸ್ತಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ'') ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ೨೦೧೬ರ ಒಂದು [[ಹಿಂದಿ]] ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯ ಕ್ರೀಡಾ ನಾಟಕೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ. ಇದನ್ನು [[ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‌]] ಯುಟಿವಿ ಮೊಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಹಾಗೂ ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಣಶಾಲೆ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್‌ನಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಫೋಗಾಟ್ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಆಧಾರಿತವಾದ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ [[ಭಾರತ]]ದ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾಗಲು ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರಾದ ಗೀತಾ ಫ಼ೋಗಾಟ್ ಮತ್ತು ಬಬೀತಾ ಕುಮಾರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫ಼ೋಗಾಟ್ಆಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="BB2 Dangal">{{cite web|url=http://m.indiatoday.in/story/baahubali-2-dangal-box-office-collection-china-aamir-rajamouli/1/961505.html|title=Baahubali 2 vs Dangal box office collection: Aamir's film trailing Rajamouli's by a few crores|date=24 May 2017|work=[[India Today]]|accessdate=24 May 2017}}</ref> ಫ಼ಾತಿಮಾ ಸನಾ ಶೇಖ್ ಹಾಗೂ ಸಾನ್ಯಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ಇಬ್ಬರು ಫೋಗಾಟ್ ಸೋದರಿಯರ ಪ್ರೌಢ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜ಼ಾಯರಾ ವಸೀಮ್ ಮತ್ತು ಸುಹಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ ಅವರ ಯುವ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಕ್ಷಿ ತನ್ವರ್ ಅವರ ಅಮ್ಮನಾಗಿ, ಮತ್ತು ಅಪಾರ್‌ಶಕ್ತಿ ಖುರಾನಾ ಅವರ ಸೋದರಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೩ರ ಆರಂಭಿಕ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಿವಾರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಚಿತ್ರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಟಾಕ್ ಶೋ [[ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೇ]]ಯಲ್ಲಿ ಖಾನ್ ಫೋಗಾಟ್ ಸೋದರಿಯರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದಾದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳುಗಳ ನಂತರ ತಿವಾರಿ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದರು. ನಂತರ ಖಾನ್ ಮುಖ್ಯ ನಟ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ [[ಹರಿಯಾಣ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ನೆರೆರಾಜ್ಯ [[ಪಂಜಾಬ್]]‍ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref name="tw1">{{cite magazine|last1=Bhadani|first1=Priyanka|title=Dangal wasn’t an easy screenplay|url=http://www.theweek.in/theweek/leisure/dangal-wasnt-an-easy-screenplay.html|magazine=The Week|accessdate=22 May 2017|date=25 December 2016}}</ref> ಸತ್ಯಜೀತ್ ಪಾಂಡೆ ಛಾಯಾಗ್ರಹಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲ್ಲು ಸಲೂಜಾ ಸಂಕಲನಕಾರರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ''ದಂಗಲ್''‍ನ ಸಂಗೀತ ಹಾಗೂ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರೀತಮ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಅಮಿತಾಭ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದ ಕೃಪಾ ಶಂಕರ್ ಬಿಶ್ಣೋಯಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕುಸ್ತಿ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು. ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು; ಪ್ರಶಂಸೆಯು ಒಂದು ನಿಜಜೀವನದ ಕಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿತ್ರದ "ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ" ಚಿತ್ರಣ ಮತ್ತು ಖಾನ್‍ರ ಅಭಿನಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ೬೨ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು: [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]], ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ (ಖಾನ್) ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ (ಶ್ಯಾಮ್).<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms|title=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list|date=15 January 2017|work=The Times of India|accessdate=15 January 2017}}</ref> ೬೪ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಗೀತಾಳ ಯುವ ಪಾತ್ರದ ನಟನೆಗಾಗಿ ವಸೀಮ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದರು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಚೈನಾ, ಬರ್ಲಿನ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಮತು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಕ್ರೀಡಾಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/06/19/how-an-indian-drama-became-the-worlds-highest-grossing-sports-movie-of-2017/|title=How An Indian Drama Became The World's Highest-Grossing Sports Movie Of 2017|last=Cain|first=Rob|date=19 June 2017|work=[[Forbes]]}}</ref> ೭೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡ ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ೨,೧೦೦ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಗಳಿಸಿತು<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/dangal-box-office-collection-aamir-khan-film-rs-2000-crore-club-4714883/|title=Dangal box office: Aamir Khan film is fourth biggest worldwide hit for Disney, to enter Rs 2000-cr club this weekend|date=27 June 2017|website=indianexpress.com}}</ref> ಚೈನಾದ ಸ್ಟ್ರೀಮಿಂಗ್ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫ಼ಾರ್ಮ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ೪೦೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ವೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="tencent" /><ref name="iqiyi" /><ref name="youku" /> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಭಾರತದ ಪೆಹಲ್‍ವಾನಿ ಶೈಲಿಯ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮಾಜಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಾದ ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಾಟ್ ಬಲಾಲಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಸ್ತಿ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಲಾಭದಾಯಕ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಕ್ರೀಡೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವಂತೆ ಅವನ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ತನ್ನ ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪದಕವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ವಿಷಣ್ಣನಾಗಿ, ತನ್ನ ಹುಟ್ಟಿರದ ಮಗನು ಪದಕ ಗೆಲ್ಲುವನು ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕು ಪುತ್ರಿಯರು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಅವನ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಅವಹೇಳನಕಾರಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಅವನ ಹಿರಿಯ ಪುತ್ರಿಯರಾದ [[ಗೀತಾ ಫೋಗಟ್|ಗೀತಾ]] ಮತ್ತು [[ಬಬೀತ ಕುಮಾರಿ|ಬಬೀತಾ]] ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರಿಗೆ ಹೊಡೆದು ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳಾಗುವ ಅವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅರಿವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶಕ್ತಿಹ್ರಾಸಕ ಮುಂಜಾನೆಯ ತಾಲೀಮುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣದಾದ ಕೇಶಕೃಂತನ ಸೇರಿದಂತೆ, ಅವನ ವಿಧಾನಗಳು ಕಠೋರವೆಂದು ತೋರುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಂದ ಹಿಂದೇಟನ್ನು ಎದುರಿಸಿಯೂ ಅವನು ಅವುಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ ಅವರಿಗೆ ತನ್ನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮಣ್ಣಿನ ಹಳ್ಳದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಹುಡುಗಿಯರು ಅವರ ತಂದೆಯ ಮೇಲೆ ಅವನ ನಡವಳಿಕೆಗಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅವನು ಅವರ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಬೇಗನೇ ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಅವರು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕುಸ್ತಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಹುಡುಗರನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಸ್ತಿ ಚಾಪೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಅವನು ಗಾದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ತಯಾರು ಮಾಡಲು ಅವರಿಗೆ ಫ಼್ರೀಸ್ಟೈಲ್ ಕುಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಗೀತಾ ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ಮಟ್ಟದ ಕಿರಿಯ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‍ಶಿಪ್‍ಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ಮುಂಬರುವ [[ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ]]ಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯಲು [[ಪಟಿಯಾಲ]]ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ, ಗೀತಾ ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅವಳಿಗೆ ಮಹಾವೀರ್ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ತರಬೇತುದಾರ ಪ್ರಮೋದ್ ಕದಮ್‍ನ (ಗಿರೀಶ್ ಕುಲ್ಕರ್ಣಿ) ತರಬೇತಿಯ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಕುಸ್ತಿ ತಂತ್ರಗಳು ಅವಳ ಅಪ್ಪನದಕ್ಕಿಂತ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅವಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಸೋಲುತ್ತಾಳೆ. ಒಮ್ಮೆ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿನೀಡಿದ ವೇಳೆ, ಅವಳು ಮಹಾವೀರ್‌ನನ್ನು ಅಣಕಿಸಿ ಒಂದು ಭೀಕರ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ದಣಿದಂತೆ ಕಂಡ ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಮಹಾವೀರ್‌ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಅವಳ ತಪ್ಪನ್ನು ಬಬೀತಾ ಗೀತಾಗೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಬಬೀತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‍ಷಿಪ್‍ನ್ನು ಗೆದ್ದು ಗೀತಾಳನ್ನು ಅಕಾಡೆಮಿಗೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇಬ್ಬರೂ ಸೋದರಿಯರು ಒಂದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಬಬೀತಾ ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ, ಗೀತಾ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತ ಮಹಾವೀರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳವನ್ನು ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಗೀತಾ ತನ್ನ ಮಾಮೂಲಾದ ೫೫ ಕೆ.ಜಿ. ವಿಭಾಗದ ಬದಲು ೫೧ ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಮೋದ್ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಕಿರಿಕಿರಿಗೊಂಡು, ಮಹಾವೀರ್ ತನ್ನ ಸೋದರಳಿಯ ಓಂಕಾರ್‌ನೊಂದಿಗೆ (ಅಪಾರ್‌ಶಕ್ತಿ ಖುರಾನಾ) ಪಟಿಯಾಲಾಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿ, ಮತ್ತು ಮಹಾವೀರ್‌ನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಆಕ್ರೋಶಗೊಂಡು, ಪ್ರಮೋದ್ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ; ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಯಲು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮಹಾವೀರ್‌ಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸದಂತೆ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿಯರು ಹೊರಹೋಗದಂತೆ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡಿ, ಮಹಾವೀರ್ ಗೀತಾಳ ಹಿಂದಿನ ಯಶಸ್ವಿಯಲ್ಲದ ಪಂದ್ಯಗಳ ಟೇಪ್‍ಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಫೋನ್‍ನಲ್ಲಿ ಅವಳ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ರೀಡಾಕೀಟದಲ್ಲಿ, ಗೀತಾ ೫೫ ಕೆ.ಜಿ. ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಫೈನಲ್‍ಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೇ ಮಹಾವೀರ್ ಸತತವಾಗಿ ಪ್ರಮೋದ್‍ನ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಅವಳು ಅವನ ಬದಲು ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಚಿನ್ನದ ಪದಕದ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೊದಲು, ಅಸೂಯೆಗೊಂಡ ಪ್ರಮೋದ್ ಪಿತೂರಿ ಮಾಡಿ ಮಹಾವೀರ್‌ನನ್ನು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಡಿ ಹಾಕಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ, ಗೀತಾ ಮೊದಲ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಎರಡನೆಯದರಲ್ಲಿ ಸೋಲುತ್ತಾಳೆ. ಕೊನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1–5 ರಿಂದ ಹಿಂದುಳಿದು ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಒಂಭತ್ತು ಸೆಕೆಂಡುಗಳು ಉಳಿದಿರುವಾಗ, ಅವಳು ತನ್ನ ತಂದೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಕೊನೆಯ ಮೂರು ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಅಂಕದ ಪಟ್ಟನ್ನು ತನ್ನ ಎದುರಾಳಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ, ಅಂಕವನ್ನು ತನ್ನ ಪರವಾಗಿ 6–5 ಕ್ಕೆ ಒಯ್ದು ಆ ಅವಧಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಪಂದ್ಯವನ್ನು 2–1 ರಿಂದ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾಳೆ. ಈ ಮೂಲಕ, ಅವಳು ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕುಸ್ತಿಪಟು ಆಗುತ್ತಾಳೆ. ಮಹಾವೀರ್ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಆಲಂಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಎದುರು ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆಯುವ ಪ್ರಮೋದ್‍ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == {{Div col|colwidth=}} * ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫ಼ೋಗಾಟ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ * ದಯಾ ಶೋಭಾ ಕೌರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿ ತನ್ವರ್ * ಗೀತಾ ಫೋಗಾಟ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಫ಼ಾತಿಮಾ ಸನಾ ಶೇಖ್ ** ಯುವ ಗೀತಾ ಫೋಗಾಟ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ಼ಾಯರಾ ವಸೀಮ್ * ಬಬೀತಾ ಕುಮಾರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾನ್ಯಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾ ** ಯುವ ಬಬೀತಾ ಕುಮಾರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಹಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್ * ಒಂಕಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ್‌ಶಕ್ತಿ ಖುರಾನಾ ** ಯುವ ಓಂಕಾರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಿತ್ವಿಕ್ ಸಾಹೋರ್ * ಪ್ರಮೋದ್ ಕದಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ * ಹರ್ಕಿಂದರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವಾನ್ ಭಟೇನಾ * ಪುರುಷ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಂ. ೨ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೌಸ್ತುಭ್ ಪೀಲೆ * ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ವಿಭಾಗ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಶಿರ್ ಶರ್ಮಾ * ಜಸ್ಮೀತ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀನು ಪ್ರಜಾಪತಿ * ಶಮೀಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದ್ರುಲ್ ಇಸ್ಲಾಮ್<ref>{{cite web|title=Dangal's BEST actor? VOTE!|url=http://www.rediff.com/movies/report/dangals-best-actor-vote/20161230.htm|website=Rediff.com|accessdate=24 May 2017|date=30 December 2016}}</ref> * ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಾಟ್‍ನ ಅಪ್ಪನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ್‌ವೀರ್ ಚೌಧರಿ {{Div col end}} == ತಯಾರಿಕೆ == === ಬೆಳವಣಿಗೆ === ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ, ಡಿಸ್ನಿಯ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ತಂಡದ ಒಬ್ಬ ಸದಸ್ಯೆಯಾದ ದಿವ್ಯಾ ರಾವ್ ವಿಶ್ವ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‍ಗಳಾಗಲು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರಿಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದ ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಾಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆ ಲೇಖನವನ್ನು ಓದಿದರು. ಇದು ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ರಾಯ್ ಕಪೂರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಡಿಸ್ನಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಡಿಸ್ನಿ ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ ಬಳಿ ಹೋಯಿತು. ತಿವಾರಿ ಫೋಗಾಟ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು, ಅವರು ತತ್‍ಕ್ಷಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-here-s-what-was-the-inspiration-behind-aamir-khan-s-dangal-2266818|title=Here's what was the inspiration behind Aamir Khan's 'Dangal'|date=23 October 2016|newspaper=DNA India|accessdate=2 November 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.com/articleshow/55013292.cms|title=Making of 'Dangal' inspired by a small newspaper article|date=23 October 2016|newspaper=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|accessdate=2 November 2016}}{{Dead link|date=July 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> ತಿವಾರಿ ಚಿತ್ರಕಥೆಯ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಯುಟಿವಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್‌ನ ಸಿಇಒ ರಾನಿ ಸ್ಕ್ರ್ಯೂವಾಲಾ ಮತ್ತು ಕಪೂರ್ ಬಳಿ ಅಂತಿಮ ಕಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋದರು. ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಫೋಗಾಟ್‍ನ ಪಾತ್ರವಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು.<ref name="tw1" /> ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಕಥೆ ಬರುವ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆ, ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಫೋಗಾಟ್ ಸೋದರಿಯರನ್ನು ತಮ್ಮ ದೂರದರ್ಶನ ಟಾಕ್ ಶೋ ಸತ್ಯಮೇವ ಜಯತೆಯಲ್ಲಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವರ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.indiatimes.com/entertainment/celebs/the-real-phogat-sisters-aamir-s-dangal-connection-began-on-the-sets-of-satyamev-jayate-268347.html|title=The Real Phogat Sisters & Aamir's 'Dangal' Connection Began On The Sets Of Satyamev Jayate!|date=28 December 2016|work=[[India Times]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಮೇಲೆ ಖಾನ್ ಬಳಿ ತಿವಾರಿ ಮತ್ತು ಕಪೂರ್ ಹೋದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/when-geeta-and-babita-phogat-appeared-on-aamir-khans-tv-show-1328288.html|title=When Geeta and Babita Phogat Appeared on Aamir Khan's TV Show|date=27 December 2016|work=[[CNN-News18]]}}</ref> ಖಾನ್ ಅದರ ಮೊದಲ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು. ಖಾನ್ ಆಗ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ೫೫ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ನಟ ಬೇಕಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅವರು ಆಗಲೂ ಯುವ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು 5–10 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಾಡಲು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಆಮಿರ್ ತಿವಾರಿಯವರಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಿರೂಪಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com//entertainment/hindi/bollywood/news/Aamir-Khan-wanted-to-do-Dangal-when-60/articleshow/53046449.cms|title=Aamir Khan wanted to do 'Dangal' when 60|date=4 July 2016|newspaper=[[ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ]]|accessdate=14 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202045453/http://timesofindia.indiatimes.com//entertainment/hindi/bollywood/news/Aamir-Khan-wanted-to-do-Dangal-when-60/articleshow/53046449.cms|archive-date=2 February 2017|url-status=dead}}</ref> 2014ರಲ್ಲಿ, ತಾವು ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರ ''ದಂಗಲ್''‍ನಲ್ಲಿ ಕುಸ್ತಿಪಟುವಿನ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಆಮಿರ್ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇದು ಮಾಜಿ ಕುಸ್ತಿಪಟು ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಾಟ್‍ರ ಸಿನಿಮಾತ್ಮಕ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bizasialive.com/aamir-khan-to-play-wrestler-in-dangal/|title=Aamir Khan to play wrestler in 'Dangal'|last=Baddhan|first=Raj|date=2014-12-12|website=BizAsia {{!}} Media, Entertainment, Showbiz, Events and Music|language=en-GB|access-date=2019-06-14}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್ ಮತ್ತು ''ದಂಗಲ್''‍ನ ಇಡೀ ತಂಡಕ್ಕೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಲು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಕಿರಿಯ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ ಕುಸ್ತಿ ತಂಡದ ತರಬೇತುದಾರರಾದ ಕ್ರಿಪಾ ಶಂಕರ್ ಪಟೇಲ್ ಬಿಷ್ಣೋಯಿ ಬಳಿ ಹೋಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಖಾನ್ ಸ್ವಲ್ಪ ತೂಕ ಇಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣವಿ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಂತ ಭಾಷೆಯ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Aamir-Khan-to-lose-weight-for-Dangal/articleshow/47947726.cms|title=Aamir Khan to lose weight for 'Dangal'|work=The Times of India|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.com/articleshow/47699900.cms|title=Four new girls in Aamir Khan's life|work=The Times of India|accessdate=7 November 2015}}</ref> ಅವರು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಿದರು: ೬೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಕುಸ್ತಿಪಟು ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಾಟ್, ಮತ್ತು ಫೋಗಾಟ್‍ರ ೨೦ ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಪಾತ್ರ. ಹಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಫೋಗಾಟ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಖಾನ್ ೩೦ ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ೯೮ ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕ ತಲುಪಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಯಾಯಿತು. ನಂತರ ''ದಂಗಲ್''‍ನಲ್ಲಿ ಕಿರಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಆ ತೂಕವನ್ನು ಇಳಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fitness/aamir-khan-weight-loss-story-secret-for-dangal-2857618/|title=How Aamir Khan followed the calorie-count method to lose around 25&nbsp;kg for Dangal|date=29 November 2016|publisher=Divya Goyal|newspaper=The Indian Express}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/fitness/aamir-khans-strict-diet-and-workout-plan-for-his-fat-to-fit-for-dangal-video-4401261/|title=Video: Aamir Khan's strict diet and workout plan for his fat to fit journey for Dangal|date=29 November 2016|newspaper=The Indian Express}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ರೂ. ೭೦ ಕೋಟಿ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="budget" /> === ಪಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ === ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ಖಾನ್‍ರ ಪರದೆ ಮೇಲಿನ ಪುತ್ರಿಯರ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅನೇಕ ನಟಿಯರನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-revealed-who-are-playing-aamir-khan-s-daughters-in-dangal-2067855|title=Revealed: Who are playing Aamir Khan's daughters in 'Dangal'?|last1=Rakshit|first1=Nayandeep|date=11 March 2015|work=Daily News and Analysis|accessdate=31 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170531050126/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-revealed-who-are-playing-aamir-khan-s-daughters-in-dangal-2067855|archivedate=31 May 2017}}</ref> ಎಪ್ರಿಲ್‍ನಲ್ಲಿ, ಫ಼ಾತಿಮಾ ಸನಾ ಶೇಖ್ ಮತ್ತು ಸಾನ್ಯಾ ಮಲ್ಹೋತ್ರಾರಿಗೆ ಹರಿಯಾಣದ ಭಿವಾನಿಯ ಬಲಾಲಿ ಗ್ರಾಮದ ಜಾಟ್ ಸಮುದಾಯದವರಾದ ಪುತ್ರಿಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms|title=Meet Aamir Khan's wrestler daughters|work=Mumbai Mirror|accessdate=7 November 2015|archive-date=25 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925085936/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Meet-Aamir-Khans-wrestler-daughters/articleshow/47007245.cms|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/150423/entertainment-bollywood/article/aamir-khans-daughters-dangal-finally-revealed|title=Aamir Khan's daughters in 'Dangal' finally revealed!|work=Deccan Chronicle|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood-confidential/aamir-khan-has-found-his-onscreen-daughters-for-dangal|title=Aamir Khan has found his onscreen daughters for 'Dangal'?|date=22 April 2015|work=The Indian Express|accessdate=7 November 2015}}</ref> ಗೀತಾ ಫೋಗಾಟ್ ೨೦೧೨ ರ [[೨೦೧೨ರ ಒಲಂಪಿಕ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ|ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/haryana/community/aamir-picks-phogat-sisters-story-for-his-next/35216.html|title=Aamir picks Phogat sisters' story for his next|author=Tribune News Service|work=The Tribune Chandigarh, India|accessdate=7 November 2015|archive-date=11 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011185402/http://www.tribuneindia.com/news/haryana/community/aamir-picks-phogat-sisters-story-for-his-next/35216.html|url-status=dead}}</ref> ಬಬೀತಾ ಗ್ಲ್ಯಾಸ್ಗೊದಲ್ಲಿನ ೨೦೧೪ರ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/report-meet-the-medal-winning-phogat-sisters-2009485|title=Meet the medal winning Phogat sisters|date=10 August 2014|work=Daily News and Analysis|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/wrestling-coach-mahavir-phogat-overlooked-for-dronacharya-award/15523177|title=Wrestling coach Mahavir Phogat overlooked for Dronacharya Award|date=12 August 2014|work=Mid Day|accessdate=7 November 2015|archive-date=23 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161223024316/http://www.mid-day.com/articles/wrestling-coach-mahavir-phogat-overlooked-for-dronacharya-award/15523177|url-status=dead}}</ref> ಜೂನ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ಬಾಲನಟಿಯರಾದ (ಕಾಶ್ಮೀರದ) ಜ಼ಾಯರಾ ವಸೀಮ್ ಮತ್ತು (ದೆಹಲಿಯ) ಸುಹಾನಿ ಭಟ್ನಾಗರ್‌ರನ್ನು ''ದಂಗಲ್''‍ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/14967030/Kids-Zarina-Wasim-and-Suhani-Bhatnagar-roped-in-for-Aamir-Khan-starrer-Dangal|title=Kids Zarina Wasim and Suhani Bhatnagar roped in for Aamir Khan starrer Dangal|author=Bollywood Hungama|work=Bollywood Hungama|accessdate=7 November 2015}}</ref> ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಖುರಾನಾರ ಸೋದರ ಅಪಾರ್‌ಶಕ್ತಿ ಖುರಾನಾರಿಗೂ ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/15017705/Ayushmann-Khurranas-brother-to-make-debut-in-Dangal|title=Ayushmann Khurrana's brother to make debut in Dangal|author=Bollywood Hungama|work=Bollywood Hungama|accessdate=7 November 2015}}</ref> ಮುಕೇಶ್ ಛಾಬ್ರಾ ''ದಂಗಲ್''‍ನ ಪಾತ್ರಹಂಚಿಕಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು. ಖಳನಾಯಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ವಿಕ್ರಮ್ ಸಿಂಗ್‍ರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/makers-of-aamir-khans-dangal-found-their-villain/16358179|title=Makers of Aamir Khan's 'Dangal' found their villain?|date=10 July 2015|work=Mid Day|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/makers-of-aamir-khans-dangal-found-their-villain-780107|title=Makers of Aamir Khans Dangal Found Their Villain?|work=NDTV|accessdate=7 November 2015}}</ref> ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‍ರ ಸೋದರಳಿಯ ಪಾಬ್ಲೊ ಚಿತ್ರದ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/150722/entertainment-bollywood/article/aamir-khan%E2%80%99s-nephew-pablo-roped-ad-dangal|title=Aamir Khan's nephew Pablo roped in as AD for 'Dangal'|work=Deccan Chronicle|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/aamir-khan-to-launch-his-nephew-pablo-with-dangal-22827.html|title=Aamir Khan to launch his nephew Pablo with 'Dangal'|work=India TV News|accessdate=7 November 2015}}</ref> ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ೭೦ ನಟಿಯರ ಅಭಿನಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ ಮೇಲೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಹಾವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಫೋಗಾಟ್‍ರ ಹೆಂಡತಿ ದಯಾ ಕೌರ್‌ರಾಗಿ ಸಾಕ್ಷಿ ತನ್ವರ್‌ರನ್ನು ತರಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9027|title=Check out: Aamir Khan and Sakshi Tanwar pose with Phogat girls|author=Bollywood Hungama|work=Bollywood Hungama|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/aamir-khans-wife-in-dangal-has-finally-been-cast-its-not-mallika-sherawat-1206639|title=Aamir Khan's Wife in Dangal Has Finally Been Cast. It's Not Mallika Sherawat|work=NDTV|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/sakshi-tanwar-to-play-aamir-khan-s-wife-in-dangal/article1-1379399.aspx|title=Sakshi Tanwar to play Aamir Khan's wife in Dangal?|work=Hindustan Times|accessdate=7 November 2015|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225151435/https://www.hindustantimes.com/bollywood/sakshi-tanwar-to-play-aamir-khan-s-wife-in-dangal/story-mk4SUtN5HQCXI9LP31XUXP.html|url-status=dead}}</ref> ಮಹಾವೀರ್ ಫೋಗಾಟ್‍ನ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿಯ ಮಗಳು ಸಂಗೀತಾ ಪಾತ್ರವಹಿಸಲು ಅನನ್ಯಾಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/little-star-from-amritsar-floors-aamir-khan-s-dangal/story-TH8rYNEso4UPFZMSBOBJtM.html|title=Little star from Amritsar floors Aamir Khan's 'Dangal'|work=Hindustan Times|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/child-actor-from-city-to-play-aamir-s-daughter-in-dangal/151407.html|title=Child actor from city to play Aamir's daughter in 'Dangal'|author=Tribune News Service|work=The Tribune Chandigarh, India|accessdate=7 November 2015|archive-date=18 ನವೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151118192344/http://www.tribuneindia.com/news/amritsar/child-actor-from-city-to-play-aamir-s-daughter-in-dangal/151407.html|url-status=dead}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ವಿವೇಕ್ ಭಟೇನಾರನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vivan-bhatena-playing-negative-role-in-aamir-khans-dangal/|title=Vivan Bhatena playing negative role in Aamir Khan's 'Dangal'|date=31 October 2015|work=The Indian Express|accessdate=7 November 2015}}</ref> === ಚಿತ್ರೀಕರಣ === ''ದಂಗಲ್''‍ನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರಂದು ಆರಂಭವಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Aamir-Khan-to-start-shooting-for-Dangal-on-September-1/articleshow/48554501.cms|title=Aamir Khan to start shooting for 'Dangal' on September 1|work=The Times of India|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aamir-khans-dangal-update-two-more-actresses-roped-in-to-play-the-younger-daughters|title=Aamir Khan's 'Dangal' update: Two more actresses finalised to play the younger daughters|date=17 June 2015|work=The Indian Express|accessdate=7 November 2015}}</ref> [[ಲುಧಿಯಾನ]]ದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹರಿಯಾಣವಿ ರೂಪಾಂತರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/ludhiana-gets-ready-for-aamir-khans-dangal/|title=For Aamir Khan's film 'Dangal', Punjab villages turn 'Haryanvi'|date=1 September 2015|work=The Indian Express|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/chandigarh/stage-is-set-villages-near-ludhiana-converted-aamir-khan-s-dangal/article1-1385798.aspx|title=Stage is set: Villages near Ludhiana converted for Aamir Khan's Dangal|work=Hindustan Times|accessdate=7 November 2015|archive-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150914210642/http://www.hindustantimes.com/chandigarh/stage-is-set-villages-near-ludhiana-converted-aamir-khan-s-dangal/article1-1385798.aspx|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಪಂಜಾಬ್ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣಾದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/9191|title=Aamir Khan shoots Dangal in one of oldest schools of Punjab|author=Bollywood Hungama|work=Bollywood Hungama|accessdate=7 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aaj-se-dangal-shuru-aamir-khan-shares-the-first-look-from-the-movie|title='Dangal' shuru: Aamir Khan shares first look poster of the movie|work=The Indian Express|accessdate=20 October 2015}}</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರ ವರೆಗೆ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ೯% ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ''ದಂಗಲ್''ಗಾಗಿ ಸುಮಾರು ೯೮ ಕೆ.ಜಿ. ತೂಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಜನೆವರಿ ೨೦೧೬ರಿಂದ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೬ರ ವರೆಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಆಕಾರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ''ದಂಗಲ್''‍ನ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-have-four-months-to-get-to-9-body-fat-aamir-khan-2111095|title=I have four months to get to 9% body fat: Aamir Khan|date=5 August 2015|work=Daily News and Analysis|accessdate=7 November 2015}}</ref> ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ವೇಳೆ ಆಮಿರ್ ಎರಡು ಬಾರಿ ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಒಮ್ಮೆ ಖಾನ್‍ಗೆ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಗಾಯಗಳಾಗಿ ಅವರ ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾಯು ಸೆಳೆತಗಳಾದವು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ರಂಗಸಜ್ಜಿನಲ್ಲಿ ಭುಜದ ಗಾಯಕ್ಕೀಡಾಗಿ ಖಾನ್ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದರು. ಗಾಯದಿಂದ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡು ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಪುನರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರತಂಡವು ಪುಣೆಯಲ್ಲಿನ ಶ್ರೀ ಶಿವ್ ಛತ್ರಪತಿ ಕ್ರೀಡಾ ಸಂಕೀರ್ಣದಲ್ಲಿನ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಲಿನ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಿತು. ಆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವಿದೇಶಿ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳ ಪಾತ್ರವಹಿಸಲು ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಕುಸ್ತಿ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ತಾಲ್‍ಕಟೋರಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ದೆಹಲಿಯ ಬೇರೊಂದು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.com/articleshow/50651327.cms|title=Aamir Khan shoots in Delhi for 'Dangal'|date=20 January 2016|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|accessdate=7 August 2016}}</ref> ಚಿತ್ರವು ಅನೇಕ ದಶಕಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಸತ್ಯಜೀತ್ ಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಾರ ಆಶೀರ್ವಾದ್ ಹಾಡ್ಕರ್ ತಯಾರಿಕಾಪೂರ್ವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. == ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ == ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರೀತಮ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಅಮಿತಾಭ್ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ, ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ ಮಲಾರ್‌ವಣ್ಣನ್ ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ವನಮಾಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/150630/entertainment-bollywood/article/aamir-khan-and-pritam-collaborate-‘dangal’|title=Aamir Khan and Pritam to collaborate for 'Dangal'|date=30 June 2015|newspaper=Deccan Chronicle|accessdate=5 March 2016}}</ref> ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/151014-daler-mehndi-sing-aamir-khans-dangal#|title=Daler Mehndi to sing for Aamir Khan's 'Dangal'|date=14 October 2015|accessdate=5 March 2016|publisher=RadioandMusic.com}}</ref> "ಧಾಕಡ್" ಹಾಡನ್ನು ರ್‍ಯಾಪರ್ ಆದ ರಫ಼್ತಾರ್ ಹಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಇದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/raftaars-lends-his-voice-for-dangals-new-song-dhaakad-1315004.html|title=Raftaar Lends His Voice for Dangal's New Song Dhaakad|website=News18|access-date=2019-10-25}}</ref> ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ಈ ಹಾಡಿನ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರ್‍ಯಾಪ್ ಮಾಡಿ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.newsnation.in/entertainment/bollywood/dhaakad-song-from-dangal-achieves-12-million-views-in-3-days-152263.html|title=‘Dhaakad’ song from Aamir Khan’s Dangal achieves 12 million views in 3 days - News Nation|last=|first=|date=|website=News Nation|language=en|access-date=2019-10-25}}</ref> ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ೨೩ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೬ರಂದು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೨೬ ನವಂಬರ್ ೨೦೧೬ರಂದು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/dangal-music-review-pritam-works-wonders-with-a-rustic-soundtrack-for-aamir-khans-wrestling-biopic-855937/|title=Dangal music review: Pritam works wonders with a rustic soundtrack for Aamir Khan's wrestling biopic|date=2016-12-19|website=Bollywood Life|language=en-EN|access-date=2019-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220421084011/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/dangal-music-review-pritam-works-wonders-with-a-rustic-soundtrack-for-aamir-khans-wrestling-biopic-855937/|archive-date=2022-04-21|url-status=dead}}</ref> == ಬಿಡುಗಡೆ == ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ೨೩ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="USre">{{cite web|url=http://hindustantimes.com/bollywood/dangal-aamir-khan-s-film-has-an-impressive-opening-in-us-canada/story-p9dEG4ZF8Uxv2Xmz8JNoqK.html|title=Dangal: Aamir Khan's film has an impressive opening in US, Canada|accessdate=27 December 2016|archive-date=6 ಜುಲೈ 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706014117/https://www.hindustantimes.com/bollywood/dangal-aamir-khan-s-film-has-an-impressive-opening-in-us-canada/story-p9dEG4ZF8Uxv2Xmz8JNoqK.html|url-status=dead}}</ref> ಇದನ್ನು ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ''ಯುದ್ಧಮ್'' ಎಂದೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/Mind-your-language/article17074029.ece|title=Mind your language|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://businessworld.in/article/-110-Million-Prize-Fight/03-02-2017-112432/|title=$110 Million Prize Fight|last=Sinha|first=Ashish|publisher=}}</ref> ''ದಂಗಲ್'' ಅನ್ನು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳ ಆಯ್ದ ಗರ್ಭಪಾತವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವ, ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ, ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಬೇಟಿ ಬಚಾವೊ ಬೇಟಿ ಪಢಾವೊ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಮಾಡಲು ಆರು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳು - [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], [[ಹರ್ಯಾಣಾ]], ಛತ್ತೀಸ್‍ಗಢ್, ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ದೆಹಲಿ]]ಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆ ಮುಕ್ತವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/entertainment/aamir-khans-dangal-gets-u-certificate-from-cbfc-will-it-get-tax-exemption-from-government-3145862.html|title=Aamir Khan's Dangal gets 'U' certificate from CBFC|date=8 December 2016|work=Firstpost|accessdate=22 December 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/dangal-tax-free-uttar-pradesh|title=Dangal Tax Free in Uttar Pradesh|date=15 December 2016|work=Indicine|accessdate=16 December 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/video/aamir-khan-dangal-taax-free-fatima-sanya-mahavir-signh-phogat/1/843030.html|title=Dangal made tax-free in Haryana: Aamir Khan's film gets a thumbs up from India|website=intoday.in|publisher=India Today|accessdate=27 December 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/raipur/dangal-gets-tax-free-status-in-cg/articleshow/56220357.cms|title=Dangal gets tax-free status in CG|date=28 December 2016|website=timesofindia.indiatimes.com/|publisher=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/dangal-made-tax-free-in-haryana-4445335/|title=Aamir Khan starrer Dangal made tax-free in Haryana|website=indianexpress.com/|publisher=Indian Express|accessdate=27 December 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jantakareporter.com/india/mps-bjp-dangal-tax-free/96081/|title=MP's BJP govt gets inspired by Aamir Khan's Dangal, declares it tax-free|date=|work=|accessdate=22 January 2017}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾದ [[ನೆಟ್‍ಫ್ಲಿಕ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಮೇರೆಗೆ ವೀಡಿಯೊ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://www.netflix.com/title/80166185?s=a&trkid=13747225&t=cp|title=Dangal|website=Netflix|access-date=2020-07-21|archive-date=2020-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20200722010058/https://www.netflix.com/title/80166185?s=a&trkid=13747225&t=cp|url-status=dead}}</ref> ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ತೈವಾನ್]]‌ನಲ್ಲಿ ೨೪ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೧೭ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=http://uk.blastingnews.com/entertainment/2017/05/dangal-china-box-office-collection-movie-entered-rs-800-crore-club-001725183.html|title=Dangal China box office collection: movie entered Rs 800-crore club|date=25 May 2017|work=Blasting News|access-date=21 ಜುಲೈ 2020|archive-date=7 ನವೆಂಬರ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107114315/http://uk.blastingnews.com/entertainment/2017/05/dangal-china-box-office-collection-movie-entered-rs-800-crore-club-001725183.html|url-status=dead}}</ref> ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ೭ನೇ ಬೀಜಿಂಗ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು''.'' ಇದು ಆ ಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಜಯಘೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚೈನಾದ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/aamir-khan-dangal-receives-standing-ovation-in-china-4622832/|title=Aamir Khan’s Dangal receives standing ovation in China|date=21 April 2017|work=The Indian Express|accessdate=29 April 2017}}</ref> ಇದು ಚೈನಾದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಮೇ ೨೦೧೭ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಹಾಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅಗಾಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="bbc1">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39958041|title=Dangal: India's wrestling blockbuster delights China|date=18 May 2017|work=[[BBC]]|accessdate=18 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.globaltimes.cn/content/1046486.shtml|title=Chinese fans crazy about ‘Dangal’ actor Aamir Khan|last1=Jingjing|first1=Li|work=[[Global Times]]|accessdate=14 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170514190702/http://www.globaltimes.cn/content/1046486.shtml|archivedate=14 May 2017}}</ref> ಚಿತ್ರವು [[ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್]]‌ನಲ್ಲಿ ೨೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/aamir-khan-s-dangal-wins-hong-kong-bout-continues-box-office-domination/story-v99Yk3mSC2MbIVCFrsBjZK.html|title=Aamir Khan’s Dangal wins Hong Kong bout, continues box office domination|date=28 August 2017|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> ''ದಂಗಲ್'' ಜಪಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ೬ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು''.''<ref>{{cite web|url=http://gaga.ne.jp/dangal/|title=映画『ダンガル きっと、つよくなる』公式サイト|publisher=Gaga Corporation|accessdate=21 March 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cinematoday.jp/news/N0096709|title=インド映画史上最大のヒット！アーミル・カーン主演『DANGAL』4月日本公開 - シネマトゥデイ|date=6 December 2017|work=[[:ja:シネマトゥデイ|Cinema Today]]|language=ja-JP}}</ref> ダンガル きっと、つよくなる (''ಡಂಗಾರು ಕಿಟ್ಟೊ, ಟ್ಸುಯೊಕು ನಾರು'') ಎಂಬುದು ಈ ಚಿತ್ರದ [[ಜಪಾನಿ ಭಾಷೆ]]ಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ''ದಂಗಲ್'' [[ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ೨೫ ಎಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡಿತು.<ref>{{cite web|url=http://movie.daum.net/moviedb/main?movieId=108733|title=당갈 (2016)|website=[[Daum (web portal)|Daum]]|language=ko|accessdate=9 April 2018}}</ref> == ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == {{Multiple image|align=|direction=|total_width=|image1=Zaira Wasim graces closing ceremony of IFFI 2017 in Goa (08) (cropped).jpg|alt1=|caption1=|image2=Fatima Sana Shaikh in 2018.jpg|caption2=|width1=150|width2=163|footer=ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರು ಜ಼ಾಯರಾ ವಸೀಮ್ ಮತ್ತು ಫ಼ಾತಿಮಾ ಸನಾ ಶೇಖ್‍ರನ್ನು ಗೀತಾ ಫೋಗಾಟ್‌ಳ ಅವರ ಯುವ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು.}}ವಿಮರ್ಶಕರು ಹಲವುವೇಳೆ ''ದಂಗಲ್''ನಲ್ಲಿನ ವಿಷಯವಸ್ತುವಿನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯ ನಟರ ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾ ಬಹುತೇಕ ವಿಮರ್ಶಕರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಖಾನ್‍ರ ಅಭಿನಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರವು ಲಾಘವಕಾರಿಗಳ ತನ್ನ ಪಾಲನ್ನೂ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಅವರು ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರಾದರೂ, ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಅನಿಸಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಕುಸ್ತಿಪಟು ತಂದೆಯು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪದಕ ಗೆಲ್ಲುವ ತನ್ನ ಗುರಿಯ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯರಿಗೆ ಅವರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದನು ಎಂದು ಅವರು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಟೀಕೆಯು ಚಿತ್ರದ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳತ್ತ ಕೂಡ ನಿರ್ದೇಶಿತವಾಗಿತ್ತು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಅಕಾಡೆಮಿಯಲ್ಲಿನ ತರಬೇತುದಾರನ ಚಿತ್ರಣ. == ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ == ''ದಂಗಲ್'' ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ $300 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ''.''<ref name="5thForbes" /> ''ದಂಗಲ್'' ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಕ್ರೀಢಾಧಾರಿತ ಚಲನಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. === ಭಾರತ === ''ದಂಗಲ್'' ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟು {{INR|538.03 crore}} ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣಗಳಿಸಿತು.<ref name="hungama" /> ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದ ಒಟ್ಟು ಜನಪ್ರವೇಶದ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೩೭ ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="footfalls">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/india-footfalls.php|title=Top India Footfalls All Time|website=[[Box Office India]]|accessdate=2 December 2017}}</ref> === ವಿದೇಶ === ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ''ದಂಗಲ್'' {{USD}}12.4 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು. ''ದಂಗಲ್'' ಕೊಲ್ಲಿ ದೇಶಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ {{INR}}59.04 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ {{INR}}12.65 ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ನ್ಯೂ ಜ಼ೀಲಂಡ್‍ನಲ್ಲಿ {{INR}}2.98 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.the-numbers.com/box-office-chart/weekend/2017/01/20/New-Zealand|title=Weekend New Zealand Chart for January 20th, 2017 (USD)|publisher=the-numbers.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170521172138/http://www.the-numbers.com/box-office-chart/weekend/2017/01/20/New-Zealand|archivedate=21 May 2017|accessdate=21 May 2017}}</ref> ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ {{INR}}25.78 ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/dangal-box-office-collection-day-30-aamir-khan-4485467/|title=Dangal box office collection day 30: Aamir Khan film earns Rs 378.24 cr|date=22 January 2017|work=The Indian Express|accessdate=21 May 2017}}</ref> ==== ತೈವಾನ್ ==== ತೈವಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವು {{INR}}೪೧ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="firstpost-taiwan">{{cite web|url=http://www.firstpost.com/entertainment/dangals-china-box-office-collection-at-rs-1200-crore-aamir-khan-film-to-enter-2000-crore-club-3731523.html|title=Dangal's China box office collection at Rs 1,200 crore; Aamir Khan film to enter 2000-crore club|date=21 June 2017|website=[[Firstpost]]}}</ref> ಅಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳು ಕಾಲ ಓಡಿತು. ==== ಚೈನಾ ==== ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರವೆನಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ಓಟ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡ ವೇಳೆಗೆ, ಇದರ ಅಂತಿಮ ಹಣಗಳಿಕೆ ¥1,299.12 ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="cbo">{{cite web|url=http://www.cbooo.cn/Alltimedomestic|work=中国票房 (China Box Office)|publisher=Entgroup|language=zh|script-title=zh:内地总票房排名 ("All-Time Domestic Box Office Rankings")|access-date=2020-07-22|archive-date=2016-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160603230313/http://www.cbooo.cn/Alltimedomestic|url-status=dead}}</ref> ==== ಟರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ==== ಟರ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ''ದಂಗಲ್'' $428,201 ನಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="turkey">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/intl/turkey/?yr=2017&wk=41|title=Turkey Box Office, October 13–15, 2017|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=8 February 2018}}</ref> ''ದಂಗಲ್'' ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ HK$27,139,998 ನಷ್ಟು ಹಣಗಳಿಸಿತು.<ref name="hungama-dangal">{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/movie/dangal/box-office/|title=Dangal Box Office|work=Bollywood Hungama|accessdate=19 January 2018}}</ref> ==== ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ==== ಜಪಾನ್‍ನಲ್ಲಿ ''ದಂಗಲ್'' ೩ ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="japan">{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/dangal-vs-baahubali-2-the-conclusion-in-japan-aamir-khans-film-adds-rs-3-cr-to-unrivaled-global-total-4444855.html|title=Dangal vs Baahubali 2: The Conclusion in Japan — Aamir Khan's film adds Rs 3 cr to unrivaled global total|date=25 April 2018|work=[[Firstpost]]}}</ref> ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಈ ಚಿತ್ರವು $850,000 ನಷ್ಟು ಗಳಿಸಿತು.<ref name="krw">{{cite web|url=https://www.ofx.com/en-gb/forex-news/historical-exchange-rates/|title=Historical Exchange Rates Tool & Forex History Data (1069 KRW per USD)|date=30 April 2018|website=[[OFX (company)|OFX]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180619140101/https://www.ofx.com/en-gb/forex-news/historical-exchange-rates/|archive-date=19 June 2018|access-date=16 December 2017|url-status=dead}}</ref> === ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ === ==== ಭಾರತ ==== ಈ ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು ಈ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಪ್ರಚಾರದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಇದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಚರ್ಚೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‍ರ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೫ರ ಹೇಳಿಕೆಯು ಕೆಲವು ವರ್ಗಗಳ ಜನರ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತ್ತು. ಅವರ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಟೀಕೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು ಚಿತ್ರದ ಬಹಿಷ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಚಾರಗಳು ಆರಂಭವಾದವು.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/being-tolerant-twitterati-slams-aamir-khan-wants-to-boycottdangal/story-ZOMAIvHjpg4aPaQp8oroiO.html|title=Being tolerant? Twitterati slams Aamir Khan, wants to boycott Dangal|date=26 January 2016|work=Hindustan Times|accessdate=23 May 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.financialexpress.com/entertainment/aamir-khan-facing-dangal-trouble-boycottdangal-trends-on-twitter/484178/|title=Aamir Khan facing Dangal trouble? #BoycottDangal trends on Twitter|date=23 December 2016|work=The Financial Express|accessdate=23 May 2017}}</ref> ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ನೋಟುಗಳನ್ನು ಅಮಾನ್ಯ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ವ್ಯವಹಾರವು ಕುಸಿಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಟಿಕೇಟುಗಳಿಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಗದಿನ ಸಂದಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಂಪಾದನೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದವು. ಆದರೆ ಇವ್ಯಾವುದೂ ''ದಂಗಲ್''ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ==== ಚೈನಾ ==== ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವು ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓಡಿತು''.'' ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ಖಾನ್‍ರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಇದಕ್ಕೆ ಭಾಗಶಃ ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಚೈನಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ''ದಂಗಲ್''‍ನ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಬಲ್ಲರಾಗಿದ್ದರು ಎಂದೂ ವರದಿಯಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಗತವಾಗಿರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಂತೆ, ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಅಸಮಾನ ಸಮಾಜದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಹೋದರಿಯರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web|url=http://www.globaltimes.cn/content/1046708.shtml|title=Bollywood films bridge cultural gaps|last1=Shah|first1=Khyati|date=13 May 2017|website=Global Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523153212/http://www.globaltimes.cn/content/1046708.shtml|archivedate=23 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/leezamangaldas/2017/05/19/aamir-khans-dangal-is-breaking-box-office-records-in-china/|title=Why Aamir Khan's Bollywood Blockbuster 'Dangal' Is Box-Office Gold In China|last1=Mangaldas|first1=Leeza|date=19 May 2017|work=Forbes|accessdate=23 May 2017}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ದೇಶೀಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕಾರಣ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಆಸಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವಾಗಿತ್ತು. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]] - ''ದಂಗಲ್'' - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ನಿತೇಶ್ ತಿವಾರಿ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಹಸ - ಶ್ಯಾಮ್ ಕೌಶಲ್ - ಗೆಲುವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ - ಜ಼ಾಯರಾ ವಸೀಮ್ - ಗೆಲುವು == ಗೃಹ ಮಾಧ್ಯಮ == ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರದ ಉಪಗ್ರಹ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ {{INR|110 crore}} ಕೋಟಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ''ದಂಗಲ್'' ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಜ಼ೀ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ೧೬.೨೬೩ ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವು ಜ಼ೀ ತಮಿಳ್ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹಲವಾರು ಚೈನೀಸ್ ಆನ್‍ಲೈನ್ ಪ್ರಸಾರ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫ಼ಾರ್ಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಭಾವ == ಮತ್ತೊಂದು ಜಪಾನಿ ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ''ದಂಗಲ್'' ಚೈನಾದ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿ‍ಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಚೈನಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಲಿವುಡ್ ಬ್ಲಾಕ್‍ಬಸ್ಟರ್‌ಗಳಿಂದ ದೂರ ಚಲಿಸಿ ಇತರ ದೇಶಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. ''ದಂಗಲ್'' ಮತ್ತು ''ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಸೂಪರ್‌ಸ್ಟಾರ್'' ಚಿತ್ರಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಅನೇಕ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಚೈನಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು.<ref name="globaltimes-thugs">{{cite news|url=http://www.globaltimes.cn/content/1134215.shtml|title=Aamir Khan’s ‘Thugs of Hindostan’ loses a battle, but Indian film as a whole still winning in China|date=1 January 2019|work=[[Global Times]]|access-date=23 ಜುಲೈ 2020|archive-date=1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201001021123/https://www.globaltimes.cn/content/1134215.shtml|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಚೈನಾದ ಸಿನಿಮಾಗಳ ಮೇಲೆ ಕೂಡ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಚೈನಾದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಿಗಳು ಚೈನಾದ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಾಸ್ತವವಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/robcain/2017/05/31/5-key-reasons-for-dangals-massive-success-in-china/|title=5 Key Reasons For 'Dangal's' Massive Success In China|last=Cain|first=Rob|website=Forbes|language=en|access-date=2019-06-14}}</ref> ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವು ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಇದನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/aamir-khan-s-dangal-to-be-screened-in-parliament-for-mps-on-thursday/story-9qyoeJVW8ZEXBPWZrjkfFN.html|title=Aamir Khan’s Dangal to be screened in Parliament for MPs on Thursday|date=22 March 2017|work=[[Hindustan Times]]}}</ref> ಇದು [[ಭಾರತ ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು|ಭಾರತ ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳ]] ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.<ref>{{cite news|url=http://www.timesnownews.com/entertainment/box-office/article/aamir-khan-creates-history-again-after-dangal-secret-superstar-crosses-the-rs-500-crore-mark-in-china/195007|title=Aamir Khan creates history again. After Dangal, Secret Superstar crosses the Rs 500 crore mark in China|date=2 February 2018|work=[[Times Now]]}}</ref> == ವಿವಾದಗಳು == === ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಗಳು === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದವಾಯಿತು. ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ತಮಗೆ ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2015/11/24/the-intolerant-response-to-aamir-khans-intolerance-comments/|title=The Intolerant Response to Aamir Khan's Intolerance Comments|last=Sugden|first=Joanna|website=WSJ Blogs|accessdate=2015-11-25}}</ref><ref name=":0">{{cite news|url=http://time.com/4126743/aamir-khan-intolerance-backlash-snapdeal-india/|title=Bollywood Star Aamir Khan Faces Religious Backlash|last=Iyengar|first=Rishi|accessdate=2015-11-25|website=time.com}}</ref> ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವರು ತೀವ್ರ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು.<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=http://qz.com/558447/bollywood-actor-aamir-khan-took-on-religious-intolerance-and-snapdeal-got-caught-in-the-crossfire/|title=Aamir Khan took on religious intolerance, and Snapdeal got caught in the crossfire|website=Quartz|language=en-US|accessdate=2015-11-25|archive-date=2015-11-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20151125165013/http://qz.com/558447/bollywood-actor-aamir-khan-took-on-religious-intolerance-and-snapdeal-got-caught-in-the-crossfire/|url-status=dead}}</ref> ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿ ಅವರ ಚಿತ್ರ ''ದಂಗಲ್''‍ನ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಹಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕರೆನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲೂ ವಿವಾದವಾಯಿತು. ಪಾಕಿಸ್ತಾನಿ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಮತ್ತು ವಿತರಕರು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ತಡೆ ಹಾಕಿದ್ದರು. ಆದರೆ ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಕೆಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕೆಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಂಡಳಿ ಹೇಳಿತು. ಖಾನ್ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರವು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. === ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ವಿವಾದಗಳು === ೬೪ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದವಾಯಿತು. ಸಮಿತಿಯು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಆಮಿರ್ ಖಾನ್‍ರ ಬದಲು ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್‌ಗೆ ನೀಡಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ ಐಫ಼ಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲೂ ''ದಂಗಲ್'' ಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ, ಕುಮಾರ್ ಕೂಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|5074352}} * {{mojo title|dangal}} * {{Bollywoodhungama|2529052}} * {{rotten-tomatoes|dangal|Dangal}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]] 4kji4a22zabsjp1t6x607hbv590392k 0 85598 1431889 1356860 2026-10-13T07:28:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431889 wikitext text/x-wiki [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ. [[ಬಂಟ್ವಾಳ]] ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಊರು ಕನ್ಯಾನ. ಈ ಊರಿನ ಹೃದಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಅನಾಥರ - ಅಬಲೆಯರ - ವೃಧ್ಧರ - ನಿರ್ಗತಿಕರ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾ ಅಶನ, ವಸನ,ವಸತಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮ ಕನ್ಯಾನ. [[File:ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮ.jpg|thumb|ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮ - ಕನ್ಯಾನ]] ==ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮದ ಸ್ಥಾಪಕರು== [[File:ಸ್ಥಾಪಕರು.jpg|thumb|ಶ್ರೀ ಧೀರೇಂದ್ರನಾಥ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು]] ಈಗಿನ ಬಾಂಗ್ಲಾ ದೇಶದ [[ಢಾಕಾ]]ದ ನಾರಾಯಣಗಂಜ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದವರಾದ ಶ್ರೀಮತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ದೇವೇಂದ್ರನಾಥ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರ ಪುತ್ರರಾದ ಶ್ರೀ ಧೀರೇಂದ್ರನಾಥ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ಥಾಪಕರು. ೧೯೧೧ ರ ಜನವರಿ ೧೧ ರಂದು ಇವರು ಜನಿಸಿದರು. ಎಳವೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಕಳಕೊಂಡರು. ಅಪಾರ ದೇಶಾಭಿಮಾನಿಯಾದ ಇವರು ತನ್ನ ಮನೆ ಪಾಠದ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ "ಅನಾರ್ಕಿಸ್ಟ್" ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಚಟರ್ಜಿಯವರಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದು [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು|ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರೂ ]] ಆಗಿದ್ದರು. ಮೃದು ಮನಸ್ಸಿನವರಾದ ಇವರು ಜನರ ನೋವುಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಗಣಿ ವಿಜ್ಞಾನ]]ದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. [[ಶಿರಡಿ]] ಸಾಯಿಬಾಬಾರವರ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ೧೯೨೯ ರಲ್ಲಿ ಲೀಲಾವತಿ ಎಂಬುವವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಯಿತು. ಪುತ್ರ ಶಂಕರನಿಗೆ ೩ ವರ್ಷವಾಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಸೌಖ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪತ್ನಿ ಮರಣಿಸಿದರು. ನಂತರ ತನ್ನ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ನಂದ್ಯಾಲದವರಾದ ಸರೋಜಿನಿ ಅಮ್ಮನವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ಇವರಿಗೆ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರಿಯರು. [[ಭಾರತ]]- ಬಾಂಗ್ಲಾ ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರ ತನ್ನ ಆಸ್ತಿ-ಪಾಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಳಕೊಂಡು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಎಂದು ಸುತ್ತಿದರು. ಅಶಿಸ್ತು ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಸಹಿಸದ ಇವರು ಇದರ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಇದ್ದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಂದುದೂ ಇದೆ. [[ಮುಂಬಯಿ]]ಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಪೊದ್ದಾರ್ ಕಂಪೆನಿಯಿಂದ ನಿಯುಕ್ತರಾಗಿ, ಕಬ್ಬಿಣದ ಅದಿರಿನ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ದ ತಪ್ಪಲಲ್ಲಿರುವ ಕಳಂಜಿಮಲೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ- ಕನ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಇದು ತನ್ನ ಹುಟ್ಟೂರನ್ನು ಹೋಲುವುದಾಗಿ ಮನಗಂಡರು. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಮರುಗಿದರು. ಪುನಃ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಹೋದರೂ ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ನೋವನ್ನು ಮರೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸದ ನಿಮಿತ್ತ ಔರಂಗಾಬಾದ್ ಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ [[ಶಿರಡಿ]] ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಸಾಧುವೊಬ್ಬರು ಇವರಿಗೆ ಪುನಃ ಆ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟ]]ದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ದೀನರ ಸೇವೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದರಂತೆ. ತನ್ನ ಮನದಲ್ಲಿದ್ದುದೂ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆಯಿತ್ತು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ತನ್ನ ಸಂಸಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿಐವರು ಅನಾಥ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಕತೊಡಗಿದರು. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿನ ದುರ್ಬಲರಿಗೆ, ಅಸಹಾಯಕರಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಉನ್ನತ ಧ್ಯೇಯವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸೇವೆಗೈಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ನಿರಾಶ್ರಿತ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನಾದರೂ ನೀಡಿ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ೧೯೬೪ ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ೧೦ ಸೆಂಟ್ಸ್ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮುಳಿಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಗುಡಿಸಲನ್ನು ಮಾಡಿ "ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮ" ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿ, ೫ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಈ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ==ಆಶ್ರಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆ== ಜನರಿಂದ ಬೇಡಿತಂದ ಹಣ - ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಈ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಾಕತೊಡಗಿದರು. ಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲೇ ಶೈಶವಾವಸ್ಠೆಯನ್ನು ಕಳೆದ ಈ ಆಶ್ರಮವು ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ ಎಸ್.ಸುಬ್ಬಯ್ಯ ನಾಯ್ಕ, ಎ.ಶಂಕರ ಭಟ್, ಡಿ.ಎನ್.ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು, ಡಿ.ಶಿವರಾವ್, ಡಾ.ಕೆ.ಎಸ್.ಸದಾಶಿವ ಭಟ್, ಕೆ ಗುರುವಪ್ಪ, ಡಾ. ಬಿ.ಕೆ.ಎಸ್.ಭಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಆಫ್ ಸೊಸೈಟಿ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ನಂ. ೯ - ೬೫ - ೬೬ ರಂತೆ ನೋಂದಾವಣೆಯಾಯಿತು. ಆಗ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೨೩. ೧೯೬೫ - ೭೦ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಯಿತು. ಸರಕಾರದ ಶಿಶು ಅಭಿವೃಧ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಕಾರ ಹಾಗೂ (ಸರಕಾರದ ಮಂಜೂರಾತಿಯೊಂದಿಗೆ) ಊರ ಜನರ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತಾ ಹೋದರು. ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಖರ್ಚುಗಳಿಗೂ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶ್ರಮವಹಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮಕ್ಕಳು ಸಂಪಾದಿಸಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬುದು ಇವರ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅಂತೆಯೇ *೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳಿಂದ ಅಗರಬತ್ತಿ ತಯಾರಿ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಹಾಗೂ [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ]]ಸಾಗಿಸಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. *೧೯೭೩ ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨೩ ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಸ್ಥಳದ ಖರೀದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಊರವರ ಸಹಕಾರ ದೊರೆಯಿತು. ಆ ನಿವೇಶನಕ್ಕೆ "ಸೇವಾಧಾಮ"ವೆಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು. (ಇದು ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮದಿಂದ ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ) ಇಲ್ಲಿ ಬಾವಿ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಕೃಷಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ೫೦ ತೆಂಗಿನಸಸಿಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ನೀರುಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಹೊಲಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. *೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದಿಂದ ಸಿಗುವ ಅನುದಾನ ೩೩ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಿಗುವಂತಾಯಿತು. ಸರಿಸುಮಾರು ಇದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದಾನಿಯೊಬ್ಬರ ನೆರವಿನಿಂದ ರೂ. ೨೫೦೦೦ ವೆಚ್ಚದ ಹೆಂಚಿನ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. *೧೯೮೪ ರಲ್ಲಿ ನವೋದಯ ಸೇವಾ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮುದ್ರಣಾಲಯ,ಹಪ್ಪಳ ತಯಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ವೇಳೆಗೆ ದಾನಿಗಳಿಂದ ೨. ೮೦ ಎಕರೆ ಸ್ಥಳವು ಉಚಿತವಾಗಿ ದೊರೆಯಿತು. ಗೇರು ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಇವೆಲ್ಲವುಗಳು ವಿರಾಮದ ವೇಳೆ ಕಳೆಯಲು ಸದುಪಯೋಗವಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿಯೂ ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು ಸತತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ದಾನಿಗಳನ್ನು ಮುಖತಃ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ನೆರವು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.ಅನೇಕರಿಂದ ಉಚಿತ ಸಾಬೂನು, ಬಸ್ಸುಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತ ಪ್ರಯಾಣದ ಪಾಸು,ಟಿ.ವಿ.- ಪುಸ್ತಕ-ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಕೊಡುಗೆ, ದರ್ಮಾರ್ಥ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹೀಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. *೧೯೮೬ ರಲ್ಲಿ ದಾನಿಯೊಬ್ಬರು ೧೨೦ ಅಡಿ ಉದ್ದದ ಹಾಗೂ ೮೦ ಅಡಿ ಅಗಲದ ಎರಡು ಛಾವಣಿಯ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕೊಟ್ಟರು. [[File:ಸೇವಾಧಾಮ.jpg|thumb|ಸೇವಾಧಾಮ]] ಹಾಲಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ ಆರಂಭದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಾನಿಯೊಬ್ಬರು ಹಸುವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಆ ಬಳಿಕ ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ೫ ಹಸುಗಳಾಗಿದ್ದುವು. ಒಂದು ದಿನ ದುಷ್ಕರ್ಮಿಯೊಬ್ಬರು ಅಡಿಕೆ ಸೋಗೆಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಈ ಹಟ್ಟಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ಼್ಚಿದ್ದರು. ೪ ಹಸುಗಳು ಸಜೀವವಾಗಿ ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದವು. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಚಲಿತರಾಗಿ, ತೀರಾ ನೊಂದು, ಉಡುಪಿ ಪೇಜಾವರ ಮಠದ ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ವಿಶ್ವೇಶತೀರ್ಥ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ, ತನ್ನ ಮನದ ನೋವನ್ನು ವಿವರಿಸಿ, ಎಲ್ಲಾ ಸೊತ್ತನ್ನು ಮಠಕ್ಕೆ ಬಿಡುವುದಾಗಿಯೂ ಬೇರೆ ಊರಿಗೆ ಹೋಗುವುದಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಸಿದರಂತೆ. ಆಗ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು " ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಬರುವುದನ್ನೆಲ್ಲ ಎದುರಿಸಿ ಹೋರಾಡಬೇಕು." ಎಂದು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳುವಂತೆ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಅಂದಿನಿಂದ ಮಿತಾಹಾರ, ದೃಢಮನಸ್ಸು, ಗುರುವಾರ ಮೌನವ್ರತ ಮೊದಲಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮನಕಲಕುವ ಇಂತಹ ಕೆಲವೊಂದು ಘಟನೆಗಳಾದಾಗ ಇವರ ಪತ್ನಿ ಸರೋಜಿನಿ ಅಮ್ಮನವರು ಧೈರ್ಯತುಂಬಿ ಇಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಸಾಧಿಸಿ ತೋರುವ ಛಲವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು. ಉದಾರ ಮನೋಭಾವದವರಾದ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು ಆರಂಭ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಹುಡಿಯಿಂದ ಹಾಲು ತಯಾರಿಸಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ವಿತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತೆಂಗಿನ ಸಸಿಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಳ್ಳಿವಾಸಿಗಳು ಕಷ್ಟ ಎದುರಾದಾಗ ಇವರಿಂದ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಸುಪಾಸಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬರೆಯುವ ಪುಸ್ತಕ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿ ವಿತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸರ್ವ ಧರ್ಮೀಯರನ್ನೂ ಸಮಭಾವದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರು. [[ಶಿರಡಿ]] ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ನಿತ್ಯವೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕನ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಗರ ಭಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ [[ಗಣೇಶೋತ್ಸವ]], ಶ್ರೀ [[ರಕ್ಷಾಕಾಳೀ ಮಹೋತ್ಸವ]] ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಉತ್ಸವಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಮಗಳು ಸರಿತಾಳನ್ನು, ಸುಮಾರು ೮ ರ ಪ್ರಾಯದಿಂದಲೇ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿದ್ದರು. ತನ್ನ ವೃಧ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪತ್ನಿ, ಈ ಮಗಳು-ಅಳಿಯಂದಿರಿಗೆ ವಹಿಸಿ, ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ೨೦೦೧ ರ ಜನವರಿ ೧ ರಂದು ಇಹಲೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು. ==ಆಶ್ರಮ - ಇಂದು== ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ - ಜತೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟ - ಸರಿತಾ ದಂಪತಿಯರು ಆಶ್ರಮದ ಅಭಿವೃಧ್ಢಿಗಾಗಿ ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳೊಡನೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸರೋಜಿನಿ ಅಮ್ಮನವರು ಆಶ್ರಮದೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವೀಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಸ್ತು - ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿ, ಇಂದಿಗೂ ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>http://archive.deccanherald.com/DeccanHerald.com/Content/Sep302008/spectrum2008092992716.asp{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ಆಶ್ರಮದ ನಿವಾಸಿಗಳು== ಈಗ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ೨೪ ಹುಡುಗರು, ೨೨ ಹುಡುಗಿಯರು, ೧೬೨ ಮಂದಿ ವೃಧ್ಢ- ವೃಧ್ಢೆಯರು, ೪೦ ಮಂದಿ ಅಬಲೆಯರು, ೪ ಮಂದಿ ಅಂಗವಿಕಲರು ಹೀಗೆ ೨೫೨ ಮಂದಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು ಸಮೀಪದ ಶಾಲಾ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದುವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಮಕ್ಕಳು ಆಶ್ರಮದ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವನ್ನು ಪಡೆದು ಸರಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗ, ಬ್ಯಾಂಕು ಉದ್ಯೋಗ, ಸ್ವಂತ ಉದ್ಯಮ, ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಹೀಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೨೦ ಮಂದಿ ಹುಡುಗಿಯರನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮದುವೆಯಾದ ಹುಡುಗಿಯರು ಆಗಾಗ ತಮ್ಮ ತೌರಾದ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಮೊದಲ ಬಾಣಂತನವನ್ನೂ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿದೆ. ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ, ಸ್ವಚ್ಛತೆಗೆ, ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಜೊತೆಗೆ [[ಕೃಷಿ]], ಪಶು ಸಂಗೋಪನೆ,ಮುದ್ರಣ, ಹೊಲಿಗೆ, ಹಪ್ಪಳ ತಯಾರಿ, ಮುಂತದವುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸಲು ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಸುಸಜ್ಜಿತವಾದ ಪಶು ಸಂಗೋಪನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. ಪ್ರಕೃತ ೭೨ [[ಜಾನುವಾರು]]ಗಳಿವೆ. ೨೬ ಹಸುಗಳು ಹಾಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿವೆ. ನಿವಾಸಿಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ಹಾಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್ ನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅಡುಗೆಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[File:ಗೋಶಾಲೆ.jpg|thumb|ಗೋಶಾಲೆ]] ಸೇವಾಧಾಮದ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ [[ ತೆಂಗು|ತೆಂಗಿನ ಗಿಡ]], [[ಕಾಳುಮೆಣಸು]],[[ಗೋಡಂಬಿ]],[[ರಬ್ಬರು]], [[ತರಕಾರಿ]]- [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವನ್ನು ಆಶ್ರಮದ ಸೇವಾಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ತಿಂಗಳೊಂದರ ರೂ. ೨. ೫೦ ಲಕ್ಷಗಳು ಖರ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ರೂ. ೩೫೦೦೦ ವು ಆಶ್ರಮದ ಆದಾಯಗಳಿಂದ, ರೂ. ೧೮೦೦೦ ವು ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ಅಭಿವೃಧ್ಢಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಅನುದಾನವಾಗಿ,<ref>http://dwcdkar.gov.in/index.php?option=com_students&view=list&layout=resultpage&id=Mangalore&lang=en{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ರೂ. ೨೫೦೦೦ ವು ಅನುಕೂಲಸ್ಥ ಆಶ್ರಮ ನಿವಾಸಿ ವೃಧ್ಢರು ಸ್ವ-ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನೀಡುವ ಪೋಷಣಾ ವೆಚ್ಚದ ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ರೂ. ೭೮೦೦೦ ದಷ್ಟು ಆದಾಯವಿದ್ದು, ಉಳಿದ ರೂ. ೧೭೨೦೦೦ ವನ್ನು ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ಸಹೃದಯಿ ಸಮಾಜ ಬಂಧುಗಳ ದೇಣಿಗೆಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಊಟದ ಕೊಠಡಿ, ಅಡುಗೆ ಕೋಣೆ, ದಾಸ್ತಾನು ಕೊಠಡಿ, ಸ್ಟೀಮ್ ಕುಕ್ಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ, [[ಸೌರ ಫಲಕ|ಸೌರ ಫಲಕದ]] [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]] ಹಾಗೂ ಬಿಸಿ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪೀಠೋಪಕರಣ, [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ದಾನಿಗಳು ಅವರವರ ವಿಶೇಷ ಶುಭದಿನಗಳಲ್ಲಿ ( ಹುಟ್ಟುಹಬ್ಬ, ವಿವಾಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ, ಗೃಹ ಪ್ರವೇಶ ಇತ್ಯಾದಿ ) ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ವಿಷೇಷ ಭೋಜನ, ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಬ್ಬರು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ( ಆಶ್ರಮದ ವಾರ್ಷಿಕ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.) ಆಶ್ರಮವು ಟಿ.ವಿ., [[ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಚೆಸ್]], [[ಕೇರಂ]], [[ಕ್ರಿಕೆಟ್]], [[ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಮುಂತಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿದೆ. [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ಸವ]], [[ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ]], ಹಬ್ಬಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಥಾಪಕರ ದಿನಾಚರಣೆಯನ್ನು ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>http://www.udayavani.com/kannada/news/%E0%B2%AC%E0%B2%82%E0%B2%9F%E0%B3%8D%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B3/21024/%E0%B2%95%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8-%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4-%E0%B2%B8%E0%B3%87%E0%B2%B5%E0%B2%BE%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%AE-%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%A5%E0%B2%BE%E0%B2%AA%E0%B2%95%E0%B2%B0-%E0%B2%A6%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9A%E0%B2%B0%E0%B2%A3%E0%B3%86{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಆಶ್ರಮದ ದಿನಚರಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಐದರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗೆ ಹಾಗೂ ಸಾಯಂಕಾಲ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸದ ಜೊತೆಗೆ ಆಶ್ರಮದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲದೆ ಅಡುಗೆ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಶಕ್ತರ- ವೃಧ್ಢರ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನಿವಾಸಿಗಳೇ ನಿಸ್ಪೃಹ ಸೇವಾ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಿವಾಸಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಂಗಳೂರು|ಮಂಗಳೂರಿನ]] ಜಸ್ಟಿಸ್ ಕೆ.ಎಸ್.ಹೆಗ್ಡೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆ (ದೇರಳಕಟ್ಟೆ), ವೆನ್ಲಾಕ್ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, [[ಪುತ್ತೂರು|ಪುತ್ತೂರಿನ]] ಗಿರಿಜಾ ಕ್ಲಿನಿಕ್, ಸಿಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಆದರ್ಶ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವನ್ನು ವೈದ್ಯರು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ವೈದ್ಯರು ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆ ಶುಶ್ರೂಷೆಗಳನ್ನು ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಡಾ. ಕೆ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್, ಡಾ.ಆರ್.ಎನ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ನಿವಾಸಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸಕರಾದ ಡಾ.ರವಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯವರು ತಮ್ಮ ಕ್ಲಿನಿಕ್ ನ್ನು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೆರೆದು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಂತ ಚಿಕಿತ್ಸಕರಾದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಡಾ.ಶ್ರೀ ಪ್ರಕಾಶ್ರವರೂ ಉಚಿತವಾಗಿ ಸೇವೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಎಸ್.ಕಾಮತ್,ಮೆ|ಕಾಮತ್ ಆಂಡ್ ರಾವ್, [[ಮಂಗಳೂರು]], ಇವರು ಆಶ್ರಮದ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀ ಬಿ.ಗಣೇಶಾನಂದ ಸೋಮಯಾಜಿ, ವಕೀಲರು ಬಿ.ಸಿ.ರೋಡು, ಇವರು ಕಾನೂನು ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. [[File:ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿ.jpg|thumb|ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿ]] ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮದ ಎದುರುಗಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ಕಟ್ಟಡವೊಂದನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ."ದ್ವಾರಕಾಮಾಯಿ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಈ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಶಕ್ತರಾದ ಆದರೆ ವಯೋವೃಧ್ಢರೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಪರಾವಲಂಬಿಯಾಗಿರಬೇಕಾಗಿರುವಂತಹವರು ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಶ್ರಮದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀ ಹರಿಕೃಷ್ಣ ಪುನರೂರು ಗೌರವಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಡಾ.ಆರ್.ಎನ್.ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಡಾ.ಕೆ.ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್ ಖಜಾಂಚಿಯಾಗಿ, ಈಶ್ವರಭಟ್ಟ -ಸರಿತಾ ದಂಪತಿಯರು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ-ಜತೆ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿ, ಶಂಕರ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯರು, ಬಟುಕ್ ಭಾಯ್ ಪಟೇಲ್, ಮುರಳೀಧರ ರಮಣಿ ಇವರು ಸದಸ್ಯರುಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ಇನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸದ ಹತ್ತು - ಹಲವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಕಳೆದ ೫೨ ವರುಷಗಳಿಂದ ಆಶ್ರಯ, ಊಟೋಪಚಾರ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಮುಂತಾದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ ಈ ಸಂಸ್ಥೆ, '''ಭಾರತ ಸೇವಾಶ್ರಮ- ಕನ್ಯಾನ''' ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references /> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== http://www.suddi9.com/?p=64919 {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜಸೇವಕರು]] ddhi8i5tykou9oh3c00to9senh29uyo 4 90682 1431891 1431385 2026-10-13T07:38:52Z MediaWiki message delivery 17558 /* Tech News: 2026-42 */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1431891 wikitext text/x-wiki {{ಅರಳಿಕಟ್ಟೆ-nav}} {{Tech_header}} <br clear="all" /> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೧:೧೫, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೧೮, ೨೮ ಜುಲೈ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೧:೧೫, ೪ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೪, ೧೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೩೨, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೧೪, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೨:೨೨, ೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೦೦:೧೩, ೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೨೧:೦೦, ೧೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೭:೨೫, ೨೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013] * Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769] * An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]]. * Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Draft:</nowiki></code></bdi> namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section. * New magic words <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}</nowiki></code></bdi> are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual. * On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೬:೧೮, ೨೮ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31092225 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January. '''Updates for editors''' * Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations. * Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading. * Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847] * Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194] '''Updates for technical contributors''' * Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. * A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/api/</nowiki></code></bdi> pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{projectName}/w/rest.php/</nowiki></code></bdi>). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W41"/> </div> ೦೦:೨೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31098825 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name=":1" /></syntaxhighlight>). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. <syntaxhighlight lang="wikitext" inline><ref name="Miller2026-1" /></syntaxhighlight>). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304] '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs. * The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077] * [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]]. * Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075] '''Updates for technical contributors''' * There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response. '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ೧೩:೦೮, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31142468 --> 04xqh4ymlps0q54a24d4ulkk5rcfegj 0 99605 1431838 1373624 2026-10-12T19:38:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431838 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = ತಾಪ್ಸಿ ಪನ್ನು |image = Taapsee Pannu unveils the latest issue of the magazine Health & Nutrition.jpg |imagesize = |caption = ತಾಪ್ಸಿನ್ ಪನ್ನು |birth_place = [[ನವ ದೆಹಲಿ]], [[ಭಾರತ]]. |birth_date = {{Birth date and age|1985|8|1|df=yes}} |residence = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಭಾರತ]]<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Taapsee-Pannu-buys-a-new-home-in-Mumbai/articleshow/51723225.cms|title=Taapsee Pannu buys a new home in Mumbai|date=28 January 2017|accessdate=7 September 2017|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170820000322/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Taapsee-Pannu-buys-a-new-home-in-Mumbai/articleshow/51723225.cms|archivedate=20 August 2017|df=dmy-all}}</ref> |birth_name = |occupation = ನಟಿ. |yearsactive = 2010–ರಿಂದ |homepage = [http://www.taapsee.me ತಾಪ್ಸಿ ಪನ್ನು] }} '''ತಾಪ್ಸಿ ಪನ್ನು''' ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ.<ref>{{Cite web |url=https://famousbiography.in/taapsee-pannu-biography/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-03-12 |archive-date=2021-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302203748/https://famousbiography.in/taapsee-pannu-biography/ |url-status=dead }}</ref> ಅವರು ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="bollywoodlife.com">{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/taapsee-pannu-happy-birthday/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103042947/http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/taapsee-pannu-happy-birthday/ |archive-date=2015-01-03 |url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಅನೇಕ ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಗು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಟಿಯಾಗುವ ಮುಂಚೆ ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಎಂಜಿನಿಯರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿದರು.<ref>http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/29/slide-show-1-south-interview-with-taapsee.htm</ref> ಅವರ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ತಾಪ್ಸಿಯವರು ತಮ್ಮ ನಟನಾ ಪಾದಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ರಾಘವೆಂದ್ರ ರಾವ್ ರವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಜುಮಾನ್ದಿ ನಾದಮ್ ಎಂಬ ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref>https://www.filmibeat.com/telugu/reviews/2010/jhummandi-naadam-review-010710.html</ref> ಅಂದಿನಿಂದ ಆದುಕಲಂ,<ref>http://www.sify.com/movies/Aadukalam-heroine-Tapasee-unveiled-imagegallery-kollywood-kf3oXHcjdch.html?html=5</ref> ವಸ್ತಾಡು ನಾ ರಾಜು ಮತ್ತು ಮಿಸ್ಟರ್ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ನಂತಹ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ಆದುಕಲಂ 58 ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗೂ ಮೂರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ಅರಾಂಬಮ್ (2013) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ 2014 ರ ಎಡಿಸನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಅಭಿನಯ-ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. 2015 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಬೇಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪಿಂಕ್ (2016), ದಿ ಗಾಜಿ ಅಟ್ಯಾಕ್ (2017), ಮತ್ತು ಜುಡ್ವಾ 2 (2017) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ತಾಪ್ಸಿಯವರು ೧ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೮೫ರಲ್ಲಿ ನವ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref name="bollywoodlife.com"/> ಅವರ ತಂಗಿ ಶಗುನ್ ಪನ್ನು. ಇವರನ್ನು ಸಹ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ತರಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಅಶೋಕ್ ವಿಹಾರ್ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾತಾ ಜೈ ಕೌರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು.<ref>{{cite web|url=https://famousbiography.in/taapsee-pannu-biography/|title=Taapsee Pannu|last=|first=|date=|website=|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302203748/https://famousbiography.in/taapsee-pannu-biography/|archive-date=2021-03-02|dead-url=|access-date=|11=|url-status=dead}}</ref> ನವ ದೆಹಲಿಯ ಗುರು ತೇಜ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಿಂದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ನಂತರ ಅವರು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಚಾನೆಲ್ V ಯ ಪ್ರತಿಭಾ ಪ್ರದರ್ಶನ '''ಗೆಟ್ ಗಾರ್ಜಿಯಸ್'''ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಜೀವನವನ್ನು ಆರಂಬಿಸಿದರು. ಇದು ಅವರನ್ನು ನಟನೆಗೆ ಆಕರ್ಶಿಸಿತು. ತಾಪ್ಸಿ ಹಲವಾರು ಮುದ್ರಿತ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2008 ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ '''ಪಾಂಟಲೂನ್ಸ್ ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಫ್ರೆಶ್ ಫೇಸ್''' ಮತ್ತು '''ಸಫಿ ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಸ್ಕಿನ್''' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20110827051219/http://shoot.indiatimes.com/tapasee.html</ref> ಅವರು ರಿಲಯನ್ಸ್ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್, ರೆಡ್ ಎಫ್ಎಂ 93.5, ಯುನಿಸ್ಟೈಲ್ ಇಮೇಜ್, ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ, ಮೊಟೊರೊಲಾ, ಪಾಂಟಲೂನ್, ಪಿವಿಆರ್ ಸಿನಿಮಾಸ್, ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಂಕ್, ಡಬೂರ್, ಏರ್ಟೆಲ್, ಟಾಟಾ ಡೊಕೊಮೊ, ವರ್ಲ್ಡ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್, ಹ್ಯಾವೆಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ವಾರ್ಧಾನ್ ಮುಂತಾದ ಬ್ರಾಂಡ್ ಅಂಬಾಸಿಡರ್ ಆದರು. ಜಸ್ಟ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್ ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಟಾರ್ಸ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಅವರಿಗೆ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ಮೂಲಕ ಸರಿಯಾದ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಆದರಿಂದ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ==೨೦೧೬ ರಿಂದ== ಬೇಬಿ ಚಲನಚಿತ್ರದ ನಂತರ, ತಾಪ್ಸಿ ಶುಕ್ಜಿತ್ ಸಿರ್ಕಾರ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರವಾದ ಪಿಂಕ್<ref>http://www.dnaindia.com/entertainment/report-director-shoojit-sircar-opens-up-about-amitabh-bachchan-taapsee-pannu-s-pink-2195802</ref> ಮತ್ತು ದ್ವಿಭಾಷಾ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಚಿತ್ರ ಘಾಝಿ ಚಿತದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್ ಅವರ ಹಿಂದಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾದ '''ತಡ್ಕ'''ದಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬೇಬಿ ಚಿತ್ರದ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ '''ನಾಮ್ ಶಬಾನಾ''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ನಂತರ ತಾಪ್ಸಿ, ಡೇವಿಡ್ ಧವನ್ ರವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ '''ಜುಡ್ವಾ 2''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೫ ಜನನ]] m1ccxw8sao3sl9e4mdyz2j7itisvqht 0 103549 1431850 1379629 2026-10-13T00:55:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431850 wikitext text/x-wiki ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾದ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಕಣಗಾಲ್ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವಿಜೇತರು == {|class="wikitable sortable" ! ವರ್ಷ !! ಪುರಸ್ಕೃತರು !! {{tooltip|Ref.|Reference(s)}} |- | 2017 || [[ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್]] ||<ref>[https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/rajkumar-award-for-lakshmi/articleshow/66033353.cms Rajkumar Award For Lakshmi]</ref> |- | 2016 || ಕೆ.ವಿ.ರಾಜು ||<ref>[http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/advani-lakshmi-devi-chosen-for-dr-rajkumar-award/article18149540.ece Advani Lakshmi Devi Chosen For Dr Rajkumar Award] </ref> |- | 2015 || [[ನಾಗತಿಹಳ್ಳಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್]] || <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/Kannada-actress-Harini-79-to-be-honoured-with-Rajkumar-Award/articleshow/53458350.cms Kannada Actress Harini 79 to be honoured with Rajkumar Award]</ref> |- | 2014 || [[ಬರಗೂರು ರಾಮಚಂದ್ರಪ್ಪ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-2014/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2013 || ಪಿ.ಎಚ್.ವಿಶ್ವನಾಥ್ || <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Karantaka-State-Film-Awards-announced/articleshow/45756810.cms Karantaka State Film Awards announced]</ref> |- | 2012 || ಚಿ.ದತ್ತರಾಜ್ || <ref>{{cite web |url=http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |title=Archived copy |accessdate=2016-11-26 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304030302/http://www.cineloka.co.in/latest-news/karnataka-state-film-awards-darshan-and-nirmala-bag-top-honors.html |archivedate=2016-03-04 |df= }}</ref> |- | 2011 || [[ಡಿ. ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು|ಡಿ.ರಾಜೇಂದ್ರ ಬಾಬು]] || <ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-08-01 |archive-date=2013-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130518070059/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-14/news-interviews/37712086_1_second-best-film-basanth-kumar-patil-sunil-kumar-desai |url-status=dead }}</ref> |- | 2010-11 || [[ಭಾರ್ಗವ|ಎಚ್.ಆರ್.ಭಾರ್ಗವ]] || <ref>{{Cite web |url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karnataka-state-film-awards-puneeth-and-kalyani-are-the-best/#94321-0-Super-060412 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502072056/http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/karnataka-state-film-awards-puneeth-and-kalyani-are-the-best/#94321-0-Super-060412 |archive-date=2014-05-02 |url-status=dead}}</ref> |- | 2009-10 || [[ಸಿ.ವಿ.ಶಿವಶಂಕರ್]] || <ref>{{Cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2011/vishnuvardhan-anu-prabhaka-ksf-awards-201011.html |title=Vishnuvardhan Anu Prabhakar {{!}} Karnataka State Film Awards {{!}} Aaptha Rakshaka Pareekshe<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2021-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201314/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2011/vishnuvardhan-anu-prabhaka-ksf-awards-201011.html |url-status=dead }}</ref> |- | 2008-09 || ಕೆ.ಎಸ್.ಆರ್.ದಾಸ್ || <ref>[http://info1778.blogspot.com/2011/05/state-film-awards-2008-09-karnataka.html INFORMATION: STATE FILM AWARDS 2008-09 (KARNATAKA)<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2007-08 || ರೇಣುಕಾ ಶರ್ಮಾ || <ref>[http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2009/karnantaka-state-film-awards-120109.html Gulabi Talkies bags 3 Karnataka State Film Awards<!-- Bot generated title -->]{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2006-07 || [[ಸಿಂಗೀತಂ ಶ್ರೀನಿವಾಸರಾವ್]] || <ref>{{Cite web |url=http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ |title=Karnataka State Film Awards – 2006-2007<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2011-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110831085929/http://www.altfg.com/blog/awards/kamataka-state-film-awards-2006-2007/ |url-status=dead }}</ref> |- | 2005-06 || [[ವಿ.ರವಿಚಂದ್ರನ್]] || <ref>[http://www.viggy.com/english/current_state_award05_06.asp Karnataka State Film Awards 2005-06 announced - Nayi Neralu bagged the first best film award<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2004-05 || [[ಎ ಟಿ ರಘು|ಎ.ಟಿ.ರಘು]] || <ref>[http://www.viggy.com/english/current_state_award04_05.asp Karnataka State Film Awards 2004-05 announced - Monalisa bagged the first best film award<!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 2003-04 || [[ಟಿ.ಪಟ್ಟಾಭಿರಾಮ ರೆಡ್ಡಿ]] || <ref>{{Cite web |url=http://hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm |title=The Hindu : Karnataka / Bangalore News : Entry only to invitees at film awards function<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2007-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070416004119/http://www.hindu.com/2005/07/15/stories/2005071511170500.htm |url-status=dead }}</ref> |- | 2002-03 || [[ವಿಜಯ್]] || <ref>http://www.viggy.com/english/current_state_award02_03.asp</ref> |- | 2001-02 || ಎಂ.ಎಸ್.ರಾಜಶೇಖರ್ || <ref>{{cite web |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/$FILE/A0580283.pdf |title=Archived copy |accessdate=2011-11-18 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405022703/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/3c89ecbe8d9664ed65257253001b95f7/%24FILE/A0580283.pdf |archivedate=2012-04-05 |df= }}</ref> |- | 2000-01 || ಕೆ.ವಿ.ಜಯರಾಮ್ || <ref name=autogenerated1>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm |title=The Hindu : Shivaraj, Tara, Anu bag State film awards<!-- Bot generated title --> |access-date=2018-08-01 |archive-date=2013-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131102014049/http://www.hindu.com/2001/12/17/stories/2001121701550300.htm |url-status=dead }}</ref> |- | 1999-00 || ವಿ.ಸೋಮಶೇಖರ್ || <ref name=autogenerated1 /> |- | 1998-99 || [[ನಾಗಾಭರಣ|ಟಿ.ಎಸ್.ನಾಗಾಭರಣ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1998-99/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1997-98 || [[ಗಿರೀಶ್ ಕಾಸರವಳ್ಳಿ]] || <ref>{{cite web|title=SCIK:-State film awards for '97-98 presented|url=https://groups.google.com/forum/?fromgroups=#!topic/soc.culture.indian.karnataka/A_3_AiYJGcU|accessdate=15 March 2013}}</ref> |- | 1996-97 || [[ಎಸ್. ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಸಿಂಗ್ ಬಾಬು]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1996-97/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1995-96 || [[ದೊರೈ-ಭಗವಾನ್]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1995-96/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1994-95 || [[ಕೆ.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸ್ವಾಮಿ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1994-95/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1993-94 || [[ಸಿದ್ದಲಿಂಗಯ್ಯ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1993-94/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1992-93 || [[ಗೀತಪ್ರಿಯ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1992-93/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1991-92 || [[ಎಂ.ಆರ್.ವಿಠಲ್]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1991-92/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1990-91 || [[ವೈ.ಆರ್.ಸ್ವಾಮಿ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1990-91/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1989-90 || [[ಬಾಲಕೃಷ್ಣ|ಟಿ. ಎನ್. ಬಾಲಕೃಷ್ಣ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1989-90/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1988-89 || [[ಬಿ.ಎಸ್.ರಂಗಾ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1989-90/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1987-88 || [[ಜಿ.ವಿ.ಅಯ್ಯರ್]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1987-88/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |- | 1986-87 || [[ಹುಣಸೂರು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] || <ref>[https://kannadamoviesinfo.wordpress.com/karnataka-state-film-awards-1986-87/ <!-- Bot generated title -->]</ref> |} <references /> {{Interwikineeded}} 88rj3khad5787brickf6nr332k5ch92 0 107147 1431828 1348844 2026-10-12T17:11:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431828 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಟೈರಸ್ ವಾಂಗ್ <br>Tyrus Wong | image = Team Tyrus (cropped).jpg | caption = Wong in 2014 | birthname = Wong Gen Yeo<ref name="Times-Obit" /> ವಾಂಗ್ ಜೆನ್ ಯೊ | birth_date = {{birth date|1910|10|25|mf=yes}} | birth_place = ತೈಶನ್, ಗುವಾಂಗ್ಡಾಂಗ್, ಚೀನಾ | death_date ={{death date and age|2016|12|30|1910|10|25}} | death_place = ಸನ್ಲ್ಯಾಂಡ್-ತುಜುಂಗಾ, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ, ಯು.ಎಸ್. | occupation = ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆ ಪೇಂಟರ್, ಆನಿಮೇಟರ್, ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಫೇರ್, ಮುರಾಲಿಸ್ಟ್, ಸೆರಾಮಿಕ್, ಲಿಥೊಗ್ರಾಫರ್, ಸೆಟ್ ಡಿಸೈನರ್, ಸ್ಟೋರಿಬೋರ್ಡ್ ಕಲಾವಿದ, ಗಾಳಿಪಟ ತಯಾರಕ | alma_mater = ಓಟಿಸ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆರ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಡಿಸೈನ್ | nationality = ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ | yearsactive = 1930–2015 | works = ''[[Bambi]]'' (1942) | awards = CAM ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,ಡಿಸ್ನಿ ಲೆಜೆಂಡ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | spouse = ರುತ್ ಕಿಮ್ (ಮೀ 1937-1995; ಅವರ ಸಾವು) | children = 3 }} {{infobox chinese |name=Tyrus Wong |t=黃齊耀 |s=黄齐耀 |p=Huáng Qíyào |y=Wong Chaiyiu }} '''ಟೈರಸ್ ವಾಂಗ್''' (ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೫, ೧೯೧೦ - ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೬) ಚೀನೀ ಮೂಲದ ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಅನಿಮೇಟರ್, ಕ್ಯಾಲಿಗ್ರಾಫರ್, ಮುರಾಲಿಸ್ಟ್, ಸೆರಾಮಿಕ್ ವಾದಕ, ಲಿತೊಗ್ರಾಫರ್ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಪಟ ತಯಾರಕರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಸೆಟ್ ಡಿಸೈನರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೋರಿಬೋರ್ಡ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. [[File:Tyrus_Wong_Kites_Disney_Family_Museum_2013.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tyrus_Wong_Kites_Disney_Family_Museum_2013.jpg|right|thumb|A{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} display of Wong's kites and other artwork at the [[:en:Walt Disney Family Museum|Walt Disney Family Museum]] (2013)]] [[File:Tyrus_Wong_Mural.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tyrus_Wong_Mural.jpg|right|thumb|The{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} dragon mural in [[:en:Chinatown, Los Angeles, California|L.A. Chinatown]] painted by Tyrus Wong and restored by Fu Ding Cheng (1984)<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=5KzsbYLLzfAC&pg=PA68&lpg=PA68|title=Chinatown in Los Angeles|last1=Cho|first1=Jenny|date=2009|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738569567|page=68}}</ref>]] == ವೃತ್ತಿ == ೨೦ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಏಷ್ಯನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಕಲಾವಿದರ ಪೈಕಿ ಒಬ್ಬರು, ವಾಂಗ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರು ಡಿಸ್ನಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ಗ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವರ್ಕ್ಸ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಟ್ರೇಷನ್ (ಡಬ್ಲ್ಯೂಪಿಎ) ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯೂರಲ್ ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹಾಲ್ಮಾರ್ಕ್ ಕಾರ್ಡು ನಲ್ಲಿ ಶುಭಾಶಯ ಪತ್ರ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ, ಅವರು ಡಿಸ್ನಿ ಚಿತ್ರದ ೧೯೪೨ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ಬಾಂಬಿಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಚಿತ್ರಕಾರರಾಗಿದ್ದರು, ಸಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಲೆಗಳಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಅವರು ರೆಬೆಲ್ ವಿದೌಟ್ ಎ ಕಾಸ್ (೧೯೫೫), ಅರೌಂಡ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇನ್ ಏಟಿ ಡೇಸ್ (೧೯೫೬), ರಿಯೊ ಬ್ರಾವೋ (೧೯೫೯), ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಮ್ಯಾನ್ (೧೯೫೯), ಸೆಟ್ ಡಿಸೈನರ್ ಅಥವಾ ಸ್ಟೋರಿಬೋರ್ಡ್ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಹಲವಾರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕಲಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ೧೯೬೨), ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ರೇಸ್ (೧೯೬೨), ಪಿಟಿ ೧೦೯ (೧೯೬೩), ದಿ ಗ್ರೀನ್ ಬೆರೆಟ್ಸ್ (೧೯೬೮) ಮತ್ತು ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಬಂಚ್ (೧೯೬೯) ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು. ವಾಂಗ್ ಚಿತ್ರರಂಗದಿಂದ ೧೯೬೦ ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತರಾದರು, ಆದರೆ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಅವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯವನ್ನು ಗಾಳಿಪಟಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲು, ಸ್ಕೆಚ್ ಮಾಡಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಪಮೇಲಾ ಟಾಮ್ ಅವರು ಟೈರಸ್ ಎಂಬ ೨೦೧೫ ರ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ವಾಂಗ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೬ ರಂದು, ೧೦೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು.<ref name="Times-Obit">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/12/30/movies/tyrus-wong-dies-bambi-disney.html|title=Tyrus Wong, 'Bambi' Artist Thwarted by Racial Bias, Dies at 106|last1=Fox|first1=Margalit|website=The New York Times|accessdate=31 December 2016}}</ref><ref>https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/tyrus-wong-google-doodle-death-cause-who-artist-china-us-bambi-disney-a8599501.html</ref><ref>[https://www.oneindia.com/international/who-is-tyrus-wong-google-doodle-celebrates-chinese-american-2798191.html Who is Tyrus Wong? Google Doodle celebrates Chinese-American artist's 108th birthday www.oneindia.com]</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ರುತ್ ಎನ್ಜಿ ಕಿಮ್ ರನ್ನು  ಜೂನ್ ೨೭, ೧೯೩೭ ರಂದು ಅವರು  ವಿವಾಹವಾದರು.ದಂಪತಿಗೆ ಮೂರು ಪುತ್ರಿಯರಿದ್ದರು == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ವಾಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ಚೀನಾ ಅಮೆರಿಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನಿಂದ ಹಿಸ್ಟರಿಮೇಕರ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ (ಕಲೆ) ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಡಿಸ್ನಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಗಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರಿಗೆ ಸ್ಯಾನ್ ಡಿಯೆಗೊ ಏಷ್ಯನ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ನ ಜೀವಮಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.latestly.com/social-viral/google-honours-chinese-american-artist-tyrus-wong-with-a-doodle-on-his-108th-birthday-watch-video-453715.html |title=Google Honours Chinese-American Artist Tyrus Wong With a Doodle on His 108th Birthday www.latestly.com |access-date=2018-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190826045841/https://www.latestly.com/social-viral/google-honours-chinese-american-artist-tyrus-wong-with-a-doodle-on-his-108th-birthday-watch-video-453715.html |archive-date=2019-08-26 |url-status=dead}}</ref> == ಲೆಗಸಿ == ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಪಕ ಪಮೇಲಾ ಟಾಮ್ ಟೈರಸ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಟೈರಸ್ ವಾಂಗ್ನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಚಿತ್ರ ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ.ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗ್ವೆನ್ ವೈನ್, ತಮಾರಾ ಖಲಾಫ್ ಮತ್ತು ಪಮೇಲಾ ಟಾಮ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ== *ಬಾಂಬಿ (೧೯೪೨) - ಅನಿಮೇಷನ್ ವಿಭಾಗ. *ಅರೌಂಡ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಇನ್ ಏಟಿ ಡೇಸ್ (೧೯೫೬) - ೧. ಕಲಾ ಇಲಾಖೆ. ಸಹಾಯಕ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶಕ. ೨. ಇತರೆ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಲಹೆಗಾರ. *ಹೌ ಟು ಲೈವ್ ಟು ಫಾರೆವರ್ (೨೦೦೯) - ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. ಸ್ವತಃ. *ವೆನ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬ್ರೇಕ್ಸ್ (೨೦೧೦) - ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ. ಸ್ವತಃ. *ಏಂಜಲ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರೊಫೈಲ್ಗಳು: ಟೈರಸ್ ವಾಂಗ್ (೨೦೧೧) - ೧೦೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. *ಟೈರಸ್ (೨೦೧೫) - ಸ್ವತಃ ಬಗ್ಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *[https://web.archive.org/web/20131111114500/http://www.aiisf.org/stories-by-author/587-wong-tyrus A Profile of Tyrus Wong] by Rosalind Chang. Angel Island Immigration Station Foundation. *{{cite web|title=Tyrus Wong at IMDB|url=https://www.imdb.com/name/nm0939372/?ref_=ttfc_fc_cr25|accessdate=11 September 2017}} Tyrus Wong at IMDB *{{cite web|url=http://disney.go.com/disneyinsider/history/legends/tyrus-wong|title=Tyrus Wong, Disney Legend|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515212137/http://disney.go.com/disneyinsider/history/legends/Tyrus-Wong|archive-date=May 15, 2012|series=''Disney Insider''|publisher=Disney}} *[http://www.tyruswongthemovie.com Tyrus the Movie] Documentary of Tyrus Wong's life and career. *https://www.google.com/doodles/tyrus-wongs-108th-birthday {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಆನಿಮೇಟರ್ಗಳು]] iup9dzzkuk1nahju2nd5gvskrh5grgn 0 108032 1431963 1353665 2026-10-13T11:51:15Z VASANTH S.N. 728 ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ 1431963 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = ಪೂರ್ವ ಗಂಗರು | native_name = Purba Gangas, Rudhi Gangas or Prachya Gangas | era = [[Middle Kingdoms of India|Classical India]] | common_languages = {{plainlist| *[[Odia language|Odia]] (court language, literature, early and later medieval period)<ref>{{cite book |last=Tripathī |first=Kunjabihari |title=The Evolution of Oriya Language and Script |publisher=Utkal University |year=1962 |url=https://books.google.com/books?id=b8MKAQAAIAAJ |page=19 |access-date=21 March 2021 }}</ref><ref>{{cite book |last=Mansinha |first=Mayadhar |title=History of Oriya Literature |publisher=Sahitya Akademi |year=1962 |url=https://books.google.com/books?id=gwFIAAAAMAAJ&q=mayadhar%20mansingh%20history%20of%20odia%20literature |page=50 |access-date=21 March 2021 |archive-date=23 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230523003200/https://books.google.com/books?id=gwFIAAAAMAAJ&q=mayadhar%20mansingh%20history%20of%20odia%20literature |url-status=live }}</ref> *[[Telugu language|Telugu]] (early period)<ref>{{cite book|author=R. Subbarao|chapter=The Later Gaṅga Kings of Kaliṅga|editor1=R. S. Sharma|editor2=K. M. Shrimali|title=A Comprehensive history of India: A.D. 985–1206|chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.459498/page/n279|year=1957|publisher=People's Publishing House|isbn=81-7007-121-6}}</ref><ref>{{cite book|author=G. N. Dash|chapter=Jagannātha and Oriya Nationalism|editor1=Anncharlott Eschmann|editor2=Hermann Kulke|editor3=Gaya Charan Tripathi|title=The Cult of Jagannath and the regional tradition of Orissa|url=https://books.google.com/books?id=kg5uAAAAMAAJ|page=359|year=1978|publisher=Manohar Publications|isbn=81-7304-964-5|access-date=13 August 2022|archive-date=26 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164822/https://books.google.com/books?id=kg5uAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> *[[Sanskrit]] (religious)<ref>{{cite web | url=http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2011/Feb-Mar/engpdf/55-59.pdf | title=Classicism of Odia Language | work=Orissa Review | first=G. K. | last=Srichandan | page=54 | date=February–March 2011 | access-date=28 June 2019 | archive-date=11 December 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20171211054116/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2011/Feb-Mar/engpdf/55-59.pdf | url-status=live }}</ref> *[[Languages of South Asia|Other Indian languages]]}} | status = Kingdom{{refn|In the context of [[Medieval India]]n history (especially after the 11th century), it is often described as an empire, reflecting its wider influence and territorial reach.|group="nb"}} | life_span = {{plainlist| * 493–1077 AD (Kalinga) * 1077–1436 AD (Trikalinga) * 1436–1947 AD (Khemundi)}} | event_start = | year_start = 493 AD | date_start = | event1 = | date_event1 = | event2 = [[Hoshang Shah's invasion of Orissa|Malwese invasion]] | date_event2 = {{Circa|1422}} | event3 = [[Sharqi invasions of Orissa|Sharqi invasions]] | date_event3 = {{Circa|1444}} | event_end = | year_end = 1947 AD | date_end = | p1 = Pitrbhakta dynasty | flag_p1 = | p2 = Somavamshi dynasty | flag_p2 = | p3 = Mathara dynasty | flag_p3 = | s1 = Gajapati Empire | flag_s1 = | s2 = Bhoi dynasty | today = [[India]] | flag_s2 = | image_flag = | flag_type = | image_coat = Eastern Ganga fanam Chodaganga.png | coa_size = 280px | symbol_type = Eastern Ganga Fanam of king [[Anantavarman Chodaganga]] ([[Anka year]] 63–1128 AD) | image_map = {{Location map+ | South Asia | overlay_image = Map of the Eastern Gangas.png | width = 280 <!-- DO NOT CHANGE MAP SIZE (280) AS THIS WILL DISPLACE THE LABELS --> | float = center | border = none | nodiv = 1 | mini = 1 | relief = yes | places = {{Annotation|220|5|text-align=center|[[1400 AD|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">South-Asia<br />1400 AD</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=10|color=#000000}} {{Annotation|95|85|text-align=center|[[Tughlaq dynasty|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">DELHI SULTANATE<br />(TUGHLAQS)</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=8|color=#000000}} {{Annotation|210|94|text-align=center|[[Kamata Kingdom|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">KAMATAS</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|10|20|text-align=center|[[Timurid Empire|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">TIMURID<br />EMPIRE</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=8|color=#000000}} {{Annotation|100|40|text-align=center|[[Shah Mir dynasty|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">SHAH MIR<br />SULTANATE</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|170|50|text-align=center|[[Phagmodrupa dynasty|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">PHAGMODRUPAS</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|50|95|text-align=center|[[Samma dynasty|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">SAMMAS</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|239|89|[[Ahom kingdom|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">AHOM</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|text-align=center|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|230|100|[[Dimasa Kingdom|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">KACHARIS</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|248|80|[[Chutia Kingdom|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">CHUTIAS</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|text-align=center|font-size=6|color=#000000}}{{Annotation|205|113|text-align=center|[[Bengal Sultanate|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">BENGAL<br />SULTANATE</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|55|115|[[Gujarat under Delhi Sultanate|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">GUJARAT<br />GOVERNORATE</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|100|155|[[Bahmani Sultanate|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">BAHMANI<br />SULTANATE</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|95|134|[[Farooqui dynasty|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">KHANDESH<br />SULTANATE</span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=6|color=#000000}} {{Annotation|205|113|text-align=center|[[Bengal Sultanate|<span class="mw-no-invert" style="color:#006400FF">BENGAL<br />SULTANATE</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|100|195|text-align=center|[[Vijayanagara Empire|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF">VIJAYANAGARA<br />EMPIRE</span>]]|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=7|color=#000000}} {{Annotation|252|240|[[Template:South Asia in 1250|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF"> ◁ </span>]] [[Template:South Asia in 1525 AD|<span class="mw-no-invert" style="color:#4F311CFF"> ▷ </span>]]|text-align=center|font-weight=bold|font-style=normal|font-size=12|color=#000000}} | caption = }} | image_map_caption = Map of the Eastern Gangas, circa 1400 AD.<ref>{{cite book |last1=Schwartzberg |first1=Joseph E. |title=A Historical atlas of South Asia |date=1978 |publisher=University of Chicago Press |location=Chicago |page=147|isbn=0226742210 |url=https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/reference/schwartzberg/query.py?display_type=image_display&object=185#gsc.tab=0}}</ref> | image_map_alt = Map of the Eastern Gangas. | map_width = 280 | capital = *[[Mukhalingam|Kalinganagara]]<ref name="History of Gangas">{{Cite book |url=https://archive.org/details/history-of-the-gangas-ii|title=History of Gangas |date=1972 |publisher=Superintendent of Museum, Orissa, Bhubaneswar |pages=39 |language=en}}</ref><br /> *[[Dantapuram|Dantapura]] *[[Cuttack|Kataka]]<ref name="History of Gangas">{{Cite book |url=https://archive.org/details/history-of-the-gangas-ii|title=History of Gangas |date=1972 |publisher=Superintendent of Museum, Orissa, Bhubaneswar |pages=39 |language=en}}</ref> *[[Paralakhemundi]] | religion = [[Hinduism]] <br>[[Shaivism]] <br>[[Vaishnavism]] | government_type = [[Monarchy]] | title_leader = [[Gajapati (title)|Tri-Kalingadhipati]]<br />[[Gajapati (title)|Gajapati]] | leader1 = Indravarman I (first) | year_leader2 = 1078–1150 | leader2 = [[Anantavarman Chodaganga]] | year_leader3 = 1211–1238 | leader3 = [[Anangabhima Deva III]] | year_leader4 = 1238–1264 | leader4 = [[Narasingha Deva I]] | year_leader5 = 1736–1771 | leader5 = [[Jagannatha Gajapati Narayana Deo II]] | year_leader1 = 493–532 | leader12 = [[Krushna Chandra Gajapati]] (last) | year_leader12 = 1913–1947 | legislature = | currency = [[#Coinage|Ganga Fanams]] }} '''ಪೂರ್ವ ಗಂಗರು''' ಅಥವಾ ಚೋದಗಂಗರು ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ೧೫ನೇ ಶತಮಾನದವೆರೆಗೆ [[ಕಳಿಂಗ]]ದಿಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನಾಳಿದರು. ಈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಒರಿಯಾ|ಒಡಿಶಾ]] ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ಮತ್ತು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‍ಗಢ]] ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.<ref name="Britannica">{{citation|url=https://www.britannica.com/eb/topic-225335/Ganga-dynasty|title=Ganga dynasty|website=Britannica.com|access-date=4 April 2021|archive-date=23 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623023431/http://www.britannica.com/eb/topic-225335/Ganga-Dynasty|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=HISTORY OF ORISSA, Vol.I|last=Banerjee|first=R.D.|page=268}}</ref> ಈ ರಾಜವಂಶದವರು [[:en:Dantapuram|ದಂತಪುರವನ್ನು]] ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅನಂತರ [[ಮುಖಲಿಂಗಂ|ಕಳಿಂಗನಗರ]] ಮತ್ತು [[ಕಟಕ್|ಕಟಕಕ್ಕೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=cdq1AAAAIAAJ|title=Life in medieval northern Andhra|author=B. Hemalatha|publisher=Navrang|year=1991|isbn=978-81-7013-086-4}}</ref><ref name=":2">{{Cite book|title=History of Gangas|last=Rajguru|first=Padmashri Dr. Satyanarayana|publisher=Superintendent of Museum, Orissa, Bhubaneswar|year=1972|volume=Part 2|location=Bhubaneswar, Odisha|pages=72–293|chapter=No 2 – 3 Gangas Of Khimundi, History of Paralakhemundi Raj|author-link=Satyanarayana Rajguru}}</ref> ವಿಶ್ವಪ್ರಖ್ಯಾತ [[ಕೊನಾರ್ಕ್]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ಇದೇ ರಾಜಮನೆತನ. ಪೂರ್ವದ ಗಂಗರು ಮೂಲತಃ [[ಕನ್ನಡ]] ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದು [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ತಲಕಾಡು ಗಂಗರ]] ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಗಳು. ಸುಮಾರು ೧೦ನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಉತ್ತರ|ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ]] [[:en:Western_Chalukya_Empire|ಕಲ್ಯಾಣಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು]] ಹಾಗು [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ]] [[ಚೋಳರು]] ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಇವರು ಮುಂದೆ ಒಡಿಶದಲ್ಲಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ASZUAAAAMAAJ&q=Mysore|title=The Temples of Mukhalingam: A Study on South Indian Temple Architecture|last=B.|first=Masthanaiah|publisher=Cosmo Publications|year=1977|location=Mukhalingām (India)|pages=5, 15, 27–31|language=en|access-date=14 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220503135928/https://books.google.com/books?id=ASZUAAAAMAAJ&q=Mysore|archive-date=3 May 2022|url-status=live}}</ref>{{sfn|Upinder Singh|2008|p=1095}} ಈ ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[:en:Anantavarman_Chodaganga|ಅನಂತವರ್ಮನ್ ಚೋದಗಂಗಾ]]. ಇವನು ಕಳಿಂಗನಗರದ ಗಂಗ ವಂಶದ ವಜ್ರಹಸ್ತನ ಮೊಮ್ಮಗನೂ ರಾಜರಾಜ ದೇವೇಂದ್ರವರ್ಮನ ಮಗನೂ ಹೌದು. ಇವನ ತಾಯಿ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] ರಾಜವಂಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿ ರಾಜಸುಂದರಿ. ಪೂರ್ವ ಗಂಗರು ಚೋಳರ ಜೊತೆಗೂ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಚಾಳುಕ್ಯ]]ರ ಜೊತೆಗೂ ಮದುವೆ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ್ದರು. ಈ ರಾಜಮನೆತನದ [[ನಾಣ್ಯ/ಧನಮಾನಕದ ಚಿಹ್ನೆ|ನಾಣ್ಯ]] ''ಗಂಗ ಫನಮ್''. ರಾಜ ಅನಂತವರ್ಮನೂ ದೈವಭಕ್ತನೂ ಕಲಾರಾಧಕನೂ ಆಗಿದ್ದನು. [[ಪುರಿ]]ಯ ಜಗನ್ನಾಥ ದೇಗುಲವನ್ನು ಈತನೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು.<ref name="sen">{{Cite book|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=36–37}}</ref> ಅನಂತವರ್ಮನ ನಂತರ [[:en:Narasingha_Deva_I|೧ನೇ ನರಸಿಂಹದೇವ]] (೧೨೩೮-೧೨೬೪) ಆಳಿದನು.<ref>{{Cite book|title=Arkakshetra Konarka|last=Dey|first=Anil|publisher=Ama Odisha|year=2012|volume=1|location=Bhubaneswar, Odisha|pages=17–29|chapter=No 1 - Odisha Ganga Banshara Itihasa|author-link=Anil Dey}}</ref><ref>{{cite web |title=World Heritage Sites - Konarak - Sun Temple - Introduction |url=http://asi.nic.in/asi_monu_whs_konark_intro.asp}}</ref> [[ಮುಸ್ಲಿಂ]] ರಾಜರ ದಾಳಿಯಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದರು ಇವರು. ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟುಗಳಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಪತ್ತು ಗಳಿಸಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಆದಾಯದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ]] ವಿನಿಯೋಗಿಸಿತು. == ಇತಿಹಾಸ == ಕಳಿಂಗದೇಶದ ಇತಿಹಾಸ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ಕ್ರಿ.ಶ. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ. ಆ ಕಾಲದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ತಾಮ್ರ ಹಾಗೂ ಶಿಲಾ [[ಶಾಸನಗಳು]] ದೊರಕಿವೆ-ದೊರಕುತ್ತಿವೆ. ಇವುಗಳ ಆಧಾರದಮೇಲೆ ಆ ಕಾಲದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕಳಿಂಗದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಇದುವರೆಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಆಧಾರಗಳು ಹಲವಾರು ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿವೆ. ಕಳಿಂಗದ [[ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ ರಾಜವಂಶ|ಮಹಾಮೇಘವಾಹನ ರಾಜವಂಶದ]] ಅವಸಾನದ ನಂತರ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆ ತಲೆದೋರಿತು. ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಪಾಳೇಗಾರರೂ ಸಹ ಕಳಿಂಗಾಧಿಪಥಿ ಎಂದು ಬಿರುದಾಂಕಿತಗೊಂಡರು. ೧ನೇ ಇಂದ್ರವರ್ಮನು [[:en:Vishnukundina_dynasty|ವಿಷ್ಣುಕುಂಡಿನ್‍ನ]] ರಾಜ ಇಂದ್ರಭಟ್ಟಾರಕನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಈಗಿನ ಒಡಿಶಾದ [[:en:Ganjam_district|ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಕಳಿಂಗನಗರವನ್ನು ಮೊದಲನೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿಯೂ ದಂತಾಪುರವನ್ನು (ಶ್ರೀಕಾಕುಳಂ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯ ದಂತವಕ್ತ್ರನ ಕೋಟಿ ಅಥವಾ [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದಂತ ನದೀತೀರದಲ್ಲಿರುವ ದಂತಪುರ) ಎರಡನೆಯ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗಿನಿಂದ ಪೂರ್ವ ಗಂಗ ರಾಜವಂಶವು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಗಂಗ ವಂಶದವರು ತ್ರಿಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಅಥವಾ ಸಕಲ ಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ತ್ರಿಕಲಿಂಗ ಎಂಬ ಪದದ ಸರಿಯಾದ ಅರ್ಥ ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. (ತ್ರಿಕಳಿಂಗ ಎಂದರೆ ಮೂರು ಕಳಿಂಗಗಳು [[ಕಳಿಂಗ]] (ದಕ್ಷಿಣ), [[ಉತ್ಕಲ]] (ಉತ್ತರ) ಮತ್ತು [[ಕೋಸಲ]](ಪಶ್ಚಿಮ) ಇರಬಹುದು.) ಇವರು [[:en:Mahendra_Mountains|ಮಹೇಂದ್ರ ಗಿರಿಯಲ್ಲಿ]] ವಿರಾಜಿಸಿದ ಗೋಕರ್ಣೇಶ್ವರನ ಭಕ್ತರು. ಈತನ ಮತ್ತು ಇವನ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಅರಸರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕಾಲ ಶಕಸಂವತ್ಸರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ. ಇವರು ಕಳಿಂಗದೇಶವನ್ನು ಆಳತೊಡಗಿದಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಕಾಲಗಣನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದುದಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರವರ್ಮನ, ಇದುವರೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ, ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು 39ನೆಯ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದುದಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲಗಣನೆ ಕ್ರಿ.ಶ.ಸು. 496ರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ 496-98ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವರ ಹೆಸರು ವರ್ಮಾಂತ್ಯವಾಗಿದ್ದರೂ, ದಾನಾರ್ಣವ, ಗುಣಾರ್ಣವ, ವಜ್ರಹಸ್ತ ಮತ್ತು ಮಧುಕಾ ಮಾರ್ಣವ ಎಂಬ ಇತರ ಹೆಸರಿನ ಅರಸರೂ ಈ ಸಂತತಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 1038ರಿಂದ ಆಳತೊಡಗಿದ ವಜ್ರಹಸ್ತನ ತಂದೆ ಮಧುಕಾಮರ್ಣವನೇ ಗಂಗಶಕೆ 528ನೆಯ ವರ್ಷದ (ಕ್ರಿ.ಶ.1024) ಶಾಸನದಲ್ಲಿಯ ಮಧುಕಾಮರ್ಣವನೇ ಎಂದು ಊಹಿಸಿ, ಇವನೂ ಇವನ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಇತರರೂ ಆಳಿದ ಮೊದಲಿನ ಗಂಗಸಂತತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವೆರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ಗಂಗರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಪ್ರಾಚೀನರನ್ನು ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿವೆ. [[:en:Lunar_dynasty|ಚಂದ್ರವಂಶಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದ ಇವರು ಆತ್ರೇಯ ಗೋತ್ರಜರು, [[ಚಂದ್ರ|ಚಂದ್ರನ]] ಮಗನಾದ [[ಬುಧ|ಬುಧನ]] ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪುರೂರವ, ಆಯು, [[ನಹುಷ]], [[ಯಯಾತಿ]], ತುರ್ವಸುಗಳು ಆಳಿದರು. ತುರ್ವಸುವಿಗೆ ಬಹಳ ಕಾಲ ಸಂತಾನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಗಂಗಾದೇವಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ್ದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಾಂಗೇಯನೆಂಬ ಮಗ ಜನಿಸಿದ. ಇವನ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಕೋಲಾಹಲನೆಂಬ ಅರಸು [[ಕೋಲಾರ|ಕೋಲಾಹಲಪುರವನ್ನು]] ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿದ. ಈ ವಂಶದಲ್ಲಿ 80 ತಲೆಮಾರುಗಳ ಬಳಿಕ ಆಳಿದ ವೀರಸಿಂಹನಿಗೆ ಕಾಮಾರ್ಣವ, ದಾನಾರ್ಣವ, ಗುಣಾರ್ಣವ, ಮಾರಸಿಂಹ, ವಜ್ರಹಸ್ತರೆಂಬ ಐವರು ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದರು. ಆದರೆ ಇವರ ರಾಜ್ಯ ಇವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನ ವಶವಾದ ಕಾರಣ, ಇದನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ ಇವರು ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾಮಾರ್ಣವನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಿಶೆಗೆ ಸಾಗಿ ಮಹೇಂದ್ರಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದ್ದ ಗೋಕರ್ಣಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಆ ದೇವರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ರಾಜ್ಯಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಕಳಿಂಗರಾಜ್ಯವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ದಂತಾಪುರ ಇವರ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಕಾಮಾರ್ಣವನ ಸೋದರರು ಅಲ್ಲಿಯ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳಾದರು. ಕಾಮಾರ್ಣವನ ಅನಂತರ ಇವನ ಸೋದರನಾದ ಗುಣಾರ್ಣವನೂ ಅವನ ಸಂತತಿಯಾದರೂ ಆಳಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ 14ನೆಯ ಅರಸ 4ನೆಯ ಕಾಮಾರ್ಣವನ ಮೊಮ್ಮಗನೂ 4ನೆಯ ವಜ್ರಹಸ್ತನ ಮಗನೂ ಆದ ಮಧು ಕಾಮಾರ್ಣವ. ಈತನ ಮಗನಾದ ವಜ್ರಹಸ್ತನೇ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಕಿ.ಶ. 1038 ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದವನು. ಇದು ನಮಗೆ 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಅನಂತರದ ಇವರ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿರುವ ಕೆಲವು ವಿವರಗಳು. ಕೋಲಾಹಲಪುರ ಈಗಿನ ಕೋಲಾರ. ಈ ಗಂಗರು ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗರ ವಂಶಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಗಂಗಶಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಇಂದ್ರವರ್ಮ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂತತಿಯವರನ್ನು ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಇಂದ್ರವರ್ಮ, ಮಹಾಸಾಮಂತ ವರ್ಮರ ಬಳಿಕ ರಾಜಸಿಂಹ, ರಣಭೀತ ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಸ್ತಿವರ್ಮ ಆಳಿದ. ಇವನ ಅನಂತರ ಇಂದ್ರವರ್ಮನೆಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಬ್ಬರು ಆಳಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮೂರನೆಯ ಇಂದ್ರವರ್ಮನಿಗೆ ದಾನಾರ್ಣವನೆಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರೂ ಇತ್ತು. ಅಂತೆಯೇ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಇಂದ್ರವರ್ಮನೇ ಗುಣಾರ್ಣವನೆಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ಅರಸನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನ ಮಗ ಮಹಾರಾಜ ದೇವೇಂದ್ರವರ್ಮ. ಈತ ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಳಿಂಗದೇಶಾಧಿಪತಿಯಾದುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಈತನ ಅನಂತರ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅನಂತವರ್ಮ, ನಂದ (ಇಂದ್ರ ?) ವರ್ಮ ಹಾಗೂ ಇಮ್ಮಡಿ ದೇವೇಂದ್ರ ವರ್ಮರು ಆಳಿದರು. ಈ ಕೊನೆಯ ಅರಸನ ಶಾಸನಕಾಲ 752. ಅನಂತರ ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಇವರ ಇತಿಹಾಸ ತಿಳಿಯದು. ಇಮ್ಮಡಿ ಅನಂತವರ್ಮನ, 802ರ ಶಾಸನ ದೊರೆತಿದೆ. ಅನಂತರ ಇನ್ನೂ ಇತರರು ಈ ಸಂತತಿಯ ಅರಸರು ಆಳಿದರು. ಅವರ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತಿತರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕುರಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳು ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಕ್ರಿ.ಶ 1038ರಲ್ಲಿ ಆಳತೊಡಗಿದ ವಜ್ರಹಸ್ತನವರೆಗೂ ಈ ಸಂತತಿಯ ಅರಸುಗಳ ಹೆಸರುಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗಿವೆ. ಈ ಗಂಗರನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವಗಂಗರೆಂದೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. 1038 ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ವಜ್ರಹಸ್ತನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡಲಾದ ವಂಶಾವಳಿಗೂ ಅವನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅನಂತವರ್ಮ ಚೋಡಗಂಗನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯ ವಂಶಾವಳಿಗೂ ಕೆಲವು ಭೇದಗಳಿವೆ. ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ ಯತ್ನಗಳೂ ನಡೆದಿವೆ. ಆದರೂ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಕಾರಣಗಳೇನು ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ವಜ್ರಹಸ್ತನ ಹಾಗೂ ಅನಂತರದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನನುಸರಿಸಿರುವುದೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದ ತೇದಿಯನ್ನು [[ಶಾಲಿವಾಹನ ಶಕೆ|ಶಕಕಾಲಗಣನೆಯ]] ಪ್ರಕಾರ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಈಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈತನ ತಾಯಿ ವೈದುಂಬವಂಶದ ರಾಜಪುತ್ರಿ, ಪತ್ನಿ ಹೈಹಯ ವಂಶಜಳು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲಚುರಿ ಕರ್ಣ ಕಳಿಂಗವನ್ನು ಮುತ್ತಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ವಜ್ರಹಸ್ತನ ಮಗ 1ನೆಯ ರಾಜರಾಜ ದೇವೇಂದ್ರವರ್ಮ.<ref name="Suryanarayan Das">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=gFn8wSDfSxEC|title=Lord Jagannath|author=Suryanarayan Das|publisher=Sanbun Publishers|year=2010|isbn=978-93-80213-22-4|location=|page=185}}</ref> ವೆಂಗಿ ಚಾಳುಕ್ಯರ 7ನೆಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನಿಗೆ ಆಶ್ರಯಕೊಟ್ಟನೆಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಇವನ ಮೇಲೇರಿ ಬಂದ ಚೋಳ [[:en:Kulottunga_I|ಕುಲೋತ್ತುಂಗನನ್ನು]] ಈತ ಹಿಂದಕ್ಕೋಡಿಸಿದ. ಇವನ ಸೇನಾನಿಯಾದ ವನಪತಿ ಚೋಳ, ವೆಂಗಿ ಮತ್ತು ಉತ್ಕಲ ದೇಶಾಧಿಪರರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಈತನ ಸಹಾಯದೊಡನೆ ರಾಜರಾಜ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡ. ಇವನ ಮಗನಾದ ಅನಂತವರ್ಮ ಚೋಡಗಂಗ ಸಹ ದಕ್ಷಿಣದ ಚೋಳರ ದಾಳಿಯನ್ನೆದುರಿಸಿ, ಅತಿ ಪ್ರಯಾಸದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಹಿಂದೂಡಿದುದಲ್ಲದೆ ಸ್ವಲ್ಪಕಾಲ ಆಂಧ್ರದಲ್ಲಿ ಗೋದಾವರಿ ಉತ್ತರ ತೀರದವರೆಗಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಹ ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದ. 1118 ಸುಮಾರಿಗೆ ಉತ್ಕಲ ಗಂಗರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಗಂಗರು ಉತ್ಕಲಾಧಿಪತಿಗಳೆನಿಸಿಕೊಂಡರು: ಬಂಗಾಲದಲ್ಲಿ [[ಪಾಲ ರಾಜವಂಶ|ಪಾಲರು]] ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದ ಬಳಿಕ ಉಂಟಾದ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದು ಅವರ ರಾಜ್ಯದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಈತ ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವಿಜೃಂಭಿಸಿತು. ಈತ [[ಪುರಿ|ಪುರಿಯ]] ಜಗನ್ನಾಥಾಲಯದ [[ವಿಮಾನ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ವಿಮಾನವನ್ನೂ]] ಜಗಮೋಹನಮಂಡಪವನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿದ. ಕಸ್ತೂರಿಕಾಮೋದಿನೀ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿ, ಚೋಳಮಹಾದೇವಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ರಾಜಪುತ್ರಿಯರು ಈತನನ್ನು ವರಿಸಿದ್ದರು. ವಿಕ್ರಮಗಂಗ, ಪ್ರತಾಪಗಂಗ, ನವನವತಿಸಹಸ್ರಕುಂಜರಾಧೀಶ್ವರ ಮುಂತಾದವು ಈತನ ಬಿರುದುಗಳು. ವಿಸ್ತಾರವಾದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಟಕ್ ಇವನ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಸೂರ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಸೂರ್ಯಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು]] ಸರಿಸಿ ರಚಿಸಿಲಾದ ''ಭಾಸ್ವತಿ'' ಎಂಬ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥ ಕ್ರಿ.ಶ. 1099ರಲ್ಲಿ ಶಂಕರ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿಯ ಮಗನಾದ [[:en:Śatānanda|ಸತಾನಂದನೆಂಬವನಿಂದ]] ಪುರಿಯಲ್ಲಿ (ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ) ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಅನಂತರ ಆಳಿದ ಮೊದಲನೆಯ ನರಸಿಂಹದೇವ (1238-1263) ಈ ವಂಶದ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ಅರಸ. ಇವನು ಬಂಗಾಲದ ಸುಲ್ತಾನರೊಡನೆ ಅನೇಕ ಕದನಗಳನ್ನು ಹೂಡಿ ರಾಢಾ, ವರೇಂದ್ರಮಂಡಲ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ. [[ಕಾಕತೀಯ|ಕಾಕತೀಯರೊಡನೆ]] ಸಹ ಹೋರಾಡಿದ.<ref name="దివ్యక్షేత్రం సింహాచలం">{{cite news |date=30 October 2022 |title=దివ్యక్షేత్రం సింహాచలం |language=Telugu |page=9 |work=Andhra Jyoti}}</ref> ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಸಹ ಈ ಗಂಗರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತಿಹೊಂದಿದೆ. ವಿದ್ಯಾಭಿಮಾನಿಯಾದ ಈತನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಏಕವಳೀ ಎಂಬ ಅಲಂಕಾರಗ್ರಂಥದ ಕರ್ತೃವಾದ ವಿದ್ಯಾಧರ ಶೋಭಿಸಿದ. [[:en:Sri_Kurmam|ಶ್ರೀಕೂರ್ಮಮ್]], ಸಿಂಹಾಚಲಂ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಂಟಪಗಳನ್ನೂ ಇತರ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಸಿ ಆ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ದಾನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಕಳಿಂಗ ದೇಶದ ಅನೇಕ ಸುಂದರವಾದ ಆಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಈ ಗಂಗರದಾಗಿದೆ. ಮುಖಲಿಂಗಮ್ (ಈಗಿನ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[:en:Srikakulam|ಶ್ರೀಕಾಕುಳಮ್]] ಹತ್ತಿರದ ಊರು) ಅನ್ನು ಪೂರ್ವ ಗಂಗರ ರಾಜಧಾನಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="sen2">{{Cite book|title=A Textbook of Medieval Indian History|last=Sen|first=Sailendra|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-93-80607-34-4|pages=36–37}}</ref> ಇವರ ನಂತರ [[:en:Eastern_Chalukyas|ವೆಂಗಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರು]] [[ಕಲಿಂಗ|ಕಳಿಂಗ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನಾಳಿದರು. ಶೈವಭಕ್ತರಾದ ಪೂರ್ವ ಗಂಗವಂಶದವರು ಮುಖಲಿಂಗಮ್‍ನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮುಖಲಿಂಗಮ್ ಎಂಬ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ೧ನೆಯ ನರಸಿಂಹದೇವನ ಮಗ 1ನೆಯ ಭಾನುದೇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ [[ದ್ವೈತ]]ಮತಾಚಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ [[ನರಹರಿ ತೀರ್ಥ|ಶ್ರೀ ನರಹರಿತೀರ್ಥರು]] ಕಳಿಂಗದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಶ್ರೀ ಕೂರ್ಮದೇವಾಲಯದ ಎದುರಿನಲ್ಲಿರುವ ಯೋಗಾನರಸಿಂಹಾಲಯವನ್ನು ಇವರು ಕಟ್ಟಿಸಿದರು.{{sfn|Banerji|1930|p=271}} ಭಾನುದೇವ ಲಖನೌತಿ ಸುಲ್ತಾನ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಯಾಕ್ಲಖಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಕಾದಿದಂತೆ ಮಹಮ್ಮದೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲಮಂಚಿಲಿಯ ಚಾಳುಕ್ಯರು, ವಡ್ಡಾದಿಯ (ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅನಕಾಪಲ್ಲಿ ಸಮೀಪದ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಗ್ರಾಮ) ಮತ್ಸ್ಯರು, ವೀರಕೂಟ ಪಲ್ಲವರು, ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲವು ಸಾಮಂತರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡರು. ಭಾನುದೇವನ ಮಗ ಇಮ್ಮಡಿ ವೀರನರಸಿಂಹ. ಈತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನರಹರಿತೀರ್ಥ ಶ್ರೀಪಾದರು ತಮ್ಮ ಗುರುಗಳ ಆದೇಶದಂತೆ ಸೀತಾರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ರಾಜಭಂಡಾರದಿಂದ ಪಡೆದು ಕಳಿಂಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಉಡುಪಿಗೆ]] ಹೋಗಿ ನೆಲಸಿದರು. ಈ ಅರಸನ ಮಗ ಇಮ್ಮಡಿ ಭಾನುದೇವನ (1305-1327) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೊಗಲಕ್ ಮನೆತನ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಘಿಯಾಸುದ್ದೀನ್ ತೊಗಲಕನ ಮಗನಾದ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಫಕ್ರುದ್ದೀನ್ ಜಾನಾ (ಉಲುಫ್‌ಖಾನ್) ಕಾಕತೀಯರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಡೆತ್ತಿ ಅವರ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸಿ ಭಾನುದೇವನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ಜಾಜ್‌ನಗರವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ. ಅಗ ನಡೆದ ತೀವ್ರವಾದ ಕದನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೆ ಭಾನುದೇವ ಸೋತ. ಆದರೆ ಉಲುಫ್‌ಖಾನ ತನ್ನ ವಾಡಿಯೊಡನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. 1358 ರಿಂದ ಆಳಿದ 3ನೆಯ ಭಾನುದೇವ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] [[:en:Firuz_Shah_Tughlaq|ಫಿರೋಜ್‍ಷಹ ತೊಗಲಕನ]] ದಾಳಿಯನ್ನೆದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಗಂಗರಾಜ್ಯದ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಕೇಳಿದ್ದ ಸುಲ್ತಾನ ಪುರಿಯನ್ನು ಮುತ್ತಿ ಜಗನ್ನಾಥದೇವಾಲಯದ ಅತುಲೈಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ಸೂರೆಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಹಾಳುಗೆಡವಿ, ಮೂಲವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಕಿತ್ತೆಸೆದು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಅಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸಿದ. ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಗೊಳಸಿದ ದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿಗೆ ಒಪ್ಪಿ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಿಂದ ಕಾಲ್ತೆಗೆದ. ಅನಂತರ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವೀರನರಸಿಂಹದೇವನ (1378-1409) ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಂತರು ಪ್ರಬಲಗೊಂಡು ಕೇಂದ್ರಾಧಿಕಾರ ಕುಗ್ಗಿತು. ಇದರಿಂದ ಶತ್ರುಭಾದೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. ರಾಚಕೊಂಡದ ರೇಚೆರ್ಲ ಅನವೊತನಾಯ, ಕೊಂಡವೀಡಿನ ಕಾಟಯವೇಮಾರೆಡ್ಡಿ ಮುಂತಾದವರು ಕಳಿಂಗವನ್ನು ಮುತ್ತಿದರು. ಮುಸ್ಲಿಮರ ಭಾದೆಯಂತೂ ಇದ್ದೇ ಇತ್ತು. ಇವುಗಳಿಂದ ರಾಜ್ಯದ ಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ವೀರಭಾನುದೇವ ಈ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ಅರಸ (1409-1439). [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರದಲ್ಲಿ]] ಈತನ ಸಮಕಾಲೀನನಾಗಿ [[2ನೇ ದೇವ ರಾಯ|ಇಮ್ಮಡಿ ದೇವರಾಯ]] ಆಳುತ್ತಿದ್ದ. ಆತನ ಸಹಾಯದೊಡನೆ ರೆಡ್ಡಿವಂಶದ ನಾಯಕರು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಕಳಿಂಗ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮುತ್ತಿ ಆ ರಾಜ್ಯದ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಇಂಥ ದಾಳಿಗಳಲ್ಲೊಂದನ್ನು ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಭಾನುದೇವ ರಾಜಧಾನಿಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದಾಗ ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಜಪತಿವಂಶದ ಕಪಿಲೇಶ್ವರ ಬಂಡೆಬ್ಬಿಸಿ ತಾನೇ ಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿಯಾದ. == ಆಳ್ವಿಕೆ == '''ಅನಂತವರ್ಮನ್ ಚೋದಗಂಗಾ:''' ರಾಜವಂಶದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕನಾದ ಇವನು ಉತ್ತರದ [[ಗಂಗಾನದಿ]]ಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ದಕ್ಷಿಣದ [[ಗೋದಾವರಿ]]ಯವರೆಗೆ ಆಳಿದನೆಂದು ಪ್ರತೀತಿ.<ref>{{Cite book|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.265493|title=Gangaridi - Alochana O Parjalochana|last=Haldar|first=Narotam|date=1988}}</ref> ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೦೭೬ ರಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕಳಿಂಗಾಧಿಪತಿ ಎಂಬ ಬಿರುದನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಇವನು ಮೂರೂ ಕಳಿಂಗ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ರಾಜ.<ref name="india1">[http://www.india9.com/i9show/Eastern-Ganga-Dynasty-50611.htm Eastern Ganga Dynasty in India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161012201836/http://www.india9.com/i9show/Eastern-Ganga-Dynasty-50611.htm|date=12 October 2016}}. India9.com (2005-06-07). Retrieved on 2013-07-12.</ref> ೧೧೯೮ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೇರಿದ ೩ನೇ ರಾಜರಾಜನು ಬಂಗಾಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ರಾಜರ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆಯುವಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇವನ ಮಗ ೩ನೇ ಅನಂಗಭೀಮನು ಮುಸ್ಲಿಂ ದೊರೆಗಳ ದಾಳಿಯನ್ನು ತಡೆದದ್ದಲ್ಲದೇ ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ ಮೇಘೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ಅನಂಗಭೀಮನ ಮಗ ೧ನೇ ನರಸಿಂಹದೇವನು ೧೨೪೩ ರಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಬಂಗಾಳದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲದೇ ಮುಸ್ಲಿಂ ದೊರೆಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ರಾಜಧಾನಿ ಗೌಡ ಅನ್ನು ತನ್ನ ತೆಕ್ಕೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಈ ವಿಜಯದ ಕುರುಹಿಗಾಗಿಯೇ [[ಕೊನಾರ್ಕ್|ಕೊನಾರ್ಕ್‌ನ]] ಸೂರ್ಯ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದನು. ೧೨೬೪ ರಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹದೇವನ ಮರಣಾನಂತರ ಪೂರ್ವ ಗಂಗ ವಂಶವು ಅವಸಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ೧೩೨೪ ರಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರು]] ಕಳಿಂಗದ ಮೇಲೆ ಯುದ್ಧ ಸಾರಿದರು. ೧೩೫೬ ರಲ್ಲಿ [[:en:Musunuri_Nayakas|ಮುಸುನೂರಿ ನಾಯಕರು]] ಒಡಿಶಾವನ್ನು ಜಯಿಸಿದರು. ರಾಜವಂಶದ ಕೊನೆಯ ರಾಜ ೪ನೇ ನರಸಿಂಹನು ೧೪೨೫ ರ ತನಕ ಆಳಿದನು. ಇವನ ನಂತರ ಬಂದ ೪ನೇ ಭಾನುದೇವನು "ಹುಚ್ಚು ರಾಜ" ಎಂದೇ ಕುಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದನು. ಇವನ ಮಂತ್ರಿ [[:en:Kapilendra_Deva|ಕಪಿಲೇಂದ್ರನು]] [[ಸಿಂಹಾಸನ|ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು]] ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ೧೪೩೪-೩೫ ರಲ್ಲಿ [[:en:Gajapati_Empire|ಗಜಪತಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. == ಆಳಿದ ರಾಜರು == # ಇಂದ್ರವರ್ಮ (496–535) # ೪ನೇ ದೇವೇಂದ್ರವರ್ಮ (893-?) # ವಜ್ರಹಸ್ತ ಅನಂತವರ್ಮ (1038-?) # ೧ನೇ ರಾಜರಾಜ (?-1078) # ಅನಂತವರ್ಮನ್ ಚೋದಗಂಗಾ (1078–1150) # ೨ನೇ ಅನಂಗಭೀಮ ದೇವ (1178–1198) # ೨ನೇ ರಾಜರಾಜ (1198–1211) # ೩ನೇ ಅನಂಗಭೀಮ ದೇವ (1211–1238) # ೧ನೇ ನರಸಿಂಹದೇವ (1238–1264) # ೧ನೇ ಭಾನುದೇವ (1264–1279) # ೨ನೇ ನರಸಿಂಹದೇವ (1279–1306) # ೨ನೇ ಭಾನುದೇವ (1306–1328) # ೩ನೇ ನರಸಿಂಹದೇವ (1328–1352) # ೩ನೇ ಭಾನುದೇವ (1352–1378) # ೪ನೇ ನರಸಿಂಹದೇವ (1379–1424) # ೪ನೇ ಭಾನುದೇವ(1424–1434) == ಉಪಸಂಹಾರ == ಕಳಿಂಗದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಈ ಗಂಗರು ಬಹು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಳಿದ ಭಾರತೀಯ ರಾಜವಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಖ್ಯಾತರು. ಈ ವಂಶದ ಅನಂತರದ ಅರಸರು ಮಹಮ್ಮದೀಯರ ದಾಳಿಯನ್ನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ]] [[ಧರ್ಮ (ಭಾರತೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ)|ಧರ್ಮದ]] ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದರು. ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವಮತಕ್ಕೆ]] ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಆಶ್ರಯಗಳು ದೊರೆತವು. ಪುರಿ, [[ಭುವನೇಶ್ವರ]], ಕೋಣಾರ್ಕ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾದ ಸುಂದರ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರದಾಗಿದೆ. [[:en:Kalinga_architecture|ಕಳಿಂಗ ಶೈಲಿ]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಿಲ್ಪಶೈಲಿಯ ಪೋಷಕರಿವರು. ಇದು ಈ ವಂಶದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೊಡುಗೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|url=https://archive.org/details/history-of-ancient-and-early-medieval-india-from-the-stone-age-to-the-12th-century-2009/page/n1095/mode/2up|title=History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|author=Upinder Singh|publisher=Pearson Education India|year=2008|isbn=978-81-317-1677-9}} * {{cite book|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.281018|title=History of Orissa: From Earliest Times to the British Period|last=Banerji|first=R. D|publisher=Chatterjee|year=1930}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಂಗರು, ಕಳಿಂಗದ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 4cwns3g2rzvrthrdko95kte2pngv1g8 0 109221 1431825 1348434 2026-10-12T16:27:19Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431825 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Jack Dorsey 2014.jpg|thumb|ಜ್ಯಾಕ್ ಡಾರ್ಸಿ]]<ref>{{cite web |title=Jack Dorsey {{!}} American Web developer and entrepreneur |url=https://www.britannica.com/biography/Jack-Dorsey |website=Encyclopedia Britannica |accessdate=20 February 2020 |language=en}}</ref> ==ಜೀವನ== ಜ್ಯಾಕ್ ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡಾರ್ಸಿ ನವೆಂಬರ್ ೧೯, ೧೯೭೬ ರಲ್ಲಿ. ಅವರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಅಮೆರಿಕ. ಇವರು ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಮತ್ತು [[ಟ್ವಿಟರ್]] ನ ಸಹ-ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಸಿಇಓ ಆಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ವೇರ್ ಎನ್ನುವ ಮೊಬೈಲ್ ಪಾವತಿ ಕಂಪನಿಯ ಸಿಇಒ ಅಗಿದ್ದಾರೆ. ಡಾರ್ಸಿ ಅಮೆರಿಕದ ವೆಬ್ ಡೆವಲಪರ್, ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದು, ಟ್ವಿಟರ್ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |title=Board of directors {{!}} About |url=https://investor.twitterinc.com/directors.cfm |website=web.archive.org |accessdate=20 February 2020 |date=14 October 2016 |archive-date=14 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161014153205/https://investor.twitterinc.com/directors.cfm |url-status=bot: unknown }}</ref> ಡಾರ್ಸಿ ಮಿಸೌರಿಯ ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ನಲ್ಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಮಾರ್ಸಿಯ ಮತ್ತು ಟಿಮ್ ಡಾರ್ಸೆ ಮಗ. ಅವರ ತಂದೆ ಟಿಮ್ ಅವರು ಮಾಸ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕಂಪೆನಿಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ ಡುಬೋರ್ಗ್ ಹೈಸ್ಕೂಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{cite web |title=About Square |url=https://squareup.com/us/en/about#board |website=Square |accessdate=20 February 2020}}</ref> ==ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಅವರು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಫ್ಯಾಷನ್ ರೂಪದರ್ಶಿ ಆಗಿದ್ದರು. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಆಗುವ ಮೊದಲು ಡಾರ್ಸಿ ಮಿಸ್ಸೌರಿ-ರೋಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವರ್ಷ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಟ್ವಿಟರ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರೋಗ್ರಾಮರ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಡಾರ್ಸಿ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾಗೆ ತೆರಳಿದರು. ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ, ಡಾರ್ಸಿ ಅವರು ಓಕ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಮೂಲಕ ಕೊರಿಯರ್ ಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುವ, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಧನಗಳ ಜಾಲಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web |last1=Spangler |first1=Todd |last2=Spangler |first2=Todd |title=Twitter CEO Jack Dorsey Declines Compensation in 2017 for Third Straight Year |url=https://variety.com/2018/digital/news/twitter-jack-dorsey-declines-compensation-2017-1202750870/ |website=Variety |accessdate=20 February 2020 |language=en |date=11 April 2018}}</ref> ವಿಲಿಯಮ್ಸ್, ಸ್ಟೋನ್ ಮತ್ತು ನೋಹ್ ಗ್ಲಾಸ್ ಅವರು ಜೊತೆಗೂಡಿ ಶುರು ಮಾಡಿದ ಕಂಪನಿ ಯನ್ನು ನಂತರ ಟ್ವಿಟರ್ ಆಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಟ್ವಿಟರ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಆಗಿ ಡಾರ್ಸಿ ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಯೋಗ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ ವಿನ್ಯಾಸ ಹಾಗು ಇತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಆತ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸೇವೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತೆ, ಡಾರ್ಸಿ ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಉನ್ನತ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಕಂಪೆನಿಯು ಸರಳತೆ, ನಿರ್ಬಂಧ ಮತ್ತು ಕುಶಲತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮೂರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಅವನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. <ref>{{cite web |last1=Strange |first1=Adario |title=Flickr Document Reveals Origin Of Twitter |url=https://www.wired.com/2007/04/flickr-document/ |website=Wired |accessdate=20 February 2020 |date=20 April 2007}}</ref> ==ಯೋಜನೆಗಳು== ಡಾರ್ಸೆ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೪, ೨೦೧೩ ರಂದು ದಿ [[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ]] ಕಂಪೆನಿಯ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿಯ ಹೊಸ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಮಾಧ್ಯಮದವರು ಡಾರ್ಸಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಉದ್ಯಮಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಅನುಭವವನ್ನು ಕಾರ್ಯತಂತ್ರದ ಆದ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದರು. ೨೦೧೮ ರ [[ಜನವರಿ]] ಯಲ್ಲಿ, ಡಾರ್ಸಿ ಡಿಸ್ನಿಯ ಮಾರ್ಚ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮರು ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಮಾಜಿ ಟ್ವಿಟ್ಟರ್ ಸಿಇಒ ಡಿಕ್ ಕಾಸ್ಟೊಲೊ ಡಾರ್ಸಿ ಅವರನ್ನು ಶಾಂತ, ಚಿಂತನಶೀಲ ನಾಯಕ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೨ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರಂಚಿಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದಲ್ಲಿ ಡಾರ್ಸಿ ಅವರಿಗೆ ವರ್ಷದ ಸ್ಥಾಪಕ ಗೌರವ ನೀಡಲಾಯಿತು. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಡೋರ್ಸಿಯವರಿಗೆ ಸಿಇಓ ವರ್ಲ್ದ್ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯ "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಿಇಓಗಳ" ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ದೊರೆಯಿತು.<ref>{{cite web |last1=lbrown@post-dispatch.com > 314-340-8127 |first1=LISA BROWN • |title=Taste of St. Louis first major event to use Square |url=https://www.stltoday.com/business/article_d3a250de-56a1-5038-b114-45426cc8bf3a.html |website=stltoday.com |accessdate=20 February 2020 |language=en}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ, ಡಾರ್ಸಿ ತನ್ನ ಟ್ವಿಟರ್ ಷೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ನೌಕರರಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದ್ಯಮಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಐದು ಮೈಲು ನಡೆದು, ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮ ಸಮಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ..ಅವರು ಕೆಂಡ್ರಿಕ್ ಲ್ಯಾಮರ್ ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿಮಾನಿ<ref>{{cite web |title=Square opens new headquarters in San Francisco, announces plans for expanded offices in New York and Kitchener-Waterloo |url=https://squareup.com/news/releases/2013/square-opens-new-headquarters |website=web.archive.org |accessdate=20 February 2020 |date=13 April 2014 |archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413142657/https://squareup.com/news/releases/2013/square-opens-new-headquarters |url-status=bot: unknown }}</ref>. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Dorsey</ref> {{Interwikineeded}} 9n7ez7j8gsc2ia42m4u0cza9jv3hezb 0 115278 1431851 1353609 2026-10-13T01:08:13Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431851 wikitext text/x-wiki '''ಪುಸ್ತಕದ ರಕ್ಷಾಕವಚ''' ಎಂದರೆ ಒಂದು [[ಪುಸ್ತಕ]]ದ ಪುಟಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕಟ್ಟಲು ಬಳಸಲಾದ ಯಾವುದೇ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಹೊದಿಕೆ. ಗಟ್ಟಿರಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಗದಕವಚಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಿಚಿತ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮೀರಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸೇರ್ಪಡಿಕೆಗಳಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಧೂಳು ಹೊದಿಕೆಗಳು, ಉಂಗುರ ರಟ್ಟು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಪೇಪರ್-ಬೋರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಕೈರಟ್ಟಿನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಹಳೆಯ ರೂಪಗಳು. == ಇತಿಹಾಸ == ಹತ್ತೊಂಭತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಐಷಾರಾಮಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಂತಹ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ, ಪುಸ್ತಕದ ರಕ್ಷಾಹೊದಿಕೆಗಳು ದುಬಾರಿಯಾಗಿ ಮುದ್ರಿತ ಅಥವಾ ಕೈಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪುಟಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಸಾಧನವಾಗಿ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಅಲಂಕಾರಿಕ ಮೆಚ್ಚಿಕೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದವು. ೧೮೨೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಹೊದಿಕೆ ನೀಡಬಹುದು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗಲು ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ಯಾಂತ್ರಿಕ ಪುಸ್ತಕ ಕಟ್ಟುವಿಕೆಗೆ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://www.bookcoverarchive.com The Book Cover Archive] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * *{{Cite web|url=http://cdm16015.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/p188901coll3/|title=Decorated Publishers Bindings-Grand Valley State University Archives and Special Collections|archive-url=https://web.archive.org/web/20130106080409/http://cdm16015.contentdm.oclc.org/cdm/landingpage/collection/p188901coll3|archive-date=2013-01-06|dead-url=yes}}-contains photographs of decorated publisher bindings from the 1870s to 1930 * [https://web.archive.org/web/20070110162035/http://totalcardboard.com/book_cover_gallery.htm Historical book cover design gallery] * [http://www.users.globalnet.co.uk/~jimthing/ Pulp fiction cover gallery] * [http://www.penguinsciencefiction.org The Art of Penguin Science Fiction] The history and cover art of science fiction published by Penguin Books from 1935 to the present day * [http://library.syr.edu/digital/guides/b/bonn_publish.htm Thomas Bonn Collection of Publishers Interviews] – more than 100 audio interviews with publishers, art directors, etc. on the topic of cover art {{Refimprove}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪುಸ್ತಕ ವಿನ್ಯಾಸ]] 70ocd1hpsx0tobzbjtiqww40wjfotzs 0 121950 1431856 1372576 2026-10-13T02:13:59Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431856 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ನರೂಲಾ | image = File:Prince Narula.jpg | image_size = | alt = Prince Narula | caption = ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ನರೂಲಾ | birth_name = | birth_date = ೨೪ ನವೆಂಬರ್‌ ೧೯೯೦<ref>{{cite news |last1=Bhowal |first1=Tiasa |title=Yuvika Chaudhary's Heartfelt Message For Husband Prince Narula On His 28th Birthday |url=https://www.ndtv.com/entertainment/yuvika-chaudharys-heartfelt-message-for-husband-prince-narula-on-his-28th-birthday-1952735 |accessdate=6 March 2019 |work=[[NDTV]] |date=24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=PICS: Wife Yuvika Chaudhary surprises husband Prince Narula on his first birthday post marriage |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/pics-wife-yuvika-chaudhary-surprises-husband-prince-narula-on-his-first-birthday-post-marriage/photostory/66784830.cms |website=[[the Times of India]] |accessdate=6 March 2019 |date=30 November 2018}}</ref> | birth_place = | home_town = [[ಚಂಡೀಗಡ]], [[ಭಾರತ]]<ref name="ABP">{{cite web|url=http://www.abplive.in/tv/2015/10/12/article738112.ece/Bigg-Boss-9-All-you-need-to-know-about-Prince-Narula|title=Bigg Boss 9: All you need to know about Prince Narula|work=ABP News|accessdate=12 October 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151014192544/http://www.abplive.in/tv/2015/10/12/article738112.ece/Bigg-Boss-9-All-you-need-to-know-about-Prince-Narula|archivedate=14 October 2015|url-status=dead}}</ref> | alma_mater = ಚಂದಿಗರ್ಹ್ ಬ್ಯಾಪಿಸ್ಟ್‌ ಸ್ಕೂಲ್ | occupation = [[‌ːenːModel (person)|ಮಾಡೆಲ್]]<br>ನಟ <br>[[television personality]] | years_active = ೨೦೧೪ - | spouse = ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿ<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/prince-narula-yuvika-chaudhary-s-wedding-was-a-gorgeous-affair-see-inside-pics-videos/story-26YMdQQOUfRCNQgqOqV9KK.html|title=Prince Narula, Yuvika Chaudhary's wedding was a gorgeous affair. See inside pics, videos|date=12 October 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/prince-narula-yuvika-chaudhary-wedding-photos-videos-5400364/|work=The Indian Express|title=Inside Prince Narula and Yuvika Chaudhary's wedding}}</ref> | nationality = [[ಭಾರತೀಯ]] }} '''ಪ್ರಿನ್ಸ್ ನರೂಲಾ'''ರವರು (ಜನನ ː೨೪ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೯೦) ಭಾರತೀಯ ಮಾಡೆಲ್ ಮತ್ತು ನಟ. ಇವರು ರೋಡೀಸ್ ಎಕ್ಸ್ ೨,<ref>[https://indianexpress.com/article/entertainment/television/prince-narula-wins-mtv-roadies-x2/ Prince Narula wins ‘MTV Roadies X2’]</ref> ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ೮,<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Bigg-Boss-contestant-Prince-Narula-and-Anuki-win-MTV-Splitsvilla-8/articleshow/49789614.cms E-TIMES, Updated: Nov 15, 2015, 13:18 IST]</ref> ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೯<ref>https://www.news18.com/newstopics/bigg-boss-9-winner.html</ref> ಮತ್ತು ನಚ್ ಬಲಿಯೆ ೯<ref>[https://www.news18.com/news/movies/prince-narula-does-it-again-wins-nach-baliye-9-with-wife-yuvika-chaudhary-2372611.html Prince Narula Wins Nach Baliye 9 with Wife Yuvika Chaudhary]</ref> ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ== ನರೂಲಾ ರವರು ಭಾರತದ ಚಂಡೀಗಡ ಮೂಲದವರು. ಇವರು ಎಂಟಿವಿ ರೋಡೀಸ್ ಎಕ್ಸ್ ೨ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡೆಲಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೯ ರಲ್ಲಿ ನರೂಲಾ ರವರು ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿಯವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಇವರಿಬ್ಬರು ೧೨ [[ಅಕ್ಟೋಬರ್]] ೨೦೧೮ ರಂದು [[ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>[https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/prince-narula-and-yuvika-chaudhary-get-married-in-a-grand-ceremony-see-pics-1367121-2018-10-13 India Today, UPDATED: October 13, 2018 11:43 IST]</ref><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/relationships/prince-narula-and-yuvika-chaudhary-their-love-life-from-big-boss-to-marriage/photostory/66181605.cms Times of India,Last updated on - Feb 1, 2019, 18:15 IST ]</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ಪಿಟಿಸಿ ಪಂಜಾಬಿ ಎಂಬ ಚಾನೆಲ್‌ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಿಸ್ಟರ್ ಪಂಜಾಬ್‌‌ ಎಂಬ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಮೂಲಕ ನರೂಲಾ ರವರು ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎರಡನೇ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>[https://in.pinterest.com/pin/284500901437867779/ Prince Narula in Mr.Punjab show]</ref> ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎಂಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾದ ರೋಡೀಸ್ ಎಕ್ಸ್ ೨ ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಅವರು ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು. ಮುಂದೆ, ಅವರು ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ೮ ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವಿಜೇತರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ನರೂಲಾ ರವರು ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿಯ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೯ ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ವಿಜೇತರಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದರು.<ref>[https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/bigg-boss-9-winner-prince-narula-gets-yuvika-chaudhary-s-name-inked-see-pic-1229585-2018-05-10 India Today, UPDATED: May 10, 2018 11:54 IST]</ref> ೨೦೧೬ ರಿಂದ ೨೦೧೮ ರವರೆಗೆ ಅವರು ಲಖನ್ "ಲಕ್ಕಿ" ಸಿಂಗ್ ಅಹ್ಲಾವತ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿ &ಟಿವಿಯ ಬಡೋ ಬಹು ಎಂಬ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ೨೦೧೬ ರಿಂದ, ನರೂಲಾ ರವರು ಎಂಟಿವಿಯ ರೋಡೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾಂಗ್ ಲೀಡರ್ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಇವರು ಲಾಲ್ ಇಷ್ಕ್ ಎಂಬ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಯನ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ನಂತರ, ಇವರು ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿಯ ನಾಗಿನ್ ೩ ರಲ್ಲಿ ಶಹನವಾಜ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://zeenews.india.com/television/naagin-3-bigg-boss-9-winner-prince-narula-all-set-to-enter-the-show-2134378.html Bigg Boss 9 winner Prince Narula enters Naagin 3]</ref> ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== ===ದೂರದರ್ಶನ=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ವರ್ಷ ! ಪ್ರದರ್ಶನ ! ಪಾತ್ರ !ಸ್ಥಾನ ! ಚಾನೆಲ್ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೧೪ !ಮಿಸ್ಟರ್‌ ಪಂಜಾಬ್‌ ೨೦೧೪ |rowspan=4 bgcolor=gold|ಸ್ಪರ್ಧಿ |bgcolor=gold rowspan=4 |ವಿಜೇತ |ಪಿಟಿಸಿ ಪಂಜಾಬಿ | |- |rowspan="2"|೨೦೧೫ !''[[ːenːMTV Roadies (season 12)|ಎಮ್ ಟಿವಿ ರೋಡೀಸ್‌ ೧೨]]'' |rowspan=2|ಎಮ್ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/from-ayushmaan-khurrana-to-prince-narula-roadies-contestants-who-gained-instant-fame-after-the-show/photostory/69492732.cms|title=From Ayushmaan Khurrana to Prince Narula: Roadies contestants who gained instant fame after the show|date=25 May 2019|website=The Times of India|language=en|access-date=25 May 2019}}</ref> |- !ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ೮ | |- | ೨೦೧೫-೨೦೧೬ !''[[ː‌enːBigg Boss (Hindi season 9)|ಬಿಗ್‌ ಭಾಸ್‌ ೯]]'' |ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ | |- | ೨೦೧೬ !ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ರೋಡೀಸ್‌ ೧೩ | bgcolor=lime |ಗ್ಯಾಂಗ್‌ ಲೀಡರ್ | bgcolor=lime |ರನ್ನರ್‌ ಅಪ್ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ | |- | ೨೧೦೬-೨೦೧೭ !''[[ːenːPyaar Tune Kya Kiya (TV series)|ಪ್ಯಾರ್‌ ತೂನೆ ಕ್ಯಾಕಿಯಾ]]'' |colspan=2 bgcolor=pink|ನಿರೂಪಕ |ಝಿಂಗ್‌ ಟಿವಿ |<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Prince-Narula-to-host-the-next-season-of-Pyaar-Tune-Kya-Kiya/articleshow/52204098.cms|title=Prince Narula to host the next season of 'Pyaar Tune Kya Kiya'|date=10 May 2016}}</ref> |- | ೨೦೧೬ – ೨೦೧೮ !ಬಡೋ ಬಹು |ಲಾಖನ್‌ - ಲಕ್ಕಿ ಸಿಂಗ್ ಅಲಾವತ್ | bgcolor=orange |ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ |& ಟಿವಿ |<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/prince-narula-took-inspiration-for-badho-bahu-from-salman-khan-s-sultan/story-86WcKt7sDlWVqhBP0SRYML.html|title=Prince Narula took inspiration for Badho Bahu from Salman Khan's Sultan|date=1 September 2016|website=Hindustan Times|language=en|access-date=25 May 2019}}</ref> |- | ೨೦೧೭ !ಎಮ್ ಟಿವಿ ರೋಡೀಸ್‌ ೧೪ |rowspan=2 bgcolor=lime |ಗ್ಯಾಂಗ್‌ ಲೀಡರ್ | rowspan=2 bgcolor=lime | ರನ್ನರ್‌ ಅಪ್ |rowspan=2|ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ | |- |rowspan=3|೨೦೧೮ !ಎಮ್ ಟಿವಿ ರೋಡೀಸ್‌ ೧೫ | |- !''[[ːenːLaal Ishq (2018 TV series)|ಲಾಲ್‌ ಇಷ್ಕ್]]'' |ಆರ್ಯನ್ | bgcolor=orange |ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ |& ಟಿವಿ |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/video/watch-prince-narula-romances-yuvika-chaudhary-in-laal-ishq-1308935-2018-08-08|title=Watch: Prince Narula romances Yuvika Chaudhary in Laal Ishq|website=India Today|language=en|access-date=25 May 2019}}</ref> |- !''[[‌ːenːNaagin (2015 TV series)|ನಾಗಿನ್ ೩]]'' | bgcolor=salmon |ಶಹನ್ವಾಸ್‌ - ಶಾನ್ |bgcolor=salmon | ವಿಲನ್ |ಕಲರ್ಸ್‌ ಟಿವಿ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/prince-narula-joins-the-cast-of-naagin-3/articleshow/65435271.cms|title=Prince Narula joins the cast of 'Naagin 3' - Times of India|website=The Times of India|language=en|access-date=25 May 2019}}</ref> |- | rowspan=2|೨೦೧೯ !ಎಮ್ ಟಿವಿ ರೋಡೀಸ್‌ ೧೬ |bgcolor=lime |ಗ್ಯಾಗ್‌ ಲೀಡರ್ |bgcolor=lime |ರನ್ನರ್‌ ಅಪ್ |ಎಮ್‌ ಟಿವಿ ಇಂಡಿಯಾ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/events/delhi/prince-narula-we-always-have-a-lot-of-expectations-from-delhi-auditions/videoshow/67432660.cms|title=Prince Narula: We always have a lot of expectations from Delhi auditions|website=Times of India}}</ref> |- !''[[ːenːNach Baliye#Season 9|ನಚ್‌ ಬಲಿಯೆ ೯]]'' |bgcolor=gold |ಸ್ಪರ್ಧಿ |bgcolor=gold |ವಿಜೇತ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಪ್ಲಸ್ |<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/nach-baliye-9-winners-are-prince-narula-and-yuvika-chaudhary-1615546-2019-11-04|title=Nach Baliye 9 winners are Prince Narula and Yuvika Chaudhary|website=India Today|language=en|access-date=8 November 2019}}</ref> |} ===ವೆಬ್=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! ವರುಷ ! ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಪಾತ್ರ ! ವೇದಿಕೆ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | ೨೦೧೯ ! ಬಾಂಬರ್ಸ್ | ಬಲಿ | ಝೀ ೫ | <ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/tv/bombers-here-is-what-you-need-to-know-about-zee5s-first-sports-drama-series/|title=Bombers: Here is what you need to know about Zee5's first sports drama series {{!}} Bollywood Life|date=21 June 2019|website=www.bollywoodlife.com|language=en-EN|access-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714083153/https://www.bollywoodlife.com/tv/bombers-here-is-what-you-need-to-know-about-zee5s-first-sports-drama-series/|archive-date=14 ಜುಲೈ 2019|url-status=dead}}</ref> |} ===ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ವರುಷ ! ಪ್ರದರ್ಶನ ! ಪಾತ್ರ ! ಟಿಪ್ಪಣಿ !ಉಲ್ಲೇಖ |- | rowspan=2|೨೦೧೬ !ಬಾಕ್ಸ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ ಲೀಗ್‌ ೨ | ಸ್ಪರ್ಧಿ |ಟೀಮ್‌ ಚಂಡೀಗರ್ಹ್‌ ಕಬ್ಸ್ | <ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- !ಕಾಮಿಡಿ ನೈಟ್ಸ್‌ ಬಚಾವೊ |rowspan=4|ಅತಿಥಿ | ರಣ್ವಿಜಯ್‌ ಸಿಂಗ್‌ ರವರ ಜೊತೆ | |- | ೨೦೧೭ !ಸ್ಪ್ಲಿಟ್ಸ್ವಿಲ್ಲಾ ೧೦ |rowspan=5|ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿ ಯವರ ಜೊತೆ | <ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/prince-narula-and-yuvika-chaudhary-to-officially-appear-as-a-couple-on-splitsvilla-x-lifetv-1094452-2017-11-26|title=Prince Narula and Yuvika Choudhary to officially appear as a couple on Splitsvilla X|date=26 November 2017}}</ref> |- | rowspan=2|೨೦೧೮ !ಲವ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ೩ | |- !ಏಕ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ೧ | <ref>{{Cite web|url=https://www.latestly.com/entertainment/tv/mtv-ace-of-space-vikas-gupta-is-the-true-mastermind-according-to-prince-narula-541201.html|title=MTV Ace of Space: Vikas Gupta Is The True Mastermind According To Prince Narula!|website=Latestly|language=en|date=15 December 2018}}</ref> |- | rowspan=2|೨೦೧೯ !ಕಿಚನ್‌ ಚ್ಯಾಂಪಿಯನ್‌ ೫ |ಅತಿಥಿ | <ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/vikas-gupta-surabhi-chandna-prince-narula-all-set-come-arjun-bijlanis-kitchen-champion|title=Vikas Gupta, Surbhi Chandna, Prince Narula all set to come on Arjun Bijlani's Kitchen Champion|date=15 February 2019}}</ref> |- !ಲವ್‌ ಸ್ಕೂಲ್‌ ೪ |ಅತಿಥಿ | <ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/prince-narula-and-yuvika-chaudhary-are-the-new-love-professors-on-love-school-season-4/20955182|title=Prince Narula and Yuvika Chaudhary are the new love professors on this show|date=16 May 2019|website=mid-day|language=en|access-date=25 May 2019|archive-date=25 ಮೇ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525114326/https://www.mid-day.com/articles/prince-narula-and-yuvika-chaudhary-are-the-new-love-professors-on-love-school-season-4/20955182|url-status=dead}}</ref> |} ==ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಾಫಿ== ===ಸಿಂಗಲ್ಸ್=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! scope="col" |ವರುಷ ! scope="col" | ಗೀತೆ ! scope="col" | ನಟನೆ ! scope="col" | ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ! scope="col" | ಉಲ್ಲೇಖ |- |rowspan=2|೨೦೧೭ !scope="row" | ''ಹೆಲೋ ಹೆಲೋ'' |ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿ |ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿ |<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/music/prince-narula-yuvika-choudhary-releases-love-duet-hello-hello-watch-video-4660536/|title=Prince Narula, Yuvika Chaudhary release love duet 'Hello Hello'|work=Indian Express|date=17 May 2017}}</ref> |- !scope="row" |ಝೀರೋ ಫಿಗರ್‌ ತೇರಾ | |{{n/a}} |<ref>{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/170807-prince-narula-releases-zero-figure-tera|title=Prince Narula releases 'Zero Figure Tera'; working on new tracks|website=www.radioandmusic.com|language=en|access-date=25 May 2019}}</ref> |- |೨೦೧೮ !scope="row" | ಬರ್ನೌಟ್‌ |ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿ |{{n/a}} |<ref>{{Cite news|url=https://www.missmalini.com/2018/09/15/burnout-video-prince-narula-yuvika-choudharys-chemistry-is-unmissable/|title=Burnout Video: Prince Narula & Yuvika Choudhary's Chemistry Is Unmissable|date=15 September 2018|work=MissMalini|access-date=18 September 2018|language=en-US}}</ref> |- |೨೦೧೯ !scope="row" | ಜೈ ವೀರೂ |ಮಿಲಿಂದ್‌ ಗಾಬಾ<br>ರೂಹಿ ಸಿಂಗ್ |ಸುಯಾಶ್‌ ರೈ |<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/music/punjabi/latest-punjabi-song-teaser-jai-veeru-sung-by-suyyash-rai-and-prince-narula/videoshow/67435548.cms|title=Jai Veeru {{!}} Sung By Suyyash Rai and Prince Narula|website=Times of India}}</ref> |} ===ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು=== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! scope="col" | ವರುಷ ! scope="col" | ಗೀತೆ ! scope="col" | ಗಾಯಕ/ಗಾಯಕಿ ! scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿ ! scope="col" | ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೧೮ !scope="row"|ಕಲೇಶ್ |ಮಿಲಿಂದ್‌ ಗಾಬಾ, ಮೀಕಾ ಸಿಂಗ್ | | |- |೨೦೧೯ !scope="row"|ಗೋಲ್ಡಿ ಗೋಲ್ಡನ್ |ಸ್ಟಾರ್‌ ಬಾಯ್ LOC |ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿಯವರ ಜೊತೆ |<ref>{{Cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/prince-narula-yuvika-choudharyto-be-seen-together-in-star-boy-locs-new-song/20365166|title=Prince Narula, Yuvika Chaudhary to be seen together in Star Boy LOC's new song|date=6 February 2019|website=mid-day|language=en|access-date=25 May 2019}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} ==ಗ್ಯಾಲರಿ== <gallery> File:Prince Narula &amp; Yuvika Choudhary at Gold Awards 2017.jpg|ಗೋಲ್ಡ್‌ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ನರೂಲಾ ಮತ್ತು ಯುವಿಕಾ ಚೌದ್ರಿ File:Prince Narula with Bigg Boss 9 Trophy.jpg|ಬಿಗ್‌ ಬಾಸ್‌ ೯ ರ ವಿಜೇತ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ನರೂಲಾ ತಮ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಜೊತೆಗೆ ಹೀಗೆ ಕಂಡರು File:Darshan Raval.jpg|ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ ನರೂಲಾ ಮತ್ತು ದರ್ಶನ್‌ ರಾವಲ್ </gallery> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು]] feg78rizpkyx70o3c0ykmtr10f7dvzc 0 122135 1431886 1344223 2026-10-13T07:23:19Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1431886 wikitext text/x-wiki [[File:Mineralogy between its other sciences around.png|thumb|upright=1.5|ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರವು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ,ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಸೈನ್ಸ್,ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಒಟ್ಟಾದ ರೂಪ.]] '''ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ''' [[ಖನಿಜ]]ಗಳ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತ ಹಾಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಅನ್ವೇಷಣೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ನಿಭಾಗ (ಮಿನರಾಲಜಿ).<ref>https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=mineralogy</ref> ಖನಿಜಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ ಬೀಳುವ [[ಉಲ್ಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಸಹ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವೇಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನಾಗ್ರ್ಯಾನಿಕ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಸ್ತು ಖನಿಜ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ವಸ್ತು ಉಂಟು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ [[ಖನಿಜ]]ಗಳು ಉಂಟಾದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ಒಳ ಅಣುರಚನೆಯೂ ಇರುವುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳು ಹರಳುಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವಾರು ಭೌತ ಗುಣಗಳಿಗೂ ಈ ಅಣುರಚನೆಯೇ ಕಾರಣ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಖನಿಜವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮ್ಮಿಳನ.<ref>https://www.earthmagazine.org/article/data-driven-discovery-reveals-earths-missing-minerals</ref> ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2008-239</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದವರೆಗೂ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಜವಾಯ್ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದ. ಅಲ್ಲದೇ ಅದೇ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಸಾಯನ [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ಪಂದನ ತಲೆದೋರಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಾಹ್ಯರೂಪ ಬಹು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶಗಳೆಂದೂ ಇತರ ಗುಣಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಯಿತು.<ref> Needham, Joseph (1959). Science and civilisation in China. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 637–638. ISBN 978-0521058018. </ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳಿಗೆ [[ಪ್ರಕಾಶ]] ವಿಜ್ಞಾನದ (ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್) ಹೊಸ ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಖನಿಜಕರಣ ಎಷ್ಟೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಖನಿಜಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಭೌತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪ, ಪ್ರಕಾಶವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಣಗಳು, ಅವುಗಳ ಅಣು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ರಚನಾವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.semanticscholar.org/paper/MINERAL-ECOLOGY%3A-CHANCE-AND-NECESSITY-IN-THE-OF-Hazen-Grew/4f41a603db16e0ae6e3b13b4aad7a6876f68d491</ref> ==ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ == ===೧. ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರ=== ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಖನಿಜಗಳ ಆಕೃತಿ ಅಥವಾ ಹೊರರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಖನಿಜದ ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿ ಅದರ ಒಳರಚನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಲವು ಖನಿಜಗಳಂತೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಎಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಾದರೂ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಗೂ ಖನಿಜಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಂಟುತನ ಉಂಟು. ಹೊರ ಆಕಾರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇಂಥದೇ ಖನಿಜವೆಂದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಖನಿಜ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂಜಿಯಿಂದ, [[ನಕ್ಷತ್ರ]]ದಂಥ, ನೂಲಿನಂಥ, ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯ ಅಲಗಿನಂಥ, ಪಟ್ಟಿಯಂಥ ಅನೇಕ [[ಆಕಾರ]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ===೨. ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಒಳರಚನೆ=== ಖನಿಜಗಳ ಅಣುರಚನೆಯನ್ನು ಎಕ್ಸ್ ಕಿರಣಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‍ಕಿರಣಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಲಾವೆ ಎಂಬಾತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ. ಇದರಿಂದ ಖನಿಜಗಳ ಒಳರಚನೆಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆ ರಚನೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಣುಗಳಿರುವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರನಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಖನಿಜದ ಪುಡಿಯ ಮೇಲೆ ಎಕ್ಸ್‍ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದಲ್ಲಿ ಅಣು ಚೌಕಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>http://www.amfed.org/</ref> ===೩. ಭೌತ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ=== ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಖನಿಜಗಳ ಭೌತ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಲಾಗುವುದು. ಖನಿಜಗಳ ಕಾಠಿಣ್ಯ, ಸಾಂಧ್ರತೆ, [[ಬಣ್ಣ]], ಒರೆ, ಸೀಳುಗಳು, ಬಿರಿತಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತು ಹಾಗೂ ಕಾಂತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಗುಣಗಳು ಇವೇ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಇವು ಕೂಡ ವಿವಿಧ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಹು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ===೪. ರಾಸಾಯನಿಕ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ=== ಖನಿಜಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗುಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಖನಿಜಗಳ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಊದುಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಬಲು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ. ಆದರೆ ಒಂದು ಖನಿಜದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಆ ಖನಿಜದ ವಿವಿಧಾಂಶಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ===ಆಕರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿ=== ಖನಿಜಗಳು ಶಿಲೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಲೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳೇ ಖನಿಜಗಳೆಂದು ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳು ಮಾತೃಶಿಲಾದ್ರವ (ಮಾಗ್ಮ), ಅಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಜಲ (ಮಾಗ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ವಾಟರ್) ಅಥವಾ ಅಂತರ್ಜಲ (ಗ್ರೌಂಡ್‍ವಾಟರ್) ಇವುಗಳಿಂದ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಾತೃಶಿಲಾದ್ರವ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಬಿಸಿನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೇಸರುಗಳು ಇವುಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿ ಖನಿಜೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒತ್ತಡ, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಕಾಲಪರಿಮಿತಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಕಾರ್ಯರಂಗಗಳಿಗೂ ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮ್ಯ ಇರದು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳಿಗೂ ಮೂಲ ಖನಿಜಗಳು. ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂಲ[[ವಸ್ತು]]ಗಳು ಖನಿಜಗಳೇ. ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧವಾದ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಸಂಬಂಧವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} 2urpn6wdlcdn0zcl0finnb59zi1xdez 1431887 1431886 2026-10-13T07:23:34Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431887 wikitext text/x-wiki [[File:Mineralogy between its other sciences around.png|thumb|upright=1.5|ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರವು ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ,ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್ ಸೈನ್ಸ್,ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಒಟ್ಟಾದ ರೂಪ.]] '''ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ''' [[ಖನಿಜ]]ಗಳ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಭೌತ ಹಾಗೂ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗುಣಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ, ಅನ್ವೇಷಣೆ ಇವೇ ಮುಂತಾದವನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವ [[ವಿಜ್ಞಾನ]] ನಿಭಾಗ (ಮಿನರಾಲಜಿ).<ref>https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=mineralogy</ref> ಖನಿಜಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಆಗಾಗ ಬೀಳುವ [[ಉಲ್ಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಸಹ ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವೇಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನಾಗ್ರ್ಯಾನಿಕ್ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಸ್ತು ಖನಿಜ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ವಸ್ತು ಉಂಟು. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಕೂಲಕರವಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ [[ಖನಿಜ]]ಗಳು ಉಂಟಾದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆ ಒಂದು ನಿಖರವಾದ ಒಳ ಅಣುರಚನೆಯೂ ಇರುವುದು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳು ಹರಳುಗಳಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಲವಾರು ಭೌತ ಗುಣಗಳಿಗೂ ಈ ಅಣುರಚನೆಯೇ ಕಾರಣ. ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಖನಿಜವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮೂಲಧಾತುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮ್ಮಿಳನ.<ref>https://www.earthmagazine.org/article/data-driven-discovery-reveals-earths-missing-minerals</ref> ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಕೆಲವು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2008-239</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ೧೯ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆದಿಭಾಗದವರೆಗೂ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ವೇಳೆಗೆ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಜವಾಯ್ ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಯಾಮ ನೀಡಿದ. ಅಲ್ಲದೇ ಅದೇ ಸುಮಾರಿಗೆ ರಸಾಯನ [[ವಿಜ್ಞಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸ್ಪಂದನ ತಲೆದೋರಿತ್ತು. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಾಹ್ಯರೂಪ ಬಹು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶಗಳೆಂದೂ ಇತರ ಗುಣಗಳು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದೆಂದೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಯಿತು.<ref> Needham, Joseph (1959). Science and civilisation in China. Cambridge: Cambridge University Press. pp. 637–638. ISBN 978-0521058018. </ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳಿಗೆ [[ಪ್ರಕಾಶ]] ವಿಜ್ಞಾನದ (ಆಪ್ಟಿಕ್ಸ್) ಹೊಸ ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ಖನಿಜಕರಣ ಎಷ್ಟೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅದರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಖನಿಜಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಭೌತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಸ್ಫಟಿಕ ರೂಪ, ಪ್ರಕಾಶವಿಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗುಣಗಳು, ಅವುಗಳ ಅಣು ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ರಚನಾವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನು ಕೂಡ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://www.semanticscholar.org/paper/MINERAL-ECOLOGY%3A-CHANCE-AND-NECESSITY-IN-THE-OF-Hazen-Grew/4f41a603db16e0ae6e3b13b4aad7a6876f68d491</ref> ==ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ == ===೧. ಸ್ಫಟಿಕಶಾಸ್ತ್ರ=== ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಖನಿಜಗಳ ಆಕೃತಿ ಅಥವಾ ಹೊರರೂಪಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು. ಖನಿಜದ ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿ ಅದರ ಒಳರಚನೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಲವು ಖನಿಜಗಳಂತೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ಆಕಾರವನ್ನು ಎಂಥ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಾದರೂ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸ್ಫಟಿಕಾಕೃತಿಗೂ ಖನಿಜಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಂಟುತನ ಉಂಟು. ಹೊರ ಆಕಾರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಇಂಥದೇ ಖನಿಜವೆಂದು ಹೆಚ್ಚು ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಖನಿಜ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸೂಜಿಯಿಂದ, [[ನಕ್ಷತ್ರ]]ದಂಥ, ನೂಲಿನಂಥ, ಸ್ತಂಭಾಕೃತಿಯ ಅಲಗಿನಂಥ, ಪಟ್ಟಿಯಂಥ ಅನೇಕ [[ಆಕಾರ]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ===೨. ಸ್ಫಟಿಕಗಳ ಒಳರಚನೆ=== ಖನಿಜಗಳ ಅಣುರಚನೆಯನ್ನು ಎಕ್ಸ್ ಕಿರಣಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಎಕ್ಸ್‍ಕಿರಣಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಲಾವೆ ಎಂಬಾತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತಂದ. ಇದರಿಂದ ಖನಿಜಗಳ ಒಳರಚನೆಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ಆ ರಚನೆಯ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಅಣುಗಳಿರುವ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರನಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಖನಿಜದ ಪುಡಿಯ ಮೇಲೆ ಎಕ್ಸ್‍ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹಾಯಿಸಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದಲ್ಲಿ ಅಣು ಚೌಕಟ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.<ref>http://www.amfed.org/</ref> ===೩. ಭೌತ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ=== ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಖನಿಜಗಳ ಭೌತ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವೇಚಿಸಲಾಗುವುದು. ಖನಿಜಗಳ ಕಾಠಿಣ್ಯ, ಸಾಂಧ್ರತೆ, [[ಬಣ್ಣ]], ಒರೆ, ಸೀಳುಗಳು, ಬಿರಿತಗಳು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ತು ಹಾಗೂ ಕಾಂತದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಗುಣಗಳು ಇವೇ ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಇವು ಕೂಡ ವಿವಿಧ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಬಹು ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ===೪. ರಾಸಾಯನಿಕ ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ=== ಖನಿಜಗಳ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅವುಗಳ ಒಂದು ಬಹುಮುಖ್ಯ ಗುಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಕೆಲವು ಪ್ರಯೋಗಗಳಿಂದ ಖನಿಜಗಳ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅಷ್ಟು ಕಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಊದುಕೊಳವೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರಾಸಾಯನಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಬಲು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ. ಆದರೆ ಒಂದು ಖನಿಜದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಆ ಖನಿಜದ ವಿವಿಧಾಂಶಗಳನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. ಈಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ===ಆಕರ ಮತ್ತು ಉತ್ಪತ್ತಿ=== ಖನಿಜಗಳು ಶಿಲೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಲೆಗಳ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳೇ ಖನಿಜಗಳೆಂದು ಈಗಾಗಲೇ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಖನಿಜಗಳು ಮಾತೃಶಿಲಾದ್ರವ (ಮಾಗ್ಮ), ಅಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಜಲ (ಮಾಗ್ಮ್ಯಾಟಿಕ್ ವಾಟರ್) ಅಥವಾ ಅಂತರ್ಜಲ (ಗ್ರೌಂಡ್‍ವಾಟರ್) ಇವುಗಳಿಂದ ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮಾತೃಶಿಲಾದ್ರವ ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳು ತಲೆದೋರುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅಗ್ನಿಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಬಿಸಿನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೇಸರುಗಳು ಇವುಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಖನಿಜಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಮೂಲತತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಬೀರಿ ಖನಿಜೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಒತ್ತಡ, ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಕಾಲಪರಿಮಿತಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಎರಡು ಕಾರ್ಯರಂಗಗಳಿಗೂ ಅಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮ್ಯ ಇರದು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಎಲ್ಲ ಲೋಹಗಳಿಗೂ ಮೂಲ ಖನಿಜಗಳು. ಅನೇಕ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ [[ಕೈಗಾರಿಕೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಮೂಲ[[ವಸ್ತು]]ಗಳು ಖನಿಜಗಳೇ. ಸಸ್ಯ ಸಂಬಂಧವಾದ ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಸಂಬಂಧವಾದ ವಸ್ತುಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಖನಿಜಶಾಸ್ತ್ರ]] nmopzrup72jtw1xsbzfillo0h1w355q 0 123708 1431951 1344354 2026-10-13T11:28:43Z VASANTH S.N. 728 ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ 1431951 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಗಂಗನಾಥ ಝಾ | image = Ganganath Jha.png | image_size = | caption = | birth_date = 25 December 1872 | birth_place = [[Sarisav Pahi|Sarisab-Pahi]], [[Madhubani district]], [[Bihar]], [[British India]]<ref name= Jha1992 /> | death_date = 9 November 1941 | death_place = [[Prayagraj]], India | occupation = Sanskrit scholar | spouse = }} '''ಸರ್ ಗಂಗನಾಥ ಝಾ'''(೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೭೨   - ೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೧)<ref>{{cite web |title=Amarnath Jha: (n/a-1947) - Biography, Life, Family, Career, Facts, Information |url=https://peoplepill.com/people/amarnath-jha/ |website=peoplepill.com |accessdate=11 January 2020}}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ, [[ಭಾರತೀಯ]] [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ==ಆರಭಿಕ ಜೀವನ== ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ಮಧುಬನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಿಸಾಬ್ ಪಾಹಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೈಥಿಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.myheritage.com/names/ganganath_jha</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಏಳು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ [[ಬನಾರಸ್|ಬೆನಾರಸ್‌]]ಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ವನ್ನು ಕಲಿತರು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಬನಾರಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಸೇವೆ== ತನ್ನ ೨೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು [[ದರ್ಬಂಗ|ದರ್ಭಂಗಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜರು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮುಯಿರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಬನಾರಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು. ೧೯೨೦-೧೯೨೩ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೩ -೩೨ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ([[ಪ್ರಯಾಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sir Ganga Nath Jha Hostel |url=https://maps.mapmyindia.com/place-sir-ganga-nath-jha-hostel-pandit-ganganath-jha-road,-allahabad-university,-old-katra,-prayagraj,-uttar-pradesh,-211002-57t224?@appzdata=MjUuNDY2NjY1KzgxLjg1NTc2NysxNys1N1QyMjQrKw==ed |website=maps.mapmyindia.com |accessdate=11 January 2020 |language=en}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಡಿ. ಲಿಟ್ - ೧೯೦೦<ref>{{cite web |title=Ganganath Jha Campus |url=http://www.sanskrit.nic.in/CAMPUS_Ganganath_Jha.php |website=www.sanskrit.nic.in |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ - ೧೯೦೧<br /> ಸದಸ್ಯ, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ (೧೯೨೦-೨೩)<br /> ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಪದಕ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್, ೧೯೪೧ ಜನ್ಮದಿನ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿ ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆ== ಸರ್ ಜಿ.ಎನ್ ಝಾ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.     ===ಅನುವಾಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು=== ಚಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್, ಜಿ.ಎ ನೆಲ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ಕೊ., ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೯೯.<br /> ಯೋಗ-ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೭.<br /> ಗೌತಮ್ ಕಾ ನ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೧೩.<br /> ಪೂರ್ವ- ಮೀಮಾನ್ಸ ಶಾಸ್ತ್ರ ಆಫ್ ಜೆಮಿನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಕಚೇರಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೧೬.<ref>{{cite web |title=The Purva Mimamsa Sutras Of Jaimini |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.274358 |accessdate=11 January 2020 |date=1916}}</ref><br /> ಸ್ಲೋಕಾ ವಾರ್ತಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ೧೯೨೪.<br /> ತಂತ್ರ-ಭಾಸ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೨೫.<br /> ಮನುಸ್ಮೃತಿ, ಐದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೦-೧೯೨೬.<ref>{{cite web |title=Manusmriti With Bhashya Of Medhatithi Volume 2 Sanskrit Text Ganganath Jha 1939bis |url=https://archive.org/details/ManusmritiWithBhashyaOfMedhatithiVolume2SanskritTextGanganathJha1939bis |accessdate=11 January 2020 |language=English}}</ref><br /> ಯೋಗ ಸರ್ ಸಂಗ್ರಾಹ್, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೩೧. ==ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== ದ ಪ್ರಭಕರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪೂರ್ವ-ಮೀಮಾನ್ಸ, ಅಲಹಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ೧೯೧೧<br /> ಕವಿ ರಹಸ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ರಯಾಗ್.<br /> ನ್ಯಾಯಾ ಪ್ರಕಾಶ್, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿನಿ ಸಭೆ, ಬನಾರಸ್ - ೧೯೨೦.<br /> ವೈಶ್ವೇಶಿಕ್ ದರ್ಶ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿಣಿ ಸಭಾ, ಬೆನಾರಸ್, ೧೯೨೧.<br /> ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೮.<br /> ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂ ಲಾ, ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೩೦.<ref>{{cite news |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |url=https://books.google.co.in/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA446&lpg=PA446&dq=ganganath+jha+sources+of+hindu+law&source=bl&ots=Jl6AJm-8xP&sig=ACfU3U3T3oug1HBN41bmToy_waFwDggsPw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwie37DC6_rmAhWdzjgGHVO2DkcQ6AEwF3oECAkQAQ#v=onepage&q=ganganath%20jha%20sources%20of%20hindu%20law&f=false |accessdate=11 January 2020 |publisher=Concept Publishing Company |date=2009 |language=en}}</ref><br /> ಹಿಂದೂ ವಿಧಿ ಕಾ ಸ್ರೋತಾ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೧.<ref>{{cite news |last1=Bilimoria |first1=Purushottama |title=The idea of Hindu law |url=https://www.academia.edu/25897508/The_idea_of_Hindu_law |accessdate=11 January 2020 |work=Journal of Oriental Society of Australia |language=en}}</ref><br /> ಶಂಕರ್ ವೇದಾಂತ್, ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೯.<br /> ಪೂರ್ವ - ಮೀಮಾನ್ಸ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೋರ್ಸಸ್, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೪೨.<ref>{{cite web |title=Purva Mimamsa Sutras of Jaimini |url=https://www.goodreads.com/book/show/26792242-purva-mimamsa-sutras-of-jaimini |website=www.goodreads.com |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಯೋಗ ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಮದ್ರಾಸ್. ==ಶಿಷ್ಯರು== ಪ್ರೊ. ಕ್ಷೇತ್ರೇಶ ಚಂದ್ರ ಚಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ<br /> ಡಾ.ಬಾಬುರಾಮ್ ಸಕ್ಸೇನಾ<br /> ಡಾ.ಉಮೇಶ್ ಮಿಶ್ರಾ<ref>{{cite web |title=: : G N JHA CAMPUS : : |url=http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |website=www.gnjhacampusrsks.org |accessdate=11 January 2020 |archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227183648/http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |url-status=dead }}</ref><br /> ಡಾ. ಸಹದೇವ ಝಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] qgcu559tgpmk691z1vtm5yt88iuaaqw 1431952 1431951 2026-10-13T11:29:27Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431952 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಗಂಗನಾಥ ಝಾ | image = Ganganath Jha.png | image_size = | caption = | birth_date = 25 December 1872 | birth_place = [[Sarisav Pahi|Sarisab-Pahi]], [[Madhubani district]], [[Bihar]], [[British India]]<ref name= Jha1992 /> | death_date = 9 November 1941 | death_place = [[Prayagraj]], India | occupation = Sanskrit scholar | spouse = }} '''ಸರ್ ಗಂಗನಾಥ ಝಾ'''(೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೭೨   - ೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೧)<ref>{{cite web |title=Amarnath Jha: (n/a-1947) - Biography, Life, Family, Career, Facts, Information |url=https://peoplepill.com/people/amarnath-jha/ |website=peoplepill.com |accessdate=11 January 2020}}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ, [[ಭಾರತೀಯ]] [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ==ಆರಭಿಕ ಜೀವನ== ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ಮಧುಬನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಿಸಾಬ್ ಪಾಹಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೈಥಿಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.myheritage.com/names/ganganath_jha</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಏಳು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ [[ಬನಾರಸ್|ಬೆನಾರಸ್‌]]ಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ವನ್ನು ಕಲಿತರು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಬನಾರಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಸೇವೆ== ತನ್ನ ೨೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು [[ದರ್ಬಂಗ|ದರ್ಭಂಗಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜರು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮುಯಿರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಬನಾರಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು. ೧೯೨೦-೧೯೨೩ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೩ -೩೨ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ([[ಪ್ರಯಾಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sir Ganga Nath Jha Hostel |url=https://maps.mapmyindia.com/place-sir-ganga-nath-jha-hostel-pandit-ganganath-jha-road,-allahabad-university,-old-katra,-prayagraj,-uttar-pradesh,-211002-57t224?@appzdata=MjUuNDY2NjY1KzgxLjg1NTc2NysxNys1N1QyMjQrKw==ed |website=maps.mapmyindia.com |accessdate=11 January 2020 |language=en}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಡಿ. ಲಿಟ್ - ೧೯೦೦<ref>{{cite web |title=Ganganath Jha Campus |url=http://www.sanskrit.nic.in/CAMPUS_Ganganath_Jha.php |website=www.sanskrit.nic.in |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ - ೧೯೦೧<br /> ಸದಸ್ಯ, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ (೧೯೨೦-೨೩)<br /> ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಪದಕ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್, ೧೯೪೧ ಜನ್ಮದಿನ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿ ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆ== ಸರ್ ಜಿ.ಎನ್ ಝಾ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.     ===ಅನುವಾಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು=== ಚಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್, ಜಿ.ಎ ನೆಲ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ಕೊ., ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೯೯.<br /> ಯೋಗ-ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೭.<br /> ಗೌತಮ್ ಕಾ ನ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೧೩.<br /> ಪೂರ್ವ- ಮೀಮಾನ್ಸ ಶಾಸ್ತ್ರ ಆಫ್ ಜೆಮಿನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಕಚೇರಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೧೬.<ref>{{cite web |title=The Purva Mimamsa Sutras Of Jaimini |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.274358 |accessdate=11 January 2020 |date=1916}}</ref><br /> ಸ್ಲೋಕಾ ವಾರ್ತಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ೧೯೨೪.<br /> ತಂತ್ರ-ಭಾಸ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೨೫.<br /> ಮನುಸ್ಮೃತಿ, ಐದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೦-೧೯೨೬.<ref>{{cite web |title=Manusmriti With Bhashya Of Medhatithi Volume 2 Sanskrit Text Ganganath Jha 1939bis |url=https://archive.org/details/ManusmritiWithBhashyaOfMedhatithiVolume2SanskritTextGanganathJha1939bis |accessdate=11 January 2020 |language=English}}</ref><br /> ಯೋಗ ಸರ್ ಸಂಗ್ರಾಹ್, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೩೧. ==ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== ದ ಪ್ರಭಕರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪೂರ್ವ-ಮೀಮಾನ್ಸ, ಅಲಹಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ೧೯೧೧<br /> ಕವಿ ರಹಸ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ರಯಾಗ್.<br /> ನ್ಯಾಯಾ ಪ್ರಕಾಶ್, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿನಿ ಸಭೆ, ಬನಾರಸ್ - ೧೯೨೦.<br /> ವೈಶ್ವೇಶಿಕ್ ದರ್ಶ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿಣಿ ಸಭಾ, ಬೆನಾರಸ್, ೧೯೨೧.<br /> ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೮.<br /> ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂ ಲಾ, ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೩೦.<ref>{{cite news |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |url=https://books.google.co.in/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA446&lpg=PA446&dq=ganganath+jha+sources+of+hindu+law&source=bl&ots=Jl6AJm-8xP&sig=ACfU3U3T3oug1HBN41bmToy_waFwDggsPw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwie37DC6_rmAhWdzjgGHVO2DkcQ6AEwF3oECAkQAQ#v=onepage&q=ganganath%20jha%20sources%20of%20hindu%20law&f=false |accessdate=11 January 2020 |publisher=Concept Publishing Company |date=2009 |language=en}}</ref><br /> ಹಿಂದೂ ವಿಧಿ ಕಾ ಸ್ರೋತಾ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೧.<ref>{{cite news |last1=Bilimoria |first1=Purushottama |title=The idea of Hindu law |url=https://www.academia.edu/25897508/The_idea_of_Hindu_law |accessdate=11 January 2020 |work=Journal of Oriental Society of Australia |language=en}}</ref><br /> ಶಂಕರ್ ವೇದಾಂತ್, ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೯.<br /> ಪೂರ್ವ - ಮೀಮಾನ್ಸ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೋರ್ಸಸ್, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೪೨.<ref>{{cite web |title=Purva Mimamsa Sutras of Jaimini |url=https://www.goodreads.com/book/show/26792242-purva-mimamsa-sutras-of-jaimini |website=www.goodreads.com |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಯೋಗ ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಮದ್ರಾಸ್. ==ಶಿಷ್ಯರು== ಪ್ರೊ. ಕ್ಷೇತ್ರೇಶ ಚಂದ್ರ ಚಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ<br /> ಡಾ.ಬಾಬುರಾಮ್ ಸಕ್ಸೇನಾ<br /> ಡಾ.ಉಮೇಶ್ ಮಿಶ್ರಾ<ref>{{cite web |title=: : G N JHA CAMPUS : : |url=http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |website=www.gnjhacampusrsks.org |accessdate=11 January 2020 |archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227183648/http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |url-status=dead }}</ref><br /> ಡಾ. ಸಹದೇವ ಝಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] 0p4t6mm1hkzivtejamhweimkgcho3xr 1431953 1431952 2026-10-13T11:31:21Z VASANTH S.N. 728 1431953 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಗಂಗನಾಥ ಝಾ | image = Ganganath Jha.png | image_size = | caption = | birth_date = 25 December 1872 | birth_place = [[Sarisav Pahi|Sarisab-Pahi]], [[Madhubani district]], [[Bihar]], [[British India]]<ref name=Jha1992>{{cite book |last1=Jha |first1=Hetukar |title=Makers of Indian Literature: Ganganath Jha |date=1992 |url=https://archive.org/details/dli.ernet.5414/page/43/mode/2up |publisher=Sahitya Akademi |isbn=9788172013752 |pages=15–65}}</ref> | death_date = 9 November 1941 | death_place = [[Prayagraj]], India | occupation = Sanskrit scholar | spouse = }} '''ಸರ್ ಗಂಗನಾಥ ಝಾ'''(೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೭೨   - ೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೧)<ref>{{cite web |title=Amarnath Jha: (n/a-1947) - Biography, Life, Family, Career, Facts, Information |url=https://peoplepill.com/people/amarnath-jha/ |website=peoplepill.com |accessdate=11 January 2020}}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ, [[ಭಾರತೀಯ]] [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ==ಆರಭಿಕ ಜೀವನ== ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ಮಧುಬನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಿಸಾಬ್ ಪಾಹಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೈಥಿಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.myheritage.com/names/ganganath_jha</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಏಳು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ [[ಬನಾರಸ್|ಬೆನಾರಸ್‌]]ಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ವನ್ನು ಕಲಿತರು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಬನಾರಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಸೇವೆ== ತನ್ನ ೨೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು [[ದರ್ಬಂಗ|ದರ್ಭಂಗಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜರು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮುಯಿರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಬನಾರಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು. ೧೯೨೦-೧೯೨೩ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೩ -೩೨ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ([[ಪ್ರಯಾಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sir Ganga Nath Jha Hostel |url=https://maps.mapmyindia.com/place-sir-ganga-nath-jha-hostel-pandit-ganganath-jha-road,-allahabad-university,-old-katra,-prayagraj,-uttar-pradesh,-211002-57t224?@appzdata=MjUuNDY2NjY1KzgxLjg1NTc2NysxNys1N1QyMjQrKw==ed |website=maps.mapmyindia.com |accessdate=11 January 2020 |language=en}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಡಿ. ಲಿಟ್ - ೧೯೦೦<ref>{{cite web |title=Ganganath Jha Campus |url=http://www.sanskrit.nic.in/CAMPUS_Ganganath_Jha.php |website=www.sanskrit.nic.in |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ - ೧೯೦೧<br /> ಸದಸ್ಯ, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ (೧೯೨೦-೨೩)<br /> ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಪದಕ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್, ೧೯೪೧ ಜನ್ಮದಿನ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿ ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆ== ಸರ್ ಜಿ.ಎನ್ ಝಾ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.     ===ಅನುವಾಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು=== ಚಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್, ಜಿ.ಎ ನೆಲ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ಕೊ., ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೯೯.<br /> ಯೋಗ-ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೭.<br /> ಗೌತಮ್ ಕಾ ನ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೧೩.<br /> ಪೂರ್ವ- ಮೀಮಾನ್ಸ ಶಾಸ್ತ್ರ ಆಫ್ ಜೆಮಿನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಕಚೇರಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೧೬.<ref>{{cite web |title=The Purva Mimamsa Sutras Of Jaimini |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.274358 |accessdate=11 January 2020 |date=1916}}</ref><br /> ಸ್ಲೋಕಾ ವಾರ್ತಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ೧೯೨೪.<br /> ತಂತ್ರ-ಭಾಸ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೨೫.<br /> ಮನುಸ್ಮೃತಿ, ಐದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೦-೧೯೨೬.<ref>{{cite web |title=Manusmriti With Bhashya Of Medhatithi Volume 2 Sanskrit Text Ganganath Jha 1939bis |url=https://archive.org/details/ManusmritiWithBhashyaOfMedhatithiVolume2SanskritTextGanganathJha1939bis |accessdate=11 January 2020 |language=English}}</ref><br /> ಯೋಗ ಸರ್ ಸಂಗ್ರಾಹ್, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೩೧. ==ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== ದ ಪ್ರಭಕರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪೂರ್ವ-ಮೀಮಾನ್ಸ, ಅಲಹಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ೧೯೧೧<br /> ಕವಿ ರಹಸ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ರಯಾಗ್.<br /> ನ್ಯಾಯಾ ಪ್ರಕಾಶ್, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿನಿ ಸಭೆ, ಬನಾರಸ್ - ೧೯೨೦.<br /> ವೈಶ್ವೇಶಿಕ್ ದರ್ಶ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿಣಿ ಸಭಾ, ಬೆನಾರಸ್, ೧೯೨೧.<br /> ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೮.<br /> ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂ ಲಾ, ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೩೦.<ref>{{cite news |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |url=https://books.google.co.in/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA446&lpg=PA446&dq=ganganath+jha+sources+of+hindu+law&source=bl&ots=Jl6AJm-8xP&sig=ACfU3U3T3oug1HBN41bmToy_waFwDggsPw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwie37DC6_rmAhWdzjgGHVO2DkcQ6AEwF3oECAkQAQ#v=onepage&q=ganganath%20jha%20sources%20of%20hindu%20law&f=false |accessdate=11 January 2020 |publisher=Concept Publishing Company |date=2009 |language=en}}</ref><br /> ಹಿಂದೂ ವಿಧಿ ಕಾ ಸ್ರೋತಾ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೧.<ref>{{cite news |last1=Bilimoria |first1=Purushottama |title=The idea of Hindu law |url=https://www.academia.edu/25897508/The_idea_of_Hindu_law |accessdate=11 January 2020 |work=Journal of Oriental Society of Australia |language=en}}</ref><br /> ಶಂಕರ್ ವೇದಾಂತ್, ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೯.<br /> ಪೂರ್ವ - ಮೀಮಾನ್ಸ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೋರ್ಸಸ್, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೪೨.<ref>{{cite web |title=Purva Mimamsa Sutras of Jaimini |url=https://www.goodreads.com/book/show/26792242-purva-mimamsa-sutras-of-jaimini |website=www.goodreads.com |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಯೋಗ ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಮದ್ರಾಸ್. ==ಶಿಷ್ಯರು== ಪ್ರೊ. ಕ್ಷೇತ್ರೇಶ ಚಂದ್ರ ಚಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ<br /> ಡಾ.ಬಾಬುರಾಮ್ ಸಕ್ಸೇನಾ<br /> ಡಾ.ಉಮೇಶ್ ಮಿಶ್ರಾ<ref>{{cite web |title=: : G N JHA CAMPUS : : |url=http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |website=www.gnjhacampusrsks.org |accessdate=11 January 2020 |archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227183648/http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |url-status=dead }}</ref><br /> ಡಾ. ಸಹದೇವ ಝಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] ss0u8xyvvpg44nv2z9k3eo1w2dtq7e5 1431955 1431953 2026-10-13T11:32:41Z VASANTH S.N. 728 /* ಅನುವಾಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು */ 1431955 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಗಂಗನಾಥ ಝಾ | image = Ganganath Jha.png | image_size = | caption = | birth_date = 25 December 1872 | birth_place = [[Sarisav Pahi|Sarisab-Pahi]], [[Madhubani district]], [[Bihar]], [[British India]]<ref name=Jha1992>{{cite book |last1=Jha |first1=Hetukar |title=Makers of Indian Literature: Ganganath Jha |date=1992 |url=https://archive.org/details/dli.ernet.5414/page/43/mode/2up |publisher=Sahitya Akademi |isbn=9788172013752 |pages=15–65}}</ref> | death_date = 9 November 1941 | death_place = [[Prayagraj]], India | occupation = Sanskrit scholar | spouse = }} '''ಸರ್ ಗಂಗನಾಥ ಝಾ'''(೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೭೨   - ೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೧)<ref>{{cite web |title=Amarnath Jha: (n/a-1947) - Biography, Life, Family, Career, Facts, Information |url=https://peoplepill.com/people/amarnath-jha/ |website=peoplepill.com |accessdate=11 January 2020}}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ, [[ಭಾರತೀಯ]] [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ==ಆರಭಿಕ ಜೀವನ== ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ಮಧುಬನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಿಸಾಬ್ ಪಾಹಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೈಥಿಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.myheritage.com/names/ganganath_jha</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಏಳು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ [[ಬನಾರಸ್|ಬೆನಾರಸ್‌]]ಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ವನ್ನು ಕಲಿತರು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಬನಾರಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಸೇವೆ== ತನ್ನ ೨೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು [[ದರ್ಬಂಗ|ದರ್ಭಂಗಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜರು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮುಯಿರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಬನಾರಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು. ೧೯೨೦-೧೯೨೩ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೩ -೩೨ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ([[ಪ್ರಯಾಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sir Ganga Nath Jha Hostel |url=https://maps.mapmyindia.com/place-sir-ganga-nath-jha-hostel-pandit-ganganath-jha-road,-allahabad-university,-old-katra,-prayagraj,-uttar-pradesh,-211002-57t224?@appzdata=MjUuNDY2NjY1KzgxLjg1NTc2NysxNys1N1QyMjQrKw==ed |website=maps.mapmyindia.com |accessdate=11 January 2020 |language=en}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಡಿ. ಲಿಟ್ - ೧೯೦೦<ref>{{cite web |title=Ganganath Jha Campus |url=http://www.sanskrit.nic.in/CAMPUS_Ganganath_Jha.php |website=www.sanskrit.nic.in |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ - ೧೯೦೧<br /> ಸದಸ್ಯ, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ (೧೯೨೦-೨೩)<br /> ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಪದಕ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್, ೧೯೪೧ ಜನ್ಮದಿನ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿ ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆ== ಸರ್ ಜಿ.ಎನ್ ಝಾ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.     ===ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು=== ಚಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್, ಜಿ.ಎ ನೆಲ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ಕೊ., ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೯೯.<br /> ಯೋಗ-ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೭.<br /> ಗೌತಮ್ ಕಾ ನ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೧೩.<br /> ಪೂರ್ವ- ಮೀಮಾನ್ಸ ಶಾಸ್ತ್ರ ಆಫ್ ಜೆಮಿನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಕಚೇರಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೧೬.<ref>{{cite web |title=The Purva Mimamsa Sutras Of Jaimini |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.274358 |accessdate=11 January 2020 |date=1916}}</ref><br /> ಸ್ಲೋಕಾ ವಾರ್ತಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ೧೯೨೪.<br /> ತಂತ್ರ-ಭಾಸ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೨೫.<br /> ಮನುಸ್ಮೃತಿ, ಐದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೦-೧೯೨೬.<ref>{{cite web |title=Manusmriti With Bhashya Of Medhatithi Volume 2 Sanskrit Text Ganganath Jha 1939bis |url=https://archive.org/details/ManusmritiWithBhashyaOfMedhatithiVolume2SanskritTextGanganathJha1939bis |accessdate=11 January 2020 |language=English}}</ref><br /> ಯೋಗ ಸರ್ ಸಂಗ್ರಾಹ್, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೩೧. ==ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== ದ ಪ್ರಭಕರ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪೂರ್ವ-ಮೀಮಾನ್ಸ, ಅಲಹಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ೧೯೧೧<br /> ಕವಿ ರಹಸ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ರಯಾಗ್.<br /> ನ್ಯಾಯಾ ಪ್ರಕಾಶ್, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿನಿ ಸಭೆ, ಬನಾರಸ್ - ೧೯೨೦.<br /> ವೈಶ್ವೇಶಿಕ್ ದರ್ಶ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿಣಿ ಸಭಾ, ಬೆನಾರಸ್, ೧೯೨೧.<br /> ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೮.<br /> ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂ ಲಾ, ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೩೦.<ref>{{cite news |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |url=https://books.google.co.in/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA446&lpg=PA446&dq=ganganath+jha+sources+of+hindu+law&source=bl&ots=Jl6AJm-8xP&sig=ACfU3U3T3oug1HBN41bmToy_waFwDggsPw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwie37DC6_rmAhWdzjgGHVO2DkcQ6AEwF3oECAkQAQ#v=onepage&q=ganganath%20jha%20sources%20of%20hindu%20law&f=false |accessdate=11 January 2020 |publisher=Concept Publishing Company |date=2009 |language=en}}</ref><br /> ಹಿಂದೂ ವಿಧಿ ಕಾ ಸ್ರೋತಾ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೧.<ref>{{cite news |last1=Bilimoria |first1=Purushottama |title=The idea of Hindu law |url=https://www.academia.edu/25897508/The_idea_of_Hindu_law |accessdate=11 January 2020 |work=Journal of Oriental Society of Australia |language=en}}</ref><br /> ಶಂಕರ್ ವೇದಾಂತ್, ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೯.<br /> ಪೂರ್ವ - ಮೀಮಾನ್ಸ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೋರ್ಸಸ್, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೪೨.<ref>{{cite web |title=Purva Mimamsa Sutras of Jaimini |url=https://www.goodreads.com/book/show/26792242-purva-mimamsa-sutras-of-jaimini |website=www.goodreads.com |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಯೋಗ ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಮದ್ರಾಸ್. ==ಶಿಷ್ಯರು== ಪ್ರೊ. ಕ್ಷೇತ್ರೇಶ ಚಂದ್ರ ಚಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ<br /> ಡಾ.ಬಾಬುರಾಮ್ ಸಕ್ಸೇನಾ<br /> ಡಾ.ಉಮೇಶ್ ಮಿಶ್ರಾ<ref>{{cite web |title=: : G N JHA CAMPUS : : |url=http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |website=www.gnjhacampusrsks.org |accessdate=11 January 2020 |archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227183648/http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |url-status=dead }}</ref><br /> ಡಾ. ಸಹದೇವ ಝಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] ssocvkutgkuk6k20kztoqpouhh3eo0g 1431957 1431955 2026-10-13T11:40:18Z VASANTH S.N. 728 /* ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು */ 1431957 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಗಂಗನಾಥ ಝಾ | image = Ganganath Jha.png | image_size = | caption = | birth_date = 25 December 1872 | birth_place = [[Sarisav Pahi|Sarisab-Pahi]], [[Madhubani district]], [[Bihar]], [[British India]]<ref name=Jha1992>{{cite book |last1=Jha |first1=Hetukar |title=Makers of Indian Literature: Ganganath Jha |date=1992 |url=https://archive.org/details/dli.ernet.5414/page/43/mode/2up |publisher=Sahitya Akademi |isbn=9788172013752 |pages=15–65}}</ref> | death_date = 9 November 1941 | death_place = [[Prayagraj]], India | occupation = Sanskrit scholar | spouse = }} '''ಸರ್ ಗಂಗನಾಥ ಝಾ'''(೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೭೨   - ೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೧)<ref>{{cite web |title=Amarnath Jha: (n/a-1947) - Biography, Life, Family, Career, Facts, Information |url=https://peoplepill.com/people/amarnath-jha/ |website=peoplepill.com |accessdate=11 January 2020}}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ, [[ಭಾರತೀಯ]] [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ==ಆರಭಿಕ ಜೀವನ== ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ಮಧುಬನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಿಸಾಬ್ ಪಾಹಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೈಥಿಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.myheritage.com/names/ganganath_jha</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಏಳು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ [[ಬನಾರಸ್|ಬೆನಾರಸ್‌]]ಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ವನ್ನು ಕಲಿತರು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಬನಾರಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಸೇವೆ== ತನ್ನ ೨೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು [[ದರ್ಬಂಗ|ದರ್ಭಂಗಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜರು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮುಯಿರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಬನಾರಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು. ೧೯೨೦-೧೯೨೩ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೩ -೩೨ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ([[ಪ್ರಯಾಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sir Ganga Nath Jha Hostel |url=https://maps.mapmyindia.com/place-sir-ganga-nath-jha-hostel-pandit-ganganath-jha-road,-allahabad-university,-old-katra,-prayagraj,-uttar-pradesh,-211002-57t224?@appzdata=MjUuNDY2NjY1KzgxLjg1NTc2NysxNys1N1QyMjQrKw==ed |website=maps.mapmyindia.com |accessdate=11 January 2020 |language=en}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಡಿ. ಲಿಟ್ - ೧೯೦೦<ref>{{cite web |title=Ganganath Jha Campus |url=http://www.sanskrit.nic.in/CAMPUS_Ganganath_Jha.php |website=www.sanskrit.nic.in |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ - ೧೯೦೧<br /> ಸದಸ್ಯ, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ (೧೯೨೦-೨೩)<br /> ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಪದಕ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್, ೧೯೪೧ ಜನ್ಮದಿನ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿ ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆ== ಸರ್ ಜಿ.ಎನ್ ಝಾ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.     ===ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು=== ಚಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್, ಜಿ.ಎ ನೆಲ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ಕೊ., ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೯೯.<br /> ಯೋಗ-ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೭.<br /> ಗೌತಮ್ ಕಾ ನ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೧೩.<br /> ಪೂರ್ವ- ಮೀಮಾನ್ಸ ಶಾಸ್ತ್ರ ಆಫ್ ಜೆಮಿನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಕಚೇರಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೧೬.<ref>{{cite web |title=The Purva Mimamsa Sutras Of Jaimini |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.274358 |accessdate=11 January 2020 |date=1916}}</ref><br /> ಸ್ಲೋಕಾ ವಾರ್ತಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ೧೯೨೪.<br /> ತಂತ್ರ-ಭಾಸ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೨೫.<br /> ಮನುಸ್ಮೃತಿ, ಐದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೦-೧೯೨೬.<ref>{{cite web |title=Manusmriti With Bhashya Of Medhatithi Volume 2 Sanskrit Text Ganganath Jha 1939bis |url=https://archive.org/details/ManusmritiWithBhashyaOfMedhatithiVolume2SanskritTextGanganathJha1939bis |accessdate=11 January 2020 |language=English}}</ref><br /> ಯೋಗ ಸರ್ ಸಂಗ್ರಾಹ್, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೩೧. ==ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== ''ದ ಪ್ರಭಾಕರ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪೂರ್ವ-ಮೀಮಾಂಸ'': ಅಲಹಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ೧೯೧೧<br /> ಕವಿ ರಹಸ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ರಯಾಗ್.<br /> ನ್ಯಾಯ ಪ್ರಕಾಶ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿನಿ ಸಭೆ, ಬನಾರಸ್ - ೧೯೨೦.<br /> ವೈಶ್ವೇಶಿಕ ದರ್ಶನ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿಣಿ ಸಭಾ, ಬೆನಾರಸ್, ೧೯೨೧.<br /> ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೮.<br /> ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂ ಲಾ, ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೩೦.<ref>{{cite news |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |url=https://books.google.co.in/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA446&lpg=PA446&dq=ganganath+jha+sources+of+hindu+law&source=bl&ots=Jl6AJm-8xP&sig=ACfU3U3T3oug1HBN41bmToy_waFwDggsPw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwie37DC6_rmAhWdzjgGHVO2DkcQ6AEwF3oECAkQAQ#v=onepage&q=ganganath%20jha%20sources%20of%20hindu%20law&f=false |accessdate=11 January 2020 |publisher=Concept Publishing Company |date=2009 |language=en}}</ref><br /> ಹಿಂದೂ ವಿಧಿ ಕಾ ಸ್ರೋತಾ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೧.<ref>{{cite news |last1=Bilimoria |first1=Purushottama |title=The idea of Hindu law |url=https://www.academia.edu/25897508/The_idea_of_Hindu_law |accessdate=11 January 2020 |work=Journal of Oriental Society of Australia |language=en}}</ref><br /> ಶಂಕರ ವೇದಾಂತ, ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೯.<br /> ಪೂರ್ವ - ಮೀಮಾಂಸ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೋರ್ಸಸ್, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೪೨.<ref>{{cite web |title=Purva Mimamsa Sutras of Jaimini |url=https://www.goodreads.com/book/show/26792242-purva-mimamsa-sutras-of-jaimini |website=www.goodreads.com |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಯೋಗ ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಮದ್ರಾಸ್. ==ಶಿಷ್ಯರು== ಪ್ರೊ. ಕ್ಷೇತ್ರೇಶ ಚಂದ್ರ ಚಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ<br /> ಡಾ.ಬಾಬುರಾಮ್ ಸಕ್ಸೇನಾ<br /> ಡಾ.ಉಮೇಶ್ ಮಿಶ್ರಾ<ref>{{cite web |title=: : G N JHA CAMPUS : : |url=http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |website=www.gnjhacampusrsks.org |accessdate=11 January 2020 |archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227183648/http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |url-status=dead }}</ref><br /> ಡಾ. ಸಹದೇವ ಝಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] 6mshb2nizot99psmuo9sbhf0mgieby0 1431958 1431957 2026-10-13T11:41:46Z VASANTH S.N. 728 /* ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು */ 1431958 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಗಂಗನಾಥ ಝಾ | image = Ganganath Jha.png | image_size = | caption = | birth_date = 25 December 1872 | birth_place = [[Sarisav Pahi|Sarisab-Pahi]], [[Madhubani district]], [[Bihar]], [[British India]]<ref name=Jha1992>{{cite book |last1=Jha |first1=Hetukar |title=Makers of Indian Literature: Ganganath Jha |date=1992 |url=https://archive.org/details/dli.ernet.5414/page/43/mode/2up |publisher=Sahitya Akademi |isbn=9788172013752 |pages=15–65}}</ref> | death_date = 9 November 1941 | death_place = [[Prayagraj]], India | occupation = Sanskrit scholar | spouse = }} '''ಸರ್ ಗಂಗನಾಥ ಝಾ'''(೨೫ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೮೭೨   - ೯ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೪೧)<ref>{{cite web |title=Amarnath Jha: (n/a-1947) - Biography, Life, Family, Career, Facts, Information |url=https://peoplepill.com/people/amarnath-jha/ |website=peoplepill.com |accessdate=11 January 2020}}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ, [[ಭಾರತೀಯ]] [[ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದರು. ಇವರು [[ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಪಂಡಿತರಾಗಿದ್ದರು. ==ಆರಭಿಕ ಜೀವನ== ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ [[ಬಿಹಾರ]]ದ ಮಧುಬನಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸರಿಸಾಬ್ ಪಾಹಿ ಗ್ರಾಮದ ಮೈಥಿಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>https://www.myheritage.com/names/ganganath_jha</ref> ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲು ಪರ್ಷಿಯನ್ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಏಳು ವರ್ಷದವನಿದ್ದಾಗ [[ಬನಾರಸ್|ಬೆನಾರಸ್‌]]ಗೆ ಹೋದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]ವನ್ನು ಕಲಿತರು. ೧೮೮೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಒಂದು ಆಂಗ್ಲ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ೧೮೮೬ ರಲ್ಲಿ, ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಬನಾರಸ್‌ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದರು. ಅವರು ೧೮೯೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಶ್ರೇಣಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ==ಸೇವೆ== ತನ್ನ ೨೪ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನು [[ದರ್ಬಂಗ|ದರ್ಭಂಗಾ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾರಾಜರು [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಪಾಲಕ]]ರನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು. ೧೯೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಮುಯಿರ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು. ಅವರು ೧೯೧೮ ರಲ್ಲಿ ಹೊರಟು ಬನಾರಸ್‌ನ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾಲೇಜಿನ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು. ೧೯೨೦-೧೯೨೩ ರ ನಡುವೆ ಅವರು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೨೩ -೩೨ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ [[ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ([[ಪ್ರಯಾಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಉಪಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಗಂಗನಾಥ್ ಝಾ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web |title=Sir Ganga Nath Jha Hostel |url=https://maps.mapmyindia.com/place-sir-ganga-nath-jha-hostel-pandit-ganganath-jha-road,-allahabad-university,-old-katra,-prayagraj,-uttar-pradesh,-211002-57t224?@appzdata=MjUuNDY2NjY1KzgxLjg1NTc2NysxNys1N1QyMjQrKw==ed |website=maps.mapmyindia.com |accessdate=11 January 2020 |language=en}}</ref> ==ಗೌರವಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== ಡಿ. ಲಿಟ್ - ೧೯೦೦<ref>{{cite web |title=Ganganath Jha Campus |url=http://www.sanskrit.nic.in/CAMPUS_Ganganath_Jha.php |website=www.sanskrit.nic.in |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯ - ೧೯೦೧<br /> ಸದಸ್ಯ, ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸ್ಟೇಟ್ (೧೯೨೦-೨೩)<br /> ಕ್ಯಾಂಪ್ಬೆಲ್ ಪದಕ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ಗೌರವ ಸದಸ್ಯ, ರಾಯಲ್ ಏಷಿಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಲಂಡನ್<br /> ನೈಟ್ ಬ್ಯಾಚುಲರ್, ೧೯೪೧ ಜನ್ಮದಿನ ಗೌರವ ಪಟ್ಟಿ ==ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆ== ಸರ್ ಜಿ.ಎನ್ ಝಾ ಹಲವಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.     ===ಅನುವಾದಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕಗಳು=== ಚಂದೋಗ್ಯೋಪನಿಷದ್, ಜಿ.ಎ ನೆಲ್ಸನ್ ಅಂಡ್ ಕೊ., ಮದ್ರಾಸ್, ೧೮೯೯.<br /> ಯೋಗ-ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್, ಬಾಂಬೆ, ೧೯೦೭.<br /> ಗೌತಮರ ನ್ಯಾಯ ಸೂತ್ರ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೧೩.<br /> ಪೂರ್ವ- ಮೀಮಾನ್ಸ ಶಾಸ್ತ್ರ ಆಫ್ ಜೆಮಿನಿ, ಪಾಣಿನಿ ಕಚೇರಿ, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೧೬.<ref>{{cite web |title=The Purva Mimamsa Sutras Of Jaimini |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.274358 |accessdate=11 January 2020 |date=1916}}</ref><br /> ಶ್ಲೋಕ ವಾರ್ತಿಕಾ, ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆಫ್ ಬೆಂಗಾಲ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ, ೧೯೨೪.<br /> ತಂತ್ರ-ಭಾಸ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೨೫.<br /> ಮನುಸ್ಮೃತಿ, ಐದು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೦-೧೯೨೬.<ref>{{cite web |title=Manusmriti With Bhashya Of Medhatithi Volume 2 Sanskrit Text Ganganath Jha 1939bis |url=https://archive.org/details/ManusmritiWithBhashyaOfMedhatithiVolume2SanskritTextGanganathJha1939bis |accessdate=11 January 2020 |language=English}}</ref><br /> ಯೋಗ ಸಾರ ಸಂಗ್ರಹ, ಓರಿಯಂಟಲ್ ಬುಕ್ ಏಜೆನ್ಸಿ, ಪೂನಾ, ೧೯೩೧. ==ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕಗಳು== ''ದ ಪ್ರಭಾಕರ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪೂರ್ವ-ಮೀಮಾಂಸ'': ಅಲಹಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ - ೧೯೧೧<br /> ಕವಿ ರಹಸ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರೆಸ್, ಪ್ರಯಾಗ್.<br /> ನ್ಯಾಯ ಪ್ರಕಾಶ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿನಿ ಸಭೆ, ಬನಾರಸ್ - ೧೯೨೦.<br /> ವೈಶ್ವೇಶಿಕ ದರ್ಶನ, ನಗರಿ ಪ್ರಚಾರಿಣಿ ಸಭಾ, ಬೆನಾರಸ್, ೧೯೨೧.<br /> ದಿ ಫಿಲಾಸಫಿಕಲ್ ಡಿಸಿಪ್ಲಿನ್, ಕಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೨೮.<br /> ಸೋರ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಹಿಂದೂ ಲಾ, ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೆಸ್, ಅಲಹಾಬಾದ್, ೧೯೩೦.<ref>{{cite news |last1=Prasad |first1=Rajendra |title=A Historical-developmental Study of Classical Indian Philosophy of Morals |url=https://books.google.co.in/books?id=1gtxVmUr1ygC&pg=PA446&lpg=PA446&dq=ganganath+jha+sources+of+hindu+law&source=bl&ots=Jl6AJm-8xP&sig=ACfU3U3T3oug1HBN41bmToy_waFwDggsPw&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwie37DC6_rmAhWdzjgGHVO2DkcQ6AEwF3oECAkQAQ#v=onepage&q=ganganath%20jha%20sources%20of%20hindu%20law&f=false |accessdate=11 January 2020 |publisher=Concept Publishing Company |date=2009 |language=en}}</ref><br /> ಹಿಂದೂ ವಿಧಿ ಕಾ ಸ್ರೋತಾ, ಪಾಟ್ನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೧.<ref>{{cite news |last1=Bilimoria |first1=Purushottama |title=The idea of Hindu law |url=https://www.academia.edu/25897508/The_idea_of_Hindu_law |accessdate=11 January 2020 |work=Journal of Oriental Society of Australia |language=en}}</ref><br /> ಶಂಕರ ವೇದಾಂತ, ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೩೯.<br /> ಪೂರ್ವ - ಮೀಮಾಂಸ ಇನ್ ಇಟ್ಸ್ ಸೋರ್ಸಸ್, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ೧೯೪೨.<ref>{{cite web |title=Purva Mimamsa Sutras of Jaimini |url=https://www.goodreads.com/book/show/26792242-purva-mimamsa-sutras-of-jaimini |website=www.goodreads.com |accessdate=11 January 2020}}</ref><br /> ಯೋಗ ದರ್ಶನ, ಥಿಯೊಸಾಫಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಮದ್ರಾಸ್. ==ಶಿಷ್ಯರು== ಪ್ರೊ. ಕ್ಷೇತ್ರೇಶ ಚಂದ್ರ ಚಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ<br /> ಡಾ.ಬಾಬುರಾಮ್ ಸಕ್ಸೇನಾ<br /> ಡಾ.ಉಮೇಶ್ ಮಿಶ್ರಾ<ref>{{cite web |title=: : G N JHA CAMPUS : : |url=http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |website=www.gnjhacampusrsks.org |accessdate=11 January 2020 |archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191227183648/http://www.gnjhacampusrsks.org/about.html |url-status=dead }}</ref><br /> ಡಾ. ಸಹದೇವ ಝಾ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು]] s829cg7o9ngbhap9yjnw01onijisjqp 0 125482 1431840 1349786 2026-10-12T19:53:26Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431840 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ತಿರುಷ್ ಕಾಮಿನಿ | female = yes | image = Kamini1.jpg | caption = ಐಸಿಸಿ ಮಹಿಳಾ ವಿಶ್ವಕಪ್ ೨೦೧೩ ರ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್]] ವಿರುದ್ಧ ಕಾಮಿನಿಯ ಹೊಡೆತ | country = ಭಾರತ | fullname = ಮುರುಗೇಶನ್ ಡಿಕೇಶ್ವಾಶಂಕರ್ ತಿರುಷ್ ಕಾಮಿನಿ | birth_date = {{birth date and age|1990|07|30|df=y}} | birth_place = [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], ಭಾರತ | heightft = | heightinch = | batting = ಎಡಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ | role = ಬ್ಯಾಟ್ಸ್ಮನ್ | international = true | testdebutdate = ೧೩ ಆಗಸ್ಟ್ | testdebutyear = ೨೦೧೪ | testdebutagainst = ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ | testcap = ೭೩ | lasttestdate = ೧೬ ನವೆಂಬರ್ | lasttestyear = ೨೦೧೪ | lasttestagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | odidebutdate = ೭ ಮಾರ್ಚ್ | odidebutyear = ೨೦೦೬ | odidebutagainst = ಪಾಕಿಸ್ತಾನ | odicap = ೮೩ | lastodidate = ೧೦ ಫೆಬ್ರವರಿ | lastodiyear = ೨೦೧೭ | lastodiagainst = ಐರ್ಲೆಂಡ್ | odishirt = ೧೬ | T20Idebutdate = ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ | T20Idebutyear = ೨೦೦೮ | T20Idebutagainst = ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ | T20Icap = ೧೨ | lastT20Idate = ೪ ಏಪ್ರೀಲ್ | lastT20Iyear = ೨೦೧೩ | lastT20Iagainst = ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ | club1 = ತಮಿಳುನಾಡು ವುಮೆನ್ | year1 = ೨೦೦೦/೦೧/–೨೦೧೪/೨೫ | club3 = ರೈಲ್ವೆಯ ವುಮೆನ್ | year3 = ೨೦೧೫/೧೬–ಇಂದಿನವರೆಗೆ | columns = 3 | column1 = [[Test]] | matches1 = ೨ | runs1 = ೨೩೭ | bat avg1 = ೭೯.00 | 100s/50s1 = ೧/0 | top score1 = ೧೯೨ | deliveries1 = ೬ | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 0/– | column2 = [[ODI]] | matches2 = ೩೯ | runs2 = ೮೨೫ | bat avg2 = ೨೫.೭ | 100s/50s2 = ೨/೩ | top score2 = ೧೧೩* | deliveries2 = ೩೮೪ | wickets2 = ೯ | bowl avg2 = ೪೫.೫೩ | fivefor2 = ೩೦.೧೧ | tenfor2 = 0 | best bowling2 = ೩/೧೯ | catches/stumpings2 = ೫/– | column3 = [[Twenty20 International|T20I]] | matches3 = ೩ | runs3 = ೬೭ | bat avg3 = ೩೩.೫೦ | 100s/50s3 = 0/೧ | top score3 = ೫೬ | deliveries3 = – | wickets3 = – | bowl avg3 = – | fivefor3 = – | tenfor3 = – | best bowling3 = – | catches/stumpings3 = 0/– | date= ೧೭ ಜನವರಿ | year=೨೦೨೦ | source=http://www.espncricinfo.com/india/content/player/220728.html ESPN Cricinfo }} '''ಮುರುಗೇಶನ್ ಡಿಕೇಶ್ವಾಶಂಕರ್ ತಿರುಷ್ ಕಾಮಿನಿ''' (ಜನನ ೩೦ ಜುಲೈ ೧೯೯೦) ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ೩೯ ಮಹಿಳಾ ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Thirush Kamini |url=https://www.espncricinfo.com/india/content/player/220728.html |website=Cricinfo |accessdate=7 March 2020}}</ref> ==ಕ್ರಿಕೆಟ್ ವೃತ್ತಿ== ತಿರುಷ್ಕಾಮಿನಿ ತನ್ನ ಆರನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಅವಳ ತಂದೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ೧೬ ವರ್ಷದೊಳಗಿನ ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ೧೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು.2 ಅವರು ೧೫ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರು ಅಂಡರ್ ೨೧ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು, ಅದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿ ವುಮನ್ ಆಫ್ ದಿ ಮ್ಯಾಚ್ ಗೆದ್ದಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ೧೬ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚೊಚ್ಚಲ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ವುಮನ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀರೀಸ್ ಗೆದ್ದರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಲನ್ ಬಾರ್ಡರ್ ಗವಾಸ್ಕರ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್‌ನ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದರು. ತಿರುಷ್ಕಾಮಿನಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಬಿಸಿಸಿಐ ವರ್ಷದ ಆಟಗಾರ ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ. ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ತಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಆಟದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕೈಕ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ ಅವರು.<ref>{{cite web |last1=Staff |first1=CricketCountry |title=MD Thirushkamini first women cricketer to be given out Obstructing the Field |url=https://www.cricketcountry.com/news/md-thirushkamini-first-women-cricketer-to-be-given-out-obstructing-the-field-546384 |website=Cricket Country |accessdate=7 March 2020 |date=13 November 2016}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಬೆಳೆದುಬಂದ ಆಕೆಗೆ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಆಕೆಯ ತಂದೆ ದಿಕ್ವಾಶಂಕರ್ ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಒಲಿಂಪಿಯನ್ ವಾಸುದೇವನ್ ಬಾಸ್ಕರನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಆಡಿದರು. ತಿರುಷ್ ಕಾಮಿನಿ ಸೇಕ್ರೆಡ್ ಹಾರ್ಟ್ ಚರ್ಚ್ ಪಾರ್ಕ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಎಂ.ಒ.ಪಿ.ಯಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ವೈಷ್ಣವ್ ಕಾಲೇಜ್ ಫಾರ್ ವುಮೆನ್, ಚೆನ್ನೈ.<ref>{{cite web |last1=Mukherjee |first1=Abhishek |title=Up close with Thirushkamini, the Chennai Super Queen |url=https://www.cricketcountry.com/articles/up-close-with-thirushkamini-the-chennai-super-queen-582070 |website=Cricket Country |accessdate=7 March 2020 |date=3 March 2017}}</ref> ಅವಳು ಮದ್ರಾಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ತನ್ನ ಎಂಫಿಲ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದಳು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಶಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಗಾಗಿ ಆಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite web |title=Meet the star of the Indian women’s cricket team |url=https://www.dtnext.in/News/Sports/2015/12/25190342/Meet-the-star-of-the-Indian-womens-cricket-team.vpf |website=dtNext.in |accessdate=7 March 2020 |language=en |date=25 December 2015 |archive-date=21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191221152609/https://www.dtnext.in/News/Sports/2015/12/25190342/Meet-the-star-of-the-Indian-womens-cricket-team.vpf |url-status=dead }}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== *೨೦೦೭-೨೦೦೮ರ ವರ್ಷದ ಬಿಸಿಸಿಐ ಜೂನಿಯರ್ ಆಟಗಾರ *೨೦೦೯-೨೦೧೦ರ ವರ್ಷದ ಬಿಸಿಸಿಐ ಹಿರಿಯ ಆಟಗಾರ *೨೦೧೨-೨೦೧೪ರ ವರ್ಷದ ಬಿಸಿಸಿಐ ಹಿರಿಯ ಆಟಗಾರ<ref>{{cite web |title=Meet woman cricketer Thirush Kamini |url=https://m.femina.in/women/women-like-you/meet-woman-cricketer-thirush-kamini-2025-2.html |website=femina.in |accessdate=7 March 2020 |language=en}}</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ್ತಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] cyoemad83kp5o4kai326knhlxm5594k 0 126261 1431827 1372919 2026-10-12T17:09:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431827 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Timepass|editing=Jayant Jathar, Nitesh Rathod|budget={{INRConvert |2 |C }}<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/superhero-film-baji-marks-a-new-direction-for-marathi-cinema-and-shreyas-talpade/|title=Superhero film Baji marks a new direction for Marathi cinema and Shreyas Talpade|publisher=|accessdate=2 February 2016}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|language=Marathi|country=India|runtime=2 hr 23 Min(143 minutes)|released={{Film date|df=y|2014|01|03}}|distributor={{unbulleted list|[[Zee Talkies]]}}|studio={{unbulleted list|[[Zee Talkies]]}}|cinematography=Vasudeo Rane|image=Timepass_(film).jpg|music=[[Chinar & Mahesh]]|starring={{unbulleted list|[[Prathamesh Parab]]|[[Ketaki Mategaonkar]]|[[Bhushan Pradhan]]}}|story=[[Ravi Jadhav]]|screenplay={{unbulleted list|[[Ravi Jadhav]]|[[Priyadarshan Jadhav]]}}|producer={{unbulleted list|[[Zee Talkies]]|[[Nikhil Sane]]}}|director=[[Ravi Jadhav]]|caption=Theatrical poster for Timepass|alt=|gross={{INRConvert |33 |C }}<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/Ravi-Jadhav-Riteish-Deshmukh-Timepass-Lai-Bhaari-Timepass-2-Duniyadari/articleshow/39363174.cms?|title=After Duniyadari, will Lai Bhaari break Timepass’ record?|work=The Times of India|accessdate=2 February 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/monetary-boost-giving-marathi-cinema-a-new-lease-of-life/15648157|title=Monetary boost giving Marathi cinema a new lease of life?|date=7 October 2014|work=mid-day|accessdate=2 February 2016|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225152054/https://www.mid-day.com/articles/monetary-boost-giving-marathi-cinema-a-new-lease-of-life/15648157|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Commercial-entertainers-make-in-entry-in-Marathi-films/articleshow/46893309.cms|title=Commercial entertainers make in entry in Marathi films|work=The Times of India|accessdate=2 February 2016}}</ref>}} '''''ಟೈಮ್‌ಪಾಸ್''''' 2014 ರ ಭಾರತದ [[ಮರಾಠಿ]] ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರ. ಇದು 90 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ದಗಡು ( ಪ್ರಥಮೇಶ್ ಪರಬ್ ) ಮತ್ತು ಪ್ರಜಕ್ತಾ ( ಕೇತಕಿ ಮಟಗಾಂವ್ಕರ್ ) ನಡುವೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಹದಿಹರೆಯದ ಪ್ರೀತಿಯ ಕಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಲ್ಚಂದ್ರ ಕದಮ್ ಮತ್ತು ವೈಭವ್ ಮಂಗಲ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ರವಿ ಜಾಧವ್ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಬಾಲಕ್-ಪಾಲಕ್, ಬಾಲಗಂಧರ್ವ, ನಟರಂಗ್ ಮುಂತಾದ ಹಿಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಿತೇಶ್ ದೇಶ್ಮುಖ್ ಅವರ ಲೈ ಭಾರಿ ಚಿತ್ರದ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಮುರಿಯುವವರೆಗೂ ಈ ಚಿತ್ರ ಮರಾಠಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರ ಸೀಕ್ವೆಲ್ ಟೈಮ್‌ಪಾಸ್ 2 1 ಮೇ 2015 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಂತರ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ''ಆಂಧ್ರ ಪೋರಿ'' ಎಂದು ರಿಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/Consumer/KYhiSTqNNAPN9bzm8JlAhP/Ten-Marathi-films-remade-in-other-languages.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-03-26 |archive-date=2019-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401105234/https://www.livemint.com/Consumer/KYhiSTqNNAPN9bzm8JlAhP/Ten-Marathi-films-remade-in-other-languages.html |url-status=dead }}</ref> == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಪ್ರಥಮೇಶ್ ವಿ. ಪರಬ್ ದಗಡು ಪರಬ್ ಆಗಿ * ಪ್ರಜಕ್ತಾ ಲೆಲೆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇತಕಿ ಮಟಗಾಂವ್ಕರ್ * ಪ್ರಜಕ್ತನ ತಂದೆಯಾಗಿ ವೈಭವ್ ಮಂಗಲ್ (ಶಕಲ್) * ಭಗಚಂದ್ರ ಕದಮ್ ದಗದು ತಂದೆಯಾಗಿ (ಅಪ್ಪಾ) * ಪ್ರಜಕ್ತನ ತಾಯಿಯಾಗಿ ಮೇಘನಾ ಎರಾಂಡೆ * ಊರ್ಮಿಳಾ Kanitkar Spruha ಮಾಹಿತಿ * ಪ್ರಜಕ್ತನ ಸಹೋದರನಾಗಿ ಭೂಷಣ್ ಪ್ರಧಾನ್ (ವಲ್ಲಭ) * ದಗದು ತಂಗಿಯಾಗಿ ಆರತಿ ವಾಡ್ಗಬಾಲ್ಕರ್ * ದಗದು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಮನ್ಮೀತ್ ಪೆಮ್ (ಬಲ್ಭಾರ್ತಿ) * ಪ್ರಜಕ್ತನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಸಾಯಿ ಘರ್ಪುರೆ * ದಂಗಾಡು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ (ಕೊಂಬಡ) ಓಂಕರ್ ರೌತ್ * ಜಯೇಶ್ ಚವಾಣ್ * ಅನ್ವಿತಾ ಫಲ್ತಂಕರ್ * ಉದಯ್ * ಐಟಂ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಿ ಶಿಬಾನಿ ದಾಂಡೇಕರ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} 60zrc8fci9kmigvys2v1jrrx2fxxut3 0 127634 1431843 1350910 2026-10-12T21:22:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431843 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=July 2013}} {{Infobox cricketer | name = Dodda Ganesh | image = | full_name = Doddanarasiah Ganesh | birth_date = {{birth date and age|1973|6|30|df=yes}} | birth_place = ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ, ಭಾರತ | death_date = | death_place = | nickname = | batting = Right-handed | bowling = Right-arm medium | international = true | country =ಭಾರತ | internationalspan = 1997 | testdebutdate = 2 January | testdebutyear = 1997 | testdebutagainst = ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ | testcap = 210 | lasttestdate = 17 April | lasttestyear = 1997 | lasttestagainst = ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ | oneodi = true | odidebutdate = 15 February | odidebutyear = 1997 | odidebutagainst = Zimbabwe | odicap = 102 | club1 = [[Karnataka cricket team|Karnataka]] | year1 = 1994–2005 | columns = 4 | column1 = [[ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್|ಟೆಸ್ಟ್]] | matches1 = 4 | runs1 = 25 | bat avg1 = 6.25 | 100s/50s1 = 0/0 | top score1 = 8 | deliveries1 = 461 | wickets1 = 5 | bowl avg1 = 57.40 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 2/28 | catches/stumpings1 = 0/– | column2 = [[One Day International|ODIs]] | matches2 = 1 | runs2 = 4 | bat avg2 = 4.00 | 100s/50s2 = 0/0 | top score2 = 4 | deliveries2 = 30 | wickets2 = 1 | bowl avg2 = 20.00 | fivefor2 = 0 | tenfor2 = 0 | best bowling2 = 1/20 | catches/stumpings2 = 0/– | column3 = [[First-class cricket|FC]] | matches3 = 104 | runs3 = 2,023 | bat avg3 = 18.39 | 100s/50s3 = 1/7 | top score3 = 119 | deliveries3 = 20,355 | wickets3 = 365 | bowl avg3 = 29.42 | fivefor3 = 20 | tenfor3 = 6 | best bowling3 = 7/36 | catches/stumpings3 = 45/– | column4 = [[List A cricket|LA]] | matches4 = 89 | runs4 = 525 | bat avg4 = 13.81 | 100s/50s4 = 0/0 | top score4 = 31 | deliveries4 = 4,346 | wickets4 = 128 | bowl avg4 = 27.11 | fivefor4 = 1 | tenfor4 = 0 | best bowling4 = 5/27 | catches/stumpings4 = 27/– | date = 29 March | year = 2014 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/28774.html ESPNcricinfo }} '''ದೊಡ್ಡನರಸಯ್ಯ ಗಣೇಶ್''' (ಜನನ 30 ಜೂನ್ 1973) ಒಬ್ಬ ಮಾಜಿ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗ,ಕರ್ನಾಟಕ ರಣಜಿ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾರತ ತಂಡದ ಪರವಾಗಿ 1997 ರಲ್ಲಿ 4 ಟೆಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಒಂದು ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಬಲಗೈ ಸೀಮ್ ಬೌಲರ್ ಮತ್ತು ಉಪಯುಕ್ತ ಕೆಳ ಕ್ರಮಾಂಕದ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಗಣೇಶ್ ತಮ್ಮ ಸೀಮಿತ ಟೆಸ್ಟ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಲ್ಲಿ 57.40 ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ ಐದು ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ, 104 ಪಂದ್ಯಗಳಿಂದ 365 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು,.ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಮುಖ್ಯ ಕೋಚ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/4/4346/f_Bowling_by_Team.html Dodda Ganesh bowling for teams]</ref> ==ಆರಂಭಿಕ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ದೋಡ್ಡ ಗಣೇಶ್ ವಿಕೆಟ್ ಕೀಪರ್ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಬ್ಯಾಟ್ಸ್‌ಮನ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಗುಂಡಪ್ಪ ವಿಶ್ವನಾಥ್ ಇವರ ಬೌಲಿಂಗ್ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಚಿಕ್ನಾ ಕ್ಲಬ್‌ಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು.ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ನಿರಾಶೆಗೊಂಡ ಅವರು ಎ.ವಿ.ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಬೌಲರ್ ಆಗಿ ತರಬೇತಿ ಹೊಂದಿದರು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ತಂಡಕ್ಕೆ ಅಯ್ಕೆಯಾದರು.<ref>[http://www.espncricinfo.com/india/content/story/298242.html Dodda Ganesh announces retirement]</ref> ==ದೇಶೀಯ ವೃತ್ತಿ== 1990 ರ ದಶಕವು ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಸುವರ್ಣ ಯುಗವಾಗಿತ್ತು. ಜವಾಗಲ್ ಶ್ರೀನಾಥ್, ವೆಂಕಟೇಶ್ ಪ್ರಸಾದ್, ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ ಮತ್ತು ಸುನಿಲ್ ಜೋಶಿ ಅವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಗಣೇಶ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಸೀಮಿತ ಅವಕಾಶಗಳು ಹೊಂದಿದ್ದರು. 1994-95ರ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರೂ ಗಣೇಶರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ವಿನಮ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಬಂದ ಅವರು, ಸಹ ಆಟಗಾರರು ಮತ್ತು ಹಿತೈಷಿಗಳು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.1996-97ರಲ್ಲಿ ಇರಾನಿ ಟ್ರೋಫಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿ.ವಿ.ಎಸ್. ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಮತ್ತು ನವಜೋತ್ ಸಿಂಗ್ ಸಿಧು ಸೇರಿದಂತೆ 11 ವಿಕೆಟ್ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/62/62822.html Karnataka v Rest of India 1996-97]</ref> ==ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಕೇಪ್ ಟೌನ್ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ವಿರುದ್ಧದ 2 ನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಮೊದಲ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸದೆ 24 ಓವರ್‌ಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು.ಎರಡನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗ್ಯಾರಿ ಕರ್ಸ್ಟನ್ ಕಾಲಿಗೆ ವಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಟೆಸ್ಟ್ ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು. ಈ ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಭಾರಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಜೋಹಾನ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಟೆಸ್ಟ್‌ಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಕೇವಲ 9 ಓವರ್‌ಗಳನ್ನು ಬೌಲ್ ಮಾಡಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಡ್ರಾ ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Scorecards/63/63323.html South Africa v India, Cape Town 1996-97]</ref> ಅದ್ಭುತ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೂ, 1997 ರಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವೆಸ್ಟ್ ಇಂಡೀಸ್ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಬಾರ್ಬಡೋಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 3 ನೇ ಟೆಸ್ಟ್ ನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಎರಡೂ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಹೂಪರ್ ಸೇರಿದಂತೆ 4 ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಬೆನ್ನಟ್ಟಲು ಕೇವಲ 120 ರನ್ ಗಳಿಸಿದ್ದರೂ, ಭಾರತ 2 ನೇ ಇನ್ನಿಂಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಎಡವಿ 81 ರನ್‌ಗಳಿಗೆ ಆಲೌಟ್ ಆಯಿತು.ಗಯಾನಾದಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ್ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮಳೆ ಪೀಡಿತ ಟೆಸ್ಟ್ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ==ನಂತರದ ವೃತ್ತಿಜೀವನ== ಗಣೇಶ್ ಕರ್ನಾಟಕ ತಂಡಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ತಂಡದ ಬೌಲರ್ ಆಗಿ ಮುಂದುವರೆದರು. 1994-95 ರಿಂದ 2005-06ರವರೆಗಿನ ಸುದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅವರು 365 ವಿಕೆಟ್ ಪಡೆದರು. ಅವರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೌಲಿಂಗ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು 2002-03ರಲ್ಲಿ ಹರಿಯಾಣ ವಿರುದ್ಧ 36 ಕ್ಕೆ 7 (ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ 89 ಕ್ಕೆ 12). 2002-03ರಲ್ಲಿ ಅವರು 41.23 ರ ಸರಾಸರಿಯಲ್ಲಿ 536 ರನ್ ಗಳಿಸಿದರು, ಅವರ ಏಕೈಕ ಶತಕ, ವಿದರ್ಭ ವಿರುದ್ಧ 119 ರನ್.<ref>[https://cricketarchive.com/Archive/Players/4/4346/f_Batting_by_Season.html Dodda Ganesh batting by season]</ref><ref>{{cite news |title=ದೊಡ್ಡಗಣೇಶ್‌ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ವಿದಾಯ ; ರಾಜಕೀಯದತ್ತ ಒಲವು.. |url=https://kannada.oneindia.com/news/2007/06/17/doddaganesh-retire.html |accessdate=8 May 2020 |publisher=kannada.oneindia.com}}</ref> ==ಕ್ರಿಕೆಟ್ ನಂತರ== ದೋಡ ಗಣೇಶ್ ಅವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಹೆಚ್. ಡಿ. ದೇವೇಗೌಡ ನೇತೃತ್ವದ ಜನತಾದಳ (ಜಾತ್ಯತೀತ) ಗೆ ಸೇರಿದರು. ಅವರು 2012-13ರಲ್ಲಿ ಗೋವಾದ ತರಬೇತುದಾರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಬಿಗ್‌ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ - 4 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು 2 ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.cricketcountry.com/articles/dodda-ganesh-a-fast-bowler-who-was-rushed-into-international-cricket-and-made-to-pay-the-penalty-28450 |title=Dodda Ganesh: A fast bowler who was rushed into international cricket |access-date=7 ಮೇ 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920204819/https://www.cricketcountry.com/articles/dodda-ganesh-a-fast-bowler-who-was-rushed-into-international-cricket-and-made-to-pay-the-penalty-28450 |archive-date=20 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2020 |url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ]] nd3u9joau3c17i6bt0wa1j7kjz0j0q7 0 131503 1431964 1359909 2026-10-13T11:57:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431964 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ|studio=ರಾಜ್‍ಶ್ರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|budget=ಅಂದಾಜು {{INR}} 20 ದಶಲಕ್ಷ<ref name=Budget />|language=ಹಿಂದಿ|country=ಭಾರತ|runtime=192 ನಿಮಿಷಗಳು<ref>{{cite web |title=''Maine Pyar Kiya'' (1989) |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/maine-pyar-kiya-1990-0 |publisher=[[British Board of Film Classification]] |accessdate=26 August 2014 |archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826221713/http://www.bbfc.co.uk/releases/maine-pyar-kiya-1990-0 |url-status=dead }}</ref>|released={{Film date|df=y|1989|12|29}}|distributor=ರಾಜ್‍ಶ್ರಿ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್|editing=ಮುಖ್ತಾರ್ ಅಹಮದ್|image=Maine Pyar Kiya.jpg|cinematography=ಅರವಿಂದ್ ಲಾಡ್|music=ರಾಮ್‍ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ (ಸಂಯೋಜಕ)<br />ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ (ಸಾಹಿತ್ಯ)<br />ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ (ಸಾಹಿತ್ಯ)|starring=ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್<br />ಭಾಗ್ಯಶ್ರಿ ಪಟ್‍ವರ್ಧನ್<br />ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಬೇರ್ಡೆ<br />ಅಲೋಕ್ ನಾಥ್<br />ರೀಮಾ ಲಾಗೂ<br />ಮೋಹನೀಶ್ ಬೆಹೆಲ್|writer=ಎಸ್. ಎಮ್. ಅಹಲೆ<ref name="bollywoodlife">{{cite web|title=Maine Pyar Kiya|url=http://www.bollywoodlife.com/movies/maine-pyar-kiya/|website=Bollywood Life|accessdate=15 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929204133/https://www.bollywoodlife.com/movies/maine-pyar-kiya/|archive-date=29 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022|url-status=dead}}</ref><br />ಸೂರಜ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ|producer=ತಾರಾಚಂದ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ|director=ಸೂರಜ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ|caption=ಪ್ರಚಾರಾರ್ಥಕ ಭಿತ್ತಿಪತ್ರ|gross=ಅಂದಾಜು {{INR}} 280 ದಶಲಕ್ಷ}} '''''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರಿ ಕಿಯಾ''''' (ಅನುವಾದ: ''ನಾನು ಪ್ರೀತಿಸಿದೆ'') ೧೯೮೯ರ ಒಂದು ಹಿಂದಿ ಸಂಗೀತಮಯ ಪ್ರಣಯಪ್ರಧಾನ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸೂರಜ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ಸಹ ಬರಹಗಾರರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಲ್ಮಾನ್‌ ಖಾನ್‌]] ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ನಾಯಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಲೋಕ್ ನಾಥ್]], ಮೋಹನೀಶ್ ಬೆಹೆಲ್, [[ರೀಮಾ ಲಾಗೂ]], ರಾಜೀವ್ ವರ್ಮಾ, ಅಜೀತ್ ವಾಚ್ಛಾನಿ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಬೇರ್ಡೆ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕಥೆಯು ಪ್ರೇಮ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್‍ರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸುಮನ್ ಒಬ್ಬ ಬಡ ಯಂತ್ರಕರ್ಮಿ ಕರನ್‍ನ ಮಗಳಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ. ಅವನು ವಿದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಗೆಳೆಯ ಕಿಶನ್‍ನ ಬಳಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಕಿಶನ್‍ನ ಮಗ ಪ್ರೇಮ್ ಸುಮನ್‍ನ ಸ್ನೇಹಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಪ್ರೀತಿಸತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೯ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ರಾಜ್‍ಶ್ರೀ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|20 million}} ಕೋಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿದ ''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಪ್ರಮುಖ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್‍ನಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|308.1 million}} ಕೋಟಿಯಷ್ಟು ಹಣಗಳಿಸಿತು. ಇದು ಆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಸೂರಜ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾರ ನಿರ್ದೇಶನ, ಕಥೆ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯಗಳು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದವು. ಇಂದು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಅಗ್ರ ೧೦ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ೩೫ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಸೂರಜ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ, ಖಾನ್‍ರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ, ಲಾಗೂರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಮತ್ತು ಬೇರ್ಡೆಯವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯ ನಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ೧೨ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು''.'' ಇದು ಲಾಂಛನಕ್ಕೆ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ]], ಖಾನ್‍ರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚೊಚ್ಚಲ ನಟ ಮತ್ತು ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀಗೆ ಲಕ್ಸ್ ವರ್ಷದ ಹೊಸ ಮುಖ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಪ್ರಭು ದೇವ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ೨೦೦೫ರ ತೆಲುಗು ಬ್ಲಾಕ್‍ಬಸ್ಟರ್ ''ನುವ್ವೊಸ್ತಾನಂಟೆ ನೆನೊದ್ದಂಟಾನಾ'' ಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಆ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸೇರಿದಂತೆ ಏಳು ಇತರ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ರೀಮೇಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್‍ರ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರ ''ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ ತೋ ಡರನಾ ಕ್ಯಾ'' ಈ ಚಿತ್ರದಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಸ್ಫೂರ್ತಿಪಡೆದಿತ್ತು. == ಕಥಾವಸ್ತು == ಕರನ್ (ಅಲೋಕ್ ನಾಥ್) ತನ್ನ ಏಕೈಕ ಮಗಳಾದ ಸುಂದರ ಸುಮನ್‌ಳೊಂದಿಗೆ (ಭಾಗ್ಯಶ್ರಿ) ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಬಡ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಆಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಹೊರಹೋಗಿ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅದೃಷ್ಟವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ದುಬೈ‍ಗೆ ಹೋಗಿ ತನ್ನ ಮಗಳ ಮದುವೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಸ್ನೇಹಿತನಾದ ಕಿಶನ್‍ನೊಂದಿಗೆ (ರಾಜೀವ್ ವರ್ಮಾ) ಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಶ್ರೀಮಂತ ಉದ್ಯಮಿಯಾದ ಕಿಶನ್, ಸುಮನ್‍ಳ ತಂದೆ ದೂರಹೋಗಿರುವಾಗ ಅವಳು ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿರಲು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಹಿತನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಿಶನ್‍ನ ಮಗ ಪ್ರೇಮ್ (ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್) ಸುಮನ್‍ಳ ಸ್ನೇಹಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ಮತ್ತು ಹುಡುಗಿ ನಿಷ್ಕಾಮ ಗೆಳೆಯರಾಗಬಲ್ಲರೆಂದು ಅವನು ಅವಳಿಗೆ ಭರವಸೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಕಿಶನ್‍ನ ವ್ಯವಹಾರದ ಪಾಲುದಾರನಾದ ರಂಜೀತ್‍ನ (ಅಜೀತ್ ವಾಚ್ಛಾನಿ) ಏಕೈಕ ಮಗಳಾದ ಸೀಮಾ (ಪರ್ವೀನ್ ದಸ್ತೂರ್) ಆಯೋಜಿಸಿರುವ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೇಮ್ ಸುಮನ್‍ಳನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ರಂಜೀತ್‍ನ ಸೋದರಳಿಯನಾದ ಜೀವನ್ (ಮೋಹನೀಶ್ ಬೆಹೆಲ್) ದುರಹಂಕಾರಿ ಮತ್ತು ಗರ್ವಿಷ್ಠನಾಗಿದ್ದು (ಅವರಿಬ್ಬರೂ "ಕೇವಲ ಗೆಳೆಯರು" ಎಂದು ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಆರೋಪಿಸಿ) ಸುಮನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮ್‍ರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಸಂಧಿಕಾಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮನ್ ಅಳುತ್ತ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗಿ ಪ್ರೇಮ್‍ನಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ತಾವಿಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ಪ್ರೇಮ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್‍ರಿಗೆ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಮ್‍ನ ತಾಯಿ ಕೌಶಲ್ಯಾ (ರೀಮಾ ಲಾಗೂ) ಪ್ರೇಮ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್‍ರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ತನಿಖೆಮಾಡಿ ಸುಮನ್ ತನ್ನ ಸೊಸೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ಅನುಮತಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಕಿಶನ್ ಈ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳದೆ ಅವಳು ತನ್ನ ಮನೆ ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ತನ್ನ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ದುರುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಕರನ್ ವಿದೇಶದಿಂದ ಮರಳಿ ಕಿಶನ್‍ನ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಬಹಳ ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಪ್ರೇಮ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್‍ರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವ ಪಿತೂರಿ ನಡೆಸಿದನೆಂದು ಕಿಶನ್ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕರನ್ ಮತ್ತು ಕಿಶನ್ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಕರನ್ ಹಾಗೂ ಸುಮನ್ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಅವಮಾನಿತರಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೇಮ್ ಈ ಅಗಲಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ ಸುಮನ್‍ಳ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಲು ಅನುಮತಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕಿಶನ್‍ನ ಆರೋಪಗಳಿಂದ ಸಿಟ್ಟಾಗಿರುವ ಕರನ್ ತಾನು ಒಂದು ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಮದುವೆಗೆ ಒಪ್ಪುತ್ತೇನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಪ್ರೇಮ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಬಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬದುಕಬಲ್ಲೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಬೇಕು. ಪ್ರೇಮ್ ಒಬ್ಬ ಟ್ರಕ್ ಚಾಲಕ ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕಲ್ಲುಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ತಿಂಗಳ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ, ಪ್ರೇಮ್ ಬೇಕಾದ ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಕರನ್‍ನ ಮನೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಜೀವನ್ ಮತ್ತು ಘಾತುಕರ ಗುಂಪೊಂದು ಅವನ ಮೇಲೆ ಹಠಾತ್ತನೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿ ಕೊಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅವನು ಉಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಆದರೆ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೂಲಿ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಕರನ್ ಒರಟಾಗಿ ಪ್ರೇಮ್‍ನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಘಾತುಕರ ದಾಳಿ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೇಮ್‍ನ ಕಥೆಯನ್ನು ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಮ್ ಮತ್ತೊಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ದೃಢಸಂಕಲ್ಪವು ಕರನ್‍ನ ಹೃದಯವನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮ್ ತನ್ನ ಮಗಳು ಸುಮನ್‍ಳನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುತ್ತಾನೆ. ಈ ನಡುವೆ, ರಂಜೀತ್ (ಪ್ರೇಮ್‍ನ ತಂದೆ) ಕಿಶನ್ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಕರನ್ ಅವನ ಮಗನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ನಂಬಲಾಗದೆ, ಇದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಕಿಶನ್ ಕರನ್ ಬಳಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕರನ್‍ನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ಪ್ರೇಮ್ ಬದುಕಿರುವುದಾಗಿ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಮ್ ಜೀವನ್‍ನ ಎದುರು ನಿಂತಾಗ, ರಂಜೀತ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಕಿಶನ್ ಮತ್ತು ಕರನ್ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಜೋರಾಗಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನ್ ಸುಮನ್‍ಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರೇಮ್, ಕರನ್ ಮತ್ತು ಕಿಶನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶತ್ರುಗಳಾದ ರಂಜೀತ್, ಅವನ ಸೋದರಳಿಯ ಜೀವನ್ ಮತ್ತು ರಂಜೀತ್‍ನ ಬೆಂಬಲಿಗರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ನಂತರ ಸುಮನ್‍ಳನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರನ್ ಮತ್ತು ಕಿಶನ್ ನಡುವಿನ ವೈಮನಸ್ಯ ಅಂತ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೇಮ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್ ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಪ್ರೇಮ್ ಚೌಧರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ * ಸುಮನ್ ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗ್ಯಶ್ರಿ * ಕಾರಾವರ್ "ಕರನ್" ಶ್ರೇಷ್ಠಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಲೋಕ್ ನಾಥ್ * ಕಿಶನ್ ಕುಮಾರ್ ಚೌಧರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜೀವ್ ವರ್ಮಾ * ಕೌಶಲ್ಯಾ ಚೌಧರಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರೀಮಾ ಲಾಗೂ * ಮನೋಹರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಬೇರ್ಡೆ * ರಂಜೀತ್ ಸೆಹ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಜೀತ್ ವಾಛಾನಿ * ಸೀಮಾ ಸೆಹ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರ್ವೀನ್ ದಸ್ತೂರ್ * ಜೀವನ್ ಸೆಹ್ನಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹನೀಶ್ ಬೆಹೆಲ್ * ರಾಮು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದಿಲೀಪ್ ಜೋಶಿ * ಶಂಭು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಜು ಶ್ರೀವಾಸ್ತವ * ರಹೀಮ್ ಚಾಚಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹರೀಶ್ ಪಟೇಲ್ * ಗುಲಾಬಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೂಮಾ ಖಾನ್ == ತಯಾರಿಕೆ == ಈ ಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕೆಯ ಮುನ್ನ, ರಾಜ್‍ಶ್ರೀ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.<ref name="indiatoday1990">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19900515-sooraj-bhajatya-s-superhit-film-maine-pyar-kiya-saves-rajshri-productions-812575-1990-05-15|title=Sooraj Bhajatya's superhit film Maine Pyar Kiya saves Rajshri Productions|date=15 May 1990|work=[[India Today]]|access-date=6 October 2013}}</ref> ನಿರ್ದೇಶಕ/ಬರಹಗಾರ ಸೂರಜ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾರ ತಂದೆ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯಲು ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ಹತ್ತು ತಿಂಗಳು ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು.<ref name="production">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/blogs/sushantmehta/329/62413/maine-pyaar-kiya-22-years-and-counting.html|title='Maine Pyaar Kiya': 22 years and counting|date=16 May 2011|work=[[CNN-IBN]]|access-date=19 August 2014|publisher=[[CNN]]|agency=[[Network18]]|archive-date=19 ಮೇ 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519100952/http://ibnlive.in.com/blogs/sushantmehta/329/62413/maine-pyaar-kiya-22-years-and-counting.html|url-status=dead}}</ref> ಮುಖ್ಯ ನಟನ ಪಾತ್ರಹಂಚಿಕೆಯು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಯಿತು.<ref name="production"/> ಮುಖ್ಯ ನಟಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ಒಬ್ಬ ನಟಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದರು. ಅವರು ಆ ಚಿತ್ರಾಭಿನಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದಾಗ ಅವಳು ಮುಖ್ಯ ನಟನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ನಟನನನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದೇ ಎಂದು ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅವಳು ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್‍ನ ಹೆಸರನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಚಿತ್ರದ ಮೃದು ಸ್ವರೂಪದ ಕಾರಣ ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಸಕ್ತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಖಾನ್‍ರ ಮನವೊಲಿಸಿದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾರೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಖಾನ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="star">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=9MShezEywWI|title=Salman Khan and Sooraj Barjatya in a conversation.|publisher=[[YouTube]]|access-date=25 August 2014}}</ref> ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ನಂತರ ಮುಖ್ಯ ನಟಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀಗೆ ಹಂಚಿದರು. ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಲು ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ಪರ್ವೀನ್‍ರನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ರಂಗಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದರು. ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ ಮುಂಬಯಿಯ ಫ಼ಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ರಂಗಸಜ್ಜುಗಳ ಏರ್ಪಾಟು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ೫ - ೬ ತಿಂಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯಿತು. ಹೊರಾಂಗಣ ಚಿತ್ರೀಕರಣವು [[ಊಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.<ref name="interview">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Dq4akqgbRFE|title=Salman Khan & Sooraj Barjatya interview|publisher=[[YouTube]]|access-date=25 August 2014}}</ref> ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತಂಡದವರಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನವರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ: ಜಯ್ ಬೊರಾಡೆ—ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ, ಕಲೆ—ಬಿಜೋನ್ ದಾಸ್ ಗುಪ್ತಾ, ಸಾಹಸ—ಶಮೀಮ್ ಅಜ಼ೀಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಕಲನಕಾರ—ಮುಖ್ತಾರ್ ಅಹಮದ್.<ref name="units">{{Cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201788|title=Cast & Crew|publisher=[[Bollywood Hungama]]|access-date=19 August 2014}}</ref> ಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕಾ ಬಂಡವಾಳವು ₹2 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="Budget">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/sooraj-barjatya-bollywoods-most-profitable-filmmaker-steps-out-of-the-comfort-zone/1/206113.html|title=Sooraj Barjatya: Bollywood's most profitable filmmaker steps out of the comfort zone|last=Bamzai|first=Kaveree|date=7 July 2003|work=[[India Today]]|access-date=24 August 2014|agency=[[India Today Group]]}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್‍ಗೆ ₹31,000 ಸಂಭಾವನೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/280917/salman-reveals-the-meagre-amount-he-received-as-first-salary-for-dancing-at-hotel.html|title=Salman reveals the meagre amount he received as first salary for dancing at hotel|date=28 September 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|language=en}}</ref> ತಯಾರಿಕಾ ಬಂಡವಾಳದ ಜೊತೆಗೆ, ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯ ರೇಡಿಯೊ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ₹10 ಲಕ್ಷವನ್ನು ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="indiatoday">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/audio-tape-producers-ride-crest-of-bollywoods-music-boom-composers-become-stars/1/303415.html|title=Audio tape producers ride crest of Bollywoods music boom, composers become stars|date=30 November 1993|work=[[India Today]]}}</ref> == ಬಿಡುಗಡೆ == ''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ೨೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೧೯೮೯ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ನಲ್ಲಿ ''ವೆನ್ ಲವ್ ಕಾಲ್ಸ್'' ಎಂದು ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="English">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qHByTBUsp6I|title=When Love Calls|publisher=[[YouTube]]|access-date=24 August 2014}}</ref> ೧೨೫ ನಿಮಿಷಗಳ ಆವೃತ್ತಿಯು [[ಗಯಾನ]]ದ ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ]]ದಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ ಯಶಸ್ಸಾಯಿತು.<ref name="international">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/artists/salman-khan/biography/|title=About Salman Khan|publisher=[[MTV India]]|access-date=24 August 2014|archive-date=26 ಆಗಸ್ಟ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115802/http://www.mtv.com/artists/salman-khan/biography/|url-status=dead}}</ref> ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ''ಪ್ರೇಮ ಪಾವುರಾಲು'' ಎಂದು ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''ಕಾದಳ್ ಒರು ಕವಿತಾಯ್'' ಎಂದು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ''ಇನ ಪ್ರಾವುಕಲ್'' ಎಂದು ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಭಾಷೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ''ಟೀ ಎಮೊ'' ಎಂದು ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. === ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫ಼ಿಸ್ === ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೮೯ರಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣಗಳಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು ₹2 ಕೋಟಿ ಬಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ತಯಾರಾದ<ref name="Budget"/> ಈ ಚಿತ್ರವು ೧೯೯೦ರ ವೇಳೆಗೆ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ|20 crore}} ಕೋಟಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭ ಗಳಿಸಿ<ref name="indiatoday-may1990">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19900515-young-love-fever-rages-amidst-increasing-violence-in-cinema-812582-1990-05-15|title=Hindi cinema makes an emphatic return to romance|last=Jain|first=Madhu|date=15 May 1990|work=[[India Today]]|access-date=6 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190206145000/http://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19900515-young-love-fever-rages-amidst-increasing-violence-in-cinema-812582-1990-05-15|archive-date=6 February 2019}}</ref> ರಾಜ್‍ಶ್ರೀ ಮುಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಉಳಿಯಿತು.<ref name="indiatoday1990"/> ''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಅಪಾರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಇದು ಜಾಗತಿಕ ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗ ಪ್ರವರ್ತಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗಿದೆ. == ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ == ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಾಮ್‍ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ ಬರೆದರು. ಇದನ್ನು ಸಾ ರೆ ಗಾ ಮಾ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]], [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] ಹಾಗೂ ಶಾರದಾ ಸಿನ್ಹಾ ರಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾಯಕರನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ೧೧ ಹಾಡುಗಳಿವೆ. ಬಿಡುಗಡೆ ಬಳಿಕ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿಯು ಬಹಳ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಆ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಬಾಲಿವುಡ್ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತು.<ref name="musical">{{Cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=283&catName=MTk4MC0xOTg5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|title=Music Hits 1980–1989|publisher=[[Box Office India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080215081547/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=283&catName=MTk4MC0xOTg5&PHPSESSID=108b9056cd4ca14236f9c6119d34dcce|archive-date=15 February 2008|access-date=25 August 2014}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿವಾಹಿನಿ ಸಂಗ್ರಹದ ೧೦ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಘಟಕಗಳು ಮಾರಾಟವಾದವು.<ref name="indiatoday"/> {{Track listing|collapsed=no|title9=ಕಹೆ ತೋ ಸೆ ಸಜನಾ|lyrics6=ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ, ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ|title7=ದಿಲ್ ದೀವಾನಾ|note7=ಪುರುಷ|extra7=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ|length7=05:22|lyrics7=ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ|title8=ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ|extra8=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು|length8=06:55|lyrics8=ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ|extra9=ಶಾರದಾ ಸಿನ್ಹಾ|extra6=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ|length9=05:28|lyrics9=ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ|title10=ದಿಲ್ ದೀವಾನಾ|note10=ಯುಗಳ ಗೀತೆ|extra10=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್|length10=01:03|lyrics10=ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ|title11=ಆಯಾ ಮೌಸಮ್ ದೋಸ್ತಿ ಕಾ|extra11=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಊಷಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಶೈಲೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್|length11=06:47|length6=06:46|title6=ಮೇರೆ ರಂಗ್ ಮೇ ರಂಗನೆ ವಾಲಿ|headline=''ಮೆಯ್ನೆ ಪ್ಯಾರ್ ಕಿಯಾ'' ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|title3=ಆಜಾ ಶಾಮ್ ಹೋನೆ ಆಯಿ|extra_column=ಗಾಯಕ(ರು)|total_length=1:01:01|title1=ಆತೆ ಜಾತೆ ಹ್ಞಸತೆ ಗಾತೆ|extra1=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್|length1=03:29|lyrics1=ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ|title2=ಕಬೂತರ್ ಜಾ ಜಾ ಜಾ|extra2=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು|length2=08:24|lyrics2=ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ|extra3=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್|lyrics5=ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ|length3=05:14|lyrics3=ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ|title4=ಅಂತಾಕ್ಷರಿ|extra4=ಎಸ್.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಊಷಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್, ಶೈಲೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್, ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು|length4=09:08|lyrics4=(ವಿಭಿನ್ನ ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಡುಗಳ ತುಣುಕುಗಳು)|title5=ದಿಲ್ ದೀವಾನಾ|note5=ಸ್ತ್ರೀ|extra5=ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಡಿಗರು|length5=05:55|lyrics11=ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ}} == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು == ೩೫ನೇ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ - ರಾಜ್‍ಶ್ರೀ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ - ರಾಮ್‍ಲಕ್ಷ್ಮಣ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತಸಾಹಿತಿ - ಅಸದ್ ಭೋಪಾಲಿ ("ದಿಲ್ ದೀವಾನಾ" ಹಾಡಿಗಾಗಿ) - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ - ಎಸ್. ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ ("ದಿಲ್ ದೀವಾನಾ" ಹಾಡಿಗಾಗಿ) - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶ - ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವೇಶ - ಭಾಗ್ಯಶ್ರೀ - ಗೆಲುವು * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ - ಸೂರಜ್ ಬರ್ಜಾತ್ಯಾ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ - ಸಲ್ಮಾನ್ ಖಾನ್ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಭಾಗ್ಯಶ್ರಿ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ - ರೀಮಾ ಲಾಗೂ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ * ಹಾಸ್ಯಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಅಭಿನಯ - ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಬೇರ್ಡೆ - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ * ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತಸಾಹಿತಿ - ದೇವ್ ಕೋಹ್ಲಿ ("ಆತೆ ಜಾತೆ ಹ್ಞಸತೆ ಗಾತೆ" ಹಾಡಿಗಾಗಿ) - ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|0100095}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದಿ-ಭಾಷೆಯ ಚಿತ್ರಗಳು]] 9v0ia720q1vwmzoiruuys3t2m4ft74s 0 131952 1431858 1430993 2026-10-13T02:14:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431858 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musical artist|Name=ಡಾ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ|Background=solo_singer|image=Dr. Priyadarshini.jpg|birth_place=ಚನೈ, [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ಭಾರತ]]|Genre=ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]], [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]], ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ|Occupation=ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ, ಸಂಗೀತ ಸಂಶೋಧಕಿ|website=https://www.priyadarshini.sg|Label=|caption=|Birth_name=ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ|yearsactive=2000}} '''ಡಾ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ''' ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರರಂಗದ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ]], ಸಂಗೀತ ಸಂಶೋಧಕಿ,<ref>Research Article Presentaion<nowiki/>http://admin.crrps.in/uploads/roots/previous/pdf/May2019.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201008111743/http://admin.crrps.in/uploads/roots/previous/pdf/May2019.pdf |date=2020-10-08 }}</ref> <ref name=":0">https://starofmysore.com/priyadarshini-becomes-the-first-playback-singer-to-receive-ph-d/</ref> <ref>https://www.thehindu.com/entertainment/music/playback-singer-priyadarshini-documents-100-years-of-film-music/article36647462.ece</ref>ಪ್ರಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ 'ಕಾದಲ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್' ಎಂಬ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯಗಾಯಕ [[ಹರಿಹರನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಿನಿ ಗಾಯನ ವೃತ್ತಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಹಲವಾರು ಹಿಟ್ ಹಾಡುಗಳು ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು, ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಲಂ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web |url=https://www.mysoorunews.com/101st-convocation-of-university-of-mysore-priyadarshini-first-indian-playback-singer-to-receive-phd/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-09-18 |archive-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918004934/https://www.mysoorunews.com/101st-convocation-of-university-of-mysore-priyadarshini-first-indian-playback-singer-to-receive-phd/ |url-status=dead }}</ref> ಗಾಯಕಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮದೇಯಾದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://mio.to/artist/Priyadarshini |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-05 |archive-date=2020-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002023021/https://mio.to/artist/Priyadarshini |url-status=dead }}</ref><ref>https://www.deccanherald.com/content/70077/all-ears-melodious-nostalgic-numbers.html</ref>ಇವರು [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ೧೦೮೦ ಪುಟಗಳ <ref name=":0" />ಮಹಾಪ್ರಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ‌ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref name=":1">https://archive.org/details/saamagana-indian-classical-music-magazine-july-2018/page/12/mode/2up?q=Priyadarshini</ref><ref name=":2">https://www.imdb.com/name/nm11862946/</ref><ref name=":3">https://itunes.apple.com/by/artist/priyadarshini/107059786</ref><ref name=":0" /><ref>{{Cite web |url=https://cinilahari.in/category/ಸಿನಿ-ಸುದ್ದಿ/page/2/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918194518/https://cinilahari.in/category/%E0%B2%B8%E0%B2%BF%E0%B2%A8%E0%B2%BF-%E0%B2%B8%E0%B3%81%E0%B2%A6%E0%B3%8D%E0%B2%A6%E0%B2%BF/page/2/ |archive-date=2021-09-18 |url-status=dead}}</ref> == ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಚನೈನಲ್ಲಿ ರಾಮ್ ಹಾಗೂ ಸುಮತಿ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ೫ ನೇ ತರಗತಿವರೆಗೆ ದೋಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಸಿಂಗಪೂರ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥವಿಕ, ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ನಾರ್ತಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನನ್ಯಾಂಗ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಕಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಅಂಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮುಗಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿದೆಸೆಯಿಂದಲ‍ಲೇ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿದ್ದ ಇವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಾಭ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>Music is her world – Deccan Herald – Internet Edition. Archive.deccanherald.com (2006-01-29). Retrieved on 2017-10-24.</ref> ಸಿನಿಮಾ ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ವಾಯ್ಸ್ ಕಲ್ಚರ್ಗಾಗಿ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ, ಆಲಾಪ್, ಠುಮರಿಗಳನ್ನು ಕಲೆತರು ಹಾಗೂ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಲಂಡನ್ ನಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಕಲಿತರು. == ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ == ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸಂಯೋಜನೆಯ ತಮಿಳಿನ 'ಕಾದಲ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್' ಎಂಬ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಹಿರಿಯಗಾಯಕ [[ಹರಿಹರನ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳ ಗೀತೆ ಹಾಡುವ ದೊಡ್ಡ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು ನಂತರ ಶಿವಾಜಿ ಗಣೇಸನ್ ಪುತ್ರ ಪ್ರಭು ಅಭಿಸನಯ ‘ಕುಸ್ತಿ’ ಚಿತ್ರ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು. ನೇರ್ಮುಗಂ, ವಿನ್, ನಂದಿ, ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ ಅಭಿನಯದ ಗಿರಿ, ಸಿಂಹಬಲುಡು, ಮಾಣಿಕ್ಯಂ 420 ಚಿತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಕವು.<ref>{{Cite web |url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Jan292006/enter1030202006128.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-05 |archive-date=2015-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630204743/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/Jan292006/enter1030202006128.asp |url-status=dead }}</ref> "ಅಜ್ಜು" ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶನದ ಹಾಡಿಗೆ ಹಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟರು. ಕನ್ನಡದ ಖ್ಯಾತ ನಟ [[ಯಶ್(ನಟ)|ಯಶ್]] ಆಭಿನಯದ 'ರಾಕಿ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ  [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]]ರೊಂದಿಗೆ ಯುಗಳಗೀತೆ ಹಾಡಿರುವುದು ವಿಶೇಷ. ಚಲುವಿನ ಚಿತ್ತಾರ, ಜ್ಯೂಲಿ, ನನ್ನೆದೆಯ ಹಾಡು, ಸೀನ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಮೇಶ್ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳು ಸೇರಿ ಸುಮಾರು110 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಭಾರದ್ವಾಜ್ [[ಹಂಸಲೇಖ]] [[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]], [[ಗುರುಕಿರಣ್]], ಡಿ.ಇಮಾನ್, ಆರ್. ಪಿ. ಪಟ್ನಾಯಕ್, [[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್, [[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]], ಎಸ್.ಎ. ರಾಜಕುಮಾರ್, ವೆಂಕಟ್, ಗಣೇಶ ನಾರಾಯಣ್, [[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್|ಎಂ.ಎನ್. ಕೃಪಾಕರ್]], , ಸಿ. ಆರ್. ಬಾಬಿ, ಎ.ಟಿ.ರವೀಶ್ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಾನ್ ದಾನ್ ಬಾಲಾ ಚಿತ್ರದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಆಸ್ಕರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎ.ಆರ್.ರಹಮಾನ್]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-naan-thaan-bala-story-and-songs-that-impress/article5590134.ece |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929123927/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/audio-beat-naan-thaan-bala-story-and-songs-that-impress/article5590134.ece |archive-date=2022-09-29 |url-status=dead}}</ref> ಇವರು [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ೧೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿ ೧೦೮೦ ಪುಟಗಳ <ref name=":0" />ಮಹಾಪ್ರಬಂಧದೊಂದಿಗೆ ‌ಪಿಎಚ್‌.ಡಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆದ ಭಾರತೀಯ ಮೊದಲ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿ ಯಾಗಿದ್ದಾರೆ<ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":0" /> == ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ == === ಹಾಡಿರುವ ಕೆಲ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆಗಳು === {| class="wikitable sortable" |+ !ವರ್ಷ !ಚಲನಚಿತ್ರ !ಭಾಷೆ !ಹಾಡು !ಸಹ-ಗಾಯಕ (ರು) !ಸಾಹಿತ್ಯ !ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |೨೦೦೩ |''ಕಾದಲ್ ಡಾಟ್ ಕಾಮ್'' |[[ತಮಿಳು]] |"ಕಾದಲ್ ಕಾದಲ್" |[[ಹರಿಹರನ್]] |ಪಳನಿ ಭಾರತಿ |ಭಾರದ್ವಾಜ್ |<ref>https://open.spotify.com/track/3rdtt94IzlAIRv1vTBlXZT</ref><ref>https://www.allmusic.com/album/kadhal-dot-com-mw0002242202</ref> |- |೨೦೦೪ |''ಅಜ್ಜು'' |[[ಕನ್ನಡ]] |"ಇ ಪ್ರೇಮದರಂಬ" |[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] |ಪಳನಿ ಭಾರತಿ |ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್ |<ref>https://chiloka.com/movie/ajju-2004#movie_crew_list</ref> |- |೨೦೦೪ |''ಗಿರಿ'' |[[ತೆಲುಗು]] |"ಬೊಮ್ಮನಾ ವಾರಿ" |ಕಾರ್ತಿಕ್ |ಮುತ್ತು |ಡಿ. ಇಮಾನ್ |<ref>https://open.spotify.com/album/2qr0GDShDSu5X2L2fuMAee</ref> |- |೨೦೦೫ |''ನ್ಯೂಸ್'' |[[ಕನ್ನಡ]] |"ಗೀರ ಗೀರ" |ಕೆಕೆ |ಕವಿರಾಜ್ |[[ಗುರುಕಿರಣ್]] | |- |೨೦೦೬ |''ಕುಸ್ತಿ'' |[[ತಮಿಳು]] |"ಮಸಾಲ ಮಹಾರಾಣಿ" |ರಂಜಿತ್ |ಪಾ. ವಿಜಯ್ |ಡಿ. ಇಮಾನ್ | |- |೨೦೦೬ |''ಜೂಲಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |"ನವನಿತಾ ಚೋರಾ" | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್ | |- |೨೦೦೬ |''ಜೂಲಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |"ನವನಿತಾ ಚೋರಾ" | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್ | |- |೨೦೦೭ |''ಮಾಣಿಕ್ಯಂ 420'' |[[ತೆಲುಗು]] |"ಚಿನ್ನ ಪಗುಲುನ್ನಾ ಪಡವ" | |ಭುವನ ಚಂದ್ರ |ಭಾರದ್ವಾಜ್ | |- |೨೦೦೭ |''ಹೆತ್ತರೆ ಹೆಣ್ಣನ್ನೇ ಹೆರಬೇಕು'' |[[ಕನ್ನಡ]] |"ನನ್ನಿಂದ ನೀನೆಂಡು" |ಚೇತನ್ ಸೊಸ್ಕಾ |ಜಯಂತ್ ಕಾಯಿಕೀಣಿ |[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]] | |- |೨೦೦೭ |''ಚೆಲುವಿನಾ ಚಿತ್ತಾರ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕೆಂಡೋಲೆ ಕಣೆ | |[[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]] |[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]] | |- |೨೦೦೭ |''ಚೆಲುವಿನಾ ಚಿತ್ತಾರ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಬೈಟು ಕಾಫಿ |ಚೇತನ್ ಸೊಸ್ಕಾ |[[ಎಸ್.ನಾರಾಯಣ್|ಎಸ್. ನಾರಾಯಣ್]] |[[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]] | |- |೨೦೦೮ |''ಬಿಡ್ಡಾ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮುಂಜಾನೆ ನೀ |[[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]] |ಪಂಚಜನ್ಯ |ವೆಂಕಟ್-ನಾರಾಯಣ್ | |- |೨೦೦೮ |''ಮುರಾನೆ ಕ್ಲಾಸ್ ಮಂಜಾ'' ''ಬಿ.ಕಾಂ ಭಾಗ್ಯ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಉಸಿರೇ ನೀ ಮಥನಾಡೆ |ಕೇಶವ್ ಪ್ರಸಾದ್ |ಪಂಚಜನ್ಯ |ವೆಂಕಟ್-ನಾರಾಯಣ್ | |- |೨೦೦೮ |''ರಮ್ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಅಂಬರಾವಿಲ್ಲಡೆ | |ವೇಣು |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೮ |''ರಮ್ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಸುವಲಿ ಸುವವಾಲಿ |ಶ್ರೀಹರಿ |ವೇಣು |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೮ |''ರಮ್ಯಾ ರಕ್ಷಿತಾ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಪ್ರಾಣಾಯದ ಮಾಥು |ಅಜಯ್ ವಾರಿಯರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೮ |''ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ನೀನೇನಾ ನೀನೇನಾ |[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] |ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೮ |''ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಚಿಕ್ಕಮಲ್ಲಿಗೆ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಓ ವಸುಂದರ |ಚಿನ್ಮಯಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] | |- |೨೦೦೮ |''ಚೆಲ್ಲಾಟದ ಹುಡುಗರು'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮನಸೇ ಮನಸೇ |ಚೇತನ್ ಸೊಸ್ಕಾ |ರಾಮನಾರಾಯ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೮ |''ರಾಕಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಸ್ನೇಹದ ಚಿಗುರು |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]] |ಪಂಚಜನ್ಯ |ವೆಂಕಟ್-ನಾರಾಯಣ್ | |- |೨೦೦೯ |''ನಿರುದ್ಯೋಗಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಥಾನೆ ಥಾನೆ |[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] |ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೯ |''ನಿರುದ್ಯೋಗಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ರಂಗೀನಾ ರಂಗೋಲಿ |[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] |ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೯ |''ನನ್ನೆದೆಯ ಹಾಡು'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಹೇಗೇಕೊ ಕಣೆ |[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] |ವೇಣು |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೯ |''ಸೀನ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಹೇಗೇಕೊ ಕಣೆ | |ವೇಣು |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೦೯ |''ಅದೃಷ್ಟ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ನಿಲವೇ ನಿಲವೆ |ಅನೂಪ್ ಚಂದ್ರ |ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್ |[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]] | |- |೨೦೧೦ |''ತಿಪ್ಪಾರಳ್ಳಿಯ ತರ್ಲೆಗಳು'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಚಮ್ ಚಮ್ |[[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]] |ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್ |[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]] | |- |೨೦೧೦ |''ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ರಮೇಶ್'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಸಂಥಿಂಗ್ ಸಂಥಿಂಗ್ |[[ರಾಜೇಶ್ ಕೃಷ್ಣನ್]] |ವೇಣು |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೧೦ |''ಯಕ್ಕಾ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಥೆಲಿ ಮನಸು | |ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್ |[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]] | |- |೨೦೧೦ |''ಯಕ್ಕಾ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಹರುಶಕ್ಕೆ | |ಎಂ ಎನ್ ಕೃಪಕರ್ |[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]] | |- |೨೦೧೦ |''ಜಯಹೇ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಚೆಲುವೆ |[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]] |ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಮಂಜು |[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]] | |- |೨೦೧೧ |''ನಂದಿ'' |[[ತಮಿಳು]] |ಮಯಂಗಿನೆನ್ ಮಯಂಗಿನೆನ್ |ಮುಕೇಶ್ |ಮುತ್ತು ವಿಜಯನ್ |ಭಾರದ್ವಾಜ್ | |- |೨೦೧೧ |''ಶ್ರೀ ನಾಗಶಕ್ತಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಬಾರಮ್ಮ ಒಲಿದು |ಬದರಿ ಪ್ರಸಾದ್ |ಗೊತುರಿ |ಆರ್ ಎಸ್ ಗಣೇಶ ನಾರಾಯಣ್ | |- |೨೦೧೧ |''ಶಂಕರಂಕೋವಿಲ್'' |[[ತಮಿಳು]] |ಪುಲಿ ವರುತು |ಮುಕೇಶ್ |ಸ್ನೇಹನ್ |ರಜಿನಿ | |- |೨೦೧೨ |''ಸಿಂಹ ಬಲುಡು'' |[[ತೆಲುಗು]] |ನೀ ಕಣ್ಣುಲಾ |ಮುರಳೀಧರ್ |ಆದಿ ಶ್ಯಾಮ್ |ಮಣಿ ಶರ್ಮಾ | |- |೨೦೧೨ |''ಸಿಂಹ ಬಲುಡು'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಚಲನ್ಗ |ರಾಮು |ಆದಿ ಶ್ಯಾಮ್ |ಮಣಿ ಶರ್ಮಾ | |- |೨೦೧೨ |''ಹಾಯ್ ಕೃಷ್ಣ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ರೋಮಾಂಚನ | |ವೇಣು |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೧೨ |''ಹಾಯ್ ಕೃಷ್ಣ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಿಂಚಾಗಿ ಬಾನಿಂದ |ನವೀನ್ |ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೧೩ |''ನೀನಂದ್ರೆ ಇಷ್ಟ ಕಣೋ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಇಷ್ಟಕಣೋ |[[ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್]] |ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್ |ರಾಜೇಶ್ ರಾಮನಾಥ್ | |- |೨೦೧೪ |''24 ಕ್ಯಾರೆಟ್'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಹೀಗೆತಕೆ | |ಶ್ರೀಧರ್ ಶಂಕರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೧೪ |''ನಾನ್ ದಾನ್ ಬಾಲ'' |[[ತಮಿಳು]] |ತಿರು ವಾಯ್ | |ವಾಲಿ |ವೆಂಕಟ್ ಕೃಷಿ | |- |೨೦೧೪ |''ನಾನ್ ದಾನ್ ಬಾಲ'' |[[ತಮಿಳು]] |ಉಯಿರೆ ಉಣಕ್ಕಾಗ |ಶ್ರೀನಿವಾಸ್ |ನಾ. ಮುತ್ತುಕುಮಾರ್ |ವೆಂಕಟ್ ಕೃಷಿ | |- |೨೦೧೪ |''ವಿನ್'' |[[ತಮಿಳು]] |ಎನ್ ಕಾಧಲ್ |ವಿ.ವಿ.ಪ್ರಸನ್ನ |ಗುರು ಪ್ರಕಾಶ್ |ಯು.ಕೆ.ಮುರಳಿ | |- |೨೦೧೫ |''ಮುತ್ತಿನ ಮಳೆಯಲಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ನೀ ಒಲವಿನಾ |ಸಂತೋಷ್ ವೆಂಕಿ |ಉಮಾ ಶಂಕರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೧೫ |''ಮುತ್ತಿನ ಮಳೆಯಲಿ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಏನು ಹೇಳು ಮೆಲ್ಲನೆ |ಅವಿನಾಶ್ ಚೆಬ್ಬಿ |ಮಂಜು ಸಾಗರ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ | |- |೨೦೧೬ |ನೇರ್ಮುಗಂ |[[ತಮಿಳು]] |ಕಣ್ಣುಕ್ಕು ಮೈ | |ಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ |ಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ | |- |೨೦೧೯ |[[ಝಾನ್ಸಿ ಐ. ಪಿ. ಎಸ್|''ಝಾನ್ಸಿ ಐ.ಪಿ.ಎಸ್'']] |[[ಕನ್ನಡ]] |ಅನುರಾಗದ ಅಲೆಯಲಿ | |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಎಂ.ಎನ್.ಕೃಪಾಕರ್]] | |} === ಹಾಡಿರುವ ಕೆಲ ಚಲನಚಿತ್ರೇತರ ಗೀತೆಗಳು=== {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಧ್ವನಿಸು . !ಭಾಷೆ !ಹಾಡು !ಸಹ-ಗಾಯಕ (ರು) !ಸಾಹಿತ್ಯ !ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ !ಆಡಿಯೋ ಲೇಬಲ್ |- |೨೦೦೫ |ಶಕ್ತಿ ಮುರುಗನ್ |[[ತಮಿಳು]] |ವಾ ಮುರುಗಾ ವಾ | |ಎಸ್.ಬಾಲನ್ |ಸುಂದರಂ |ಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ |- |೨೦೦೫ |ಶಕ್ತಿ ಮುರುಗನ್ |[[ತಮಿಳು]] |ಶಿವ ಬಾಲನೆ ನೀ | |ಎಸ್.ಬಾಲನ್ |ಸುಂದರಂ |ಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ |- |೨೦೦೬ |ಗಾನಾ ಮಸ್ತಿ |[[ಹಿಂದಿ]] |ದಿಲ್ ದೇ ದಿಲ್ ದೇ | |ಬಿಪಿನ್ ಕುಮಾರ್ |ಚರಣ್ ಸಾರಥಿ | |- |೨೦೦೭ |ಕೃಷ್ಣ ಗಾನಂ |[[ತಮಿಳು]] |ಹರಿ ಗೋವಿಂದ | |ಅನಂತ್ |ಶೇಖರ್ ಎಸ್ |ಸಿಂಗ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ |[[ತಮಿಳು]] |ನಾಧಂದನಾದ | |ಕಾದಲ್ ಮತಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ |[[ತಮಿಳು]] |ಸಾಯಿಬಾಬಾ ಭಗವಾನ್ | |ಕಾದಲ್ ಮತಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ |[[ತಮಿಳು]] |ಸಾಯಿ ಸುಪ್ರಭಾತಮ್ | |ಕಾದಲ್ ಮತಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ |[[ತಮಿಳು]] |ಪುತ್ತಮ್ ಪುಧು ಒಲಿ | |ಕಾದಲ್ ಮತಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ |[[ತಮಿಳು]] |ನಂದ ಲಾಲ | |ಕಾದಲ್ ಮತಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ |[[ತಮಿಳು]] |ವಿಲ್ಲೈ ಎಂದುಮ್ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಕಾದಲ್ ಮತಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತಂ |[[ತಮಿಳು]] |ಮಾಯಾಕಣ್ಣನೋ | |ಕಾದಲ್ ಮತಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಪಾದವ | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ನಂದಲಾಲಾ | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಸತ್ಯ ಸಾಯಿ | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಜೈ ಜೈ ಸಾಯಿ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮೂಡಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಚುಕ್ಕಿ | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಬಂಗಾರ ಬೇಡಾ | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕಳ್ಳ ಕೃಷ್ಣನ ತುಂಟಾಟ | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ಕನ್ನಡ]] |ರಾಮನಾಗಿ ಬಂದೆ | |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ತೆಲುಗು]] |ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಂತ | |ಭುವನಚಂದ್ರ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ತೆಲುಗು]] |ನೀ ತೊಡುಂಟೆ | |ಭುವನಚಂದ್ರ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ತೆಲುಗು]] |ದ್ವಾರಕವಾಸ | |ಭುವನಚಂದ್ರ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ತೆಲುಗು]] |ಶರಣನ್ನೇ ವಾರಿನಿ | |ಭುವನಚಂದ್ರ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ತೆಲುಗು]] |ನಂದ ಲಾಲಾ | |ಭುವನಚಂದ್ರ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೭ |ಸಾಯಿ ಸಂಗೀತ್ |[[ತೆಲುಗು]] |ರಾಮುಡೈ ವಚ್ಚಾವು |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಭುವನಚಂದ್ರ |[[ಕೆ. ಕಲ್ಯಾಣ್]] |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕ ನುಡಿ | |ತಿರು ದಾಸರು |ತಿರು ದಾಸರು |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಥುರಾಪುರ ಪಾವನಗೊಳಿಸಿ | |ನವೀನ್ ರಾಯ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಪಾಹಿ ಪಾಹಿ ಜಗನ್ ಮೋಹನ | |ನಾರಾಯಣ ತೀರ್ಥರು |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ದೇವಕಿ ನಂದಾ ನಂದ ಮುಕುಂದ | |ನವೀನ್ ರಾಯ್, ಸುಮಿ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ತ್ವಾಮೇವ ಶರಣಂ | |[[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಶ್ರೀ ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯರು]] |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಸಮುದಿತ ಮಧನೆ | |[[ಜಯದೇವ|ಜಯದೇವ ಅಷ್ಟಪದಿ]] |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಯಾದವ ನೀ ಬಾ | |[[ಶ್ರೀ ಪುರಂದರದಾಸರು|ಶ್ರೀ ಪುರಾಂದರ ದಾಸರು]] |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ತಿಲ್ಲಾನ | |ಮಧುರೈ ಎನ್ ಕೃಷ್ಣನ್ |ಲತಾ ರಾಮಚಂದ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೮ |ಮಥುರಾ ಮಧುರಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಲಾಲಿ | |ನವೀನ್ ರಾಯ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಲಹರಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಓಂ ರಾಮಬದ್ರಾಯ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಅಧಾರಂ ಮಧುರಾಮ್ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲಾ | |ನವೀನ್ ರಾಯ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶುದ್ಧ ಬ್ರಹ್ಮ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಪ್ರಸನ್ನಂಗ ರಾಗಂ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ |[[ಕನ್ನಡ]] |ಆರತಿ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ ಪ್ರಿಯಾ |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ವಂದೆ ಸಂತಮ್ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ |[[ಹಿಂದಿ]] |ಚೈತ್ರಾ ಶುಕ್ಲಾ | |ನವೀನ್ ರಾಯ್ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ |[[ಹಿಂದಿ]] |ಆರತಿ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ |[[ಹಿಂದಿ]] |ಪ್ರೇಮಾ ಮುದಿತಾ ಮಾನ್ಸೆ ಕಹೋ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೦೯ |ರಾಮ್ ಪ್ಯಾರಿ |[[ಹಿಂದಿ]] |ರಾಮ್ ಕಹೋ | |ಸುಮತಿ |ಎ ಟಿ ರವೀಶ್ |ಆರ್ಟ್ ಆಫ್ ಲಿವಿಂಗ್ |- |೨೦೧೬ |''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಮೂಷಿಕ ವಾಹನಾ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಮುದಾಕರಾತ್ತ ಮೋದಕಂ | |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಮಹಾಗಣಪತಿಂ | |[[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾದೇವಂ | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರವರೆ (ಲಾಲಿ) | |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸುಪ್ರಭಾತಂ | |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಓಂಕಾರ ಪ್ರಣವಮಂತ್ರ ಸ್ವರೂಪಂ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], ಸುನಿಲ್, ವೇಣು |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಪಂಚರತ್ನಂ | |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಅಷ್ಟಾದಶನಾಮಾವಳಿ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಲಾಲಿ | |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಗಣೇಶ ಪಂಚರತ್ನಂ | |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಪಂಚರತ್ನಂ |ಅಜಯ್ ವಾರಿಯರ್ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಭುಜಂಗಂ | |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], ಸುನಿಲ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ನಾರಾಯಣ ಸ್ತೋತ್ರಂ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಕಾಲಭೈರವಾಷ್ಟಕಂ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೬ |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಅಚ್ಯುತಾಷ್ಟಕಂ | |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೭ |''ದೇವೀ ರಾಗತಾಳಲಯ ಮಾಲಿಕ'' |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ದೇವಿ ದಯಾಲಿನಿ ಭವಮೋಚನಿ | |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೭ |''ದಾಸಾಮೃತ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಬೇಗಬಾರೋ ನೀಲಮೇಘ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ವಾದಿರಾಜರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೭ |''ಸಕಲಬಲಂಬುಲು ನೂವೆ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಸಕಲಬಲಂಬುಲು ನೂವೆ ಸರ್ವೇಶ್ವರ | |[[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಶ್ರೀ ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೭ |''ಹರಿಹರಸುತ'' |[[ತಮಿಳು]] |ಹರಿಹರಸುತನೇ ಶರಣಂ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಅಗಸ್ತ್ಯ|ಅಗಸ್ತ್ಯಮಹರ್ಶಿ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೮ |''ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಶರಣ ಘೋಶ'' |[[ತಮಿಳು]] |ಕಡಲಲೆಯಾಯೈ ಭಕ್ತಕೂಟ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], ಸತೀಶ್ ಆರ್ಯನ್, ಸುನಿಲ್ |ಸುಮತಿ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೮ |''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾಡ್ಸ್ |- |೨೦೧೮ |''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ತಾಯೇ ವಾ'' |[[ತಮಿಳು]] |ಪೊನ್ಮಳೈ ತನಿಲೇ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |ಜಿ ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾಡ್ಸ್ |- |೨೦೧೯ |''ಸಾವನ್ ಕೇ ಬಾದಲ್'' |[[ಹಿಂದಿ]] |ನೀಲೇ ಗಗನ್ ಮೇ | |ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೊಖಾನಿ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಗಜಲ್'' |[[ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ|ಉರ್ದು]] |ಜಿಂದಗಿಭರ್ ಧರ್ದಕೀ ಖಂಜರ್ ಚಲೆ | |ಮಹ್ಜಬೀನ್ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಶ್ರೀ ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತರಸ | |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಧಿಮಿ ಧಿಮಿ ಧಣ ಧಣ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] ರಘುರಾಂ |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ನಾನೇನು ಬಲ್ಲೆನೋ | |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ರಾಮ ರಾಮ ಮುಕುಂದ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಈ ದೇಹದೋಳಗಿದ್ದು | |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಂಗಳಂ ಅಮರನಾರೇಯಣಗೆ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ನರುಡು ಗುರುಡನಿ ನಮ್ಮೇವಾರಮು |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಆತ್ಮಧ್ಯಾನಿಸೋ ಮನುಜ | |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಅಂಡಜವಾಹನ ಕುಂಡಲಿಶಯನ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಇಲ್ಲಿ ನೀ ನಿವಾಸ ಮಾಡಿರುವುದೇನೋ | |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಏಕಾಕ್ಷರಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರಮೈ | |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಮಂಗಳಂ ಶತಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥಾಕಾರ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೧೯ |''ವನ್ಪುಲಿವಾಹನ ಶಬರೀಶ'' |[[ತಮಿಳು]] |ವರುವಾಯ್ ವಿರೈವಾಯ್ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |ಸಂಪ್ರದಾಯಕ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೨೦ |''ಕೈವಾರ ಯೋಗಿ (ಸಿಂಗಲ್)'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಧಿಮಿಧಿಮಿ ಭೇರಿನೌಬತ್ತು |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] [[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]], ರಘುರಾಂ |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೨೦ |''ನಮೋ ವೆಂಕಟೇಶಾಯ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ನರುಡು ಗುರುಡನಿ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೨೦ |ಶಿವ ಸ್ತೋತ್ರಂ |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ನಾಗೇಂದ್ರಹಾರಾಯ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |೨೦೨೦ |ಡಿವೈನ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಶ್ರೀರಾಮ |[[ತೆಲುಗು]] |ರಾಮ ರಾಮ ಮುಕುಂದ ಮಾಧವ |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |} {| class="wikitable sortable" |- |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |} == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * {{Official website|http://www.priyadarshini.sg}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸುಗಮ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] 9u63my9qwkjcvwfq5g030fktcrdtszj 0 132378 1431930 1431223 2026-10-13T10:18:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431930 wikitext text/x-wiki <ref>https://web.archive.org/web/20210807170435/https://maheshmahadev.com/mahesh-mahadev-music-educator/</ref>{{Infobox musical artist|name=ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |image= |caption=|image_size=|background=solo_singer|birth_name=|origin=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]]|genre=ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ, ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ|occupation= ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಗೀತರಚನಾಕಾರ, ಗಾಯಕ|years_active=೨೦೦೧-ಇವರೆಗೆ|label=|website=https://maheshmahadev.com/}} ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ, ಗೀತರಚನಾಕಾರ ಹಾಗೂ ಗಾಯಕ.<ref name=":13">https://issasongwriters.com/2024-issa-awards-winners/</ref><ref name=":3" /><ref name=":14" />ಇವರು ತಮಿಳು ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಗೀತರಚನಾಕಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":1">https://www.sruti.com/articles/newsnotes/sri-tyagaraja-a-new-creation</ref> <ref name=":4">https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-your-bond-with-bengaluru/bengaluru-composer-creating-new-ragas-1018393.html</ref>ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ 5೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಣಗಳು, ಕೃತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref name=":0">https://archive.org/details/saamagana-indian-classical-music-magazine-july-2018/page/12/mode/2up?q=Mahesh+Mahadev</ref><ref name=":7">https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-musician-and-composer-mahesh-mahadev-creates-sri-tyagaraja-raga-as-a-tribute-to-the-saint-poet/article66559391.ece</ref>ಇವರು ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ಮರಾಠಿ, ಸಂಸ್ಕೃತ, ರಾಜಸ್ಥಾನಿ, ಬ್ರಜ್, ಜಾಪನೀಸ್ ಸೇರಿ 14ಕ್ಕೊ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆ ಗಳಲ್ಲಿ<ref>{{Cite web |url=https://www.mysoorunews.com/music-director-mahesh-mahadev-honoured-with-bharat-seva-ratna-national-award/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-20 |archive-date=2025-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128105742/https://www.mysoorunews.com/music-director-mahesh-mahadev-honoured-with-bharat-seva-ratna-national-award/ |url-status=dead }}</ref> <ref name=":8">https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/mahesh-mahadav-and-priyadarshini-salute-saint-tyagaraja-with-a-new-raga-named-after-him/articleshow/98264827.cms?from=mdr</ref> ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ<ref name=":3">https://www.thehindu.com/entertainment/music/experimenting-with-ragas/article35742833.ece</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮, ೧೯೮೧ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಂದೆ (ಮಹದೇವ ರಾವ್), ತಾಯಿ (ಮಂಜುಳ ಜಾಧವ್).<ref>https://maheshmahadev.com/mahesh-mahadev-family-and-early-life/</ref>ಇವರು ಲಂಡನ್ ನ ರಾಯಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇವರದ್ದು ಬಾಲಪ್ರತಿಭೆ.<ref name=":4" /> ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಹಾಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವರ್ಣಗಳು, ಕೃತಿಗಳು, ಬಂದಿಶ್ ಗಳು ಹಾಗೂ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":3" /> <ref name=":2">https://newskarnataka.com/karnataka/bengaluru/sri-tyagaraja-a-new-raga-in-carnatic-music-by-mahesh-mahadev/19012023</ref>ಇವರು ಶಿವಶಕ್ತಿ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಥೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20150705003658/http://www.indiaglitz.com/rockline-son-abhilash-weds-shravya-kannada-event-59978.html</ref> <ref>http://www.chitratara.com/show-content.php?key=Kannada%20Film%20Latest%20News,%20Kannada%20New%20Movies,%20Latest%20Kannada%20Films&title=RARE%20MUSIC%20FEAT%20-%20GEET%20BANDISH%20MILAN&id=6588&ptype=News</ref>೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಇವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬಾಲಿವುಡ್ ನಟ [[ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಭಾರತಿ (ನಟಿ)|ಭಾರತಿ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ್]] ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ "ಮಧುರ್ ಸಂಗೀತ್ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,<ref>https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2010/may/04/treat-in-store-for-manoj-kumars-fans-162549.html</ref><ref>https://www.deccanherald.com/content/70077/all-ears-melodious-nostalgic-numbers.html</ref> ೨೦೧೫ ಇವರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಗೀತೆ ಹಾಗೂ ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಮಿಲನದ "ಗೀತ್ ಬಂದಿಶ್ ಮಿಲನ್" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಗಮನಾರ್ಹವು.<ref>https://www.prajavani.net/article/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%97%E0%B3%80%E0%B2%A4%E0%B3%86%E2%80%93-%E0%B2%AC%E0%B2%82%E0%B2%A6%E0%B3%80%E0%B2%B6%E0%B3%8D%E2%80%8C-%E0%B2%85%E0%B2%AA%E0%B3%82%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B5-%E0%B2%AE%E0%B2%BF%E0%B2%B2%E0%B2%A8</ref><ref>https://www.prajavani.net/article/ಗಾನ-ಗುಂಗು</ref> ಇವರ ಗಾಯಕಿ [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಿಸಂ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಎಂಬ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ವೈದ್ಯರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":11">https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2016/nov/23/doctor-turns-professional-singer-at-60-1541579.html</ref><ref>https://archive.org/details/saamagana-indian-classical-music-magazine-july-2018/page/12/mode/2up</ref> == ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == 'ಭಾರತ ರತ್ನ' ಪಂಡಿತ್ [[ಭೀಮಸೇನ ಜೋಷಿ|ಭೀಮಸೇನ್ ಜೋಶಿ]] (ಭೀಮ್)  [[ತಾನ್ ಸೇನ್]] (ಸೇನ್) ರವರ ಹೆಸರಲ್ಲಿ<ref name=":0" /> ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ '[[ಭೀಮಸೇನ್ (ರಾಗ)|ಭೀಮ್ ಸೇನ್]]' ಹೊಸ ರಾಗದಲ್ಲಿ  'ಗಿರಿಧರ್ ಗೋಪಾಲ್ ಶ್ಯಾಮ್' ವಿಲಾಂಬಿತ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಲಯ ಬಂದಿಶ್ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ರಾಗದಲ್ಲಿ 'ಮನ್ ಕೆ ಮಂದಿರ್ ಅಯೋರೇ' ದೃತ್ ಲಯ ಬಂದಿಶ್ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref name=":0" /> ಇವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಹೊಸ ರಾಗ ಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಿನಿಯಲ್ಲಿ 'ಧ್ಯಾನ್ ಕರು ಝಾತಾ' ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ಅಭಾಂಗ್ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ <ref>https://web.archive.org/web/20210807193547/https://maheshmahadev.com/raga-bhimsen/</ref><ref name=":9">https://web.archive.org/web/20210807193547/https://maheshmahadev.com/list-of-ragas-created-by-mahesh-mahadev/</ref> == ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿಲ್ಲದ ಹಲವಾರು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರೀರಂಗಪ್ರಿಯ, ತಪಸ್ವಿನಿ, ಮಯೂರಪ್ರಿಯ, ಏಕಮುಖ, ಬಿಂದು ರೂಪಿಣಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":4" /> ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಎಂಬ ಅಂಕಿತನಾಮದಲ್ಲಿ <ref name=":6">http://samyukthakarnataka.com/articlepage.php?articleid=SMYK_BANG_20230123_03_4&width=174px&edition=Bangalore&curpage=3</ref>ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ತಾಳ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿ, ತಿಲ್ಲಾನ, ಕೀರ್ತನೆಗಳು, ದಾಸರ ಪದಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":1" /> ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಸಂತ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ|ತ್ಯಾಗರಾಜರ]] ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ "[[ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ]]"ಎಂಬ ಹೊಸ ರಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ "ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರಂ ಭಜಾಮಿ" ಎಂಬ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":8" /><ref name=":7" /> [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ]] ದಿಗ್ಗಜರಾದ ಟಿ. ಎಂ. ತ್ಯಾಗರಾಜನ್ ರವರ ಜನ್ಮಶತಾಬ್ಧಿ ಸಲುವಾಗಿ ಅವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ ಮಂಗಳಂ]] ಎಂಬ ರಾಗ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ "ಧ್ಯಾನ ಮೂಲಂ ಗುರು" ಎಂಬ [[ಉಗಾಭೋಗ]] ಹಾಗೂ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":3" /> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ರಾಯ್ ಲಕ್ಷ್ಮಿ, ಮುಖೇಶ್ ತಿವಾರಿ ಅಭಿನಯದ [[ಝಾನ್ಸಿ ಐ. ಪಿ. ಎಸ್|ಝಾನ್ಸಿ ಐ.ಪಿ.ಎಸ್]] ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಲನ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗೀತರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref name=":3" /><ref>https://vijaykarnataka.com/vk-gallery/cinema/raai-laxmi-starrer-jhansi-ips-kannada-movie-photos/photoshow/76072385.cms</ref>ಆನ್ಡ್ರಿಯಾ ಜರಿಮಿಯಾ, ಮನೋಬಾಲ, ಕೆ. ಏಸ್. ರವಿಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ [[ಮಾಳಿಗೈ]]' ಎಂಬ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ <ref>https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/110419/maaligai-gave-me-scope-for-various-shades-of-acting-andrea-jeremiah.html</ref>ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref name=":5">https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/andrea-jeremiah-next-maaligai-5675331/</ref><ref name=":8" /> ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ತರೆ ಕಂಡ 'ಖಡಕ್ 'ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಸಹಾಯಕ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ,<ref>https://www.youtube.com/watch?v=c6wLbAY4ESU</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230308052330/https://vijaykarnataka.com/entertainment/news/dharma-keerthiraj-anusha-rai-kabir-duhan-singh-starrer-khadak-kannada-movie-songs-released/articleshow/89503693.cms</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230307100717/https://www.cinisuddi.com/khadak-movie-release/</ref> ಮಂಜು ಮೂವೀಸ್ ನ '[[ರಿದಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಿದಂ]]' ಎಂಬ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕನಾಗಿ ನಟನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=https://cinilahari.in/2022/08/25/ridam-meghasri-new-film/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-03-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230310203933/https://cinilahari.in/2022/08/25/ridam-meghasri-new-film/ |archive-date=2023-03-10 |url-status=dead}}</ref> == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಸೃಷ್ಟಿಸಿರುವ ಹೊಸ ರಾಗಗಳು == ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊಸ ರಾಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಈ ಕೆಳಕಂಡಂತಿದೆ.<ref name=":0" /><ref name=":9" /><ref>https://maheshmahadev.com/list-of-ragas-created-by-mahesh-mahadev/</ref> # ಮುಕ್ತಿಪ್ರದಾಯಿನಿ - [[ವಕುಲಾಭರಣ|ವಕುಳಾಭರಣ ಜನ್ಯ]] # ಶ್ರೀರಂಗಪ್ರಿಯ - ಸರಸಾಂಗಿ ಜನ್ಯ # [[ಭೀಮಸೇನ್ (ರಾಗ)|ಭೀಮ್ ಸೇನ್]] - [[ಕೋಕಿಲಪ್ರಿಯ|ಕೋಕಿಲಪ್ರಿಯ ಜನ್ಯ]] # ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ # [[ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ]], ಧರ್ಮಾವತಿ ಜನ್ಯ # ಬಿಂದುರೂಪಿಣಿ, # [[ನಾದ ಕಲ್ಯಾಣಿ]] - ಮೇಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜನ್ಯ # ತಪಸ್ವಿ # ಮಯೂರಪ್ರಿಯ, # [[ಅಮೃತ ಕಲ್ಯಾಣಿ]] - ಮೇಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜನ್ಯ # ರಾಜಸಾಧಕ- ಮೇಚ ಕಲ್ಯಾಣಿ ಜನ್ಯ # [[ತ್ಯಾಗರಾಜ ಮಂಗಳಂ]] - [[ಗೌರಿಮನೋಹರಿ|ಗೌರಿಮನೋಹರಿ ಜನ್ಯ]] # ಶ್ರೀ ಜ್ಞಾನಾಕ್ಷಿಜಾ - [[ಕೀರ್ವಾಣಿ|ಕೀರವಾಣಿ]] ಜನ್ಯ<ref>https://newskarnataka.com/entertainment/sri-jnanakshi-rajarajeshwari-shrine-celebrates-cultural-and-musical-grandeur/17112024/</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == * 2026ರಲ್ಲಿ "ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ವಿಡಿಯೋ ಸಾಂಗ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ - ಗ್ಲೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"- ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್‌, ಟೆನ್ನೆಸ್ಸೀ, ನ್ಯಾಶ್‌ವಿಲ್‌, [[ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶ|ಅಮೇರಿಕಾ]] <ref>{{Cite web |last=Nayak |first=Ashok |date=2026-09-29 |title=ವಿಶ್ವ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ದಿಂಡಿಮ: ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿಗೆ 3ನೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |url=https://vishwavani.news/movies/kannada-makes-waves-on-the-global-stage-mahesh-mahadev-and-priyadarshini-win-3rd-international-award-90801.html/amp |access-date=2026-10-01 |website=Vishwavani TV |language=kn}}</ref><ref>{{Cite web |title=2026 Official Winners |url=https://www.josiemusicawards.com/2026-official-winners.html |access-date=2026-10-01 |website=JOSIE MUSIC AWARDS |language=en}}</ref> * 2025ರಲ್ಲಿ "ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೋಕಲ್ ಡುಓ ಆ ದಿ ಇಯರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ"- ISSA Awards ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಾಯಕರ ಮತ್ತು  ಗೀತರಚನಾಕಾರರ ಸಂಘ, [[ಅಟ್ಲಾಂಟಾ, ಜಾರ್ಜಿಯಾ|ಅಟ್ಲಾಂಟಾ]], [[ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶ|ಅಮೇರಿಕಾ]] <ref>{{Cite web |last=Karnataka |first=News |date=2025-10-23 |title=Cine Musicians Mahesh Mahadev & Priyadarshini Win Global Independent Music Award |url=https://newskarnataka.com/entertainment/cine-musicians-mahesh-mahadev-priyadarshini-win-global-independent-music-award/23102025/ |access-date=2026-10-01 |website=News Karnataka |language=en}}</ref> * 2024 ರಲ್ಲಿ "ಭಾರತ ಸೇವಾ ರತ್ನ" ರಾಷ್ಟೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಚೇತನಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಮತ್ತು ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್<ref>https://newskarnataka.com/karnataka/mangaluru/mahesh-mahadev-honoured-with-bharat-seva-ratna-national-award/20082024/</ref> * 2024 ರಲ್ಲಿ "ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೀತರಚನಾಕಾರ"- ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ - ಜೋಸಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್, ನ್ಯಾಶ್ವಿಲ್ಲೆ, [[ಅಮೇರಿಕಾ ದೇಶ|ಅಮೇರಿಕಾ]] <ref name=":14">https://web.archive.org/web/20240912005953/https://www.josiemusicawards.com/2024-official-nominees.html</ref> == ಡಿಸ್ಕೋಗ್ರಫಿ == {| class="wikitable sortable" |+ !ವರ್ಷ !ಚಿತ್ರ / ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ !ಭಾಷೆ !ಹಾಡು !ಗಾಯಕರು(ಗಳು) !ಸಾಹಿತ್ಯ !ಆಡಿಯೋ ಲೇಬಲ್ !ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |- | rowspan="5" |೨೦೧೬ | rowspan="5" |''ಮೋದಕಪ್ರಿಯ ಗಣರಾಜ'' | rowspan="5" |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |'ಮೂಷಿಕ ವಾಹನಾ' |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=pKKOjZHUlFQ</ref><ref name=":12">https://web.archive.org/web/20220120161055/https://shivashakthi.com/2016/06/16/maharudram-mahadeshwaram-modakapriya-ganaraja-audio-launch-mm-hills/</ref> |- |ಮುದಾಕರಾತ್ತ ಮೋದಕಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=uW_qlCVhB1E</ref><ref name=":12" /> |- |ಮಹಾಗಣಪತಿಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=eiWtsl41-sE</ref><ref name=":12" /> |- |ಪ್ರಣಮ್ಯ ಶಿರಸಾದೇವಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=m66CsRQrV_A</ref><ref name=":12" /> |- |ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರವರೆ (ಲಾಲಿ) |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref name=":12" /><ref>https://music.apple.com/in/album/kailasa-shikaravare-ganesha-laali/1485680853?i=1485681190</ref> |- | rowspan="5" |೨೦೧೬ | rowspan="5" |''ಮಹಾರುದ್ರಂ ಮಹದೇಶ್ವರಂ'' | rowspan="5" |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಸುಪ್ರಭಾತಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="5" |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=Ujmj_eLFku4&list=OLAK5uy_nHnvKRkt8DdSAVHasfCyIbBexzFC7GQ6I</ref><ref name=":12" /> |- |ಓಂಕಾರ ಪ್ರಣವಮಂತ್ರ ಸ್ವರೂಪಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ಸುನಿಲ್, ವೇಣು |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಅಷ್ಟಾದಶನಾಮಾವಳಿ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಮಹದೇಶ್ವರ ಲಾಲಿ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- | rowspan="8" |೨೦೧೬ | rowspan="8" |''ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಸ್ತೋತ್ರ ರತ್ನ'' | rowspan="8" |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಗಣೇಶ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="8" |<ref>https://web.archive.org/web/20220120170009/https://shivashakthi.com/2016/08/20/sri-shankara-stotrarathna-cd-release-sringeri-mutt-mysore/</ref> |- |ಶ್ರೀ ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಶಿವಪಂಚಾಕ್ಷರ ಸ್ತೋತ್ರ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ಭುಜಂಗಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ಪಂಚರತ್ನಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ಸುನಿಲ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ನಾರಾಯಣ ಸ್ತೋತ್ರಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಕಾಲಭೈರವಾಷ್ಟಕಂ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |ಅಚ್ಯುತಾಷ್ಟಕಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- | rowspan="6" |೨೦೧೮ | rowspan="6" |''ಸುರ್ ಸಂದ್ಯಾ'' |[[ಹಿಂದಿ]] |ಆಯಾ ಸಮಯ್ ಜವಾನೋ ಜಾಗೋ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ | rowspan="6" |<ref name=":11" /> |- |[[ಹಿಂದಿ]] |ಜಯ ದುರ್ಗೇ ದುರ್ಗತಿ ಪರಿಹಾರಿಣಿ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |[[ಬ್ರಹ್ಮಾನಂದ]] |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಪಾಲಿಸೋ ಶ್ರೀ ಹರಿ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |ಹರಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ ಭೀಮವ್ವ |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಉರ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ|ಉರ್ದು]] |ದಿಲ್ ಕಾ ದಿಯಾ ಜಲಾಯ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಅಜಂ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪಂ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |[[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಶ್ರೀ ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಓ ನನ್ನ ಚೇತನ |ಉಮಾ ಶೇಷಗಿರಿ |[[ಕುವೆಂಪು]] |ಪ್ರಿಸಮ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ |- | rowspan="3" |೨೦೧೮ |''ಸಂತಾಂಚೆ ಅಭಂಗ್'' |[[ಮರಾಠಿ]] |ಧ್ಯಾನ್ಕ ಕರೂ ಙಾತಾ |[[ಜಯತೀರ್ಥ ಮೇವುಂಡಿ]] |[[ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸರು|ಶ್ರೀ ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=_vUPQMBhPR4</ref> |- |''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾ‍ಡ್ಸ್ |<ref>https://music.apple.com/in/album/mahalakshmi-baramma-single/1545697047</ref> |- |''ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ತಾಯೇ ವಾ'' |[[ತಮಿಳು]] |ಪೊನ್ಮಳೈ ತನಿಲೇ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |ಜಿ ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ |ಮ್ಯೂಗಸ್ ರೆಕಾ‍ಡ್ಸ್ |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=GGsKAUimAuA&list=OLAK5uy_kmUt9cnMV6OB8G8ysVQCCKru_5OMt4otc</ref> |- | rowspan="8" |೨೦೧೯ |''ಸಾವನ್ ಕೇ ಬಾದಲ್'' |[[ಹಿಂದಿ]] |ನೀಲೇ ಗಗನ್ ಮೇ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಅಭಿಷೇಕ್ ಚೊಖಾನಿ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dk2euoYT0H8</ref> |- | rowspan="7" |''ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತಂ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಶ್ರೀ ನಾರೇಯಣ ನಾಮಾಮೃತರಸ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] | rowspan="7" |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ನಾರೇಯಣರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="7" |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=ow035_zK3RY&list=OLAK5uy_njX-xIcp3ahfgcvTVGFwqeUc2zeSmy1Hg</ref><ref name=":10">https://web.archive.org/web/20230305133318/https://vijaykarnataka.com/news/chikkaballapura/human-beings-should-not-forget-divinity/articleshow/70247753.cms</ref> |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಧಿಮಿ ಧಿಮಿ ಧಣ ಧಣ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ರಘುರಾಂ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ನಾನೇನು ಬಲ್ಲೆನೋ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮರೆಯಲಾರೆನಮ್ಮ |ಬದರಿ ಪ್ರಸಾದ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ರಾಮ ರಾಮ ಮುಕುಂದ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಈ ದೇಹದೋಳಗಿದ್ದು |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಮಂಗಳಂ ಅಮರನಾರೇಯಣಗೆ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- | rowspan="8" |೨೦೧೯ | rowspan="7" |''ಸದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ನರುಡು ಗುರುಡನಿ ನಮ್ಮೇವಾರಮು |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] | rowspan="7" |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ನಾರೇಯಣರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] | rowspan="7" |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=dt47ZR6f8bA</ref><ref name=":10" /> |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಆತ್ಮಧ್ಯಾನಿಸೋ ಮನುಜ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಅಂಡಜವಾಹನ ಕುಂಡಲಿಶಯನ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಇಲ್ಲಿ ನೀ ನಿವಾಸ ಮಾಡಿರುವುದೇನೋ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀ ರಂಗನ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಏಕಾಕ್ಷರಮೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಕ್ಷರಮೈ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |[[ತೆಲುಗು]] |ಮಂಗಳಂ ಶತಕೋಟಿ ಮನ್ಮಥಾಕಾರುನಕು |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |- |''ವನ್ಪುಲಿವಾಹನ ಶಬರೀಶ'' |[[ತಮಿಳು]] |ವರುವಾಯ್ ವಿರೈವಾಯ್ |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=v4Syd_kbpvI</ref> |- | rowspan="5" |೨೦೨೦ |''ರಂಗನ ಮರೆಯಲಾರೇನಮ್ಮ'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ರಂಗನ ಮರೆಯಲಾರೇನಮ್ಮ |ಬದರಿ ಪ್ರಸಾದ್ |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://music.apple.com/in/album/rangana-mareyalarenamma/1542912680?i=1542912681</ref> |- |''ಕೈವಾರ ಯೋಗಿ (ಸಿಂಗಲ್)'' |[[ತೆಲುಗು]] |ಧಿಮಿಧಿಮಿ ಭೇರಿನೌಬತ್ತು |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್, ರಘುರಾಂ |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ನಾರೇಯಣರು]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://music.apple.com/in/album/dhimi-dhimi/1542912169?i=1542912173</ref> |- |''ನಮೋ ವೆಂಕಟೇಶಾಯ'' |[[ತೆಲುಗು]] |ನರುಡು ಗುರುಡನಿ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ,]] [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://www.youtube.com/watch?v=F8UDOj2BYb0</ref> |- |''ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ (ಸಿಂಗಲ್)'' |[[ಕನ್ನಡ]] |ಕಂಡೇನು ಶ್ರೀರಂಗನಾಥನ ಚೆಲುವ ಮೂರುತಿ |[[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಮಣ್ಯಂ]] |[[ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ ಯೋಗಿನಾರೇಯಣರು|ಕೈವಾರ ತಾತಯ್ಯ]] |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref>https://music.apple.com/in/album/kandenu-sriranganathana/1505277465?i=1505277466</ref><ref name=":10" /> |- |''[[ಮಾಳಿಗೈ]]'' <small>''(ಇನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರ)''</small> |[[ತಮಿಳು]] |ಓಂಕಾರ ಪ್ರಣವಮಂತ್ರ ಸ್ವರೂಪಂ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]], ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ | |<ref name=":5" /> |- |೨೦೨೩ |[[ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ|ಶ್ರೀ ತ್ಯಾಗರಾಜ ರಾಗ]] |[[ಸಂಸ್ಕೃತ]] |ಶ್ರೀ ರಾಮಚಂದ್ರಂ ಭಜಾಮಿ |[[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] |ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ |[[ಪಿ.ಎಂ.ಆಡಿಯೋಸ್]] |<ref name=":1" /> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> {{commonscat|Mahesh Mahadev}} {{wikisource|ವರ್ಗ:ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಮಹೇಶ್ ಮಹದೇವ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಚಿತ್ರಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೯೮೧ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] 6b4zfo7qsslkq1exd9e0krtme712er3 0 132518 1431885 1356739 2026-10-13T07:10:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431885 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|name=ಭಾರದ್ವಾಜ್|image=[[File:Bharadwaj Publicity Photo Official.jpg|thumb|Bharadwaj Publicity Photo Official]]|birth_date={{Birth date and age |df=y|1960|7|3}}<ref>http://www.lakshmansruthi.com/profilesmusic/bharadwaj.asp</ref>|birth_place=ರಾವಣಸಮುದ್ರಂ, ತಿರುನಲ್ವೇಲಿ, [[ಭಾರತ]]|caption=|background=non_performing_personnel|birth_name=ರಮಣಿ ಭರದ್ವಾಜ್|alias=|instrument=ಕೀಬೋರ್ಡ್, ಗಿಟಾರ್|genre=ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ, ಹಿನ್ನಲೆ ಸಂಗೀತ|occupation=ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ, ಗಾಯನ|years_active=೧೯೯೪–ಇವರೆಗೆ|label=|associated_acts=|website=}} ವೃತ್ತಿಪರವಾಗಿ '''ಭರದ್ವಾಜ್''' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ '''ರಮಣಿ ಭರದ್ವಾಜ್''' ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಸಂಯೋಜಕ, ಗಾಯಕ-ಗೀತರಚನೆಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ಕಾಲಿವುಡ್]], ಟಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಮೊಲಿವುಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ೨೦೦೮ ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಲೈಮಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ == ಭರದ್ವಾಜ್ [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ತಿರುನೆಲ್ವೆಲಿ|ತಿರುನೆಲ್ವೇಲಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾವಣಸಮುದ್ರಂನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರು ಡಿಟಿಇಎ, ಮಂದಿರ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅರ್ಹ [[ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್]] ಆದರು. ಅವರು ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗಿನಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಒಲವು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಲಲಿತಕಲಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪಡೆದರು, ನವದೆಹಲಿಯ ಶ್ರೀರಾಮ್ ಭಾರತೀಯ ಕಲಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆಯುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಸೃರಿದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/VIP/Music_Director_Bharadwaj/Music_Director_Bharadwaj.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811142843/http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/VIP/Music_Director_Bharadwaj/Music_Director_Bharadwaj.html |archive-date=2020-08-11 |url-status=dead}}</ref> ಅವರು ೧೭ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ, [[ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರ|ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]] ಮತ್ತು [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ದೂರದರ್ಶನಕ್ಕೆ]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಅವರ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ಪಡೆದ ಅಗಾಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲವು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಚಾರ್ಟರ್ಡ್ ಅಕೌಂಟೆಂಟ್ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ವಿರಾಮಗೊಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ೨೯೮೬ ರಲ್ಲಿ [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈಗೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸಮಯದ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು [[ಹಿಂದಿ]] ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ಜಯಶ್ರೀ ಶಂಕರನ್ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಪ್ರೊಫೆಷನಲ್ ಮತ್ತು ಫೀಚರ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ಲೇ ಬ್ಯಾಕ್ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿರುವ ಜನನಿ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಎಂಬ ಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/VIP/Music_Director_Bharadwaj/Music_Director_Bharadwaj_page4.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-10-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200120005910/http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/VIP/Music_Director_Bharadwaj/Music_Director_Bharadwaj_page4.html |archive-date=2020-01-20 |url-status=dead}}</ref> ದೆಹಲಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನೈಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ, ಭರದ್ವಾಜ್ ಅವರು ಪ್ರತಿ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಲ್ಬಂಗಳು, ಕಿರುಚಿತ್ರಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು, ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ಜಾಹೀರಾತುಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿದರು. ೮ ವರ್ಷಗಳ ಹೋರಾಟದ ನಂತರ, ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ, ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ಸೊಗಾಸು ಚುಡಾ ತಾರಾಮಾದಲ್ಲಿ ವಿರಾಮ ಪಡೆದರು ? ಮತ್ತು ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸ್ಕೋರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ೬ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ನಂದಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಭಾರದ್ವಾಜ್ [[ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿರಾಮ ಪಡೆಯುವ ಮೊದಲು ಇನ್ನೂ ೬ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸ್ಕೋರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಸರನ್ ಅವರ ಕಾದಲ್ ಮನ್ನನ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳು '''ಚಾರ್ಟ್ ಬಸ್ಟರ್''' ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು, '''ಉನ್ನೈ ಪಾರ್ಥ ಪಿನ್ಬು ನಾನ್''' ಹಾಡು ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಹಿಟ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಇದನ್ನು ಮುಂಬರುವ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಆಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಡಲ್ ಮನ್ನನ್, ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಅವರು [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ಕಾಲಿವುಡ್ಗೆ]] ಆಗಮಿಸುವುದನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು '''[[ಅಜಿತ್ ಕುಮಾರ್|ಅಜಿತ್]] - ಶರಣ್ - [[ಭಾರದ್ವಾಜ|ಭಾರದ್ವಾಜ್]] ಮೂವರಲ್ಲಿ''' ಮೊದಲನೆಯದು, ಇದು ೨೦೦೯ ರವರೆಗೆ ಸಂಗೀತ ಚಾರ್ಟ್ ಬಸ್ಟರ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಯಿತು. ಪೋಸ್ಟ್ ಕಾದಲ್ ಮನ್ನನ್, ಭಾರದ್ವಾಜ್ "ಸತ್ತಮ್ ಇಲ್ಲಾದ ತನಿಮೈ ಕೇಟೇನ್" (ಅನೇಕ ಚಾರ್ಟ್ ಬಸ್ಟರ್ ಔಟ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಮುಂದಿನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಒಂದು ರೋಲ್ ಮೇಲೆ ಅಮರ್ ಕಲಾಂ ), "ಅವರ್ ಅವರ್ ವಾಳ್ಕೆಯಿಲ್" (ಪಾಂಡವರ್ ಭೂಮಿ ), "ಓ Podu" ( ಜೆಮಿನಿ ), "ಆಪಲ್ ಪೆನ್ನೆ" ( ರೋಜಾ ಕೂತ್ತಂ ), "ಉನೈ ನಾನ್ ಉನೈ ನಾನ್" ( ಜೇ ಜೇ ), "ಜ್ಞಾನಬಗಂ ವರುಥೆ" ( ಆಟೋಗ್ರಾಫ್ ), "ಕಾಡು ತಿರಾಂಡೆ," ಸಿರುಚಿ ಸಿರುಚಿ ವಂಥನ್ "( ವಸೂಲ್ ರಾಜಾ ಎಂಬಿಬಿಎಸ್ )," ಒರು ವಾರ್ತಾಯ್ ಕೆಟ್ಕಾ "( ಅಯ್ಯ )," ಥೈಯಾಥಾ ಥೈಯಾಥಾ == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಗಳು == ಭರದ್ವಾಜ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅನಿಮೇಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ದಿ ಲೆಜೆಂಡ್ ಆಫ್ ಬುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರದ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಡಬ್ ಅನ್ನು ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ ಮತ್ತು ಡ್ವೇನ್ ಟಾನ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಡ್ಗಿಟ್ ಮೆಂಡ್ಲರ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ನಟಿಸಿದೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು '''೨೦೦೪ ರ ೭೭ ನೇ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ]] ( [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಆಸ್ಕರ್]] ) ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಲಾಯಿತು'''. ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಾರ್ಟ್ ಫಿಲ್ಮ್ '''ಲಕ್ಕಿ ಡಕ್ಸ್''' ಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು. ೧೯೨೮ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಮೂಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಶಿರಾಜ್ for ಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಕ್ ಗ್ರೌಂಡ್ ಸ್ಕೋರ್ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ '''ದಿ ಮೂವಿ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್''' ಎಂಬ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತ ಕ held ೇರಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಭಾರದ್ವಾಜ್, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಿಂಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಾಪುರ್ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ನೇರ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿತು. === ತಿರುಕ್ಕುರಲ್ ಇಸಾಯ್: ಒರು ಕುರಾಲ್ - ಒರು ಕುರಲ್ === ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಯೋಜನೆ, ತಿರುಕ್ಕುರಾಲ್ ಇಸಾಯ್, ru ರು ಕುರಾಲ್ - ಒರು ಕುರಲ್ ಎಂಬುದು ತಿರುಕ್ಕುರಾಲ್ - ತಮಿಳು ವೇದ, ಸಂಗೀತ ರೂಪದಲ್ಲಿ. ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಎಲ್ಲಾ ೧೩೩೦ ಕುರಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಲಘು ಸಂಗೀತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರತುಪಾಲ್‌ನ ೩೮ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು, ಪೊರುತ್‌ಪಾಲ್‌ನ ೭೦ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್‌ಬಾತುಪಾಲ್‌ನ ೨೫ ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಪ್ರತಿ ಹಾಡೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಕುರಲ್‌ಗಳನ್ನು ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರಿಂದ ಅರ್ಥೈಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು '''ಅದರ ಸಾಲಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಥಮಗಳನ್ನು''' ಹೊಂದಿದೆ. '''ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಎಲ್ಲ ಉನ್ನತ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ತಮಿಳು ಗಾಯಕರು ಈ ಜಾಗತಿಕ ಯೋಜನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು'''. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕುರಾಲ್ ಅನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಗಾಯಕರಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ತಮಿಳುನಾಡಿನ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]], ಕೆನಡಾ, ಯುಕೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ, ದುಬೈ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಸಿಂಗಾಪುರ್, ಫ್ರಾನ್ಸ್, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ದೇಶಗಳ]] ಸಂಗೀತಗಾರರು ತಲಾ ಕುರಾಲ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ಈ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದೇ ಆಲ್ಬಂನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವಹಿಸುವವರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ'''. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ, ಚಲನಚಿತ್ರ / ಪ್ಲೇಬ್ಯಾಕ್, ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯ ಸಂಗೀತದಂತಹ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸುಮಾರು ೫೦೦ ಗಾಯಕರು ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ಈ ಆಲ್ಬಂ ಸುಮಾರು ೧೩ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಆಲ್ಬಂಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ - ಅರತು ಪಾಲ್ ೩ ಅವರ್ಸ್, ಪುರಾತ್ ಪಾಲ್ ೭ ಅವರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇನ್ಬಾತು ಪಾಲ್ ೩ ಅವರ್ಸ್).''' '''ಸಂಗೀತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಿರುಕ್ಕುರಲ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ'''. ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದು ತಿಳಿದಿರುವ ಸತ್ಯ. ಕುರಾಲ್‌ಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕುರಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸುವ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬಲವಾದ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಬಹುದು. == ಗೋಷ್ಠಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರೇತರ ಕೆಲಸ == ಭರದ್ವಾಜ್ ಲೈವ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಜ್ ಶೋಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪುಟ್ಟಪರ್ತಿಯ ಪ್ರಶಾಂತಿ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ೨೩ ದೇಶಗಳ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ '''ಸಿಂಫನಿ ಆಫ್ ಯೂನಿಟಿ ಅಂಡ್ ಲವ್''' ಎಂಬ '''ಬಹುರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಗೋಷ್ಠಿಗಾನ|ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವನ್ನು]]''' ನಡೆಸಿದರು. [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರದ]] '''ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಗೆ''' ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು '''ಪನ್ಬಟ್ಟು ಸಂಗಮಂ''' ಎಂಬ ಅಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮ್ಮಿಳನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವ '''ಭಾಗ್ಯವನ್ನು''' ಅವರು ಹೊಂದಿದ್ದರು, [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ಭರದ್ವಾಜ್ [[ತಮಿಳುನಾಡು ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. '''ಅವರು ತಾಂಬರಂಬರಣಿ ಮಹಾಪುಷ್ಕರಂ ೨೦೧೮''' ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಒಂದು ಥೀಮ್ ಸಾಂಗ್ ಸಂಯೋಜನೆ ತಾಂಬರಂಬರಣಿನದಿ. ಬಿಡುವಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಸಿಂಗಾಪುರ, [[ಮಲೇಶಿಯ|ಮಲೇಷ್ಯಾ]], ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ '''ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಲೈವ್ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಟೇಜ್ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ / ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದರ''' ಜೊತೆಗೆ ಜಯ ಟಿವಿ, ತಮಿಳು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಟಿವಿ (ಶ್ರೀಲಂಕಾ) ನಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ '''ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿದ್ದಾರೆ.''' [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]], [[ಅಬು ಧಾಬಿ|ಅಬುಧಾಬಿ]], ದುಬೈ, ಫ್ರಾನ್ಸ್, [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]. == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆ == ಜೆಮಿನಿ ಮತ್ತು ಆಟೋಗ್ರಾಫ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಭರದ್ವಾಜ್ ಅವರಿಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ [[ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ನೀಡಲಾಯಿತು. ಇದಲ್ಲದೆ, ಅವರು '''ಐಟಿಎಫ್ಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸಿನೆಮಾ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಮಾನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮಿಳುನಾಡು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ೨೦೦೮ ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಲೈಮಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ತಮಿಳು ಫಿಲ್ಮ್ ಆಟೋಗ್ರಾಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಅವರ "ಒವವರು ಪೂಕಾಲುಮೆ" ಸಂಯೋಜನೆಯು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗಾಯಕ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಭಾವಗೀತೆ ಬರಹಗಾರರಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಸಂಗೀತ ಗಳಿಸಿದ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಗಾಯಕರು ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರರಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿವೆ. == ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ == ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಬಹಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಲಾಭರಹಿತ ಅಡಿಪಾಯದ ಮೂಲಕ, '''ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಫೌಂಡೇಶನ್''' ಸಮುದಾಯ ಕೇಂದ್ರ, ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನವನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ೧೫೦ ಪಟ್ಟಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ town ರಾದ ರಾವಣಸಮುದ್ರಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಕೂಲ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಹಣವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಲು ಅವರು ಹಲವಾರು ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರದ್ವಾಜ್ '''ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನ''' ಸ್ಥಾಪಕ - ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಲಘು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಸಲು ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಶಾಲೆಯಾಗಿದೆ. == ಚಿತ್ರಕಥೆ == ; ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು '''ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಸುಮಾರು ೨ ದಶಕಗಳ''' ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಇಂಗ್ಲೀಷ್, ೭೫ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ & ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ '''ಎಂದು''' ತನ್ನ '''ವಿಶಾಲ ವೃತ್ತಿ''' ಓವರ್ [[ತಮಿಳು]], [[ತೆಲುಗು]], [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]] ಹಾಲಿವುಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ [[ತಮಿಳು ಸಿನೆಮಾ|ಕಾಲಿವುಡ್]], ಟಾಲಿವುಡ್ ಹಾಗೂ ಮೊಲಿವುಡ್ ; ಟೆಲಿವಿಷನ್ * ''ಗೋಪುರಂ'' * ''ಇರಾಂಡಮ್ ಚಾಣಕ್ಯನ್'' * ''ಪನಮ್'' * ''ಅಗ್ನಿ ಪ್ರವೇಶಂ'' * ''ಪಾಸಂ'' * ''ನಾನಾಯಂ'' * ''ನಿಮ್ಮಧಿ'' * ''ಆನಂದಮ್'' * ''ತವಂ'' {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == * {{Imdb name|0080230|Bharathwaj}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೬೦ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ]] [[ವರ್ಗ:ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ]] trycwj9o0sik7hzcr3kco9wdxchtvg7 0 141896 1431855 1354190 2026-10-13T02:13:31Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431855 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು | other_name = RIEM | former_name = ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು | image = Main Building, RIE-Mysore.jpg | image_size = 300px |caption = ಮಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡ | established = 1 August 1963 | type = ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ | parent = ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಆರ್.ಟಿ. | affiliation = ಮೈಸೂರು ವಿ.ವಿ., ಎನ್.ಸಿ.ಟಿ.ಇ. | principal = | academic_staff = 33 | administrative_staff = 65 | city = [[ಮೈಸೂರು]] | state = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | postalcode = 570006 | country = [[ಭಾರತ]] | coordinates = | language = ಇಂಗ್ಲಿಷ್ | website = {{url|https://www.riemysore.ac.in}} | logo = | logo_size = 150px }} '''[https://www.riemysore.ac.in ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೈಸೂರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131180205/http://www.riemysore.ac.in/ |date=2022-01-31 }}''' (ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ) ಇದು ಒಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು|ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಆರ್.ಟಿ]] ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ ೧, ೧೯೬೩ ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.riemysore.ac.in/index.php/about-rie|title=RIE Mysore - About|website=Regional Institute of Education, Mysore|access-date=2022-01-31|archive-date=2022-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220131180207/https://www.riemysore.ac.in/index.php/about-rie|url-status=dead}}</ref> ಬೋಧನಾ ಸೇವೆಗೆ (ಪೂರ್ವ-ಸೇವೆ) ಮೊದಲು ಯುವ ಶಿಕ್ಷಣ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ (ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ) ಸಕಾಲಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆರ್.ಐ.ಇ. ಮೈಸೂರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಕೇರಳ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]], [[ತೆಲಂಗಾಣ]], [[ಪಾಂಡಿಚೆರಿ ನಗರ|ಪಾಂಡಿಚೇರಿ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ತನ್ನ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|url=https://starofmysore.com/a-new-1000-seat-dr-s-radhakrishnan-auditorium-at-rie-five-day-golden-jubilee-at-ciil/|title=A New 1000-Seat Dr. S. Radhakrishnan Auditorium At RIE; Five-Day Golden Jubilee At CIIL|work=Star of Mysore}}</ref> ಆರ್.ಐ.ಇ. ಮೈಸೂರು ಒದಗಿಸುವ ಇನ್-ಸರ್ವೀಸ್ ಕೋರ್ಸ್ ಗಳು ರಾಜ್ಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕೋರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್.ಸಿ.ಟಿ.ಇ) ಗುರುತಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://ncte.gov.in/Website/Karnataka.aspx|title=Recognised Institutions (Karnataka)|website=National Council for Teacher Education}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಆರ್.ಐ.ಇ. ಮೈಸೂರು, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಮಂಡಳಿ (ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಆರ್.ಟಿ)]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಂತಹ ಐದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇತರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು [[ಅಜ್ಮೇರ್|ಅಜ್ಮೀರ್]], [[ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್]], [[ಭೊಪಾಲ್|ಭೋಪಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಭುವನೇಶ್ವರ|ಭುವನೇಶ್ವರದಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು|ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಆರ್.ಟಿ ಯ]] ವಾರ್ಷಿಕ ವರದಿಯಲ್ಲಿ (೨೦೦೮-೨೦೦೯) ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ''ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರಗಳು'' ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://www.ncert.nic.in/html/pdf/Publication/AnnualReport/AnnualReport_eng_08-09/Chapter-25.pdf|title=Annual Report 2008-2009|website=NCERT}}</ref> ಇದನ್ನು ಆರ್.ಐ.ಇ. ಯ "ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ, ನಾವೀನ್ಯತೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಬದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳ ಹಂಚಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳ ಹಂಚಿಕೆಗಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳು" ಎಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name=":1" /> [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ಪರಿಷತ್ತು|ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಎನ್‌ಸಿಇಆರ್‌ಟಿಯ]] ನೇರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ನೀಡಲಾಗುವ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಹತ್ತಿರದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ. ''ಆರ್.ಐ.ಇ.'' ಮೈಸೂರು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ''ಆರ್.ಐ.ಇ.'', ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರು, ಶಿಕ್ಷಣದ ನಿಕಾಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.riemysore.ac.in/organizational-structure|title=Organizational Structure {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203195511/https://www.riemysore.ac.in/organizational-structure|url-status=dead}}</ref> ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯು ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ: # ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ (DE) <ref>{{Cite web|url=https://www.riemysore.ac.in/department-of-education|title=Department of Education (DE) {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204203056/https://www.riemysore.ac.in/department-of-education|url-status=dead}}</ref> # ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ (DESM) <ref>{{Cite web|url=https://www.riemysore.ac.in/department-education-science-and-mathematics-desm|title=Department of Education in Science and Mathematics (DESM) {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204203103/https://www.riemysore.ac.in/department-education-science-and-mathematics-desm|url-status=dead}}</ref> # ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ (DESSH) <ref>{{Cite web|url=https://www.riemysore.ac.in/department-education-social-science-and-humanities-dessh|title=Department of Education in Social Science and Humanities (DESSH) {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203195713/https://www.riemysore.ac.in/department-education-social-science-and-humanities-dessh|url-status=dead}}</ref> # ವಿಸ್ತರಣಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಇಲಾಖೆ (DEE) <ref>{{Cite web|url=https://www.riemysore.ac.in/department-extension-education-dee|title=Department of Extension Education (DEE) {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-04}}{{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಕೋರ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಶಾಲೆ ಎಂಬ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಯೂ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಒಳಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನವೀನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಲು, ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ <ref>{{Cite web|url=http://dms.riemysore.ac.in/about-school|title=About School {{!}} DMS|website=dms.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204214707/http://dms.riemysore.ac.in/about-school|url-status=dead}}</ref> == ಉದ್ದೇಶಗಳು == === ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಉದ್ದೇಶಗಳು<ref name=":0"/> === # ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನವೀನ ಪೂರ್ವ ಸೇವಾ ಶಿಕ್ಷಕರ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವುದು. # ಡಯಟ್‌ಗಳು, ಸಿಟಿಇಗಳು, ಐಎಎಸ್‌ಇಗಳು ಮತ್ತು ಎಸ್‌ಸಿಇಆರ್‌ಟಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯಗಳು/ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ-ವರ್ಧನೆಗಾಗಿ ನಿರಂತರ ಶಿಕ್ಷಣ/ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು. # ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕಾಳಜಿಯ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದು. # ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದು. # [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ]] ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. # ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಯೋಜನೆಗಳ ಅನುಷ್ಠಾನ, ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. # ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು, ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಚನಾ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಕ್ಷೇತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. == ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು == ಬಿ.ಎ.ಬಿ.ಎಡ್, ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ.ಬಿ.ಎಡ್, ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ.ಎಡ್, ಬಿ.ಎಡ್, ಎಂ.ಎಡ್ ನ ಪೂರ್ವ ಸೇವೆಗಳ ಕೋರ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ (ಸಿಇಇ) ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆನ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ [https://www.cee.ncert.gov.in www.cee.ncert.gov.in] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220201060626/https://cee.ncert.gov.in/ |date=2022-02-01 }} ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. === ಪೂರ್ವ-ಸೇವಾ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು <ref>{{Cite web|url=https://english.mathrubhumi.com/education/news/admissions/admissions-at-regional-institutes-of-education-1.2714665|title=Admissions at Regional Institutes of Education|website=Mathrubhumi|language=en|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204203053/https://english.mathrubhumi.com/education/news/admissions/admissions-at-regional-institutes-of-education-1.2714665|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.riemysore.ac.in/index.php/about-rie|title=About RIE {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-04|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203192546/https://www.riemysore.ac.in/index.php/about-rie|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.getmyuni.com/college/regional-institute-of-education-mysore|title=Regional Institute of Education, Mysore - Courses, Fees, Admission, Ranking, Review, Placements and more|website=www.getmyuni.com|language=en|access-date=2019-12-04}}</ref> === ಸಂಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೆಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಕೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. # '''ಬಿ.ಎ.ಬಿ.ಎಡ್:''' [[ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ]] ಮತ್ತು ಮಾನವಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕೋರ್ಸ್ (೪೦ ಸೀಟುಗಳು) # '''ಬಿ.ಎಸ್ಸಿ.ಬಿ.ಎಡ್:''' ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕೋರ್ಸ್. ಈ ಕೋರ್ಸ್‌ಗೆ ಎರಡು ಸ್ಟ್ರೀಮ್‌ಗಳಿವೆ, ''[[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] (CBZ)'' ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]], ''[[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ]], [[ಗಣಿತ]] (PCM)'' ಸ್ಟ್ರೀಮ್. (೪೦+೪೦=೮೦ ಸೀಟುಗಳು) # '''ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ.ಎಡ್:''' [[ಗಣಿತ]] ಅಥವಾ [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] ಅಥವಾ [[ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ|ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷತೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕೋರ್ಸ್ (೪೫ ಸೀಟುಗಳು) # '''ಬಿ.ಎಡ್:''' ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯ ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಪದವಿ. # '''ಎಂ.ಎಡ್:''' ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಪದವಿ (೫೦ ಸೀಟುಗಳು) # '''ಡಿಸಿಜಿಸಿ''': ಶಿಕ್ಷಕರು, ಶಿಕ್ಷಕ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಆಡಳಿತಗಾರರಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ.<ref>{{Cite web|url=https://www.successcds.net/admission/ncert-diploma-course-guidance-counselling-dcgc-2014-1959.html|title=NCERT Diploma in Guidance and Counselling Course 2020 Notification|date=2019-10-16|website=Admission Alerts 2019 India {{!}} Application Form Dates|language=en-US|access-date=2019-12-04}}</ref> # '''ಪಿಎಚ್‌ಡಿ:''' [[ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ|ಸಂಸ್ಥೆಯು ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಪಿಎಚ್‌ಡಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು <ref>{{Cite web|url=http://ecourses.riemysore.ac.in/|title=RIE {{!}} Ecourses|website=ecourses.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-05|archive-date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20191203192809/http://ecourses.riemysore.ac.in/|url-status=dead}}</ref> === ಆರ್.ಐ.ಇ. ಮೈಸೂರು ಕೆಳಗಿನ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. # ಶೈಕ್ಷಣಿಕ [[ಕ್ರಮಶಾಸ್ತ್ರ|ಸಂಶೋಧನಾ]] ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (CERM) # ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ (CEPE) # ಸರ್ಟಿಫಿಕೇಟ್ ಕೋರ್ಸ್ ಇನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಲೈಬ್ರರಿಯನ್‌ಶಿಪ್ (CCSL) ==ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು == ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ವಿವಿಧ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರ ಹೊರತಾಗಿ ಇದು ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಲ್ಯಾಬ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಆರ್.ಐ.ಇ. ಹೊಂದಿದೆ. === ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.riemysore.ac.in/index.php/laboratories|title=Laboratories {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-17|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217065316/http://www.riemysore.ac.in/index.php/laboratories|url-status=dead}}</ref> === * ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ - ೫ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು * ರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರ - ೯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು * ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ - ೨ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು * ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ - ೨ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು * ಗಣಿತ - ೧ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ * ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ - ೪ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು * ಭೂಗೋಳ -೧ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ * ಭಾಷೆ -೧ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ * ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಭೌತಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ/ಜೈವಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಧಾನಗಳು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ - ೧ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ * ಭಾಷಾ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ - ೨೦ ಕನ್ಸೋಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ೧ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ * ಇ-ಕಲಿಕೆ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ - ೪ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ == ಗ್ರಂಥಾಲಯ == ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ೭೦,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಎಂ.ಎಡ್. ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಪಿಎಚ್.ಡಿ. ಪ್ರಬಂಧಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಎನ್.ಸಿ.ಇ.ಆರ್.ಟಿ. ಪ್ರಕಟಣೆಗಳ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು. ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶದಿಂದ ಯಾಂತ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಆನ್‌ಲೈನ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶ ಕ್ಯಾಟಲಾಗ್ (OPAC) ಅನ್ನು ಸಹ ಬಳಸುತ್ತದೆ.<ref name=":2">{{Cite web|url=http://www.riemysore.ac.in/about-library|title=About Library {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-17|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217064132/http://www.riemysore.ac.in/about-library|url-status=dead}}</ref> === ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು <ref name=":2"/> === *ಒಟ್ಟು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ –೭೦,೦೦೦ *ಹಿಂದಿನ ಸಂಪುಟಗಳ ಜರ್ನಲ್‌ಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ – ೬೦೦೦ *ಜರ್ನಲ್‌ಗಳ ಒಟ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆ – ೧೦೪ *ಇಂಡಿಯನ್ ಜರ್ನಲ್ - ೫೧ *ವಿದೇಶಿ ಜರ್ನಲ್ - ೨೦ *ಗಿಫ್ಟ್ ಜರ್ನಲ್ - ೩೩ *ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ – ೧೨ *ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ – ೧೨ == ಇತರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ಸಂಸ್ಥೆಯು ವಿಜ್ಞಾನ ಉದ್ಯಾನವನ, ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಾದರಿಗಳ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಏಜುಸ್ಯಾಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಎಸ್ ಬಿ ಐ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಶಾಖೆ, ನಾಲ್ಕು ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಕೊಠಡಿ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ನಿವಾಸಿ ವೈದ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.riemysore.ac.in/index.php/other-facilities|title=Other Facilities {{!}} Regional Institute of Education, Mysuru|website=www.riemysore.ac.in|access-date=2019-12-17|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217065943/http://www.riemysore.ac.in/index.php/other-facilities|url-status=dead}}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗೀತೆ == ಸಂಸ್ಥೆಯ ಗೀತೆಯು ಎಂಟು ಸಾಲಿನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪಠಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಅಂದಿನ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ [[ಸರ್ವೆಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್|ಡಾ. ಎಸ್. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್]] ಅವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.dmsalumnimysore.com/recent-events/president-dr-s-radhakrishnan-made-the-school-prayer-of-dms-secular|title=PRESIDENT DR. S. RADHAKRISHNAN MADE THE SCHOOL PRAYER OF DMS SECULAR - DMS Mysore Alumni|website=www.dmsalumnimysore.com|access-date=2019-12-05|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205062148/http://www.dmsalumnimysore.com/recent-events/president-dr-s-radhakrishnan-made-the-school-prayer-of-dms-secular|url-status=dead}}</ref> ಹಿಂದಿನ ಪಠಣವು ವಿಭಿನ್ನ ನಂಬಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿತ್ತು. [[ಸರ್ವೆಪಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್|ಡಾ. ಎಸ್ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್]] ಅವರು [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ|ಜೀಸಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮುಹಮ್ಮದ್|ಮೊಹಮ್ಮದ್]] ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಠಣವು ಈಗ ಹೀಗಿದೆ: ''ಯಂ ಶೈವಃ ಸಮುಪಾಸತೇ'' ''ಶಿವ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ವೇದಾಂತಿನಾಃ'' ''ಭೌಧತ ಬುದ್ಧ ಇತಿ ಪ್ರಮಾಣಪತವಹಾ'' ''ಕರ್ತೇತಿ ನಿಯಮಿಕಾಃ'' ''ಅರ್ಹನ್ ಇತ್ಯಥ ಜೈನ ಶಾಸನರತಃ'' ''ಕರ್ಮೇತಿ ಮೀಮಾಂಸಕಾಃ'' ''ಕ್ರಿಸ್ತಃ – ಕ್ರಿಸ್ತ ಇತಿ ಕ್ರಿಯಾಪರಾರ್ಥಃ'' ''ಅಲ್ಲೇತಿ ಮೋಹಮದಃ'' ''ಸೋಯಂವೋ ವಿದಧಾತು ವಾಂಛಿತ ಫಲಮ್'' ''ತ್ರೈಲೋಕ್ಯ ನಾಥೋ ವಿಭುಹೂ'' == ಸಂಬಂಧಿತ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು == === ಲೈಬ್ರರಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳು === * [https://web.archive.org/web/20220131180205/http://koha.riemysore.ac.in/ KOHA OPAC] * [http://ir.riemysore.ac.in:8080/jspui/ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಭಂಡಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131180204/http://ir.riemysore.ac.in:8080/jspui/ |date=2022-01-31 }} === ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣಗಳು === * [http://www.rieajmer.raj.nic.in/Home/HomePage.aspx ಆರ್ ಐ ಇ ಅಜ್ಮೀರ್] * [http://riebhopal.nic.in/ ಆರ್ ಐ ಇ ಭೋಪಾಲ್] * [https://www.riebbs.ac.in/ ಆರ್ ಐ ಭುವನೇಶ್ವರ]{{Dead link|date=ಜುಲೈ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.riemysore.ac.in/ ಆರ್ ಐ ಇ ಮೈಸೂರು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220131180205/http://www.riemysore.ac.in/ |date=2022-01-31 }} * [http://nerie.nic.in/ ಆರ್ ಐ ಇ ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್] * [http://www.ncert.nic.in// ಎನ್ ಸಿ ಇ ಆರ್ ಟಿ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <References /> {{Interwikineeded}} ahihls2hft9hraxjk5tyvnlhwpb8t07 0 142198 1431854 1354130 2026-10-13T02:03:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431854 wikitext text/x-wiki '''''ಪ್ರಸಾದ್''''' 2012 ರ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಕಥಾ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಮನೋಜ್ ಸತಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್ ಖೇಣಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲ ನಟ ಸಂಕಲ್ಪ್ ಝಾ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥೆ (ಮನೋಜ್ ಸತಿ)-ಉದಯ್ ಟಿವಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬಾಲನಟ ಸಂಕಲ್ಪ್ ಝಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವೀಕ್ಷಕರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಬೆಂಗಳೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಓವೇಶನ್ ಪಡೆದಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ]] ಅವರು ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ <ref name="Fri, 2 March 2012 1:05pm UTC by BollywoodLife">{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/arjun-sarja-i-want-a-change-from-my-action-roles/|title=Arjun Sarja: I want a change from my action roles – Bollywood News & Gossip, Movie Reviews, Trailers & Videos at|last=BollywoodLife|date=2012-03-02|publisher=Bollywoodlife.com|access-date=2014-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413154956/http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/arjun-sarja-i-want-a-change-from-my-action-roles/|archive-date=2014-04-13|url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಮಾಧುರಿ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತವನ್ನು [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]] ಅವರು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಮಿಳು ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-03/news-interviews/29613563_1_three-films-sandalwood-ypd|title=Archived copy|website=articles.timesofindia.indiatimes.com|archive-url=https://archive.today/20120701165445/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-03/news-interviews/29613563_1_three-films-sandalwood-ypd|archive-date=1 July 2012|access-date=3 February 2022}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಶಿಯಾಮಕ್ ದಾವರ್ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಪರ್-ಹಿಟ್ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/2012/01/13/prasad-to-berlin-film-festival|title=Prasad to Berlin Film Festival|website=Chitraloka|archive-url=https://web.archive.org/web/20120115210001/http://www.chitraloka.com/2012/01/13/prasad-to-berlin-film-festival|archive-date=2012-01-15}}</ref> ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 23 ಮಾರ್ಚ್ 2012 <ref>{{Cite web|url=http://www.supergoodmovies.com/41510/sandalwood/four-films-announced-for-23rd-march-news-details|title=Four films announced for 23 March|website=Super Good Movies|archive-url=https://web.archive.org/web/20120320165539/http://www.supergoodmovies.com/41510/sandalwood/four-films-announced-for-23rd-march-news-details|archive-date=20 March 2012|access-date=2012-03-21}}</ref> ಶುಭ [[ಯುಗಾದಿ]] ಹಬ್ಬದ ದಿನದಂದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಸಹ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಡಾನ್ 2'' ಜೊತೆಗೆ ಬರ್ಲಿನ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-23/news-interviews/31090458_1_martin-gropius-bau-festival-director-indian-film|title=Prasad bowls Berlin over|website=[[The Times of India]]|archive-url=https://archive.today/20120702020941/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-23/news-interviews/31090458_1_martin-gropius-bau-festival-director-indian-film|archive-date=2012-07-02}}</ref> == ಕಥಾವಸ್ತು == ಶಂಕರ್ (ಅರ್ಜುನ್) ಒಬ್ಬ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅವನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿ ಮಾಲತಿ (ಮಾಧುರಿ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ) ಮತ್ತು ಅವನ ಸಹೋದರಿಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ. ಮಾಲತಿ ಕಿವುಡ ಮತ್ತು ಮೂಗನಾದ ಪ್ರಸಾದ್ ಎಂಬ ಗಂಡು ಮಗುವಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಶಂಕರ್ ಮಗನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಅಂಗವಿಕಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸಾದ್ ಈಜುಗಾರನಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಎಂದು ಮಾಲತಿ ಕಂಡುಕೊಂಡಳು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಶಂಕರ್ ಈಜು ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ನೋಡಲು ಬರಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ ಆದರೆ ನಂತರ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸಿದ. ಶಂಕರ್ ತನ್ನ ಮಗನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಸಾದ್ ಓದುವ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಲತಿ ಕಿವುಡ ಮತ್ತು ಮೂಗ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಸೇರುತ್ತಾಳೆ ಮತ್ತು ಶಂಕರ್ ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್ ಗ್ಯಾರೇಜ್ ತೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಾದ್ ಒಬ್ಬ ಕುರುಡನಿಗೆ ರಸ್ತೆ ದಾಟಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಸಾದ್ ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸಾದ್ ಬದುಕುಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಶಂಕರ್ ಕಿವುಡ ಮತ್ತು ಮೂಕ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ಶಂಕರ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಅರ್ಜುನ್ ಸರ್ಜಾ]] * ಮಾಲತಿಯಾಗಿ ಮಾಧುರಿ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ * ಪ್ರಸಾದ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲ್ಪ್ * [[ರಾಮಕೃಷ್ಣ]] * [[ರಮೇಶ್ ಭಟ್]] * ನೀನಾಸಂ ಅಶ್ವಥ್ * ಶಾಮ * ಮೋನಿಕಾ * ಸ್ವಾತಿ * ಆಂಜನಪ್ಪ * ಶಿಯಾಮಕ್ ದಾವರ್ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ * ನಿಧಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಮೃತಿ ಕುಲಕರ್ಣಿ * ಶ್ರೀ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವರ್ಣಿಕಾ == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ == ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆಯು [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜರ]] ಸಂಯೋಜನೆಯ 5 ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಒಂದು ಹಾಡನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಕವಿರಾಜ್, [[ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ|ಜಯಂತ್ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]] ಮತ್ತು ವಿ.ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. {{Track listing | total_length = | extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು | title1 = ಓ ನನ್ನ ಕಂದ | lyrics1 = [[ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್]] | extra1 = [[ಕಾರ್ತಿಕ್ (ಗಾಯಕ)|ಕಾರ್ತಿಕ್ ]] | length1 = 1:08 | title2 = ನಾನು ನೀನು ಕಂಡ ಕನಸು | lyrics2 = [[ಕವಿರಾಜ್]] | extra2 = [[ಮಧು ಬಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], [[ರೀಟಾ (ಗಾಯಕಿ)|ರೀಟಾ]] | length2 = 3:55 | title3 = ಒಂದು ಅರಮನೆ | extra3 = [[ಇಳಯರಾಜಾ]], ರೀಟಾ, ಅನಿತಾ, [[ಸುರ್ಮುಖಿ ರಾಮನ್ ]] | lyrics3 = ವಿ. ನಾಗೇಂದ್ರ ಪ್ರಸಾದ್ | length3 = 4:50 | title4 = ಓ ನನ್ನ ಅಮ್ಮ (Bit) | extra4 = ಬೇಬಿ ಹರಿಪ್ರಿಯಾ, ರೀಟಾ | lyrics4 = ಕವಿರಾಜ್ | length4 = 1:45 | title5 = ಓ ನನ್ನ ಕಂದ (Bit) | extra5 = ಕಾರ್ತಿಕ್ | lyrics5 = ಕವಿರಾಜ್ | length5 = 1:08 | title6 = ವೀ ಆರ್ ಓಕೆ ( [[ಮನೋ ಮೂರ್ತಿ]] ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದು) | extra6 = [[ಸೋನು ನಿಗಮ್]] | lyrics6 = [[ಜಯಂತ ಕಾಯ್ಕಿಣಿ]] | length6 = 3:32 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] t8qcmxkpv1bwksvulcr76yzo1z3h4iw 0 142236 1431842 1350868 2026-10-12T21:18:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431842 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ದೇವ್ S/o ಮುದ್ದೇಗೌಡ | image = Dev_Son_of_Mudde_Gowda.jpeg | caption = | director = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] | producer = ಶಿಲ್ಪಾ ರಮೇಶ್ | writer = [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]], ಬಿ. ಎ. ಮಧು, ಮಂಜು ಮಾಡ್ವಾ | starring = [[ದಿಗಂತ್ (ನಟ)|ದಿಗಂತ್]], [[ಚಾರ್ಮಿ ಕೌರ್]], [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] | music = [[ಜಸ್ಸಿ ಗಿಫ್ಟ್]]<br>[[ಧರ್ಮ ವಿಶ್]]<small> (ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ)</small> | cinematography = ಸಂತೋಷ್ ರೈ ಪತಾಜೆ | editing = | distributor = | released = 2012ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 6 | runtime = | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | budget = | gross = }} '''''ದೇವ್ S/O ಮುದ್ದೇಗೌಡ''''' 2012 ರ [[ಕನ್ನಡ]] ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ವೇಕ್ ಅಪ್ ಸಿದ್‌ನಿಂದ'' ಸಡಿಲವಾಗಿ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/dev-son-of-mudde-gowda-movie-review-fun-filled-popcorn-film/|title=DEV, SON OF MUDDE GOWDA movie review: Fun-filled popcorn film - Bollywoodlife.com|publisher=|access-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616180426/http://www.bollywoodlife.com/south-gossip/dev-son-of-mudde-gowda-movie-review-fun-filled-popcorn-film/|archive-date=2018-06-16|url-status=dead}}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ [[ದಿಗಂತ್ (ನಟ)|ದಿಗಂತ್]] ಮತ್ತು ಚಾರ್ಮಿ ಕೌರ್ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] ಪ್ರಮುಖ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಮಾಡೆಲ್-ನಟಿ-ನಟಿ ನಥಾಲಿಯಾ ಕೌರ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರವನ್ನು [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಜಸ್ಸಿ ಗಿಫ್ಟ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು; ಧರ್ಮ ವಿಶ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಹುದಾದ ಎರಡು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಲ್ಪಾ ರಮೇಶ್ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ.<ref>{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/2012/02/10/dev-son-of-mudde-gowda-completed/|title=chitraloka.com - Kannada Movie News, Reviews - Image - Home|website=www.chitraloka.com|access-date=2022-03-01|archive-date=2022-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301162227/https://www.chitraloka.com/2012/02/10/dev-son-of-mudde-gowda-completed/|url-status=dead}}</ref> ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಛಾಯಾಗ್ರಾಹಕ ಸಂತೋಷ್ ರೈ ಪಾತಾಜೆ ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಮರಾ ಮ್ಯಾನ್ ಆಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 ರಂದು ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.medianama.com/2012/03/223-kannada-film-dev-son-of-mudde-gowda-to-premiere-simultaneously-online/|title=Kannada Film "Dev Son Of Mudde Gowda" To Premiere Simultaneously Online - MediaNama|website=www.medianama.com}}</ref> == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * ದೇವ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ದಿಗಂತ್ (ನಟ)|ದಿಗಂತ್]] * ಕಾವ್ಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಮಿ ಕೌರ್ * ಮುದ್ದೇಗೌಡನಾಗಿ [[ಅನಂತ್ ನಾಗ್]] * [[ಸುಧಾ ಬೆಳವಾಡಿ]] * [[ಶರಣ್ (ನಟ)|ಶರಣ್]] * ರಾಜು ತಾಳಿಕೋಟೆ * ತಬಲಾ ನಾಣಿ * ಸ್ವಯಂವರ ಚಂದ್ರು * ಮಿತ್ರ * [[ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಲಂಕೇಶ್]] ದೀಪು (ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ) * ನಥಾಲಿಯಾ ಕೌರ್ ಐಟಂ ಸಂಖ್ಯೆ == ಶೀರ್ಷಿಕೆ ವಿವಾದ == ''ದೇವ್, ಮುದ್ದೇಗೌಡರ ಮಗ'' ಎಂಬ ಬಿರುದು ಒಕ್ಕಲಿಗ ಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ|ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡರನ್ನು]] ದೂಷಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಒಕ್ಕಲಿಗರ ಒಕ್ಕೂಟ ಆರೋಪಿಸಿದೆ. "ಇದು ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾದ 'ರಾಗಿ ಚೆಂಡು' (ಮುದ್ದೆ) ಗೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅವಮಾನವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಸಂಘವು ಹೇಳಿದೆ. ಚಿತ್ರದ ಕೆಲವು ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಅವಹೇಳನಕಾರಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/dev-son-of-mudde-gowda-in-soup/243372-60-115.html|title=News18.com: CNN-News18 Breaking News India, Latest News Headlines, Live News Updates|website=News18|archive-url=https://archive.today/20120710083437/http://ibnlive.in.com/news/dev-son-of-mudde-gowda-in-soup/243372-60-115.html|archive-date=2012-07-10}}</ref> == ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ == {{Track listing | total_length = | extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು | title1 = ದಿಲ್ ಸೇ | lyrics1 = ಕವಿರಾಜ್ | extra1 = [[ಜಾವೇದ್ ಅಲಿ]] | length1 = | title2 = ಹೊಸ ಹೊಸ ಕನಸು | lyrics2 = ಕವಿರಾಜ್ | extra2 = [[ಲಕ್ಕಿ ಅಲಿ]] | length2 = | title3 = ಜಲಜಾ | extra3 = [[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]], ವಿಜಯಾ ಶಂಕರ್ | lyrics3 = ಕವಿರಾಜ್ | length3 = | title4 = ಗಿರ ಗಿರ | extra4 = ಆಕಾಂಕ್ಷಾ ಬದಾಮಿ | lyrics4 = ಕವಿರಾಜ್ | length4 = | title5 = ಅಪ್ಪು ಹೇ ಅಪ್ಪು | extra5 = [[ಚೈತ್ರಾ ಎಚ್.ಜಿ.]], [[ಚೇತನ್ ಸಾಸ್ಕ]] | lyrics5 = ಕವಿರಾಜ್ | length5 = }}<ref>{{cite web|url=http://www.raaga.com/channels/kannada/moviedetail.asp?mid=k0001855|title=Songs Download, MP3 Songs, Raaga.com Songs - Raaga.com - A World Of Music|publisher=|access-date=2022-03-01|archive-date=2013-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131014112914/http://www.raaga.com/channels/kannada/moviedetail.asp?mid=K0001855|url-status=dead}}</ref> == ವಿಮರ್ಶಕರ ಮತ್ತು ನೋಡುಗರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ == ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 6 ಏಪ್ರಿಲ್ 2012 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ನೋಡುಗರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. * IBN ಲೈವ್ ಇದಕ್ಕೆ ಐದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೇಟಿಂಗ್ ಕೊಟ್ಟು "ಒಂದು ಮೋಜು ತುಂಬಿದ ಪಾಪ್‌ಕಾರ್ನ್ ಚಿತ್ರ" ಎಂದು ಹೇಳಿತು ಮತ್ತು "ಎಂದಿನಂತೆ ಚಿತ್ರವು ಕಡಿಮೆ ಕಥೆ, ಹೆಚ್ಚು ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ರಂಜಿಸುವ ಹೊಳಪನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ" ಎಂದು ಸೇರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/kannada-review-dev-son-of-mudde-gowda-is-fun/246922-47-81.html|title=Masters review|website=IBN Live|archive-url=https://web.archive.org/web/20120410025941/http://ibnlive.in.com/news/kannada-review-dev-son-of-mudde-gowda-is-fun/246922-47-81.html|archive-date=2012-04-10}}</ref> * ಡಿಎನ್ಎ ಇಂಡಿಯಾ ಇದಕ್ಕೆ ಐದರಲ್ಲಿ ಎರಡೂವರೆ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ರೇಟಿಂಗ್‌ ಮಾಡಿ "ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸೀಕ್ವೆನ್ಸ್‌ಗಳಿವೆ, ಅದು ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಆರಾಧಿಸಿದ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ - ವೇಕ್ ಅಪ್ ಸಿದ್‌ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೋಲಿಕೆಯ ಹಾಗೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ದೇವ್ S/O ಮುದ್ದೇಗೌಡ ಚಿತ್ರವು ಗ್ಲಾಮರ್, ಮನರಂಜನೆ, ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನೋಡತಕ್ಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ" <ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review_review-dev-s-o-muddegowda-kannada_1672702|title=Masters review|work=DNA India}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] m645dotj0xpoky9ubzkzkaqglq4mrry 0 143051 1431872 1355669 2026-10-13T04:52:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431872 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಬಿಜಯ ಮಲ್ಲ | native_name = विजय मल्ल | native_name_lang = ne | birth_name = ಬಿಜಯ ಬಹಾದೂರ್ ಮಲ್ಲ | birth_date = {{Birth date|1925|6|23|df=y}} | birth_place = ಓಂ ಬಹಲ್, ಕಠ್‍ಮಂಡು | death_date = {{Death date and age|1999|7|24|1925|6|23|df=y}} | death_place = ಕಠ್‍ಮಂಡು | nationality = ನೇಪಾಳಿ | education = ಹತ್ತನೆಯ ತರಗತಿ | alma_mater = ಟ್ರೈಚಂದ್ರ ಕಾಲೇಜು | occupation = ಲೇಖಕ, ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ | notable_works = ಅನುರಾಧ, ಬೌಲ ಕಾಜಿ ಕೊ ಸಪನ | spouse = ಶ್ಯಾಮ ಪ್ರಧಾನ್ | children = 9 | parents =ಆನಂದ ಮಾಯ, ರಿದ್ದಿ ಬಹಾದೂರ್ ಮಲ್ಲ }} '''ಬಿಜಯ ಮಲ್ಲ''' ({{Lang|ne|विजय मल्ल}}; ೨೩ ಜೂನ್ ೧೯೨೫ - ಜುಲೈ ೨೪, ೧೯೯೯) ನೇಪಾಳದ ಕವಿ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರ.<ref>{{Cite web|url=https://www.balsirjana.com/thoughts/59251.html|title=नाटककार विजय मल्ल र उनको ‘पत्थरको कथा’ एकाङ्की|date=2020-09-09|website=Balsirjana|language=ne|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212102254/https://www.balsirjana.com/thoughts/59251.html|url-status=dead}}</ref> ಮಲ್ಲ ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ''ಅನುರಾಧ'' ಅವರ ಕಾದಂಬರಿಗಳು ಮತ್ತು ''ಕೋಯಿ ಕಿನಾ ಬರ್ಬಾದ್ ಹೋಸ್'', ''ಪತ್ತರ್ಕೋ ಕಥಾ'' ಮತ್ತು ''ದೋಭನ್'' ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರಸಿದ್ದರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=https://themargin.com.np/literature-and-creation/2124/|title=विजय मल्लका तीन कविता|website=themargin.com.np|language=en|access-date=2021-12-12|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212160703/https://themargin.com.np/literature-and-creation/2124/|url-status=dead}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ == ಮಲ್ಲ ಅವರು ೨೩ ಜೂನ್ ೧೯೨೫ ರಂದು (೧೦ ಆಷಾಢ ೧೯೮೨ [[ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆ]] ) [[ಕಠ್ಮಂಡು|ಕಠ್ಮಂಡುವಿನ]] ಓಂ ಬಹಲ್‌ನಲ್ಲಿ ತಂದೆ ರಿದ್ಧಿ ಬಹದ್ದೂರ್ ಮಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಾಯಿ ಆನಂದ ಮಾಯಾ ಅವರಿಗೆ ಮೂರನೇ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಮಲ್ಲನ ತಂದೆ ಶಾರದ ಎಂಬ ನೇಪಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಗೋವಿಂದ ಬಹದ್ದೂರ್ ಮಲ್ಲ 'ಗೋತಲೆ' ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರು . ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ದರ್ಬಾರ್ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು. ಅವರು [[ವಿಲಿಯಂ ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್|ಶೇಕ್ಸ್ಪಿಯರ್]], [[ಆಂಟನ್ ಚೆಕೊವ್|ಚೆಕೊವ್]] ಮತ್ತು [[ಇಬ್ಸೆನ್, ಹೆನ್ರಿಕ್|ಇಬ್ಸೆನ್]] ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಬೆಳೆದರು. ಅವರು [[ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಐ.ಎಸ್.ಸಿ.ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. (ಇಂಟರ್ಮೀಡಿಯೇಟ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್) ಟ್ರೈ-ಚಂದ್ರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು ಆದರೆ ದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft729007x1&chunk.id=d0e13307&toc.depth=1&toc.id=d0e13307&brand=ucpress|title=Himalayan Voices|website=publishing.cdlib.org|access-date=2021-12-12}}</ref> == ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ == ಅವರ ಮೊದಲ ಕವಿತೆ ''ಮರ್ನು ಪರ್ಚಾ ಹೈ ದೈ'' ಶಾರದ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ (೧೯೯೭, ಶ್ರಾವಣ, ವರ್ಷ ೬, ಸಂಪುಟ ೪) ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಫ್ರಾಯ್ಡಿಯನ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿವೆ. ಅವರು ನೇಪಾಳ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.recordnepal.com/bijaya-malla-on-being-dying-and-writing-an-interview-from-1966|title=Bijaya Malla on being, dying and writing: an interview from 1966 - The Record|last=@therecord|website=www.recordnepal.com|language=en|access-date=2021-12-12}}</ref> ೧೯೪೧ ರಲ್ಲಿ ರಾಣಾ ಸರ್ಕಾರವು ನಾಲ್ಕು ಹುತಾತ್ಮರನ್ನು ಕೊಂದ ನಂತರ ಅವರು ರಾಜಕೀಯದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತರಾದರು. ಅವರು ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳ ಪ್ರಜಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೪೮ ರಿಂದ ೧೯೫೦ ರವರೆಗೆ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಜೈಲುವಾಸ ವಿಧಿಸಿತು. ೧೯೫೦ ರ ನಂತರ, ನೇಪಾಳ ಪ್ರಜಾ ಪರಿಷತ್ ನೇಪಾಳಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಆಯಿತು ಮತ್ತು ಬಿಜಯ ಮಲ್ಲ ಅದರ ಸದಸ್ಯರಾದರು. ಮಾತೃಕಾ ಪ್ರಸಾದ್ ಕೊಯಿರಾಲಾ ನೇಪಾಳಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರಜಾ ಪರಿಷತ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ನೇಪಾಳಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ತೊರೆದು ಪ್ರಜಾ ಪರಿಷತ್‌ಗೆ ಸೇರಿದರು.<ref>{{Cite book|url=http://ir.nbu.ac.in/bitstream/123456789/1736/8/08_chapter_03.pdf|title=विजय मल्लको जीवनी, व्यक्तित्व र कृतित्व|pages=42–83|language=ne|access-date=2022-06-01|archive-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212160708/https://ir.nbu.ac.in/bitstream/123456789/1736/8/08_chapter_03.pdf|url-status=dead}}</ref> == ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳು == === ಕಾದಂಬರಿಗಳು === * ''ಅನುರಾಧಾ'' (೧೯೬೧) * ''ಕುಮಾರಿ ಶೋಭಾ'' (೧೯೮೨) * ''ಶ್ರೀಮತಿ ಶಾರದ'' (೧೯೯೯) === ನಾಟಕಗಳು === * ''ಪತ್ತರ್ ಕೋ ಕಥಾ'' (ಒಂದು ಕಲ್ಲಿನ ಕಥೆ, ೧೯೭೧) * ''ಸಾತ್ ಏಕಾಂಕಿ'' (ಏಳು ಏಕಾಂಕ ನಾಟಕಗಳು, ೧೯೭೧) * ''ದೋಭಾನ್'' (ಸಂಗಮ) * ''ಭಿಟ್ಟೆ ಘಾಡಿ'' (ಗಡಿಯಾರ) * ''ಸೃಷ್ಟಿ ಕೊ ಪರ್ಖಲ್ ಭಿತ್ರಾ'' (ಸೃಷ್ಟಿಯ ಗೋಡೆಯ ಒಳಗೆ) * ''ಭುಲೈಭುಲ್ ಕೋ ಯೆಥರ್ತಾ'' (ಪ್ರಮಾದಗಳ ವಾಸ್ತವ) * ''ಕೋಯಿ ಕಿನಾ ಬರ್ಬಾದ್ ನಹೋಸ್'' (ಯಾರೋ ಏಕೆ ನಾಶವಾಗಬಾರದು, ೧೯೬೯) * ''ಜಿಯುಡೋ ಲಾಸ್'' (ಲೈವ್ ಶವ) * ''ಬೌಲಾ ಕಾಜಿ ಕೊ ಸಪಾನಾ'' (ಹುಚ್ಚು ಮನುಷ್ಯನ ಕನಸು) === ಸಣ್ಣ ಕಥಾ ಸಂಕಲನಗಳು === * ''ಏಕ್ ಬಾಟೊ ಅನೆ ಮೋಡ್'' (ಒಂದು ರಸ್ತೆ, ಅನೇಕ ತಿರುವುಗಳು, ೧೯೬೯) * ''ಪರೇವಾ ರಾ ಕೈದಿ'' (ದಿ ಪ್ರಿಸನರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಡವ್, ೧೯೭೭) * ''ಮಂಚೆ ಕೊ ನಾಚ್ ರಾ ಅನ್ಯ ಕಥಾ'' (ಎ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಥೆಗಳು, ೧೯೯೫) === ಕವನಗಳು === * ''ಬಿಜಯ ಮಲ್ಲಕ ಕವಿತಾ'' (೧೯೫೯) == ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು == ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಣ್ಣ ಕಥೆಗಳ ಸಂಕಲನ ''ಏಕ್'' ಬತೋ ಅನೆ ಮೋಡ್‌ಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಸಜ್ಹಾ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ನೇಪಾಳಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಗಂಕಿ ಬಾಶುಂಧರ ಪುರಸ್ಕಾರ, ಭೂಪಾಲ್ ಮಾನ್ ಸಿಂಗ್ ಕರ್ಕಿ ಪುರಸ್ಕಾರ್ ಮತ್ತು ವೇದ್ ನಿಧಿ ಪುರಸ್ಕಾರ್ ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.dabalikhabar.com/2019/08/7741/|title=विजय मल्ल: बहुमुखी साहित्य स्रष्टा|date=2019-08-11|website=Dabali Khabar डबली खबर|language=en-US|access-date=2021-12-12}}</ref> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಅವರು ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾಮ ಪ್ರಧಾನ್ ಅವರನ್ನು ಕಠ್ಮಂಡುವಿನಲ್ಲಿ ವಿವಾಹವಾದರು. ಅವರಿಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರು (ನಳಿನಿ, ರೀತಾ, ನೀನಾ ಶೀಲಾ, ಉಮಾ, ರಮಾ, ಸೃಜನ, ಅರ್ಚನಾ, ಬಂದಾನ), ಅವರಲ್ಲಿ ಶೀಲಾ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು. ಮಲ್ಲ ಅವರು ಜುಲೈ ೨೪, ೧೯೯೯ ರಂದು ನಿಧನರಾದರು ( ''ಶ್ರಾವಣ'' ೮, ೨೦೫೬ ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆ).<ref>{{Cite web|url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/383/2019-07-27|title=यारोँका यार|website=Naya Patrika|language=ne|access-date=2021-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20211212160712/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/383/2019-07-27|archive-date=2021-12-12|url-status=dead}}</ref> == ಸಹ ನೋಡಿ == * ಗೋವಿಂದ ಬಹದ್ದೂರ್ ಮಲ್ಲ * ಶಂಕರ ಲಮಿಚಾನೆ * ಭವಾನಿ ಭಿಕ್ಷು == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Articles with hCards]] [[ವರ್ಗ:೧೯೨೫ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:೧೯೯೯ ನಿಧನ]] ojuqptfmiqajhhj59qlc2kbwjfyfyak 0 145735 1431892 1431023 2026-10-13T07:40:42Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431892 wikitext text/x-wiki ಭಾರತದ ಅಗಾಧತೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯಿಂದಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]], ಜಾನಪದ, ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಪಾಪ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಹು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಹಲವಾರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತವು ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. == ಇತಿಹಾಸ ==   [[ಚಿತ್ರ:Dancing_girl.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Dancing_girl.jpg/220px-Dancing_girl.jpg|thumb| [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆಯ ನಾಗರೀಕತೆಯಿಂದ]] ''ನೃತ್ಯ ಮಾಡುವ ಹುಡುಗಿಯ'' ಶಿಲ್ಪ (ಸುಮಾರು ೪,೫೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ)]] === ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ === ==== ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ==== ೩೦,೦೦೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು [[ನವಶಿಲಾಯುಗ|ನವಶಿಲಾಯುಗದ]] ಗುಹೆ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ|ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣದಲ್ಲಿ]] ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮ್ಬೆಟ್ಕಾ ರಾಕ್ ಶೆಲ್ಟರ್ಸ್ನಲ್ಲಿ]] ನೃತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=58fUibaZdGYC|title=Dance in Indian Painting|last=Kapila Vatsyayan|publisher=Abhinav Publications|year=1982|isbn=978-81-7017-153-9|pages=12–19}}</ref> [[ಭೀಮ್‌ಬೇಟ್ಕಾದ ಶಿಲಾಶ್ರಯಗಳು|ಭೀಮೇಟ್ಕಾದ]] ಮೆಸೊಲಿಥಿಕ್ ಮತ್ತು ಚಾಲ್ಕೊಲಿಥಿಕ್ ಗುಹೆ ಕಲೆಯು [[ಜಾಗಟೆ|ಗಾಂಗ್ಸ್]], ಬೌಡ್ ಲೈರ್, ಡಾಫ್ ಮುಂತಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-8170172215|language=en}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SyxOHOCVcVkC&q=Varadpande|title=History of Indian Theatre|last=Varadpande|first=Manohar Laxman|date=1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=9788170172215|pages=55, illustration no 10|language=en}}</ref> ==== ನವಶಿಲಾಯುಗದ ==== ಚಾಲ್ಕೋಲಿಥಿಕ್ ಯುಗ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.೪೦೦೦ ನಂತರ) ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಹಿಂದಿನ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳಂತಹ ಕಿರಿದಾದ ಬಾರ್ ಆಕಾರದ ನಯಗೊಳಿಸಿದ ಕಲ್ಲಿನ ಸೆಲ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾದ]] [[ಅಂಗುಲ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಂಕರ್‌ಜಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪುರಾವೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ ಅಂದರೆ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳು, ಕಂಠಗಿರಿಯ ರಾಣಿಗುಂಫಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಭುವನೇಶ್ವರ|ಭುವನೇಶ್ವರದ]] ಉದಯಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ಯೆಯರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಗಳು. ==== ಸಿಂಧೂ ನದಿ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ ==== ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಗರ್ಲ್ ಶಿಲ್ಪ (ಕ್ರಿ.ಪೂ೨೫೦೦) [[ಸಿಂಧೂತಟದ ನಾಗರೀಕತೆ|ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ]] ಸೈಟ್‌ನಿಂದ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. <ref name="national">{{Cite web|url=http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=44&id=1&lk=dp1|title=Collections:Pre-History & Archaeology|publisher=National Museum, New Delhi|access-date=3 February 2014|archive-date=6 ಜನವರಿ 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106145719/http://nationalmuseumindia.gov.in/prodCollections.asp?pid=44&id=1&lk=dp1|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=e--vDQAAQBAJ&q=aesthetics+of+the+dancing+girl+mohenjodaro&pg=PA34|title=Origin of Indians and their Spacetime|last=Nalapat|first=Dr Suvarna|date=2013|publisher=D C Books|isbn=978-9381699188|language=en}}</ref> <ref name="singh">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=H3lUIIYxWkEC&q=dancing+girl+harappa&pg=PA162|title=A History of Ancient and Early Medieval India : from the Stone Age to the 12th century|last=Singh|first=Upinder|date=2008|publisher=Pearson Education|isbn=978-8131711200|location=New Delhi|page=162|access-date=15 November 2014}}</ref> <ref name="jane">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=1AJO2A-CbccC&q=dancing+girl|title=The Ancient Indus Valley : New Perspectives|last=McIntosh|first=Jane R.|date=2008|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1576079072|location=Santa Barbara, CA|pages=281, 407|access-date=15 November 2014}}</ref> ಕುಂಬಾರಿಕೆಯ ಮೇಲೆವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ ಅವನ ಕುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ನೇತಾಡುವ ಧೋಲ್ ಹೊಂದಿರುವ ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಎಡಗೈಯ ಕೆಳಗೆ ಡ್ರಮ್ ಹಿಡಿದಿರುವ ಮಹಿಳೆ. <ref name="shodh1">[http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/13634/8/08_chapter%202.pdf origin of Indian music and arts]. Shodhganga.</ref> === ವೈದಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಯುಗ === [[ವೇದ|ವೇದಗಳು]] (೧೫೦೦– ಕ್ರಿ.ಪೂ೮೦೦ [[ವೈದಿಕ ಯುಗ|ವೈದಿಕ ಅವಧಿ]] )<ref>Sanujit Ghose (2011). "[https://www.worldhistory.org/article/230/ Religious Developments in Ancient India]" in ''Ancient History Encyclopedia''.</ref> <ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/introductiontohi0000floo|title=An Introduction to Hinduism|last=Gavin D. Flood|publisher=Cambridge University Press|year=1996|isbn=978-0-521-43878-0|pages=[https://archive.org/details/introductiontohi0000floo/page/37 37]–39|url-access=registration}}</ref> ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕದೊಂದಿಗೆ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] (೮೦೦–ಕ್ರಿ.ಪೂ೭೦೦) ಇಬ್ಬರು ನಟರ ನಡುವಿನ ನಾಟಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾದ ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩.೨ರಲ್ಲಿ [[ಶ್ಲೋಕ|ಪದ್ಯಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ. ''ತಾಳ'' ಅಥವಾ ''ತಾಲ್'' ಎಂಬುದು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ]] [[ವೇದ|ವೈದಿಕ]] ಯುಗದ ಪಠ್ಯಗಳಾದ ''[[ಸಾಮವೇದ]]'' ಮತ್ತು ವೈದಿಕ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದ ಪುರಾತನ ಸಂಗೀತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=UzUMCAAAQBAJ&pg=PT63|title=Sonic Liturgy: Ritual and Music in Hindu Tradition|last=Guy L. Beck|publisher=University of South Carolina Press|year=2012|isbn=978-1-61117-108-2|pages=63–64}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6fkJAAAAQBAJ&pg=PA266|title=Music of the Peoples of the World|last=William Alves|publisher=Cengage Learning|year=2013|isbn=978-1-133-71230-5|page=266}}</ref> [[ಸ್ಮೃತಿ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ೧೦೦ ) ವೇದ-ನಂತರದ [[ಹಿಂದೂ ಪಠ್ಯಗಳು]] [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ]] [[ರಾಮಾಯಣ]] (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦ ರಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ೧೦೦) ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ (ನೃತ್ಯ). [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರೆಯರಾದ]] [[ಉರ್ವಶಿ|ಊರ್ವಶಿ]], ರಂಭ, ಮೇನಕಾ, ತಿಲೋತ್ತಮ ಪಂಚಾಪ್ಸರರು, ಮತ್ತು [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ಹೆಂಡತಿಯರು ''ನೃತ್ಯಗೀತೆ'' ಅಥವಾ "ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ" ಮತ್ತು ''ನೃತ್ಯವಾದಿತ್ರ'' ಅಥವಾ "ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುವುದು"), ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಗಂಧರ್ವ|ಗಂಧರ್ವರಿಂದ]] ಗಾಯನ ( [[ವೀಣೆ|ವಿಣು]] [[ತಂತಿವಾದ್ಯ|ವಾದ್ಯಗಳು]] [[ಸಂತೂರ್|)]], ಬಿನ್, ವಿಪಂಚಿ ಮತ್ತು [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ|ವಲ್ಲಕಿ]] ''ವೀಣೆಯಂತೆಯೇ'' ), ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳು ( [[ಶಂಖ]], ವೇಣು ಮತ್ತು ''ವೇಣುಗಾನ'' - ಬಹುಶಃ ಹಲವಾರು ಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ''ಜೋಡಿಸಿ'' ಮಾಡಿದ ಮೌತ್ ಆರ್ಗನ್ ), [[ರಾಗ]] ( ''ರಾಗ್ ಕೌಶಿಕ'' ಧ್ವನಿ ಮುಂತಾದ ''ಕೌಶಿಕ'' ಸೇರಿದಂತೆ), ಗಾಯನ ರೆಜಿಸ್ಟರ್ಗಳು ''('' ಏಳು ''ಸ್ವರ'' ಅಥವಾ, ''ಅನಾ'' ಅಥವಾ ''[[ಶ್ರುತಿ (ಸಂಗೀತ)|ಏಕಶೂರ್ತಿ]]'' ಡ್ರ್ಯಾಗ್ ನೋಟ್, ''ಮೂರ್ಛನ ಮಾತ್ರಾದಲ್ಲಿ'' ''ನಿಯಂತ್ರಿತ'' ಧ್ವನಿಯ ''ಏರಿಳಿತ'' ಮತ್ತು ''ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣ'' ಮೂರು ಪಟ್ಟು ತೀನ್ ತಾಳ ''ಲಯ'' ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ದೃಟ್'' ಅಥವಾ ಕ್ವಿಕ್, ಮಧ್ಯ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಮ, ಮತ್ತು ''ವಿಲಂಬಿಟ್'' ಅಥವಾ ನಿಧಾನ), ಬಾಲ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ''ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ'' ಕವನ [[ರಾಮಾಯಣ|ವಾಚನ]] ''ಮಾರ್ಗ'' ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ [[ಲವ|ಲುವ್]] ಮತ್ತು [[ಕುಶ|ಕುಶಾ]] ಅವರಿಂದ [[ರಾಮಾಯಣ|ಕಂದ]] . <ref name="rama1">Ananda W. P. Guruge, 1991, [[iarchive:trent_0116402264364/page/180| The Society of the Ramayana]], pp. 180–200.</ref> ಥೋಲ್ಕಪ್ಪಿಯಂ (ಕ್ರಿ.ಪೂ೫೦೦) ನಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡು, ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಗಮ್ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ''ಪನ್ನರ'' ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ. ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ''ಮಥುರೈಕ್ಕಂಚಿ'' ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಕರುಣೆಯನ್ನು ''ಕೋರಲು ಸೆವ್ವಾಜಿ ಪನ್'' ಅನ್ನು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ''ತೋಲ್ಕಾಪ್ಪಿಯಂನಲ್ಲಿ'', ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಐದು ಭೂದೃಶ್ಯಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಸಂಬಂಧಿತ ''ಪನ್ನನ್ನು'' ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಆ ಭೂದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಡಿನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಪುರಾತನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತವಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ''ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ'', ಕೊಳಲಿನ ಮೇಲೆ ನುಡಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾದ ''ಅಂಬಲ್ ಪನ್'', ''ಯಾಜ್'' (ಲೂಟ್) ನಲ್ಲಿ ''ಸೆವ್ವಾಝಿ ಪನ್'', ''ನೋಟ್ಟಿರಂ'' ಮತ್ತು ''ಸೆವ್ವಾಝಿ'' ಪಾಥೋಸ್ ಅನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು, ಆಕರ್ಷಿಸುವ ''ಕುರಿಂಜಿ'' ಪಾನ್ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದಾಯಕ ''ಮುರುಡಪ್ಪನ್'' . ಪನ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ತಮಿಳು ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದ ಸುಮಧುರ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಚೀನ ''ಪ್ಯಾನ್‌ಗಳು'' ಮೊದಲು ಪೆಂಟಾಟೋನಿಕ್ ಮಾಪಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂತರ ಏಳು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಗಮ್ ಆಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡವು. ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ, ತಮಿಳು ಸಂಗೀತವು ಹೆಪ್ಟಾಟೋನಿಕ್ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಎಜಿಸೈ (ಏಳಿಸೈ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಂತ-ಕವಿ [[ಜಯದೇವ]] ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೇಷ್ಟ್ರು, ''ಓದ್ರಾ-ಮಾಗಧಿ'' ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. <ref name="bare_url_a"/> <ref name="orissatourism"/> ಶಾರ್ಂಗದೇವ ಅವರು [[ಸಂಗೀತ ರತ್ನಾಕರ|ಸಂಗೀತ-ರತ್ನಾಕರವನ್ನು]] ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಸಂಗೀತ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, <ref name="Bod2013p116">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=321oAgAAQBAJ&pg=PA116|title=A New History of the Humanities: The Search for Principles and Patterns from Antiquity to the Present|last=Rens Bod|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-164294-4|page=116}}</ref> <ref name="Nijenhuis1977p12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=HkUIAQAAIAAJ|title=Musicological literature, Volume 6, Part 1|last=Emmie te Nijenhuis|publisher=Harrassowitz|year=1977|isbn=978-3-447-01831-9|pages=12, 33–34}}, Quote: "The largest work that has for a long time been the most important source of information on the ancient period, is the famous Samgitaratnakara written by Sarngadeva in the first half of the thirteenth century."</ref> ಇದನ್ನು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಠ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=321oAgAAQBAJ&pg=PA116|title=A New History of the Humanities: The Search for Principles and Patterns from Antiquity to the Present|last=Rens Bod|publisher=Oxford University Press|year=2013|isbn=978-0-19-164294-4|page=116}}</ref> ಅಸ್ಸಾಮಿ ಕವಿ ಮಾಧವ ಕಂದಲಿ, ಸಪ್ತಕಾಂಡ ರಾಮಾಯಣದ ಲೇಖಕ, ತನ್ನ ''"ರಾಮಾಯಣ"'' ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮರ್ದಲ, ಖುಮುಚಿ, ಭೇಮಚಿ, [[ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆ|ದಗರ್]], [[ತಬಲಾ|ಗ್ರಟಲ್]], ರಾಮತಾಲ್, ತಬಲ್, ಝಜರ್, ಜಿಂಜಿರಿ, ಭೇರಿ ಮಹಾರಿ, ಟೋಕರಿ, ಕೆಂಡರ ದೋಸರಿ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ದೋತಾರ, [[ವೀಣೆ|ವಿನಾ]], [[ರುದ್ರ ವೀಣೆ|ರುದ್ರ-ವಿಪಂಚಿ]], ಇತ್ಯಾದಿ (ಅಂದರೆ ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಅವರ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಈ ವಾದ್ಯಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ). <ref name="mus1">Suresh Kant Sharma and Usha Sharma, 2005, [https://books.google.com/books?id=ffe4dMu4p_gC&pg=PA288&dq=ramayana+mentions+musical+instruments&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi3sLTkgbHYAhXLOI8KHV6EBFkQ6AEIMjAC#v=onepage&q=ramayana%20mentions%20musical%20instruments&f=false Discovery of North-East India], p. 288.</ref> ಭಾರತೀಯ ಸಂಕೇತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಪ್ರಾಯಶಃ ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=Madhya Kalin Bharatiya Sanskriti|last=Ojha|first=Gaurishankar Hirachand}} pp. 193–194.</ref> === ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗ === ೧೪ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಖಿಲ್ಜಿಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಗಾರರ ನಡುವೆ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು ನಡೆದವು. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಸಂಗೀತದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಗ್ರಂಥಗಳು <ref name="bare_url_a"/> <ref name="orissatourism"/> ಸಂಗೀತಮವ ಚಂದ್ರಿಕಾ, ಗೀತಾ ಪ್ರಕಾಶ, ಸಂಗೀತ ಕಲಾಲತ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯ ಮನೋರಮಾ . === ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನ === ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಲ್ಟ್ರೇನ್ ಮತ್ತು [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ಅವರಂತಹ [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ಪ್ರವರ್ತಕರು ಭಾರತೀಯ ವಾದ್ಯಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು ಮತ್ತು [[ಸಿತಾರ್|ಸಿತಾರ್‌ನಂತಹ]] ಭಾರತೀಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಸಮ್ಮಿಳನಗಳು [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಏಷ್ಯನ್ ಭೂಗತ ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದರು. ಹೊಸ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಭಾರತೀಯ ಫಿಲ್ಮಿ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[wiktionary:mainstream|ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ]] [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಕಲಾವಿದರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಟಿಂಬಲೆಂಡ್‌|ಟಿಂಬಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] "ಇಂಡಿಯನ್ ಕೊಳಲು" ನಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಲಾರಾ ಮಾರ್ಲಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್ ಧರೋಹರ್ ಯೋಜನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದರು. <ref name="dharo1">{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/rqzb|title=A triumphant experiment that feels surprisingly authentic|last=Irwin|first=Colin|date=2010-09-03|publisher=BBC review}}</ref> == ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ==   ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೆಂದರೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]], ಇದನ್ನು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ]] . ಈ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಶ್ರುತಿ (ಸಂಗೀತ)|ಶ್ರುತಿ]]'' (ಮೈಕ್ರೋಟೋನ್‌ಗಳು), ''ಸ್ವರಗಳು'' (ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು), ಅಲಂಕಾರ (ಅಲಂಕಾರಗಳು), ''[[ರಾಗ]]'' (ಮೂಲ ವ್ಯಾಕರಣಗಳಿಂದ ಸುಧಾರಿತ ''ಮಧುರಗಳು'' ), ಮತ್ತು ''ತಾಳ'' (ತಾಳವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಲಯಬದ್ಧ ಮಾದರಿಗಳು) ಸೇರಿವೆ. ಅದರ ನಾದದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆಕ್ಟೇವ್ ಅನ್ನು ಶ್ರುತಿಸ್ ಎಂದು ೨೨ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಸಮಾನವಾಗಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧ್ವನಿಯ ಕಾಲು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಏಳು ಸ್ವರಗಳ ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸಪ್ತ ಸ್ವರ ಅಥವಾ ಸಪ್ತ ಸುರ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ ಮತ್ತು ನಿ. ಈ ಸಪ್ತ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ ಮತ್ತು ನಿ ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇವು ಷಡ್ಜ , ಋಷಭ , ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ , ಪಂಚಮ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧೈವತ ಮತ್ತು ನಿಷಾದ . <ref>{{Cite web|url=https://brainly.in/question/4916824|title=What is the full form of SA,RA,GA,MA,PA,DHA,NI,SA - Brainly.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20200728090947/https://brainly.in/question/4916824|archive-date=28 July 2020}}</ref> ಇವುಗಳು ಡು, ರೆ, ಮಿ, ಫ, ಸೋ, ಲ, ತಿಗಳಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳು [[ರಾಗ|ರಾಗದ]] ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಏಳು ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಶುದ್ಧ ಸ್ವರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ವರಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು ಅವರು ಕೊಮಲ ಆಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಸ್ವರಗಳು. ಸಡ್ಜ(ಸ) ಮತ್ತು ಪಂಚಮ (ಪ) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಸ್ವರಗಳು ಕೋಮಲ ಆಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ಸ್ವರಗಳು ಆದರೆ ಸ ಮತ್ತು ಪ ಯಾವಾಗಲೂ ಶುದ್ದ ಸ್ವರಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ ಮತ್ತು ಪ '''ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಅಚಲ್ ಸ್ವರ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸ್ವರಗಳು ರ, ಗ, ಮ, ಧ, '''ನಿಗಳನ್ನು ಚಲ್ ಸ್ವರಗಳು''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಸ್ವರಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ. '''ಸ, ರೇ, ಗ, ಮ, ಪ, ಧ, ನಿ - ಶುದ್ದ''' '''ಸ್ವರಗಳು''' '''ರೆ, ಗ, ಧ, ನಿ - ಕೋಮಲ್ ಸ್ವರಗಳು''' '''ಮಾ - ತೀವ್ರ''' '''ಸ್ವರಗಳು''' [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ]] ಎಂಟು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]], [[ಕಥಕ್]], [[ಕೂಚಿಪೂಡಿ|ಕೂಚಿಪುಡಿ]], [[ಒಡಿಸ್ಸಿ]], [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಸತ್ರಿಯಾ]], [[ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ|ಮಣಿಪುರಿ]] ಮತ್ತು ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ . <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=uNaGAwAAQBAJ&pg=PA216|title=Engendering Performance: Indian Women Performers in Search of an Identity|last=Bishnupriya Dutt|last2=Urmimala Sarkar Munsi|publisher=Sage Publications|year=2010|isbn=978-81-321-0612-8|page=216}}</ref> ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಭಾರತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯವು ತನ್ನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಛೌ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. === ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ === ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸರು]] ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದಂತೆ, ಇದು ಸುಧಾರಿತ ಬದಲಾವಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುಮಧುರವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಿರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ''[[ಆಲಾಪನೆ|ರಾಗ ಆಲಾಪನ]]'', ''ಕಲ್ಪನಾಸ್ವರಂ'', ''ನೆರವಲ್'' ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಗಂ ಥಾನಂ ಪಲ್ಲವಿ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ತುಣುಕಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾದ ಸುಧಾರಿತ ಅಲಂಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಲು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನುಡಿಸಿದಾಗಲೂ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹಾಡುವ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ( ''ಗಾಯಕಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ) ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಮುಖ್ಯ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಸುಮಾರು ೩೦೦ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳು]] ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿವೆ. [[ಅನ್ನಮಾಚಾರ್ಯ|ಅನ್ನಮಯ್ಯ]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕ. ಅವರನ್ನು ಆಂಧ್ರ ಪದ ಕವಿತಾ ಪಿತಾಮಹ (ತೆಲುಗಿನ ಹಾಡು-ಬರಹದ ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್) ಎಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪುರಂದರದಾಸ|ಪುರಂದರ ದಾಸರನ್ನು]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ನಂತರದ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ತ್ಯಾಗರಾಜ]], [[ಶ್ಯಾಮಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ|ಶ್ಯಾಮ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಮತ್ತು [[ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತ|ಮುತ್ತುಸ್ವಾಮಿ ದೀಕ್ಷಿತರನ್ನು]] ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರೆಂದರೆ ಟೈಗರ್ ವರದಾಚಾರಿಯರ್, ಎಂಡಿ ರಾಮನಾಥನ್, [[ಅರಿಯಕುಡಿ ರಾಮಾನುಜಾ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್|ಅರಿಕುಡಿ ರಾಮಾನುಜ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್]] (ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯ ಪಿತಾಮಹ), ಪಾಲ್ಘಾಟ್ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್, [[ಮಧುರೈ ಮಣಿ ಅಯ್ಯರ್]], [[ಸೆಮ್ಮಂಗುಡಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಅಯ್ಯರ್]], [[ನೆದುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ|ನೆಡುನೂರಿ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ]] [[ಆಲತ್ತೂರು ಸಹೋದರರು|ಆಲತ್ತೂರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್]], ಎಂ ಎಸ್ ಸುಬ್ಬುಲಕ್ಷ್ಮಿ, [[ಎಂ. ಬಾಲಮುರಳಿ ಕೃಷ್ಣ|ಬಾಲಗುಡಿ]] [[ಲಾಲ್ಗುಡಿ ಜಯರಾಮನ್|ಜಯರಾಮನ್]], ಎಲ್. ಟಿ.ಎನ್.ಶೇಷಗೋಪಾಲನ್, [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆ.ಜೆ.ಯೇಸುದಾಸ್]], ಎನ್.ರಮಣಿ, ಉಮಯಲ್ಪುರಂ ಕೆ.ಶಿವರಾಮನ್, ಸಂಜಯ್ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನ್, [[ಟಿ. ಎಂ. ಕೃಷ್ಣ|ಟಿ.ಎಂ.ಕೃಷ್ಣ]], ಬಾಂಬೆ ಜಯಶ್ರೀ, ಟಿ.ಎಸ್.ನಂದಕುಮಾರ್, [[ಅರುಣ ಸಾಯಿರಾಮ್|ಅರುಣಾ ಸಾಯಿರಾಂ]], ಮೈಸೂರು ಮಂಜುನಾಥ್ , ಪ್ರತಿ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರವು ತನ್ನ ಎಂಟು ವಾರಗಳ ಅವಧಿಯ ಸಂಗೀತ ಋತುವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವು ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ, ಉತ್ಸವ ಸಂಗೀತ ಸೇರಿದಂತೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕಳೆದ ೧೦೦-೧೫೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. === ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ === ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ವೈದಿಕ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಇದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥವಾದ ಸಾಮ ವೇದದಲ್ಲಿನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಸಾಮಗಾನವಾಗಿ ಹಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪಠಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದಾಗಿ ಸುಮಾರು ೧೩ನೇ-೧೪ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಬೇರೆಯಾಯಿತು. ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಲವಾದ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸಮಕಾಲೀನ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ [[ಐತಿಹಾಸಿಕ ವೈದಿಕ ಧರ್ಮ|ವೈದಿಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರ]] ಪರ್ಷಿಯನ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪ್ರಕಾರಗಳೆಂದರೆ [[ಧ್ರುಪದ್]], ಧಮರ್, [[ಖ್ಯಾಲ್]], ತರನಾ ಮತ್ತು ಸದ್ರಾ, ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಅರೆ-ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪಗಳೂ ಇವೆ. ಅರ್ನಾಟಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲವು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಕರ್ಣಂ ಎಂದರೆ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಆಟಕಂ ಎಂದರೆ ಮಧುರವಾದದ್ದು. === ಲಘು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ === ಲೈಟ್ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಅಥವಾ ಸೆಮಿ-ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ವರ್ಗದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಸಂಗೀತಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ರೂಪಗಳೆಂದರೆ [[ಠುಮ್ರಿ]], ದಾದ್ರಾ, [[ಭಜನೆ|ಭಜನ್]], [[ಗಝಲ್|ಗಜಲ್]], ಚೈತಿ, ಕಜ್ರಿ, ತಪ್ಪಾ, ನಾಟ್ಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಕವ್ವಾಲಿ . ಈ ರೂಪಗಳು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರೂಪಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ. == ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ == [[ಚಿತ್ರ:Hira_Devi_Waiba.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/Hira_Devi_Waiba.jpg/220px-Hira_Devi_Waiba.jpg|alt=|thumb| [[ಹಿರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ|ಹೀರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ]], ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ]]   === ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ===   [[ಚಿತ್ರ:Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg/220px-Navneet-Aditya-Waiba-Live.jpg|thumb| ನವನೀತ್ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ- ಜಾನಪದ ಗಾಯಕ]] ಇದು ತಮಾಂಗ್ ಜನರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಸಿಕ್ಕಿಂ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನೇಪಾಳಿ ಮಾತನಾಡುವ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ತಮಾಂಗ್ ವಾದ್ಯಗಳು, ಮದಲ್, ದಂಪು ಮತ್ತು ತುಂಗ್ನಾ, ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತಗಾರರು ಆಧುನಿಕ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಅಥವಾ ನಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸುಮಧುರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದುಃಖ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಂತೋಷ ಅಥವಾ ದಿನನಿತ್ಯದ ಘಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.accu.or.jp/ich/en/arts/A_NPL12.html|title=Asia-Pacific Database on Intangible Cultural Heritage (ICH)|last=(ACCU)|first=Asia⁄Pacific Cultural Centre for UNESCO|website=www.accu.or.jp|access-date=2018-07-21}}</ref> [[ಹಿರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ|ಹೀರಾ ದೇವಿ ವೈಬಾ]] ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋಗಳ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಆಕೆಯ ಹಾಡು ' ಚುರಾ ತ ಹೋಯಿನಾ ಅಸ್ತೂರ 'ಇದುವರೆಗೆ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ತಮಾಂಗ್ ಸೆಲೋ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ೪೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತಮ್ಮ ಸಂಗೀತ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು ೩೦೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/states/west-bengal/hira-devi-dies-of-burn-injuries/cid/445656|title=Hira Devi dies of burn injuries|date=20 January 2011|work=The Telegraph|access-date=31 January 2020|location=Calcutta (Kolkata)}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.tamangonline.com/news/13540|title=चुरा त होइन अस्तुरा – पहिलो तामाङ सेलो गीत ? – Tamang Online|date=2016-12-07|work=Tamang Online|access-date=2018-07-21|language=en-US|archive-date=2018-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304212229/http://www.tamangonline.com/news/13540|url-status=dead}}</ref> ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ವೈಬಾ ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಅವರ ಮಗ ಸತ್ಯ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ (ನಿರ್ಮಾಪಕ/ನಿರ್ವಾಹಕ) ಮತ್ತು ನವನೀತ್ ಆದಿತ್ಯ ವೈಬಾ (ಗಾಯಕ) ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮರು-ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ''ಅಮಾ ಲೈ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ'' (ಆಮಾಲೈ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿ) ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives mother's songs|work=The Telegraph|access-date=2018-07-21}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|title=Songs of Tribute|date=2017-01-10|work=The Himalayan Times|access-date=2018-07-21|language=en-US|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216030532/https://thehimalayantimes.com/entertainment/music/songs-of-tribute-navneet-aditya-waiba-and-satya-aditya-waiba/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.kantipurdaily.com/literature/2017/11/04/20171104075616.html|title=छोराछोरीले दिए हीरादेवीलाई श्रद्धाञ्जली|access-date=2018-07-21|language=ne}}</ref> ಇವರಿಬ್ಬರು ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಲಬೆರಕೆ ಅಥವಾ ಆಧುನೀಕರಣವಿಲ್ಲದೆ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೇಪಾಳಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಏಕೈಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. <ref>{{Cite web|url=http://musickhabar.com/2016/12/29/16166/|title=Music Khabar हिरादेवी वाइवाका गीतलाई पुनर्जीवन - Music Khabar|date=2018-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20180610202829/http://musickhabar.com/2016/12/29/16166/|archive-date=2018-06-10|access-date=2020-06-28}}</ref> <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|title=Daughter revives Mother's songs|date=26 January 2017|website=The Telegraph|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202035251/https://www.telegraphindia.com/1170126/jsp/siliguri/story_132419.jsp|archive-date=2 February 2017}}</ref> === ಭಾಂಗ್ರಾ ಮತ್ತು ಗಿದ್ಧ ===   ಭಾಂಗ್ರಾ ಪಂಜಾಬ್‌ನ [[ನೃತ್ಯ]] -ಆಧಾರಿತ [[ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ|ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ]] ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ [[ಚಿತ್ರ:Tamak_and_Tumdak_01.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Tamak_and_Tumdak_01.jpg/220px-Tamak_and_Tumdak_01.jpg|thumb| ತಮಕ್' (ಆರ್.) ಮತ್ತು ತುಮ್ಡಕ್' (ಎಲ್.) - ಸಂತಾಲ್ ಜನರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಡ್ರಮ್ಸ್, [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ದಿನಾಜ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಶೈಲಿಯು ಅದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಪಂಜಾಬ್|ಪಂಜಾಬ್‌ನ]] ರಿಫ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ ಸಂಗೀತದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪಂಜಾಬ್ ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ತ್ರೀ ನೃತ್ಯವನ್ನು [[ಗಿದ್ದಾ|ಗಿದ್ಧ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಬಿಹು ಮತ್ತು ಬೋರ್ಗೀತ್ ===   [[ಚಿತ್ರ:Bihu_dance_of_Assam.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Bihu_dance_of_Assam.jpg/220px-Bihu_dance_of_Assam.jpg|thumb| [[ಬಿಹು ನೃತ್ಯ|ಬಿಹುವನ್ನು]] ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಸ್ಸಾಮಿ ಯುವಕರು .]] [[ಬಿಹು]] ಏಪ್ರಿಲ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ [[ಅಸ್ಸಾಂ|ಅಸ್ಸಾಂನ]] ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಮೊದಲ ದಿನ ಹಸು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ. ಹಬ್ಬದ ಎರಡನೇ ದಿನ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡ್ರಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಿಹು ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಈ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಬಿಹು ಹಾಡುಗಳು ಶಕ್ತಿಯುತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬದ ವಸಂತವನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬೀಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ. ಅಸ್ಸಾಮಿ ಡ್ರಮ್ಸ್ (ಧೋಲ್), ಪೆಪಾ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಮ್ಮೆ ಕೊಂಬಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಗೊಗೊನಾ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/celebrating-spring-bihu/|title=Bihu Dance|date=2013-07-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://mythicalindia.com/features-page/bihu-dance-and-other-popular-folk-dance-forms-of-assam/|title=Bihu- Most prominent amongst folk dance forms of Assam|date=2016-05-07}}</ref> ನಿರ್ದಿಷ್ಟ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳಿಗೆ]] ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ತಾಳಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ೧೫-೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಶಂಕರದೇವ|ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವ]] ಮತ್ತು ಮಾಧವದೇವರಿಂದ ಸಂಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾ. ಸತ್ರ ಮತ್ತು ನಾಮಘರ್ ಏಕಸರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂದರ್ಭದ ಹೊರಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಕವಿಗಳ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಳಿಗಳಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಏಕಸರಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Jodhpur_RIFF.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Jodhpur_RIFF.jpg/220px-Jodhpur_RIFF.jpg|right|thumb| ಭಾರತದ [[ಜೋಧಪುರ್|ಜೋಧ್‌ಪುರದ]] ಮೆಹ್ರಾನ್‌ಗಡ್ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಧರೋಹರ್ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತಗಾರರ ಗುಂಪು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದೆ]] ಬೋರ್ಗೀಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ <ref>{{Cite book|title=Early history of the Vaisnava faith and movement in Assam|last=Neog|first=Maheswar|publisher=Motilal Banarsidass|year=1980|isbn=81-208-0007-9|location=Delhi}}</ref> '','' ತಾಲ್, ಖೋಲ್ಸ್ ಇತ್ಯಾದಿ. === ದಾಂಡಿಯಾ ===   [[ದಾಂಡಿಯಾ]] ಅಥವಾ ರಾಸ್ ಗುಜರಾತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಯು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದ ಪಕ್ಕವಾದ್ಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಗರ್ಭಾ(ನೃತ್ಯ)|ಗರ್ಬಾ]] ಎಂಬ ದಾಂಡಿಯಾ/ರಾಸ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಕಾರದ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವೂ ಇದೆ. === ಗಾನ ===   ಗಾನ ರಾಪ್ ತರಹದ "ಚೆನ್ನೈನ [[ದಲಿತ|ದಲಿತರಿಗೆ]] ಸ್ಥಳೀಯವಾದ ಲಯಗಳು, ಬಡಿತಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವೇದನೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದೆ." <ref name=":02">{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1134074309|title=Keywords for India : A Conceptual Lexicon for the 21st Century.|last=Valan|first=Antony Arul|publisher=Bloomsbury Publishing Plc|year=2020|isbn=978-1-350-03927-8|location=London|pages=83–84|chapter=Gana (Gānā)|oclc=1134074309}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/gaana-ulaganathan-bags-3-more-film-offers/article3141626.ece|title='Gaana' Ulaganathan bags 3 more film offers|date=2006-04-02|work=The Hindu|access-date=2019-10-23|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ಇದು ಕಳೆದ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳಕಂ, ತಮಿಳು ಸೂಫಿ ಸಂತರು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನವರ ''ಸಿದ್ಧರ'' ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. <ref name=":02" /> ಮದುವೆಗಳು, ವೇದಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ರ್ಯಾಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಾನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶಕರು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಗಾನದ ಸಾರವು ಜೀವನದ ಹೋರಾಟಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ "ತಲ್ಲಣ ಮತ್ತು ವಿಷಣ್ಣತೆ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name=":02" /> ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರಕಾರವು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. <ref name=":02" /> <ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-struggle-to-elevate-the-subaltern-chennai-gana/article3817592.ece|title=A struggle to elevate the subaltern Chennai Gana|last=Srivathsan|first=A.|date=2012-08-25|work=The Hindu|access-date=2021-03-27|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ದಿ ಕ್ಯಾಸ್ಟ್‌ಲೆಸ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್‌ನಂತಹ ಸಮಕಾಲೀನ ಗಾನ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹೊಸ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ. <ref name=":02" /> === ಹರ್ಯಾನ್ವಿ ===   [[ಚಿತ್ರ:Indian_Been_Music_at_Surajkund_Craft_Fair.webm|thumb|277x277px|Video of Dhol, string instrument (Ektara) and [[ಪುಂಗಿ|Been]] musicians at [[ಸೂರಜ್‍ಕುಂಡ್|Surajkund International Crafts Mela]] (c. 12 Feb 2012).]] ಹರಿಯಾಣದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ಹರಿಯಾಣದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣದ ದೇಸಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ. <ref name="harmu1">S. C. Bhatt and Gopal K. Bhargava, 2006, [https://books.google.com/books?isbn=8178353652 Land and People of Indian States and Union Territories: 21 Arts and Crafts of Haryana].</ref> ಅವರು ಲಾವಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಮಿಗಳ ಅಗಲಿಕೆಯ ನೋವು, ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಶೌರ್ಯ, ಸುಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷದ ರೂಪವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. <ref name="harmu3">Manorma Sharma, 2007, [https://books.google.com/books?isbn=8131300463 Musical Heritage of India], p. 65.</ref> ಹರಿಯಾಣವು ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ [[ರಾಗ|ರಾಗಗಳ]] ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಾರ್ಖಿ ದಾದ್ರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ನಂದ್ಯಂ, ಸಾರಂಗ್‌ಪುರ, ಬಿಲವಾಲ, ಬೃಂದಾಬಾನ, ತೋಡಿ, ಅಸಾವೇರಿ, ಜೈಶ್ರೀ, ಮಲಕೋಷ್ಣ, ಹಿಂದೋಲಾ, ಭೈರ್ವಿ ಮತ್ತು ಗೋಪಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. <ref name="harmu1" /> <ref name="harmu2">S. Gajrani, 2004, [https://books.google.com/books?isbn=818205060X History, Religion and Culture of India], Volume 1, p. 96.</ref> === ಹಿಮಾಚಲಿ === ಹಿಮಾಚಲದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಶೈಲಿಯೆಂದರೆ ''ನಾಟಿ ಸಂಗೀತ,'' ಅಲ್ಲಿ ''ನಾಟಿ'' ಎಂಬುದು ಹಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಮಾಡುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಾಟಿ ಸಂಗೀತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗಳು ಅಥವಾ ಮದುವೆಗಳಂತಹ ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಜುಮೈರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮ್ಕಾಚ್ === ಜುಮೈರ್ ಮತ್ತು ಡೊಮ್ಕಾಚ್ ನಾಗ್ಪುರಿ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ. ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಧೋಲ್, ಮಂದಾರ, ಬಂಸಿ, ನಾಗರಾ, ಢಕ್, ಶೆಹನಾಯಿ, ಖರ್ತಾಲ್, ನರಸಿಂಗ ಇತ್ಯಾದಿ. [[ಶೆಹನಾಯಿ|[]] [[ಬ್ಞಾಸುರಿ]] <ref>{{Cite web|url=http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|title=Out of the Dark|website=democratic world.in|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042927/http://democraticworld.in/component/k2/item/603-out-of-the-dark|url-status=dead}}</ref> <ref >{{Cite news|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|title=talk on nagpuri folk music at ignca|work=daily Pioneer.com|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328042823/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/talk-on-nagpuri-folk-music-at-ignca.html|url-status=dead}}</ref> === ಲಾವಣಿ ===   [[ಲಾವಣಿ]] ''ಲಾವಣ್ಯ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರರ್ಥ "ಸೌಂದರ್ಯ". ಇದು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ]] ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಅಗತ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ [[ಲಾವಣಿ|ಲಾವನಿಸ್]] ಅನ್ನು ಹಾಡಬಹುದು. [[ಲಾವಣಿ|ಲಾವಣಿಯೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೃತ್ಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು [[ತಮಾಷಾ|ತಮಾಶಾ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲಾವಣಿಯು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡ್ರಮ್-ತರಹದ ವಾದ್ಯವಾದ 'ಢೋಲಾಕಿ'ಯ ಮೋಡಿಮಾಡುವ ಬೀಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂಬತ್ತು ಗಜದ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆಕರ್ಷಕ ಮಹಿಳೆಯರು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ತ್ವರಿತ ಗತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಶುಷ್ಕ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಾವಣಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. === ಮಣಿಪುರಿ === [[ಚಿತ್ರ:Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg/220px-Apsara_Gandharva_Dancer_Pedestal_Tra_Kieu.jpg|thumb| ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ, ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ, ಸೈಬೀರಿಯಾ, ಮೈಕ್ರೊನೇಷಿಯಾ, ಪಾಲಿನೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆರ್ಕ್ಟಿಕ್‌ನ ಆರಂಭಿಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ತಕರಾಗಿ ಗಂಧರ್ವರನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಮೈಟೀಸ್ ಅವರು ಗಂಧರ್ವರು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ]] ಮಣಿಪುರದ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು [[ಮಣಿಪುರಿ ನೃತ್ಯ]] [[ಮಣಿಪುರಿ ಜನರು|ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ]] ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಬರ್ಮಾಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು [[ವೇದ|ವೈದಿಕ]] ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರು, ಮತ್ತು ಮಣಿಪುರಿ ಜನರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಠ್ಯಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ''ಗಂಧರ್ವ-ದೇಶ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತವೆ. ವೈದಿಕ ''ಉಷಾ'', ಮುಂಜಾನೆಯ ದೇವತೆ, ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ನೃತ್ಯದ ಕಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ ಕಲಿಸಿದವರು ''ಉಷಾ'' . <ref name="reginald1" /> ಮಹಿಳಾ ನೃತ್ಯದ ಈ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮಣಿಪುರಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ''ಚಿಂಗ್ಖೈರೋಲ್'' ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="reginald1" /> ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಂತಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಗ್ರಂಥಗಳು [[ಮಣಿಪುರ|ಮಣಿಪುರವನ್ನು]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಚಿತ್ರಾಂಗದೆವನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. <ref name="raginidevi1">Ragini Devi, 1990, Dance Dialects of India, Motilal Banarsidass publishers, {{ISBN|978-81-208-0674-0}}, p. 176.</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಮೈಟಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯವನ್ನು ''ಜಾಗೋಯ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಮಣಿಪುರದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಲೈ ಹರೋಬಾ ನೃತ್ಯವು ಪ್ರಾಚೀನ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನಟರಾಜ ಮತ್ತು ಅವರ ಪೌರಾಣಿಕ ಶಿಷ್ಯರಾದ ''ತಂಡು'' ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ತಂಗ್ಖು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನೃತ್ಯ ಭಂಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref name="reginald1">2004, Reginald Massey, India's Dances: Their History, Technique, and Repertoire, Publications, {{ISBN|978-81-7017-434-9}}, pp. 178–181.</ref> <ref name="raginidevi1" /> ಅದೇ ರೀತಿ, ಮಣಿಪುರಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ''ಮೊಯಿರಾಂಗ್'' ಪರ್ಬಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಖಂಬಾ-ತೊಯ್ಬಿಯ ಪೌರಾಣಿಕ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಪಾನ್-ಇಂಡಿಯನ್ ಶಿವ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ''ಖಂಬಾ'' ಮತ್ತು ರಾಜಕುಮಾರಿ ''ತೊಯ್ಬಿಗೆ'' ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನೃತ್ಯದಂತೆ. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zLOiaGDLYOAC|title=The Sterling Book of Indian Classical Dance|last=Shovana Narayan|publisher=Sterling Publishers|year=2011|isbn=978-81-207-9078-0|page=54}}</ref> === ಮಾರ್ಫಾ ಸಂಗೀತ ===   ಹದ್ರಾನಿ ಮಾರ್ಫಾ ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಫಾ ಸಂಗೀತ ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕನ್ [[ಸಿದ್ದಿ ಜನಾಂಗ|ಸಿದ್ದಿ ಸಮುದಾಯದಿಂದ]] [[ಯೆಮೆನ್|ಯೆಮೆನ್‌ನ]] ಹದ್ರಾಮಾತ್‌ನ ಆಫ್ರೋ-ಅರಬ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಹೈದರಾಬಾದಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ ಲಯಬದ್ಧ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಮಾರ್ಫಾ ವಾದ್ಯ, ದಫ್, ಧೋಲ್, ಕೋಲುಗಳು, <ref name="TheHindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2216021.ece#|title='Marfa' band of the Siddis 'losing' its beat|date=10 July 2011|work=The Hindu|access-date=16 August 2011|location=Hyderabad, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160108233620/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article2216021.ece|archive-date=8 ಜನವರಿ 2016|url-status=dead}}</ref> <ref name="An_African_Indian_community_in_Hyderabad">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DigPvwHTqJ4C&q=marfa+hyderabad+history&pg=PA210|title=An African Indian community in Hyderabad: Siddi identity, its maintenance and Change|last=Ababu Minda Yimene|publisher=Greenwood|year=2004|isbn=3-86537-206-6|pages=209–211}}</ref> ಉಕ್ಕಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳು ಮತ್ತು ''ಥಾಪಿ'' ಎಂಬ ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. <ref name="TheHindu3">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/10/23/stories/2008102358610200.htm|title=It's "teen maar" for marriages, festivals|date=23 October 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=16 August 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20081026124808/http://www.hindu.com/2008/10/23/stories/2008102358610200.htm|archive-date=26 October 2008|location=Hyderabad, India}}</ref> === ಮಿಜೋ ===   ೧೩೦೦ಮತ್ತು ಕ್ರಿ.ಶ.೧೪೦೦ ನಡುವೆ ಬರ್ಮಾದಲ್ಲಿ ಥಾಂಟ್ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದಾಗ ಮಿಜೋ ಸಂಗೀತವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು ದರ್ ಹ್ಲಾ. ಬಾವ್ ಹ್ಲಾ (ಯುದ್ಧದ ಪಠಣಗಳು), ಹ್ಲಾಡೋ (ಬೇಟೆಯ ಪಠಣಗಳು); ನೌವಿಹ್ ಹ್ಲಾ (ತೊಟ್ಟಿಲು ಹಾಡುಗಳು) ೧೫ ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಿಂದ ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ಅಂದಾಜಿಸಲಾದ ಬರ್ಮಾದ ಲೆಂಟ್‌ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತುದಿಂದ ಹಾಡುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. <ref>B. Thangliana, Mizo Literature, 1993, p. 76</ref> ೧೭ ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಮಿಜೋ ಈಗಿನ ಮಿಜೋರಾಂ ಅನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲ, ಅಂದರೆ ೧೮ ರಿಂದ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಮಿಜೋ ಜಾನಪದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯುಗ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರವು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು, ಮಿಜೋ ಈಗಿನ ಮಿಜೋರಾಂ ಅನ್ನು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ತಂಟ್ಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಲೆಂಟ್ಲಾಂಗ್ ವಸಾಹತುಗಳ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಅವಧಿಯ ಹಾಡುಗಳು ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ, ರೂಪ ಮತ್ತು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು. ಭಾಷೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಹೊಳಪು ಮತ್ತು ಹರಿವುಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿವೆ. ಈ ಕಾಲದ ಬಹುತೇಕ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸಂಯೋಜಕರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. === ಒಡಿಸ್ಸಿ === ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂತ-ಕವಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾಸ್ಟರ್ [[ಜಯದೇವ]] ಅವರು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ '''ಓದ್ರಾ-ಮಾಗಧಿ''' ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಾಗಗಳನ್ನು ಅವರು ಹಾಡಲು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಸಂಗೀತದ ರೂಪುರೇಷೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ '''ಛಂದದ''' ಸಂಪ್ರದಾಯವಿತ್ತು. ೧೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಸಂಗೀತದ ಕುರಿತಾದ ಗ್ರಂಥಗಳು <ref name="bare_url_a">{{Cite web|url=http://orissaculture.gov.in/dance.asp|title=Culture Department|publisher=Orissaculture.gov.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20120403151246/http://www.orissaculture.gov.in/dance.asp|archive-date=3 April 2012|access-date=2012-05-26}}</ref> <ref name="orissatourism">{{Cite web|url=http://www.orissatourism.net/dance-music.html|title=Orissa Dance & Music|publisher=Orissatourism.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520225020/http://www.orissatourism.net/dance-music.html|archive-date=20 May 2012|access-date=2012-05-26}}</ref> '''ಸಂಗೀತಮವ ಚಂದ್ರಿಕಾ''', '''ಗೀತಾ ಪ್ರಕಾಶ''', '''ಸಂಗೀತ ಕಲಾಲತ''' ಮತ್ತು '''ನಾಟ್ಯ ಮನೋರಮಾ''' . ''ಸಂಗೀತ ಸಾರಣಿ'' ಮತ್ತು ''ಸಂಗಿ ನಾರಾಯಣ'' ಎಂಬ ಎರಡು ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಸಹ ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತವು ನಾಲ್ಕು ಸಂಗೀತ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು'''ಧ್ರುವಪದ''', '''ಚಿತ್ರಪದ''', '''ಚಿತ್ರಕಲಾ''' ಮತ್ತು '''ಪಾಂಚಲ್ ಎಂದು''' ಪ್ರಾಚೀನ ಒರಿಯಾ ಸಂಗೀತ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಒಡಿಸ್ಸಿ ''ಮತ್ತು '''ಶೋಕಬರಡಿ''' .'' ''ಒಡಿಸ್ಸಿ '''ಸಂಗೀತ''' (ಸಂಗೀತ) ಸಂಗೀತದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳ ಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಅಂದರೆ'' '''''ಧ್ರುವಪದ''', '''ಚಿತ್ರಪದ''', '''ಚಿತ್ರಕಲಾ''' ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲ್ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಪಠ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.'' ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಪಡೆದ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ದಿವಂಗತ <ref name="bare_url_a"/> ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಕರ್, ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ಮಹಾಪಾತ್ರ, ಕಾಶಿನಾಥ <ref name="orissatourism"/>, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್, ಗೋಪಾಲ್ ಚಂದ್ರ ಪಾಂಡ, ರಾಮಹರಿ ದಾಸ್, ಭುವನೇಶ್ವರಿ ಮಿಶ್ರಾ, ಶ್ಯಾಮಮಣಿ ದೇವಿ ಮತ್ತು ಸುನಂದಾ ಪಟ್ನಾಯಕ್ . === ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ (ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತ) === [[ಚಿತ್ರ:Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bd/Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg/170px-Rabindranath_Tagore_Ra-Tha_seal_initials.jpg|right|thumb| ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಮೊದಲಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಈ "ರೋ-ಥೋ" ಮರದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹೈಡಾ ಕೆತ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಟ್ಯಾಗೋರ್ ತಮ್ಮ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಅಂತಹ ಕಲೆಯಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದರು.]] [[ಚಿತ್ರ:Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG/220px-Dance_with_Rabindra_Sangeet_-_Kolkata_2011-11-05_6669.JPG|thumb| ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ನೃತ್ಯ]] ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ(ಬಂಗಾಲಿ ರಾಬಿಂದ್ರೋ ಶೋಂಗಿಟ್, ಬೆಂಗಾಲಿ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ), ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಹಾಡುಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇವು [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಬರೆದ ಮತ್ತು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಹಾಡುಗಳಾಗಿವೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಬಂಗಾಳದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. "ಸಂಗೀತ" ಎಂದರೆ ಸಂಗೀತ, "ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ" ಎಂದರೆ ರವೀಂದ್ರರ ಸಂಗೀತ . [[ಚಿತ್ರ:T_S_Nandakumar,N_Rajam_And_N_Ramani.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/T_S_Nandakumar%2CN_Rajam_And_N_Ramani.jpg/220px-T_S_Nandakumar%2CN_Rajam_And_N_Ramani.jpg|thumb| ಟಿ.ಎಸ್.ನಂದಕುಮಾರ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಎನ್.ರಮಣಿ ಮತ್ತು ಎನ್.ರಾಜಂ]] ಟಾಗೋರ್ ಅವರು [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೨,೨೩೦ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ''ರವೀಂದ್ರ ಸಂಗೀತ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಮೂಲಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="Britannica-wb">{{Cite encyclopedia|last=Huke|first=Robert E.|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|title=West Bengal|year=2009|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/640088/West-Bengal|accessdate=2009-10-06}}</ref> ಟಾಗೋರ್ ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ|ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆದರು ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅವರು [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ|ಶ್ರೀಲಂಕಾದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. === ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ===   [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನವು]] ಲಂಗಾಸ್, ಸಪೇರಾ, ಭೋಪಾ, ಜೋಗಿ ಮತ್ತು ಮಂಗನಿಯಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಗೀತಗಾರರ [[ಜಾತಿ|ಜಾತಿಗಳ]] ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ''ರಾಜಸ್ಥಾನ ಡೈರಿಯು'' ಸಾಮರಸ್ಯದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣ, ಪೂರ್ಣ-ಕಂಠದ ಸಂಗೀತ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಮಧುರಗಳು ವಿವಿಧ ವಾದ್ಯಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ತಂತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು [[ಸಾರಂಗಿ]], [[ರಾವಣಹಸ್ತ|ರಾವಣಹತ]], ಕಾಮಯಾಚ, ಮೋರ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಏಕತಾರಾಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಗಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ನಾಗರಗಳು ಮತ್ತು ಡೋಲ್‌ಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಡಮ್ರಸ್‌ವರೆಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ದಫ್ ಮತ್ತು ಚಾಂಗ್ [[ಹೋಳಿ]] ಹಬ್ಬ ರಮಣೀಯರ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಕೊಳಲುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಗ್‌ಪೈಪರ್‌ಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸುವಾಸನೆಗಳಾದ ಶೆಹನಾಯಿ, ಪೂಂಗಿ, ಅಲ್ಗೋಜಾ, ತಾರ್ಪಿ, ಬೀನ್ ಮತ್ತು ಬಂಕಿಯಾದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ. ರಾಜಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತವು ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ವಾದ್ಯಗಳು, ತಾಳವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ವಾದ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಜನಪದ ಗಾಯಕರ ನಿರೂಪಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. === ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ / ಸೂಫಿ ರಾಕ್ === ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ ಆಧುನಿಕ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಸೂಫಿ ಕಾವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಜುನೂನ್‌ನಂತಹ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದ್ದಾಗ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ೨೦೦೫ ರಲ್ಲಿ, ರಬ್ಬಿ ಶೆರ್ಗಿಲ್ "ಬುಲ್ಲಾ ಕಿ ಜಾನಾ" ಎಂಬ ಸೂಫಿ ರಾಕ್ ಹಾಡನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ಚಾರ್ಟ್-ಟಾಪ್ ಆಗಿತ್ತು. ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ೨೦೧೬ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಏ ದಿಲ್ ಹೈ ಮುಷ್ಕಿಲ್‌ನ'' ಸೂಫಿ ಜಾನಪದ ರಾಕ್ ಹಾಡು "ಬುಳ್ಳೆಯಾ" ದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. === ಉತ್ತರಾಖಂಡಿ === ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯಗಳೆಂದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯ, ವಿವಿಧ ಋತುಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು, ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಶೌರ್ಯ. [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದ]] ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ|ಉತ್ತರಾಖಂಡದ]] ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ಧೋಲ್, ದಮೌನ್, ಹುಡ್ಕಾ, ತುರ್ರಿ, ರಾಂಸಿಂಗ, ಢೋಲ್ಕಿ, ದೌರ್, ಥಾಲಿ, ಭಂಕೋರಾ ಮತ್ತು ಮಸಕ್ಭಾಜಾ. [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಅನ್ನು ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ. ಮೋಹನ್ ಉಪ್ರೇತಿ, ನರೇಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ನೇಗಿ, ಗೋಪಾಲ್ ಬಾಬು ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ ಸಿಂಗ್ ರಾಹಿಯಂತಹ ಗಾಯಕರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಜನಪ್ರಿಯ ಜನಪದಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತ == === ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ===   ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ''" [[ಡಿಸ್ಕ್ ಜಾಕಿ|ಡಿಜೆ]] ಸಂಗೀತ"'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾತ್ರಿಕ್ಲಬ್‌ಗಳು, ಪಾರ್ಟಿಗಳು, ಮದುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯುವಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇವೆರಡೂ ಆಧುನಿಕ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಎರವಲು ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು ಒಲವು ತೋರುತ್ತವೆ. === ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ===   ಭಾರತೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ದೊಡ್ಡ ರೂಪವೆಂದರೆ ಫಿಲ್ಮಿ ಅಥವಾ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಾಡುಗಳು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಸಂಗೀತ ಮಾರಾಟದ೭೨% ರಷ್ಟಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8405891.stm|title=Plans to start India music awards|last=Pinglay|first=Prachi|date=10 December 2009|work=BBC News|access-date=19 May 2010}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ವಾದ್ಯವೃಂದವನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಗೌರವದಿಂದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು, [[ಆರ್‌.ಡಿ.ಬರ್ಮನ್|ಆರ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]], ಶಂಕರ್ ಜೈಕಿಶನ್, [[ಸಚಿನ್ ದೇವ್‌ ಬರ್ಮನ್‌‌|ಎಸ್‌ಡಿ ಬರ್ಮನ್]], [[ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್ ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್|ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್]], ಮದನ್ ಮೋಹನ್, [[ಭೂಪೇನ್ ಹಝಾರಿಕಾ|ಭೂಪೇನ್ ಹಜಾರಿಕಾ]], ನೌಶಾದ್ ಅಲಿ, [[ಓ. ಪಿ. ನಯ್ಯರ್|ಒಪಿ ನಯ್ಯರ್]], ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್, ಸಿ . ರಾಮಚಂದ್ರ, [[ಸಲಿಲ್ ಚೌಧುರಿ|ಸಲೀಲ್ ಚೌಧುರಿ]], ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|,]] [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಲಯ್ಯಾರ್‌ಮಾನ್‌ರಾಜ್]], ಅನು ಮಲಿಕ್, ನದೀಮ್-ಶ್ರವಣ್, ಹ್ಯಾರಿಸ್ ಜಯರಾಜ್, ಹಿಮೇಶ್ ರೇಶಮ್ಮಿಯಾ, [[ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್ (ಸಂಯೋಜಕ)|ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ್]], [[ಶಂಕರ್-ಎಹಸಾನ್-ಲಾಯ್|ಶಂಕರ್ - ಎಹಸಾನ್ - ಲಾಯ್]], ಸಲೀಂ - ಸುಲೈಮಾನ್, ಪ್ರೀತಮ್, ಎಂ ಎಸ್ ವಿಶ್ವನಾಥನ್, ಕೆ ವಿ ಮಹದೇವನ್, [[ಘಂಟಸಾಲ]] ಮತ್ತು ಎಸ್ ಡಿ ಬಾತೀಶ್ ಅವರು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಿದರು. ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಡೊಮೇನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಹೆಸರುಗಳಾದ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿಶಂಕರ್]], [[ವಿಲಾಯತ್ ಖಾನ್]], [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್]] ಮತ್ತು [[ರಾಮ ನಾರಾಯಣ|ರಾಮ್ ನಾರಾಯಣ್]] ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನಟರು ಒದಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅವುಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯನ|ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರು]] ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ, ಸುಮಧುರ ಮತ್ತು ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಧ್ವನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನಟರು ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಲಿಪ್ಸಿಂಚ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದೆ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಗಾಯಕರು ಮಾತ್ರ ಧ್ವನಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರಲ್ಲಿ [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಕೆ.ಜೆ.ಜೇಸುದಾಸ್|ಕೆ ಜೆ ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಮೊಹಮ್ಮದ್‌ ರಫಿ|ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ]], [[ಮುಕೇಶ್ (ಗಾಯಕ)|ಮುಖೇಶ್]], [[ಎಸ್.ಪಿ.ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ|ಎಸ್ ಪಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ]], [[ಟಿ.ಎಮ್.ಸೌಂದರ್‍ರಾಜನ್|ಟಿ ಎಂ ಸೌಂದರರಾಜನ್]] [[ಶಂಶಾದ್ ಬೇಗಂ|,]] ಹೇಮಂತ್ ಕುಮಾರ್, [[ಮನ್ನಾ ಡೆ|ಮನ್ನಾ ಡೇ]], [[ಪಿ. ಸುಶೀಲ|ಪಿ ಸುಶೀಲಾ]], [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]], [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]], [[ಕೆ. ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ|ಕೆ ಎಸ್ ಚಿತ್ರಾ]], ಗೀತಾ [[ಎಸ್. ಜಾನಕಿ|ಜಾನಕಿ]] [[ಗೀತಾ ದತ್|ದತ್]], ಎಸ್ . ನೂರ್ಜಹಾನ್ ಮತ್ತು ಸುಮನ್ ಕಲ್ಯಾಣಪುರ . ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕರಲ್ಲಿ [[ಉದಿತ್ ನಾರಾಯಣ್]], ಕುಮಾರ್ ಸಾನು, [[ಕೈಲಾಶ್ ಖೇರ್]], ಅಲಿಶಾ ಚಿನಾಯ್, [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್|ಕೆಕೆ]], [[ಶಾನ್]], ಎಸ್‌ಪಿಬಿ ಚರಣ್, ಮಧುಶ್ರೀ, [[ಶ್ರೇಯಾ ಘೋಷಾಲ್]], ನಿಹಿರಾ ಜೋಶಿ, [[ಕವಿತಾ ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ|ಕವಿತಾ]] ಸಿಂಗ್, [[ಹರಿಹರನ್|ಹರಿಹರನ್ (ಗಾಯಕಿ)]], [[ಇಳಯರಾಜಾ]], [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಸುವಿನ್]] [[ಸೋನು ನಿಗಮ್|ನಿಜಗಮ್]] ಕುನಾಲ್ ಗಾಂಜಾವಾಲಾ, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಸುನಿಧಿ ಚೌಹಾಣ್, ಅನುಷ್ಕಾ ಮಂಚಂದ, ರಾಜಾ ಹಸನ್, [[ಅರಿಜೀತ್ ಸಿಂಗ್|ಅರಿಜಿತ್ ಸಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಅಲ್ಕಾ ಯಾಗ್ನಿಕ್]] . ಇಂಡಸ್ ಕ್ರೀಡ್, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ, ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್ ಮತ್ತು ಯುಫೋರಿಯಾದಂತಹ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಕೇಬಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್‌ನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ. === ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ ===   ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ಭಾರತೀಯ ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಬೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನಲೆ ಗಾಯಕ ಅಹ್ಮದ್ ರಶ್ದಿಯವರ ' ''ಕೊ ಕೊ ಕೊರಿನಾ'' ' ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ [[ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಂತರ ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]] ಅವರಿಂದ. <ref name="CITEREFSocPolHistory">{{Cite web|url=http://www.chowk.com/articles/8459|title=Socio-political History of Modern Pop Music in Pakistan|publisher=[[Chowk.com|Chowk]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100618091924/http://www.chowk.com/articles/8459|archive-date=2010-06-18|access-date=2008-06-27}}</ref> ಅದರ ನಂತರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವು [[ಭಾರತದ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಿಂದ]] ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದವರೆಗೆ, ಉಷಾ ಉತ್ತುಪ್, ಶರೋನ್ ಪ್ರಭಾಕರ್ ಮತ್ತು ಪೀನಾಜ್ ಮಸಾನಿ ಅವರಂತಹ ಕೆಲವು ಗಾಯಕರು ಅದರ ಹೊರಗೆ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಅಂದಿನಿಂದ, ನಂತರದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರು ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ, [[ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್]], ಅಲಿಶಾ ಚಿನೈ, [[ಕೃಷ್ಣಕುಮಾರ್ ಕುನ್ನತ್|ಕೆಕೆ]], [[ಶಾನ್|ಶಾಂತನು ಮುಖರ್ಜಿ]] ಅಕಾ. ಶಾನ್, ಸಾಗರಿಕಾ, ಕಲೋನಿಯಲ್ ಕಸಿನ್ಸ್ [[ಹರಿಹರನ್]], ಲೆಸ್ಲೆ ಲೆವಿಸ್ , ಲಕ್ಕಿ ಅಲಿ ಮತ್ತು [[ಸೋನು ನಿಗಮ್]] ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಕರು ಜಿಲಾ ಖಾನ್ ಅಥವಾ ಜವಾಹರ್ ವಾಟಾಲ್ ಇವರು ದಲೇರ್ ಮೆಹಂದಿ, ಶುಭಾ ಮುದ್ಗಲ್, [[ಬಾಬಾ ಸೆಹಗಲ್]], ಶ್ವೇತಾ ಮತ್ತು ಶ್ವೇತಾರಾಜ್ ಹನ್ಸ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾದ ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. . <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900620200.htm|title=Music man with a golden touch|date=9 December 2002|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20030704210135/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/12/09/stories/2002120900620200.htm|archive-date=4 July 2003}}</ref> ಮೇಲೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದವರಲ್ಲದೆ, ಜನಪ್ರಿಯ ಇಂಡಿ-ಪಾಪ್ ಗಾಯಕರೆಂದರೆ ಸನಮ್ <ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/ivideos/creating-new-memories-with-old-songs-sanam-the-band-that-redefined-the-meaning-of-renditions-1801793.html|title=Creating New Memories With Old Songs: Sanam, The Band That Redefined The Meaning of Renditions|access-date=22 October 2018|agency=News 18}}</ref> (ಬ್ಯಾಂಡ್), ಗುರುದಾಸ್ ಮಾನ್, ಸುಖ್ವಿಂದರ್ ಸಿಂಗ್, ಪಾಪೋನ್, ಜುಬೀನ್ ಗಾರ್ಗ್, ರಾಘವ್ ಸಾಚಾರ್ ರಾಗೇಶ್ವರಿ, ವಂದನಾ ವಿಶ್ವಾಸ್, ದೇವಿಕಾ ಚಾವ್ಲಾ, ಬಾಂಬೆ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್, [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ|ಆಶಾ ಭೋಸ್ಲೆ]], ಸುನಿಧಿ ಚೌಕಾನ್, ಅನ್ಧಿ ಮಂಚಂದ, ಬಾಂಬೆ ರಾಕರ್ಸ್, ಅನು ಮಲಿಕ್, ಜಾಝಿ ಬಿ, ಮಲ್ಕಿತ್ ಸಿಂಗ್, ರಾಘವ್, ಜೇ ಸೀನ್, ಜಗ್ಗಿ ಡಿ, ರಿಷಿ ರಿಚ್, ಉದಿತ್ ಸ್ವರಾಜ್, ಶೀಲಾ ಚಂದ್ರ, ಬ್ಯಾಲಿ ಸಾಗೂ, ಪಂಜಾಬಿ ಎಮ್ ಸಿ, ಬೆನೋ, ಭಾಂಗ್ರಾ ನೈಟ್ಸ್, ಮೆಹನಾಜ್ ಸಮಂತ್ ಮತ್ತು ವೈಶ್ . ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪಾಪ್ ಹಿಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳ " ರೀಮಿಕ್ಸ್ " ನೊಂದಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ತಿರುವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವುಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬೀಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. === ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಸಂಗೀತ === ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯರಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಬಂಕಿಮ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ|ಬಂಕಿಮ್ ಚಂದ್ರ ಚಟ್ಟೋಪಾಧ್ಯಾಯ]] ಅವರ [[ವಂದೇ ಮಾತರಮ್|ವಂದೇ ಮಾತರಂ]] ಅನ್ನು ಮತ್ತು [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟ್ಯಾಗೋರ್]] ಅವರ ಭಾರತದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ]] [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ|ಜನ ಗಣ ಮನ]] ಸಂಗೀತದ ಮೂಲಕ ಭಾರತವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದೆ <ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/photos/india-news/rabindranath-tagore-77-death-anniversary-rare-photos-gurudev-mahatma-gandhi-5295604/|title=Rabindranath Tagore's 77th death anniversary: Rare photos of 'Gurudev' with Mahatma Gandhi|date=2018-08-07|work=The Indian Express|access-date=2018-09-05|language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/ivideos/independence-day-2018-the-unheard-full-version-of-jana-gana-mana-1845167.html|title=Independence Day 2018 : The Unheard Full Version Of Jana Gana Mana|work=News18|access-date=2018-09-05}}</ref> ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗೀತೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಅಸ್ಸಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಸ್ವೊ ಬಿಜೋಯಿ ನೋ ಜುವಾನ್‌ನಂತಹ'' ಅನೇಕ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಗೀತೆಗಳಾದ ಏ ಮೇರೆ ವತನ್ ಕೆ ಲೋಗೋ, ಮಿಲೆ ಸುರ್ ಮೇರಾ ತುಮ್ಹಾರಾ, ಅಬ್ ತುಮ್ಹಾರೆ ಹವಾಲೆ ವತನ್ ಸಾಥಿಯೋ, [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರ ಮಾ ತುಜೆ ಸಲಾಮ್ ಗೀತೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಧತೆಯಲ್ಲಿ ಏಕತೆಯ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅಳವಡಿಕೆ === ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಫ್ಯೂಷನ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ. ==== ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ====   ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಗೋವ|ಗೋವಾದಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ, <ref name="allmusic guide">{{Cite book|url=https://archive.org/details/allmusicguidetoe00vlad|title=All Music Guide to Electronica: The Definitive Guide to Electronic Music|last=Bogdanov, Vladimir|publisher=Backbeat Books|year=2001|isbn=978-0879306281|edition=4th|pages=xi|url-access=registration}}</ref> ೨೧ ನೇ ಶತಮಾನದ ಸೈಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಟೆಕ್ನೋ ಮಿನಿಮಲಿಸಂನಂತೆಯೇ ಮೋಜಿನ, ಡ್ರೋನ್ ತರಹದ ಬಾಸ್‌ಲೈನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="PsyBook2010">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o_ctCgAAQBAJ&q=in+psytrance+similar+observations+full-on&pg=PA116|title=The Local Scenes and Global Culture of Psytrance|last=Graham St John|year=2010|isbn=978-1136944345}}</ref> ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಗೋವಾ ಹಿಪ್ಪಿ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು, ಇದು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಸನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು, ಇದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಗೀತ, ಹೊಸ ಬೀಟ್ ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಬಾಡಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ (ಇಬಿ‍ಎಮ್) ನ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮಗಳು|ಭಾರತದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು]] ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿತು., ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಶೈಲಿಯನ್ನು ೧೯೯೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="allmusic guide" /> <ref>{{Cite web|url=http://www.moodbook.com/music/trance.html#goa-trance|title=Goa Trance|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|website=moodbook.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080319084451/http://www.moodbook.com/music/trance.html#goa-trance|archive-date=19 March 2008|access-date=23 August 2016}}</ref> ==== ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂಸ್ ====   ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾಝ್ ಅನ್ನು ೧೯೨೦ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತಾ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಬಯಿ.|ಬಾಂಬೆ]] ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.mybangalore.com/article/0809/jazz-music-and-india-by-madhav-chari-.html|title=Jazz Music and India, By Madhav Chari|last=Sahar Adil|date=2009-08-10|publisher=Mybangalore.com|access-date=2012-07-17|archive-date=2020-11-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128041813/http://www.mybangalore.com/article/0809/jazz-music-and-india-by-madhav-chari-.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite book|title=American Popular Music in Britain's Raj|last=Shope|first=Bradley|publisher=University of Rochester Press|year=2016|isbn=978-1580465489|location=Rochester, NY|pages=63}}</ref> ೧೯೩೦ ರಿಂದ ೧೯೫೦ ರವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜಾಝ್‌ನ ಸುವರ್ಣಯುಗ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ ಲಿಯಾನ್ ಅಬ್ಬೆ, ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಮಿತ್, ಕ್ರೈಟನ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್, ಕೆನ್ ಮ್ಯಾಕ್, ರಾಯ್ ಬಟ್ಲರ್, ಟೆಡ್ಡಿ ವೆದರ್‌ಫೋರ್ಡ್ ( ಲೂಯಿಸ್ ಆರ್ಮ್‌ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದವರು) ಮತ್ತು ರೂಡಿ ಜಾಕ್ಸನ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನಲ್ಲಿ ಅವರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನಾಂಗೀಯ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://www.afropop.org/wp/8489/hip-deep-interview-naresh-fernandes-on-bombays-jazz-age/|title=HIP DEEP INTERVIEW: Naresh Fernandes on Bombay's Jazz Age • Hip Deep • Afropop Worldwide|archive-url=https://web.archive.org/web/20130708094023/http://www.afropop.org/wp/8489/hip-deep-interview-naresh-fernandes-on-bombays-jazz-age/|archive-date=2013-07-08|access-date=2013-08-09}}</ref> ೧೯೩೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಹೋಟೆಲ್, ಮುಂಬಯಿ|ತಾಜ್ ಮಹಲ್ ಹೋಟೆಲ್]] ಬಾಲ್ ರೂಂನಂತಹ ಬಾಂಬೆಯ ನೈಟ್‌ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತಗಾರರು ನುಡಿಸಿದರು, ಈ ಸಂಗೀತಗಾರರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಗೋವ|ಗೋವಾದವರು]] , ಅವರು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಜಾಝ್ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಪರಿಚಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ. <ref>{{Cite web|url=http://www.frontlineonnet.com/fl2906/stories/20120406290607300.htm|title=The Indian jazz age|date=2012-04-06|publisher=Frontlineonnet.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120411020314/http://www.frontlineonnet.com/fl2906/stories/20120406290607300.htm|archive-date=2012-04-11|access-date=2012-07-17}}</ref> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ಲೂಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಆಸಕ್ತಿಯು ಜಾಝ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಜಾಝ್‌ಗಿಂತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಇಂಡಿಯನ್ ಬ್ಲೂಸ್ ಪೂರ್ವಜರ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿದೆ. ==== ರಾಕ್ ಮತ್ತು ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತ ==== ===== ಭಾರತೀಯ ಬಂಡೆ ===== [[ಚಿತ್ರ:Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg/220px-Nicotine_Metal_Band_Indore.jpg|thumb| ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಇಂದೋರ್‌ನ ಟಿಡಿ‍ಎಸ್, 'ಪೆಡಲ್ ಟು ದಿ ಮೆಟಲ್' ನಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್ ಪ್ಲೇ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲೋಹದ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.]] ಫಿಲ್ಮಿ ಅಥವಾ ಫ್ಯೂಷನ್ ಸಂಗೀತದ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ದೃಶ್ಯವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತವು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್‌ನಂತಹ]] ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆಗಳು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ತಂದಾಗ ಅದರ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರಾದ [[ಪಂಡಿತ್ ರವಿಶಂಕರ್|ರವಿಶಂಕರ್]] ಮತ್ತು [[ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್ (ಸಂಗೀತಗಾರ)|ಜಾಕಿರ್ ಹುಸೇನ್]] ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಈ ಕಲಾವಿದರ ಸಹಯೋಗವು ರಾಗ ರಾಕ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ದಿ ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ, ಬಿಬಿಸಿ, ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೊ ಸಿಲೋನ್‌ನಂತಹ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾರ್ಟ್‌ವೇವ್ ರೇಡಿಯೊ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಾಪ್, ಜಾನಪದ ಮತ್ತು ರಾಕ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ೧೯೮೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಡಸ್ ಕ್ರೀಡ್ ಹಿಂದೆ ದಿ ರಾಕ್ ಮೆಷಿನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ''ರಾಕ್ ಎನ್ ರೋಲ್ ರೆನೆಗೇಡ್'' ನಂತಹ ಹಿಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವತಃ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಇತರ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದವು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿಎಮ್‍ಟಿವಿ ಯ ಪರಿಚಯದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತೀಯರು ಗ್ರಂಜ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೀಡ್ ಮೆಟಲ್‌ನಂತಹ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಬಂಡೆಗಳಿಗೆ ಒಡ್ಡಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಈಶಾನ್ಯ ಪ್ರದೇಶದ ನಗರಗಳು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗುವಾಹಟಿ ಮತ್ತು [[ಶಿಲ್ಲಾಂಗ್]], [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ]], [[ದೆಹಲಿ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕರಗುವ ಮಡಕೆಗಳಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಲೋಹದ ಚಲನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ನಿಕೋಟಿನ್, ವೂಡೂ ಚೈಲ್ಡ್, ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ, ಕ್ರಿಪ್ಟೋಸ್, ಥರ್ಮಲ್ ಮತ್ತು ಕ್ವಾರ್ಟರ್, ಡೆಮೊನಿಕ್ ರಿಸರ್ರೆಕ್ಷನ್, ಮದರ್‌ಜೇನ್, ಅವಿಯಲ್, ಬ್ಲಡಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಪರಿಕ್ರಮ ಸೇರಿವೆ. ಡಾಗ್ಮಾಟೋನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್ ಮತ್ತು ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನಂತಹ ರಾಕ್-ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಲೇಬಲ್‌ಗಳು ಭಾರತೀಯ ರಾಕ್ ಆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿವೆ. ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಿಂದ ನಿಕೋಟಿನ್, ಇಂದೋರ್ ಮೂಲದ ಮೆಟಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://dnasyndication.com/dna/article/DNIND3926|title=Does Indore have the mettle for metal?|website=dnasyndication.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506213402/http://dnasyndication.com/dna/article/DNIND3926|archive-date=6 May 2016|access-date=18 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.educationinsider.net/detail_news.php?id=731|title=Metal mania|website=educationinsider.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20150315111040/http://www.educationinsider.net/detail_news.php?id=731|archive-date=15 March 2015|access-date=18 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=42518&boxid=63886&ed_date=2014-01-06&ed_code=820076&ed_page=1|title=Indore has a bandtastic time!|website=dnaindia.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021734/http://epaper.dnaindia.com/story.aspx?id=42518&boxid=63886&ed_date=2014-01-06&ed_code=820076&ed_page=1|archive-date=5 March 2016|access-date=18 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sinlung.com/2011/01/10-famous-rock-bands-of-india.html|title=The 10 Famous Rock Bands of India|website=sinlung.com|access-date=18 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaonline.in/About/Culture/Best-Rock-Bands-In-India.html|title=Best Rock Bands in India|website=indiaonline.in|access-date=18 August 2015|archive-date=21 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150821072411/http://www.indiaonline.in/About/Culture/Best-Rock-Bands-In-India.html|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.walkthroughindia.com/hot-trends/the-10-famous-rock-bands-of-india/|title=The 10 Famous Rock Bands of India|website=walkthroughindia.com|access-date=18 August 2015|archive-date=12 ಆಗಸ್ಟ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150812093543/http://www.walkthroughindia.com/hot-trends/the-10-famous-rock-bands-of-india|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.witty9.com/list-of-top-10-famous-rock-bands-who-gave-a-new-defination-to-the-music/|title=# 12 Prominent Indian Rock Bands Who Gave a New Definition to the Music.|website=Witty9|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913222425/http://www.witty9.com/list-of-top-10-famous-rock-bands-who-gave-a-new-defination-to-the-music/|archive-date=13 September 2015|access-date=18 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://travel.india.com/articles/12-cities-home-awesome-bands-probably-dint-know/|title=12 Cities That are Home to Awesome Bands and You Probably Din't Know It!|date=2015-06-13|website=Travel India|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041806/http://travel.india.com/articles/12-cities-home-awesome-bands-probably-dint-know/|archive-date=4 March 2016|access-date=18 August 2015}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.toplisthub.com/top-10-rock-bands-in-india/|title=Top 10 Rock Bands in India|last=Neelima K|date=23 May 2014|website=Top List Hub|access-date=18 August 2015|archive-date=2 ಜೂನ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602202542/http://www.toplisthub.com/top-10-rock-bands-in-india/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=4&edcode=820076&eddate=2013-6-26|title=DNA E-Paper|website=dnaindia.com|location=Mumbai|archive-url=https://web.archive.org/web/20160319152138/http://epaper.dnaindia.com/epapermain.aspx?pgNo=4&edcode=820076&eddate=2013-6-26|archive-date=19 March 2016|access-date=18 August 2015}}</ref>  ===== ರಾಗ ಶಿಲೆ ===== ರಾಗ ರಾಕ್ ರಾಕ್ ಅಥವಾ ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತವಾಗಿದ್ದು, ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಅದರ ಟಿಂಬ್ರೆ ಅಥವಾ ಸಿತಾರ್ ಮತ್ತು ತಬಲಾಗಳಂತಹ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಗ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳು ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಕ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು; ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್]] . "ರಾಗಾ ರಾಕ್" ನ ಮೊದಲ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನ ತಿಂಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕಿಂಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಯಾರ್ಡ್‌ಬರ್ಡ್ಸ್‌ನ " ಸೀ ಮೈ ಫ್ರೆಂಡ್ಸ್ " " ಹಾರ್ಟ್ ಫುಲ್ ಆಫ್ ಸೋಲ್ " ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದು, ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಜೆಫ್ ಬೆಕ್ ಅವರ ಸಿತಾರ್ ತರಹದ ರಿಫ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref>{{Cite book|title=The Kinks are the Village Green Preservation Society (33⅓ series)|last=Miller, Andy.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2003|isbn=978-0-8264-1498-4|page=3}}</ref> <ref name="bellman">{{Cite book|title=The Exotic in Western Music|last=Bellman, Jonathan.|publisher=Northeastern|year=1997|isbn=978-1-55553-319-9|page=297}}</ref> ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ೧೯೬೫ ರ ಆಲ್ಬಂ ರಬ್ಬರ್ ಸೋಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಬೀಟಲ್ಸ್ ಹಾಡು " ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವುಡ್ (ದಿಸ್ ಬರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಫ್ಲೋನ್) ", ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಿತಾರ್ ಅನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಪಾಪ್ ಹಾಡು (ಪ್ರಮುಖ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ನುಡಿಸಿದರು). <ref name="bellman" /> ಬೈರ್ಡ್ಸ್ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೬೬ ರ ಏಕಗೀತೆ " ಎಂಟು ಮೈಲ್ಸ್ ಹೈ " ಮತ್ತು ಅದರ ಬಿ-ಸೈಡ್ " ವೈ " ಸಹ ಸಂಗೀತದ ಉಪಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, "ರಾಗ ರಾಕ್" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ದಿ ಬೈರ್ಡ್ಸ್‌ನ ಪ್ರಚಾರಕರು ಏಕಗೀತೆಗಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ಪತ್ರಕರ್ತೆ ಸ್ಯಾಲಿ ಕೆಂಪ್ಟನ್ ಅವರು ದಿ ವಿಲೇಜ್ ವಾಯ್ಸ್‌ಗಾಗಿ "ಎಯ್ಟ್ ಮೈಲ್ಸ್ ಹೈ" ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದರು. <ref>{{Cite book|title=The Exotic in Western Music|last=Bellman, Jonathan.|publisher=Northeastern Publishing|year=1997|isbn=978-1-55553-319-9|page=351}}</ref> <ref>{{Cite book|title=So You Want To Be A Rock 'n' Roll Star: The Byrds Day-By-Day (1965–1973)|last=Hjort, Christopher.|publisher=Jawbone Press|year=2008|isbn=978-1-906002-15-2|page=88}}</ref> ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ " ಲವ್ ಯೂ ಟು ", " ಟುಮಾರೊ ನೆವರ್ ನೋಸ್ " ಲೆನ್ನನ್-ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಾರ್ಟ್ನಿ ಅವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ, " ವಿಥಿನ್ ಯು ವಿಥೌಟ್ ಯು " ಮತ್ತು " ದ ಇನ್ನರ್ ಲೈಟ್ " ನಂತಹ ಹಾಡುಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿತು. . <ref>{{Cite book|title=The Dawn of Indian music in the West|last=Lavezzoli, Peter.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-8264-2819-6|page=293}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Dawn of Indian music in the West|last=Lavezzoli, Peter.|publisher=Continuum International Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-8264-2819-6|page=175}}</ref> <ref>{{Cite book|title=The Songwriting Secrets of the Beatles|last=Pedler|first=Dominic|publisher=Omnibus Press|year=2003|isbn=978-0-7119-8167-6|location=London|page=524}}</ref> ಅರವತ್ತರ ದಶಕದ ರಾಕ್ ಆಕ್ಟ್‌ಗಳು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಗುಂಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶಿಲೆಯ ನಂತರದ ರೂಪವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಯೆಗಳು. ==== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ==== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವು ಎಂದಿಗೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಎಂ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟರಿ (ಆಸ್ಕರ್ ವಿಜೇತ ಸಂಯೋಜಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ), ಕಲ್ಕತ್ತಾ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಫೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, <ref>{{Cite news|url=http://gnews.com/outstanding-results-for-eastern-fare-in-trinity-guildhall-exam-01200923114518/|title=Outstanding Results for Eastern Fare in Trinity Guildhall Exam|date=18 November 2009|work=G News|access-date=2 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101124001117/http://gnews.com/outstanding-results-for-eastern-fare-in-trinity-guildhall-exam-01200923114518/|archive-date=24 November 2010}}</ref> ೧೯೩೦ ರಲ್ಲಿ, ಮೆಹ್ಲಿ ಮೆಹ್ತಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಬಾಂಬೆ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=https://interlude.hk/symphony-orchestra-bombay/|title=A Symphony Orchestra in Bombay : Interlude|date=13 May 2017}}</ref> ಅವರ ಮಗ [[ಜುಬಿನ್ ಮೆಹ್ತಾ]] ಸುದೀರ್ಘ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಆನಂದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಾಂಬೆ ಚೇಂಬರ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ <ref>{{Cite web|url=http://www.bcoindia.co.in/|title=The Bombay Chamber Orchestra – orchestra in Mumbai|website=www.bcoindia.co.in}}</ref> (ಬಿಸಿಓ) ಅನ್ನು ೧೯೬೨ ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ದೆಹಲಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್, ದೆಹಲಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, ಗಿಟಾರ್ಮಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾವನ್ನು ಮುಂಬೈನ ಎನ್‍ಸಿಪಿಎನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಇಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಏಕೈಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವ-ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಂಡಕ್ಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ವಾದಕರೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಸೀಸನ್‌ಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. == ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಜಾಗತೀಕರಣ ==   ಯುಎನ್ ಪ್ರಕಾರ, [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ]] ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ೧೭.೫ ಮಿಲಿಯನ್ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಆಗಿದೆ. <ref name="bharatmig1">{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/news/diaspora/at-17-5-million-indian-diaspora-largest-in-world-says-un-report/834498.html|title=At 17.5 million, Indian diaspora largest in world, says UN report|website=The Tribune (India)|access-date=2022-10-08|archive-date=2019-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191205115251/https://www.tribuneindia.com/news/diaspora/at-17-5-million-indian-diaspora-largest-in-world-says-un-report/834498.html|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹರಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. <ref name="diasind1">{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}</ref> === ಇತರ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ === ==== ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಭಾವ ====   [[ಚಿತ್ರ:Indian_cultural_zone.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Indian_cultural_zone.svg/300px-Indian_cultural_zone.svg.png|right|thumb|300x300px| ಗ್ರೇಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಇಂಡೋಸ್ಫಿಯರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ವಲಯವು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು, ಜನರ ಹೆಸರಿಸುವುದು, ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರಿಸುವುದು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]], [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ|ಬೌದ್ಧಧರ್ಮ]], [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]], [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮರ ಕಲೆಗಳ]] ಅಳವಡಿಕೆಯಂತಹ ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಾಗಿ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾಗಳ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar, 1933–|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}</ref>]] ಗ್ರೇಟರ್ ಇಂಡಿಯಾದ ಇಂಡೋಸ್ಪಿಯರ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವದ ವಿಸ್ತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ<ref name="Hal1985">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ncqGAAAAIAAJ|title=Maritime Trade and State Development in Early Southeast Asia|last=Kenneth R. Hal|publisher=University of Hawaii Press|year=1985|isbn=978-0-8248-0843-3|page=63}}</ref> ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಸರಣದ ಮೂಲಕ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vO_-AgAAQBAJ&pg=PA11|title=Lost Kingdoms: Hindu-Buddhist Sculpture of Early Southeast Asia, Metropolitan museum, New York: exhibition catalogues|last=Guy, John|publisher=Metropolitan Museum of Art|year=2014|isbn=978-1588395245}}</ref> <ref>{{Cite encyclopedia|title=The spread of Hinduism in Southeast Asia and the Pacific|encyclopedia=Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism/The-spread-of-Hinduism-in-Southeast-Asia-and-the-Pacific}}</ref> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=9ic4BjWFmNIC&pg=PA465|title=History of Ancient India (portraits of a Nation), 1/e|last=Kapur|last2=Kamlesh|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|year=2010|isbn=978-81-207-4910-8|page=465}}</ref> ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಸಿಲ್ಕ್ ರೋಡ್ ಪ್ರಸರಣ <ref name="college">{{Cite journal|last=Fussman|first=Gérard|title=History of India and Greater India|journal=La Lettre du Collège de France|issue=4|pages=24–25|year=2008–2009|url=https://lettre-cdf.revues.org/756|accessdate=20 December 2016|doi=10.4000/lettre-cdf.756}}</ref> ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಭಾರತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಭಾರತೀಯರಲ್ಲದ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ <ref>{{Citation|first=Pierre-Yves|last=Manguin|chapter=From Funan to Sriwijaya: Cultural continuities and discontinuities in the Early Historical maritime states of Southeast Asia|title=25 tahun kerjasama Pusat Penelitian Arkeologi dan Ecole française d'Extrême-Orient|place=Jakarta|publisher=Pusat Penelitian Arkeologi / EFEO|year=2002|pages=59–82|chapter-url=https://books.google.com/books?id=NJBwAAAAMAAJ}}</ref> ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆಯ <ref name="academia edu">{{Citation|last=Lavy|first=Paul|title=As in Heaven, So on Earth: The Politics of Visnu Siva and Harihara Images in Preangkorian Khmer Civilisation|journal=Journal of Southeast Asian Studies|volume=34|pages=21–39|number=1|year=2003|url=https://www.academia.edu/2635407|access-date=23 December 2015|doi=10.1017/S002246340300002X}}</ref> ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಅಂಶಗಳು <ref>{{Cite book|title=A history of India|last=Kulke|first=Hermann|date=2004|publisher=Routledge|others=Rothermund, Dietmar|isbn=0203391268|edition=4th|location=New York|oclc=57054139}}</ref> ಗೌರವಾರ್ಥ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು, ಜನರ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ, ಸ್ಥಳಗಳ ಹೆಸರಿಸುವಿಕೆ , ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಧ್ಯೇಯವಾಕ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ದತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ಭಾರತೀಯ ವಾಸ್ತುಶೈಲಿ]], [[ಭಾರತೀಯ ಸಮರ ಕಲೆಗಳು|ಸಮರ ಕಲೆಗಳು]], ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಉಡುಪುಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಗಳು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ]] ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. <ref name="diasind1"/> ===== ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಲಯ ಸಂಗೀತ ===== ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ, ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ ಜಾನಪದ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ಪ್ರಕಾರವನ್ನು [[ಹಿಂದುಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ]] ಸಂಗೀತದಿಂದ ಭಾಗಶಃ ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬೆಸೆಯಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಧುರವಾದ ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ಗಾಯನದಿಂದಾಗಿ ಇದು ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ [[ತಬಲಾ]] ಮತ್ತು ಗೆಂಡಾಂಗ್ ಬೀಟ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. <ref name="billboard1998">{{Citation|last=Campbell|first=Debe|date=18 April 1998|journal=Billboard|title=Dangdut thrives in SE Asia – music rules Indonesia|volume=110|page=1}}</ref> <ref name="billboard1998B">{{Citation|last=Nuvich|first=Alexandra|date=18 April 1998|journal=Billboard|title=Dangdut thrives in SE Asia – Malaysia embraces genre|volume=110|page=1}}</ref> ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ನರು ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಡ್ಯಾಂಗ್‌ಡಟ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ [[ಘೂಮರ್|ಘೂಮರ್‌ನಂತೆಯೇ]] ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿಧಾನವಾದ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. . ===== ಥಾಯ್ ಸಂಗೀತ ===== ಥಾಯ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕವು ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಹಿಂದೂ ಪುರಾಣ|ಹಿಂದೂ ದಂತಕಥೆಗಳಿಂದ]] ಉತ್ತಮ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯವು ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಮಕಿಯನ್‌ನಷ್ಟೇ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಎರಡು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಥಾಯ್ ನೃತ್ಯಗಳಾದ ಖೋನ್, ಉಗ್ರ ಮುಖವಾಡಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಲಖೋನ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಮಕಿಯನ್‌ನಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಫಾಟ್, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮರದ ಗಾಳಿಯು ನೃತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. <ref name="indthai">{{Cite web|url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/Historical-Ties-India-and-Thailand-1.aspx|title=Historical Ties India and Thailand}}</ref> [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಬೊಮ್ಮಲಟ್ಟಂನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಥಾಯ್ ನೆರಳಿನ ನಾಟಕವಾದ ನಂಗ್ ತಾಲುಂಗ್, ಹಸು ಅಥವಾ ನೀರ್ ಎಮ್ಮೆ ಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಕೈಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಾನವ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ವೀಕ್ಷಕರ ಮನರಂಜನೆಗಾಗಿ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ===== ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ===== * ಫಿಲಿಪಿನೋ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ [[ಹಿಂದೂ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಾದ [[ರಾಮಾಯಣ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಭಾರತ|ಮಹಾಭಾರತದಿಂದ]] ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಪಠಣಗಳು. ** [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್‌ನ]] ಲುಜಾನ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಾರ್ಡಿಲ್ಲೆರಾ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಇಫುಗಾವೊ ಜನರ ಅಲಿಮ್ ಮತ್ತು ಹುದುದ್ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂರ್ತ ಪರಂಪರೆಯ ೧೧ ಮೇರುಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಯುನೆಸ್ಕೊ ಅಮೂರ್ತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಹುದುದ್ - ಇಫುಗಾವೊ ಮಹಾಕಾವ್ಯವನ್ನೂ ನೋಡಿ. ** ಬಿಯಾಗ್ ನಿ ಲ್ಯಾಮ್-ಆಂಗ್ಇಲೋಕೋಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇಲೋಕಾನೊ ಜನರ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ . ** ಆಗ್ನೇಯ ಲುಜಾನ್‌ನ ಬಿಕೋಲ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇಬಾಲಾಂಗ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ. ** ''"ಅಗಿನಿಡ್, ಬಯೋಕ್ ಸಾ ಅಟೋಂಗ್ ತವಾರಿಕ್"'', ಸೆಬುವಿನ ಬಿಸಾಯನ್ ಮಹಾಕಾವ್ಯ. ** ಬಯೋಕ್, ವಾಯುವ್ಯ ಮಿಂಡನಾವೊದ ಮರಾನೊ ಜನರ ಮಹಾಕಾವ್ಯ. * ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ ** ಕುಡ್ಯಾಪಿ, ಮರನಾವೋ, ಮನೋಬೋ ಮತ್ತು ಮಗಿಂದನಾವೋ ಜನರ ಸ್ಥಳೀಯ ಫಿಲಿಪಿನೋ ಗಿಟಾರ್, ಮಧುರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣದ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ]] ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿದೆ. ==== ಇತರ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಸಮ್ಮಿಳನ ==== ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಭಾರತದ ಸಂಗೀತವು ಇತರ ದೇಶಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದೆಹಲಿ೨ ಡಬ್ಲಿನ್, ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಬ್ಯಾಂಡ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಐರಿಶ್ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬೆಸೆಯಲು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾಟನ್ ರೆಗ್ಗೀಟನ್ ಜೊತೆಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ. <ref name="bang1">[http://www.reggaetonline.net/luny-tunes-04262006_inside-reggaeton reggaetonline.net]</ref> ==== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಂಗೀತ ==== ===== ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತ ===== ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಯೋಜಕ [[ಎ. ಆರ್. ರಹಮಾನ್‌|ಎಆರ್ ರೆಹಮಾನ್]] ಅವರು ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಲಾಯ್ಡ್ ವೆಬ್ಬರ್ ಅವರ ''ಬಾಂಬೆ ಡ್ರೀಮ್ಸ್‌ಗೆ'' ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ''[[ಹಮ್ ಆಪ್ಕೆ ಹೇ ಕೌನ್..! (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹಮ್ ಆಪ್ಕೆ ಹೈ ಕೌನ್‌ನ]]'' ಸಂಗೀತ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಲಂಡನ್‌ನ ವೆಸ್ಟ್ ಎಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಲಿವುಡ್ ಕ್ರೀಡಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಲಗಾನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲಗಾನ್]]'' (೨೦೦೧) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಇತರ ಎರಡು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು (೨೦೦೨ ರ ''[[ದೇವ್‍ದಾಸ್|ದೇವದಾಸ್]]'' ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರ ''[[ರಂಗ್ ದೇ ಬಸಂತಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಂಗ್ ದೇ ಬಸಂತಿ]]'' ) ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಬಿಎ‍ಎಫ್‍ಟಿಎ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡವು. [[ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲೆ|ಡ್ಯಾನಿ ಬೋಯ್ಲ್]] ಅವರ ''[[ಸ್ಲಮ್‌ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]]'' (೨೦೦೮) ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ. <ref name="Kumar">{{Cite web|url=http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors.html|title=Slumdog Millionaire's Bollywood Ancestors|last=Amitava Kumar|date=23 December 2008|website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]]|access-date=4 January 2008|archive-date=29 ಮೇ 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529011746/http://www.vanityfair.com/online/oscars/2008/12/slumdog-millionaires-bollywood-ancestors|url-status=dead}}</ref> <ref name="Age">{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/world/slumdog-draws-crowds-but-not-all-like-what-they-see-20090124-7p33.html|title=Slumdog draws crowds, but not all like what they see|date=25 January 2009|work=[[The Age]]|access-date=24 January 2008|location=Melbourne}}</ref> ===== ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಮತ್ತು ರೆಗ್ಗೀ ===== ಭಾಂಗ್ರಾಟನ್ ರೆಗ್ಗೀಟನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಭಾಂಗ್ರಾ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಸ್ವತಃ ಹಿಪ್ ಹಾಪ್, ರೆಗ್ಗೀ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಗೀತದ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿದೆ. <ref name="bang1"/> ===== ಜಾಝ್ =====   ೧೯೬೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನ್ ಕೋಲ್ಟ್ರೇನ್ ಅವರಂತಹ [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ಪ್ರವರ್ತಕರು - ನವೆಂಬರ್ ೧೯೬೧ ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ''ಲೈವ್ ಅಟ್ ದಿ ವಿಲೇಜ್ ವ್ಯಾನ್‌ಗಾರ್ಡ್'' ( ಕಾಲ್ಟ್ರೇನ್‌ನ ಆಲ್ಬಮ್ ''ಇಂಪ್ರೆಶನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಅನ್ನು ೧೯೬೩ ರವರೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿಲ್ಲ) ಗಾಗಿ 'ಇಂಡಿಯಾ' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. ಸಮ್ಮಿಳನ. [[ಜಾರ್ಜ್ ಹ್ಯಾರಿಸನ್]] ( [[ದಿ ಬೀಟಲ್ಸ್|ಬೀಟಲ್ಸ್‌ನ]] ) ೧೯೬೫ ರಲ್ಲಿ " ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವುಡ್ (ದಿಸ್ ಬರ್ಡ್ ಹ್ಯಾಸ್ ಫ್ಲೋನ್) " ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ [[ಸಿತಾರ್]] ನುಡಿಸಿದರು. ಇದು ಶಂಕರ್ ಅವರ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿತು, ನಂತರ ಅವರು ಹ್ಯಾರಿಸನ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಆಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. [[ಜಾಝ್ ಸಂಗೀತ|ಜಾಝ್]] ನವೋದ್ಯಮಿ ಮೈಲ್ಸ್ ಡೇವಿಸ್ ಅವರು ೧೯೬೮ ರ ನಂತರದ ಅವರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಖಲೀಲ್ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ಬಿಹಾರಿ ಶರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಬಾದಲ್ ರಾಯ್ ಅವರಂತಹ ಸಂಗೀತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು. ವರ್ಚುಸೊ ಜಾಝ್ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಜಾನ್ ಮೆಕ್ಲಾಫ್ಲಿನ್ ಮಧುರೈನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಕಳೆದರು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವರ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್, ಇನ್‌ಕ್ರೆಡಿಬಲ್ ಸ್ಟ್ರಿಂಗ್ ಬ್ಯಾಂಡ್, ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ಸ್, ಮೂವ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಫಿಕ್‌ನಂತಹ ಇತರ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು. ಲೆಜೆಂಡರಿ ಗ್ರೇಟ್‌ಫುಲ್ ಡೆಡ್ ಫ್ರಂಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಜೆರ್ರಿ ಗಾರ್ಸಿಯಾ ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ ಸಂಜಯ್ ಮಿಶ್ರಾ ಅವರ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಸಿಡಿ "ಬ್ಲೂ ಇಂಕ್ಯಾಂಟೇಶನ್" (೧೯೯೫) ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು. ಮಿಶ್ರಾ ಅವರು ಫ್ರೆಂಚ್ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎರಿಕ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ಅವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ''ಪೋರ್ಟ್ ಡಿಜೆಮಾ'' (೧೯೯೬) ಗಾಗಿ ಮೂಲ ಸ್ಕೋರ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು, ಇದು ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಬರ್ಲಿನ್|ಬರ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ]] ದಿ ಗೋಲ್ಡನ್ ಬೇರ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಕೋರ್ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು.೨೦೦೦ ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಡೆನ್ನಿಸ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ( ಕಾರ್ಲೋಸ್ ಸಾಂಟಾನಾ, ಜಾನ್ ಮೆಕ್‌ಲಾಫ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು ಇತರರು) ಮತ್ತು ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗಳಾದ ಡಿಜೆ ಲಾಜಿಕ್ ಮತ್ತು ಕೆಲ್ಲರ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ (ಗಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಬಾಸ್) ರೊಂದಿಗೆ ''ಚಟೌ'' ಬನಾರಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. ===== ಸಂಗೀತ ಚಿತ್ರ ===== ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಬಾಲಿವುಡ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತು. ಬಾಜ್ ಲುಹ್ರ್ಮನ್ ಅವರ ಸಂಗೀತದ ಚಿತ್ರ, ''ಮೌಲಿನ್ ರೂಜ್!'' (೨೦೦೧), ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ; <ref>{{Cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|title=Baz Luhrmann Talks Awards and 'Moulin Rouge'|access-date=2022-10-08|archive-date=2012-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502074825/http://movies.about.com/library/weekly/aa030902a.htm|url-status=dead}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರವು ''ಚೈನಾ ಗೇಟ್'' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಬಾಲಿವುಡ್ ಶೈಲಿಯ ನೃತ್ಯದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿತು. ''ಮೌಲಿನ್ ರೂಜ್ ಅವರ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಯಶಸ್ಸು'' ''ಚಿಕಾಗೋ'', ''ರೆಂಟ್'' ಮತ್ತು ''ಡ್ರೀಮ್‌ಗರ್ಲ್ಸ್‌ನಂತಹ'' ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|title=Guide Picks – Top Movie Musicals on Video/DVD|publisher=[[About.com]]|access-date=15 May 2009|archive-date=24 ಜನವರಿ 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090124220433/http://movies.about.com/library/weekly/aatpmusicals.htm|url-status=dead}}</ref> ===== ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಸಂಗೀತ ===== ಗೋವಾ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ನಿಂದ ಸೈಕೆಡೆಲಿಕ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref name="PsyBook2010"/> ===== ಹಾಡುತ್ತ ಕುಣಿ ===== ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ರಾಕ್ ಮತ್ತು ರೋಲ್ ಸಮ್ಮಿಳನಗಳು [[ಯುರೋಪ್]] ಮತ್ತು [[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಾದ್ಯಂತ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. [[ಅಲಿ ಅಕ್ಬರ್ ಖಾನ್]] ಅವರ ೧೯೫೫ ರ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್]] ಪ್ರದರ್ಶನವು ಬಹುಶಃ ಈ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ, ಅಶ್ವಿನ್ ಬಟಿಶ್ ಅವರಿಂದ ಸಿತಾರ್ ಪವರ್ ಎಂಬ ಬೀಟ್-ಆಧಾರಿತ, ರಾಗ ರಾಕ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಿತಾರ್ ಅನ್ನು ಮರುಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಸಿತಾರ್ ಪವರ್ ಹಲವಾರು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಲೇಬಲ್‌ಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು ಮತ್ತು ನ್ಯೂಜೆರ್ಸಿಯ ಶಾನಾಚಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ನಿಂದ ತಮ್ಮ ವರ್ಲ್ಡ್ ಬೀಟ್ ಎಥ್ನೋ ಪಾಪ್ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ===== ಟೆಕ್ನೋಪಾಪ್ ===== ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ''ಫಿಲ್ಮಿಯ'' ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಟೆಕ್ನೋಪಾಪ್ ಪ್ರವರ್ತಕರಾದ ಹರುವೊಮಿ ಹೊಸೊನೊ ಮತ್ತು ಯೆಲ್ಲೊ ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ರ್ಯುಚಿ ಸಕಾಮೊಟೊ ಅವರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್-ಪ್ರೇರಿತ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ [[ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ|ಸಮ್ಮಿಳನವನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿ ೧೯೭೮ ರ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ ಆಲ್ಬಂ ''ಕೊಚ್ಚಿನ್ ಮೂನ್'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. <ref>{{Cite web|url=http://pitchfork.com/reviews/albums/4016-cochin-moon/|title=Hosono & Yokoo: Cochin Moon|last=Dominique Leone|date=19 July 2005|website=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|access-date=26 May 2011}}</ref> ಟ್ರೂತ್ ಹರ್ಟ್ಸ್‌ನ ೨೦೦೨ ರ ಹಾಡು " ಅಡಿಕ್ಟಿವ್ " ಅನ್ನು ಡಿಜೆ ಕ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಡಾ. ಡ್ರೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದನ್ನು ''ಜ್ಯೋತಿ'' (೧೯೮೧) ನಲ್ಲಿ [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಅವರ "ಥೋಡಾ ರೇಶಮ್ ಲಗ್ತಾ ಹೈ" ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. <ref name="VH1">{{Cite web|url=http://www.vh1.com/artists/news/1457672/09192002/truth_hurts.jhtml|title=Truth Hurts|date=19 September 2002|publisher=[[VH1]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090413172839/http://www.vh1.com/artists/news/1457672/09192002/truth_hurts.jhtml|archive-date=13 April 2009|access-date=18 May 2009}}</ref> ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಡ್ ಪೀಸ್ ಗ್ರ್ಯಾಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ೨೦೦೫ ರ ಹಾಡು " ಡೋಂಟ್ ಫಂಕ್ ವಿತ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್ " ಎರಡು ೧೯೭೦ ರ ಬಾಲಿವುಡ್ ಹಾಡುಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದೆ: ''ಡಾನ್'' (೧೯೭೮ ನಿಂದ "ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್ ಯಾರ್ ಕಾ ದಿವಾನಾ" ಮತ್ತು ಅಪ್ರದ್ ನಿಂದ "ಏ ''ನುಜಾವಾನ್'' ಹೈ ಸಬ್" ( ೧೯೭೨). ಎರಡೂ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಲ್ಯಾಣ್‌ಜಿ ಆನಂದ್‌ಜಿ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ [[ಹೆಲೆನ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref name="Denselow">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2008/may/02/worldmusic1|title=Kalyanji Anandji, The Bollywood Brothers|last=Robin Denselow|date=2 May 2008|work=The Guardian|access-date=1 March 2009|location=London}}</ref> ===== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ===== ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ [[ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ]] ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯರು: * ಆಂಡ್ರೆ ಡಿ ಕ್ವಾಡ್ರೋಸ್ - ಕಂಡಕ್ಟರ್ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಶಿಕ್ಷಕ, * [[ಜುಬಿನ್ ಮೆಹ್ತಾ]], ಕಂಡಕ್ಟರ್ * ಮೆಹ್ಲಿ ಮೆಹ್ತಾ, ಜುಬಿನ್ ಅವರ ತಂದೆ, ಪಿಟೀಲು ವಾದಕ ಮತ್ತು ಬಾಂಬೆ ಸಿಂಫನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾದ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಕಂಡಕ್ಟರ್ * ಅನಿಲ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್, ಪಿಯಾನೋ ವಾದಕ * [[ಇಳಯರಾಜಾ|ಇಳಯರಾಜ]], ಲಂಡನ್‌ನ ವಾಲ್ತಮ್‌ಸ್ಟೋ ಟೌನ್ ಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಯಲ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ವರಮೇಳವನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ * ನರೇಶ್ ಸೋಹಲ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ * ಪರಮವೀರ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ * ಬೆನೊ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಯೋಜಕ === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ === ಬಾಲಿವುಡ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ [[ಮೃದು ಶಕ್ತಿ|ಮೃದು ಶಕ್ತಿಯ]] ಗಮನಾರ್ಹ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಗರೋತ್ತರ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/baahubali-2-the-conclusion-bahubali-2-dangals-overseas-box-office-success-is-a-testimony-to-indian-film-industrys-soft-power-3500555.html|title=Baahubali 2, Dangal's overseas box office success is a testimony to Indian film industry's soft power|date=31 May 2017|work=[[Firstpost]]}}</ref> <ref name="indianexpress">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/books/a-window-to-india-rising-soft-power-bollywood-4611855/|title=A window to India's rising soft power – Bollywood|date=13 April 2017|work=[[The Indian Express]]}}</ref> ಲೇಖಕಿ ರೂಪಾ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, "ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಿನಿಮಾ ಹೊಸ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ರಾಯಭಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ." <ref name="indianexpress" /> <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zDfCDgAAQBAJ|title=Bollywood Boom: India's Rise as a Soft Power|last=Swaminathan|first=Roopa|date=2017|publisher=Random House Publishers|isbn=978-9386495143}}</ref> ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರವು ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಹಾಲಿವುಡ್‌ನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದು. <ref name="desiblitz">{{Cite news|url=https://www.desiblitz.com/content/impact-bollywood-indian-culture|title=Impact of Bollywood on Indian Culture|date=15 January 2014|work=DESIblitz}}</ref> ==== ಆಫ್ರಿಕಾ ==== [[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]] [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಮತ್ತು [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೊಮಾಲಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Baru">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rXE3cEqRcDoC|title=Strategic Consequences of India's Economic Performance|last=Baru|first=Sanjaya|publisher=Routledge|year=2013|isbn=978-1-134-70973-1|page=442}}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಲೆಬನಾನಿನ ಉದ್ಯಮಿಗಳು ವಿತರಿಸಿದರು ಮತ್ತು ''ಮದರ್ ಇಂಡಿಯಾ'' (೧೯೫೭) ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ದಶಕಗಳ ನಂತರ [[ನೈಜೀರಿಯ|ನೈಜೀರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹೌಸಾ ಉಡುಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೌಸಾ ಗಾಯಕರು ಆವರಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕಥೆಗಳು ನೈಜೀರಿಯನ್ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ನೈಜೀರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಾರೆಗಳ ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್‌ಗಳು ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಸ್‌ಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪೋಸ್ಟರ್‌ಗಳು ಟೈಲರಿಂಗ್ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಕ್ಯಾನಿಕ್‌ಗಳ ಗ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೇತಾಡುತ್ತವೆ. <ref name="samar">{{Cite web|url=http://www.samarmagazine.org/archive/article.php?id=21|title=Bollywood Comes To Nigeria|last=Larkin|first=Brian|date=31 August 2002|publisher=Samarmagazine.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731164710/http://www.samarmagazine.org/archive/article.php?id=21|archive-date=31 July 2010|access-date=12 November 2010}}</ref> [[ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ|ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ]], ಭಾರತದಿಂದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಆಮದುಗಳನ್ನು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು. <ref name="Rajinder">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4Wz4AAAAQBAJ&pg=PA65|title=The Bollywood Reader|last=Rajinder|first=Dudrah|last2=Jigna|first2=Desai|date=2008|publisher=[[McGraw-Hill Education]]|isbn=9780335222124|page=65}}</ref> ಹಲವಾರು ಬಾಲಿವುಡ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆಫ್-ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಆಫ್ರಿಕಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ''ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಲಾಲೂ ಪ್ರಸಾದ್ ಯಾದವ್'' (೨೦೦೫) ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/09/26/stories/2004092600682000.htm|title=Lalu Prasad, at home|last=Balchand, K.|date=26 September 2004|work=[[The Hindu]]|access-date=9 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20041116044729/http://www.hindu.com/2004/09/26/stories/2004092600682000.htm|archive-date=16 November 2004|location=Chennai, India}}</ref> ''ದಿಲ್ ಜೋ ಭೀ ಕಹೇ...'' (೨೦೦೫) ಕೂಡ ಬಹುತೇಕ [[ಮಾರಿಷಸ್|ಮಾರಿಷಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ದೊಡ್ಡ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ೧೯೭೦ ಮತ್ತು ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್‌ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಭಾರತೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, "ನಿಮಗೆ ಅಮಿತಾಬ್ ಬಚ್ಚನ್ ಗೊತ್ತಾ?" <ref name="bollywoodlife">{{Cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-khan-in-china-shah-rukh-khan-in-germany-7-bollywood-stars-who-have-massive-fan-following-in-other-countries/|title=Aamir Khan in China, Shah Rukh Khan in Germany - 7 Bollywood stars who have massive fan following in other countries|last=Sudhakaran|first=Sreeju|date=10 June 2017|work=Bollywood Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212045124/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/aamir-khan-in-china-shah-rukh-khan-in-germany-7-bollywood-stars-who-have-massive-fan-following-in-other-countries/|archive-date=12 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019|access-date=8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://english.ahram.org.eg/NewsContent/5/0/127435/Arts--Culture/0/Living-the-spectacle-Why-Egyptians-worship-Bollywo.aspx|title=Living the spectacle: Why Egyptians worship Bollywood|website=Ahram Online english.ahram.org.eg|access-date=2015-12-02}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://blogs.wsj.com/middleeast/2013/09/30/bollywood-rides-back-to-egypt-on-chennai-express/|title=Bollywood Rides Back to Egypt on Chennai Express|last=Bradley|first=Matt|date=2013-09-30|website=WSJ Blogs - Middle East Real Time|access-date=2015-12-02|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208071607/http://blogs.wsj.com/middleeast/2013/09/30/bollywood-rides-back-to-egypt-on-chennai-express/|url-status=dead}}</ref> [[ಅಮಿತಾಭ್ ಬಚ್ಚನ್]] ಅವರು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Egypts-Amitabh-Bachchan-mania/articleshow/1315446.cms|title=Egypt's Amitabh Bachchan mania|date=2 December 2005|work=[[The Times of India]]}}</ref> ==== ಅಮೆರಿಕಗಳು ==== ===== ಕೆರಿಬಿಯನ್ ===== ಕೆರಿಬಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಜನರ ಇಂಡೋ - ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಸಂಗೀತವು [[ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬೆಗೊ|ಟ್ರಿನಿಡಾಡ್ ಮತ್ತು ಟೊಬಾಗೋ]], [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]], [[ಜಮೈಕ|ಜಮೈಕಾ]] ಮತ್ತು [[ಸುರಿನಾಮ್|ಸುರಿನಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅವರ ಭೋಜ್‌ಪುರಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳೆಂದರೆ ದಂತಲ್, ಲೋಹದ ರಾಡ್, ಚಪ್ಪಾಳೆ, ಧೋಲಕ್, ಎರಡು ತಲೆಯ ಬ್ಯಾರೆಲ್ ಡ್ರಮ್ . ಮಹಿಳೆಯರು ವಿವಿಧ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವನ ಘಟನೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, ಆಚರಣೆಗಳು, [[ಹೋಳಿ|ಫಗ್ವಾ]] ಮತ್ತು [[ಹೋಳಿ]] ಮುಂತಾದ ಹಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಭೋಜ್‌ಪುರದ ಸಂಗೀತದಿಂದ [[ಹಿಂದೂ]] [[ಭಜನೆ|ಭಜನ್‌ಗಳು]] ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇಂಡೋ-ಕೆರಿಬಿಯನ್ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಇಂಡೋ-ಟ್ರಿನಿಡಾಡಿಯನ್ ''ಚಟ್ನಿ ಸಂಗೀತ'' ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಚಟ್ನಿಯು ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಜನಪ್ರಿಯ ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ. ಬೈಠಕ್ ಗಣವು [[ಸುರಿನಾಮ್|ಸುರಿನಾಮ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite book|title=Garland Encyclopedia of World Music|last=Manuel|first=Peter|publisher=Garland Publishing|year=2001|isbn=0-8240-6040-7|location=New York and London|pages=813–818|chapter=Indo-Caribbean Music}}</ref> <ref>Peter Manuel, East Indian Music in the West Indies: Tan-singing, Chutney, and the Making of Indo-Caribbean Culture. Temple University Press, 2000.</ref> ===== ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೇರಿಕ ===== [[ಸುರಿನಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಗಯಾನ|ಗಯಾನಾ]]ನಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾರತೀಯ ವಲಸೆ ಸಮುದಾಯಗಳಿವೆ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. <ref>Global Bollywood – Anandam P. Kavoori, Aswin Punathambekar</ref>೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ, ''ಧೂಮ್೨'' [[ರಿಯೋ ಡಿ ಜನೈರೊ|ರಿಯೊ ಡಿ ಜನೈರೊದಲ್ಲಿ]] ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಯಿತು. <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15sfa.htm|title=Will Hrithik's Dhoom 2 prove lucky for Brazil?|last=Firdaus Ashraf, Syed|date=15 September 2006|website=[[Rediff.com]]|access-date=5 March 2008}}</ref> ===== ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ===== ಹೊಸ ಸಹಸ್ರಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಮೇರಿಕನ್ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಭಾರತೀಯ ಫಿಲ್ಮಿ ಮತ್ತು ಭಾಂಗ್ರಾವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. [[wiktionary:mainstream|ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ]] [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ಹಿಪ್-ಹಾಪ್]] ಕಲಾವಿದರು [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ]] ಮಾದರಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಟಿಂಬಲೆಂಡ್‌|ಟಿಂಬಾಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ]] "ಇಂಡಿಯನ್ ಕೊಳಲು", ಎರಿಕ್ ಸೆರ್ಮನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ನ "ರಿಯಾಕ್ಟ್", ಸ್ಲಂ ವಿಲೇಜ್‌ನ "ಡಿಸ್ಕೋ", ಮತ್ತು ಟ್ರುತ್ ಹರ್ಟ್ಸ್‌ನ ಹಿಟ್ ಹಾಡು "ವ್ಯಸನಕಾರಿ", ಇದು [[ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್]] ಹಾಡನ್ನು ಸ್ಯಾಂಪಲ್ ಮಾಡಿತು, ಮತ್ತು ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಐಡ್ ಪೀಸ್ [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ|ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆಯವರ]] ಹಾಡು "ಯೇ ಮೇರಾ ದಿಲ್" ಅವರ ಹಿಟ್ ಸಿಂಗಲ್ " ಡೋಂಟ್ ಫಂಕ್ ವಿತ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್ " ನಲ್ಲಿ. ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾರ್ನರ್‌ಶಾಪ್ ತಮ್ಮ ''ಬ್ರಿಮ್‌ಫುಲ್ ಆಫ್ ಆಶಾ'' ಗೀತೆಯೊಂದಿಗೆ [[ಆಶಾ ಭೋಂಸ್ಲೆ]] ಅವರಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಅದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್]] -ಸಂಜಾತ ಭಾರತೀಯ ಕಲಾವಿದ ಪಂಜಾಬಿ ಎಂಸಿ ಅವರು ರಾಪರ್ ಜೇ-ಝಡ್ ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ "ಮುಂಡಿಯನ್ ತೋ ಬಾಚ್ ಕೆ" ನೊಂದಿಗೆ ಯುಎಸ್ ನಲ್ಲಿ ಭಾಂಗ್ರಾ ಹಿಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಏಷ್ಯನ್ ಡಬ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ದೊಡ್ಡ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ತಾರೆಗಳಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಚಾರ್ಜ್ ಮಾಡಿದ [[ಹಿಪ್ ಹಾಪ್ ಸಂಗೀತ|ರಾಪ್]] ಮತ್ತು ಪಂಕ್ ರಾಕ್ ಪ್ರಭಾವಿತ ಧ್ವನಿಯು ಅವರ ಸ್ಥಳೀಯ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹು-ಜನಾಂಗೀಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಾರೆ ಸ್ನೂಪ್ ಡಾಗ್ ಸಿಂಗ್ ಈಸ್ ಕಿಂಗ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮ್ಯಾಡ್ಲಿಬ್ ಬೀಟ್ ಕೊಂಡಕ್ಟಾ ಸಂಪುಟ ೩-೪ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬೀಟ್ ಕೊಂಡಕ್ಟಾ ಭಾರತದ ಸಂಗೀತದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದ ಆಲ್ಬಮ್. ==== ಏಷ್ಯಾ ==== ===== ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ===== ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]], [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ]], [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಹ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. <ref name="Pakistan">{{Cite web|url=http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEE20051004061008&Page=E&Title=Startrek&Topic=0|title=Despite official ban, Hindi movies are a craze in Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20080224205938/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IEE20051004061008&Page=E&Title=Startrek&Topic=0|archive-date=24 February 2008|access-date=5 February 2008}}</ref> <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/05/09/stories/2005050900561400.htm |title=The Hindu Business Line: It's Bollywood all the way in Afghanistan |access-date=8 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 |archive-date=16 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091016053105/http://www.thehindubusinessline.com/2005/05/09/stories/2005050900561400.htm |url-status=bot: unknown }}</ref> ===== ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ ===== ಈಗಾಗಲೇ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ===== ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ===== ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾವು ದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ ಜನರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಕತಾರ್‌ನ ೮೫% ಮತ್ತು ಯುಎಇಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೫% ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಜೆಗಳು. <ref name="bq magazine">{{Cite web|url=http://www.bqdoha.com/2013/12/population-qatar|title=Qatar's population by nationality|date=18 December 2013|publisher=bqdoha.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131222095738/http://www.bqdoha.com/2013/12/population-qatar|archive-date=22 December 2013|access-date=19 November 2014}}</ref> ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವು ಅರಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/ahmedabad-times/bollywood-films-gaining-popularity-in-gulf-countries/articleshow/2121632.cms|title=Bollywood films gaining popularity in Gulf countries|date=8 October 2006|work=[[The Times of India]]|access-date=21 November 2008|agency=Press Trust of India}}</ref> ಮತ್ತು ಆಮದು ಮಾಡಿದ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗ ಅರೇಬಿಕ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ೨೦೦೦ ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಬಾಲಿವುಡ್ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದೆ, ಕೇಬಲ್ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು; <ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2004/20041116/world.htm|title=Indian films swamp Israel|date=16 November 2004|work=The Tribune|access-date=21 November 2008|agency=Press Trust of India}}</ref> ==== ಯುರೋಪ್ ==== ===== ಜರ್ಮನಿ ===== [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ]] ಭಾರತೀಯ ಸ್ಟೀರಿಯೊಟೈಪ್‌ಗಳು, ಎತ್ತಿನ ಗಾಡಿಗಳು, ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಪವಿತ್ರ ಹಸುಗಳು, ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು, ಬಾಲಿವುಡ್ ಮತ್ತು ಐಟಿ ಉದ್ಯಮವು ಭಾರತದ ಜಾಗತಿಕ ಗ್ರಹಿಕೆಗಳನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಮೊದಲು ದುರಂತಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. <ref name="dnaindia">{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-shah-rukh-khan-as-popular-as-pope-german-media-1150157|title=Shah Rukh Khan as popular as Pope: German media|date=10 February 2008|work=[[Daily News and Analysis]]}}</ref> ===== ಯುಕೆ ===== ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಲಾವಿದರು ಏಷ್ಯನ್ ಭೂಗತ ಮಾಡಲು ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಬೆಸೆದರು. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಿಂದ ಕೆನಡಾ ಮೂಲದ ಸಂಗೀತಗಾರ ನಾಡಕ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಶೈಲಿಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ|ಭಾರತೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ]] ಅಕೌಸ್ಟಿಕ್ ಸಮ್ಮಿಳನವಾದ ಸಂಗೀತವನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಭಕ್ತಿ ಸಂಗೀತ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಭಾರತೀಯೇತರ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಅಂತಹ ಒಬ್ಬ ಗಾಯಕ ಕೃಷ್ಣ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಗೀತ [[ಸಾಧನ|ಸಾಧನಾ]] ಸಂಗೀತದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಿಯನ್ ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ ವಂದನಾ ವಿಶ್ವಾಸ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ೨೦೧೩ ರ ಆಲ್ಬಂ ''ಮೊನೊಲಾಗ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ'' ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತೀಯ-ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಮ್ಮಿಳನದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಮ್‌ಫೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಸನ್ಸ್ ಜೊತೆಗೆ ಲಾರಾ ಮಾರ್ಲಿಂಗ್ ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಧರೋಹರ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಹಾಡುಗಳ ಇಪಿ ಯಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು. <ref name="dharo1"/> ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಾಂಬೆ ಬೈಸಿಕಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾಂತ್-ಪ್ಯಾರೇಲಾಲ್ ಅವರ ಏಕಗೀತೆ " ಫೀಲ್ " ಗಾಗಿ " ಮನ್ ಡೋಲೆ ಮೇರಾ ತಾನ್ ಡೋಲ್ " ಹಾಡನ್ನು ಸಹ ಮಾದರಿ ಮಾಡಿದೆ. <ref>{{Cite news|title=A Little This, A Little That|last=Pundir|first=Pallavi|date=15 March 2013|work=The Indian Express}}</ref> ==== ಓಷಿಯಾನಿಯಾ ==== ಭಾರತೀಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಾರಣ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು [[ಫಿಜಿ|ಫಿಜಿಯಲ್ಲಿ]] ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಇಂಡೋ-ಫಿಜಿಯನ್ನರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. <ref name="Oceania">{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/ET_Cetera/Bollywood_clubs_popular_among_Australians/articleshow/2372640.cms|title=Bollywood clubs popular among Australians|date=15 September 2007|work=[[The Times of India]]|access-date=12 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080212095151/http://economictimes.indiatimes.com/News/News_By_Industry/ET_Cetera/Bollywood_clubs_popular_among_Australians/articleshow/2372640.cms|archive-date=12 February 2008|agency=Indo-Asian News Service}}</ref> [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಜೀಲ್ಯಾಂಡ್|ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ಗಳು]] ೨ ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ದೊಡ್ಡ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ವಲಸೆಗಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬಾಲಿವುಡ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಯನ್ನರಲ್ಲದವರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ. == ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯು]] ೧೯೫೨ [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಕಾಡೆಮಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಸಂಗೀತ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಭಾರತೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಅಧಿಕೃತ ಮನ್ನಣೆಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನೀಡಿತು. ಇಂಫಾಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ, <ref>{{Cite web|url=http://sangeetnatak.org/sna/inst.htm|title=Institutions of the Sangeet Natak Akademi|publisher=SNA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727234331/http://sangeetnatak.org/sna/inst.htm|archive-date=27 July 2011|access-date=8 November 2010}}</ref> ರವೀಂದ್ರ ರಂಗಶಾಲಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, <ref>{{Cite web|url=http://sangeetnatak.org/sna/centres.htm|title=Centres of the Akademi|publisher=SNA|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235028/http://sangeetnatak.org/sna/centres.htm|archive-date=27 July 2011|access-date=8 November 2010}}</ref> ಸತ್ರಿಯಾ ಕೇಂದ್ರ, [[ನವ ದೆಹಲಿ|ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ಕಥಕ್ ಕೇಂದ್ರ [[ತಿರುವನಂತಪುರಮ್|ತಿರುವನಂತಪುರಂನಲ್ಲಿ]] ಕುಟಿಯಾಟ್ಟಂ ಕೇಂದ್ರ, [[ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರ|ಜಮ್ಶೆಡ್‌ಪುರದ]] ಬರಿಪಾದದಲ್ಲಿರುವ ಚೌ ಸೆಂಟರ್, ಬನಾರಸ್ ಸಂಗೀತ ಅಕಾಡೆಮಿ, [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಮತ್ತು ಈಶಾನ್ಯ ಕೇಂದ್ರ. ಇದು ಮಣಿಪುರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದೆ. == ಸಹ ನೋಡಿ == == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * {{Cite journal|last=Day|last2=Joshi, O. P.|year=1982|title=The changing social structure of music in India|journal=International Social Science Journal|volume=34|issue=94|page=625}} * {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicmusicalinst00dayc#page/n7/mode/2up|title=The Music and Musical instruments of Southern India and the Deccan|last=Day|first=Charles Russell|publisher=Adam Charles Black, London|year=1891}} * {{Cite book|url=https://archive.org/stream/cu31924018413900#page/n5/mode/2up.|title=Introduction to the Study of Indian Music|last=Clements|first=Sir Ernest|publisher=Longmans, Green & Co., London|year=1913}} * {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicofhindostan00foxs#page/n7/mode/2up|title=The Music of Hindostan|last=Strangways|first=A.H. Fox|publisher=Oxford at The Clarendon Press, London|year=1914}} * {{Cite book|url=https://archive.org/stream/musicofhindostan00foxs#page/n7/mode/2up|title=The Music of Hindostan|last=Strangways|first=A.H. Fox|publisher=Oxford at The Clarendon Press, London|year=1914}} * {{Cite book|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Music_of_India&action=edit&section=28|title=The Music of India|last=Popley|first=Herbert Arthur|publisher=Association Press, Calcutta|year=1921}} * {{Cite book|title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala. New Delhi: B.R. Rhythms, 2006.|last=Killius, Rolf}} * {{Cite book|title=Hindustāni Gata-s Compilation: Instrumental themes in north Indian classical music|last=Moutal, Patrick|publisher=Patrick Moutal Publisher|year=2012|isbn=978-2-9541244-1-4|location=Rouen}} * {{Cite book|title=A Comparative Study of Selected Hindustāni Rāga-s|last=Moutal, Patrick|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|year=1991|isbn=978-81-215-0526-0|location=New Delhi}} * {{Cite book|title=Hindustāni Rāga-s Index|last=Moutal, Patrick|publisher=Munshiram Manoharlal Publishers Pvt Ltd|year=1991|location=New Delhi}} * {{Cite book|title=Thumri in Historical and Stylistic Perspectives. New Delhi: Motilal Banarsidass, 1989.|last=Manuel, Peter}} * {{Cite book|url=https://archive.org/details/cassetteculturep00manu|title=Cassette Culture: Popular Music and Technology in North India. University of Chicago Press, 1993|last=Manuel, Peter|date=May 1993|isbn=978-0-226-50401-8|url-access=registration}} * Wade, Bonnie C. (1987). ''Music in India: the Classical Traditions''. New Dehi, India: Manohar, 1987, t.p.&nbsp;1994. xix, [1], 252 p., amply ill., including with examples in musical notation.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/81-85054-25-8|81-85054-25-8]] * Maycock, Robert and Hunt, Ken. "How to Listen - a Routemap of India". 2000. In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific'', pp.&nbsp;63–69. Rough Guides Ltd, Penguin Books.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]] * Hunt, Ken. "Ragas and Riches". 2000. In Broughton, Simon and Ellingham, Mark with McConnachie, James and Duane, Orla (Ed.), ''World Music, Vol. 2: Latin & North America, Caribbean, India, Asia and Pacific'', pp.&nbsp;70–78. Rough Guides Ltd, Penguin Books.  [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-85828-636-0|1-85828-636-0]]. * "Hindu music." (2011). Columbia Electronic Encyclopedia, 6th Edition, 1. * Emmie te Nijenhuis (1977), [https://books.google.com/books?id=kFkVJDlg-4IC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''A History of Indian Literature: Musicological Literature''], Otto Harrassowitz Verlag,  ,   * [https://archive.org/stream/NatyaShastra/natya_shastra_translation_volume_2_-_bharat_muni#page/n7/mode/2up Natya Sastra] ''Ancient Indian Theory and Practice of Music'' (translated by M. Ghosh) == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm48 ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿರುವ ನಿಜಾಮುದ್ದೀನ್ ದೇಗುಲ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm4c ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಕರಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಮಹ್ಫಿಲ್ ಸೂಫಿ ಸಭೆ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjq8 ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ಮಿಶ್ರಾ ಸಹೋದರರು ವೇದ ಪಠಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjqc ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ರಿಖಿ ರಾಮ್ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು, ನಿಜಾಮಿ ಸಹೋದರರು.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xjqk ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಬಾಂಬೆ ಮತ್ತು ತ್ರಿಲೋಕ್ ಗುರ್ತು.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xl8n ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಗುಜರಾತ್ - ಪ್ರಫುಲ್ ಡೇವ್.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xl8s ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೪೫ ನಿಮಿಷಗಳು): ಸೌಜನ್ಯದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಬೌಲ್ಸ್ ಸಂಗೀತ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/p005xm4k ಬಿಬಿಸಿ ರೇಡಿಯೋ ೩ ಆಡಿಯೋ (೬೦ ನಿಮಿಷಗಳು): ಅಮೃತಸರದ ಗೋಲ್ಡನ್ ಟೆಂಪಲ್‌ನಿಂದ ಸಂಗೀತ.] ೨೫ ನವೆಂಬರ್೨೦೧೦ ರಂದು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಗಿದೆ. * [http://www.moutal.eu/indian-music.html ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ರಾಗ್ ಸಂಗೀತ ಆನ್‌ಲೈನ್ - ೧೯೦೨ ರಿಂದ ೮೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಡಿಯೋ ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಆರ್ಕೈವ್‌ಗಳ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗ್ರಹ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಸಂಗೀತಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] ge9530w387gu2al7by35x5betg80ghe 0 146296 1431844 1375481 2026-10-12T21:57:48Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431844 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader | name = ಶ್ರೀ ನ್ರ‍ಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ <br> नृसिंह सरस्वती | image = Datta Paduka Mandir 01.jpg | caption = | father = ಮಾಧವ | mother = ಅಂಬಾಭವಾನಿ | birth_date = ೧೩೭೮ ಸಿ‍ಇ | birth_place = ಕಾರಂಜ ಲಾಡ್, ಬಹುಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು<br />{{small|(ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಭಾರತ)}} | birth_name = ನರಹರಿ | full_name = | death_date = ೨೮ ಜನವರಿ ೧೪೫೯ ಸಿ‍ಇ (ವಯಸ್ಸು ೮೧) ಸಮಾಧಿ (ನಿಜಾನಂದಗಮನ) | death_place =ಶ್ರೀಶೈಲದ ಹತ್ತಿರ ಕರ್ದಳಿ ವನ, [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]<br />{{small|(ಪ್ರಸ್ತುತ[[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]], ಭಾರತ)}} | guru = | philosophy = [[ಅದ್ವೈತ]],ಗುರುಚರಿತ ಸಂಸ್ಕ್ರತಿ | religion = [[ಹಿಂದು]] }} '''ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ''' (೧೩೭೮-೧೪೫೯) ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ (ಸಂಪ್ರದಾಯ) ಭಾರತೀಯ [[ಗುರು]].<ref>''Shri Dattatreya Dnyankosh'' by Dr. P. N. Joshi (Shri Dattateya Dnyankosh Prakashan, Pune, 2000)</ref> ಶ್ರೀ ಗುರುಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀ ವಲ್ಲಭರ ನಂತರ ''[[ಕಲಿಯುಗ|ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ]]'' [[ದತ್ತಾತ್ರೇಯ|ದತ್ತಾತ್ರೇಯನ]] ಎರಡನೇ ಅವತಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.sreedattavaibhavam.org/sree-nrusimha-saraswati-swamy|title=Sree Nrusimha Saraswati Swamy &#124; Sree Datta Vaibhavam|access-date=2022-10-29|archive-date=2020-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20200703191719/http://www.sreedattavaibhavam.org/sree-nrusimha-saraswati-swamy/|url-status=dead}}</ref>   == ಜೀವನ == ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ ೧೩೭೮ ರಿಂದ ೧೪೫೯ ರವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು (ಶಕ ೧೩೦೦ ರಿಂದ ಶಾಕ ೧೩೮೦).<ref>''Shri Narasimha Saraswati'' (Karanja) page with [http://www.gurumandir.org/gurucharitra.html Shri Guru Charitra.]</ref> ಸರಸ್ವತಿಯವರು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ|ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ]] [[ವಿದರ್ಭ]] ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ವಾಶಿಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರಂಜಾಪುರ, ಆಧುನಿಕ ಲಾಡ್-ಕರಂಜಾ (ಕಾರಂಜಾ) ದಲ್ಲಿ [[ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು|ದೇಶಸ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.gurumandir.org/|title=Gurumandir Temple}}</ref> ಅವನ ತಂದೆ (ಮಾಧವ) ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿ (ಅಂಬಾ-ಭವಾನಿ) ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಕಾಳೆ ಎಂಬ ಉಪನಾಮದೊಂದಿಗೆ ನರಹರಿ ಅಥವಾ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮದೇವ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:SriPada_Sri_vallabha.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/SriPada_Sri_vallabha.jpg/220px-SriPada_Sri_vallabha.jpg|thumb| ಮೊದಲ ಅವತಾರ - ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀವಲ್ಲಭ]] [[ಚಿತ್ರ:Sri_Nrusinh_Saraswati.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/47/Sri_Nrusinh_Saraswati.jpg/220px-Sri_Nrusinh_Saraswati.jpg|thumb| ಇದು ಶ್ರೀ ನೃಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಯ ರೇಖಾಚಿತ್ರ]] ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಯನ್ನು [[ದತ್ತಾತ್ರೇಯ|ದತ್ತಾತ್ರೇಯರ]] ಎರಡನೇ ಅವತಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಅವತಾರ ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀವಲ್ಲಭರು, ಅಂಬಾ ಭವಾನಿಗೆ ಅವರ ಆಶೀರ್ವಾದದಂತೆ, ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಪಾದ ಶ್ರೀವಲ್ಲಭರು ಅವಳನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಶಿವಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ಅವನು ಅವಳ ಮುಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ''[[ಕಲಿಯುಗ|ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ]]'' ಸನಾತ ಧರ್ಮವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯಲು ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಯಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಈ ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ಅಧ್ಯಾಯ ೫ ರಿಂದ ಅಧ್ಯಾಯ ೧೨ ರವರೆಗೆ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವಾದ ಗುರು ಚರಿತ್ರೆ <ref>{{Cite web|url=https://www.scribd.com/doc/140448614/Shri-GuruCharitra-English|title=Shri GuruCharitra (English) {{!}} Guru {{!}} Shiva|website=Scribd|language=en|access-date=2019-12-09}}</ref> ನಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Karanja_Guru_Mandir.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Karanja_Guru_Mandir.jpg/220px-Karanja_Guru_Mandir.jpg|thumb| ಗುರು ಮಂದಿರ ಕಾರಂಜಾ - ಜನ್ಮಸ್ಥಳ]] ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ ಶಾಂತ ಮಗು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವನ ಮಾತಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನ ಹೆತ್ತವರು ಚಿಂತಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರಸ್ವತಿ ತನ್ನ ''[[ಉಪನಯನ]]'' ಅಥವಾ ''ಮುಂಜಿ'' (ಪವಿತ್ರ ದಾರ ಸಮಾರಂಭ) ನಂತರ ಮಾತನಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೈ ಸನ್ನೆಗಳ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಂಜಾನೆಯ ನಂತರ ವೇದಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ತುಂಬಾ ಮೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಕಲಿಯಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಯವರು ೧೩೮೬ ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ೮ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಮನೆಯನ್ನು ತೊರೆದು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೋದರು. ಅವರು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸರಸ್ವತಿಯವರಿಂದ ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ [[ಸಂನ್ಯಾಸ|ಸನ್ಯಾಸ]] ಪಡೆದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಎರಡನೇ ಭಾಗವು ಈ ಗುರುಗಳಿಂದ ಬಂದಿತು. ಅವರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿದರು. (ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಹೆಸರು. ) ಸನ್ಯಾಸಿಯಾದ ನಂತರ, ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಯವರು ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ೩೦ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾರಂಜಾಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಮೊದಲು ಹಲವಾರು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಗಾಣಗಾಪುರ|ಗಾಣಗಾಪುರದಲ್ಲಿ]] (ಗಾಣಗಾಪುರ) <ref>{{Cite web|url=http://www.dattapeetham.com/india/tours/2005/ganagapur/ganagapur.html|title=Ganagapur|publisher=|access-date=18 September 2014|archive-date=12 ನವೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112223816/http://www.dattapeetham.com/india/tours/2005/ganagapur/ganagapur.html|url-status=dead}}</ref> (ಈಗ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ) ನೆಲೆಸುವ ಮೊದಲು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.swamisamarth.com/swamicharitra/swamicharitra.html|title=Shri Guru Charitra.|publisher=|access-date=18 September 2014|archive-date=19 ನವೆಂಬರ್ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141119120844/http://www.swamisamarth.com/swamicharitra/swamicharitra.html|url-status=dead}}</ref> ತನ್ನ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ [[ಬೀದರ|ಬೀದರ್‌ನ]] [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ರಾಜ (ಸುಲ್ತಾನ್) ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು. ಬಹುಶಃ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದವನು [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ಬಹಮನಿ]] ಸುಲ್ತಾನರ 'ಅಲಾ-ಉದ್-ದಿನ್ ಅಹಮದ್ ಶಾ'.<ref>{{Cite web|url=https://vishwakosh.marathi.gov.in/19385/|title=Marathi Vishwakosh (मराठी विश्वकोश)|access-date=2022-10-29|archive-date=2022-10-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221019173545/https://vishwakosh.marathi.gov.in/19385/|url-status=dead}}</ref> ಆ ಅವತಾರದ ಅವರ ಕರ್ಮವು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಕಾರಣ, ಅವರು [[ಸಮಾಧಿ|ಸಮಾಧಿಯನ್ನು]] ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಅವರು ಕದಳಿ (ಶ್ರೀಶೈಲಂ ಬಳಿಯ ಕದಳಿ ವನ) ಕಾಡಿಗೆ ಹೊರಟರು. ಸರಸ್ವತಿ ೧೪೫೯ ರಲ್ಲಿ ೩೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ''ನಿಜಾನಂದಗಮನ'' (निजानंदगमन) ರೀತಿಯ [[ಸಮಾಧಿ|ಸಮಾಧಿಯನ್ನು]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.<ref>''Akkalkot Niwasi Shree Swami Samarth (Shri Narasimha Saraswati)'' Complete Biography</ref> === ಕಾಲಗಣನೆ === ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಯ ಜೀವನದ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ''ಶ್ರೀ ಗುರುಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ'' ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ನ ವಿವರಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಭವನೀಯ ವರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.<ref> ''Bharatiya Itihas Sanshodhan Mandal'' trimonthly 9.4 (''Gurucharitratil Aitihasik Mahiti'', J. S. Karandikar) pp.6-16; Maharashtramahodayacha Purvaranga: N.S.K. Gadre, pp.68</ref> * ಶಾ. ೧೩೦೦ (೧೩೭೮ ಸಿ‍ಇ): ಜನನ ಕರಂಜಾ, ವಾಶಿಮ್ ಜಿಲ್ಲೆ, [[ವಿದರ್ಭ]] ಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ * ಶಾ. ೧೩೦೭ (೧೩೮೫ ಸಿ‍ಇ): [[ಉಪನಯನ]] * ಶಾ. ೧೩೦೮ (೧೩೮೬ ಸಿ‍ಇ): ಮನೆ ಬಿಟ್ಟರು * ಶಾ. ೧೩೧೦ (೧೩೮೮ ಸಿ‍ಇ): [[ಸಂನ್ಯಾಸ|ಸನ್ಯಾಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು]] * ಶಾ. ೧೩೩೮ (೧೪೧೬ ಸಿ‍ಇ): ಕಾರಂಜಾದಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಮರಳಿದರು * ಶಾ. ೧೩೪೦ (೧೪೧೮ ಸಿ‍ಇ): ಗೌತಮಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದರು * ಶಾ. ೧೩೪೨ (೧೪೨೦ ಸಿ‍ಇ): ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಬೀಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಲಿ-ವೈಜನಾಥದಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು * ಶಾ. ೧೩೪೩ (೧೪೨೧ ಸಿ‍ಇ): ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಔದುಂಬರದಲ್ಲಿ ( ಭಿಲವಾಡಿ ಬಳಿ) ತಂಗಿದ್ದರು * ಶಾ. ೧೩೪೪-೧೩೫೬ (೧೪೨೨-೧೪೩೪ ಸಿ‍ಇ): ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನರಸೋಬಾ ವಾಡಿ (ನರಸಿಂಹಪುರ ) ನಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರು * ಶಾ. ೧೩೫೭-೧೩೮೦ (೧೪೩೫-೧೪೫೮ ಸಿ‍ಇ): ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಗಾಣಗಾಪುರದಲ್ಲಿ ೨೩ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಇದ್ದರು * ಶಾ. ೧೩೮೦ (೨೮ ಜನವರಿ ೧೪೫೯ ಸಿ‍ಇ): ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಶ್ರೀಶೈಲ|ಶ್ರೀಶೈಲಂನಲ್ಲಿರುವ]] ಕಾರ್ಡಲಿ ವನದಲ್ಲಿ ನಿಜಾನಂದಗಮನ್ === ಬೋಧನೆಗಳು === ಸರಸ್ವತಿಯವರು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಜೀವನವು ಹಳೆಯ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾದ ನಿಯಮಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಮೋಕ್ಷ|ಮೋಕ್ಷವನ್ನು]] ಸಾಧಿಸಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು ಈ ದಿನಚರಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರು.<ref>''Shri Narasimha (Nrusimha) Saraswati'' (Karanja) page with [http://www.gurumandir.org/gurumaharaj.html Brief life history of Shri Gurumaharaj.]</ref> === ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ === ಸರಸ್ವತಿ ಗಂಗಾಧರ್ ಅವರು ಬರೆದ ''ಶ್ರೀ ಗುರುಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ'' ಸರಸ್ವತಿಯ ಜೀವನದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>''Shri GuruCharitra'' (Sri Gurucharitra) (new, abbreviated version) [http://www.rasik.com/cgi_bin/display_online_book.cgi?bookId=ob8&lang=marathi online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216031255/https://www.rasik.com/cgi_bin/display_online_book.cgi?bookId=ob8&lang=marathi |date=2018-12-16 }}</ref><ref>''Shri GuruCharitra'' (Sri GuruCharitra) [http://www.saidarbar.org/glory/glory4.htm see point 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060206041745/http://www.saidarbar.org/glory/glory4.htm |date=2006-02-06 }} on this page to see the difference between modern and old Shri Guru-Charitra</ref><ref>[http://divyajanani.org/saibharadwaja/books/SreeGuruCharitra/Introduction.html Sree Guru Charitra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160429125546/http://www.divyajanani.org/saibharadwaja/books/SreeGuruCharitra/Introduction.html |date=2016-04-29 }} Complete online book in English by Acharya Ekkirala Bharadwaja.</ref> == ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು == === ಗುರು ಸಂಪ್ರದಾಯ === ಸರಸ್ವತಿ [[ಶೃಂಗೇರಿ]] ಮಠದ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಬಂದವರು. ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ [[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಆದಿಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು]] ಈ ಮಠವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಶ್ರೀ ಗುರು ಚರಿತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ ಗುರು-ವಂಶವು ಈ ರೀತಿ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ: ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ - ಶಂಕರ - ವಿಷ್ಣು - ಬ್ರಹ್ಮ - ವಸಿಷ್ಠ - ಶಕ್ತಿ - ಪರಾಶರ - ವ್ಯಾಸ - ಶುಕ - ಗೌಡಪಾದಾಚಾರ್ಯ - ಗೋವಿಂದಾಚಾರ್ಯ - ಶ್ರೀ [[ಆದಿ ಶಂಕರ|ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯ]] - ವಿಶ್ವರೂಪಾಚಾರ್ಯ - ಜ್ಞಾನಗಿರಿ - ಸಿಧಗಿರಿ - ಈಶ್ವರತೀರ್ಥತೀರ್ಥ - ಈಶ್ವರತೀರ್ಥತೀರ್ಥ ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥ - ಶಿವತೀರ್ಥ - ಭಾರತಿ - ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯ - ವಿದ್ಯಾತೀರ್ಥ ಸರಸ್ವತಿ - ಮಲಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ - ದೇವತೀರ್ಥ ಸರಸ್ವತಿ - ಯಾದವೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ - ಕೃಷ್ಣ ಸರಸ್ವತಿ - ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ. === ಶಿಷ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ === ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಹಲವಾರು ಶಿಷ್ಯರಿದ್ದರು. ಅವರೆಂದರೆ: * [[ಪ್ರಯಾಗ್ ರಾಜ್|ಪ್ರಯಾಗದಿಂದ]] ಶ್ರೀ ಮಾಧವ ಸರಸ್ವತಿ * ಬಾಲ-ಸರಸ್ವತಿ * ಕೃಷ್ಣ ಸರಸ್ವತಿ * ಉಪೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ * ಸದಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ * ಜ್ಞಾನಜ್ಯೋತಿ ಸರಸ್ವತಿ * ಸಿದ್ಧ ಸರಸ್ವತಿ * [https://web.archive.org/web/20220921040205/https://www.dattadevasthan.org/ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಸರಸ್ವತಿ] ಸಿದ್ಧ ಸರಸ್ವತಿ ಪ್ರಾಯಶಃ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ''ಗುರುಚರಿತ್ರದ'' ಮೂಲ ಲೇಖಕರು, ನಂತರ ಇದನ್ನು ಶ್ರೀ ಸರಸ್ವತಿ ಗಂಗಾಧರ್ ಅವರು [[ಮರಾಠಿ|ಮರಾಠಿಗೆ]] ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಪರಂಪರೆ == ಅವರು ಜನಿಸಿದ ಸರಸ್ವತಿಯ ಮನೆ ಕಾರಂಜಾದಲ್ಲಿದೆ. ಮನೆಯು ಈಗ ಮೂಲ ಆಕಾರದಲ್ಲಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಉಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಂಡಿದೆ.<ref>''Shri Gurumandir Sansthan, Karanja - Birthplace of Shri Nrusimha (Narasimha) Saraswati Swami Maharaj [http://www.gurumandir.org - Home Page of Gurumandir - a Lord Dattatreya Temple]''</ref> === ಅಂತಿಮ ಶಿಷ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ === ಸರಸ್ವತಿಯ ಅಂತಿಮ ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಹೀಗಿದೆ: ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಸರಸ್ವತಿ - ಮಾಧವೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ - ಅಮೃತೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ (ಅಮೃತಾನಂದ) - ಗಗನೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ - ಮಾಧವೇಂದ್ರ ಸರಸ್ವತಿ (ಮಾಧವ ಸರಸ್ವತಿ). ಮಾಧವ ಸರಸ್ವತಿಯ ನಂತರ, ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು: * ಏಕನಾಥ್ - ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ - ಬ್ರಹ್ಮದಾಸ್ * ವಿಠ್ಠಲ್ ಸರಸ್ವತಿ - ಅಂಬಿಕಾ ಸರಸ್ವತಿ - ಅಮೃತ್ == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.sreedattavaibhavam.org/sree-nrusimha-saraswati/ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150215005907/http://www.sreedattavaibhavam.org/sree-nrusimha-saraswati/ |date=2015-02-15 }} * http://saibharadwaja.org/books/srigurucharitra/readbook.aspx?book=43&chapter=0 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200703112430/http://saibharadwaja.org/books/srigurucharitra/readbook.aspx?book=43&chapter=0 |date=2020-07-03 }} <nowiki> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</nowiki> [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 97ll7btesvv5ficluam1gjd5kvb6cj0 0 147366 1431848 1352727 2026-10-12T23:38:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431848 wikitext text/x-wiki <big>'''ಪಟ್ಲ ಸತೀಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ'''</big> [[File:Patla 26 jan 2017.jpg|thumb|'''ಪಟ್ಲ ಸತೀಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ''']] ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು [[ಯಕ್ಷಗಾನ|ಯಕ್ಷಗಾನದ]] ಭಾಗವತರು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶ್ರೀ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಸ್ವಾಮಿ ಕೃಪಾಪೋಷಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ನಾಗವೃಜ ಕ್ಷೇತ್ರ ಪಾವಂಜೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರು ಹಾಗೂ ಮೇಳದ ಸಂಚಾಲಕರು. ಸತೀಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂಟ್ವಾಳ ತಾಲೂಕಿನ ವಗೆನಾಡು ಗ್ರಾಮದ ಪಟ್ಲ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ 1 ಜನವರಿ 1978 ರಂದು ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ತಂದೆ ಪಟ್ಲ ಮಹಾಬಲ ಶಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ಲಲಿತಾ ಶೆಟ್ಟಿ. ಇವರಿಗೆ ಒಟ್ಟು 3 ಜನ ಮಕ್ಕಳು. ಇವರ ಹೆಂಡತಿಯ ಹೆಸರು ನಿರ್ಮಿತ ಶೆಟ್ಟಿ ಮಕ್ಕಳು ಹ್ರದಾನ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಹಾಗೂ ರಿತ್ವಿಕ ಶೆಟ್ಟಿ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಿಗಾಗಿ ಇವರು "ಯಕ್ಷಧ್ರುವ ಪಟ್ಲ ಫೌಂಡೇಶನ್‌" ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇವರು ಇದರ ಸ್ಥಾಪಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.<ref>{{cite web|url=https://buntsdaily.blogspot.com/2017/01/patlasathishshetty.html|title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು|access-date=2022-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221207100539/https://buntsdaily.blogspot.com/2017/01/patlasathishshetty.html|archive-date=2022-12-07|url-status=dead}}</ref> == ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವನ == ಸತೀಶ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಮಾಂಬಾಡಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಅವರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತಿಕೆ, ಚೆಂಡೆ ಮತ್ತು ಮದ್ದಳೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ಶಿಮಂತೂರು ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಛಂದಸ್ಸು ಕಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಸತೀಶ್ ಅವರು ರೋಷನ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕಲಿತರು.ಇವರು ಮೊದಲಿಗೆ ಕಟೀಲು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರ ಜೋತೆಗೆ ಸಹ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಯಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ ಸಸಿಹಿತ್ಲು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಮುಂದೆ 2010ದಿಂದ ಇವರು ಕಟೀಲಿನ 5ನೇ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಆದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ 2019ರವರೆಗೆ ಕಟೀಲು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ 2020ರಿಂದ ಪಾವಂಜೆ ಮೇಳವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="mangaloretoday.com">{{cite web |url=http://www.mangaloretoday.com/profile/Satish-Shetty-Patla-Accomplished-Bhagavatha.html}}</ref> == ಪ್ರಶಸ್ತಿ== ಯುವ [[ಭಾಗವತಿಕೆ|ಭಾಗವತ]], ಗಾನ ಮಂದಾರ, ಗಾನ ಗಂಧರ್ವ, ಗಾನ ಕೋಗಿಲೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಬಿರುದುಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ 500 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶೃಂಗೇರಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಟ್ಟು ಜನಪದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ ಟ್ರಸ್ಟ್ ವತಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ [[ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ಕಳ ಶ್ರೀಕುಂದೇಶ್ವರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಕೊಡಮಾಡುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕುಂದೇಶ್ವರ ಸಮ್ಮಾನ್‌ ಗೌರವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಕಲಾ ವಿದ್ಯಾಲಯ ನೀಡುವ ಸೃಷ್ಟಿಕಲಾಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="mangaloretoday.com"/><ref>{{cite web |url=https://kannada.asianetnews.com/karnataka-districts/kalabhooshan-award-to-yakshagana-artist-patla-sathish-shetty-q4umog}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} gc8h20zsfkqc1i8kv1mfi15yopsih4j 0 149494 1431921 1358171 2026-10-13T09:35:28Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431921 wikitext text/x-wiki {{ಚುಟುಕು}} [[ಚಿತ್ರ:IMG MYSORE SAND ART MEUSEUM DSC001.jpg|200px|thumb|left|ಮರಳು ಶಿಲ್ಪ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ,ಮೈಸೂರು]] [[ಮೈಸೂರು|ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿರುವ]] [[ಮರಳು]] [[ಶಿಲ್ಪ]] ಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ೧೦೦+ ಟ್ರಕ್ ಲೋಡ್ ಮರಳಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ವಿವಿಧ ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಪರಂಪರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ವನ್ಯಜೀವಿ, ಪುರಾಣ, ವನ್ಯಜೀವಿ, ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮುಂತಾದ ೧೬ ವಿಭಿನ್ನ ವಿಷಯಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ೧೩೦೦೦ ಚದರ ಅಡಿಗಳಷ್ಟು ಹರಡಿರುವ [[ಮರಳು]] ಶಿಲ್ಪಗಳನ್ನು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಛಾವಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಳೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ<ref>https://karnatakatourism.org/tour-item/sand-sculpture-museum-mysuru/</ref>. ==ಮರಳು ಶಿಲ್ಪ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು== *೧೫ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಗಣೇಶನ ಪ್ರತಿಮೆ *ನಗುವ [[ಬುದ್ಧ]] *ಅಧಿದೇವತೆ ಚಾಮುಂಡೇಶ್ವರಿ *ಮೈಸೂರು ರಾಜ ನರಸಿಂಹ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ರಾಜ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವುದು. *ಜಂಬೂ ಸವಾರಿ (ದಸರಾ ಮೆರವಣಿಗೆ) *ನಾಲ್ಕು [[ಕುದುರೆ|ಕುದುರೆಗಳು]] ಓಡಿಸುವ ರಥದ ಮೇಲೆ [[ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ]] ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ *[[ಸಾಂಟಾ ಕ್ಲಾಸ್]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]] ಮರ *ಟಾಮ್ & ಜೆರ್ರಿಯಂತಹ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳು ==ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸಮಯ== ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಎಲ್ಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ೮.೩೦ ರಿಂದ ಸಂಜೆ ೬.೩೦ ರವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಸುಮಾರು ೧ ರಿಂದ ೨ ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ==ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಬಳಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದಾದ ಸ್ಥಳಗಳು== [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ|ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟವು]] ಮರಳು ಮತ್ತು ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಿಂದ ೭ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಅರಮನೆಗಳು, ಮೃಗಾಲಯಗಳು, ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ<ref>https://karnatakatourism.org/tour-item/museums/</ref>. ==ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು ತಲುಪುವಿಕೆ== ಮ್ಯೂಸಿಯಂ [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ [[ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟ|ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟದ]] ಕಡೆಗೆ ೪ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಮೈಸೂರು]] [[ವಾಯು]], [[ರೈಲು]] ಮತ್ತು [[ರಸ್ತೆ]] ಜಾಲದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ.ಆಟೋ, ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಅಥವಾ ಟಾಂಗಾವನ್ನು ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಫೋಕ್ಲೋರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂಗೆ ತಲುಪಲು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಪಡೆಯಬಹುದು. ==ಮೈಸೂರು ಮರಳಿನ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಬಳಿ ಉಳಿಯಲು ಸ್ಥಳಗಳು== [[ಮೈಸೂರು]] ನಗರವು ಬಹು ಬಜೆಟ್‌ಗಳು, ಮಧ್ಯ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿ ವಸತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ<ref>{{Cite web |url=https://karnatakatourism.org/karnataka-destinations/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2023-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325092224/https://karnatakatourism.org/karnataka-destinations/ |archive-date=2023-03-25 |url-status=dead}}</ref>. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== https://karnatakatourism.org/ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 0enxe4xe1z900pruiek5uawxha3j06d 0 155608 1431911 1345647 2026-10-13T09:05:59Z Santhosh Goveas 102329 1431911 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles>{{Coord|24|22|16|N|81|17|38.25|E|display=title}} [[ಚಿತ್ರ:Maharaja_rewapalace_govindgarh1870.jpg|thumb|೧೮೭೦ ರಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದಗಢ ಅರಮನೆ]] '''ಗೋವಿಂದಗಢ ಅರಮನೆಯನ್ನು''' '''ಗೋವಿಂದಗಢ ಕೋಟೆ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ]] ಗೋವಿಂದಗಢದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಅರಮನೆ|ಅರಮನೆಯಾಗಿದೆ]]. ೧೯ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ರೇವಾದ ದೊರೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಈ ಕೋಟೆಯು [[:en:Lake Govindgarh|ಗೋವಿಂದಗಢ ಸರೋವರದ]] ತೀರದಲ್ಲಿನ ರಾಜಮನೆತನದ ನಿವಾಸವಾಗಿತ್ತು. == ವಿವರಣೆ == [[ಚಿತ್ರ:Govindgarh_fort_backyard_Rewa.jpg|thumb|೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ ಕೋಟೆಯ ಆಂತರಿಕ ವಿಭಾಗ]] ಗೋವಿಂದಗಢ ಕೋಟೆಯನ್ನು ೧೮೫೩ ರಲ್ಲಿ ರೇವಾ ಮತ್ತು ಗೋವಿಂದಗಢ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಆಡಳಿತಗಾರ ರಾಜಾ [[:en:Raghuraj Singh|ರಘುರಾಜ್ ಸಿಂಗ್]] ಎಂಬವನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ಇವನು ಕೋಟೆಯಂತಹ ರಚನೆಯನ್ನು ಅರಮನೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದನು.<ref name=":0">{{Cite web |title=ATA - Projects Details |url=http://www.aishwaryatipnisarchitects.com/restorationadaptivereuseofgovindgarhfort-d993b2c6-4616-11e9-af73-008cfa5ae708.html |access-date=2020-06-19 |website=www.aishwaryatipnisarchitects.com |archive-date=2020-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200621004152/http://www.aishwaryatipnisarchitects.com/restorationadaptivereuseofgovindgarhfort-d993b2c6-4616-11e9-af73-008cfa5ae708.html |url-status=dead }}</ref> ಅರಮನೆಯ ಆವರಣವು ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಮೊದಲು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಬಿಳಿ ಹುಲಿ|ಬಿಳಿ ಹುಲಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ]] ಮೋಹನ್ ಎಂಬವನನ್ನು ಈ ಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |last=Chowdhary |first=Charu |date=2018-12-20 |title=Latest travel Articles & blogs |url=https://www.india.com/travel/articles/why-visit-rewa-the-land-of-the-white-tiger-3488477/ |access-date=2020-06-19 |website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=World's first white tiger sanctuary opens in India in bid to protect species |url=https://www.itv.com/news/2020-03-03/world-s-first-white-tiger-sanctuary-opens-in-india-in-bid-to-protect-species/ |access-date=2020-06-19 |website=ITV News |language=en}}</ref> ಅರಮನೆಯು ಸುಮಾರು ೧ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ [[ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಮತ್ತು ನಂತರದ ರಾಜಪ್ರಭುತ್ವದ ರೇವಾ ರಾಜ್ಯದ ಅವನತಿಯು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಖಾಲಿ ಮಾಡಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಂತರ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":1">{{Cite web |title=Govindgarh Fort, Rewa |url=https://www.nativeplanet.com/rewa/attractions/govindgarh-fort/ |access-date=2020-06-19 |website=www.nativeplanet.com |language=en}}</ref> ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿಈ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನವೀಕರಿಸಿ ಐಷಾರಾಮಿ ಹೋಟೆಲ್ ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಗುವುದೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ == * [https://www.travelwithneelima.com/2017/02/govindgarh-palace-ruins.html ಕೋಟೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಯಾಣ ಬ್ಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028210606/https://www.travelwithneelima.com/2017/02/govindgarh-palace-ruins.html |date=2021-10-28 }} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಸಮುದಾಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ]] [[ವರ್ಗ:ಕೋಟೆಗಳು]] bpg3ahue3hdpm5hwhanndt4fiwk8yqj 0 156277 1431871 1355647 2026-10-13T04:47:49Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431871 wikitext text/x-wiki ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿರುವ ಬಿಗ್ ಫೋರ್ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಧಿಕೃತ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ನಿಯೋಜನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. ದೇಶವು ಎಲ್ಲಾ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಭತ್ತೊಂದು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಮೂಲ ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. * ಭಾರತ ಮೂರು-ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ವರ್ಷಗಳು (1994 • 2000 • 2021) * ಭಾರತ ಆರು-ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಕಿರೀಟಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ವರ್ಷಗಳು (1966 • 1994 • 1997 • 1999 • 2000 • 2017) * ಭಾರತ ಮಿಸ್ ಅರ್ಥ್ ಕಿರೀಟ ಪಡೆದ ವರ್ಷ (2010) ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಮಿಸ್ ದಿವಾ (ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್), ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ(ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್) ಗ್ಲಾಮಾನಂದ್ ಸೂಪರ್ ಮಾಡೆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಿಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್) ಮತ್ತು ಮಿಸ್ ಡಿವೈನ್ ಬ್ಯೂಟಿ (ಮಿಸ್ ಅರ್ಥ್) ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ದೊಡ್ಡ ಸೌಂದರ್ಯಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು == ಭಾರತದ ರೀಟಾ ಫರಿಯಾ ಅವರು ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ 1966 ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದಾಗ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಬಿಗ್ ಫೋರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು. ಇವರು ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಏಷ್ಯನ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾದರು.<ref>{{Cite news |last=AFP |date=2017-11-19 |title=Manushi Chhillar's Miss World win draws India level with Venezuela with 6 titles |work=Livemint |url=http://www.livemint.com/Consumer/hKSUgtsk4dfMsPSTxjm04H/Manushi-Chhillars-Miss-World-win-draws-India-level-with-Ven.html |access-date=2017-12-11}}</ref> 1994ರಲ್ಲಿ, ಸುಷ್ಮಿತಾ ಸೇನ್ ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ 1994 ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ದೇಶದ ಮೊದಲ ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web |title=Video of Manushi Chillar's meeting Sushmita Sen goes viral |url=https://www.thenews.com.pk/latest/251338-video-of-manushi-chillars-meeting-sushmita-sen-goes-viral |access-date=2017-12-11 |website=www.thenews.com.pk |language=en}}</ref> ಆ ವರ್ಷದ ನಂತರ, [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ]] ಅವರು 1994 ರ ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವ ಮೂಲಕ ಗೆಲುವಿನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=News |first=Times Now |date=17 November 2017 |title=This answer got Aishwarya Rai Bachchan the Miss World crown |work=[[Times Now]] |url=http://www.timesnownews.com/lifestyle/article/this-answer-got-aishwarya-rai-bachchan-the-miss-world-crown%C2%A0/127832 |access-date=11 December 2017}}</ref> ಡಯಾನಾ ಹೇಡನ್ ೧೯೯೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.<ref>{{Cite news |title=This touching answer by Manushi Chhillar ensured that Miss World 2017 crown was hers |language=en |work=[[Oneindia]] |url=https://www.oneindia.com/india/this-touching-answer-manushi-chhillar-ensured-that-miss-world-2017-crown-was-hers-2585846.html |access-date=2017-12-11}}</ref> ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ ಯುಕ್ತಾ ಮುಖೀ ೧೯೯೯ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾದರು.<ref>{{Cite news |date=2015-09-30 |title=ABC's 'Nightline' mistakes Priyanka Chopra with Yukta Mookhey, furnishes apology on Twitter |language=en-US |work=The Indian Express |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/abcs-nightline-mistakes-priyanka-chopra-with-yukta-mookhey-furnishes-apology-on-twitter/ |access-date=2017-12-11}}</ref> ಸುಷ್ಮಿತಾ ಸೇನ್ ಮತ್ತು [[ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ]] ಅವರ ಎರಡು ಗೆಲುವುಗಳ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು [[ಲಾರಾ ದತ್ತಾ|ಲಾರಾ ದತ್ತಾ ಗೆದ್ದರು.]] ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗೆದ್ದ [[ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಚೋಪ್ರಾ]] 2000ನೇ ಇಸವಿ ಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯರು ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಜಯಗಳಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ದೇಶ ಭಾರತ ಎಂಬ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite news |title=Beauty Queens, Then and Now: How Different Aishwarya, Sushmita, Priyanka Look |work=NDTV.com |url=https://www.ndtv.com/offbeat/beauty-queens-then-and-now-how-different-aishwarya-sushmita-priyanka-look-661903 |access-date=2017-12-11}}</ref><ref>{{Cite news |last=DNA |first=Chaya Unnikrishnan |title=Lara Dutta: after Priyanka Chopra, Dia Mirza and me there have been no international pageant winners |language=en-US |url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/lara-dutta-after-priyanka-chopra-dia-mirza-and-me-there-have-been-no-international-pageant-winners/ |access-date=2017-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510221829/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/lara-dutta-after-priyanka-chopra-dia-mirza-and-me-there-have-been-no-international-pageant-winners/ |archive-date=2017-05-10 |url-status=dead}}</ref> 1992 ರಿಂದ 2002 ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಸೆಮಿಫೈನಲ್ನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಈ ಸಾಧನೆ ಕನಿಷ್ಠ ೧೦ ಸತತ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಈ ದೊಡ್ಡ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಮಿ ಫೈನಲ್ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಪೂರ್ವ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಮೊದಲ ದೇಶ ಭಾರತ ಎಂಬ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಿಕೋಲ್ ಫರಿಯಾ ಅವರು ಮಿಸ್ ಅರ್ಥ್ 2010 ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯಾದರು. ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಸುಂದರಿ ಪಟ್ಟ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಭಾರತದ ಆರನೇ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಮಾನುಷಿ ಛಿಲ್ಲರ್ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಹರ್ನಾಜ್ ಸಂಧು]] ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ 2021 ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದು ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೂರನೇ ಭಾರತೀಯ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 2024 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಭಾರತದಿಂದ ಬಿಗ್ ಫೋರ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಕೊನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite news |last=Hindustan Times |first=Correspondent |date=1 December 2017 |title=Sushmita Sen bumped into Manushi Chhillar on a flight. Here's how the beauty queens bonded. |work=[[Hindustan Times]] |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/sushmita-sen-bumped-into-manushi-chhillar-on-a-flight-here-s-how-the-beauty-queens-bonded-see-video/story-FmED4BQp6eerkixS1ls1aL.html |access-date=11 December 2017}}</ref><ref>{{Cite news |title=Miss India Nicole Faria is the new Miss Earth - Times of India |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/fashion/shows/Miss-India-Nicole-Faria-is-the-new-Miss-Earth/articleshow/7046087.cms |access-date=2017-12-11}}</ref> ; ಬಣ್ಣದ ಕೀಲಿ  {{plainlist| * {{Color box|gold|border=darkgray}} Winner * {{Color box|#FFFF66|border=darkgray}} Ended as Runner-up * {{Color box|#FFFACD|border=darkgray}} Ended as one of the Finalists, Semi-finalists or Quarter-finalists }} {| class="sortable wikitable" |+ |- ! width=5%| Year ! width=15%| [[Miss Universe]] ! width=15%| [[Miss World]] ! width=15%| [[Miss International]] ! width=15%| [[Miss Earth]] |- | align="center" |2025 | align="center" |TBA | align="center" |ನಂದಿನಿ ಗುಪ್ತ <br>TBA | align="center" |TBA | align="center" |TBA |- | align="center" |2024 | align="center" |TBA | align="center" bgcolor="#FFFACD"|'''ಸೀನಿ ಶೆಟ್ಟಿ<br>Top 8''' | align="center" |TBA | align="center" |TBA |- | align="center" |2023 | align="center" bgcolor="#FFFACD"|'''ಶ್ವೇತ ಶಾರ್ದ<br>Top 20''' | align="center" {{n/a|''೭೧ನೇ ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೪ಕ್ಕೆ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದೆ}} | align="center" |ಪ್ರವೀಣ ಆಂಜನ |align="center" bgcolor="#FFFACD"|'''ಪ್ರಿಯಾನ್ ಸೇನ್<br>Top 20''' |- | align="center" |2022 | align="center" bgcolor="#FFFACD" |'''ದಿವಿತಾ ರಾಯ್<br>Top 16''' | align="center" {{n/a|''No Pageant Held''}} | align="center" | ಜೋಯಾ ಆಫ್ರೋಜ್ | align="center" | ವಂಶಿಕಾ ಪರ್ಮಾರ್ |- | align="center" |2021 | bgcolor="gold" align="center" |''' [[ಹರ್ನಾಜ್ ಸಂಧು]]<br> Miss Universe''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಮಾನಸ ವಾರಣಾಸಿ<br>Top 13''' | align="center" {{n/a|''No pageant held due to [[COVID-19 pandemic]]''}} | align="center" |ರಷ್ಮಿ ಮಾಧುರಿ |- | align="center" |2020 | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಆಡಲೈನ್ ಕ್ಯಾಸಲೀನೋ <br>3rd Runner-Up''' | colspan= "2"{{n/a|''No pageant held due to [[COVID-19 pandemic]]''}} | align="center" |ತನ್ವಿ ಖರೋಟೆ |- | align="center" |2019 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ವರ್ತಿಕಾ ಸಿಂಗ್<br>Top 20''' | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಸುಮನ್ ರಾವ್ <br>2nd Runner-Up''' | align="center" |ಸಿಮ್ರಿತಿ ಭತೀಜ | align="center" |ತೇಜಸ್ವಿನಿ ಮಜೋಗ್ನ |- | align="center" |2018 | align="center" |ನೇಹ ಚುಡಾಸಮ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಅನುಕೀರ್ತಿ ವಾಸ್<br>Top 30''' | align="center" |ತನೀಷ ಭೋಸಲೆ | align="center" |ನಿಷಿ ಭಾರದ್ವಾಜ್ |- | align="center" |2017 | align="center" |ಶ್ರದ್ಧಾ ಶಶಿಧರ್ | bgcolor="gold" align="center" |'''ಮನುಷಿ ಚಿಲ್ಲಾರ್<br> Miss World''' | align="center" |ಅಂಕಿತಾ ಕುಮಾರಿ | align="center" |ಶಾನ್ ಸುಮಾಸ್ ಕುಮಾರ್ |- | align="center" |2016 | align="center" |ರೋಷ್ಮಿತಾ ಹರಿಮೂರ್ತಿ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಚಟರ್ಜಿ <br>Top 20''' | align="center" |ರೇವತಿ ಛೆತ್ರಿ | align="center" |ರಾಶಿ ಯಾದವ್ |- | align="center" | 2015 | align="center" |ಊರ್ವಶಿ ರೌಟೆಲ | align="center" |ಅದಿತಿ ಆರ್ಯ | align="center" |ಸುಪ್ರಿಯ ಐಮಾನ್ | align="center" |ಐತಾಳ್ ಕೋಸ್ಲ |- | align="center" |2014 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನೊಯೊನಿತ ಲೋಧ್ <br>Top 15''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಕೋಯಲ್ ರಾಣ<br>Top 10''' | align="center" |ಜಾತಲೇಖ ಮಲ್ಹೋತ್ರ | align="center" |ಅಲಂಕೃತ ಸಹಾಯ್ |- | align="center" |2013 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಮಾನಸಿ ಮೋಘೆ<br>Top 10''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನವನೀತ್ ಕೌರ್ ಧಿಲ್ಲೋನ್<br>Top 20''' | align="center" |ಗುರ್ಲೀನ್ ಗ್ರೇವಾಲ್ | align="center" |ಸೋಭಿತ ಧುಲಿಪಲ |- | align="center" |2012 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಶಿಲ್ಪ ಸಿಂಗ್<br>Top 16''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ವನ್ಯ ಮಿಷ್ರ'''<br>'''Top 7''''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ರೋಷಲ್ ಮಾರಿಯಾ ರಾವ್<br>Top 15''' | align="center" |ಪ್ರಾಚಿ ಮಿಶ್ರ |- | align="center" |2011 | align="center" |ವಾಸುಕಿ ಸುಂಕವಲ್ಲಿ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಕನಿಷ್ಠ ಧನಕರ್ <br>Top 31''' | align="center" |ಅಂತಿಕಾ ಶೋರೆ | align="center" |ಹಸ್ಲೀನ್ ಕೌರ್ |- | align="center" |2010 | align="center" |ಉಶೋಷಿ ಸೇನಗುಪ್ತ | align="center" |ಮನಸ್ವಿ ಮಮ್ಗಾಯ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನೇಹಾ ಹಿಂಗೆ<br>Top 15''' | bgcolor="gold" align="center" |'''ನಿಕೋಲೆ ಫರಿಯಾ<br> Miss Earth''' |- | align="center" |2009 | align="center" |ಏಕ್ತಾ ಚೌಧರಿ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಪೂಜಾ ಚೋಪ್ರ<br>Top 16''' | align="center" |ಹರ್ಷಿತಾ ಸಕ್ಸೇನ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಶ್ರೇಯಾ ಕಿಶೋರ್<br>Top 16''' |- | align="center" |2008 | align="center" |ಸಿಮ್ರಾನ್ ಕೌರ್ ಮುಂಡಿ | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಪಾರ್ವತಿ ಓಮನಕುಟ್ಟನ್ <br>1st Runner-Up''' | align="center" |ರಾಧಾ ಬ್ರಹ್ಮಭಟ್ | align="center" |ತನ್ವಿ ವ್ಯಾಸ್ |- | align="center" |2007 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಪೂಜಾ ಗುಪ್ತ<br>Top 10''' | align="center" |ಸಾರಾ ಜೇನ್ ಡಯಾಸ್ | align="center" |ಇಷಾ ಗುಪ್ತ | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಪೂಜಾ ಚಿಟ್ಗೋಪೇಕರ್<br>Miss Earth – Air''' |- | align="center" |2006 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನೇಹಾ ಕಪೂರ್<br>Top 20''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನತಾಷಾ ಸೂರಿ<br>Top 17''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಸೊನ್ನಾಯಿ ಸೆಯಗಲ್<br>Top 12''' | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಅಮೃತಾ ಪಟ್ಕಿ<br>Miss Earth – Air''' |- | align="center" |2005 | align="center" | ಅಮೃತಾ ಥಾಪರ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಸಿಂಧೂರ ಗದ್ದೆ<br>Top 15''' | align="center" |ವೈಶಾಲಿ ದೇಸಾಯಿ | align="center" |ನಿಹಾರಿಕಾ ಸಿಂಗ್ |- | align="center" |2004 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ತನುಶ್ರೀ ದತ್ತ <br>Top 10''' | align="center" |ಸಾಯಲಿ ಭಗತ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಮಿಷಿಕಾ ವರ್ಮ <br>Top 15''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಜ್ಯೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್ <br>Top 16''' |- | align="center" |2003 | align="center" |ನಿಕಿತಾ ಆನಂದ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಆಮಿ ವಶಿ<br>Top 5''' | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಸೊಹಾಲಿ ನಾಗ್ರಾಣಿ <br>1st Runner-Up''' | align="center" |ಶ್ವೇತ ವಿಜಯ್ |- | align="center" |2002 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನೇಹ ಧೂಪಿಯಾ <br>Top 10''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಶೃತಿ ಶರ್ಮ <br>Top 20''' | align="center" | ಗೌಹರ್ ಖಾರ್ | align="center" |ರೇಷ್ಮಿ ಘೋಷ್ |- | align="center" |2001 | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಸೆಲಿನಾ ಜೈಟ್ಲಿ <br>4th Runner-Up''' | align="center" |ಸಾರಾ ಕೋರ್ನರ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಕನ್ವಾಲ್ ತೂರ್ <br>Top 15''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಶಮಿತಾ ಸಿಂಘಾ <br>Top 10''' |- | align="center" |2000 | bgcolor="gold" align="center" |'''[[ಲಾರಾ ದತ್ತ]]<br> Miss Universe''' | bgcolor="gold" align="center" |'''[[ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಚೋಪ್ರ]]<br>Miss World''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಗಾಯತ್ರಿ ಜೋಷಿ <br>Top 15''' ! bgcolor="gold" rowspan="51" align="center" | ↑ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ<br>(ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ [[ಮನಿಲಾ]], ಫಿಲಿಪೈನ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಶುರು ಮಾಡಲಾಯಿತು) |- | align="center" |1999 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಗುಲ್ ಪನಾಗ್<br>Top 10''' | bgcolor="gold" align="center" |'''[[ಯುಕ್ತಾ ಮುಖಿ]]<br>Miss World''' | align="center" |ಸಾಯಿಕೃಪ ಮುರಳಿ |- | align="center" |1998 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಲೈಮರೈನಾ ಡಿಸೋಜ <br>Top 10''' | align="center" |ಅನ್ನಿ ಥಾಮಸ್ | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಶ್ವೇತಾ ಜೈಶಂಕರ್ <br>2nd Runner-Up''' |- | align="center" |1997 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನಫೀಜಾ ಜೋಸೆಫ್ <br>Top 10''' | bgcolor="gold" align="center" |'''[[ಡಯಾನಾ ಹೇಡನ್]]<br> Miss World''' | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ದಿಯಾ ಅಬ್ರಹಾಂ<br>1st Runner-Up''' |- | align="center" |1996 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಸಂಧ್ಯಾ ಚೀಬ್<br>Top 10''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ರಾಣಿ ಜಯರಾಜ್ <br>Top 5''' | align="center" |ಫ್ಲಿಯರ್ ಕ್ಸೇವಿಯರ್ |- | align="center" |1995 | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಮನಪ್ರೀತ್ ಬ್ರಾರ್<br>1st Runner-Up''' | align="center" |ಪ್ರೀತಿ ಮಂಕೋಟಿಯ | align="center" |ಪ್ರಿಯಾ ಗಿಲ್ |- | align="center" |1994 | bgcolor="gold" align="center" |'''[[ಸುಷ್ಮಿತಾ ಸೇನ್]]<br> Miss Universe''' | bgcolor="gold" align="center" |'''[[ಐಶ್ವರ್ಯ ರೈ]]<br> Miss World''' | align="center" | ಫ್ರಾನ್ಸಿಸಾ ಹಾರ್ಟ್ |- | align="center" |1993 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನಮ್ರತಾ ಶಿರೋಡ್ಕರ್ <br>Top 6''' | align="center" |ಕರ್ಮಿಂದರ್ ಕೌರ್ ವಿರ್ಕ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಪೂಜಾ ಬಾತ್ರ<br>Top 15''' |- | align="center" |1992 | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಮಧು ಸಪ್ರೆ<br>2nd Runner-Up''' | align="center" |ಶೈಲಾ ಲೋಪೆಜ್ | align="center" |ಕಮಲ್ ಸಂಧು |- | align="center" |1991 | align="center" |ಕ್ರಿಸ್ಟಾಬೆಲ್ಲೆ ಹೌವಿ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ರಿತು ಸಿಂಘ್ <br>Top 10''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಪ್ರೀತಿ ಮಂಕೋಟಿಯ <br>Top 15''' |- | align="center" |1990 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಸುಜಾನ್ ಸಬ್ಲೋಕ್<br>Top 10''' | align="center" |ನವೀದ ಮೆಹ್ದಿ | align="center" |× |- | align="center" |1989 | align="center" |ಡೋಲಿ ಮಿನ್ಹಾಸ್ | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1988 | align="center" |× | align="center" |ಅನುರಾಧ ಕೊಟ್ಟೂರ್ | align="center" |ಶಿಖಾ ಸ್ವರೂಪ್ |- | align="center" |1987 | align="center" |ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ ಪ್ರಧಾನ್ | align="center" |ಮೋನಿಷಾ ಕೊಹ್ಲಿ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಎರಿಕಾ ಮಾರಿಯಾ ಡಿಸೋಜ<br>Top 15''' |- | align="center" |1986 | align="center" |ಮೆಹ್ರ್ ಜೆಸ್ಸಿಯ | align="center" |ಮೌರೀನ್ ಲೆಸ್ತೋರ್ಗಿಯಾನ್ | align="center" |ಪೂನಂ ಗಿದ್ವಂತ್ |- | align="center" |1985 | align="center" |ಸೋನು ವಾಲಿಯ | align="center" |ಶರೋನ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್ | align="center" |ವಿನಿತಾ ವಾಸನ್ |- | align="center" |1984 | align="center" |[[ಜೂಹಿ ಚಾವ್ಲಾ]] | align="center" |ಸುಚಿತಾ ಕುಮಾರ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ನಲಂದಾ ಭಂಡಾರ್<br>Top 15''' |- | align="center" |1983 | align="center" |ರೇಖಾ ಹಂದೆ | align="center" |ಸ್ವೀಟಿ ಗ್ರೇವಾಲ್ | align="center" |ಸಹಿಲಾ ಛಡ್ಡಾ |- | align="center" |1982 | align="center" |ಪಮೇಲ ಚೌಧರಿ ಸಿಂಗ್ | align="center" |ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರೆ ಖೇರ್ | align="center" | ಬೆಟ್ಟಿ ಓ ಕೋನೋರ್ |- | align="center" |1981 | align="center" | ರಚಿತಾ ಕುಮಾರ್ | align="center" | ದೀಪ್ತಿ ದಿವಾಕರ್ | align="center" |[[ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಶೇಷಾದ್ರಿ]] |- | align="center" |1980 | align="center" |ಸಂಗೀತ ಬಿಜ್ಲಾನಿ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅನಿತಾ ರೆಡ್ಡಿ<br>Top 15''' | align="center" |ಉಲ್ರಿಕಾ ಬ್ರೆಡೆಮೆಯರ್ |- | align="center" |1979 | align="center" |ಸ್ವರೂಪ್ ಸಂಪತ್ | align="center" |ರೈನಾ ಮೆಂಡೋನಿಕ | align="center" |ನೀತಾ ಪಿಂಟೋ |- | align="center" |1978 | align="center" |ಆಲಂಜೀತ್ ಕೌರ್ ಚೌಹಾನ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಕಲ್ಪನಾ ಐಯರ್<br>Top 15''' | align="center" |ಸಬಿತಾ ಧನ್ರಾಜ್ ಗಿರ್ |- | align="center" |1977 | align="center" |ಬಿನೀತಾ ಬೋಸ್ | align="center" |× | align="center" |ಜೋನ್ ಸ್ಟೀಫನ್ಸ್ |- | align="center" |1976 | align="center" |ನೈನಾ ಬಲ್ಸವಾರ್ | align="center" |× | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''[[ನಫೀಜಾ ಅಲಿ]]<br>2nd Runner-Up''' |- | align="center" |1975 | align="center" |ಮೀನಾಕ್ಷಿ ಕುರ್ಪಾದ್ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಅಂಜನಾ ಸೂದ್<br>Top 15''' | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಇಂದಿರಾ ಬ್ರೆಡಿಮೇಯರ್ <br>2nd Runner-Up''' |- | align="center" |1974 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |''ಶೈಲಿನಿ ಧೋಲಕಿಯ<br>Top 12''' | align="center" |ಕಿರಣ್ ಧೋಲಕಿಯ | align="center" |ಲಿಸ್ಲಿ ಹಾರ್ಟ್ನೆಟ್ |- | align="center" |1973 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಫರ್ಜಾನಾ ಹಬೀಬ್ <br>Top 12''' | align="center" |× | align="center" |ಲೈನೆಟ್ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್ |- | align="center" |1972 | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ರೂಪ ಸತ್ಯನ್<br>Top 12''' | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''[[ಮಾಲತಿ ಬಸಪ್ಪ]]<br>4th Runner-Up''' | align="center" |ಇಂದಿರಾ ಮುತ್ತಣ್ಣ |- | align="center" |1971 | align="center" |ರಾಜ್ ಗಿಲ್ | align="center" |ಪ್ರೇಮಾ ನಾರಾಯಣ್ | align="center" |ಸಮಿತಾ ಮುಖರ್ಜಿ |- | align="center" |1970 | align="center" |ವೀಣಾ ಸಜ್ನಾನಿ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಹೇತರ್ ಫೆವಿಲ್ಲೆ<br>Top 15''' | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಪ್ಯಾಟ್ರಿಷಿಯಾ ಡಿಸೋಜ<br>Top 15''' |- | align="center" |1969 | align="center" |ಕವಿತಾ ಬಂಬಾನಿ | align="center" |Adina Shellim | align="center" |Wendy Vaz |- | align="center" |1968 | align="center" | ಅಂಜುಂ ಮಮ್ತಾಜ್ ಬರ್ಗ್ | align="center" |ಜಾನ್ ಕೊಹ್ಲೊ | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಸುಮಿತಾ ಸೇನ್<br>Top 15''' |- | align="center" |1967 | align="center" |ನಯ್ಯಾರ ಮಿರ್ಜಾ | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1966 | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಯಾಸ್ಮಿನ್ ದಾಜಿ <br>3rd Runner-Up''' | bgcolor="gold" align="center" |'''[[ರೀತಾ ಫರಿಯ]]<br> Miss World''' | align="center" |'''↑ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ''' |- | align="center" |1965 | align="center" | ಫ್ರಾನ್ಸಿನ್ ಕಂಬತ್ತ | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1964 | align="center" |ಮೆಹೆರ್ ಕ್ಯಾಸಲೀನೋ ಮಿಸ್ತ್ರಿ | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1963 | align="center" |× | align="center" |× | align="center" |× |- | align="center" |1962 | align="center" |× | bgcolor="#FFFACD" align="center" |'''ಫೇರಿಯಲ್ ಕರೀಂ<br>Top 15''' | align="center" |ಶೈಲಾ ಕೊಂಕರ್ |- | align="center" |1961 | align="center" |× | align="center" |ವೆರೋನಿಕ ಟೊರ್ಕಾಟೋ | align="center" |ಡಯಾನ ವ್ಯಾಲೆಂಟೈನ್ |- | align="center" |1960 | align="center" |× | align="center" |ಇಯಾನಾ ಪಿಂಟೋ | bgcolor="#FFFF66" align="center" |'''ಇಯಾನಾ ಪಿಂಟೋ<br>1st Runner-Up''' |- | align="center" |1959 | align="center" |× | align="center" |ಫ್ಲಿಯಾರ್ ಎಜೆಕಿ ! bgcolor="gold" rowspan="10" align="center" | ↑ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ<br>(ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]] ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ [[ಟೋಕಿಯೋ]] [[ಜಪಾನ್]]ಗೆ ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು) |- | align="center" |1958 | align="center" |× ! rowspan="9" bgcolor="gold" align="center" | ↑ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ<br> (ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಭಾರತ ತನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಕಳುಹಿಸಿತು) |- | align="center" |1957 | align="center" |× |- | align="center" |1956 | align="center" |× |- | align="center" |1955 | align="center" |× |- | align="center" |1954 | align="center" |× |- | align="center" |1953 | align="center" |× |- | align="center" |1952 | align="center" |ಇಂದ್ರಾಣಿ ರೆಹಮಾನ್ |- | align="center" |1951 ! bgcolor="gold" rowspan="2" align="center" | ↑ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. <br> (ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]] [[ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ ಶುರು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೯೬೦ರಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಫ್ಲೋರಿಡಾಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು) |} × ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲಿಲ್ಲ ^ ಯಾವುದೇ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆದಿಲ್ಲ {| class="wikitable sortable" !ಪ್ರದರ್ಶನ !ನಿಯೋಜನೆಗಳು !ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಫಲಿತಾಂಶ |- |'''ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್''' |27 |ವಿಜೇತರು <small>(1994 • 2000 • 2021)</small> [[ಚಿತ್ರ:Star*.svg|12x12px]] |- |'''ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್''' |29 |ವಿಜೇತರು (1966 • 1994 • 1997 • 1999 • 2000 • 2017) [[ಚಿತ್ರ:Star*.svg|12x12px]]<small>(1966 • 191994 1997 • 1999 • 2000 • 2017)</small> |- |'''ಮಿಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್''' |18 |1ನೇ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ <small>(1960 • 1997 • 2003)</small> |- |'''ಮಿಸ್ ಅರ್ಥ್''' |7 |ವಿಜೇತ <small>(2010)</small> [[ಚಿತ್ರ:Star*.svg|12x12px]] |- |'''ಒಟ್ಟು''' |'''81''' |'''10 ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು''' |} == ಆತಿಥ್ಯಗಳು == {| class="wikitable" !ವರ್ಷ. !ಸ್ಪರ್ಧೆ !ಸ್ಥಳ !ಸ್ಥಳ !ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು |- |1996 | rowspan="2" |ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ |[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] |[[ಎಂ ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ|ಎಂ. ಚಿನ್ನಸ್ವಾಮಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]] |88 |- |2023 |[[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] |ಜಿಯೋ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕನ್ವೆನ್ಷನ್ ಸೆಂಟರ್ |112 |} == ಕ್ರಾಸ್ ಓವರ್ಗಳ ಪಟ್ಟಿ == ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಕ್ರಾಸ್ಒವರ್ ವಿಜೇತರು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. * ಅಯೋನಾ ಪಿಂಟೋ-1960 ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ನಂತರ ಅವರು ಮಿಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ 1960 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ ಆಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ದೇಶವು ಅವಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ 1960 ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವಳು ಹದಿನೆಂಟನೇ ಸೆಮಿಫೈನಲಿಸ್ಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾಗಿದ್ದಳು. * ಪ್ರೀತಿ ಮಂಕೋಟಿಯಾ-1991ರಲ್ಲಿ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿ. ನಂತರ ಅವರು ಮಿಸ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ 1991 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಹದಿನೈದು ಅಂತಿಮ ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ 1995 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಿರೀಟವನ್ನು ಪಡೆದರು ಮತ್ತು ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ 1995 ರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * 2010 ಮತ್ತು 2012ರಲ್ಲಿ ಐ ಆಮ್ ಶೀ-ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ಮಿಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. * 1968ರಿಂದ 1975ರವರೆಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಭಾರತ್ ಸುಂದರಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದ ವಿಶ್ವಸುಂದರಿ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಭಾರತದೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [http://feminamissindia.indiatimes.com/ ಫೆಮಿನಾ ಮಿಸ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130515052736/http://feminamissindia.indiatimes.com/photoshow/18497435.cms?curpg=11 |date=2013-05-15 }} Archived 2013-05-15 at the Wayback Machine {{Miss India winners in the Grand Slam pageants}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪]] te556xavkzq8zdz4jbpieqk6yk7qky1 0 158215 1431959 1349546 2026-10-13T11:43:24Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಶಿಲ್ಪಕಲೆ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431959 wikitext text/x-wiki [[ತಲಕಾಡು|ತಲಕಾಡಿನ]] [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗರ]] ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪವು [[ವಾಸ್ತುಶಾಸ್ತ್ರ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದಂತೆ]] [[ಪಲ್ಲವ]] [[ಶಿಲ್ಪ|ಶಿಲ್ಪದಿಂದಲೇ]] ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದು ಬೆಳೆದಿದ್ದರೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಗಟ್ಟಿ[[ಕಲ್ಲು|ಕಲ್ಲಿನ]] ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾಗಿ [[ಮೂರ್ತಿ|ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಬಿಡಿಸಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ರೇಖೆಗಳಿಂದಲೇ ಮೂರ್ತಿಯ ಭಾವವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುವ [[:en:Buddhist_art|ಬೌದ್ಧ ಶಿಲ್ಪದ]] ರೀತಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಗುಂಡಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ ಮೂರ್ತಿಗಳವರೆಗೂ ಗಂಗ ರೂವಾರಿಗಳು [[ಕಲೆ|ಕಲೆಯನ್ನು]] ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ತೆಳುವುಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪವೇ ಆಗಲಿ, ಪೂರ್ಣ ಗುಂಡು ರೂಪವೇ ಆಗಲಿ, ಅವು ತಾಲ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿದ್ದು, ಸರಳವಾಗಿ, ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ನೈಜತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಕಂಡರಿಸುವ ರೀತಿ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ಧಿಸಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರ ಕಾಲದ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇರುವ ಕೆಲವೇ ಆದರೂ ಪ್ರಭಾವಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಬೆಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಶಿಲ್ಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯ ರೂವಾರಿಗಳು ಕಂಡರಿಸಿರುವ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಒರಟುತನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು|ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇಂಥ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. == ದೇವಾಲಯಗಳು == ಗರ್ಜಿಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದ [[ಕಂಬ|ಕಂಬಗಳ]] ಬುಡದಲ್ಲಿ ಚೌಕನೆಯ [[ಮುಖ|ಮುಖಗಳ]] ಮೇಲೆ ಇರುವ ತೆಳುವುಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡರಿಸಿರುವ ಹಲವು ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಗೆಯ ರೂಕ್ಷತೆಯಿದೆ. ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯಿದೆ, ನೈಜತೆಯಿದೆ, ಮೂರ್ತಿಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊರಬಿಂಬಿಸುವಲ್ಲಿ ರೂವಾರಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ಅಂಧಾರಿ, ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ನೆರೆದಿರುವ ವಾದ್ಯಕಾರರು, [[:en:Gajasura|ಗಜಾಸುರನನ್ನು]] ಸೀಳಿ ಲೀಲಾನರ್ತನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಅಷ್ಟಭುಜಮೂರ್ತಿ ಗಜಾರಿ, [[ಭೈರವ]], [[ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ]] ಅಥವಾ [[ಹರಿಹರ ದೇವರು|ಹರಿಹರ]], ಒಂದೊಂದು ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸತ್ತ್ವಯುತವಾಗಿವೆ. ಇದೇ ರೀತಿ ಆ [[ನಂದಿ|ನಂದಿಯ]] [[ವೀರಭದ್ರ]] [[ದೇವಸ್ಥಾನ|ದೇವಾಲಯದ]] ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳ ಎರಡು ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ ಪುರಾತನ ಗಂಗ ದೇವಾಲಯವೊಂದರ ಕಟಾಂಜನಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಡಿಸಿರುವ [[ನಟರಾಜ]] [[ವಾಮನಾವತಾರ|ತ್ರಿವಿಕ್ರಮ]] ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಭಾವ, ಭಂಗಿ, ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರ]] ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತವೆ.<ref name="architecture">Reddy, Sharma and Krishna Rao in Kamath (2001), pp 50–52</ref> ಇವುಗಳಿಗಿಂತಲೂ ತೆಳುವಾಗಿ ರೇಖಾಕೃತಿಯಂತೆಯೇ ಕಾಣುವ [[ರಾಮಾಯಣ|ರಾಮಾಯಣದ]] ಕಥೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಶಿಲ್ಪವನ್ನು [[:en:Varuna,_Mysore|ವರುಣದ]] ಮಹಲಿಂಗೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ [[ಗೋಡೆ|ಗೋಡೆಯ]] ಮೇಲೆ ನೋಡಬಹುದು. ಲೋವೆಯ ಕೆಳಗೆ ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಸಾಲು ಪಟ್ಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಯಾ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿವೆ; ಕಿರಿದರಲ್ಲೆ ಹಿರಿಯ ಭಾವವನ್ನು ಸೆರೆ ಹಿಡಿದಿರುವ ಜಾಣ್ಮೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. == ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು == ತೆಳುವುಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿರುವ ನೂರಾರು, ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಶಿಲ್ಪದ ರೀತಿ ಗಂಗರ ಕಾಲಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ್ದು. ಇವುಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಹಿರೇಗುಂಡುಗಲ್ಲಿನ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ [[ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧ|ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ನಿರತರಾಗಿರುವ ವೀರರನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿಸಿರುವ ರೀತಿಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಕೆಚ್ಚಿನಿಂದ ಮುಂದೆ ನುಗ್ಗಿ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ವೀರರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ತೋರುವ ದೃಢತೆ, ಸಾಹಸ ಧೈರ್ಯಗಳನ್ನು, ದೇಹಸೌಷ್ಠವಗಳನ್ನು ಆಳವಿಲ್ಲದೆ ಸರಳವಾದ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿಯೇ ರೂವಾರಿ ಹೊಮ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಒಂದು [[ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧದ]] ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನೇ ಬಿಡಿಸಿರುವ [[ಬೇಗೂರು ನಾಗತಾರನ ವೀರಗಲ್ಲು|ಬೇಗೂರಿನ ವೀರಗಲ್ಲು]] ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಿಲ್ಪರೀತಿಗೆ, ಸರಳತೆಗೆ, ನೈಜತೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ರಣರಂಗದ ತುಂಬ ಏಳುತ್ತಿರುವ, ಬೀಳುತ್ತಿರುವ, ಕತ್ತಿ ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಹಲವು ಭಂಗಿಯ ಕಾಲಾಳುಗಳು, ಏಟು ತಿಂದು ಸತ್ತವರ ಹೆಣದ ರಾಶಿ, ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತ ನಾಗತ್ತರ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುತ್ತಿರುವ ಶತ್ರವಿನ ಆನೆ, ಮೂಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೆಣವನ್ನೆತ್ತಿ ಒಯ್ಯುತ್ತಿರುವ ಮರುಳು, ಮೇಲೆ [[ಸ್ವರ್ಗ|ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ]] ಕುಳಿತ ವೀರನ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ನರ್ತನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಹಜವಾಗಿ ರಸವತ್ತಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು ಬೇರೆಡೆ ಕಾಣಲಾಗದ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿವೆ. == ಇತರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೂರ್ತಿಗಳು == ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಜೈನ ಮೂರ್ತಿಗಳ ಹಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ವೈಷ್ಣವಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಕೆಲವಿವೆ. ಶೈವ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಶಿವಲೀಲೆಗಳು, [[ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯರು|ಸಪ್ತ ಮಾತೃಕೆಯರು]], [[ದುರ್ಗೆ|ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿ]], ಪಂಚಾಯತನ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿ ನಟರಾಜನ [[ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕ]] ಮೂರ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ. [[ಕುಣಿಗಲ್|ಕುಣಿಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ]] ಈಚಿನ ದೇವಾಲಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪುರಾತನವಾದ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಎಂಟು ಅಥವಾ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಗಂಗರ ಶಿಲ್ಪವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ನಂದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಹಿಷಾಸುರ ಮರ್ದಿನಿಯಂತಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿ ತೆಳುವುಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಸ್ಥೂಲರೂಪರೇಖೆಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದ್ದರೂ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ನಾಲಗೆಯನ್ನು ಹೊರಚಾಚಿರುವ ಕೋಣನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಎಡಗಾಲು ಮೆಟ್ಟಿ ಬಲಗಾಲನ್ನು ಅಡ್ಡಗಾಲು ಹಾಕಿ ತ್ರಿಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಲೀಲಾವಿನೋದದಿಂದ ನಿಂತಿರುವ ಚತರ್ಭುಜ ಮೂರ್ತಿಯ ಒಂದು ಕಡೆ [[ಸಿಂಹ]], ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ [[ಜಿಂಕೆ|ಜಿಂಕೆಯಿದ್ದು]] ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಪಲ್ಲವರ, [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳರ]] ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಗಂಗರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಪ್ತಮಾತೃಕೆಯ ಮೂರ್ತಿಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. [[ನೊಣವಿನಕೆರೆ|ನೊಣವಿನಕೆರೆಯ]] ಗಂಗೇಶ್ವರ ನೊಣಂಬೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಳಿ ಇದ್ದ ಇಂಥ ಮೂರ್ತಿಗಳು ತೆಳುವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದರೂ ಸತ್ವಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ. [[ಚಿತ್ರ:Rameshvara temple (9th century) at Narasamangala.JPG|thumb|ರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ನರಸಮಂಗಲ]] [[:en:Rameshvara_Temple,_Narasamangala|ನರಸಮಂಗಲದ ರಾಮೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ]] ಗೋಡೆ [[ಗೋಪುರ|ಗೋಪುರಗಳ]] ಮೇಲಿರುವ ಗಚ್ಚಿನ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ, ದೇವಾಲಯದ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಇರುವ ಸಪ್ತಮಾತೃಕಾ, ಪಂಚಾಯತನ ಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಪೂರ್ಣ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಶಾಲ ವಕ್ಷಸ್ಥಳ, ತೆಳುನಡು, ನೀಳವಾದ ಕೈಕಾಲುಗಳು, ಕೆಲವೇ [[ಆಭರಣಗಳು]], ಮಂದಹಾಸಯುಕ್ತವಾದ ಗಂಭೀರ ಮುಖ ಮುದ್ರೆ, ದಪ್ಪ ಕೆಳದುಟಿಗಳು ಇರುವ, ನೈಜವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಾಟಿಯನ್ನು [[ಎಲ್ಲೋರ]] [[ಮಹಾಬಲಿಪುರ|ಮಹಾಬಲಿಪುರಗಳಲ್ಲಿ]] ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದು. ಈ ದೇವಾಲಯದ ನವರಂಗದ ಒಳಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಇದರಂತೆ ನಂದಿಯ [[ಭೋಗ ನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ|ಭೋಗನಂದೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]], [[ಮದ್ದೂರು|ಮದ್ದೂರಿನ]] ದೇಶೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ, ಆಲೂರಿನ [[ಅರಕೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಹೊಳೆ ಆಲೂರು|ಅರ್ಕೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]], [[ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಅರಲಕುಪ್ಪೆ|ಅರಳಗುಪ್ಪೆಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] ಮೊದಲಾದ, ಗಂಗರ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳ ನವರಂಗದ ಚಾವಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಡುವೆ ನಟರಾಜನನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರನ್ನೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದೆ. === ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ === [[ಚಿತ್ರ:Kalleshvara Temple at Aralaguppe (10th century AD).JPG|thumb|ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ]] ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕವೂ ಭವ್ಯವೂ ಆದ್ದೆಂದರೆ ಅರಳಗುಪ್ಪೆಯ ಕಲ್ಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಶಿಲ್ಪ. ನಡುವೆ ತೆಳುವಾಗಿ ನೀಳವಾಗಿ [[:en:Apasmara|ಅಪಸ್ಮಾರನನ್ನು]] ತುಳಿದು ನೃತ್ಯಮಗ್ನನಾಗಿರುವ ಸಂಧ್ಯಾತಾಂಡವ ಶಿವನ ಆ ನಾಟ್ಯಭಂಗಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ್ದು. ಜಟಾಮಕುಟ, ಸರ್ಪಕುಂಡಲ, ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಆಭರಣ ಧರಿಸಿ ಮೇಲಿನ ಎರಡು ಕೈಗಳಲ್ಲೂ [[ತ್ರಿಶೂಲ|ತ್ರಿಶೂಲಗಳನ್ನು]] ಹಿಡಿದು ಲಂಬಹಸ್ತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ತ್ರಿಘಟೆ, ತಾಳಕೊಳಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸುತ್ತಿರುವವರನ್ನು ತಲ್ಲೀನಗೊಳಿಸಿ ನರ್ತಿಸುತ್ತಿರುವ ನಟರಾಜನ ಮುಖದ ಪ್ರಸನ್ನತೆ ಅನುಪಮವಾದ್ದು. ಎಂಟು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಮೂರ್ತಿಯಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿರುವ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಸತೀಸಮೇತರಾಗಿ ತಮ್ಮತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನೇರಿ ಮೋಡಗಳ ನಡುವೆ ತೇಲಿಹೋಗುತ್ತಿರುವುದು, ನಡುವಿನ ನಾಲ್ಕು ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲೂ [[ಗಂಧರ್ವ|ಗಂಧರ್ವರು]] ಹೂವಿನ ದಂಡೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಿರುವುದು ಆ ಸನ್ನೀವೇಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು, ಕ್ರೀಯಾಶೀಲವಾಗಿ, ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ, ನೋಡುವವರನ್ನು ಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. === ಜೈನ ಬಸದಿಗಳು, ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ === ಗಂಗರಾಜರು ಜೈನಮತಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು, ಅದರಿಂದ ಗಂಗವಾಡಿಯ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಜೈನಬಸದಿಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದವು. ಬಸದಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಾಡಂಬರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯ ಜಿನರ ಮೂರ್ತಿಗಳು, ಯಕ್ಷಯಕ್ಷಿಯರು ಚಾವಣಿಯಲ್ಲಿಯ ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕಾದಿಗಳನೇಕ ಉಳಿದುಬಂದಿವೆ. [[ಕಂಬದಹಳ್ಳಿ|ಕಂಬದಹಳ್ಳಿಯ]] [[ಆದಿನಾಥ|ಆದಿನಾಥನ]] ಮೂರ್ತಿ, [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ]] [[:en:Shantinatha|ಶಾಂತಿನಾಥ]], [[ಚಂದ್ರಪ್ರಭ]], [[ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ|ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರ]] ಮೂರ್ತಿಗಳು ಶಿಲ್ಪಗಳು ನಿರಾಭರಣವಾಗಿದ್ದರೂ ತಪೋನಿರತರಾಗಿರುವ ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶಾಂತತೆ, ತೇಜಸ್ಸು ಹೊಮ್ಮುವಂತೆ ಕಂಡರಿಸುವ ಶಿಲ್ಪ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ್ದು. [[ಯಕ್ಷ]]ಯಕ್ಷಿಯರನ್ನಂತೂ ಭಾವಯುಕ್ತವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಡೆದಿದ್ದಾರೆ. [[:en:Chandragupta_basadi|ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಬಸದಿಯಲ್ಲಿರುವ]] ನಿಂತಿರುವ ಯಕ್ಷನ ಮೂರ್ತಿ ಈ ರೀತಿಯ ಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾದ ಉದಾಹರಣೆ. === ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ === ಗಂಗರ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ದೊಡ್ಡಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಕ್ರಿ.ಶ.ಸು. 983ರಲ್ಲಿ [[ಚಾವುಂಡರಾಯ]] ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಈ ಮೂರ್ತಿ ಸನ್ನಿವೇಶ, ಗಾತ್ರ, ರಚನೆ, ರೀತಿ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಅದ್ವಿತೀಯವೆನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟದ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟಬಯಲಿನಲ್ಲಿ 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಾಗಿ [[ದಿಗಂಬರ ಪಂಥ|ದಿಗಂಬರನಾಗಿ]] ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ಭವ್ಯತೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿಯೆ ಅದ್ಭುತವಾದ್ದು. [[ಬಾಹುಬಲಿ|ಬಾಹುಬಲಿಯ]] ಚರಿತ್ರೆಯ ಹಿನ್ನಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಶಿಲ್ಪಿ ಅದೆಷ್ಟು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಂಬುದು ತಿಳಿಯದಿರದು. ಬಾಹುಬಲಿಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತ್ಯಾಗ, ಆತ್ಮಸಂಯಮಗಳು, ಪ್ರಪಂಚದ ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯಗಳೆಡೆ ಮರುಕಬೆರತ ಕಿರುನಗೆಯ ನೋಟ, ಹುತ್ತ ಬಳ್ಳಿಗಳು ಬೆಳೆದರೂ ಅಲುಗದ ನಿಶ್ಚಲತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ತೋರುತ್ತವೆ. ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಆ ಎದೆ, ನೇರವಾದ ಆ ನಿಲುವು, ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಹೆದರದ, ಚಕ್ರವರ್ತಿಯನ್ನೇ ಸೋಲಿಸಿದ ಒಂದು ಕೆಚ್ಚು ಆತ್ಮಾಭಿಮಾನವನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. [[ಈಜಿಪ್ಟ್|ಈಜಿಪ್ಟನ್ನು]] ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಇಂಥ ಅದ್ಭುತವಾದ, ಇಷ್ಟು ಪ್ರಭಾಯುತವಾದ ಶಿಲ್ಪ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಫರ್ಗೂಸನ್ ಹೇಳಿದರೆ, ಇಷ್ಟು ಉನ್ನತವಾದ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಇಂಥ ಅತಿಶಯವೂ ಇರುವುದು ಬೇರಡೆಯಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯ, ಕ್ಷಿತಿಸಂಪೂಜ್ಯವಾದ ಈ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಜಿನ ಶ್ರೀರೂಪ ಆತ್ಮೋಪಮವಾದ್ದೆಂದು ಹೇಳಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಮಾನವ ಅಥವಾ ದೇವತೆಗಳ ರೂಪವನ್ನು ಕಂಡರಿಸುವುದರಲ್ಲಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಕಂಡರಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಅವುಗಳ ರೂಪ ಗುಣ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ ಗಂಗರ ರೂವಾರಿಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನಗಳ]] ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು [[ತಾಮ್ರ]] ಶಾಸನಗಳ ಮುದ್ರೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಆನೆಗಳು, ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರ ವಾಹನಗಳು ಮುಂತಾದುವುಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಇವರ ಕಾಲದ ಲೋಹಮೂರ್ತಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಉಳಿದುಬಂದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಜೈನಮಠದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗ ನೊಳಂಬ ಕುಲಾಂತಕ ಮಾರಸಿಂಹನ ಅಕ್ಕ ಕುಂದಣಸೋಮಿದೇವಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಜಿನಮೂರ್ತಿ ಇಂಥ ಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲೊಂದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|title=A concise history of Karnataka : from pre-historic times to the present|last=Kamath|first=Suryanath U.|publisher=Jupiter books|year=2001|location=Bangalore|lccn=80905179|oclc=7796041|orig-year=1980}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಂಗರ ಮೂರ್ತಿಶಿಲ್ಪ, ತಲಕಾಡಿನ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಶಿಲ್ಪಕಲೆ]] taizocz0s5bnfc8jisb2mxmwmplosd7 0 158322 1431960 1349548 2026-10-13T11:45:15Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431960 wikitext text/x-wiki ಸುಮಾರು 700 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕಾಲ ಆಳಿದ [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗವಂಶದ]] [[ಅರಸ|ರಾಜರ]] [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನಗಳ]] ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯೆಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಆದರೂ ಅವು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವೂ ವೈವಿಧ್ಯಪೂರ್ಣವೂ ಆದಂಥವು. ಮೊದಮೊದಲ ಗಂಗರಾಜರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನರಿಯಲು ಇವೇ ಪೂರ್ಣ ಆಧಾರ. ಗಂಗರ ಶಾಸನಗಳು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮೂರು ಬಗೆ: # ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು, # ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು # [[ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು]] == ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು == ಸುಮಾರು 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಿಂದಲೇ ಗಂಗರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದರೂ 8ನೆಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಇವರ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು ಬಲು ವಿರಳವಾಗಿವೆ. 726 ರಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಶ್ರೀಪುರುಷ|ಶ್ರೀಪುರುಷನಿಗಿಂತ]] ಹಿಂದಿನ ರಾಜರ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳೆಂದರೆ [[ಆವನಿ|ಆವನಿಯಲ್ಲಿ]] ದೊರಿತಿರುವ ತುಂಡುಶಾಸನ, ಸಿರಿಗುಂದದ [[:en:Avinita|ನಿರ್ವಿನೀತನ]] ಶಾಸನ, ಕಲ್ಲೂರಿನ ಶ್ರೀವಿಕ್ರಮನ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ತಿರುವಳ್ಳೂರಿನ 1ನೆಯ ಶಿವಮಾರನ ಶಾಸನ-ಇವಿಷ್ಟೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗರ ಹಲವಾರು ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡ ಅರಸುಮನೆತನಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಶಃ ಗಂಗರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ತಾಮ್ರ]] ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿರುವರು ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ. ಇದುವರೆಗೂ ಸುಮಾರು ನೂರಕ್ಕೂ ಮೀರಿ ಅವರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. [[:en:Marasimha_II_Satyavakya|ಇಮ್ಮಡಿ ಮಾರಸಿಂಹನವರೆಗೂ]] ಗಂಗರಾಜರು ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದಿನ ರಾಜರ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನಗಳು ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಗಂಗರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳಿಗೂ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಗೂ ಹಲವು ಮುಖ್ಯವಾದ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳುಂಟು. # ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ಬಹುಪಾಲು [[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿವೆ]]; ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ]]. # ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕಣೆ ಹೆಚ್ಚು. ಗಂಗವಂಶದ ಮೂಲಪುರುಷ ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಶಾಸನ ಕೊರಿಸಿದ ರಾಜನವರೆಗೂ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಸವಿವರವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಾದರೋ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನ್ನು ಹಾಕಿಸಿದ ರಾಜರ ಹೆಸರು, ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅವರ ಬಿರುದುಗಳು, ಶಾಸನದ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆವಣಿಯ ತುಂಡು ಶಿಲಾಶಾಸನ ಇದಕ್ಕೆ ಅಪವಾದ. ಇದು ತಾಮ್ರ ಶಾಸನಗಳಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದೆ: ಗಂಗರ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಡುವೆಯೇ ನಿಂತು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಇದು ಯಾರ ಕಾಲದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲುಬಾರದು. ಹೀಗೆಯೇ [[ಗುಂಡ್ಲುಪೇಟೆ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಶಾಸನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದೂವರೆ ಶ್ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗವಂಶದ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಒಂದನೆಯ ಶಿವಮಾರನವರೆಗೆ ಹೀಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ: <poem> ಕೊಂಗುಣಿರ್ಮಾಧವಶ್ಚೈವ ಹರಿಶ್ಚ ವಿಷ್ಣುಗೋಪಮಃ ಮಾಧವೋಪ್ಯವಿನೀತಶ್ಚ ದುರ್ವೀನಿತಶ್ಚ ಮುಷ್ಕರಃ ಶ್ರೀ ವಿಕ್ರಮಶ್ಚ ದುಗಶ್ಚ ಶಿವಮಾರಸ್ತಥೈವಚ </poem>ವಳ್ಳಿಮಲೆಯ [[ಗುಹೆ|ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ]] ಇರುವ ಒಂದನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಮೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು, ಎಂದರೆ ಒಂದನೆಯ ಶಿವಮಾರ, ಅವನ ಮಗ ಶ್ರೀಪುರುಷ, ಅವನ ಮಗ ರಣವಿಕ್ರಮ, ರಣವಿಕ್ರಮನ ಮಗ ರಾಚಮಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಸುವುದೊಂದು ವಿಶೇಷ. ಉಳಿದಂತೆ ಈ ಪೀಳಿಗೆ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಗಂಗರ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳೇ ಆಧಾರ. == ಕೂಟಶಾಸನಗಳು == ಗಂಗರ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳ ನೈಜತೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. [[ಬಿ.ಎಲ್.ರೈಸ್|ರೈಸ್]] ತನಗೆ ದೊರೆತ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೈಜವೆಂದೇ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರೆ, [[ಫ್ಲೀಟ್, ಜೆ ಎಫ್|ಫ್ಲೀಟ್]] ಮೊದಮೊದಲು ಈ ಎಲ್ಲ ಶಾಸನಗಳೂ ಕೂಟಶಾಸನಗಳೆಂದೇ ಹೇಳಿದ. ಆದರೆ ಕಡೆಗೆ ಪೆನುಗೊಂಡೆ ತಾಮ್ರಶಾಸನವೇ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವನ್ನಾದರೂ ನೈಜವೆಂದು ಫ್ಲೀಟ್ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು. ಈಚೆಗೆ ಗಂಗರ ಹಲವು ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳೂ ದೊರೆತಿರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳ ತೌಲನಿಕ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ನೈಜ ಮತ್ತು ಕೂಟಶಾಸನಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದು ಈಗ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೀಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಾದರೂ ಕೂಟಶಾಸನಗಳಿರಬೇಕೆಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಗರ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರೂ [[ಲಿಪಿ]], [[ಭಾಷೆ]], ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಕಾಲ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೊರೆದಿರುವ ರೀತಿ, ಹಲಗೆಗಳ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಹುಟ್ಟಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಕಾಲದ್ದಲ್ಲದೆ ಬೇರೆಯ ಕಾಲದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಸು. 5ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿದ್ದ 1ನೆಯ ಮಾಧವನದೆಂದು ತಿಳಿಸುವ ನಂದಿಯ ತಾಮ್ರಶಾಸನದ ಲಿಪಿ ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಲಾರದು; ಕನ್ನಡ ಬೆರೆತ ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ, ಅದರಲ್ಲಿಯ ಹೇರಳವಾದ [[ವ್ಯಾಕರಣ]] ದೋಷಗಳು, ಕಂಡರಿಸಿರುವ ಒರಟು ರೀತಿ-ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಇವು ಗಂಗರ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮರಿಂದ ರಚಿತವಾದವೇ? ಎಂಬ ಸಂದೇಹ ಬರುತ್ತದೆ. ತಗಡೂರು, ತಂಜಾವುರು, ಕೂಡಲೂರುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ-ಹರಿವರ್ಮನವೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ-ಶಾಸನಗಳು, [[ಮಡಿಕೇರಿ|ಮಡಿಕೇರಿಯಲ್ಲಿ]] ದೊರೆತ ಅವಿನೀತನ ತಾಮ್ರ ಶಾಸನ ಮುಂತಾದವನ್ನು ಈ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಗಂಗರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 12 ರಿಂದ 15 ರ ವರೆಗೆ ಇಂಥ ಕೂಟಶಾಸನಗಳಿರಬಹುದೆಂದು ಈಗ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ. [[:en:Uttanur|ಉತ್ತನೂರು]] ಎಂಬಲ್ಲಿ ಗಂಗ ದುರ್ವಿನೀತನ ಮೂವತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಎರಡು ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಒಂದನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದಂತೆ ಕಂಡರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಅದು ನೈಜಶಾಸನದ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಪಡೆದಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಒರಟಾದ [[ಕೆತ್ತನೆ|ಕೆತ್ತನೆಯಿಂದ]] ಕೂಡಿದ್ದು, ಕೂಟಶಾಸನದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬರುವ ವಿಷಯ ಒಂದೇ; ಒಂದೇ ದಾನದ ವಿಷಯವನ್ನೇ ಎರಡೂ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೂಟಶಾಸನವೆಂದು ಕಂಡುಬರುವ ತಾಮ್ರಶಾಸನವನ್ನು ದಾನ ಪಡೆದವರ ವಂಶದವರು ಮುಂದೆ ಯಾವಾಗಲೋ ತಮ್ಮ ದಾಖಲೆಗಾಗಿ ಮೂಲಶಾಸನದಿಂದ ಪ್ರತಿ ಮಾಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಿರಬೇಕೆಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಈಗ ಕೂಟಶಾಸನಗಳೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಾದರೂ ಇಂಥ ಪ್ರತಿಗಳಾಗಿರಬಹುದು. == ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು == ಇವರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ಮೂರರಿಂದ ಏಳು ಹಲಗೆಗಳವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಮೊದಮೊದಲಿನ ಶಾಸನಗಳ ಹಲಗೆಗಳ ಅಗಲ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಓಲೆಗರಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿವೆ. ಹಲಗೆಯ ಒಂದೊಂದು ಮುಖದ ಮೇಲೂ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ [[ಹಳಗನ್ನಡ]] ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕಡೆದ 4 ಅಥವಾ 5 ಪಂಕ್ತಿಗಳಿವೆ. ಮುಂದೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹಲಗೆಯ ಅಗಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಾಲುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿವೆ. ಒಕ್ಕಣೆ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಶಾಸನದ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ [[ರಂಧ್ರ|ರಂಧ್ರಗಳ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಗೋಗುವ ಒಂದು [[ಬಳೆ|ಬಳೆಯಿಂದ]] ಬಂಧಿಸಿ ಬಳೆಯ ತುದಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ [[ಆನೆ|ಆನೆಯ]] ಮುದ್ರೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಲಿಪಿ ಆಯಾ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ಪ್ರೌಢ ಶೈಲಿಯ [[ಗದ್ಯ]]; ಶಾಸನಗಳ ಒಕ್ಕಣೆ ಒಂದೇ ಬಗೆ. ನೈಜಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಮೊದಲಿನ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ದುರ್ವಿನೀತನಿಂದೀಚೆಗೆ ದಾನ ಕೊಟ್ಟ ಗ್ರಾಮದ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವಾಗ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಬಳಸುವ ರೂಢಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು. ಗಂಗ ದುರ್ವೀನೀತನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಾಲ್ಕನೆಯ ವರ್ಷದ, ಪೆಣ್ಣೂರು ತಾಮ್ರಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಮಾತ್ರ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿದೆ-ಶಾಸನವನ್ನು ಕಂಡರಿಸಿದ ಚೋಮತ್ತಟ್ಟಾರನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ [[ದತ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನಗಳು|ದತ್ತಿಯನ್ನು]] ತಿಳಿಸುವ <poem> ಮುಕ್ಕಣ್ಡಕತ್ತು ಮಣುಮ್ಮನೆಯುಮ್ಪಾೞುಮ್ಪಟ್ಟಿಯುನ್ತರಕ್ಕುಮ್ ಒಡೆಅನ್ </poem>ಎಂಬ ವಾಕ್ಯ ಆ ಕಾಲದ ಕನ್ನಡದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಶಾಸನಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವುದು '''ಸ್ವಸ್ತಿಜಿತಂ ಭಗವತಾ''' ಎಂದು. ಮುಂದೆ ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮನಿಂದ, ತಾಮ್ರಶಾಸನವನ್ನು ಹಾಕಿಸಿದ ರಾಜನವರೆಗೆ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಗ್ರಾಮಗಳು|ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು]] ದಾನವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ವಿಷಯವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿರುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಕೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದವನ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಚಾರ್ಯ ಎಂಬ ಅವನ ಅಧಿಕಾರದ ಹೆಸರನ್ನೇ ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಅವನ ಹೆಸರನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ಗಂಗರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳ ರೀತಿ, ಲಿಪಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಅದರ ಸೌಂದರ್ಯ-ಇವಕ್ಕೆ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು: # ಕೃಷ್ಣವರ್ಮನ ಕುಡಿಥಿಯಂ ದಾನ ಶಾಸನ, # ಅವಿನೀತನ [[ಹೊಸಕೋಟೆ|ಹೊಸಕೋಟೆಯ]] ತಾಮ್ರಶಾಸನ, # ದುರ್ವಿನೀತನ ಪೆಣ್ಣೂರು ದಾನಶಾಸನ, ಗುಮ್ಮರೆಡ್ಡಿಪುರ ಶಾಸನ, # ಸುಂದರವಾದ ಲಿಪಿಯುಳ್ಳ, 1ನೆಯ ಶಿವಮಾರನ 713 ರ ಹಲ್ಲೆಗೆರೆ ತಾಮ್ರಶಾಸನ, # ಶ್ರೀಪುರುಷನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲನೆಯ ವರ್ಷದ ಬಾರದೂರು ದಾನಶಾಸನ, ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ವರ್ಷದ ಜಾವಳಿ ಶಾಸನ, ಐವತ್ತನೆಯ ವರ್ಷದ [[:en:A._Devarahalli|ದೇವರಹಳ್ಳಿ]] ಶಾಸನ, # 1ನೆಯ ರಾಚಮಲ್ಲನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮೊದಲನೆಯ ವರ್ಷದ (819) ಪೆರ್ಜರಂಗಿ ದಾನಶಾಸನ ಇವು ಕೆಲವು. '''ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶಾಸನ''': ಇವುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮಾರಸಿಂಹನ, ಏಳು ಹಲಗೆಗಳಿರುವ, ಕೂಡಲೂರು ಶಾಸನ ಮಾದರಿಯಾದ್ದು ಮತ್ತು ಚಾರಿತ್ರಿಕವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ್ದು. 963 ರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಶಾಸನ ಭಾಷೆ, ಲಿಪಿ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಚೌಕನಾಗಿರುವ ಇದರ ಆನೆಯ ಮುದ್ರೆಯೂ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಶ್ರೀಮಾರಸಿಂಘದೇವ ಎಂಬ ರಾಜನ ಅಂಕಿತವೂ ಇದೆ. ಮಾರಸಿಂಹನ ಸಂಪೂರ್ಣವಾದ ವಂಶಾವಳಿಯಿದೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ರಾಜನಿಗೂ ದೀರ್ಘವಾದ ವಿವರಗಳುಂಟು. ಇದೇ ಗಂಗರ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಶಾಸನವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಇದೇ ರಾಜನ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ತಾಮ್ರಶಾಸನ-[[ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆ|ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಈಚೆಗೆ ದೊರೆತಿದೆ. == ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು == ಹಿಂದೆಯೇ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ ಗಂಗರ ಮೊದಲ ರಾಜರುಗಳ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೊರೆತಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಪುರುಷನಿಗಿಂತ ಹಿಂದಿನ ಕೇವಲ ನಾಲ್ಕು ಶಾಸನಗಳು ಮಾತ್ರ ದೊರೆತಿವೆ. ಗಂಗರ ತಾಮ್ರಶಾಸನಗಳ ನೈಜತೆಯನ್ನು ಶಂಕಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಫ್ಲೀಟನಿಗೆ ಇದೂ ಒಂದು ಕಾರಣ. ಶ್ರೀಪುರುಷ ಪಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬಂದ ವರ್ಷದಿಂದಲೇ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳೂ ವೀರಗಲ್ಲೂಗಳೂ ದೊರೆಯಲಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮುಂದೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾಸನಗಳೂ, ವೀರಗಲ್ಲುಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಗ್ಗಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಇವೆ. ಇವರ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ, ನಿರ್ವಿನೀತನ ಸಿರಿಗುಂದದ ಶಾಸನವನ್ನು [[ಬಳಪದ ಕಲ್ಲು|ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನ]] ತೆಳುಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕಂಡರಿಸಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ [[ಚಾಮುಂಡರಾಯ|ಚಾವುಂಡರಾಯನ]] ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಶಾಸನವಿರುವ [[:en:Tyagada_Brahmadeva_Pillar|ತ್ಯಾಗದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಂಬವೂ]] ಬಳಪದ ಕಲ್ಲಿನದು. ತಲಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಶ್ರೀಪುರುಷನ ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತದ ಒಂದನೆಯ ವರ್ಷದ ಶಿಲಾಶಾಸನದಂತೆ ನಯಗೊಳಿಸಿದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಶಿಲಾಫಲಕದ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಡರಿಸಿರುವ ಶಾಸನಗಳು ಕೆಲವಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒರಟು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೋ ಹದಗೊಳಿಸದ ಕಲ್ಲಿನ ಹಲಗೆಗಳ ಮೇಲೋ ಉಬ್ಬು ತಗ್ಗುಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಕೊರೆದಿರುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೂ [[ಅಕ್ಷರ|ಅಕ್ಷರಗಳೂ]] ದೊಡ್ಡವೂ ಆಳವೂ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಹೆಚ್ಚು ತೊಂದರೆ ಆಗದು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ವಿಷಯ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಭಾಷೆ ಕನ್ನಡವೇ ಆದರೂ ಆಗಿನ ಆಡುನುಡಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೋ, ಆಗಿನ ಅನೇಕ ಪಾರಿಭಾಷಿಕ ಪದಗಳು ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದಲೋ, ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಎಷ್ಟೋವೇಳೆ ಈ ಶಾಸನಗಳೂ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ನಿಲುಕುವುದಿಲ್ಲ. [[ಮಂಡ್ಯ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ತಾಯಲೂರು ಶಾಸನ, [[ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಕ್ಯಾತನಹಳ್ಳಿ ಶಾಸನ ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಶಾಸನದ ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಗಂಗರ ವಂಶಲಾಂಛನವಾದ ಆನೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವುದುಂಟು. [[ಕೊಡಗು|ಕೊಡಗಿನ]] ಬಳಿಯೂರು ಪೆಗ್ಗೂರುಗಳಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಗಂಗ ಶಾಸನಗಳ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಲಶ, ದೀಪಸ್ತಂಭ, ಮುಕ್ಕೊಡೆಗಳ ಶಿಲ್ಪವನ್ನೂ ನೋಡಬಹುದು. === ಕಂಬ ಶಾಸನಗಳು === ಗಂಗರ ಕೆಲವು ಕಂಬ ಶಾಸನಗಳೂ ಉಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ|ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ]] ಕೂಗೆಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಂಬದ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಮಾರಸಿಂಹನ ಶಾಸನ ಗಂಗರ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಉದ್ದವಾದ್ದೆನ್ನಬಹುದು. ಇದು ಮಾರಸಿಂಹ ತೀರಿಕೊಂಡ ಅನಂತರ ಅವನ ನೆನಪಿಗಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ ಶಾಸನಗಂಬ.<ref>https://mahamasthakabhisheka.com/kuge-brahmadeva-pillar/</ref> ಈ ದೊಡ್ಡ ಶಾಸನದಲ್ಲೂ ಮಾರಸಿಂಹನ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಜೀವಿತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾರಸಿಂಹ ನಡೆಸಿದ [[ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು ಅವನ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಹೃದಯಂಗಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ. ತ್ಯಾಗದ ಬ್ರಹ್ಮದೇವರ ಕಂಬ ಇನ್ನೊಂದು. ರಾಚಮಲ್ಲನ ಮಂತ್ರಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನ ಗುಣಗಾನ ಮಾಡುವ ಈ ಕಂಬದ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನವನ್ನು ಮೂರು ಮುಖಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆತ್ತಿ ಹಾಕಿರುವುದು ಶೋಚನಿಯ. == ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು == ಗಂಗರ ಕಾಲದ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="note">Kamath (1980), p.52</ref> ಇವರ ಕಾಲದ ದಾನಶಾಸನಗಳಿಗಿಂತ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೇ ಹೆಚ್ಚೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾದ, ಮೂರು ಅಂತಸ್ತುಗಳ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಕೆಲವಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಳ್ಳಂಬಳಸೆಯ ವೀರಗಲ್ಲು ದೊಡ್ಡದಾಗಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಬೂದುಬಣ್ಣದ ಕಗ್ಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಈಗ ತಾನೆ ಕಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವಷ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವ ಈ ವೀರಗಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಅಂತಸ್ತು ವೀರರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು, ಎರಡನೆಯದು ಅವರು [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರೆಯರ]] ತೋಳತೆಕ್ಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ವರ್ಗ|ಸ್ವರ್ಗದೆಡೆಗೆ]] ಹಾರುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ, ಮೇಲಿನ ಅಂತಸ್ತು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸುಖಾಸೀನರಾಗಿ ಕುಳಿತಿರುವ ನಾಲ್ವರು ವೀರರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿದೆ. ಅಡ್ಡಪಟ್ಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಪುರುಷ, ಶಿವಮಾರ ಮೊದಲಾದವರು ತೀರಿಕೊಂಡ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಶಾಸನವಿದೆ. ಆದರೂ ಇವರ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ಒರಟು ಹಾಸುಗಲ್ಲಗಳ ಮೇಲಿರುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಎಷ್ಟೋ ವೇಳೆ ಈ ಹಾಸುಗಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಆಕಾರ, ಅಳತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂಡೆಯಿಂದ ಸಿಡಿಸಿದ ಈ ಹಲಗೆಗಳು ಯಾವ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ್ನು ಕಂಡರಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಶಿಲ್ಪವನ್ನು ಶಾಸನವನ್ನು ಕಂಡರಿಸಿರುವ ಮುಖವನ್ನು ಕೂಡ ನಯಗೊಳಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗ ವೀರರ ಆಕೃತಿಗಳಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲು-ಒಂದೇ ಅಂತಸ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಕತ್ತಿ]] [[ಗುರಾಣಿ|ಗುರಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಹಿಡಿದ ವೀರರು ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆಯೋ, ಆನೆಕುದುರೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೋ ತೆಳುವುಬ್ಬು ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದ್ದು ಭಾವಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಶಿಲ್ಪದ ಸುತ್ತಲೂ ಯುದ್ಧದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಒಂದು ಶಾಸನ. ಹಿರೆಗುಂಡುಗಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಇಂಥ ಇಪ್ಪತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವೀರಗಲ್ಲುಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪೇ ಇದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರಿಗೂ]] ಗಂಗ ಶ್ರೀಪುರುಷ, ಶಿವಮಾರರಿಗೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಕಡೆ ನಡೆದ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ವೀರರ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಇವು ನಿಂತಿವೆ. ಈಗ [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ (ಬೆಂಗಳೂರು)|ಬೆಂಗಳೂರು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿರುವ]], ಬೇಗೂರಿನದಾದ, ಏಳು ಅಡಿ ಉದ್ದ ಏಳು ಅಡಿ ಅಗಲ ಇರುವ ದೊಡ್ಡದೊಂದು [[ಬೇಗೂರು ನಾಗತಾರನ ವೀರಗಲ್ಲು|ವೀರಗಲ್ಲು]], ಗಂಗ ಎೞೆಯಪ್ಪನಿಗೂ ನೊಳಂಬರ ವೀರಮಹೇಂದ್ರನಿಗೂ ನಡೆದ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ, ತುಂಬೆಪಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗರ [[ಸಾಮಂತ|ಸಾಮಂತನಾಗಿದ್ದ]] ನಾಗತ್ತರ ಶತ್ರವಿನ ಆನೆಯನ್ನೆದುರಿಸಿ ತುಮುಲ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶಾಸನದ ಕೆಳಗೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿರುವ ಯುದ್ಧದ ನೈಜಚಿತ್ರಣ, ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದಂತೆಯೇ-ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ-ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದ ನಾಗತ್ತರ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಅಪ್ಸರೆಯರ ನೃತ್ಯವನ್ನೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ ಅನ್ಯಾದೃಶ್ಯವಾದ್ದು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸತ್ತ ವೀರರಿಗಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲ, ರಾಜರಿಗಾಗಿ, ವೇಳೆಗೊಂಡು ಸತ್ತ ವೀರರಿಗಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿರುವ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳೂ ಹಲವಿದೆ. ನೀತಿಮಾರ್ಗ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದಾಗ, ಅವನ ಮನೆಮಗತಿಯಾಗಿದ್ದ ಅಗರಯ್ಯ ಕೀಱುಂಠೆಯಾಗಿ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಾವನಪ್ಪಿದ ವಿಷಯವನ್ನು [[:en:Doddahundi_nishidhi_inscription|ದೊಡ್ಡಹುಂಡಿಯ ವೀರಗಲ್ಲೊಂದು]] ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪರ್ಯಾಂಕದ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ತೊಡೆಯ ಮೇಲಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಅಗರಯ್ಯ ಸಾಯಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವಂತೆ ಆ ಶಾಸನದ ಮೇಲಿರುವ ಶಿಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಸಿದೆ. ರಾಚಮಲ್ಲ [[ಕುಂಬಳೆ|ಕುಂಬಳೆಯಲ್ಲಿ]] ಸ್ವರ್ಗಸ್ಥನಾದಾಗ ಬೆದನ್ತೆರಾಚಯ ಎನ್ನುವರು ಕಿಚ್ಚು ಹೊಕ್ಕುದನ್ನೂ ಗಂಗ ಚನ್ದಿಯಮ್ಮರಸ ಕಾಲವಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿಗ ಕೀಱೊಂಠೆಯಾದ್ದನ್ನೂ ವೀರಗಲ್ಲುಗಳು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ. [[ಆತಕೂರು ಶಾಸನ|ಆತಕೂರಿನಲ್ಲಿ]] ದೊರೆತ ದೊಡ್ಡದೊಂದು ವೀರಗಲ್ಲು ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾದ್ದು. ಗಂಗಬೂತುಗ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರೊಡನೆ ಸೇರಿ [[ಚೋಳ ವಂಶ|ಚೋಳ]] [[:en:Rajaditya_Chola|ರಾಜಾದಿತ್ಯನ]] ಮೇಲೆ [[:en:Thakkolam|ತಕ್ಕೊಲದಲ್ಲಿ]] ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದಾಗ ಮನಾಲರನೆಂಬ ವೀರ ತೋರಿಸಿದ ಶೌರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಬೇಡಿಕೊ ಎಂದಾಗ, ಕಾಳಿ ಎಂಬ ಬೇಟೆನಾಯಿಯನ್ನು ಮನಾಲರ ಕೇಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಒಮ್ಮೆ ಆ ನಾಯಿಯನ್ನು [[ಕಾಡುಹಂದಿ|ಕಾಡುಹಂದಿಯೊಂದರ]] ಮೇಲೆ ಬಿಟ್ಟಾಗ [[ನಾಯಿ|ನಾಯಿಯೂ]] [[ಹಂದಿ|ಹಂದಿಯೂ]] ಒಡಸಾಯುತ್ತವೆ. ಮನಾಲರ ಆ ನಾಯಿಗಾಗಿ ವೀರಗಲ್ಲನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಅದರ ಪೂಜೆಗಾಗಿ ಭೂಮಿದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ನಾಯಿ ಹಂದಿಗಳು ಕಚ್ಚಾಡುತ್ತಿರುವ ಶಿಲ್ಪವಿದೆ.<ref name="battle">Sarma (1992), p.20</ref><ref name="takkolam">Sarma (1992), p.28</ref><ref name="hound">Sarma (1992), p.133</ref><ref name="challa">Adiga (2006), p.307</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|title=The Making of Southern Karnataka: Society, Polity and Culture in the early medieval period, AD 400–1030|last=Adiga|first=Malini|publisher=Orient Longman|year=2006|isbn=81-250-2912-5|location=Chennai|orig-year=2006}} * {{cite book|title=Temples of the Gangas of Karnataka|last=Sarma|first=I.K.|publisher=Archaeological Survey of India|year=1992|isbn=0-19-560686-8|location=New Delhi|orig-year=1992}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಂಗರ ಶಾಸನಗಳು, ತಲಕಾಡಿನ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಶಾಸನಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] d6zzw3r0za7qegbw5dnuwuf4wxkduqr 0 159422 1431888 1344225 2026-10-13T07:25:33Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431888 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Babur’s army in battle against the army of Rana Sanga at.jpg|thumb|ರಜಪೂತ ಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಮುಘಲ್ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಮುಘಲ್ ವರ್ಣಚಿತ್ರ]] '''ಖನ್ವಾ ಕದನ'''ವು [[ಆಗ್ರಾ|ಆಗ್ರಾದ]] ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರುವ [[:en:Khanwa|ಖನ್ವಾ]] ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಳಿ 1527ರಲ್ಲಿ [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಗಲ್]] ರಾಜ್ಯಸ್ಥಾಪಕ [[ಬಾಬರ್|ಬಾಬರನಿಗೂ]] [[ರಜಪೂತ]] ವೀರ [[:en:Rana Sanga|ರಾಣಾ ಸಂಗ್ರಾಮ ಸಿಂಹನಿಗೂ]] ನಡುವೆ ನಡೆದ ಘೋರ ಸಂಗ್ರಾಮ. [[ಭಾರತ|ಹಿಂದೂಸ್ತಾನದ]] ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಮೊದಲ ಕದನದಲ್ಲಿ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] [[ಸುಲ್ತಾನ್|ಸುಲ್ತಾನ]] [[:en:Ibrahim Khan Lodi|ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಲೋದಿಯನ್ನು]] ಸೋಲಿಸಿ<ref>''Military History of India'' by Jadunath Sarkar p. 49 – "established himself on Kabul, and from this base he began a series of raids into Punjab which was then governed by Daulat Khan on behalf of the Lodi Sultan of Delhi, Daulat was faithless to his master and courted Babur in the hope of making himself independent, but in the end his ally crushed him and seized the Punjab for himself."</ref> ಅನಂತರ ಆಗ್ರಾ ಬಳಿ ನೆಲೆಸಿದ ಬಾಬರ್ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸಲು ರಜಪೂತರನ್ನೆದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮಾರ್ವಾಡ, ಅಂಬರ್, [[ಗ್ವಾಲಿಯರ್]], [[ಅಜ್ಮೇರ್|ಅಜ್ಮೀರ್]], ಚಾಂದೇರಿ ರಾಜ್ಯಗಳ [[ಸೈನ್ಯ|ಸೈನ್ಯಗಳ]] ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ ಸಂಗ್ರಾಮ ಸಿಂಹನ ಅಪಾರ ಸೈನ್ಯ ಬಾಬರನ ಸೈನ್ಯವನ್ನೆದುರಿಸಿತು. ಹಿಂದೂಸ್ತಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಳಿವು-ಉಳಿವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಸಂಗ್ರಾಮವಿದೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಬಾಬರ್ ತನ್ನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಇದು ಧರ್ಮಯುದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಿ ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದು ಹೋರಾಡುವಂತೆ [[ಕುರಾನು|ಕುರಾನಿನ]] ಮೇಲೆ ಆಣೆಯಿಟ್ಟು ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದ.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=plFuAAAAMAAJ|title=Life and Times of Sawai Jai Singh, 1688–1743|author=V.S Bhatnagar|date=1974|publisher=Impex India|page=6|language=en|quote=From 1326, Mewar's grand recovery commenced under Lakha, and later under Kumbha and most notably under Sanga, till it became one of the greatest powers in northern India during the first quarter of sixteenth century}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=MyIWMwEACAAJ|title=An Advanced History of India. By R.C. Majumdar... H.C. Raychaudhuri... Kalikinkar Datta. (Second Edition.).|date=1950|publisher=Macmillan & Company|page=419|language=en|quote="The battle of khanua was one of the most decisive battles in Indian history certainly more than that of Panipat as Lodhi empire was already crumbling and Mewar had emerged as major power in northern India. Thus, Its at Khanua the fate of India was sealed for next two centuries"}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC|title=History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D.|author=Radheyshyam Chaurasia|date=2002|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0123-4|page=161|language=en|quote="The battle of Kanwaha was more important in its result even than the first battle of Panipat. While the former made Babur ruler of Delhi alone the later made him King of Hindustan. As a result of his success the Mughal empire was established firmly in India. The sovereignty of India now passed from Rajputs to Mughals"}}</ref>{{sfn|Wink|2012|p=27|ps=: "The victory of Mughals at khanua can be seen as a landmark event in Mughal conquest of North India as the battle turned out to be more historic and eventful than one fought near Panipat. It made Babur undisputed master of North India while smashing Rajput powers. After the victory at khanua, the centre of Mughal power became Agra instead of Kabul and continue to remain till downfall of the Empire after Aalamgir's death."}}<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ApDrAAAAMAAJ|title=Mughal India|author=Giles Tillotson|date=1991|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-011854-4|pages=4|language=en|quote=He was immediately challenged by assembled Rajput forces under Rana Sanga of Chittor who was reckoned by Babur as one of the two greatest Hindu rulers. It was only after this he met and defeat this second and greater force at the Battle of Khanua 1527, Mugh rule established in Indian contigent}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=BBhuAAAAMAAJ|title=The State at War in South Asia|author=Pradeep Barua|date=2005|publisher=University of Nebraska Press|isbn=978-0-8032-1344-9|page=34|language=en|quote=The battle of Khanwa bear more military significance for medieval India than does the Battle of Panipat. Unlike the ill organized force thrown up by Ibrahim Lodhi to confront Babur, Rana Sangha created a formidable military force}}</ref> ಮೊಗಲ್ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಜಯ ದೊರಕಿತು. [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ಮೊಗಲ್ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. [[ಯುದ್ಧರಂಗ|ಯುದ್ಧರಂಗದಿಂದ]] ಸ್ನೇಹಿತರ ಸಹಾಯದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಣಾ ಸಂಗ್ರಾಮಸಿಂಹ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ತರುವಾಯ ಮೃತನಾದ.{{sfn|Sharma|1954|pp=38,44}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jIs9AAAAMAAJ|title=Mewar & the Mughal Emperors (1526-1707 A.D.)|last=Sharma|first=Gopinath|date=1954|publisher=S.L. Agarwala|language=en}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖನ್ವಾ ಕದನ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಯುದ್ಧಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸ]] e9che4vjoobpwegbzxokdsnz0fv32cy 0 159868 1431936 1344291 2026-10-13T10:30:54Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1431936 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Khizr Khan | title = | succession = [[List of sultans of Delhi|Rayat-i-Ala of Delhi]] | image = Khizr Khan (4).jpg | caption = Silver Tanka of Khizr Khan, in name of Muhammad Bin Firoz | reign = 28 May 1414 – 20 May 1421 | coronation = 28 May 1414 | cor_type = [[Anointing|Anointment]] | predecessor = [[Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tughluq|Mahmud Shah Tughluq]] | regent = [[Shah Rukh]] | reg_type = [[Timurid dynasty|Emperor]] | successor = [[Mubarak Shah (Sayyid dynasty)|Sayyid Mubarak Shah]] | spouse = | issue = [[Mubarak Shah (Sayyid dynasty)|Sayyid Mubarak Shah]] | royal_house = [[Sayyid dynasty|Sayyid]] | father = Malik Sulaiman | mother = | succession1 = [[List of rulers of Multan|Governor of Multan]] | reign1 = 17 December 1398 – 28 May 1414 | reign2 = {{circa|1380}} – 1395 | predecessor2 = Malik Mardan Daulat | successor2 = Malik Sarang Khan | predecessor1 = Malik Sarang Khan | successor1 = | coronation2 = | cor_type2 = | reg_type2 = [[Tughluq dynasty|Emperor]] | regent2 = [[Firuz Shah Tughlaq]]<br>[[Tughluq Khan]]<br>[[Abu Bakr Shah]]<br>[[Muhammad Shah III]]<br>[[Ala ud-din Sikandar Shah|Sikandar Shah I]] | reg_type1 = [[Timurid dynasty|Emperor]] | regent1 = [[Timur]]<br>[[Shah Rukh]] | birth_date = {{circa|1361}} | death_date = {{Death date and age|1421|05|20|1361|||df=y}} | death_place = | burial_place = [[Delhi]] | religion = [[Sunni Islam]] }} '''ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್''' [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] [[ಸುಲ್ತಾನ್|ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದ]] [[ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ|ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ]] (1296-1316) ಹಿರಿಯ ಮಗ. == ಜೀವನ == ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ 1303ರಲ್ಲಿ [[:en:Mewar|ಮೇವಾಡವನ್ನು]] ಜಯಿಸಿದಾಗ{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=366}} ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[:en:Chittorgarh|ಚಿತ್ತೂರಿಗೆ]] ಖಿಜ಼ರಾಬಾದ್ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ದೆಹಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ರಜಪೂತ|ರಜಪೂತರ]] ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ 1311ರ ವೇಳೆಗೆ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್ ಚಿತ್ತೂರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡಬೇಕಾಯಿತು. [[:en:Malik_Kafur|ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರನ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದ]] ಕಡೆಗೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಸೇನೆ [[:en:Daulatabad_Fort|ದೇವಗಿರಿಯ]] [[:en:Ramachandra_of_Devagiri|ರಾಮಚಂದ್ರದೇವನನ್ನು]] ಮಣಿಸಿದಾಗ,{{sfn|Kishori Saran Lal|1950|pp=192–193}} ಅವನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿನ]] ಮಾಜಿ ದೊರೆ [[:en:Karna_II|ರಾಯಿ ಕರ್ಣದೇವನ]]<ref name="Jayapalan2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6L6avTlqJNYC&pg=PA24|title=History of India|last=Jayapalan|first=N.|date=2001|publisher=Atlantic Publishers & Distri|isbn=978-81-7156-928-1|page=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425213914/https://books.google.com/books?id=6L6avTlqJNYC&pg=PA24|archive-date=2017-04-25|url-status=live}}</ref>{{Sfn|Majumdar|1956|p=190}} ಮಗಳಾದ [[:en:Deval_Devi|ದೇವಲಾದೇವಿಯನ್ನು]] ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಗುಜರಾತಿನ ಗವರ್ನರಾದ [[:en:Alp_Khan|ಆಲ್ಪ್ ಖಾನನ]] ಮೂಲಕ [[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯನ್ನು ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್ ಮದುವೆಯಾದ (1307).{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|pp=400–402}} ಕವಿ [[ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ|ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು]] ಇವರಿಬ್ಬರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕುರಿತ ಕವನವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="TH">{{cite news |date=12 February 2017 |title=The Padmavat affair |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/The-%E2%80%98Padmavat-affair%E2%80%99/article17289175.ece |access-date=14 April 2017}}</ref><ref name="Scroll">{{cite web |last1=Mukherji |first1=Aban |last2=Vatsal |first2=Tulsi |date=25 October 2015 |title='Karan Ghelo': Translating a Gujarati classic of love and passion, revenge and remorse |url=http://scroll.in/article/764549/karan-ghelo-translating-a-gujarati-classic-of-love-and-passion-revenge-and-remorse |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328131018/http://scroll.in/article/764549/karan-ghelo-translating-a-gujarati-classic-of-love-and-passion-revenge-and-remorse |archive-date=28 March 2016 |access-date=14 April 2017 |publisher=Scroll.in}}</ref> ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ ಮರಣಾನಂತರ (1316) ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನೇ ಸುಲ್ತಾನನಾಗುವನೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಬಲನಾಗಿದ್ದ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರ್ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನದೆನ್ನಲಾದ [[ಉಯಿಲು|ಉಯಿಲೊಂದನ್ನು]] ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿ, ಅದರಂತೆ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಐದಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮಗನಾದ [[:en:Shihabuddin_Omar|ಷಿಹಾಬುದ್ದೀನನನ್ನು]] [[ಸಿಂಹಾಸನ|ಸಿಂಹಾಸನದ]] ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಅವನ ಪರವಾಗಿ ತಾನೇ ರಾಜ್ಯವಾಳತೊಡಗಿದ.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=425}} ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನ ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮ ಷಾದೀ ಖಾನನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೀಳಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ದೋಚಿಕೊಂಡು ಅವಳನ್ನು [[ಕಾರಾಗೃಹ|ಸೆರೆಮನೆಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಮೂರನೆಯ ಮಗನಾದ [[:en:Qutbuddin_Mubarak_Shah|ಮುಬಾರಕನೂ]] ಸೆರೆಯಾದ. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಕೀಳಿಸುವುದು ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಸೇವಕರು ಕೆಲವರು ಕಾಫುರನನ್ನು [[ಕೊಲೆ]] ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=427}} ಅವನ ಮೂವತ್ತೈದು ದಿನಗಳ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಮುಬಾರಕ್ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|pp=427-428}} ಆದರೆ ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿ ಆಡಳಿತದ ಅನಂತರ ಆತ ಷಿಹಾಬುದ್ದೀನನ ಕಣ್ಣು ಕೀಳಿಸಿ ತಾನೇ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ.{{sfn|Abraham Eraly|2015|pp=178-179}} ಅಂತೂ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ದಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206–1526)|author=Banarsi Prasad Saksena|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House|year=1992|editor=Mohammad Habib and Khaliq Ahmad Nizami|edition=Second|volume=5|chapter=The Khiljis: Alauddin Khilji|oclc=31870180|author-link=Banarsi Prasad Saksena}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2XXqAQAACAAJ|title=History of the Khaljis (1290-1320)|author=Kishori Saran Lal|publisher=The Indian Press|year=1950|location=Allahabad|oclc=685167335|author-link=K. S. Lal}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ffAdAAAAMAAJ|title=Chaulukyas of Gujarat|last1=Majumdar|first1=Asoke Kumar|date=1956|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|oclc=4413150}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vyEoAwAAQBAJ&pg=PT178|title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate|author=Abraham Eraly|publisher=Penguin Books|year=2015|isbn=978-93-5118-658-8|page=178|author-link=Abraham Eraly}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] gm0v63sbxjckqe8ex87a736jhqrb50p 1431937 1431936 2026-10-13T10:31:19Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಇತಿಹಾಸ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431937 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Khizr Khan | title = | succession = [[List of sultans of Delhi|Rayat-i-Ala of Delhi]] | image = Khizr Khan (4).jpg | caption = Silver Tanka of Khizr Khan, in name of Muhammad Bin Firoz | reign = 28 May 1414 – 20 May 1421 | coronation = 28 May 1414 | cor_type = [[Anointing|Anointment]] | predecessor = [[Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tughluq|Mahmud Shah Tughluq]] | regent = [[Shah Rukh]] | reg_type = [[Timurid dynasty|Emperor]] | successor = [[Mubarak Shah (Sayyid dynasty)|Sayyid Mubarak Shah]] | spouse = | issue = [[Mubarak Shah (Sayyid dynasty)|Sayyid Mubarak Shah]] | royal_house = [[Sayyid dynasty|Sayyid]] | father = Malik Sulaiman | mother = | succession1 = [[List of rulers of Multan|Governor of Multan]] | reign1 = 17 December 1398 – 28 May 1414 | reign2 = {{circa|1380}} – 1395 | predecessor2 = Malik Mardan Daulat | successor2 = Malik Sarang Khan | predecessor1 = Malik Sarang Khan | successor1 = | coronation2 = | cor_type2 = | reg_type2 = [[Tughluq dynasty|Emperor]] | regent2 = [[Firuz Shah Tughlaq]]<br>[[Tughluq Khan]]<br>[[Abu Bakr Shah]]<br>[[Muhammad Shah III]]<br>[[Ala ud-din Sikandar Shah|Sikandar Shah I]] | reg_type1 = [[Timurid dynasty|Emperor]] | regent1 = [[Timur]]<br>[[Shah Rukh]] | birth_date = {{circa|1361}} | death_date = {{Death date and age|1421|05|20|1361|||df=y}} | death_place = | burial_place = [[Delhi]] | religion = [[Sunni Islam]] }} '''ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್''' [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] [[ಸುಲ್ತಾನ್|ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದ]] [[ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ|ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ]] (1296-1316) ಹಿರಿಯ ಮಗ. == ಜೀವನ == ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ 1303ರಲ್ಲಿ [[:en:Mewar|ಮೇವಾಡವನ್ನು]] ಜಯಿಸಿದಾಗ{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=366}} ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[:en:Chittorgarh|ಚಿತ್ತೂರಿಗೆ]] ಖಿಜ಼ರಾಬಾದ್ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ದೆಹಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ರಜಪೂತ|ರಜಪೂತರ]] ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ 1311ರ ವೇಳೆಗೆ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್ ಚಿತ್ತೂರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡಬೇಕಾಯಿತು. [[:en:Malik_Kafur|ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರನ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದ]] ಕಡೆಗೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಸೇನೆ [[:en:Daulatabad_Fort|ದೇವಗಿರಿಯ]] [[:en:Ramachandra_of_Devagiri|ರಾಮಚಂದ್ರದೇವನನ್ನು]] ಮಣಿಸಿದಾಗ,{{sfn|Kishori Saran Lal|1950|pp=192–193}} ಅವನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿನ]] ಮಾಜಿ ದೊರೆ [[:en:Karna_II|ರಾಯಿ ಕರ್ಣದೇವನ]]<ref name="Jayapalan2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6L6avTlqJNYC&pg=PA24|title=History of India|last=Jayapalan|first=N.|date=2001|publisher=Atlantic Publishers & Distri|isbn=978-81-7156-928-1|page=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425213914/https://books.google.com/books?id=6L6avTlqJNYC&pg=PA24|archive-date=2017-04-25|url-status=live}}</ref>{{Sfn|Majumdar|1956|p=190}} ಮಗಳಾದ [[:en:Deval_Devi|ದೇವಲಾದೇವಿಯನ್ನು]] ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಗುಜರಾತಿನ ಗವರ್ನರಾದ [[:en:Alp_Khan|ಆಲ್ಪ್ ಖಾನನ]] ಮೂಲಕ [[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯನ್ನು ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್ ಮದುವೆಯಾದ (1307).{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|pp=400–402}} ಕವಿ [[ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ|ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು]] ಇವರಿಬ್ಬರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕುರಿತ ಕವನವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="TH">{{cite news |date=12 February 2017 |title=The Padmavat affair |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/The-%E2%80%98Padmavat-affair%E2%80%99/article17289175.ece |access-date=14 April 2017}}</ref><ref name="Scroll">{{cite web |last1=Mukherji |first1=Aban |last2=Vatsal |first2=Tulsi |date=25 October 2015 |title='Karan Ghelo': Translating a Gujarati classic of love and passion, revenge and remorse |url=http://scroll.in/article/764549/karan-ghelo-translating-a-gujarati-classic-of-love-and-passion-revenge-and-remorse |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328131018/http://scroll.in/article/764549/karan-ghelo-translating-a-gujarati-classic-of-love-and-passion-revenge-and-remorse |archive-date=28 March 2016 |access-date=14 April 2017 |publisher=Scroll.in}}</ref> ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ ಮರಣಾನಂತರ (1316) ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನೇ ಸುಲ್ತಾನನಾಗುವನೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಬಲನಾಗಿದ್ದ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರ್ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನದೆನ್ನಲಾದ [[ಉಯಿಲು|ಉಯಿಲೊಂದನ್ನು]] ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿ, ಅದರಂತೆ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಐದಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮಗನಾದ [[:en:Shihabuddin_Omar|ಷಿಹಾಬುದ್ದೀನನನ್ನು]] [[ಸಿಂಹಾಸನ|ಸಿಂಹಾಸನದ]] ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಅವನ ಪರವಾಗಿ ತಾನೇ ರಾಜ್ಯವಾಳತೊಡಗಿದ.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=425}} ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನ ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮ ಷಾದೀ ಖಾನನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೀಳಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ದೋಚಿಕೊಂಡು ಅವಳನ್ನು [[ಕಾರಾಗೃಹ|ಸೆರೆಮನೆಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಮೂರನೆಯ ಮಗನಾದ [[:en:Qutbuddin_Mubarak_Shah|ಮುಬಾರಕನೂ]] ಸೆರೆಯಾದ. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಕೀಳಿಸುವುದು ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಸೇವಕರು ಕೆಲವರು ಕಾಫುರನನ್ನು [[ಕೊಲೆ]] ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=427}} ಅವನ ಮೂವತ್ತೈದು ದಿನಗಳ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಮುಬಾರಕ್ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|pp=427-428}} ಆದರೆ ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿ ಆಡಳಿತದ ಅನಂತರ ಆತ ಷಿಹಾಬುದ್ದೀನನ ಕಣ್ಣು ಕೀಳಿಸಿ ತಾನೇ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ.{{sfn|Abraham Eraly|2015|pp=178-179}} ಅಂತೂ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ದಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206–1526)|author=Banarsi Prasad Saksena|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House|year=1992|editor=Mohammad Habib and Khaliq Ahmad Nizami|edition=Second|volume=5|chapter=The Khiljis: Alauddin Khilji|oclc=31870180|author-link=Banarsi Prasad Saksena}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2XXqAQAACAAJ|title=History of the Khaljis (1290-1320)|author=Kishori Saran Lal|publisher=The Indian Press|year=1950|location=Allahabad|oclc=685167335|author-link=K. S. Lal}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ffAdAAAAMAAJ|title=Chaulukyas of Gujarat|last1=Majumdar|first1=Asoke Kumar|date=1956|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|oclc=4413150}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vyEoAwAAQBAJ&pg=PT178|title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate|author=Abraham Eraly|publisher=Penguin Books|year=2015|isbn=978-93-5118-658-8|page=178|author-link=Abraham Eraly}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] oe9ekezfg4zfqprt5rsgpoycy9nazev 1431938 1431937 2026-10-13T10:31:42Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭಾರತ ಇತಿಹಾಸ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431938 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Khizr Khan | title = | succession = [[List of sultans of Delhi|Rayat-i-Ala of Delhi]] | image = Khizr Khan (4).jpg | caption = Silver Tanka of Khizr Khan, in name of Muhammad Bin Firoz | reign = 28 May 1414 – 20 May 1421 | coronation = 28 May 1414 | cor_type = [[Anointing|Anointment]] | predecessor = [[Nasir-ud-Din Mahmud Shah Tughluq|Mahmud Shah Tughluq]] | regent = [[Shah Rukh]] | reg_type = [[Timurid dynasty|Emperor]] | successor = [[Mubarak Shah (Sayyid dynasty)|Sayyid Mubarak Shah]] | spouse = | issue = [[Mubarak Shah (Sayyid dynasty)|Sayyid Mubarak Shah]] | royal_house = [[Sayyid dynasty|Sayyid]] | father = Malik Sulaiman | mother = | succession1 = [[List of rulers of Multan|Governor of Multan]] | reign1 = 17 December 1398 – 28 May 1414 | reign2 = {{circa|1380}} – 1395 | predecessor2 = Malik Mardan Daulat | successor2 = Malik Sarang Khan | predecessor1 = Malik Sarang Khan | successor1 = | coronation2 = | cor_type2 = | reg_type2 = [[Tughluq dynasty|Emperor]] | regent2 = [[Firuz Shah Tughlaq]]<br>[[Tughluq Khan]]<br>[[Abu Bakr Shah]]<br>[[Muhammad Shah III]]<br>[[Ala ud-din Sikandar Shah|Sikandar Shah I]] | reg_type1 = [[Timurid dynasty|Emperor]] | regent1 = [[Timur]]<br>[[Shah Rukh]] | birth_date = {{circa|1361}} | death_date = {{Death date and age|1421|05|20|1361|||df=y}} | death_place = | burial_place = [[Delhi]] | religion = [[Sunni Islam]] }} '''ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್''' [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯ]] [[ಸುಲ್ತಾನ್|ಸುಲ್ತಾನನಾಗಿದ್ದ]] [[ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ|ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ]] (1296-1316) ಹಿರಿಯ ಮಗ. == ಜೀವನ == ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ 1303ರಲ್ಲಿ [[:en:Mewar|ಮೇವಾಡವನ್ನು]] ಜಯಿಸಿದಾಗ{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=366}} ಅದರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[:en:Chittorgarh|ಚಿತ್ತೂರಿಗೆ]] ಖಿಜ಼ರಾಬಾದ್ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಗವರ್ನರಾಗಿ ನೇಮಿಸಿ ದೆಹಲಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ. ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ರಜಪೂತ|ರಜಪೂತರ]] ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ 1311ರ ವೇಳೆಗೆ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್ ಚಿತ್ತೂರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡಬೇಕಾಯಿತು. [[:en:Malik_Kafur|ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರನ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದ]] ಕಡೆಗೆ ವಿಜಯಯಾತ್ರೆ ಹೊರಟ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಸೇನೆ [[:en:Daulatabad_Fort|ದೇವಗಿರಿಯ]] [[:en:Ramachandra_of_Devagiri|ರಾಮಚಂದ್ರದೇವನನ್ನು]] ಮಣಿಸಿದಾಗ,{{sfn|Kishori Saran Lal|1950|pp=192–193}} ಅವನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿನ]] ಮಾಜಿ ದೊರೆ [[:en:Karna_II|ರಾಯಿ ಕರ್ಣದೇವನ]]<ref name="Jayapalan2001">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=6L6avTlqJNYC&pg=PA24|title=History of India|last=Jayapalan|first=N.|date=2001|publisher=Atlantic Publishers & Distri|isbn=978-81-7156-928-1|page=24|archive-url=https://web.archive.org/web/20170425213914/https://books.google.com/books?id=6L6avTlqJNYC&pg=PA24|archive-date=2017-04-25|url-status=live}}</ref>{{Sfn|Majumdar|1956|p=190}} ಮಗಳಾದ [[:en:Deval_Devi|ದೇವಲಾದೇವಿಯನ್ನು]] ಸೆರೆಹಿಡಿದು ಗುಜರಾತಿನ ಗವರ್ನರಾದ [[:en:Alp_Khan|ಆಲ್ಪ್ ಖಾನನ]] ಮೂಲಕ [[ದೆಹಲಿ]]ಯ ಸುಲ್ತಾನ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯನ್ನು ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್ ಮದುವೆಯಾದ (1307).{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|pp=400–402}} ಕವಿ [[ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋ|ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು]] ಇವರಿಬ್ಬರ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಕುರಿತ ಕವನವನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref name="TH">{{cite news |date=12 February 2017 |title=The Padmavat affair |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/The-%E2%80%98Padmavat-affair%E2%80%99/article17289175.ece |access-date=14 April 2017}}</ref><ref name="Scroll">{{cite web |last1=Mukherji |first1=Aban |last2=Vatsal |first2=Tulsi |date=25 October 2015 |title='Karan Ghelo': Translating a Gujarati classic of love and passion, revenge and remorse |url=http://scroll.in/article/764549/karan-ghelo-translating-a-gujarati-classic-of-love-and-passion-revenge-and-remorse |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328131018/http://scroll.in/article/764549/karan-ghelo-translating-a-gujarati-classic-of-love-and-passion-revenge-and-remorse |archive-date=28 March 2016 |access-date=14 April 2017 |publisher=Scroll.in}}</ref> ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಲ್ಜಿಯ ಮರಣಾನಂತರ (1316) ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನೇ ಸುಲ್ತಾನನಾಗುವನೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಬಲನಾಗಿದ್ದ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರ್ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನದೆನ್ನಲಾದ [[ಉಯಿಲು|ಉಯಿಲೊಂದನ್ನು]] ಪ್ರಕಟಪಡಿಸಿ, ಅದರಂತೆ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಐದಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮಗನಾದ [[:en:Shihabuddin_Omar|ಷಿಹಾಬುದ್ದೀನನನ್ನು]] [[ಸಿಂಹಾಸನ|ಸಿಂಹಾಸನದ]] ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಅವನ ಪರವಾಗಿ ತಾನೇ ರಾಜ್ಯವಾಳತೊಡಗಿದ.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=425}} ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನ ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮ ಷಾದೀ ಖಾನನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೀಳಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಹೆಂಡತಿಯ ಸಂಪತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ದೋಚಿಕೊಂಡು ಅವಳನ್ನು [[ಕಾರಾಗೃಹ|ಸೆರೆಮನೆಗೆ]] ಕಳುಹಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಮೂರನೆಯ ಮಗನಾದ [[:en:Qutbuddin_Mubarak_Shah|ಮುಬಾರಕನೂ]] ಸೆರೆಯಾದ. ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಕೀಳಿಸುವುದು ಮಲ್ಲಿಕ್ ಕಾಫುರನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನನ ಸೇವಕರು ಕೆಲವರು ಕಾಫುರನನ್ನು [[ಕೊಲೆ]] ಮಾಡಿದರು.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|p=427}} ಅವನ ಮೂವತ್ತೈದು ದಿನಗಳ ಆಡಳಿತ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಮುಬಾರಕ್ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ.{{sfn|Banarsi Prasad Saksena|1992|pp=427-428}} ಆದರೆ ಅರವತ್ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿ ಆಡಳಿತದ ಅನಂತರ ಆತ ಷಿಹಾಬುದ್ದೀನನ ಕಣ್ಣು ಕೀಳಿಸಿ ತಾನೇ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದ.{{sfn|Abraham Eraly|2015|pp=178-179}} ಅಂತೂ ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ದಕ್ಕಲಿಲ್ಲ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=_9cmAQAAMAAJ|title=A Comprehensive History of India: The Delhi Sultanat (A.D. 1206–1526)|author=Banarsi Prasad Saksena|publisher=The Indian History Congress / People's Publishing House|year=1992|editor=Mohammad Habib and Khaliq Ahmad Nizami|edition=Second|volume=5|chapter=The Khiljis: Alauddin Khilji|oclc=31870180|author-link=Banarsi Prasad Saksena}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=2XXqAQAACAAJ|title=History of the Khaljis (1290-1320)|author=Kishori Saran Lal|publisher=The Indian Press|year=1950|location=Allahabad|oclc=685167335|author-link=K. S. Lal}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ffAdAAAAMAAJ|title=Chaulukyas of Gujarat|last1=Majumdar|first1=Asoke Kumar|date=1956|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|oclc=4413150}} * {{cite book|url=https://books.google.com/books?id=vyEoAwAAQBAJ&pg=PT178|title=The Age of Wrath: A History of the Delhi Sultanate|author=Abraham Eraly|publisher=Penguin Books|year=2015|isbn=978-93-5118-658-8|page=178|author-link=Abraham Eraly}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಿಜ಼ರ್ ಖಾನ್}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಮುಸ್ಲಿಮರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತ ಇತಿಹಾಸ]] opvkhyrvv4nl725r38cia663z1t8gtk 0 160315 1431946 1381922 2026-10-13T11:15:55Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ 1431946 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kurban Tulum with Mao Zedong, Hotan, China.jpg|thumb|ಟುವಾನ್‍ಜೀ ಚೌಕ]] {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Hotan | official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> | native_name = {{native name list |tag1=ug |name1=خوتەن شەھىرى |tag2=zh-hans |name2=和田市}} | other_name = Khotan, Hetian | type = [[County-level city]] | pushpin_map = Xinjiang#China#Continental Asia | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = | pushpin_caption = Location in Xinjiang | pushpin_map_size = | coordinates = {{coord|37|07|N|79|55|E|region:CN-65|display=inline,title}} | image = Kurban Tulum with Mao Zedong, Hotan, China.jpg | image_size = | alt = | caption = [[Tuanjie Square]] | image_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | map_size1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | subdivision_type1 = [[Autonomous regions of China|Autonomous region]] | subdivision_name1 = [[Xinjiang]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of China|Prefecture]] | subdivision_name2 = [[Hotan Prefecture|Hotan]] | subdivision_type3 = Township-level divisions | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Municipal seat | seat = [[Nurbagh Subdistrict]] | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = <ref name="xzqhhotancity"/><ref name="cihai">{{cite book|editor1=夏征农|editor2=陈至立|script-title=zh:辞海：第六版彩图本 |trans-title=[[Cihai]] (Sixth Edition in Color) |date=September 2009|location=上海. [[Shanghai]]|publisher=上海辞书出版社. [[Shanghai Lexicographical Publishing House]].|isbn=9787532628599| language=zh|page=866|quote={{lang|zh-hans|和田地区行署驻此。{...}1983年由和田县析置。}}}}</ref> | area_total_km2 = 465.84 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1382 | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/en/china/xinjiang/admin/|title=China: Xīnjiāng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de}}</ref> | population_total = 501,028 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | population_est = | pop_est_as_of = | population_note = | population_demonym = Hotanese, Khotanese | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = [[List of ethnic groups in China|Ethnic groups]] | demographics1_info1 = {{ubl|90.3% [[Uyghurs|Uyghur]]|9.4% [[Han Chinese]]|<0.3% other}} | demographics1_title2 = Spoken languages | demographics1_info2 = [[Uyghur language|Uyghur]], [[Mandarin Chinese]] | time_zone1 = [[China Standard Time|China Standard]]{{efn|Locals in Xinjiang frequently observe [[UTC+6]] ([[Xinjiang Time]]), 2 hours behind Beijing.}} | utc_offset1 = +8 | postal_code_type = [[Postal code of China|Postal code]] | postal_code = 839000 | area_code_type = | area_code = 0903 | website = {{URL|http://www.hts.gov.cn|Hotan Government Website}} {{in lang|zh}} | custom_label_sec1 = [[Gross regional product|GDP]] (Nominal)<ref name="新疆）2018年和田市国民经济和社会发展统计公报">{{Cite web|date=12 November 2019|title=(新疆）2018年和田市国民经济和社会发展统计公报|url=http://m.ahmhxc.com/tongjigongbao/16523.html|access-date=12 March 2021|language=zh|archive-date=2 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902112010/https://m.ahmhxc.com/tongjigongbao/16523.html|url-status=dead}}</ref> | custom_data_sec1 = 2018 | custom_label1_sec1 = {{nbsp}}– Total | custom_data1_sec1 = ¥8.274 billion<br/>$1.247 billion | custom_label2_sec1 = {{nbsp}}– Per Capita | custom_data2_sec1 = ¥20,399<br/>$3,076 | custom_label3_sec1 = {{nbsp}}– Growth | custom_data3_sec1 = {{increase}} 7.1% | custom_label4_sec1 = [[License plates of the People's Republic of China|License plate]] prefix | custom_data4_sec1 = 新R }} {{Infobox Chinese | ibox-order = ug, zh | c = {{linktext|和田}} | w = Ho²-tʻien² | p = Hétián | gr = Hertyan | bpmf = ㄏㄜˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄊㄧㄢˊ | mi = {{IPAc-cmn|h|e|2|.|t|yan|2}} | s2 = {{linktext|和阗}} | t2 = {{linktext|和闐}} | w2 = Ho²-tʻien² | p2 = Hétián | gr2 = Hertyan | bpmf2 = ㄏㄜˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄊㄧㄢˊ | mi2 = {{IPAc-cmn|h|e|2|.|t|yan|2}} | s3 = 于窴 | t3 = 于窴 | p3 = Yútián | gr3 = Yutyan | w3 = Yü²-tʻien² | bpmf3 = ㄩˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄊㄧㄢˊ | mi3 = {{IPAc-cmn|yu|2|.|t|yan|2}} | uig = خوتەن | uly = Xoten | uyy = Hotən | sgs = Hotan | usy = Хотән | uipa = {{IPA|ug|χotʰǽn|}} | order = st | lang1 = kk | lang1_content = {{nowrap|{{lang|kk-Arab|حوتان قالاسى}}<br />{{lang|kk|Хотан қаласы}}<br />{{lang|kk-Latn|Hotan qalasy}}}}<br />{{IPA|kk|(q)χotʰán q(χ)ɑlasɯ́|}} | lang2 = ky | lang2_content = {{nowrap|{{lang|ky-Arab|حوتەن شاارى}}<br />{{lang|ky|Хотан шаары}}<br />{{lang|ky-Latn|Hotan şaary}}}}<br />{{IPA|ky|(q)χotʰán ʂɑːɾɯ́|}} }} '''ಖೋಟಾನ್''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನದ]] [[:en:Xinjiang|ಷಿಂಜಿಯಾಂಗ್ ಉಯಿಗರ್ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ]]<ref>{{Cite web |title=新疆的历史与发展 |url=http://www.gov.cn/zwgk/2005-05/27/content_1463.htm |access-date=2023-03-20 |website=www.gov.cn |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528230458/https://www.gov.cn/zwgk/2005-05/27/content_1463.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=新疆维吾尔自治区政府网（En） |url=http://en.xinjiang.gov.cn |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207121149/http://en.xinjiang.gov.cn/ |archive-date=7 December 2020 |access-date=18 August 2020 |website=The Government of Xinjiang Uygur Autonomous Region of China}}</ref> ಒಂದು [[ಪಟ್ಟಣ]]. [[:en:Tarim_River|ಟಾರೀಂ ನದೀ]] [[ಕಣಿವೆ|ಕಣಿವೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದ]] ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸು. 408,900 (2018).<ref>China Population: Xinjiang: Hotan: Hetian City https://www.ceicdata.com/en/china/population-county-level-region/population-xinjiang-hotan-hetian-city</ref> [[:en:Kashgar|ಕಾಷ್ಗಾರ್]] ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಇದಕ್ಕೂ 270 ಮೈ. ದೂರ. ಖೋಟಾನ್ ಪಟ್ಟಣ ಒಂದು [[ಓಯಸಿಸ್|ಓಯಸಿಸ್‌ನ]] ನಡುವೆ ಇದೆ. ಈ ಓಯಸಿಸ್‌ಗೆ ನೀರು ಒದಗುವುದು [[ಕುನ್ಲುನ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಕೂನ್‌ಲೂನ್ ಪರ್ವತದಿಂದ]] ಇಳಿದು ಬರುವ [[:en:White_Jade_River|ಯೂರುಂಗ್‍ಕಷ್]] ಮತ್ತು [[:en:Karakash_River|ಕಾರಾಕಾಷ್ ನದಿಗಳಿಂದ]].<ref>[[Marc Aurel Stein]]. (1907) ''Ancient Khotan: Detailed Report of Archaeological Explorations in Eastern Turkestan.'' Oxford. Pages 123-126.</ref><ref>Bonavia, Judy. ''The Silk Road: Xi'an to Kashgar.'' Revised by Christopher Baumer (2004), pp. 306-319. Odyssey Publications. {{ISBN|962-217-741-7}}.</ref> ಈ ಎರಡೂ ನದಿಗಳು ಕೂಡಿ ಖೋಟಾನ್ ನದಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಟಾಕ್ಲಮಕಾನ್ ಮರುಭೂಮಿ|ಟಾಕ್ಲಾಮಾಕಾನ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ]] ಇಂಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.travel-silkroad.com/english/dongfanwenming/history/htsj/gyzkc.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-11 |archive-date=2012-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321102511/http://www.travel-silkroad.com/english/dongfanwenming/history/htsj/gyzkc.htm |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಚೀನದ ಪೂರ್ವದ [[:en:Han_dynasty|ಹಾನ್ ಸಂತತಿಯ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣ ಅಷ್ಟೇನೂ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಗಳಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಖೋಟಾನಿನ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮಹತ್ವವೂ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಓಯಸಿಸ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದುದೂ ಕಾರಣ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪೈಕಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾರ್ಗ ಇದರ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೂ]], [[ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಕ್ಕೂ]] ನಡುವಣ ಮಾರ್ಗದ ಕೊಂಡಿಯಂತಿತ್ತು. [[:en:Ban_Chao|ಪಾನ್ ಚಾವ್]] ಎಂಬ ಸೇನಾನಿ ಇದನ್ನು 70ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ಮೇಲೆ ಅನಂತರದ ಹಾನ್ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ|ಟಾಂಗ್ ವಂಶದ]] ದೊರೆಗಳ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು;{{sfn|Whitfield|2004|p=47}}{{sfn|Twitchett|2000|pp=116–118}} ಒಂದು ಮುಖ್ಯ [[ಸೈನಿಕ]] ಠಾಣ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ತುರ್ಕಿಸ್ಥಾನದ ಅರಬರು ಜಯಿಸಿದರು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಷ್ಗಾರಿಗೆ ಸೇರಿತು. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್|ಚೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]] ಇದನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ಆಗ ಇದು [[:en:Mongols|ಮಂಗೋಲರ]] ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. 1254ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೊ|ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ]] ಇಲ್ಲಿಯ [[ಕೃಷಿ]] ಸಂಪತ್ತು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿ, ಜನರ ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯತೆ ಇವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite book|title=Marco Polo: the travels|url=https://archive.org/details/bwb_S0-EJU-699|last=Latham|first=Ronald|year=1958|page=[https://archive.org/details/bwb_S0-EJU-699/page/80 80]}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zvoCv3h2QCsC&pg=PA18|title=The Silk Road: two thousand years in the heart of Asia|last=Wood|first=Frances|publisher=University of California Press|year=2002|isbn=9780520243408|page=18}}</ref><nowiki>}} ಅನಂತರ ಇದು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದ </nowiki>[[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಚೀನೀ ಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಮರು ನಡೆಸಿದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ (1864-75) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ 1878ರಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣ ಚೀನದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.<ref name="qing">{{cite book|title=Xinjiang: China's Muslim Borderland|author=S. Frederick Starr|date=2015|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781317451372|page=57}}</ref> == ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == ಖೋಟಾನಿನ ವ್ಯವಸಾಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಓಯಸಿಸ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು [[ಬೆಳೆ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಗೋಧಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ತೋಕೆ ಗೋಧಿ|ಓಟ್ಸ್]], [[ಕಿರುಧಾನ್ಯಗಳು|ಮಿಲೆಟ್]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ]] ಮುಖ್ಯವಾದ [[ಧಾನ್ಯ|ಧಾನ್ಯಗಳು]]. [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯನ್ನೂ]], ಅನೇಕ ಬಗೆಯ [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಉಪ್ಪು ನೇರಳೆ|ಉಪ್ಪುನೇರಳೆಯನ್ನು]] ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಖೋಟಾನ್ ಪಟ್ಟಣ [[ರೇಷ್ಮೆ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. [[ಜಮಖಾನೆ]] ಮತ್ತು ಫೆಲ್ಟ್ ತಯಾರಿಕೆ, ಲೋಹಗೆಲಸ ಇವು ಕೆಲವು ಕಸಬುಗಳು. ನದಿಯ [[ಮೆಕ್ಕಲು|ಮೆಕ್ಕಲುಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] [[ಚಿನ್ನ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭರಣಿ, ಬಟ್ಟಲು, [[ಬಾಟಲಿ|ಸೀಸೆ]], [[ಚಿಲುಮೆ|ಚುಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬೇಕಾದ [[:en:Jade|ಜೇಡ್‍ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ]] ಖೋಟಾನ್ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Citation|last=Whitfield|first=Susan|title=The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith|year=2004|place=Chicago|publisher=Serindia|isbn=978-1-932476-13-2}} * {{Citation|last=Twitchett|first=Denis|title=Warfare in Chinese History|pages=106–179|year=2000|editor-last=van de Ven|editor-first=Hans|chapter=Tibet in Tang's Grand Strategy|place=Leiden|publisher=Koninklijke Brill|isbn=978-90-04-11774-7}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.hts.gov.cn/ Official government site (in Chinese)] * [http://depts.washington.edu/silkroad/ Silk Road Seattle - University of Washington] (The Silk Road Seattle website contains many useful resources including a number of full-text historical works) * [http://idp.bl.uk/education/buddhism/khotanese/khotanese.html Site devoted to the Buddhism of Khotan with a copy of Sir Aurel Stein's map of the Tarim Basin and Khotan region] <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖೋಟಾನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] bmwchookd482juluv3npqlwx8j9ulmk 1431947 1431946 2026-10-13T11:18:18Z VASANTH S.N. 728 1431947 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kurban Tulum with Mao Zedong, Hotan, China.jpg|thumb|ಟುವಾನ್‍ಜೀ ಚೌಕ]] {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Hotan | official_name = <!-- Official name in English if different from 'name' --> | native_name = {{native name list |tag1=ug |name1=خوتەن شەھىرى |tag2=zh-hans |name2=和田市}} | other_name = Khotan, Hetian | type = [[County-level city]] | pushpin_map = Xinjiang#China#Continental Asia | pushpin_relief = yes | pushpin_label_position = | pushpin_caption = Location in Xinjiang | pushpin_map_size = | coordinates = {{coord|37|07|N|79|55|E|region:CN-65|display=inline,title}} | image = Kurban Tulum with Mao Zedong, Hotan, China.jpg | image_size = | alt = | caption = [[Tuanjie Square]] | image_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | image_map1 = | map_size1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_base_alt = | dot_map_alt = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Country | subdivision_name = China | subdivision_type1 = [[Autonomous regions of China|Autonomous region]] | subdivision_name1 = [[Xinjiang]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of China|Prefecture]] | subdivision_name2 = [[Hotan Prefecture|Hotan]] | subdivision_type3 = Township-level divisions | subdivision_name3 = | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Municipal seat | seat = [[Nurbagh Subdistrict]] | government_footnotes = | government_type = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = <ref name="xzqhhotancity">{{cite web |url=http://www.xzqh.org/html/show/xj/22441.html|script-title=zh:和田市历史沿革 |trans-title=Hotan City Historical Development |publisher=XZQH.org |date=2 December 2014 |language=zh-hans |access-date=20 December 2019 |quote={{lang|zh-hans|1984年和田县析置和田市。{...}2003年，和田市总面积155.04平方千米，{...}2006年7月11日，洛浦县吉亚乡、玉龙喀什镇与和田县吐沙拉乡正式划归和田市管辖。两乡一镇划归和田市管辖后，和田市管辖区域变为五乡、两镇、一个管理区、一个工业园区和四个街道办事处。和田市的行政区域面积由155.04平方千米扩大至465.84平方千米，{...}2010年第六次人口普查，和田市常住总人口322300人，其中：奴尔巴格街道24134人，古江巴格街道34567人，古勒巴格街道27919人，纳尔巴格街道37338人，拉斯奎镇25231人，玉龙喀什镇22614人，肖尔巴格乡39331人，伊里其乡22646人，古江巴格乡13680人，吐沙拉乡48468人，吉亚乡22071人，阿合恰管理区4301人。}}}}</ref> | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | elevation_footnotes = | elevation_m = 1382 | population_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://www.citypopulation.de/en/china/xinjiang/admin/|title=China: Xīnjiāng (Prefectures, Cities, Districts and Counties) - Population Statistics, Charts and Map|website=www.citypopulation.de}}</ref> | population_total = 501,028 | population_as_of = 2020 | population_density_km2 = auto | population_est = | pop_est_as_of = | population_note = | population_demonym = Hotanese, Khotanese | demographics_type1 = Demographics | demographics1_title1 = [[List of ethnic groups in China|Ethnic groups]] | demographics1_info1 = {{ubl|90.3% [[Uyghurs|Uyghur]]|9.4% [[Han Chinese]]|<0.3% other}} | demographics1_title2 = Spoken languages | demographics1_info2 = [[Uyghur language|Uyghur]], [[Mandarin Chinese]] | time_zone1 = [[China Standard Time|China Standard]]{{efn|Locals in Xinjiang frequently observe [[UTC+6]] ([[Xinjiang Time]]), 2 hours behind Beijing.}} | utc_offset1 = +8 | postal_code_type = [[Postal code of China|Postal code]] | postal_code = 839000 | area_code_type = | area_code = 0903 | website = {{URL|http://www.hts.gov.cn|Hotan Government Website}} {{in lang|zh}} | custom_label_sec1 = [[Gross regional product|GDP]] (Nominal)<ref name="新疆）2018年和田市国民经济和社会发展统计公报">{{Cite web|date=12 November 2019|title=(新疆）2018年和田市国民经济和社会发展统计公报|url=http://m.ahmhxc.com/tongjigongbao/16523.html|access-date=12 March 2021|language=zh|archive-date=2 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220902112010/https://m.ahmhxc.com/tongjigongbao/16523.html|url-status=dead}}</ref> | custom_data_sec1 = 2018 | custom_label1_sec1 = {{nbsp}}– Total | custom_data1_sec1 = ¥8.274 billion<br/>$1.247 billion | custom_label2_sec1 = {{nbsp}}– Per Capita | custom_data2_sec1 = ¥20,399<br/>$3,076 | custom_label3_sec1 = {{nbsp}}– Growth | custom_data3_sec1 = {{increase}} 7.1% | custom_label4_sec1 = [[License plates of the People's Republic of China|License plate]] prefix | custom_data4_sec1 = 新R }} {{Infobox Chinese | ibox-order = ug, zh | c = {{linktext|和田}} | w = Ho²-tʻien² | p = Hétián | gr = Hertyan | bpmf = ㄏㄜˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄊㄧㄢˊ | mi = {{IPAc-cmn|h|e|2|.|t|yan|2}} | s2 = {{linktext|和阗}} | t2 = {{linktext|和闐}} | w2 = Ho²-tʻien² | p2 = Hétián | gr2 = Hertyan | bpmf2 = ㄏㄜˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄊㄧㄢˊ | mi2 = {{IPAc-cmn|h|e|2|.|t|yan|2}} | s3 = 于窴 | t3 = 于窴 | p3 = Yútián | gr3 = Yutyan | w3 = Yü²-tʻien² | bpmf3 = ㄩˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄊㄧㄢˊ | mi3 = {{IPAc-cmn|yu|2|.|t|yan|2}} | uig = خوتەن | uly = Xoten | uyy = Hotən | sgs = Hotan | usy = Хотән | uipa = {{IPA|ug|χotʰǽn|}} | order = st | lang1 = kk | lang1_content = {{nowrap|{{lang|kk-Arab|حوتان قالاسى}}<br />{{lang|kk|Хотан қаласы}}<br />{{lang|kk-Latn|Hotan qalasy}}}}<br />{{IPA|kk|(q)χotʰán q(χ)ɑlasɯ́|}} | lang2 = ky | lang2_content = {{nowrap|{{lang|ky-Arab|حوتەن شاارى}}<br />{{lang|ky|Хотан шаары}}<br />{{lang|ky-Latn|Hotan şaary}}}}<br />{{IPA|ky|(q)χotʰán ʂɑːɾɯ́|}} }} '''ಖೋಟಾನ್''' [[ಚೀನಾ|ಚೀನದ]] [[:en:Xinjiang|ಷಿಂಜಿಯಾಂಗ್ ಉಯಿಗರ್ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ]]<ref>{{Cite web |title=新疆的历史与发展 |url=http://www.gov.cn/zwgk/2005-05/27/content_1463.htm |access-date=2023-03-20 |website=www.gov.cn |archive-date=2023-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528230458/https://www.gov.cn/zwgk/2005-05/27/content_1463.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=新疆维吾尔自治区政府网（En） |url=http://en.xinjiang.gov.cn |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207121149/http://en.xinjiang.gov.cn/ |archive-date=7 December 2020 |access-date=18 August 2020 |website=The Government of Xinjiang Uygur Autonomous Region of China}}</ref> ಒಂದು [[ಪಟ್ಟಣ]]. [[:en:Tarim_River|ಟಾರೀಂ ನದೀ]] [[ಕಣಿವೆ|ಕಣಿವೆಯ]] [[ದಕ್ಷಿಣ|ದಕ್ಷಿಣದ]] ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಸು. 408,900 (2018).<ref>China Population: Xinjiang: Hotan: Hetian City https://www.ceicdata.com/en/china/population-county-level-region/population-xinjiang-hotan-hetian-city</ref> [[:en:Kashgar|ಕಾಷ್ಗಾರ್]] ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೂ ಇದಕ್ಕೂ 270 ಮೈ. ದೂರ. ಖೋಟಾನ್ ಪಟ್ಟಣ ಒಂದು [[ಓಯಸಿಸ್|ಓಯಸಿಸ್‌ನ]] ನಡುವೆ ಇದೆ. ಈ ಓಯಸಿಸ್‌ಗೆ ನೀರು ಒದಗುವುದು [[ಕುನ್ಲುನ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಕೂನ್‌ಲೂನ್ ಪರ್ವತದಿಂದ]] ಇಳಿದು ಬರುವ [[:en:White_Jade_River|ಯೂರುಂಗ್‍ಕಷ್]] ಮತ್ತು [[:en:Karakash_River|ಕಾರಾಕಾಷ್ ನದಿಗಳಿಂದ]].<ref>[[Marc Aurel Stein]]. (1907) ''Ancient Khotan: Detailed Report of Archaeological Explorations in Eastern Turkestan.'' Oxford. Pages 123-126.</ref><ref>Bonavia, Judy. ''The Silk Road: Xi'an to Kashgar.'' Revised by Christopher Baumer (2004), pp. 306-319. Odyssey Publications. {{ISBN|962-217-741-7}}.</ref> ಈ ಎರಡೂ ನದಿಗಳು ಕೂಡಿ ಖೋಟಾನ್ ನದಿಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ [[ಟಾಕ್ಲಮಕಾನ್ ಮರುಭೂಮಿ|ಟಾಕ್ಲಾಮಾಕಾನ್ ಮರುಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ]] ಇಂಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.travel-silkroad.com/english/dongfanwenming/history/htsj/gyzkc.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2024-11-11 |archive-date=2012-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321102511/http://www.travel-silkroad.com/english/dongfanwenming/history/htsj/gyzkc.htm |url-status=dead }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ಚೀನದ ಪೂರ್ವದ [[:en:Han_dynasty|ಹಾನ್ ಸಂತತಿಯ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣ ಅಷ್ಟೇನೂ ಮುಖ್ಯವಾದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಶ. 1ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಗಳಿಸಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಖೋಟಾನಿನ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮಹತ್ವವೂ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಓಯಸಿಸ್‌ನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದುದೂ ಕಾರಣ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಮಾರ್ಗಗಳ ಪೈಕಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಮಾರ್ಗ ಇದರ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು [[ಭಾರತ|ಭಾರತಕ್ಕೂ]], [[ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ|ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಕ್ಕೂ]] ನಡುವಣ ಮಾರ್ಗದ ಕೊಂಡಿಯಂತಿತ್ತು. [[:en:Ban_Chao|ಪಾನ್ ಚಾವ್]] ಎಂಬ ಸೇನಾನಿ ಇದನ್ನು 70ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದ ಮೇಲೆ ಅನಂತರದ ಹಾನ್ ವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚೀನಕ್ಕೆ ಅಧೀನವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ 7ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಟ್ಯಾಂಗ್ ರಾಜವಂಶ|ಟಾಂಗ್ ವಂಶದ]] ದೊರೆಗಳ ವಶದಲ್ಲಿತ್ತು;{{sfn|Whitfield|2004|p=47}}{{sfn|Twitchett|2000|pp=116–118}} ಒಂದು ಮುಖ್ಯ [[ಸೈನಿಕ]] ಠಾಣ್ಯವಾಗಿತ್ತು. 8ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ತುರ್ಕಿಸ್ಥಾನದ ಅರಬರು ಜಯಿಸಿದರು. 10ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಾಷ್ಗಾರಿಗೆ ಸೇರಿತು. 13ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಜೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್|ಚೆಂಘಿಸ್ ಖಾನ್]] ಇದನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ. ಆಗ ಇದು [[:en:Mongols|ಮಂಗೋಲರ]] ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. 1254ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೊ|ಮಾರ್ಕೊ ಪೋಲೋ]] ಇಲ್ಲಿಯ [[ಕೃಷಿ]] ಸಂಪತ್ತು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಗತಿ, ಜನರ ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯತೆ ಇವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ.<ref>{{cite book|title=Marco Polo: the travels|url=https://archive.org/details/bwb_S0-EJU-699|last=Latham|first=Ronald|year=1958|page=[https://archive.org/details/bwb_S0-EJU-699/page/80 80]}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=zvoCv3h2QCsC&pg=PA18|title=The Silk Road: two thousand years in the heart of Asia|last=Wood|first=Frances|publisher=University of California Press|year=2002|isbn=9780520243408|page=18}}</ref><nowiki>}} ಅನಂತರ ಇದು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯದ </nowiki>[[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಂ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಚೀನೀ ಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಮುಸ್ಲಿಮರು ನಡೆಸಿದ ದಂಗೆಯಲ್ಲಿ (1864-75) ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಕೊನೆಗೆ 1878ರಲ್ಲಿ ಈ ಪಟ್ಟಣ ಚೀನದ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು.<ref name="qing">{{cite book|title=Xinjiang: China's Muslim Borderland|author=S. Frederick Starr|date=2015|publisher=Taylor & Francis|isbn=9781317451372|page=57}}</ref> == ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು == ಖೋಟಾನಿನ ವ್ಯವಸಾಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಓಯಸಿಸ್ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು [[ಬೆಳೆ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಗೋಧಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ತೋಕೆ ಗೋಧಿ|ಓಟ್ಸ್]], [[ಕಿರುಧಾನ್ಯಗಳು|ಮಿಲೆಟ್]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ|ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ]] ಮುಖ್ಯವಾದ [[ಧಾನ್ಯ|ಧಾನ್ಯಗಳು]]. [[ಹತ್ತಿ|ಹತ್ತಿಯನ್ನೂ]], ಅನೇಕ ಬಗೆಯ [[ಹಣ್ಣು|ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಉಪ್ಪು ನೇರಳೆ|ಉಪ್ಪುನೇರಳೆಯನ್ನು]] ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ ಖೋಟಾನ್ ಪಟ್ಟಣ [[ರೇಷ್ಮೆ]] ಕೈಗಾರಿಕೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. [[ಜಮಖಾನೆ]] ಮತ್ತು ಫೆಲ್ಟ್ ತಯಾರಿಕೆ, ಲೋಹಗೆಲಸ ಇವು ಕೆಲವು ಕಸಬುಗಳು. ನದಿಯ [[ಮೆಕ್ಕಲು|ಮೆಕ್ಕಲುಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] [[ಚಿನ್ನ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭರಣಿ, ಬಟ್ಟಲು, [[ಬಾಟಲಿ|ಸೀಸೆ]], [[ಚಿಲುಮೆ|ಚುಂಗಾಣಿಗಳನ್ನು]] ಅಲಂಕರಿಸಲು ಬೇಕಾದ [[:en:Jade|ಜೇಡ್‍ಶಿಲೆಗಳಿಗೆ]] ಖೋಟಾನ್ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Citation|last=Whitfield|first=Susan|title=The Silk Road: Trade, Travel, War and Faith|year=2004|place=Chicago|publisher=Serindia|isbn=978-1-932476-13-2}} * {{Citation|last=Twitchett|first=Denis|title=Warfare in Chinese History|pages=106–179|year=2000|editor-last=van de Ven|editor-first=Hans|chapter=Tibet in Tang's Grand Strategy|place=Leiden|publisher=Koninklijke Brill|isbn=978-90-04-11774-7}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.hts.gov.cn/ Official government site (in Chinese)] * [http://depts.washington.edu/silkroad/ Silk Road Seattle - University of Washington] (The Silk Road Seattle website contains many useful resources including a number of full-text historical works) * [http://idp.bl.uk/education/buddhism/khotanese/khotanese.html Site devoted to the Buddhism of Khotan with a copy of Sir Aurel Stein's map of the Tarim Basin and Khotan region] <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖೋಟಾನ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಚೀನಾದ ನಗರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] cpaa5w8qey5wlrym8s2m0laqv097env 0 160360 1431942 1344335 2026-10-13T11:02:21Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ 1431942 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Kutia kondh woman 3.jpg|thumb|ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಖೋಂಡ ಮಹಿಳೆ]] {{Infobox ethnic group | group = Khonds | image = Kutia kondh woman 3.jpg | image_caption = A Khond woman in [[Odisha]] | population = {{circa|1.74&nbsp;million}} | total_year = 2011 | region1 = [[Odisha]] | pop1 = 1,627,486 | ref1 = <ref name=STpop2011c>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=3 November 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120044435/https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html |archive-date=20 November 2017}}</ref> | region2 = [[Andhra Pradesh]] (incl. [[Telangana]]) | pop2 = 103,290 | ref2 = <ref name=STpop2011c/> | region3 = [[Chhattisgarh]] | pop3 = 10,991 | ref3 = <ref name=STpop2011c/> | region4 = [[Assam]] | pop4 = 9,936 (1951 {{estimated}}) | ref4 = <ref name=1951Estimate/> | region5 = {{Flag|Bangladesh}} | pop5 = 1,898 | ref5 = <ref name=2022bnCensus/> | popplace = {{Flag|India}}{{*}}{{Flag|Bangladesh}} | languages = [[Kui language (India)|Kui]], [[Kuvi]], [[Odia Language|Odia]] | religions = '''Majority''':- {{hlist|[[Hinduism]] • [[Christianity]]}} '''Minority''':- [[Islam]] • other<ref>{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Odisha |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11909/download/15022/ST-21-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=12 February 2020}}</ref> | related_groups = [[Dravidian people]] {{•}} [[Dangaria Kandha]] {{•}} [[Gondi people]] }} '''ಖೋಂಡ''' ಒಂದು [[ಆದಿವಾಸಿಗಳು|ಆದಿವಾಸಿ]] ಜನಾಂಗ. ಇದರ ವಾಸ್ತವ್ಯ [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ರಾಜ್ಯದ [[:en:Phulbani|ಫುಲ್ಬಾನಿ]], [[:en:Koraput_district|ಕೊರಾಪುಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kalahandi_district|ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] [[ಕಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ವತ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಇವರಿಗೆ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ: [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಒಡಿಶಾ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]].<ref>{{cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.74 ದಶಲಕ್ಷ (2011). ಒರಿಸ್ಸದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯವರಿವರು. ಈ ಜನರ ಭಾಷೆ [[ಕುಯಿ ಭಾಷೆ (ಭಾರತ)|ಕುಈ]] ಮತ್ತು [[ಕುವಿ ಭಾಷೆ|ಕುವಿ]]. ಈ ಎರಡೂ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಮೂಲದವು. ಖೋಂಡರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಿರತರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತು ಬಿತ್ತಿ [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಫುಲ್ಬಾನಿಯ ಕುಟ್ಟಿಯ ಖೋಂಡರು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕೆ [[ಬೆಂಕಿ]] ಇಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿನ ಗಿಡಗೆಂಟೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಗೆ ಬೆಂದ ನೆಲದಲ್ಲಿ [[ಬೀಜ]] ಎರಚಿ [[ಬೆಳೆ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜನರಲ್ಲಿ [[ನರಬಲಿ]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gmbhAAAAMAAJ&q=khonds+doms&pg=PA470|title=pt. II. Descriptive articles on the principal castes and tribes of the Central Provinces|last=Russell|first=Robert Vane|date=1916|publisher=Macmillan and Company, limited|language=en}}</ref> ಇದನ್ನು 1836ರಿಂದ 1850ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಮನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಿಗಳು ಮುಗ್ಧ ಖೋಂಡರನ್ನು ವಂಚಿಸದಿರಲೆಂದು ಈ ಜನರಿರುವ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಈಚೆಗೆ ಒಂದು ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಇವರನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನೀಯಲಾಗಿದೆ. [[ವಿವಾಹ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಶುಲ್ಕವಾಗಿ [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇವರಲ್ಲುಂಟು. ಖೋಂಡರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಯಾ|ಒರಿಯ ಭಾಷೆ]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ ಬಹು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇವರ [[ಭಾಷೆ]] ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸಾ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಖೋಂಡ ಜನಾಂಗ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖೋಂಡ}} [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] n49v4148fwr772or82rsw9u1ijnlmez 1431944 1431942 2026-10-13T11:09:39Z VASANTH S.N. 728 1431944 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Khonds | image = Kutia kondh woman 3.jpg | image_caption = ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಖೋಂಡ ಮಹಿಳೆ | population = {{circa|1.74&nbsp;million}} | total_year = 2011 | region1 = [[Odisha]] | pop1 = 1,627,486 | ref1 = <ref name=STpop2011c>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=3 November 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120044435/https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html |archive-date=20 November 2017}}</ref> | region2 = [[Andhra Pradesh]] (incl. [[Telangana]]) | pop2 = 103,290 | ref2 = <ref name=STpop2011c/> | region3 = [[Chhattisgarh]] | pop3 = 10,991 | ref3 = <ref name=STpop2011c/> | region4 = [[Assam]] | pop4 = 9,936 (1951 {{estimated}}) | ref4 = <ref name=1951Estimate>{{cite web |title=Estimated Population by Castes, 5. Assam – Census 1951 |year=1954 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/30196/download/33377/44094_1951_POP.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308003624/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/30196/download/33377/44094_1951_POP.pdf |archive-date=8 March 2024 |url-status=live |publisher=Office of the Registrar General, India |access-date=22 July 2024 }}</ref> | region5 = {{Flag|Bangladesh}} | pop5 = 1,898 | ref5 = <ref name=2022bnCensus>{{Cite report |url=https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |title=Population and Housing Census 2022 – Preliminary Report |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |date=August 2022 |pages=33–34 |language=en |isbn=978-984-352-977-0 |oclc=1378729652 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708004426/https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |archive-date=8 July 2024 |access-date=22 July 2024 }}</ref> | popplace = {{Flag|India}}{{*}}{{Flag|Bangladesh}} | languages = [[Kui language (India)|Kui]], [[Kuvi]], [[Odia Language|Odia]] | religions = '''Majority''':- {{hlist|[[Hinduism]] • [[Christianity]]}} '''Minority''':- [[Islam]] • other<ref>{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Odisha |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11909/download/15022/ST-21-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=12 February 2020}}</ref> | related_groups = [[Dravidian people]] {{•}} [[Dangaria Kandha]] {{•}} [[Gondi people]] }} '''ಖೋಂಡ''' ಒಂದು [[ಆದಿವಾಸಿಗಳು|ಆದಿವಾಸಿ]] ಜನಾಂಗ. ಇದರ ವಾಸ್ತವ್ಯ [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ರಾಜ್ಯದ [[:en:Phulbani|ಫುಲ್ಬಾನಿ]], [[:en:Koraput_district|ಕೊರಾಪುಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kalahandi_district|ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] [[ಕಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ವತ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಇವರಿಗೆ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ: [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಒಡಿಶಾ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]].<ref>{{cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.74 ದಶಲಕ್ಷ (2011). ಒರಿಸ್ಸದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯವರಿವರು. ಈ ಜನರ ಭಾಷೆ [[ಕುಯಿ ಭಾಷೆ (ಭಾರತ)|ಕುಈ]] ಮತ್ತು [[ಕುವಿ ಭಾಷೆ|ಕುವಿ]]. ಈ ಎರಡೂ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಮೂಲದವು. ಖೋಂಡರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಿರತರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತು ಬಿತ್ತಿ [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಫುಲ್ಬಾನಿಯ ಕುಟ್ಟಿಯ ಖೋಂಡರು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕೆ [[ಬೆಂಕಿ]] ಇಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿನ ಗಿಡಗೆಂಟೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಗೆ ಬೆಂದ ನೆಲದಲ್ಲಿ [[ಬೀಜ]] ಎರಚಿ [[ಬೆಳೆ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜನರಲ್ಲಿ [[ನರಬಲಿ]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gmbhAAAAMAAJ&q=khonds+doms&pg=PA470|title=pt. II. Descriptive articles on the principal castes and tribes of the Central Provinces|last=Russell|first=Robert Vane|date=1916|publisher=Macmillan and Company, limited|language=en}}</ref> ಇದನ್ನು 1836ರಿಂದ 1850ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಮನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಿಗಳು ಮುಗ್ಧ ಖೋಂಡರನ್ನು ವಂಚಿಸದಿರಲೆಂದು ಈ ಜನರಿರುವ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಈಚೆಗೆ ಒಂದು ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಇವರನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನೀಯಲಾಗಿದೆ. [[ವಿವಾಹ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಶುಲ್ಕವಾಗಿ [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇವರಲ್ಲುಂಟು. ಖೋಂಡರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಯಾ|ಒರಿಯ ಭಾಷೆ]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ ಬಹು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇವರ [[ಭಾಷೆ]] ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸಾ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಖೋಂಡ ಜನಾಂಗ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖೋಂಡ}} [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] izbttn2bn1grvvad0pqz0gdlb9z8cnn 1431945 1431944 2026-10-13T11:10:15Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431945 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = Khonds | image = Kutia kondh woman 3.jpg | image_caption = ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಖೋಂಡ ಮಹಿಳೆ | population = {{circa|1.74&nbsp;million}} | total_year = 2011 | region1 = [[Odisha]] | pop1 = 1,627,486 | ref1 = <ref name=STpop2011c>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=3 November 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120044435/https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html |archive-date=20 November 2017}}</ref> | region2 = [[Andhra Pradesh]] (incl. [[Telangana]]) | pop2 = 103,290 | ref2 = <ref name=STpop2011c/> | region3 = [[Chhattisgarh]] | pop3 = 10,991 | ref3 = <ref name=STpop2011c/> | region4 = [[Assam]] | pop4 = 9,936 (1951 {{estimated}}) | ref4 = <ref name=1951Estimate>{{cite web |title=Estimated Population by Castes, 5. Assam – Census 1951 |year=1954 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/30196/download/33377/44094_1951_POP.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308003624/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/30196/download/33377/44094_1951_POP.pdf |archive-date=8 March 2024 |url-status=live |publisher=Office of the Registrar General, India |access-date=22 July 2024 }}</ref> | region5 = {{Flag|Bangladesh}} | pop5 = 1,898 | ref5 = <ref name=2022bnCensus>{{Cite report |url=https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |title=Population and Housing Census 2022 – Preliminary Report |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |date=August 2022 |pages=33–34 |language=en |isbn=978-984-352-977-0 |oclc=1378729652 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708004426/https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |archive-date=8 July 2024 |access-date=22 July 2024 }}</ref> | popplace = {{Flag|India}}{{*}}{{Flag|Bangladesh}} | languages = [[Kui language (India)|Kui]], [[Kuvi]], [[Odia Language|Odia]] | religions = '''Majority''':- {{hlist|[[Hinduism]] • [[Christianity]]}} '''Minority''':- [[Islam]] • other<ref>{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Odisha |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11909/download/15022/ST-21-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=12 February 2020}}</ref> | related_groups = [[Dravidian people]] {{•}} [[Dangaria Kandha]] {{•}} [[Gondi people]] }} '''ಖೋಂಡ''' ಒಂದು [[ಆದಿವಾಸಿಗಳು|ಆದಿವಾಸಿ]] ಜನಾಂಗ. ಇದರ ವಾಸ್ತವ್ಯ [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ರಾಜ್ಯದ [[:en:Phulbani|ಫುಲ್ಬಾನಿ]], [[:en:Koraput_district|ಕೊರಾಪುಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kalahandi_district|ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] [[ಕಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ವತ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಇವರಿಗೆ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ: [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಒಡಿಶಾ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]].<ref>{{cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India}}</ref> ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.74 ದಶಲಕ್ಷ (2011). ಒರಿಸ್ಸದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯವರಿವರು. ಈ ಜನರ ಭಾಷೆ [[ಕುಯಿ ಭಾಷೆ (ಭಾರತ)|ಕುಈ]] ಮತ್ತು [[ಕುವಿ ಭಾಷೆ|ಕುವಿ]]. ಈ ಎರಡೂ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಮೂಲದವು. ಖೋಂಡರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಿರತರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತು ಬಿತ್ತಿ [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಫುಲ್ಬಾನಿಯ ಕುಟ್ಟಿಯ ಖೋಂಡರು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕೆ [[ಬೆಂಕಿ]] ಇಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿನ ಗಿಡಗೆಂಟೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಗೆ ಬೆಂದ ನೆಲದಲ್ಲಿ [[ಬೀಜ]] ಎರಚಿ [[ಬೆಳೆ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜನರಲ್ಲಿ [[ನರಬಲಿ]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gmbhAAAAMAAJ&q=khonds+doms&pg=PA470|title=pt. II. Descriptive articles on the principal castes and tribes of the Central Provinces|last=Russell|first=Robert Vane|date=1916|publisher=Macmillan and Company, limited|language=en}}</ref> ಇದನ್ನು 1836ರಿಂದ 1850ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಮನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಿಗಳು ಮುಗ್ಧ ಖೋಂಡರನ್ನು ವಂಚಿಸದಿರಲೆಂದು ಈ ಜನರಿರುವ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಈಚೆಗೆ ಒಂದು ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಇವರನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನೀಯಲಾಗಿದೆ. [[ವಿವಾಹ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಶುಲ್ಕವಾಗಿ [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇವರಲ್ಲುಂಟು. ಖೋಂಡರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಯಾ|ಒರಿಯ ಭಾಷೆ]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ ಬಹು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇವರ [[ಭಾಷೆ]] ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸಾ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಖೋಂಡ ಜನಾಂಗ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖೋಂಡ}} [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗ]] a4vqbdw2yr2gl2hlh8na07tcg7hnrdm 0 160771 1431948 1344341 2026-10-13T11:22:56Z VASANTH S.N. 728 ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ 1431948 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group | group = ಖ್ಮೆರ್ ಜನಾಂಗ | native_name = ជនជាតិខ្មែរ | image = File:Gervais-courtellemont-bride-ng-54-3-1928 f7a675f808d4d45cfba2245a4e9bdc5b.jpg | image_upright = 1 | image_caption = Photo of a Khmer bride in traditional clothing featuring the ''sbai'' (ceremonial breast sash)<ref>{{cite book |last1=Greene |first1=Gillian |title=Traditional textiles of Cambodia : cultural threads and material heritage|date=2003|pages=201 |url=https://archive.org/details/traditionaltexti0000gree/page/50/mode/2up}}</ref> and ''[[sampot]] sarabap'' (brocade silk skirt) draped as ''ka'at kbal neak'' ("folded like a naga head"),<ref>{{cite book |last1=Berthon |first1=Magali An |title=100 Fashion and Textile Terms in Khmer, English, and French|date=2025|pages=110 |url=https://cdnc.heyzine.com/files/uploaded/v3/f291ee6df7f14bb4918ee849caf20598817a34a3.pdf}}</ref> by Gervais-Courtellemont, published in 1928 | population = {{circa}} '''19–21 million'''<ref name="BuddhistPeoples">{{Citation |editor-first=Paul |editor-last=Hattaway |title=Khmer |work=Peoples of the Buddhist World |publisher=William Carey Library |year=2004 |page=133}}</ref> | genealogy = | popplace = [[File:Khmer Diaspora Map.svg|center|frameless|280x280px]] | region1 = {{flagcountry|Cambodia}} | pop1 = 15,969,386 | ref1 = <ref name="Socio-economic Survey 2021">{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf|title=Report of Socio-Economic Survey 2021|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=December 2022|access-date=September 9, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530105505/https://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf}}</ref> | region2 = {{flagcountry|Vietnam}} | pop2 = [[Khmer Krom|1,320,000]] | ref2 = <ref name="Census2019">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1YK6iY-j0AfZTuip28Py2Gmz5P8zw04Rn/view?usp=sharing|title=Report on Results of the 2019 Census|publisher=General Statistics Office of Vietnam|access-date=May 1, 2020|language=vi|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509091125/http://tongdieutradanso.vn/uploads/data/6/files/files/2_%20Bieu%20so%20lieu%20va%20phu%20luc%20(duyet%20gui%20in).pdf|url-status=live}}</ref> | region3 = {{flagcountry|Thailand}} | pop3 = [[Northern Khmer people|1,146,685]] | ref3 = <ref name=census2019>{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf/|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=June 2019|access-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113151101/http://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf|archive-date=November 13, 2019}}</ref> | region4 = {{flagcountry|USA}} | pop4 = [[Cambodian Americans|376,096]] | ref4 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=July 28, 2024 }}</ref> | region5 = {{flagcountry|France}} | pop5 = [[Cambodians in France|80,000]] | ref5 = <ref>{{Cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|title=Solidarité|work=[[The Cambodia Daily]]|first=Aria|last=Danaparamita|date=November 21, 2015|access-date=June 19, 2019|archive-date=June 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620035654/https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/}}</ref> | region6 = {{flagcountry|South Korea}} | pop6 = 65,002 | ref6 = <ref name="auto3">{{cite web | url=https://www.moj.go.kr/moj/2412/subview.do | title=경기도 과천시 관문로 위치. 전자민원, 준법 운동, 여성포럼, 인권 광장 }}</ref> | region7 = {{flagcountry|Australia}} | pop7 = [[Cambodian Australians|57,096]] | ref7 = <ref>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021/Cultural%20diversity%20data%20summary.xlsx|title=Cultural Diversity Data Summary|work=abs.gov.au|access-date=September 18, 2025}}</ref> (2021) | region8 = {{flagcountry|Malaysia}} | pop8 = 30,113 | ref8 = <ref name=census2019/> | region9 = {{flagcountry|Canada}} | pop9 = [[Cambodian Canadians|38,490]] | ref9 = <ref name="Canadacensus2006">{{cite web|publisher=[[Statistics Canada]]|title=Ethnocultural Portrait of Canada|url=http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|access-date=March 20, 2013|archive-date=March 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092345/http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?code=01&csdfilter=5000&data=count&display=all&geo=pr&lang=e&sort=3&startrec=1&table=2|url-status=live}}</ref>{{failed verification|date=May 2013}} | region10 = {{flagcountry|Japan}} | pop10 = [[Cambodians in Japan|26,827]] (2024) | ref10 = <ref name="名前なし-20230316114742">{{Cite web|url=https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00052.html|title=令和６年末現在における在留外国人数について &#124; 出入国在留管理庁|website=www.moj.go.jp}}</ref> | region11 = {{flagcountry|New Zealand}} | pop11 = 11,514 | ref11 = <ref name="StatsNZ2023Census">{{cite web|publisher=[[Stats NZ|Stats NZ (Tatauranga Aotearoa)]]|title=Aotearoa Data Explorer|url=https://explore.data.stats.govt.nz/vis?tm=cambodian&pg=0&snb=14&fc=2023%20Census&fs[0]=2023%20Census%2C0%7CEthnicity%252C%20culture&df[ds]=ds-nsiws-disseminate&df[id]=CEN23_ECI_009&df[ag]=STATSNZ&df[vs]=1.0&dq=2023.9999.9999.412%2B9999.99&to[TIME]=false&vw=tb|access-date=September 20, 2026}}</ref> | region12 = {{flagcountry|United Arab Emirates}} | pop12 = 7,600 {{citation needed|date=June 2025}} | region13 = {{flagcountry|Laos}} | pop13 = 7,141 | ref13 = <ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015|publisher=Lao Statistics Bureau|access-date=May 1, 2020|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308153132/https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|url-status=live}}</ref> | region14 = {{flagcountry|Singapore}} | pop14 = 3,224 | ref14 = <ref name="UN">{{cite web|url=https://www.un.org/development/desa/pd/content/international-migrant-stock|title=International Migrant Stock 2020|publisher=United Nations|access-date=March 29, 2023}}</ref> | region15 = {{flagcountry|Switzerland}} | pop15 = 3,000 | ref15 = <ref name="MPI">{{cite web|title=Immigrant and Emigrant Populations by Country of Origin and Destination|url=https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination|date=February 10, 2014}}</ref> | region16 = {{flagcountry|Belgium}} | pop16 = 2,172 | ref16 = <ref>{{cite web|access-date=April 12, 2023|title=Wachtregister asiel 2012-2021|url=http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|website=npdata.be|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001034810/http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|url-status=live}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> | region17 = {{flagcountry|Austria}} | pop17 = 2,133{{citation needed|date=June 2025}} | region18 = {{flagcountry|The Netherlands}} | pop18 = 2,000{{citation needed|date=June 2025}} | region19 = {{flagcountry|Germany}} | pop19 = 1,035 | ref19 = <ref>{{cite web |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |title=Ausländeranteil in Deutschland bis 2018 |website=De.statista.com |access-date=January 2, 2017 |archive-date=January 30, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130065833/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |url-status=live }}</ref> | region20 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop20 = >1,560 (2021) | ref20 = <ref>{{Cite web | title=Country of birth (extended) - Office for National Statistics | url=https://www.ons.gov.uk/datasets/create/filter-outputs/09395128-afa5-4645-8de6-6d0458aa806c#get-data | access-date=2025-11-22 | website=www.ons.gov.uk}}</ref> | region21 = {{flagcountry|Italy}} | pop21 = 1,000 | ref21 = <ref name="MPI"/> | region22 = {{flagcountry|New Caledonia}} | pop22 = 1,000 | ref22 = <ref name="MPI"/> | region23 = {{flagcountry|Sweden}} | pop23 = 772 | ref23 = <ref>{{cite web|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|title=Population by country of birth and year|access-date=February 2, 2021|archive-date=February 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211033303/http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|url-status=live}}</ref> | region24 = {{flagcountry|Taiwan}} | pop24 = 543–5,219 | ref24 = <ref>{{cite web |title=2023.12 Foreign Residents by Nationality |publisher=內政部移民署 |date=January 25, 2024 |url=https://www.immigration.gov.tw/5475/5478/141478/141380/363574/cp_news |access-date=May 24, 2024}}</ref> | region25 = {{flagcountry|Israel}} | pop25 = [[Cambodians in Israel|280]] (2026) | ref25 = {{citation needed|date=August 2026}} | region26 = {{flagcountry|Denmark}} | pop26 = 200 | ref26 = <ref>{{cite web | title=Khmer people group in all countries &#124; Joshua Project | url=https://joshuaproject.net/people_groups/12662 }}</ref> | region27 = {{flagcountry|Kuwait}} | pop27 = 47 | ref27 = <ref>[https://web.archive.org/web/20170216230256/http://www.bq-magazine.com/economy/socioeconomics/2015/08/kuwaits-population-by-nationality Kuwait's population - by nationality] archived from [http://www.bq-magazine.com/economy/socioeconomics/2015/08/kuwaits-population-by-nationality the original]</ref> | region28 = {{flagcountry|Philippines}} | pop28 = 33 | ref28 = <ref>{{Cite web |title=Household Population by Country of Citizenship: Philippines, 2010 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Citizenship%20by%20Country.pdf |access-date=October 19, 2020 |website=2010 Census of Population and Housing |publisher=Philippine Statistics Authority |archive-date=November 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116101554/https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Citizenship%20by%20Country.pdf |url-status=live }}</ref> | region29 = {{flagcountry|Russia}} | pop29 = 2–110 | ref29 = <ref name="xn--b1aew.xn--p1ai">{{Cite web |url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/dejatelnost/statistics/migracionnaya |title=Статистические сведения по миграционной ситуации |access-date=February 24, 2024 |archive-date=December 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203185533/https://xn--b1aew.xn--p1ai/dejatelnost/statistics/migracionnaya/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine | title=Why some Cambodians speak Russian | magazine=Christian Science Monitor | url=https://www.csmonitor.com/World/Global-News/2010/0304/Why-some-Cambodians-speak-Russian }}</ref> | religions = Predominantly [[Theravada|Theravada Buddhism]];<br />[[Hinduism]] and [[animism]] (historically);<br /> [[Christianity]] and [[Islam]] (minority)<ref>{{Cite news |title=The village that left Buddhism behind |url=https://m.phnompenhpost.com/post-weekend/village-left-buddhism-behind |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325100632/https://m.phnompenhpost.com/post-weekend/village-left-buddhism-behind |archive-date=March 25, 2023 |access-date=April 7, 2025}}</ref> | languages = [[Khmer language|Khmer]] | related_groups = [[Mon people|Mon]], [[Wa people|Wa]], other [[Austroasiatic languages|Austroasiatic peoples]] | native_name_lang = km | flag = | flag_caption = }} '''ಖ್ಮೆರ್''' [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೋಡಿಯದಲ್ಲಿ]] (ಕಂಬುಜ ದೇಶ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಜನಾಂಗದ ಹೆಸರು. ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಭಾಷೆ]] ಸಹ [[:en:Khmer_language|ಖ್ಮೆರ್]] ಆಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸ್ಟೇಂಗ್, ಮಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಹ್ನಾರ್‌ಗಳು ಈ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಖ್ಮೆರ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿನ ಭಾಷೆ|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ|ಮುಂಡಭಾಷೆಗಳೊಡನೆ]] ಸೇರಿಸಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆ]] ಎಂದು ಈಗಿನ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಬೋಡಿಯದಲ್ಲಿ 9-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Culture_of_Cambodia|ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸುಖೋದಯ ನಗರದಲ್ಲಿಯ ವಾಟ್‌ಲುವಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮೂರು [[ಶಿಖರ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಶಿಖರಗಳ]] ಅವಶೇಷಗಳು 12ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಖ್ಮೆರ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದವು. ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ [[:en:Funan|ಫ್ಯೂನಾನ್‌ನ]] ತುರುವಾಯ ತಲೆ ಎತ್ತಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[:en:Khmer_Empire|ಖ್ಮೆರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೆಂದೂ]] ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಖ್ಮೆರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ == ಕಂಬುಜ [[ಅರಸ|ಅರಸರ]] ಮೂಲಪುರುಷ [[:en:Kambu_Swayambhuva|ಕಂಬು]] ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿಗೂ, ''ಮೇರ'' ಎಂಬ ಒಬ್ಬ [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರೆಗೂ]] ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಖ್ಮೆರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮೇರದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು.<ref>''D'après l'épigraphie cambodgienne du X° siècle, les rois des "Kambuja" prétendaient descendre d'un ancêtre mythique éponyme, le sage ermite Kambu, et de la nymphe céleste Mera, dont le nom a pu être forgé d'après l'appellation ethnique "khmèr"'' (George Coedes). [2]^{[''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Link rot|permanent dead link]]'']}; See also: ''Indianised States of Southeast Asia'', 1968, p 66, George Coedes.</ref> ಫ್ಯೂನಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[ರಾಜಧಾನಿ]] [[:en:Yaśodharapura|ಯಶೋಧರಪುರವನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದವನು ಕಾಂಬೋಡಿಯದಲ್ಲಿ 889 ರಿಂದ 900ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ [[:en:Yasovarman_I|ಯಶೋವರ್ಮ]].<ref name="Coedes">{{cite book |last=Coedès |first=George |author-link=George Coedès |title=The Indianized States of Southeast Asia |publisher=University of Hawaii Press |others=trans.Susan Brown Cowing |year=1968 |isbn=978-0-8248-0368-1 |editor=Walter F. Vella}}</ref>{{rp|103}}<ref name="Higham">Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref>{{rp|64}} 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಅರಸನಾದ [[:en:Suryavarman_I|ಸೂರ್ಯವರ್ಮನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು [[:en:Chao_Phraya_River|ಮೇನಾಮ್]] [[ಕಣಿವೆ|ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ]] ಹಬ್ಬಿದುವು. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[:en:Suryavarman_II|ಇಮ್ಮಡಿ ಸೂರ್ಯವರ್ಮ]] ಅನೇಕ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಇವನ ಬಳಿಕ ಖ್ಮೆರ್ ಅರಸರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ನಶಿಸಿತು. == ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಖ್ಮೆರ್ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನಗಳಿಂದ]] ಆ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರ ಅರಸನನ್ನು [[ಭೂಮಿ|ಪೃಥ್ವಿಗೆ]] ಬಂದು ನೆಲಸಿದ ಒಬ್ಬ ದೇವತೆ ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ರಾಜಧಾನಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಗತ್ತೆಂಬಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೊಂದು ದೇವಗಿರಿ, [[ಮೇರು ಪರ್ವತ|ಮೇರು ಪರ್ವತದಂತೆ]]. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಾಜನೂ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ [[ಅರಮನೆ|ಅರಮನೆಯನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಮರಣಾನಂತರ ಅದೊಂದು ಸಮಾಧಿಭವನವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲ ರಾಜನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದುವು. ಆತನೇ ದುಷ್ಟಶಿಕ್ಷಕ, ಶಿಷ್ಟರಕ್ಷಕ. [[ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಅನುವಂಶಿಕ ವೃತ್ತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೆ ಗೌರವಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ]] ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅನೇಕ [[ಕಾಲುವೆ|ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನೂ]] [[ಸರೋವರ|ಕೆರೆಗಳನ್ನೂ]] ತೋಡಿಸಿದ್ದು ಖ್ಮೆರ್ ಅರಸರ ಕೊಡುಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. [[ಆಂಗ್‌ಕರ್ ವಾಟ್|ಅಂಗ್ಕೋರ್ ವಾಟ್]] ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖ್ಮೆರ್}} [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 493p3s8ynnb3en80ot39ktfzyxac87a 1431949 1431948 2026-10-13T11:23:46Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431949 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group | group = ಖ್ಮೆರ್ ಜನಾಂಗ | native_name = ជនជាតិខ្មែរ | image = File:Gervais-courtellemont-bride-ng-54-3-1928 f7a675f808d4d45cfba2245a4e9bdc5b.jpg | image_upright = 1 | image_caption = Photo of a Khmer bride in traditional clothing featuring the ''sbai'' (ceremonial breast sash)<ref>{{cite book |last1=Greene |first1=Gillian |title=Traditional textiles of Cambodia : cultural threads and material heritage|date=2003|pages=201 |url=https://archive.org/details/traditionaltexti0000gree/page/50/mode/2up}}</ref> and ''[[sampot]] sarabap'' (brocade silk skirt) draped as ''ka'at kbal neak'' ("folded like a naga head"),<ref>{{cite book |last1=Berthon |first1=Magali An |title=100 Fashion and Textile Terms in Khmer, English, and French|date=2025|pages=110 |url=https://cdnc.heyzine.com/files/uploaded/v3/f291ee6df7f14bb4918ee849caf20598817a34a3.pdf}}</ref> by Gervais-Courtellemont, published in 1928 | population = {{circa}} '''19–21 million'''<ref name="BuddhistPeoples">{{Citation |editor-first=Paul |editor-last=Hattaway |title=Khmer |work=Peoples of the Buddhist World |publisher=William Carey Library |year=2004 |page=133}}</ref> | genealogy = | popplace = [[File:Khmer Diaspora Map.svg|center|frameless|280x280px]] | region1 = {{flagcountry|Cambodia}} | pop1 = 15,969,386 | ref1 = <ref name="Socio-economic Survey 2021">{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf|title=Report of Socio-Economic Survey 2021|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=December 2022|access-date=September 9, 2024|archive-date=May 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530105505/https://nis.gov.kh/nis/CSES/Final%20Report%20of%20Cambodia%20Socio-Economic%20Survey%202021_EN.pdf}}</ref> | region2 = {{flagcountry|Vietnam}} | pop2 = [[Khmer Krom|1,320,000]] | ref2 = <ref name="Census2019">{{cite web|url=https://drive.google.com/file/d/1YK6iY-j0AfZTuip28Py2Gmz5P8zw04Rn/view?usp=sharing|title=Report on Results of the 2019 Census|publisher=General Statistics Office of Vietnam|access-date=May 1, 2020|language=vi|archive-date=May 9, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200509091125/http://tongdieutradanso.vn/uploads/data/6/files/files/2_%20Bieu%20so%20lieu%20va%20phu%20luc%20(duyet%20gui%20in).pdf|url-status=live}}</ref> | region3 = {{flagcountry|Thailand}} | pop3 = [[Northern Khmer people|1,146,685]] | ref3 = <ref name=census2019>{{Cite web|url=https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf/|title=General Population Census of the Kingdom of Cambodia 2019|publisher=[[Ministry of Planning (Cambodia)|Ministry of Planning]]|work=National Institute of Statistics|date=June 2019|access-date=August 12, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191113151101/http://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Provisional%20Population%20Census%202019_English_FINAL.pdf|archive-date=November 13, 2019}}</ref> | region4 = {{flagcountry|USA}} | pop4 = [[Cambodian Americans|376,096]] | ref4 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT5Y2022.B02018?q=B02018 |title=ASIAN ALONE OR IN COMBINATION WITH ONE OR MORE OTHER RACES, AND WITH ONE OR MORE ASIAN CATEGORIES FOR SELECTED GROUPS |year=2022 |work=[[United States Census Bureau]] |publisher=[[United States Department of Commerce]] |access-date=July 28, 2024 }}</ref> | region5 = {{flagcountry|France}} | pop5 = [[Cambodians in France|80,000]] | ref5 = <ref>{{Cite news|url=https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/|title=Solidarité|work=[[The Cambodia Daily]]|first=Aria|last=Danaparamita|date=November 21, 2015|access-date=June 19, 2019|archive-date=June 20, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190620035654/https://www.cambodiadaily.com/features/solidarite-100964/}}</ref> | region6 = {{flagcountry|South Korea}} | pop6 = 65,002 | ref6 = <ref name="auto3">{{cite web | url=https://www.moj.go.kr/moj/2412/subview.do | title=경기도 과천시 관문로 위치. 전자민원, 준법 운동, 여성포럼, 인권 광장 }}</ref> | region7 = {{flagcountry|Australia}} | pop7 = [[Cambodian Australians|57,096]] | ref7 = <ref>{{cite web|url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/people-and-communities/cultural-diversity-census/2021/Cultural%20diversity%20data%20summary.xlsx|title=Cultural Diversity Data Summary|work=abs.gov.au|access-date=September 18, 2025}}</ref> (2021) | region8 = {{flagcountry|Malaysia}} | pop8 = 30,113 | ref8 = <ref name=census2019/> | region9 = {{flagcountry|Canada}} | pop9 = [[Cambodian Canadians|38,490]] | ref9 = <ref name="Canadacensus2006">{{cite web|publisher=[[Statistics Canada]]|title=Ethnocultural Portrait of Canada|url=http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|access-date=March 20, 2013|archive-date=March 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092345/http://census2011.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?code=01&csdfilter=5000&data=count&display=all&geo=pr&lang=e&sort=3&startrec=1&table=2|url-status=live}}</ref>{{failed verification|date=May 2013}} | region10 = {{flagcountry|Japan}} | pop10 = [[Cambodians in Japan|26,827]] (2024) | ref10 = <ref name="名前なし-20230316114742">{{Cite web|url=https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00052.html|title=令和６年末現在における在留外国人数について &#124; 出入国在留管理庁|website=www.moj.go.jp}}</ref> | region11 = {{flagcountry|New Zealand}} | pop11 = 11,514 | ref11 = <ref name="StatsNZ2023Census">{{cite web|publisher=[[Stats NZ|Stats NZ (Tatauranga Aotearoa)]]|title=Aotearoa Data Explorer|url=https://explore.data.stats.govt.nz/vis?tm=cambodian&pg=0&snb=14&fc=2023%20Census&fs[0]=2023%20Census%2C0%7CEthnicity%252C%20culture&df[ds]=ds-nsiws-disseminate&df[id]=CEN23_ECI_009&df[ag]=STATSNZ&df[vs]=1.0&dq=2023.9999.9999.412%2B9999.99&to[TIME]=false&vw=tb|access-date=September 20, 2026}}</ref> | region12 = {{flagcountry|United Arab Emirates}} | pop12 = 7,600 {{citation needed|date=June 2025}} | region13 = {{flagcountry|Laos}} | pop13 = 7,141 | ref13 = <ref name="Census2015">{{cite web|url=https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|title=Results of Population and Housing Census 2015|publisher=Lao Statistics Bureau|access-date=May 1, 2020|archive-date=March 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308153132/https://lao.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/PHC-ENG-FNAL-WEB_0.pdf|url-status=live}}</ref> | region14 = {{flagcountry|Singapore}} | pop14 = 3,224 | ref14 = <ref name="UN">{{cite web|url=https://www.un.org/development/desa/pd/content/international-migrant-stock|title=International Migrant Stock 2020|publisher=United Nations|access-date=March 29, 2023}}</ref> | region15 = {{flagcountry|Switzerland}} | pop15 = 3,000 | ref15 = <ref name="MPI">{{cite web|title=Immigrant and Emigrant Populations by Country of Origin and Destination|url=https://www.migrationpolicy.org/programs/data-hub/charts/immigrant-and-emigrant-populations-country-origin-and-destination|date=February 10, 2014}}</ref> | region16 = {{flagcountry|Belgium}} | pop16 = 2,172 | ref16 = <ref>{{cite web|access-date=April 12, 2023|title=Wachtregister asiel 2012-2021|url=http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|website=npdata.be|archive-date=October 1, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231001034810/http://www.npdata.be/BuG/469-Migratieachtergrond/|url-status=live}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> | region17 = {{flagcountry|Austria}} | pop17 = 2,133{{citation needed|date=June 2025}} | region18 = {{flagcountry|The Netherlands}} | pop18 = 2,000{{citation needed|date=June 2025}} | region19 = {{flagcountry|Germany}} | pop19 = 1,035 | ref19 = <ref>{{cite web |url=https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |title=Ausländeranteil in Deutschland bis 2018 |website=De.statista.com |access-date=January 2, 2017 |archive-date=January 30, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130065833/https://de.statista.com/statistik/daten/studie/1221/umfrage/anzahl-der-auslaender-in-deutschland-nach-herkunftsland/ |url-status=live }}</ref> | region20 = {{flagcountry|United Kingdom}} | pop20 = >1,560 (2021) | ref20 = <ref>{{Cite web | title=Country of birth (extended) - Office for National Statistics | url=https://www.ons.gov.uk/datasets/create/filter-outputs/09395128-afa5-4645-8de6-6d0458aa806c#get-data | access-date=2025-11-22 | website=www.ons.gov.uk}}</ref> | region21 = {{flagcountry|Italy}} | pop21 = 1,000 | ref21 = <ref name="MPI"/> | region22 = {{flagcountry|New Caledonia}} | pop22 = 1,000 | ref22 = <ref name="MPI"/> | region23 = {{flagcountry|Sweden}} | pop23 = 772 | ref23 = <ref>{{cite web|url=http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|title=Population by country of birth and year|access-date=February 2, 2021|archive-date=February 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210211033303/http://www.statistikdatabasen.scb.se/pxweb/en/ssd/START__BE__BE0101__BE0101E/FodelselandArK/?rxid=1efd6c8a-8ac9-47d9-af29-dabd3da04da2|url-status=live}}</ref> | region24 = {{flagcountry|Taiwan}} | pop24 = 543–5,219 | ref24 = <ref>{{cite web |title=2023.12 Foreign Residents by Nationality |publisher=內政部移民署 |date=January 25, 2024 |url=https://www.immigration.gov.tw/5475/5478/141478/141380/363574/cp_news |access-date=May 24, 2024}}</ref> | region25 = {{flagcountry|Israel}} | pop25 = [[Cambodians in Israel|280]] (2026) | ref25 = {{citation needed|date=August 2026}} | region26 = {{flagcountry|Denmark}} | pop26 = 200 | ref26 = <ref>{{cite web | title=Khmer people group in all countries &#124; Joshua Project | url=https://joshuaproject.net/people_groups/12662 }}</ref> | region27 = {{flagcountry|Kuwait}} | pop27 = 47 | ref27 = <ref>[https://web.archive.org/web/20170216230256/http://www.bq-magazine.com/economy/socioeconomics/2015/08/kuwaits-population-by-nationality Kuwait's population - by nationality] archived from [http://www.bq-magazine.com/economy/socioeconomics/2015/08/kuwaits-population-by-nationality the original]</ref> | region28 = {{flagcountry|Philippines}} | pop28 = 33 | ref28 = <ref>{{Cite web |title=Household Population by Country of Citizenship: Philippines, 2010 |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Citizenship%20by%20Country.pdf |access-date=October 19, 2020 |website=2010 Census of Population and Housing |publisher=Philippine Statistics Authority |archive-date=November 16, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116101554/https://psa.gov.ph/sites/default/files/attachments/hsd/pressrelease/Citizenship%20by%20Country.pdf |url-status=live }}</ref> | region29 = {{flagcountry|Russia}} | pop29 = 2–110 | ref29 = <ref name="xn--b1aew.xn--p1ai">{{Cite web |url=https://xn--b1aew.xn--p1ai/dejatelnost/statistics/migracionnaya |title=Статистические сведения по миграционной ситуации |access-date=February 24, 2024 |archive-date=December 3, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203185533/https://xn--b1aew.xn--p1ai/dejatelnost/statistics/migracionnaya/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite magazine | title=Why some Cambodians speak Russian | magazine=Christian Science Monitor | url=https://www.csmonitor.com/World/Global-News/2010/0304/Why-some-Cambodians-speak-Russian }}</ref> | religions = Predominantly [[Theravada|Theravada Buddhism]];<br />[[Hinduism]] and [[animism]] (historically);<br /> [[Christianity]] and [[Islam]] (minority)<ref>{{Cite news |title=The village that left Buddhism behind |url=https://m.phnompenhpost.com/post-weekend/village-left-buddhism-behind |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325100632/https://m.phnompenhpost.com/post-weekend/village-left-buddhism-behind |archive-date=March 25, 2023 |access-date=April 7, 2025}}</ref> | languages = [[Khmer language|Khmer]] | related_groups = [[Mon people|Mon]], [[Wa people|Wa]], other [[Austroasiatic languages|Austroasiatic peoples]] | native_name_lang = km | flag = | flag_caption = }} '''ಖ್ಮೆರ್''' [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ|ಕಾಂಬೋಡಿಯದಲ್ಲಿ]] (ಕಂಬುಜ ದೇಶ) ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಜನಾಂಗದ ಹೆಸರು. ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಲ್ಲಿಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಭಾಷೆ]] ಸಹ [[:en:Khmer_language|ಖ್ಮೆರ್]] ಆಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸ್ಟೇಂಗ್, ಮಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಹ್ನಾರ್‌ಗಳು ಈ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಖ್ಮೆರ್ ಭಾಷೆಯನ್ನು [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮಿನ ಭಾಷೆ|ವಿಯೆಟ್ನಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಮುಂಡಾ ಭಾಷೆ|ಮುಂಡಭಾಷೆಗಳೊಡನೆ]] ಸೇರಿಸಿ [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆ]] ಎಂದು ಈಗಿನ ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಂಬೋಡಿಯದಲ್ಲಿ 9-12ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[:en:Culture_of_Cambodia|ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]] ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಸುಖೋದಯ ನಗರದಲ್ಲಿಯ ವಾಟ್‌ಲುವಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಮೂರು [[ಶಿಖರ (ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ)|ಶಿಖರಗಳ]] ಅವಶೇಷಗಳು 12ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಖ್ಮೆರ್ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾದವು. ಈ ದೇಶದಲ್ಲಿ [[:en:Funan|ಫ್ಯೂನಾನ್‌ನ]] ತುರುವಾಯ ತಲೆ ಎತ್ತಿದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[:en:Khmer_Empire|ಖ್ಮೆರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವೆಂದೂ]] ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. == ಖ್ಮೆರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ == ಕಂಬುಜ [[ಅರಸ|ಅರಸರ]] ಮೂಲಪುರುಷ [[:en:Kambu_Swayambhuva|ಕಂಬು]] ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಜ್ಞಾನಿಗೂ, ''ಮೇರ'' ಎಂಬ ಒಬ್ಬ [[ಅಪ್ಸರೆಯರು|ಅಪ್ಸರೆಗೂ]] ಜನಿಸಿದವನೆಂದು ಹೇಳಿದೆ. ಖ್ಮೆರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಮೇರದಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು.<ref>''D'après l'épigraphie cambodgienne du X° siècle, les rois des "Kambuja" prétendaient descendre d'un ancêtre mythique éponyme, le sage ermite Kambu, et de la nymphe céleste Mera, dont le nom a pu être forgé d'après l'appellation ethnique "khmèr"'' (George Coedes). [2]^{[''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Link rot|permanent dead link]]'']}; See also: ''Indianised States of Southeast Asia'', 1968, p 66, George Coedes.</ref> ಫ್ಯೂನಾನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. [[ರಾಜಧಾನಿ]] [[:en:Yaśodharapura|ಯಶೋಧರಪುರವನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸಿದವನು ಕಾಂಬೋಡಿಯದಲ್ಲಿ 889 ರಿಂದ 900ರ ವರೆಗೆ ಆಳಿದ [[:en:Yasovarman_I|ಯಶೋವರ್ಮ]].<ref name="Coedes">{{cite book |last=Coedès |first=George |author-link=George Coedès |title=The Indianized States of Southeast Asia |publisher=University of Hawaii Press |others=trans.Susan Brown Cowing |year=1968 |isbn=978-0-8248-0368-1 |editor=Walter F. Vella}}</ref>{{rp|103}}<ref name="Higham">Higham, C., 2001, The Civilization of Angkor, London: Weidenfeld & Nicolson, {{ISBN|9781842125847}}</ref>{{rp|64}} 11ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಳಿದ ಅರಸನಾದ [[:en:Suryavarman_I|ಸೂರ್ಯವರ್ಮನ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು [[:en:Chao_Phraya_River|ಮೇನಾಮ್]] [[ಕಣಿವೆ|ಕಣಿವೆಯಾದ್ಯಂತ]] ಹಬ್ಬಿದುವು. 12ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲರ್ಧದಲ್ಲಿ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[:en:Suryavarman_II|ಇಮ್ಮಡಿ ಸೂರ್ಯವರ್ಮ]] ಅನೇಕ ದಂಡಯಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡ. ಇವನ ಬಳಿಕ ಖ್ಮೆರ್ ಅರಸರ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಇಳಿಮುಖವಾಗಿ ಕೊನೆಗೆ ನಶಿಸಿತು. == ಖ್ಮೆರ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಖ್ಮೆರ್ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನಗಳಿಂದ]] ಆ [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅಂಶಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಅವರ ಅರಸನನ್ನು [[ಭೂಮಿ|ಪೃಥ್ವಿಗೆ]] ಬಂದು ನೆಲಸಿದ ಒಬ್ಬ ದೇವತೆ ಎಂದು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ರಾಜಧಾನಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಗತ್ತೆಂಬಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೊಂದು ದೇವಗಿರಿ, [[ಮೇರು ಪರ್ವತ|ಮೇರು ಪರ್ವತದಂತೆ]]. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಾಜನೂ ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ [[ಅರಮನೆ|ಅರಮನೆಯನ್ನು]] ಕಟ್ಟಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಮರಣಾನಂತರ ಅದೊಂದು ಸಮಾಧಿಭವನವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳೆಲ್ಲ ರಾಜನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದುವು. ಆತನೇ ದುಷ್ಟಶಿಕ್ಷಕ, ಶಿಷ್ಟರಕ್ಷಕ. [[ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಅವರ ಅನುವಂಶಿಕ ವೃತ್ತಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೆ ಗೌರವಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸಾಯಕ್ಕೆ]] ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಅನೇಕ [[ಕಾಲುವೆ|ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನೂ]] [[ಸರೋವರ|ಕೆರೆಗಳನ್ನೂ]] ತೋಡಿಸಿದ್ದು ಖ್ಮೆರ್ ಅರಸರ ಕೊಡುಗೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿ ನೆಲೆಸಿತ್ತು. [[ಆಂಗ್‌ಕರ್ ವಾಟ್|ಅಂಗ್ಕೋರ್ ವಾಟ್]] ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಕೃತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರಕಿತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖ್ಮೆರ್}} [[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗ]] 32lz0gwq4ykb8yvmr98ma9unl0og4xb 0 161294 1431873 1356021 2026-10-13T05:35:37Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431873 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಬೆಂಟೋಟಾ <br /> {{langx|si|බෙන්තොට}}<br>{{langx|ta|பென்டோட்டா}} | nickname = | settlement_type = ನಗರ | motto = | image_skyline = Sri Lanka, Bentota, beach (2).JPG | imagesize = | image_caption = '''ಬೆಂಟೋಟಾ ಬೀಚ್''' | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Sri Lanka | pushpin_label_position = | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = 200 | subdivision_type = ದೇಶ | subdivision_name = ಶ್ರೀಲಂಕಾ | subdivision_type1 = ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು | subdivision_name1 = ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ | subdivision_type2 = ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು | subdivision_name2 = ಗಾಲೆ ಜಿಲ್ಲೆ }} [[File:Sri Lanka, Bentota, railway.JPG|thumb|right|250px|'''ರೈಲ್ವೆ ಕೊಲಂಬೊ - ಬೆಂಟೋಟಾದಲ್ಲಿ ಗಾಲೆ''']] [[File:Robinson R44 Skylark at Bentota.jpg|thumb|right|250px|ಬೆಂಟೋಟಾದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷದ ಸವಾರಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ ಸ್ಕೈಲಾರ್ಕ್ ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್]] [[File:Bentota Estuary.jpg|thumb|right|250px|ಬೆಂಟೋಟಾ ಅಳಿವೆ]] ಬೆಂಟೋಟಾ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಗಾಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ಕೊಲಂಬೊ]] ನ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸರಿಸುಮಾರು {{convert|65|km|mi}} ಮತ್ತು '''ಗಾಲೆ'''ಯ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ {{convert|56|km|mi}} ಇದೆ. ಬೆಂಟೋಟಾ, '''ಬೆಂಟೋಟಾ ನದಿ'''ಯ ಮುಖದ ದಕ್ಷಿಣ ದಡದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ {{convert|3|m|ft}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಬೆಂಟೋಟವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಭೀಮತೀರ್ಥ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂದೇಶವಾಹಕ ಕವಿತೆಗಳಲ್ಲಿ ("ಸಂದೇಶ ಕಾವ್ಯ") ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಯೋದುನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೀಮತಿಟ್ಟ ವಿಹಾರ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಹಾವಂಶ ಮತ್ತು ಪೂಜಾವಲಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ "ಗಲಪಥ ಯಾ" ಬಹುಶಃ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಐದು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳ ಸಮೂಹವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | title= Galapatha Viharaya – A once single monastic complex | url= http://www.dailynews.lk/2009/03/13/fea10.asp | date= 13 March 2009 | publisher= Daily News (Sri Lanka) | access-date= 31 October 2010 | url-status= dead | archive-url= https://web.archive.org/web/20100726120223/http://www.dailynews.lk/2009/03/13/fea10.asp | archive-date= 26 July 2010 }}</ref> ಗಲಪಥ ವಿಹಾರದಲ್ಲಿರುವ 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಶಿಲಾಶಾಸನವು ಭೀಮತಿಟ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಸಹ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web | title= Galapatha Raja Maha Viharaya | url= https://www.lankapradeepa.com/2022/06/galapatha-viharaya.html | date= 28 June 2022 | publisher= Lanka Pradeepa | access-date= 15 October 2023}}</ref> 17 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಬೆಂಟೋಟಾ ನದಿಯ (ಬೆಂಟರ ಗಂಗಾ) ಮುಖಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಸಿಂಹಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ '''ಪರಂಗಿ ಕೊಟುವಾ''' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಇದರರ್ಥ '''ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಕೋಟೆ'''. ಈ ನದಿಯು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ. ತದನಂತರ ಡಚ್ಚರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಶಿಥಿಲಾವಸ್ಥೆಗೆ ತಳ್ಳಿದರು, ಕೋಟೆಯೊಳಗಿನ ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕೊಲಂಬೊ ಮತ್ತು ಗಾಲೆ ನಡುವೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಡಚ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. ತರುವಾಯ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹವನ್ನು '''ಕರಾವಳಿ ಸ್ಯಾನಿಟೋರಿಯಂ''' ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದರು. '''ಸರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಎಮರ್ಸನ್ ಟೆನ್ನೆಂಟ್''' (1804–1869), ಸಿಲೋನ್ ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ) (1845–1850) ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ '''"ಸಿಲೋನ್, ಆನ್ ಅಕೌಂಟ್ ಆಫ್ ದಿ ಐಲ್ಯಾಂಡ್"''' (1859) ನಲ್ಲಿ, ಬೆಂಟೋಟಾದಲ್ಲಿನ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹವು ಎತ್ತರದ ಹುಣಸೆ ಮರಗಳಿಂದ ಆಳವಾದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ<ref name="auto">James Emerson Tennent, ''Ceylon: An Account of the Island Physical'', Longman, Green, Longman and Roberts, 1859, page 129. [https://books.google.com/books?id=s_dAAAAAcAAJ&dq=Bentotte&pg=PA129 Read Online]</ref> ನದಿಯು ಸಮುದ್ರದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಜಂಕ್ಷನ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಕಡಲತೀರದ ಬಿಂದುವಿನಲ್ಲಿದೆ..<ref name="auto"/> ಈ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಗೃಹವು ಸಿಲೋನ್ ನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="auto"/> 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತೆಂಗಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಆಳವಾದ ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಸಾಗಿಸಲು, ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಶಾಶ್ವತ ಸೇತುವೆಯನ್ನು (ಬೆಂಟೋಟಾ ಪಲಮಾ) ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ==ಸಾರಿಗೆ== ಬೆಂಟೋಟಾ ಕರಾವಳಿ ರೇಖೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ಅಥವಾ ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಮಾತಾರಾಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಟೋಟಾ ಹಾಲ್ಟ್ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ರೈಲುಗಳು ಬೆಂಟೋಟಾದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಅಲುತ್ಗಮಾ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಇದು A2 ಹೆದ್ದಾರಿ ಶ್ರೀಲಂಕಾದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಕೊಲಂಬೊವನ್ನು ವೆಲ್ವಯಾಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಬೆರುವಾಲಾ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert|8|km|mi}} ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇ 01 ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ಶ್ರೀಲಂಕಾ ದಕ್ಷಿಣ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ ವೇ ವೆಲಿಪೆನ್ನಾ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ಕೇವಲ 10&nbsp;ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಗಳು ಚಾರ್ಟರ್ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಶಟಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತವೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಬೆಂಟೋಟಾ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ (ಬೆಂಟೋಟಾ ನದಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ])<ref>{{Cite web |url=https://www.destinationsrilanka.travel/Bentota.php |title={{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230928113939/ |date=2023-09-28 }} DestinationSriLanka.travel೨ |access-date=2024-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928113939/https://www.destinationsrilanka.travel/Bentota.php |archive-date=2023-09-28 |url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಹೋಟೆಲ್ ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು '''ವಾಟರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್''' ಗೆ ಒಂದು ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಟೋಟಾ [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಗುಣಪಡಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬೆಂಟೋಟಾ ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮಕರಂದದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಲ್ಕೊಹಾಲ್ಯುಕ್ತ ಪಾನೀಯವಾದ ತಾಳೆ ವೈನ್ ಕಳ್ಳಭಟ್ಟಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂಡುರುವಾ ಬೀಚ್ನಲ್ಲಿ (ಬೆಂಟೋಟಾದಿಂದ 6 ಕಿ.ಮೀ) '''ಆಮೆ ಹ್ಯಾಚರಿ'''ಯನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ==ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು== * ಬೆಂಟೋಟಾ ಬೀಚ್ * ಆಮೆ ಹ್ಯಾಚರಿ - ಬೆಂಟೋಟಾದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ {{convert|11|km|abbr=on}} ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಆಮೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ (ಟಿಸಿಪಿ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಆಮೆ ಹ್ಯಾಚರಿ ಮತ್ತು ಆಮೆ ವೀಕ್ಷಣೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. * ಲುನುಗಂಗಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಉದ್ಯಾನವನ– ಬೆಂಟೋಟಾದಿಂದ ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ {{convert|11|km|abbr=on}} ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ '''ಜೆಫ್ರಿ ಬಾವಾ''' ಅವರ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ಭೂದೃಶ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, '''ಬೆವಿಸ್ ಬಾವಾ''' ಅವರ ಮನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ರಬ್ಬರ್ ತೋಟದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ 1929 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಬಾವಾ 1992 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮರಣದವರೆಗೂ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/110529/Plus/plus_06.html|title=Bevis Bawa on Bevis Bawa's 'Brief'|newspaper=[[Sunday Times (Sri Lanka)|Sunday Times]]|last=Bowden|first=Russell|date=29 May 2011|access-date=17 July 2014}}</ref> *ಬೆಂಟೋಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಗಲಪಥ [[ಅರಸ|ರಾಜ]] ಮಹಾ [[ವಿಹಾರ]] [[ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ]] ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕಾಲದ ಶಿಲಾಶಾಸನಗಳು, ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳು, ಕಂಬಗಳು, ಕೊಳಗಳು ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ== * ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ * ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಡಲತೀರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] [[ವರ್ಗ:ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] f3z2lum2kh0y2yv5e0f642ir8s2g454 0 166757 1431845 1428198 2026-10-12T22:34:00Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431845 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = Niigata Prefecture | native_name = {{nobold|{{lang|ja|新潟県}}}} | settlement_type = [[:w:Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Japanese | translit_lang1_type = [[:w:Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|新潟県}} | translit_lang1_type1 = [[:w:Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Niigata-ken}} | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 290 | image_style = border:1; | perrow = 2/2/2 | image1 = 東光寺駅付近の風景 - panoramio (1).jpg | caption1 = [[:w:Echigo Plain]] | image2 = Akakura_Onsen_Ski_Area.jpg | caption2 = [[:w::ja:妙高杉ノ原スキー場|Ski Resort in Myōkō]] | image3 = 二ツ亀.jpg | caption3 = Futatsugame in [[:w:Sado Island]] | image4 = 160717 Tsukioka Onsen Shibata Niigata pref Japan02s3.jpg | caption4 = [[:w::ja:月岡温泉|Tsukioka Onsen]] | image5 = Find47 Niigata-Kiyotsu Gorge Tunnel-m.jpg | caption5 = [[:w:Kiyotsu Gorge]] | image6 = Iyahiko-jinja 1.JPG | caption6 = [[:w:Yahiko Shrine]] }} | image_flag = Flag of Niigata Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Niigata Prefecture.svg | blank_emblem_size = 70px | blank_emblem_type = Seal | image_map = Map of Japan with highlight on 15 Niigata prefecture.svg | coordinates = | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[:w:List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[:w:Chūbu region|Chūbu]] ([[:w:Kōshin'etsu region|Kōshinetsu]]) ([[:w:Hokuriku region|Hokuriku]]) | subdivision_type2 = [[:w:List of islands of Japan|Island]] | subdivision_name2 = [[:w:Honshu]] | seat_type = [[:w:List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[:w:Niigata, Niigata|Niigata]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[:w:Districts of Japan|Districts]]: 9 | p2 = [[:w:Municipalities of Japan|Municipalities]]: 30 | leader_title = [[:w:List of prefectural governors in Japan|Governor]] | leader_name = [[:w:Hideyo Hanazumi]] | area_total_km2 = 12584.18 | area_water_percent = 0.2 | area_rank = [[:w:List of Japanese prefectures by area|5th]] | population_footnotes = | population_total = 2131009 | population_as_of = July 1, 2023 | population_rank = [[:w:List of Japanese prefectures by population|14th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA） : 経済社会総合研究所 - 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=2023-05-18 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[:w:JP¥|JP¥]] 9,185 billion<br />[[:w:US$]] 84.3 billion (2019) | iso_code = JP-15 | website = {{URL|http://www.pref.niigata.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=yes | country = Japan | bird = [[:w:Crested ibis|Crested ibis]] (''Nipponia&nbsp;nippon'') | fish = | flower = [[:w:Tulip|Tulip]] (''Tulipa&nbsp;gesneriana'') | tree = [[:w:Camellia|Camellia]] (''Camellia&nbsp;japonica'') }} | anthem = [[:w::ja:新潟県民歌|Niigata kenminka]] }} {{Nihongo|'''Niigata Prefecture'''|新潟県|Niigata-ken}} '''ನೀಗತಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್''' ({{lang-ja|新潟県}}, ''ನೀಗತಾ-ಕೆನ್'') ಜಪಾನ್ ದೇಶದ ಚೂಬು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ (ಪ್ರಶಾಸಕೀಯ ವಿಭಾಗ) ಆಗಿದೆ. ಇದರ ರಾಜಧಾನಿ '''ನೀಗತಾ''' ನಗರ.<ref>{{cite web | url=https://www.japan-guide.com/e/e7701.html | title=Access and Orientation }}</ref> == ಭೌಗೋಳಿಕತೆ == ನೀಗತಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಜಪಾನ್‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, [[ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ಬಳಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿರುವ ಈ ಪ್ರದೇಶವು, ಪರ್ವತಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ನೀಗತಾ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು [[ಶಿನಾನೊ ನದಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಗಾನೋ ನದಿ]].<ref>{{cite web | url=https://www.japan.travel/en/destinations/hokuriku-shinetsu/niigata/ | title=Niigata &#124; Hokuriku Shinetsu &#124; Destinations &#124; Travel Japan - Japan National Tourism Organization (Official Site) }}</ref> ಈ ನದಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ನೀಗತಾ ದ್ವೀಪ ಸಮೂಹಗಳಾದ [[ಸಾಡೋ ದ್ವೀಪ]] ಮತ್ತು [[ಆವಾಶಿಮಾ ದ್ವೀಪ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಾಡೋ ದ್ವೀಪವು ತನ್ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮಗಿರಿ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.nippon.com/en/japan-data/h00687/ | title=Swimming Lessons Popular for Japanese Children | date=8 April 2020 }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == ನೀಗತಾ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. [[ಎಡೋ ಕಾಲ]]ದಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗಿದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ನೀಗತಾ ಜಪಾನ್‌ನ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.japantimes.co.jp/|title=News on Japan, Business News, Opinion, Sports, Entertainment and More|first=The Japan|last=Times|date=ಡಿಸೆಂ 17, 2024|website=The Japan Times}}</ref> ನೀಗತಾ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮೇಜಿ ಕಾಲ]]ದಲ್ಲಿ (1868–1912) ಸಮಗ್ರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಿಕಾಸವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಸಾಡೋ ದ್ವೀಪವು ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite web | url=https://www.japan-guide.com/e/e7702.html | title=Suehiro Sake Brewery }}</ref> 20ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಜಪಾನ್‌ನ ಅಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == ನೀಗತಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಜಪಾನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಸಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಅಕ್ಕಿ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. '''ಕೊಶಿಹಿಕಾರಿ''' ಎಂಬ ಅಕ್ಕಿ ಪ್ರಜಾತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.niigata-kankou.or.jp/en/ | title=【公式】新潟県のおすすめ観光・旅行情報！にいがた観光ナビ }} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''ಸಾಕೆ''' (ಬೋಸರ ಸಿಟ್ಟುಮದ್ಯ) ಉತ್ಪಾದನೆ: ನೀಗತಾ ಪ್ರದೇಶದ ಜಲಮೂಲಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಸಾಕೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://sakeconcierge.com/niigata/{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''ಮೀನಿನ ಬೇಟೆ''' ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ: [[ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದ ಬಳಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * ಕೈಗಾರಿಕೆ: ಕ್ಯಾಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಲೋಹ ಗಣನೆ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ನ ಮೋಟಾರ್‌ಗಾಡಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ನೀಗತಾ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬಗಳು, ಕಲಾ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. * '''ಹಬ್ಬಗಳು''': ನೀಗತಾ ಫ್ಲೋಟಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್, [[ಸಾಡೋ ದ್ವೀಪದ]] ''ಒನಿಬುಶಾ'' ನೃತ್ಯಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ.<ref>https://www.sado-tourism.com/en/{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆ''': ನೀಗತಾ ಹಲವು ಸಾಹಿತಿಗಳ ಹುಟ್ಟಿನ ನೆಲವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಜಪಾನ್‌ನ ಪುರಾತನ ''ನೋ'' ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ನೀಗತಾ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅಂದೋಲಿತ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಮೂಲಕ ಆಕರ್ಷಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ. * '''ಸಾಡೋ ದ್ವೀಪ''': ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವ ಈ ದ್ವೀಪ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಪ್ರಮುಖ ತಾಣವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.japan.travel/en/uk/inspiration/niigata/{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''ಯಹಿಕೋ ಪರ್ವತ''': ಹಿಮದ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್, ಪರ್ವತಾರೋಹಣ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. * '''ನೀಗತಾ ನಗರ''': ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಹಾಗೂ ನೀಗತಾ ಬಂದರು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ. * '''ಹಿಮ ಮುಟ್ಟಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳು''': ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀಗತಾ ಪ್ರದೇಶವು [[ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ನೋಬೋರ್ಡಿಂಗ್]] ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಕೇಂದ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web|url=https://www.snowjapan.com/|title=SnowJapan &#124; The independent guide to skiing, snowboarding and ski resorts in Japan|website=www.snowjapan.com}}</ref> == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಹಾರಗಳು == * '''ಕೊಶಿಹಿಕಾರಿ ಅಕ್ಕಿ''': ಜಪಾನ್‌ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಅಕ್ಕಿ.<ref>https://www.japan-guide.com/e/e2006_food.html{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''ನೀಗತಾ ಸಾಕೆ''': ಶುದ್ಧ ನೀರು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಾದ ಈ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮದ್ಯ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. * '''ನಾಬೆ''': ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಿಶ್ರ ಆಹಾರ. == ಹವಾಮಾನ == ನೀಗತಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚತುರಮಾಸೀಯ ಹವಾಮಾನವಿದ್ದು, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಿಮದಷ್ಟು ಅಧಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. [[ಜಪಾನ್ ಸಮುದ್ರ]]ದಿಂದ ಬೀರುವ ಚಳಿಗಾಳಿ ಹಿಮಾವೃತ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಳೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. == ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು == * '''ರಿಯೋಚಿ ಸಾಹುಟೋ''': ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿಕಾಸ ತಂತ್ರಜ್ಞ. * '''ಟಾಯೋಹಿ ಫುಜಿಸೀಟೋ''': ಜಪಾನ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಾಹಿತಿ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿ == * [[ಶಿನಾನೊ ನದಿ]] * [[ಯಹಿಕೋ ಪರ್ವತ]] * [[ಸಾಡೋ ದ್ವೀಪ]] * [[ನೀಗತಾ ನಗರ]] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಜಪಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಏಷ್ಯನ್ ತಿಂಗಳು ೨೦೨೪]] jcn4ui57rbvy426sutg4tqh4up1o67t 0 174146 1431860 1429844 2026-10-13T02:28:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431860 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party|name=Progress Party|native_name=Fremskrittspartiet|logo=[[File:Fremskrittspartiet logo.svg|150px]]|colorcode={{party color|Progress Party (Norway)}}|leader=[[Sylvi Listhaug]]|leader1_title=Deputy leaders|leader1_name=[[Terje Søviknes]]<br />[[Hans Andreas Limi]]|leader2_title=[[Parliamentary leader]]|leader2_name=Sylvi Listhaug|founder=[[Anders Lange]]|foundation={{start date|1973|4|8|df=y}}|headquarters=[[Karl Johans gate]] 25 0159, [[Oslo]]|newspaper=''[[Fremskritt]]'' (1974–2014)|youth_wing=[[Progress Party's Youth (Norway)|Progress Party's Youth]]|membership_year=2023|membership=16,075<ref>{{cite news|title=Medlemstall for 2023 er klare|url=https://www.frp.no/nyheter/medlemstall-for-2023-er-klare|date=2024|language=no}}</ref>|ideology={{ubl|class=nowrap| |[[National conservatism]]{{refn|<ref name="ntb220221">{{cite news|url=https://www.utrop.no/nyheter/nytt/246776/|title=Listhaug: Det er rom for nasjonalkonservative i Frp|trans-title=Listhaug: There is room for national conservatives in Frp|work=Utrop|agency=NTB|language=no|date=22 February 2021}}</ref><ref name="nrk090221">{{cite news|url=https://www.nrk.no/norge/siv-jensen-sier-det-er-helt-greit-a-vaere-nasjonalkonservativ-i-frp-1.15365365|title=Siv Jensen sier det er helt greit å være nasjonalkonservativ i Frp|trans-title=Siv Jensen says it is perfectly fine to be national conservative in Frp|work=NRK|language=no|date=9 February 2021}}</ref>}} |[[Right-libertarianism]]<ref>{{cite book|last1=Berg|first1=Linda|last2=Hero|first2=Mikela Lundahl|last3=Johansson|first3=Anna|last4=Laskar|first4=Pia|last5=Martinsson|first5=Lena|last6=Mulinari|first6=Diana|last7=Wasshede|first7=Cathrin|year=2020|url=https://books.google.com/books?id=QnD-DwAAQBAJ|title=Pluralistic Struggles in Gender, Sexuality and Coloniality: Challenging Swedish Exceptionalism|edition=E-book|location=New York |publisher=Springer International Publishing|page=214| isbn=978-3030474324 |access-date=17 September 2021|via=Google Books|quote=... of the populist right-wing libertarian party Framskrittspartiet (The Progress Party).}}</ref> |[[Right-wing populism]]<ref name="right-wing populist" /> |[[Anti-immigration]]{{refn|Sources describing the Progress Party as ''anti-immigration'':<ref name="van Spanje 2011">{{cite journal |last1=van Spanje |first1=Joost |title=The Wrong and the Right: A Comparative Analysis of 'Anti-Immigration' and 'Far Right' Parties |journal=[[Government and Opposition]] |date=July 2011 |volume=46 |issue=3 |pages=293–320 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/government-and-opposition/article/abs/wrong-and-the-right-a-comparative-analysis-of-antiimmigration-and-far-right-parties/1B90B86A522D59246F690DB9484D54E5 |url-access=subscription |jstor=44482223 |access-date=1 October 2023 |publisher=[[Cambridge University Press]] |issn=0017-257X |doi=10.1111/j.1477-7053.2011.01340.x |s2cid=145560004}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thelocal.no/20210218/leader-of-norwegian-populist-party-to-step-down|title=Leader of Norwegian populist party to step down|date=18 February 2021|work=The Local}}</ref><ref>{{cite news |last= Paterson |first= Tony |date= 10 September 2013 |title= Norway election results: Anti-immigrant party with links to mass murderer Anders Behring Breivik set to enter government under Conservative leader Erna Solberg |url= https://www.independent.co.uk/news/world/europe/norway-election-results-antiimmigrant-party-with-links-to-mass-murderer-anders-behring-breivik-set-to-enter-government-under-conservative-leader-erna-solberg-8805649.html |work= The Independent |access-date= 20 August 2022 |quote= Norway’s anti-immigration Progress Party ...}}</ref><ref>{{cite news |last= Sommers |first= Jack |date= 14 September 2015 |title= Refugee Crisis: Norwegian Politicians Suggest Sending Asylum Seekers To Arctic Island Svalbard |url= https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/09/14/refugee-crisis-svalbard-norway_n_8132314.html |work= HuffPost |access-date= 20 August 2022}}</ref><ref>{{cite news |last1= Jacobsen |first1= Stine |last2= Solsvik |first2= Terje |date= 14 September 2015 |title= Norway's anti-immigrant party set for worst election result in 22 years |url= https://www.reuters.com/article/uk-norway-election-idUKKCN0RE25620150914 |work= Reuters |access-date= 20 August 2022}}</ref><ref>{{cite news |date= 12 September 2017 |title= Norway election: Ruling Conservatives claim second term |url= https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-41234901 |work= BBC News |access-date= 20 August 2022 |quote= Her conservative coalition with the anti-immigration Progress Party ran a campaign promising tax cuts, which it said would help to boost economic growth.}}</ref><ref name="Wiggen"/><ref name="The Local Norway"/>}} }}|position=[[Right-wing politics|Right-wing]] to [[Far-right politics|far-right]]<ref name="far-right" />|colours={{color box|{{party color|Progress Party (Norway)}}|border=silver}} Blue|seats1_title=[[Storting]]|seats1={{composition bar|20|169|{{party color|Progress Party (Norway)}}}}|seats2_title=[[County council (Norway)|County councils]]|seats2={{composition bar|83|728|{{party color|Progress Party (Norway)}}}}|seats3_title=[[Municipal council]]s|seats3={{composition bar|948|10781|{{party color|Progress Party (Norway)}}}}|seats4_title=[[Sami Parliament of Norway|Sami Parliament]]|seats4={{composition bar|1|39|{{party color|Progress Party (Norway)}}}}|website={{URL|frp.no}}|country=Norway}} '''ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ''' ( {{Langx|nb|Fremskrittspartiet}} ; {{Langx|nn|Framstegspartiet}} , '''FrP''' ; {{Langx|se|Ovddádusbellodat}} ) ನಾರ್ವೆಯ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷ . <ref>{{Cite news |last=Jacob Furedi |date=26 August 2016 |title=Burkini ban: Norway's right-wing Progress Party calls for full-body swimsuit to be outlawed |url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/burkini-ban-norway-france-progress-party-right-wing-islam-swimwear-muslims-a7211271.html |access-date=11 September 2017 |work=The Independent}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Stine Jacobsen and Terje Solsvik |date=14 September 2015 |title=Norway's anti-immigrant party set for worst election result in 22 years |url=http://uk.reuters.com/article/uk-norway-election-idUKKCN0RE25620150914 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160825205729/http://uk.reuters.com/article/uk-norway-election-idUKKCN0RE25620150914 |archive-date=25 August 2016 |access-date=11 September 2017 |work=Reuters}}</ref> ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಜನಪರ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾಸ್ಪದವಾಗಿದೆ, <ref>{{Cite web |last=Veggeland |first=Noralv |date=20 August 2018 |title=Ikke kall Frp populistisk |url=https://www.nationen.no/kronikk/ikke-kall-frp-populistisk/ |access-date=17 October 2020 |website=Nationen}}</ref> <ref>{{Cite web |date=3 October 2013 |title=Hvitvasking av FrP? |url=https://www.civita.no/2013/10/03/hvitvasking-av-frp |access-date=17 October 2020 |website=[[Civita (think tank)|Civita]] |language=nb-NO |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005021029/https://www.civita.no/2013/10/03/hvitvasking-av-frp |archive-date=5 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013 |url-status=dead}}</ref> ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಇದನ್ನು ತೀವ್ರ ಬಲಪಂಥೀಯ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೨೦ ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಪಕ್ಷವು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಬಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ೨೦೧೭ ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ, ಇದು [[ನಾರ್ವೆ|ನಾರ್ವೆಯ]] ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಟೋರ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ 26 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=2 October 2019 |title=Partioversikt |url=https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Partiene/Partioversikt/ |access-date=31 October 2019 |website=Stortinget |language=no}}</ref> ಇದು ೨೦೧೩ ರಿಂದ ೨ ರವರೆಗೆ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷದ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite news |date=20 January 2020 |title=Norway party quits government in 'jihadist-wife' row |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51174550 |access-date=21 January 2020 |work=BBC News}}</ref> ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ನಾರ್ವೆಯ ಕಾರ್ಮಿಕರನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು ಎಡಪಂಥೀಯರೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಆರ್ಥಿಕ ಉದಾರವಾದಿ ಪಕ್ಷವಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |last=Berge |first=Grete Ingebjørg |date=1 May 2019 |title=Her er landets 1. mai-talere |url=https://www.nrk.no/telemark/her-er-landets-1.-mai-talere-1.14534215 |access-date=1 May 2019 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Progress Party, Information in English |url=https://www.frp.no/english |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328194303/https://www.frp.no/english |archive-date=28 March 2019 |access-date=15 May 2019 |website=FrP |language=En}}</ref> ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಪಕ್ಷವು 2016 ರಿಂದ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದೆ, ಈ ಹಿಂದೆ ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಟಸ್ಥವಾಗಿದ್ದ ನಂತರ. <ref name="FrpEU">{{Cite news |date=4 September 2016 |title=Frp sier nei til EU for første gang |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/frp/frp-sier-nei-til-eu-for-foerste-gang/a/23784902/ |work=Verdens Gang |language=no |agency=NTB}}</ref> ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಲಸೆ ನೀತಿ, ವಲಸಿಗರ ಏಕೀಕರಣ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ಅಥವಾ ವಿದೇಶಿಯರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಕರೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. 2013 ರಿಂದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಪಕ್ಷವು ಏಕೀಕರಣ ಸಚಿವರ ರಚನೆಯನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡಿತು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವವರು ಅಥವಾ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. <ref name="auto1">{{Cite news |date=3 February 2015 |title=Norway deports most foreign criminals ever |url=https://www.thelocal.no/20150203/norwegian-police-deport-record/ |access-date=2022-02-03 |work=The Local Norway}}</ref> ಇದನ್ನು ವಲಸೆ ವಿರೋಧಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; <ref>{{Cite journal|last=Hagelund|first=Anniken|date=May 2001|title=A Matter of Decency? The Progress Party in Norwegian Immigration Politics|journal=Sussex Migration Working Papers}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂಲಕ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಉಚಿತ ವಲಸೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ]] ಸಮಾವೇಶದ ಮೂಲಕ ನಿರಾಶ್ರಿತರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. 2022 ರ ರಷ್ಯಾದ ಉಕ್ರೇನ್ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=2 March 2022 |title=Situasjonen i Ukraina: Dette mener FrP |url=https://www.frp.no/nyheter/situasjonen-i-ukraina-dette-mener-frp |access-date=23 April 2022 |website=FRP.no |publisher=Progress Party |language=nb}}</ref> ತೆರಿಗೆ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ 1973 ರಲ್ಲಿ ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಅವರು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೆ 1978 ಮತ್ತು 2006 ರ ನಡುವೆ ಪಕ್ಷದ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದ ಕಾರ್ಲ್ I. ಹ್ಯಾಗನ್ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. {{Sfn|Widfeldt|2014|p=109, 113}} <ref name="snlcih">{{Cite encyclopedia|url=http://www.snl.no/.nbl_biografi/Carl_I_Hagen/utdypning|title=Carl I Hagen|encyclopedia=[[Norsk biografisk leksikon]]|publisher=Kunnskapsforlaget|first=Gudleiv|last=Forr|authorlink=Gudleiv Forr|accessdate=27 August 2010|language=no|location=Oslo|editor-link=Knut Helle}}</ref> ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್ 2006 ಮತ್ತು 2021 ರ ನಡುವೆ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಫೆಬ್ರವರಿ 2021 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮುಂದಿನ ಪಕ್ಷದ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news |date=18 February 2021 |title=Leader of Norwegian populist party to step down |url=https://www.thelocal.no/20210218/leader-of-norwegian-populist-party-to-step-down/ |work=The Local Norway |publisher=The Local}}</ref> ಅವರ ನಂತರ 8 ಮೇ 2021 ರಂದು ಅವರ ಉಪ ನಾಯಕಿ ಸಿಲ್ವಿ ಲಿಸ್ತೌಗ್ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite web |last=As |first=TV 2. |date=8 May 2021 |title=Sylvi Listhaug lover å gjenreise Fremskrittspartiet |url=https://www.tv2.no/nyheter/13990674/ |website=tv2.no |publisher=TV2 |language=Norwegian}}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == === ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಅವರ ಪಾರ್ಟಿ === [[ಚಿತ್ರ:Anders_Lange_1930s.jpg|thumb| ಪಕ್ಷದ ಸ್ಥಾಪಕ ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್]] ಏಪ್ರಿಲ್ 8, 1973 ರಂದು ಓಸ್ಲೋದ ''ಸಾಗಾ ಕಿನೊ'' ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, <ref name="kinos">{{Cite news |last=Meland |first=Astrid |date=8 April 2003 |title=I kinosalens mørke |trans-title=In the darkness of the movie theater |url=http://www.dagbladet.no/magasinet/2003/04/08/365941.html |access-date=27 August 2010 |work=[[Dagbladet]] |language=no}}</ref> ಸುಮಾರು 1,345 ಜನರು ಹಾಜರಿದ್ದರು. <ref name="kinos" /> ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಅವರು ಭಾಷಣ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು, ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು '''ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಫಾರ್ ಎ ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್ ರಿಡಕ್ಷನ್ ಇನ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸ್, ಡ್ಯೂಟೀಸ್ ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಇಂಟರ್ವೆನ್ಷನ್''' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ''' ( '''ALP''' ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Ideology and Principles of the Progress Party |url=http://www.frp.no/filestore/Introduction_To_The_Progress_Party.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716202346/http://www.frp.no/filestore/Introduction_To_The_Progress_Party.pdf |archive-date=16 July 2011 |access-date=11 November 2009 |publisher=FrP.no}}</ref> ಲ್ಯಾಂಗೆಗೆ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ ಯುಗದ ಫಾದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಲೀಗ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ರಾಜಕೀಯ ಅನುಭವವಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಪ್ರತಿರೋಧ ಚಳವಳಿಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. <ref name="kinos" /> ಯುದ್ಧದ ಅಂತ್ಯದ ನಂತರ, ಅವರು ಸ್ವತಂತ್ರ [[ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ|ಬಲಪಂಥೀಯ]] ರಾಜಕೀಯ ಸಂಪಾದಕ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣಕಾರರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. <ref name="kinos" /> ಅದೇ ವರ್ಷ ಮೇ 16 ರಂದು ಓಸ್ಲೋದ ಯಂಗ್‌ಸ್ಟೋರ್ಗೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ALP ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಲ್ಯಾಂಗ್ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದರು. ALP ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿತ್ತು, <ref>{{Cite news |last=Stanghelle |first=Harald |author-link=Harald Stanghelle |date=6 September 2010 |title=De oversettes opprør |trans-title=The rebellion of the neglected |url=http://www.aftenposten.no/meninger/kommentatorer/stanghelle/article3799502.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100909000746/http://www.aftenposten.no/meninger/kommentatorer/stanghelle/article3799502.ece |archive-date=9 September 2010 |access-date=7 September 2010 |work=Aftenposten |language=no}}</ref> ಇದನ್ನು ಮೊಗೆನ್ಸ್ ಗ್ಲಿಸ್ಟ್ರಪ್ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು 4,000 ಜನ ಸೇರಿದ್ದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಗ್ಲಿಸ್ಟ್ರಪ್ ಕೂಡ ಮಾತನಾಡಿದರು. <ref>{{Cite news |date=16 May 1973 |title=Andre toner på Youngstorget |trans-title=Different tones at Youngstorget |url=http://www.retriever-info.com/proxy/?id=055016197305163VcLLf3AAq9p3An1yv0Vdroh100201010614&x=8a09a9f9cfa6d7ac5a348db74ea9523f |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |language=no |archive-date=8 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160408112745/http://www.retriever-info.com/proxy/?id=055016197305163VcLLf3AAq9p3An1yv0Vdroh100201010614&x=8a09a9f9cfa6d7ac5a348db74ea9523f |url-status=dead }}</ref> ಮೂಲತಃ, ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಪಕ್ಷವು ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ವಿರೋಧಿ ಪ್ರತಿಭಟನಾ ಚಳುವಳಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದ್ದರು. ಪಕ್ಷವು ಒಂದೇ ಕಾಗದದ ಹಾಳೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರಾಜಕೀಯ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಅದರ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು "ಬೇಸರಗೊಂಡಿರುವ" ಹತ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರವಾಗಿರುವ ಹತ್ತು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. {{Sfn|Arter|1999|p=105}} ಲ್ಯಾಂಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ತೆರಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು [[ಸಹಾಯಧನ|ಸಬ್ಸಿಡಿಗಳ]] ವಿರುದ್ಧ ಈ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Anders Lange's speech at Saga Kino, 8 April 1973 |url=http://virksommeord.uib.no/taler?id=103 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101230050802/http://virksommeord.uib.no/taler?id=103 |archive-date=30 December 2010 |access-date=11 November 2009 |publisher=Virksomme Ord |language=no}}</ref> 1973 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು 5% ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನಂತರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ತೆರಿಗೆ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು, ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಅವರ ವರ್ಚಸ್ಸು, ದೂರದರ್ಶನದ ಪಾತ್ರ, 1972 ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಸಮುದಾಯ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ನಂತರದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೆಂದು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. {{Sfn|Jungar|Jupskås|2010|p=5}} 1974 ರಲ್ಲಿ ಹೆಲ್ಮೆಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷದ ಸಮ್ಮೇಳನ ನಡೆಯಿತು, ಅಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ರಾಜಕೀಯ ಸಮಾವೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |last=Sandnes |first=Børge |date=30 April 2003 |title=Fremskrittspartets historie |trans-title=History of the Progress Party |url=http://www.svelvik-frp.no/websider/historie.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724184523/http://www.svelvik-frp.no/websider/historie.htm |archive-date=24 July 2011 |access-date=27 August 2010 |publisher=Svelvik FrP |language=no}}</ref> === ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಐ. ಹ್ಯಾಗನ್ === ೧೯೭೪ ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಸ್ಟೋಫರ್ ಅಲ್ಮಾಸ್, ಸಂಸತ್ತಿನ ಉಪ ಸದಸ್ಯ ಕಾರ್ಲ್ ಐ. ಹೇಗನ್, ಇತರ ಕೆಲವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ, ಪಕ್ಷದಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸುಧಾರಣಾ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. <ref name="tv2frp">{{Cite news |last=Løset |first=Kjetil |date=15 June 2009 |title=FrPs historie |trans-title=History of the Frp |url=http://www.tv2nyhetene.no/innenriks/politikk/frps-historie-2577871.html |access-date=11 November 2009 |publisher=[[TV 2 (Norway)|TV2]] |language=no}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ALP ಗಳ "ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರೋಧಿ ಸಂಘಟನೆ"ಯ ಟೀಕೆ ಮತ್ತು ನಿಜವಾದ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕೊರತೆ ಇತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಆಂಡರ್ಸ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ನಿಧನರಾದರು; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಹ್ಯಾಗನ್ ಲ್ಯಾಂಗ್ ಅವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ರಿಫಾರ್ಮ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷವೇ ALP ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಿಲೀನಗೊಂಡಿತು. ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಸರು, ''ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು'' 29 ಜನವರಿ 1977 ರಂದು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref name="snl"/> 1977 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಕಳಪೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿದಿತ್ತು. 1978 ರ ಪಕ್ಷದ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಲ್ I. ಹ್ಯಾಗನ್ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹ್ಯಾಗನ್ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಕ್ಷದ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು ಲ್ಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕೆಲವು ಅನುಯಾಯಿಗಳು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. <ref name="kinos"/> {{Sfn|Arter|1999|p=106}} ಪಕ್ಷದ ಯುವ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಯೂತ್ ಅನ್ನು 1978 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="dbmg">{{Cite news |date=5 March 2001 |title=Fremskritt fra dag en |trans-title=Progress from day one |url=http://www.dagbladet.no/nyheter/2001/03/05/245386.html |access-date=27 August 2010 |work=[[Dagbladet Magasinet]] |language=no}}</ref> ತೆರಿಗೆ ವಿರೋಧಿ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಇಮೇಜ್ ಅನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಗನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು. ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘ ಸರತಿ ಸಾಲುಗಳಿಂದಾಗಿ " ತೈಲ ನಿಧಿ "ಯಲ್ಲಿ ಶತಕೋಟಿ ಡಾಲರ್‌ಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಟೀಕೆ ನರವನ್ನು ಹೊಡೆದಿದೆ. <ref name="afp040506">{{Cite news |last=Magnus |first=Gunnar |date=4 May 2006 |title=Fra parentes til mektig partieier |trans-title=From parenthesis to powerful party owner |url=http://www.aftenposten.no/fakta/innsikt/article1303263.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604122155/http://www.aftenposten.no/fakta/innsikt/article1303263.ece |archive-date=4 June 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Aftenposten]] |language=no}}</ref> === 1980 ರ ದಶಕ: ಪಕ್ಷ ಸ್ಥಾಪನೆ === [[ಚಿತ್ರ:CI_Hagen2326alt_2E_jpg_DF0000062793.jpg|thumb| ಕಾರ್ಲ್ ಐ. ಹ್ಯಾಗನ್, 1978 ರಿಂದ 2006 ರವರೆಗೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ.]] 1977 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸಂಸತ್ತಿನಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರನಡೆದರೂ, ಮುಂದಿನ 1981 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿತು. ಈ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, [[ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ|ರಾಜಕೀಯ ಬಲಪಂಥೀಯರು]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರಿ ಏರಿಕೆ ಕಂಡರು, ಇದು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. <ref name="dbmg"/> 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು 1983 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಂಡೆಫ್‌ಜೋರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ಪಕ್ಷ ಎಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು. {{Sfn|Simonsen|2007|p=40}} <ref>{{Cite news |last=Danielsen |first=Per |date=2 May 1983 |title=Ønsker samarbeide med Høyre på sikt: Liberalismen Fr.p.s nye ideologi |url=http://onlinesos.aftenposten.no/tjenester/archive/show.htm?catalog=44073&page=5&query=%22carl+i.+hagen%22+ideologi&date=2.5.1983 |access-date=28 November 2010 |work=[[Aftenposten]] |page=5 |language=no |quote=Fremskrittspartiet ønsker et samarbeide med Høyre. Liberalismen er blitt partiets ideologi. Dette er to sentrale hovedkonklusjoner fra partiets landsmøte i Sandefjord, som blr {{sic}} avsluttet søndag.}}</ref> ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ, ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತವಿರಲಿಲ್ಲ.1985 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿತು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಖಾಸಗೀಕರಣ ಮತ್ತು [[ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ|ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯಲ್ಲಿ]] ತೀವ್ರ ಕಡಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿತು. <ref>{{Cite news |date=10 September 1985 |title=Ruling coalition takes narrow win over left in Norwegian election |url=https://news.google.no/newspapers?id=_R8yAAAAIBAJ&sjid=1KUFAAAAIBAJ&pg=3319%2C4288335 |access-date=27 August 2010 |work=[[The Montreal Gazette]] |page=58}}</ref> ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ನಾಲ್ವರು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ಅವರು ಕಿಂಗ್‌ಮೇಕರ್ ಆದ ಕಾರಣ ಸ್ವಲ್ಪ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಮೇ 1986 ರಲ್ಲಿ, ಅನಿಲ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ನಂತರ, ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ನೇತೃತ್ವದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಉರುಳಿಸಲು ಪಕ್ಷವು ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. <ref name="tv2frp"/> ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿಯು 1987 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಬೆಂಬಲವನ್ನು 6.3% ರಿಂದ 12.3% ಕ್ಕೆ (ಕೌಂಟಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು) ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಲಸೆಯನ್ನು ಪಕ್ಷವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ (1970 ರ ದಶಕದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಗನ್ ಈಗಾಗಲೇ ಬಲವಾದ ನಿರ್ಬಂಧಿತ ವಲಸೆ ನೀತಿಗೆ ಕರೆ ನೀಡಿದ್ದರು), <ref name="afp040506"/> ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದರು. {{Sfn|Skjørestad|2008|p=40}} ಇದರ ಅಭಿಯಾನವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುವವರ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು, {{Sfn|Hagelund|2005|p=152}} ಆದರೆ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಗನ್ ಓದಿದ ಕುಖ್ಯಾತ " ಮುಸ್ತಫಾ-ಪತ್ರ " ದಿಂದ ಸಹಾಯವಾಯಿತು, ಇದು ನಾರ್ವೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಇಸ್ಲಾಮೀಕರಣವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="tv2frp" /> {{Sfn|Hagelund|2005|p=155}} ಏಪ್ರಿಲ್ 1988 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 23.5% ನೊಂದಿಗೆ ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref name="dbmg" /> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1988 ರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ವಲಸೆ ನೀತಿಯ ಕುರಿತು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು, ಇದನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು 1989 ರ ಪಕ್ಷದ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದ ಆರಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. <ref name="aft279">{{Cite news |last=Salvesen |first=Geir |date=27 September 1988 |title=Hagen: Folket må selv bestemme innvandring |trans-title=Hagen: The people must make the decisions on immigration themselves |url=http://onlinesos.aftenposten.no/tjenester/archive/show.htm?catalog=75229&page=10&query=folkeavstemning+innvandring&date=27.9.1988 |access-date=13 October 2010 |work=[[Aftenposten]] |language=no }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1989 ರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. 1989 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು 13% ಗಳಿಸಿತು, 1985 ರಲ್ಲಿ 3.7% ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ಪಕ್ಷದಿಂದ ಮೊದಲ ಮೇಯರ್‌ಗಳು ಸೋಲಾದಲ್ಲಿ <ref>{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Får trolig flere ordførere |trans-title=Will probably have several mayors |url=http://onlinesos.aftenposten.no/tjenester/archive/show.htm?catalog=82717&page=9&query=%22bj%C3%B8rn+br%C3%A5then%22+ordf%C3%B8rer&date=11.9.2007 |access-date=18 October 2010 |work=[[Aftenposten]] |page=9 |language=no }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಹಾಕೊನ್ ರೆಗೆ (1988-1989), <ref>{{Cite news |date=16 August 2006 |title=Rege tar gjenvalg |trans-title=Rege stands for re-election |url=http://www.aftenbladet.no/innenriks/politikk/article333487.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002232623/http://www.aftenbladet.no/innenriks/politikk/article333487.ece |archive-date=2 October 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Stavanger Aftenblad]] |publisher=www.aftenbladet.no |language=no}}</ref> ರೋಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಜೋರ್ನ್ ಬ್ರಥೆನ್ (1990-1991) <ref>{{Cite news |date=11 September 2007 |title=Jubilanter: 70 år |trans-title=Anniversaries: 70 years |url=http://onlinesos.aftenposten.no/tjenester/archive/show.htm?catalog=73210&page=48&query=%22bj%C3%B8rn+br%C3%A5then%22+ordf%C3%B8rer&date=11.2.2010 |access-date=18 October 2010 |work=[[Aftenposten]] |page=16 |language=no }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಮತ್ತು ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಪೀಟರ್ ಎನ್. ಮೈಹ್ರೆ (1990-1991). <ref>{{Cite web |title=Tidligere ordførere |trans-title=Previous mayors |url=http://www.ordforeren.oslo.kommune.no/tidligere_ordforere/ |access-date=11 November 2009 |website=[[Oslo|Oslo municipality]] |publisher=www.ordforeren.oslo.kommune.no |language=no |archive-date=25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090425185701/http://www.ordforeren.oslo.kommune.no/tidligere_ordforere/ |url-status=dead}}</ref> === 1990 ರ ದಶಕ: ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್-ವಿಂಗ್ ಬಿರುಕು ಮತ್ತು ಬಲವರ್ಧನೆ === {{Officeholder table start|showorder=y|showimage=y|image_title=Portrait|officeholder_title=Parliamentary leader|showtermstart=y|showtermend=y|showparty=n|showtermlenght=y|showdefencebranch=n}} {{Officeholder table|order=1|image=Anders_Lange_1930s.jpg|officeholder=[[ಆಂಡರ್ಸ್ ಲಾಂಗೆ]]|born_year=1904|died_year=1974|term_start=8 April 1973|term_end=18 October 1974|timeinoffice={{age in years and days|1973|4|8|1974|10|18}}}} {{Officeholder table|order=2|image=Erik_Gjems-Onstad_1945.jpg|officeholder=[[ಎರಿಕ್ ಜೆಮ್ಸ್-ಒನ್‌ಸ್ಟಾಡ್]]|born_year=1922|died_year=2011|term_start=1 November 1974|term_end=1 October 1976|timeinoffice={{age in years and days|1974|11|1|1976|10|1}}}} {{Officeholder table|order=3|image=|officeholder=[[ಹರಾಲ್ಡ್ ಬ್ಜಾರ್ನೆ ಸ್ಲೆಟ್ಟೆಬೊ|ಹರಾಲ್ಡ್ ಸ್ಲೆಟ್ಟೆಬೊ]]|born_year=1922|died_year=2018|term_start=1 October 1976|term_end=30 September 1977|timeinoffice={{age in years and days|1976|10|1|1977|9|30}}}} {{Officeholder table|order=4|image=CI_Hagen2326_2E_jpg_DF0000062800.jpg|officeholder=[[ಕಾರ್ಲ್ ಐ. ಹ್ಯಾಗೆನ್]]|born_year=1944|died_year=|term_start=2 October 1981|term_end=5 October 2005|timeinoffice={{age in years and days|1981|10|2|2005|10|5}}}} {{Officeholder table|order=5|image=Siv_Jensen-14.jpg|officeholder=[[ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸೆನ್]]|born_year=1969|died_year=|term_start=5 October 2005|term_end=17 October 2013|timeinoffice={{age in years and days|2005|10|5|2013|10|17}}}} {{Officeholder table|order=6|image=Harald_Tom_Nesvik_(174342).jpg|officeholder=[[ಹರಾಲ್ಡ್ ಟಿ. ನೆಸ್ವಿಕ್]]|born_year=1966|died_year=|term_start=17 October 2013|term_end=2 October 2017|timeinoffice={{age in years and days|2013|10|17|2017|10|2}}}} {{Officeholder table|order=7|image=Hans_Andreas_Limi_(172948).jpg|officeholder=[[ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಂಡ್ರಿಯಾಸ್ ಲಿಮಿ]]|born_year=1960|died_year=|term_start=2 October 2017|term_end=27 January 2020|timeinoffice={{age in years and days|2017|10|2|2020|1|27}}}} {{Officeholder table|order=(5)|image=Siv_Jensen-14.jpg|officeholder=[[ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸೆನ್]]|born_year=1969|died_year=|term_start=27 January 2020|term_end=12 May 2021|timeinoffice={{age in years and days|2020|1|27|2021|5|12}}}} {{Officeholder table|order=8|image=Sylvi_Listhaug_-_2014-02-13_at_18-49-18.jpg|officeholder=[[ಸಿಲ್ವಿ ಲಿಸ್ಥೌಗ್]]|born_year=1977|died_year=|term_start=12 May 2021|term_end=''Incumbent''|timeinoffice={{age in years and days|2021|5|12}}}} {{officeholder table end}} ೧೯೯೩ ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ಬೆಂಬಲ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ೬.೩% ಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನ ಹತ್ತು ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತಲುಪಿತು. 1992 ರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೂಲಭೂತವಾದಿ ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಐ. ಹ್ಯಾಗನ್ ನೇತೃತ್ವದ ಬಹುಮತದ ನಡುವೆ ಉಂಟಾದ ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಆಂತರಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೆಂಬಲದಲ್ಲಿನ ಈ ಕುಸಿತವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. <ref>{{Cite encyclopedia|url=http://www.snl.no/.nbl_biografi/Siv_Jensen/utdypning|encyclopedia=[[Norsk biografisk leksikon]]|publisher=Kunnskapsforlaget|location=Oslo|title=Siv Jensen|first=Lise Merete|last=Olaussen|accessdate=27 August 2010|language=no|editor-link=Knut Helle}}</ref> {{Sfn|Simonsen|2007|p=5}} ಬಲಪಂಥೀಯರು, ಅಥವಾ ಸರಳವಾಗಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿಗಳು, 1990 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯ ಮೇಲಿನ ಪಕ್ಷದ ಗಮನವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರು, ಇದು "ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಲ್ಲ" ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಇದನ್ನು 1993 ಮತ್ತು 1991 ರಲ್ಲಿ ಮತದಾರರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದರು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ನೀತಿ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತಹ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |title=Gratulerer FpU |trans-title=Congratulates the Youth of the Progress Party |url=http://www.fpu.no/?q=visArtikkel&id=209&type=start |access-date=27 August 2010 |publisher=[[Progress Party's Youth]] |language=no}}</ref> [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಪಕ್ಷದ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ನಿಲುವು ಕೂಡ ಹಿನ್ನಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು, 1994 ರ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಂತಹ ಪಕ್ಷದ ಬಲವಾದ ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಗಮನವನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿತು. <ref>{{Cite news |last=Vestre |first=Trond |date=17 August 2009 |title=EU-debatten – en kjepp i hjulet |trans-title=The EU debate – a spanner in the works |url=http://www.nrk.no/nyheter/distrikt/more_og_romsdal/valg_2009_more_og_romsdal/1.6733973 |access-date=27 August 2010 |publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation]] |language=no}}</ref> ಪಾಲ್ ಅಟ್ಲೆ ಸ್ಕ್ಜೆರ್ವೆಂಗೆನ್ ಮತ್ತು ಟೋರ್ ಮಿಕೆಲ್ ವಾರಾ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿಗಳು 1993 ರ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮೊದಲು ಪಕ್ಷವನ್ನು ತೊರೆದಿದ್ದರು <ref name="dbmg"/> ಅಥವಾ ಮತದಾರರಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು, {{Sfn|Simonsen|2007|p=42}} ಸಂಘರ್ಷವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1994 ರಲ್ಲಿ ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು. ಆ ವರ್ಷದ ಏಪ್ರಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಟೆಲಿಮಾರ್ಕ್‌ನ ''ಬೋಲ್ಕೆಜೋ ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ'' ನಡೆದ ಪಕ್ಷದ ಸಮ್ಮೇಳನದ ನಂತರ, ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ "ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ವಿಂಗ್" ನ ನಾಲ್ವರು ಸಂಸದರು ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟರು. ಏಕೆಂದರೆ ಹೇಗನ್ ಅವರಿಗೆ ಪಕ್ಷದ ಬಹುಮತ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಗುಂಪಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷ ಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಅಂತಿಮ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು. <ref name="dbmg" /> ಈ ಘಟನೆಗೆ ನಂತರ " ಡೋಲ್ಕೆಸ್ಜೋ " ಎಂದು ಅಡ್ಡಹೆಸರು ಇಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಹೋಟೆಲ್ ಹೆಸರಿನ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಶ್ಲೇಷೆಯಾಗಿದ್ದು, "ಡೋಲ್ಕೆ" ಎಂದರೆ "ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಯುವುದು /ದ್ರೋಹ" ಎಂದರ್ಥ. <ref>{{Cite web |title=Kort om partiets historie |trans-title=Briefly on the party's history |url=http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie/Fakta_Kort_om_partiets_historie/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716202750/http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie/Fakta_Kort_om_partiets_historie/ |archive-date=16 July 2011 |access-date=17 February 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ತಿರುವು ಎಂದು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ. {{Sfn|Skjørestad|2008|p=9}} ತರುವಾಯ, ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ನರು ಫ್ರೀ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು ಆದರೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪಕ್ಷದ ಕಿರಿಯ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿ ಯುವ ಸಂಘಟನೆಯು ಸಹ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಇಡೀ ಯುವ ಸಂಘಟನೆಯನ್ನು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. {{Sfn|Skjørestad|2008|p=42}} ಆದಾಗ್ಯೂ, ಯುವ ಸಂಘಟನೆಯು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಮತ್ತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಈ ಬಾರಿ ಹೆಚ್ಚು "ನಿಷ್ಠಾವಂತ" ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ, ಅದು ತನ್ನ ಮಾತೃ ಸಂಘಟನೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಪಂಥೀಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಹೊಂದಿತು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಚುನಾವಣಾ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. <ref name="snl"/> ೧೯೯೫ ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ೧೯೮೭ ರ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೆಂಬಲದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಲಸೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ೧೯೯೫ ರ ಗಾಡ್ಲಿಯಾ ಕಿನೊದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಸಭೆಯ ಸುತ್ತಲಿನ ವಿವಾದದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |title=Fremskrittspartiets historie: Valgåret 1995 |trans-title=The history of the Progress Party: The election year 1995 |url=http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125145458/http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie/ |archive-date=25 November 2009 |access-date=27 August 2010 |publisher=Frp.no |language=no}}</ref><ref>{{Cite news |last=Elvik |first=Halvor |date=3 September 1999 |title=Pitbullene er løs! |trans-title=The pitbullsa re lose! |url=http://www.dagbladet.no/tekstarkiv/artikkel.php?id=5001990047545 |access-date=27 August 2010 |work=[[Dagbladet]] |language=no}}</ref> ಹ್ಯಾಗನ್ ವಿರುದ್ಧ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕಠಿಣ ಮಾಧ್ಯಮ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಎರಡನೆಯವರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಸಹಾನುಭೂತಿಯ ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.<ref>{{Cite news |last=Bleness |first=Carsten |date=8 September 1995 |title=Velgerstrøm til Fr.p. |url=http://onlinesos.aftenposten.no/tjenester/archive/show.htm?catalog=74894&page=4&query=fremskrittspartiet&date=8.9.1995 |access-date=28 November 2010 |work=[[Aftenposten]] |page=4 |language=no }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>1997 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು 15.3% ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. 1999 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಚುನಾವಣೆಯ ನೇರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಮೊದಲ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದವು, ಒಸ್. 20 ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೆರ್ಜೆ ಸೋವಿಕ್ನೆಸ್ ಕೂಡ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಉಪ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. === 2000–2001: ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಮತ್ತು ಜನತಾವಾದಿಗಳ ಉಚ್ಚಾಟನೆ === ೨೦೦೦ದ ಇಸವಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಶೇ. ೩೫ ರಷ್ಟು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಂಡಿತ್ತು.{{Fact|date=February 2024}} 2001 ರ ಮುಂಬರುವ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಬೆಂಬಲವು 1997 ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪಕ್ಷದ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಪಕ್ಷದ ಉಪ ನಾಯಕಿ ಟೆರ್ಜೆ ಸೋವಿಕ್ನೆಸ್ ಲೈಂಗಿಕ ಹಗರಣದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿಕೊಂಡರು, ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಘರ್ಷಣೆಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದವು; <ref>{{Cite web |title=Fremskrittspartiets historie: Valget 2001 og ny turbulens i partiet |trans-title=History of the Progress Party: The 2001 election and new turbulence in the party |url=http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie// |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125145458/http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie/ |archive-date=25 November 2009 |access-date=17 February 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> 1999 ರಲ್ಲೇ ಹ್ಯಾಗನ್ ಸಂಸದೀಯ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯಂತ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ವಲಸೆ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನು ಸುಮ್ಮನಾಗಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು, ಅವರು 1994 ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದ ನಂತರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು. <ref name="snlcih"/> 2000ದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 2001ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಓಸ್ಲೋ, ಹೊರ್ಡಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟ್-ಆಗ್ಡರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು. <ref name="snlcih" /> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಹ್ಯಾಗನ್ ಕೂಡ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಏಳು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ "ಏಳು ಜನರ ಗ್ಯಾಂಗ್" ( ''ಸಿವರ್‌ಬ್ಯಾಂಡೆನ್'' ) ಅನ್ನು ತೊಡೆದುಹಾಕಿದರು. <ref name="vg311007">{{Cite news |last=Vinding |first=Anne |date=31 October 2007 |title=Jeg har vært kravstor og maktsyk: Slik kvittet Carl I Hagen seg med "syverbanden" i Frp |trans-title=I have been demanding and power hungry: How Carl I Hagen rid himself of the "Gang of Seven" in the Frp |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=177606 |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> ಜನವರಿ 2001 ರಲ್ಲಿ, ಹಲವಾರು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸಹಕರಿಸಿದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ತಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹ್ಯಾಗನ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು, <ref>{{Cite news |date=23 January 2001 |title=Avkrefter påstander om kupp |trans-title=Denies coup allegations |url=http://www.smaalenene.no/nyheter/article426472.ece |access-date=16 September 2010 |work=[[Smaalenenes Avis]] |language=no}}</ref> ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಓಯ್ಸ್ಟೀನ್ ಹೆಡ್ಸ್ಟ್ರೋಮ್ ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪಿತೂರಿಯ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಕೈವಾಡವಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. <ref>{{Cite news |last=Magnus |first=Gunnar |date=23 January 2001 |title=Hagen frykter kupp i partiet |url=http://tux1.aftenposten.no/nyheter/iriks/d187202.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716233914/http://tux1.aftenposten.no/nyheter/iriks/d187202.htm |archive-date=16 July 2011 |access-date=16 September 2010 |work=[[Aftenposten]] |language=no}}</ref> 2001 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಏಳು ಮಂದಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಹೊರನಡೆಯಲಾಯಿತು. <ref name="snl">{{Cite encyclopedia|encyclopedia=[[Store norske leksikon]]|url=http://www.snl.no/Fremskrittspartiet/Frp|title=Fremskrittspartiet – Frp|trans_title=The Progress Party – Frp|first=Knut Are|last=Tvedt|authorlink=Knut Are Tvedt|publisher=Kunnskapsforlaget|location=Oslo|date=29 September 2009|accessdate=11 November 2009|language=no}}</ref> ಅವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ವಿದರ್ ಕ್ಲೆಪ್ಪೆ (ಆಪಾದಿತ "ನಾಯಕ"), ಡಾಗ್ ಡೇನಿಯಲ್ಸನ್, ಫ್ರಿಡ್ಟ್‌ಜೋಫ್ ಫ್ರಾಂಕ್ ಗುಂಡರ್‌ಸೆನ್ ಮತ್ತು ಜಾನ್ ಸೈಮನ್‌ಸೆನ್ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರು. <ref name="vg311007" /> ಹೆಡ್‌ಸ್ಟ್ರೋಮ್ ಮಾತ್ರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉಳಿದರು, ಆದರೆ ತರುವಾಯ ವಲಸೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುವುದರಿಂದ ದೂರವಿಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |last=Melbye |first=Olav |date=30 August 2009 |title=Superreserven Carl I. Hagen |trans-title=Carl I. Hagen, the super-sub |url=http://dt.no/arkiv/superreserven-carl-i-hagen-1.3082925 |access-date=27 August 2010 |work=[[Drammens Tidende]] |language=no}}</ref> ಇದು ಮತ್ತೆ ಪಕ್ಷದೊಳಗೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು; ಹೊರಗಿಡಲಾದ ಸದಸ್ಯರ ಬೆಂಬಲಿಗರು ಅವರ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು, ಕೆಲವರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು, <ref>{{Cite news |last=Høstmælingen |first=Siri Haave |date=28 February 2001 |title=Haoko Tveitt melder seg ut av Frp |trans-title=Haoko Tveitt leaves the Frp |url=http://www.ba.no/nyheter/politikk/article309716.ece |access-date=27 August 2010 |work=[[Bergensavisen]] |language=no}}</ref> ಮತ್ತು ಪಕ್ಷದ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |date=8 March 2001 |title=Frp'ere melder seg ut |trans-title=Frp members leave the party |url=http://www.nrk.no/distrikt/sorlandet/nyheter/873630.html |access-date=27 August 2010 |publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation]] |language=no}}</ref> 2001 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಕೌಂಟಿ ಪಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಬಹಿಷ್ಕೃತರು ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಕೆಲವರು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ಸ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಪಕ್ಷವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು, ಕ್ಲೆಪ್ಪೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೈಮನ್ಸೆನ್ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ. "ಏಳು ಜನರ ಗ್ಯಾಂಗ್" ವಲಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು ಆಂತರಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದವು; <ref name="forhold">{{Cite web |last=Simonsen |first=Jan |date=10 September 2009 |title=Mitt forhold til Fremskrittspartiet |trans-title=My relations with the Progress Party |url=http://www.frie-ytringer.com/2009/09/10/mitt-forhold-til-fremskrittspartiet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912153817/http://www.frie-ytringer.com/2009/09/10/mitt-forhold-til-fremskrittspartiet/ |archive-date=12 September 2009 |access-date=27 August 2010 |publisher=Frie Ytringer, Jan Simonsen's blog |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |date=7 March 2001 |title=Kleppe suspendert |trans-title=Kleppe suspended |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/artikkel.php?artid=2699564 |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |publisher=www.vg.no |language=no}}</ref> ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅಥವಾ ಯುದ್ಧತಂತ್ರದ ಪರಿಗಣನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇತ್ಯರ್ಥವು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿಲ್ಲ. {{Sfn|Skjørestad|2008|p=5}} "ಶುದ್ಧೀಕರಣ"ದೊಂದಿಗಿನ ಹ್ಯಾಗನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯೆಂದರೆ, ಸಮಾಜವಾದಿಯಲ್ಲದ ಪಕ್ಷಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿತ್ತು. <ref name="snl" /> ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷದ ಇತರ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳಿಂದ ತಮಗೆ "ಸ್ಪಷ್ಟ ಸಂಕೇತಗಳು" ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು, ಕ್ಲೆಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಸೈಮನ್ಸೆನ್ (ಆದರೆ ಹೆಡ್‌ಸ್ಟ್ರೋಮ್ ಅಲ್ಲ) ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವವರೆಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿದ್ದವು. <ref>{{Cite news |last=Vinding |first=Anne |last2=Ryste |first2=Camilla |date=31 October 2007 |title=Hedstrøm til angrep på Hagen |trans-title=Hedstrøm attacks Hagen |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=177633 |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚು ಮಧ್ಯಮ ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತರು, [[Henning Holstad|ಹೆನ್ನಿಂಗ್ ಹೋಲ್ಸ್ಟಾಡ್]], ಸ್ವೆನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾನ್ಸೆನ್ ಮತ್ತು ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್ ಸೇರಿದಂತೆ, ಈಗ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಿದ್ದಾರೆ. {{Sfn|Simonsen|2007|p=44}} === 2001–2005: ಬೊಂಡೆವಿಕ್ II ವರ್ಷಗಳು === ೨೦೦೧ ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದ ಪ್ರಕಾರ ಗಳಿಸಿದ ಲಾಭವನ್ನು ಪಕ್ಷ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಆದರೆ ೧೯೯೭ ರ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಅದು ೧೪.೬% ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ೨೬ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶವು ಅವರಿಗೆ ಜೆನ್ಸ್ ಸ್ಟೋಲ್ಟೆನ್‌ಬರ್ಗ್ ಅವರ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಉರುಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಕೆಜೆಲ್ ಮ್ಯಾಗ್ನೆ ಬೊಂಡೆವಿಕ್ ನೇತೃತ್ವದ ಮೂರು ಪಕ್ಷಗಳ ಒಕ್ಕೂಟದೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಜಕೀಯ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಮೈತ್ರಿಕೂಟವು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಭರವಸೆ ನೀಡಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. <ref>{{Cite news |date=16 October 2001 |title=Norway far-right sets new course |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1603256.stm |access-date=27 August 2010 |work=[[BBC Online]]}}</ref> ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |last=Braanen |first=Bjørgulv |author-link=Bjørgulv Braanen |date=2 May 2002 |title=Høyre taper til Frp |trans-title=Conservative Party loses to the Frp |url=http://www.klassekampen.no/artikler/nyheter/30521/article/item/null |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717135508/http://www.klassekampen.no/artikler/nyheter/30521/article/item/null |archive-date=17 July 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Klassekampen]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Løkeland-Stai |first=Espen |last2=Marsdal, Magnus |author-link2=Magnus E. Marsdal |date=30 April 2002 |title=Trussel mot demokratiet |trans-title=A threat to democracy |url=http://www.klassekampen.no/artikler/nyheter/30752/article/item/null |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717135528/http://www.klassekampen.no/artikler/nyheter/30752/article/item/null |archive-date=17 July 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Klassekampen]] |language=no}}</ref> 2003 ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. 36 ಪುರಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ಇತರ ಯಾವುದೇ ಪುರಸಭೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 13 ರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೇಯರ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, {{Sfn|Hagelund|2005|p=148}} ಆದರೆ 40 ಉಪ ಮೇಯರ್ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. <ref>{{Cite web |title=Fremskrittspartiets historie: Konsolidering og kommunevalg |trans-title=History of the Progress Party: Consolidation and municipal elections |url=http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie// |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091125145458/http://www.frp.no/no/Mot_oss/Historie/ |archive-date=25 November 2009 |access-date=17 February 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ 1975 ರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ 2003 ರವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಮೇಯರ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು, ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ. 1999 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮೇಯರ್ ಅನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ಏಕೈಕ ಪುರಸಭೆಯಾದ ಓಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತಗಳು 1999 ರಲ್ಲಿ 36.6% ರಿಂದ 2003 ರಲ್ಲಿ 45.7% ಕ್ಕೆ ಏರಿತು. ಆ ಪಕ್ಷವು ವೆಸ್ಟ್‌ಫೋಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ರೋಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಕೈಕ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |last=Notaker |first=Hallvard |date=16 September 2003 |title=Frp størst i 36 kommuner |trans-title=Frp largest in 36 municipalities |url=http://www.nrk.no/nyheter/innenriks/valg/valg_2003/3086321.html |access-date=27 August 2010 |publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation]] |language=no}}</ref> 2005 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು, 22.1% ಮತಗಳು ಮತ್ತು 38 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ಇದು 2001 ಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ೨೦೦೧ ರಿಂದ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಬೊಂಡೆವಿಕ್ ಅವರ ಕೇಂದ್ರ-ಬಲ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಎಡಪಂಥೀಯ ರೆಡ್-ಗ್ರೀನ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸೋಲಿಸಿದರೂ, ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಹ್ಯಾಗನ್ ಅವರು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದ ನಂತರ, ಬೊಂಡೆವಿಕ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು. <ref>{{Cite news |date=11 September 2005 |title=Close result expected as Norwegians head to polls |url=https://www.nytimes.com/2005/09/11/world/europe/11iht-norway.html |access-date=28 August 2010 |work=[[The New York Times]]}}</ref> <ref>{{Cite news |date=13 September 2005 |title=Norwegian PM announces resignation |url=https://www.theguardian.com/world/2005/sep/13/1 |access-date=28 August 2010 |work=[[The Guardian]]}}</ref> ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ, ಪಕ್ಷವು ನಾರ್ವೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಕೌಂಟಿಗಳಿಂದ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು: ವೆಸ್ಟ್-ಆಗ್ಡರ್, ರೋಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಮೋರೆ ಮತ್ತು ರೊಮ್ಸ್ಡಾಲ್ . <ref name="snl"/> 2005 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ, ಪಕ್ಷವು ಅನೇಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಯಿತು. ೨೦೦೬ ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ೩೨.೯% ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆದಾರರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೨೫ ಪ್ರತಿಶತಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. <ref>{{Cite news |title=FrP og Høyre går kraftig fram |trans-title=Strong advances for the Frp and the Conservative Party |url=http://www.tns-gallup.no/default.aspx?did=9078387 |access-date=11 November 2009 |publisher=[[TNS Gallup]] |language=no }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite news |last=Magerøy |first=Lars Halvor |last2=Haugan |first2=Bjørn |date=31 May 2008 |title=Fosser frem på diesel-opprør: Siv nær statsministerstolen |trans-title=Surges ahead because of diesel rebellion: Siv close to the prime minister's chair |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=195848 |access-date=11 November 2009 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |date=4 June 2008 |title=Frp størst på ny måling |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=528033 |access-date=11 November 2009 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |date=26 June 2008 |title=Frp over 30 prosent på ny måling (NTB) |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=501050 |access-date=11 November 2009 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> === 2006–2021: ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್ === [[ಚಿತ್ರ:Siv_Jensen-14.jpg|thumb| ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್, 2006 ರಿಂದ 2021 ರವರೆಗೆ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ನಾಯಕ]] ವಲಸೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಪಕ್ಷದ ಆಪಾದಿತ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ನಿಲುವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ಒಕ್ಕೂಟಗಳನ್ನು ಸೇರಲು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಿಂದೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದವು, <ref>{{Cite news |last=Sand |first=Lars Nehru |date=12 July 2006 |title=Stiller Frp-ultimatum |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/article1385835.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629143845/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/article1385835.ece |archive-date=29 June 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Aftenposten]] |language=no}}</ref> {{Sfn|Hagelund|2005|p=148}} ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷವು "ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರದ ನಡುವೆ ಸೇತುವೆಯಾಗಲು" ಬಯಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ. <ref>{{Cite news |date=15 July 2010 |title=Ingen ny regjering uten Frp |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article3732939.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100718065810/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article3732939.ece |archive-date=18 July 2010 |access-date=27 August 2010 |work=[[Aftenposten]] |language=no}}</ref> ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯು ತಾನು ಭಾಗವಾಗಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೇ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಸ್ಥಾನವು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, <ref>{{Cite news |last=Horn |first=Anders |date=24 April 2008 |title=Ernas umulige prosjekt |url=http://www.klassekampen.no/53399/article/item/null |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717135248/http://www.klassekampen.no/53399/article/item/null |archive-date=17 July 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Klassekampen]] |language=no}}</ref> ಆದರೆ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು. <ref>{{Cite news |last=Bjørgan |first=Linda |date=7 September 2009 |title=Rungende nei til Frp |url=http://www.nrk.no/nyheter/innenriks/valg/valg_2009/1.6749065 |access-date=27 August 2010 |publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Joswig |first=Rebekka |date=28 April 2009 |title=Nei til Frp-samarbeid |url=http://www.vl.no/samfunn/article4293061.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430082551/http://www.vl.no/samfunn/article4293061.ece |archive-date=30 April 2009 |access-date=27 August 2010 |work=[[Vårt Land (Norwegian newspaper)|Vårt Land]] |language=no}}</ref> 2010 ರ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಹುಮತದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿವೆ. <ref>{{Cite news |date=3 May 2010 |title=Rent flertall for Høyre og Frp i april |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=10005031 |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |date=29 June 2010 |title=Blåblått flertall i juni |url=http://www.dn.no/forsiden/politikkSamfunn/article1926654.ece |access-date=27 August 2010 |work=[[Dagens Næringsliv]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite web |date=16 April 2009 |title=Partibarometeret |url=http://www.tv2nyhetene.no/innenriks/politikk/valg09/partibarometeret-2677103.html |access-date=15 December 2010 |website=[[TV 2 (Norway)|TV 2]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |date=23 December 2010 |title=Ap mindre enn både Høyre og Frp |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=10012789 |access-date=23 December 2010 |work=Verdens Gang |language=no}}</ref> ಆದರೆ ೨೦೧೧ ರ ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ತೀವ್ರ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಪಕ್ಷವು ಶೇ. 6 ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ, ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷವು ಶೇ. 9 ರಷ್ಟು ಮತಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿನ್ನಡೆಗೆ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಕಡಿಮೆ ಮತದಾನವೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ವಿವರಿಸಬಹುದು. <ref>{{Cite news |last=Aune |first=Oddvin |date=12 September 2011 |title=Frp mot sitt dårligste valg på 16 år |url=http://www.nrk.no/nyheter/innenriks/valg/valg2011/1.7789682 |access-date=13 September 2011 |publisher=[[Norwegian Broadcasting Corporation]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Klungtveit |first=Harald S. |date=13 September 2011 |title=Utøya-effekten ble at Frp-velgerne satt i sofaen |url=http://www.dagbladet.no/2011/09/13/nyheter/politikk/valg_2011/valg11/innenriks/18103556/ |access-date=13 September 2011 |work=[[Dagbladet]] |language=no}}</ref> ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗಿನ ಮೈತ್ರಿಯಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು 2013 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರವಾದ ಸೋಲ್ಬರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಅನ್ನು ರಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು, ಆದರೂ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಸ್ವತಃ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಈಗ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news |date=9 September 2013 |title=Norway election: Erna Solberg to form new government |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-24014551 |work=BBC News}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Orange |first=Richard |date=16 October 2013 |title=Populists left out of new Norway government |url=https://www.thelocal.no/20131016/populists-left-out-of-new-norway-gov/ |access-date=11 February 2021 |work=[[The Local]]}}</ref> 2017 ರ ಸಂಸತ್ತಿನ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಗಳು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಗಳಿಸಿದವು, ಇದನ್ನು 2018 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರಿತ [[ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ)|ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷ]] ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜನವರಿ 2020 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಕ್ಕೂಟದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿತು. [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್|ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ನಾರ್ವೆಗೆ ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸುವುದು ವಾಪಸಾತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಾರ್ವೆಗೆ ಮರಳಲು ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಾರದು ಎಂಬುದು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ನಿಲುವಾಗಿತ್ತು. ಮಾನವೀಯ ಪರಿಗಣನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಸೋಲ್ಬರ್ಗ್ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟವು ಸ್ವದೇಶಕ್ಕೆ ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. <ref name="auto">{{Cite web |last=Krekling |first=David Vojislav |date=20 January 2020 |title=Frp går ut av regjering |url=https://www.nrk.no/norge/frp-gar-ut-av-regjering-1.14867637 |access-date=25 February 2020 |website=NRK |language=nb-NO}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ, ಜೆನ್ಸನ್ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಯುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು. ಮೇ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾಜಿ ಉಪ ನಾಯಕಿ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಸಚಿವ ಸಿಲ್ವಿ ಲಿಸ್ತೌಗ್ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲಿಸ್ತೌಗ್ ಅವರನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ ಜೆನ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕಾರ್ಲ್ ಐ. ಹ್ಯಾಗನ್ ಇಬ್ಬರೂ ಸಂಭಾವ್ಯ ಭವಿಷ್ಯದ ನಾಯಕಿ ಎಂದು ಅನುಮೋದಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |date=27 April 2018 |title=– Sylvi er den beste kandidaten fordi hun ligner mest på meg. |url=https://www.dagsavisen.no/innenriks/carl-i-hagen-peker-ut-listhaug-som-sivs-arvtaker-1.1136761 |access-date=28 March 2019 |website=Dagsavisen.no |archive-date=28 ಮಾರ್ಚ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328203344/https://www.dagsavisen.no/innenriks/carl-i-hagen-peker-ut-listhaug-som-sivs-arvtaker-1.1136761 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |last=AS |first=TV 2 |date=20 April 2016 |title=Carl I. Hagen: – Listhaug bør bli vår neste leder |url=https://www.tv2.no/a/8242074/ |access-date=28 March 2019 |website=TV 2}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Gjerde |first=Solveig Ruud Robert |date=19 April 2016 |title=Carl I. Hagen mener Listhaug er "den soleklare kandidaten" til å etterfølge Siv Jensen |url=https://www.aftenposten.no/article/ap-EowyA.html |access-date=28 March 2019 |website=Aftenposten}}</ref> == ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ನಿಲುವುಗಳು == ಪಕ್ಷವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ತನ್ನ ವೇದಿಕೆಯ ಮುನ್ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಒಂದು ಉದಾರವಾದಿ ( ''ಉದಾರವಾದಿ'' ; "ಉದಾರವಾದಿ", " ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ") {{Sfn|Widfeldt|2014|p=95-96}} ಪಕ್ಷವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ಜೀವನ ಮತ್ತು ಮಾನವತಾವಾದಿ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಿತ ಗುರಿ ತೆರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪವಾಗಿತ್ತು. ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಹಲವರು ಪಕ್ಷವನ್ನು ಉದಾರವಾದಿ ಎಂಬ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಕ್ಷವು ತನ್ನನ್ನು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಉದಾರವಾದಿ ಅಥವಾ ಲಿಬರ್ಟೇರಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ತನ್ನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ-ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ವಲಸೆ-ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುವ ಒಂದು ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ವಿದ್ವಾಂಸ ಆಂಡರ್ಸ್ ರವಿಕ್ ಜುಪ್ಸ್ಕಾಸ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಬಣವು 2010 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದೆ; ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವದ ಸದಸ್ಯರು ಉದಾರವಾದಿಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ವಿಭಾಗವು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref>{{Cite web |last=Elnan |first=Thea Storøy |last2=Klougart |first2=Sofie Amalie |date=19 June 2020 |title=De nasjonalkonservative i Frp øker, men har ikke makt |url=https://morgenbladet.no/aktuelt/2020/06/de-nasjonalkonservative-i-frp-oker-men-har-ikke-makt |website=morgenbladet.no}}</ref> ಪಕ್ಷದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ ಓಸ್ಲೋ ಅಧ್ಯಾಯವು, ಪಕ್ಷವು ತನ್ನನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಉದಾರವಾದವನ್ನು "ನಾರ್ವೆ ಮೊದಲು" ನೀತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಕರೆ ನೀಡುವ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಇದು ವಲಸೆ ವಿರೋಧಿ ರಾಜಕೀಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕುರಿತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಒಮ್ಮತವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ "ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೇತರ ವಲಸೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಷೇಧ" ಮತ್ತು ವಲಸೆಯ ಕುರಿತು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹವೂ ಸೇರಿದೆ; ಓಸ್ಲೋ ಅಧ್ಯಾಯದ ಸಂಸದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೈಬ್ರಿಂಗ್-ಗ್ಜೆಡ್ಡೆ ಅವರು ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉದಾರವಾದದ ಹೇಳಲಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು "ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನರು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು ಏಕೆಂದರೆ "ಉದಾರವಾದವು ಅದರ ತೀವ್ರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುತ್ತದೆ" ಮತ್ತು "ಉದಾರವಾದವು ಸತ್ತ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ". <ref>{{Cite web |date=20 September 2019 |title=Sylvi Listhaug fnyser av forslaget til Christian Tybring-Gjedde |url=https://www.msn.com/nb-no/nyheter/norge/christian-tybring-gjedde---vi-m%C3%A5-sette-norge-f%C3%B8rst/ar-AAHA7Uc |website=[[Nettavisen]]}}</ref> <ref name="DB2020">{{Cite news |date=29 February 2020 |title=Sivs fylkeslag vil gjøre Norge til patriotisk fyrtårn |url=https://www.dagbladet.no/nyheter/sivs-fylkeslag-vil-gjore-norge-til-patriotisk-fyrtarn/72195752 |work=[[Dagbladet]]}}</ref> <ref name="TV2">{{Cite news |date=29 February 2020 |title=Oslo Frp vil gjøre Norge til et "patriotisk fyrtårn" |trans-title=Oslo Frp wants to turn Norway into a 'patriotic beacon' |url=https://www.tv2.no/a/11255511/ |work=[[TV2 (Norway)|TV2]]}}</ref> ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೈಬ್ರಿಂಗ್-ಗ್ಜೆಡ್ಡೆ ಅವರನ್ನು ನಂತರ ೨೦೨೪ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |last=Vartdal |first=Ragnhild |date=2024-07-14 |title=Christian Tybring-Gjedde kasta ut av Frp |url=https://www.nrk.no/norge/christian-tybring-gjedde-kasta-ut-av-frp-1.16964803 |access-date=2024-07-14 |website=NRK |language=nn-NO}}</ref> ಪಕ್ಷದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ ಕಾರ್ಲ್ ಐ. ಹ್ಯಾಗನ್ ಈ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಉದಾರವಾದಿ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷವು "ಉದಾರವಾದಿ ಉಗ್ರಗಾಮಿ"ಯಾಗುವ ಬದಲು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಯಾಗಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite web |last=AS |first=TV 2 |date=24 June 2020 |title=Hagens nye planer bekymrer kona kraftig: – Hun vet ikke om jeg overlever |url=https://www.tv2.no/a/11513900/ |website=TV 2}}</ref> <ref>{{Cite web |last=AS |first=TV 2 |date=25 June 2020 |title=Sandberg tar oppgjør med Carl I. Hagen: – Vil splitte partiet |url=https://www.tv2.no/a/11516594/ |website=TV 2}}</ref> ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಎರ್ನಾ ಸೋಲ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಕ್ಯಾಸ್ ಮುದ್ದೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪಕ್ಷ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ವೀಕ್ಷಕರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಜನಪರವಾದಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ, <ref name="Bjerkem2016">{{Cite journal|last=Bjerkem|first=Johan|title=The Norwegian Progress Party: an established populist party|journal=European View|year=2016|volume=15|issue=2|pages=233–243|doi=10.1007/s12290-016-0404-8}}</ref> {{Sfn|Allern|2010|p=26: "The Norwegian Progress Party is...traditionally characterised as a borderline case of the extreme or radical right (Ignazi 1992: 13–15; Kitschelt 1995: 121; Ignazi 2003: 157), and Mudde (2007:19) characterises FrP as a non-radical populist party"; see also: p.212}} {{Sfn|Widfeldt|2014|p=83: "The academic literature is not unanimous in classifying FrP as an extreme right party. Cas Mudde, in his book from 2007, argues that FrP does not belong to the populist radical right family... Instead, he classifies FrP as a "neoliberal populist party". Other writers, however, do place FrP in the same category...even if they in some cases do so with qualifications"; see also: p. 16}} {{Sfn|Skjørestad|2008|p=7}} . <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |last=Mudde |first=Cas |url=https://www.worldcat.org/title/ocm76940059 |title=Populist radical right parties in Europe |date=2007 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85081-0 |location=Cambridge, UK; New York |oclc=ocm76940059}}</ref> <ref>{{Cite web |date=12 September 2013 |title=KrF og Venstre forsvarer Frp |trans-title=KrF and Venstre defend Frp |url=http://www.nrk.no/valg2013/venstre-og-krf-tar-frp-i-forsvar-1.11237762 |website=NRK}}</ref> <ref>{{Cite news |date=3 January 2014 |title=Economist's Jensen – le Pen comparison 'crude' |url=http://www.thelocal.no/20140103/le-pen-comparison-ruffles-causes-norwegian-upset |work=The Local (no) |quote="Knut Heidar, politics professor at the University of Oslo, said that the comparison with the National Front and other European parties was problematic: "It's a result of crude categorisation. You put them all in the same bag and think they're all alike. But the Progress Party is more moderate on nearly all points. This is why it's not as controversial in Norway as it is in foreign media." [...] "They're really more like the Norwegian or British Conservative parties than they are like the Austrian Freedom Party, the Vlaams Bloc or the National Front," he added."}}</ref> ವಿವಿಧ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ತೀವ್ರ ಬಲಪಂಥೀಯ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು ವಲಸೆ, ಅಪರಾಧ, ವಿದೇಶಿ ನೆರವು, [[ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ|ವೃದ್ಧರು]] ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರ ಆರೈಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತೆಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ವೃದ್ಧರ ಆರೈಕೆಯಂತೆ, ನೀತಿಯು ಎಡಪಂಥೀಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. {{Sfn|Skjørestad|2008|p=85}} ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ೧೯೭೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ "ಹೊರಗಿನವರ ಚಳುವಳಿ"ಯಿಂದ ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಶೈಲಿಯ ಉದಾರವಾದಕ್ಕೆ, ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬಲಪಂಥೀಯ ಜನತಾವಾದಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. {{Sfn|Skjørestad|2008|p=9}} {{Sfn|Skjørestad|2008|p=8}} 2000ದ ದಶಕದಿಂದ, ಪಕ್ಷವು ಕೇಂದ್ರ-ಬಲ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರೊಫೈಲ್ ಅನ್ನು ಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. {{Sfn|Skjørestad|2008|p=11}} 2001 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಿದಾಗಿನಿಂದ ಮತ್ತು 2006 ರಿಂದ ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, <ref>{{Cite news |last=Jensen |first=Siv |date=26 October 2006 |title=Hva FrP ikke er |url=http://www.dagbladet.no/kultur/2006/10/26/480894.html |access-date=27 August 2010 |work=[[Dagbladet]] |language=no}}</ref> ಪಕ್ಷವು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದದ ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಚಲಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದೆ. <ref name="klass">{{Cite news |last=Sjøli |first=Hans Petter |author-link=Hans Petter Sjøli |date=25 September 2008 |title=Sier nei til Kjærsgaard |url=http://www.klassekampen.no/kontakt_oss/54853/article/item/null |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717135641/http://www.klassekampen.no/kontakt_oss/54853/article/item/null |archive-date=17 July 2011 |access-date=16 November 2009 |work=[[Klassekampen]] |language=no}}</ref> ಪಕ್ಷದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ [[ಪ್ರಜಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು|ನಾಗರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಗಳು]], ವ್ಯಕ್ತಿವಾದ ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ. <ref>{{Cite web |date=27 January 2015 |title=Information in English |url=https://frp.no/english |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190328194303/https://www.frp.no/english |archive-date=28 March 2019 |access-date=6 April 2015 |publisher=frp.no}}</ref> ಓಸ್ಲೋದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುವ ಪಕ್ಷದೊಳಗಿನ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಗುಂಪು, ಸೆಂಟರ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಹೆಚ್ಚು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ನೀತಿಯ ಬಯಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು. ಅವರು ದೇಶಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು "ನಾರ್ವೆ ಮೊದಲು" ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಜನರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೇತರ ವಲಸೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ನಿರಾಕರಣೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="DB2020"/> <ref name="TV2"/> ಪಕ್ಷವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ವಿದೇಶಿ ನೆರವನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಟೀಕಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಕರೆ ನೀಡಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=23 December 2016 |title=Kraftige reaksjoner på Tybring-Gjedde-utspill |url=https://www.vg.no/i/g8B61 |website=www.vg.no}}</ref> ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ಸಾಧ್ಯವಾದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |last=Ulserød |first=Torstein |last2=Civita |first2=jurist i |date=31 October 2016 |title=Sp har strengere innvandringspolitikk enn Frp {{!}} Torstein Ulserød |url=https://www.aftenposten.no/article/ap-XQW9x.html |access-date=15 December 2019 |website=Aftenposten |language=nb-NO}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Flyktninger |url=https://www.frp.no/tema/innvandring/flyktninger |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191215115956/https://www.frp.no/tema/innvandring/flyktninger |archive-date=15 December 2019 |access-date=15 December 2019 |website=FrP |language=nb-NO}}</ref> === ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ === ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಪಕ್ಷವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಪಾದಕವಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |date=29 August 2009 |title=Her er Frps 100-dagersplan |url=https://www.vg.no/i/dxOzz |website=www.vg.no}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Helsekøene skal videre ned |url=https://www.frp.no/aktuelt/2017/09/helsekoene-skal-videre-ned |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926165121/https://www.frp.no/aktuelt/2017/09/helsekoene-skal-videre-ned |archive-date=26 September 2019 |access-date=26 September 2019 |website=FrP}}</ref> ೨೦೧೨-೧೩ರಲ್ಲಿ ೨೭೦,೦೦೦ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ನರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |last=As |first=TV 2. |date=19 June 2013 |title=Kortere sykehuskø blir Høyres helse-kampsak |url=https://www.tv2.no/a/4072750/ |access-date=26 September 2019 |website=TV 2 |publisher=[[TV 2 Nyhetene]]}}</ref> <ref>{{Cite web |date=30 January 2013 |title=Politiske mål og forventninger til spesialisthelsetjenesten |url=https://www.regjeringen.no/no/dokumentarkiv/stoltenberg-ii/hod/taler-og-artikler/2013/politiske-mal-og-forventninger-til-spesi/id713002/ |access-date=26 September 2019 |publisher=[[Regjeringen.no]]}}</ref> OECD ಪ್ರಕಟಣೆಯಾದ ''ಹೆಲ್ತ್ ಅಟ್ ಎ ಗ್ಲಾನ್ಸ್ ೨೦೧೧'' ರಲ್ಲಿ, ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಲಾದ ಹನ್ನೊಂದು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ತಜ್ಞರ ನೇಮಕಾತಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಾರ್ವೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ೨೦೧೩ ರಿಂದ, ಸೋಲ್ಬರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಆರೈಕೆಗಾಗಿ ಸರಾಸರಿ ಕಾಯುವ ಸಮಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite news |title=Det står færre folk i helsekø |url=https://www.faktisk.no/faktasjekker/kP9/det-star-faerre-folk-i-helseko |access-date=26 September 2019 |work=www.faktisk.no |archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926165119/https://www.faktisk.no/faktasjekker/kP9/det-star-faerre-folk-i-helseko |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |title=Ventetiden ved sykehusene går ned |url=https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/2017/08/30/Ventetiden-ved-sykehusene-g%C3%A5r-ned-15231455.ece |access-date=26 September 2019 |work=[[Adresseavisen]] |archive-date=4 ಜೂನ್ 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604102335/https://www.adressa.no/nyheter/innenriks/2017/08/30/Ventetiden-ved-sykehusene-g%C3%A5r-ned-15231455.ece |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |title=Ventetiden ved sykehusene går ned |url=https://www.abcnyheter.no/livet/helse/2017/08/30/195328611/ventetiden-ved-sykehusene-gar-ned |access-date=26 September 2019 |work=abcnyheter.no |archive-date=26 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190926165128/https://www.abcnyheter.no/livet/helse/2017/08/30/195328611/ventetiden-ved-sykehusene-gar-ned |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |title=Slår Aps løfte med 600.000 sykehus-behandlinger |url=https://www.dagsavisen.no/innenriks/slar-aps-lofte-med-600-000-sykehus-behandlinger-1.1166032 |access-date=26 September 2019 |work=[[Dagsavisen]] |archive-date=6 ಜುಲೈ 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240706234513/https://www.dagsavisen.no/nyheter/innenriks/2018/06/29/slar-aps-lofte-med-600000-sykehus-behandlinger/ |url-status=dead }}</ref> === ಆರ್ಥಿಕತೆ === ಪಕ್ಷವು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯವು ಕನಿಷ್ಠ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾತ್ರ ಇರಬೇಕು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬದಲಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು, ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿವಿಧ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಅದು ನಂಬುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆರಿಗೆಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು, ವಿವಿಧ ಸುಂಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="ndla">{{Cite web |last=Overland |first=Jan-Arve |last2=Tønnessen |first2=Ragnhild |title=Hva står de politiske partiene for? |trans-title=What do the political parties stand for? |url=https://ndla.no/subject:1:19dae192-699d-488f-8218-d81535ce3ae3/topic:2:168542/topic:2:173292/resource:1:11473 |access-date=27 August 2010 |website=Nasjonal Digital Læringsarena |language=no }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ಪಕ್ಷವು ನಾರ್ವೆಯ ತೈಲ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಸ್ತೆಗಳು, ಬ್ರಾಡ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನರ್ಸಿಂಗ್ ಹೋಂಗಳು ) ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. <ref name="frpo">{{Cite web |title=Økonomisk politikk |trans-title=Economic policy |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/Andre_temaer/Okonomisk_politikk/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929011506/http://www.frp.no/no/Vi_mener/Andre_temaer/Okonomisk_politikk/ |archive-date=29 September 2011 |access-date=12 November 2010 |website=Frp.no |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |last=DeShayes |first=Pierre-Henry |date=14 September 2009 |title=Norway votes in close general election |url=http://news.smh.com.au/breaking-news-world/norway-votes-in-close-general-election-20090914-fnv5.html |access-date=27 August 2010 |work=[[The Sydney Morning Herald]]}}</ref> ತೈಲ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಣವನ್ನು ಈಗ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಬದಲು ಈಗಲೇ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕಲ್ಯಾಣ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ನಿಲುವು ಅದರ ಚುನಾವಣಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. {{Sfn|Hagelund|2005|p=148}} ಪಕ್ಷವು ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ನರು ಗಳಿಸುವ ಹಣವನ್ನು ಅವರದಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅವರು [[ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ ತೆರಿಗೆ|ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ ತೆರಿಗೆ]] ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. <ref name="frpo" /> ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಾರ್ವೆಯ ತೈಲ ನಿಧಿಯ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಪಕ್ಷವು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಖರ್ಚಿನ ಮೇಲೆ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುವ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಬಜೆಟ್ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. <ref name="ndla" /> === ಸಮಾಜ === ಪಕ್ಷವು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಮುಕ್ತ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ, ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಾಹಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮತ್ತು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷವು ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಬ್ಬರೂ ಪೋಷಕರಿಂದ ಭೇಟಿ ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವರ ಜೈವಿಕ ಪೋಷಕರು ಯಾರೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Vi mener: Familiepolitikk |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203075801/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |archive-date=3 December 2010 |access-date=20 November 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> 2008 ರಲ್ಲಿ ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಪಕ್ಷವು ವಿರೋಧಿಸಿತು, <ref>{{Cite web |date=30 April 1993 |title=Same-sex marriage and civil unions in Norway |url=http://www.religioustolerance.org/hommarno.htm |access-date=17 February 2016 |website=Religioustolerance.org}}</ref> <ref>[http://www.ilga-europe.org/home/guide/country_by_country/norway/norway_adopts_gender_neutral_marriage_law Norway adopts gender neutral marriage law] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101181112/http://ilga-europe.org/home/guide/country_by_country/norway/norway_adopts_gender_neutral_marriage_law |date=1 ನವೆಂಬರ್ 2012 }} ilga-europe.org</ref> <ref>{{Cite web |title=Norway adopts gay marriage law |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jko_BIHizUFFqUtmEaUrAEoPXFWw |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520153827/http://afp.google.com/article/ALeqM5jko_BIHizUFFqUtmEaUrAEoPXFWw |archive-date=20 May 2011 |access-date=23 July 2011}}</ref> ಮಕ್ಕಳು ಕಾನೂನನ್ನು ಹೇಗೆ "ಸಹಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |title=Same sex marriage law passed by wide majority |url=http://www.aftenposten.no/english/local/article2479146.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617115242/http://www.aftenposten.no/english/local/article2479146.ece |archive-date=17 June 2008 |access-date=26 March 2012}}</ref> ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ಕ್ರಮ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ತರಗತಿ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಕೆಲಸದ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷವು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಐದನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ಮೂಲಭೂತ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣಿಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ತೆರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು. <ref>{{Cite web |title=Vi mener: Skole- og utdanningspolitikk |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203075801/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |archive-date=3 December 2010 |access-date=20 November 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> ಮೇ 2013 ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ಸಲಿಂಗ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಸಲಿಂಗ ದತ್ತು ಎರಡರ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿತು. <ref>{{Cite web |date=16 October 2012 |title=Frp snur i homo-spørsmål – NRK Norge – Oversikt over nyheter fra ulike deler av landet |url=http://www.nrk.no/nyheter/norge/1.8359703 |access-date=17 February 2016 |website=Nrk.no}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Lars Joakim Skarvøy |date=16 October 2012 |title=Slik skal Frp-Siv flørte med homo-velgerne – Foreldre og barn – VG |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=10062353 |access-date=17 February 2016 |website=Vg.no}}</ref> <ref>{{Cite web |date=31 January 2014 |title=Frp vil la homofile gifte seg og adoptere barn – Aftenposten |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/Frp-vil-la-homofile-gifte-seg-og-adoptere-barn-7018483.html#.UaG1E9L0GwQ |access-date=17 February 2016 |website=Aftenposten.no}}</ref> ಈ ಪಕ್ಷವು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳಿಗೆ ರಕ್ತದಾನವನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Modulen ble ikke funnet |url=http://www.frp.no/Gi+homofile+mulighet+til+%C3%A5+gi+blod.d25-TMZHIX8.ips |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130703140138/http://www.frp.no/Gi+homofile+mulighet+til+%C3%A5+gi+blod.d25-TMZHIX8.ips |archive-date=3 July 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Tristan Dupré |date=30 July 2012 |title=– La homofile gi blod! {{pipe}} Fremskrittspartiets Ungdom |url=http://fpu.no/2012/07/la-homofile-gi-blod/ |access-date=17 February 2016 |website=Fpu.no}}</ref> ಕಲಾವಿದರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕು, ಬದಲಾಗಿ ಅವರು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುವುದರ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತರಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಪಕ್ಷವು ನಂಬುತ್ತದೆ. ಉತ್ತಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎಂದರೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪಕ್ಷವು ನಂಬುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬಯಸುವದನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಪರವಾನಗಿ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಖಾಸಗೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಪಕ್ಷವು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಭದ್ರಪಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Vi mener: Kulturpolitikk |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203075801/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |archive-date=3 December 2010 |access-date=20 November 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> ಪಕ್ಷವು ಲಿಂಗ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಾರತಮ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಉಪಚಾರದಿಂದ ದೂರವಿರುವುದರಿಂದ, ಪಕ್ಷವು ಜನಾಂಗೀಯ ವರ್ಗೀಕರಣಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ನಾರ್ವೆಯ ಸಾಮಿ ಸಂಸತ್ತನ್ನು <ref>{{Cite web |title=Valgordningen |url=https://www.frp.no/tema/demokrati/valgordningen |access-date=25 December 2020 |website=FrP |language=nb-NO }}{{Dead link|date=ಜೂನ್ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite journal|title=Fremskrittspartiets samepolitikk|journal=Fremskrittspartiets Stortingsgruppe|series=Stortingsgruppens politiske faktaark|url=http://www.frp.no/?module=Files;action=File.getFile;ID=30487|accessdate=20 November 2010|page=3|trans_title=Progress Party's sami politics|language=no|format=PDF|quote=FrP vil: Nedlegge Sametinget som politisk organ og gjenopprette samerådet som rådgivende organ til Stortinget. Frem til dette skjer vil FrP arbeide for at Sametinget skal være et ikke-etnisk betinget organ.}}</ref> ಪಕ್ಷವು ಸಾಮಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಬಳಕೆಯ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಮೂಲದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ವಿಶೇಷ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Vi mener: Samepolitikk |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203075801/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |archive-date=3 December 2010 |access-date=20 November 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಬುರ್ಕಾ|ಬುರ್ಖಾ]] ಮತ್ತು ನಿಖಾಬ್ ಧರಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವ ಪ್ರತಿಪಾದಕ ಪಕ್ಷವೂ ಆಗಿದ್ದು, 2010 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಈ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿಗೆ ಈ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 2018 ರಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |last=Lande |first=David |date=4 March 2010 |title=Vil fjerne burkaen fra det offentlige rom |url=http://www.frp.no/Vil+fjerne+burkaen+fra+det+offentlige+rom.d25-TwtDIYj.ips |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101021015426/http://www.frp.no/Vil+fjerne+burkaen+fra+det+offentlige+rom.d25-TwtDIYj.ips |archive-date=21 October 2010 |access-date=16 September 2010 |work=Frp.no |language=no}}</ref> === ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆ === [[ಚಿತ್ರ:Anders_Anundsen_minister_of_justice.jpg|thumb| ಆಂಡರ್ಸ್ ಅನುಂಡ್ಸೆನ್ ನ್ಯಾಯ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು (2013-2016).]] ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಚರ ಪೊಲೀಸರನ್ನು ಪಕ್ಷ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕತೆಯ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪರಾಧಗಳಿಗೆ ಕಠಿಣ ಶಿಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಅದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಬೆಂಬಲಿತ ಕಾಳಜಿ ಬಲಿಪಶುಗಳಿಗಿಂತ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬುವುದರಿಂದ, ಪಕ್ಷವು ಬಲಿಪಶುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಓಂಬುಡ್ಸ್‌ಮನ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಪೊಲೀಸರು ಎಲೆಕ್ಟ್ರೋಶಾಕ್ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳಂತಹ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಕವಲ್ಲದ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕೆಂದು ಅದು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಪೊಲೀಸ್ ಸಮವಸ್ತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಇದು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ವಿದೇಶಿ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Vi mener: Justispolitikk |url=http://www.frp.no/?module=Files;action=File.getFile;ID=29859 |access-date=26 November 2010 |publisher=FrP.no |language=no |format=PDF}}</ref> === ವಲಸೆ === 1980 ರ ದಶಕದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಿಂದ, ವಲಸೆ ನೀತಿಯ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಅಂಶಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷದ ಟೀಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲ್ಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲೆ ವಲಸೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒತ್ತಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. {{Sfn|Hagelund|2005|p=149}} ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸಲು ಬದಲಾಯಿತು, {{Sfn|Simonsen|2007|p=15}} {{Sfn|Skjørestad|2008|p=15}} ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಬಹುದು. {{Sfn|Hagelund|2005|p=149}} ೧೯೯೩ ರಲ್ಲಿ, ತನ್ನ ಪಕ್ಷದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ "ಏಕೀಕರಣ ರಾಜಕೀಯ" ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಪಕ್ಷ ನಾರ್ವೆಯಾಗಿತ್ತು. {{Sfn|Hagelund|2005|p=155}} ಪಕ್ಷವು ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಲಸೆಯ ಕುರಿತು ಹಲವಾರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಬಹುಮತದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಪಡೆದಿದೆ. {{Sfn|Hagelund|2005|p=147}} ಇದರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಉಳಿದ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮೂಹ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿವೆ. {{Sfn|Hagelund|2005|p=148}} ಪಕ್ಷದ ವಲಸೆ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸ್ವೀಡನ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್‌ಗಳ ನೀತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಮುಖ ಸದಸ್ಯರು ಅದರ ವಲಸೆ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಡಚ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಫಾರ್ ಫ್ರೀಡಂ ಅಂಡ್ ಡೆಮಾಕ್ರಸಿ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ವೆನ್ಸ್ಟ್ರೆ ನೀತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |last=Olsen |first=Per Arne |last2=Norheim |first2=Kristian |date=7 September 2009 |title=Fremskrittspartiet knappast en förebild för Sverigedemokraterna |url=http://svt.se/2.35188/1.1699196/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612090142/http://svt.se/2.35188/1.1699196/ |archive-date=12 June 2011 |access-date=28 September 2010 |work=[[Sveriges Television]] |language=sv}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Sylvi_Listhaug.jpg|thumb| ಸಿಲ್ವಿ ಲಿಸ್ತೌಗ್ ನಾರ್ವೆಯ ಮೊದಲ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಏಕೀಕರಣ ಸಚಿವರಾಗಿ (2015–2018) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಪಕ್ಷವು ಕಠಿಣ ವಲಸೆ ನೀತಿಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಸಮಾವೇಶದ ಪ್ರಕಾರ ರಕ್ಷಣೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. <ref name="vimener">{{Cite web |title=Vi mener: Asyl- og innvandringspolitikk |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100804052714/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |archive-date=4 August 2010 |access-date=27 August 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> ಪ್ರಗತಿ ಪಕ್ಷದ ಸಂಸದರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಏಕೀಕರಣವು ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮೌಲ್ಯಗಳಾದ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಎಡಪಂಥೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ವಲಸೆ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಸಡಿಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |last=Pellicer |first=Danny J. |date=22 April 2008 |title=Free Per-Willy |url=http://www.nordlys.no/nyheter/article3491530.ece |access-date=16 September 2010 |work=[[Nordlys]] |language=no}}</ref> ೨೦೦೭ ರ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಚಾರದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ, ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್, ವಲಸೆ ನೀತಿಯು ಅಪರಾಧಿಗಳನ್ನು ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಬಿಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಕಾನೂನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಜನರನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವುದರಿಂದ ಅದು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. <ref>{{Cite news |last=Magnus |first=Gunnar |date=12 August 2007 |title=Jensen vil beholde lovlydige utlendinger |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/article1932677.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629144648/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/article1932677.ece |archive-date=29 June 2011 |access-date=8 September 2010 |work=[[Aftenposten]] |language=no}}</ref> ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಏಕೀಕರಣ ನೀತಿಯು ಮುಗ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪಕ್ಷ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. <ref name="vimener" /> ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು "ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ [[ಸಾಕ್ಷರತೆ|ಅನಕ್ಷರಸ್ಥರು]] ಮತ್ತು ಇತರ ಕಳಪೆ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹೊಂದಿರುವ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು" ಬಯಸಿತು; ಇದರಲ್ಲಿ [[ಸೊಮಾಲಿಯ|ಸೊಮಾಲಿಯಾ]], [[ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಕಿಸ್ತಾನ|ಪಾಕಿಸ್ತಾನದಂತಹ]] ದೇಶಗಳು ಸೇರಿವೆ. <ref name="aft070408">{{Cite news |last=Rønneberg |first=Kristoffer |date=7 April 2008 |title=Frp vil stenge grensen |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article2352627.ece |access-date=11 November 2009 |work=[[Aftenposten]] |language=no}}</ref> ಮಾನವೀಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಆಶ್ರಯ ಬಯಸುವವರಿಗೆ ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುವುದನ್ನು ಪಕ್ಷವು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಪುನರ್ಮಿಲನಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. <ref name="aft070408" /> ಸಾಮಾನ್ಯ ವಲಸೆ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ [[ಜನಮತಗಣನೆ|ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದು]] ಪಕ್ಷವು ಕರೆ ನೀಡಿದೆ. <ref name="aft279" /> <ref>{{Cite news |last=Skevik |first=Erlend |date=9 June 2010 |title=Frp: – Fullt mulig å stanse innvandringen |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=10001421 |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Lepperød |first=Trond |date=15 June 2010 |title=En av fem vil være innvandrer |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article2925141.ece |access-date=27 August 2010 |work=[[Nettavisen]] |language=no}}</ref> ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ಸಂಪುಟದಲ್ಲಿ ಏಕೀಕರಣ ಸಚಿವರನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ವಲಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಶೂನ್ಯ ಸಹಿಷ್ಣುತಾ ನೀತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು, ಜೊತೆಗೆ ಅಕ್ರಮ ವಲಸಿಗರು ಮತ್ತು ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲದವರನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು. ೨೦೧೩ ರಿಂದ ೨೦೨೧ ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳಿಗೆ ಪಕ್ಷವು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆ ದಾಖಲೆ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಫಲ ಆಶ್ರಯ ಕೋರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಕ್ರಮ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಕೆಲವು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="auto1" /> [[ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸ್ಟೇಟ್]] ನಂತಹ ಭಯೋತ್ಪಾದಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಲು ದೇಶವನ್ನು ತೊರೆದ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ನಾಗರಿಕರನ್ನು ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ISIS ಗೆ ಸೇರಲು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಮಾನವೀಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಾಪಸ್ ಕಳುಹಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ೨೦೨೦ ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಲ್ಬರ್ಗ್ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗೆ ತಮ್ಮ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. <ref name="auto" /> ಆಗಸ್ಟ್ 2009 ರಲ್ಲಿ ''ಉಟ್ರೋಪ್'' ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ನಾರ್ವೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ 10% ("ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸುವವರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೆ 14%) ಜನರು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಮತ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಲೇಬರ್ ಪಾರ್ಟಿ (ಕ್ರಮವಾಗಿ 38% ಮತ್ತು 56%) ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು. <ref>{{Cite news |last=Castello |first=Claudio |date=1 September 2009 |title=Flere innvandrere stemmer FrP |url=http://www.utrop.no/Nyheter/Innenriks/16990 |access-date=11 November 2009 |work=[[Utrop]] |language=no}}</ref> ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಆಫ್ರಿಕನ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ 9%, ಪಶ್ಚಿಮ ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ 22% ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ವಲಸಿಗರಲ್ಲಿ 3% ರಷ್ಟಿತ್ತು. <ref>{{Cite news |last=Akerhaug |first=Lars |date=1 September 2009 |title=Innvandrere stemmer Frp – som folk flest |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/valg-2009/artikkel.php?artid=578236 |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> ವಲಸೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇರಾನಿನ-ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಮಜ್ಯಾರ್ ಕೇಶ್ವರಿ ಮತ್ತು ಯುವ ಪಕ್ಷದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ ಭಾರತೀಯ-ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಹಿಮಾಂಶು ಗುಲಾಟಿ . <ref>{{Cite news |last=Thorenfeldt |first=Gunnar |date=9 March 2009 |title=Snikislamiserer Frp |url=http://www.dagbladet.no/2009/03/02/nyheter/islam/siv_jensen/fremskrittspartiet/innenriks/5103122/ |access-date=27 August 2010 |work=[[Dagbladet]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Salvesen |first=Geir |date=24 May 2009 |title=Hva gjør disse i Fremskrittspartiet? |url=http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/partiene/fremskrittspartiet/article3088740.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629124001/http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/politikk/partiene/fremskrittspartiet/article3088740.ece |archive-date=29 June 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Aftenposten]] |language=no}}</ref> === ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ === ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯು [[ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದ]] ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ [[ಜನಮತಗಣನೆ|ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗೆ]] ಮುಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆಂದು ಕಂಡುಬಂದರೆ ಮಾತ್ರ. <ref>{{Cite web |title=Vi mener: EU, EØS og Schengen |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101003125943/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |archive-date=3 October 2010 |access-date=18 September 2010 |publisher=Frp.no |language=no}}</ref> ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪಕ್ಷವು ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆಯ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು "ಸಮಸ್ಯಾತ್ಮಕವಲ್ಲ" ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯಿತು, ಹೊಸ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಿತು. <ref>{{Cite news |last=Akerhaug |first=Lars |date=23 July 2009 |title=Siv: – EU-saken er en ikke-sak |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/valg-2009/artikkel.php?artid=564343 |access-date=27 August 2010 |work=[[Verdens Gang]] |language=no}}</ref> ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷವು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಒಕ್ಕೂಟದಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಸದಸ್ಯತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲುವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. <ref name="FrpEU"/> ಪಕ್ಷವು [[ನ್ಯಾಟೋ|NATO ಅನ್ನು]] ನಾರ್ವೆಯ ರಕ್ಷಣೆ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಮೂಲ ಅಂಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಟ್ಲಾಂಟಿಕ್ ಸಾಗರದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಜೊತೆ ನಾರ್ವೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷವು ತನ್ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯನ್ನು " [[ರೋನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್|ರೊನಾಲ್ಡ್ ರೇಗನ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್|ಮಾರ್ಗರೇಟ್ ಥ್ಯಾಚರ್]] ಅವರ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು" ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Vi beklager... |url=http://www.frp.no/nor/The-Progress-Party/Who-we-are-Wer-sind-wir-Qui-nous-sommes-Sobre-nosotros |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923192848/http://www.frp.no/nor/The-Progress-Party/Who-we-are-Wer-sind-wir-Qui-nous-sommes-Sobre-nosotros |archive-date=23 September 2013 |access-date=17 February 2016 |website=Frp.no}}</ref> 2022 ರ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ರಷ್ಯಾದ ಆಕ್ರಮಣದ ನಂತರ ಪಕ್ಷವು [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನ್‌ಗೆ]] ಬೆಂಬಲವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ, <ref>{{Cite web |title=Situasjonen i Ukraina: Dette mener FrP |url=https://www.frp.no/situasjonen-i-ukraina-dette-mener-frp |access-date=2025-03-03 |website=www.frp.no |language=nb}}</ref> ಇದನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 1, 2025 ರಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸಿತು, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾರ್ವೆ ರಕ್ಷಣಾ ವೆಚ್ಚವನ್ನು GDP ಯ 3% ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕೆಂದು ಕರೆ ನೀಡಿತು. <ref>{{Cite web |title=Norway rethinks €1.7 trillion sovereign fund to boost support for Ukraine - Euractiv |url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/norway-rethinks-e1-7-trillion-sovereign-fund-to-boost-support-for-ukraine/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303064248/https://www.euractiv.com/section/politics/news/norway-rethinks-e1-7-trillion-sovereign-fund-to-boost-support-for-ukraine/ |archive-date=2025-03-03 |access-date=2025-03-03 |website=www.euractiv.com |language=en-GB |url-status=live }}</ref> ನಾರ್ವೆಯ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ [[ಇಸ್ರೇಲ್|ಇಸ್ರೇಲ್‌ಗೆ]] ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. 2009 ರಲ್ಲಿ, ಹಮಾಸ್‌ನಿಂದ ರಾಕೆಟ್ ದಾಳಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನ ಹಕ್ಕನ್ನು ಅದು ಬೆಂಬಲಿಸಿತು, <ref>{{Cite news |last=Hanssen |first=Lars Joakim |date=9 January 2009 |title=FrPs syn på konflikten i Midtøsten |url=http://www.frp.no/no/Nyheter/Nytt_fra_Stortinget/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=42321 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929011009/http://www.frp.no/no/Nyheter/Nytt_fra_Stortinget/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=42321 |archive-date=29 September 2011 |access-date=27 August 2010 |publisher=Frp.no |language=no}}</ref> ಮತ್ತು 2008-9 ಗಾಜಾ ಯುದ್ಧದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇಸ್ರೇಲ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ನಾರ್ವೆಯ ಏಕೈಕ ಪಕ್ಷವಾಗಿತ್ತು. <ref>{{Cite news |last=Sæle |first=Finn Jarle |author-link=Finn Jarle Sæle |date=29 June 2010 |title=Den nye høyrebølgen |url=http://www.idag.no/ledere-oppslag.php3?ID=17825 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726195457/http://www.idag.no/ledere-oppslag.php3?ID=17825 |archive-date=26 July 2011 |access-date=27 August 2010 |work=[[Norge Idag]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Larsen |first=Christiane Jordheim |date=6 January 2009 |title=Full tillit til Israel i Frp |url=http://www.klassekampen.no/55508/article/item/null |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100303052042/http://www.klassekampen.no/55508/article/item/null |archive-date=3 March 2010 |access-date=27 August 2010 |work=[[Klassekampen]] |language=no}}</ref> ಪಕ್ಷವು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಯನ್ನು [[ಟೆಲ್ ಅವೀವ್ - ಜ್ಯಾಫ|ಟೆಲ್ ಅವಿವ್‌ನಿಂದ]] [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರುಸಲೆಮ್‌ಗೆ]] ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. <ref>{{Cite news |date=27 August 2008 |title=Jensen vil flytte norsk ambassade til Jerusalem |url=http://www.vg.no/nyheter/innenriks/norsk-politikk/artikkel.php?artid=529145 |access-date=9 October 2010 |work=[[Verdens Gang]] (NTB) |language=no}}</ref> ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಮೇಣ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಿದೇಶಿ ನೆರವು ನೀತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾದ ರೂಪವೆಂದು ಪಕ್ಷವು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು [[ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ|ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರವು]] ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅದು ನಂಬುತ್ತದೆ ಮತ್ತು "ನೆರವು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅದು ನಂಬುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷವು "ತೆರಿಗೆ ಮೂಲಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನೆರವಿಗೆ ಬಲವಂತದ ಕೊಡುಗೆ" ಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಔದಾರ್ಯವನ್ನು (ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ನೆರವು) ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅದು ನಂಬುತ್ತದೆ. ಬದಲಾಗಿ ಪಕ್ಷವು ಎಚ್‌ಐವಿ, ಏಡ್ಸ್ ಮತ್ತು [[ಕ್ಷಯ|ಕ್ಷಯರೋಗದಂತಹ]] ಜಾಗತಿಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗತಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಲಸಿಕೆ ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ತುರ್ತು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಪತ್ತುಗಳ ನಂತರ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web |title=Vi mener: Utviklingspolitikk |url=http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101203075801/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ |archive-date=3 December 2010 |access-date=26 November 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> == ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳು == ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಯಾವುದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ಸಹೋದರಿ ಪಕ್ಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಕ್ಷವು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಪಕ್ಷಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಹೋಲಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ, ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ಗುರುತನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದೆ. <ref name="nytid160109">{{Cite news |last=Olsen |first=Maren Næss |last2=Dahl |first2=Miriam S. |date=16 January 2009 |title=Populister på partnerjakt |url=http://www.arena.uio.no/nyheter/kronikker/wilde.pdf |access-date=27 August 2010 |work=[[Ny Tid]] |language=no}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ ಪಕ್ಷದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯೊಬ್ಬರು, ಪಕ್ಷವು "ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಂಡ ಬಲಪಂಥೀಯ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಹಣೆಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ" ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾವಾದಿ ಮತ್ತು "ಹತಾಶ ಮನೋಭಾವ" ಹೊಂದಿರುವ ಜನರು ಈ ಹಿಂದೆ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಭಾಗಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿತ್ತು. <ref name="klass"/> ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಮೂಲತಃ ಅದರ ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿತ್ತು, ಅದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ರಾಜಕೀಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ ಪಕ್ಷವು ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ವೆನ್‌ಸ್ಟ್ರೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದೆ. <ref>{{Cite news |last=Lepperød |first=Trond |date=10 September 2009 |title=Slik er asylpolitikken Frp vil kopiere |url=http://www.nettavisen.no/nyheter/article2703207.ece |access-date=27 August 2010 |work=[[Nettavisen]] |language=no |archive-date=14 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090914051824/http://www.nettavisen.no/nyheter/article2703207.ece |url-status=dead }}</ref> ವೆನ್ಸ್ಟ್ರೆ ಔಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ನಾರ್ವೇಜಿಯನ್ [[ಲಿಬರಲ್ ಪಾರ್ಟಿ (ನಾರ್ವೆ)|ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ]] ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಪಕ್ಷದ ಕೆಲವು ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |last=Berg |first=Morten Michelsen |date=17 April 2009 |title=Venstre i Danmark omfavner Frp |url=http://www.tv2nyhetene.no/innenriks/politikk/venstre-i-danmark-omfavner-frp-2660513.html |access-date=16 November 2009 |publisher=[[TV 2 (Norway)|TV2]] |language=no}}</ref> <ref>{{Cite news |date=7 April 2009 |title=Støjberg kritiseres for norsk tale |url=http://jp.dk/indland/indland_politik/article1657770.ece |access-date=27 August 2010 |work=[[Jyllands-Posten]] |language=da |archive-date=10 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090410165819/http://jp.dk/indland/indland_politik/article1657770.ece |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news |last=Kirkebække |first=Heidi |last2=Buch-Andersen |first2=Thomas |date=17 April 2009 |title=Støjberg-støtte til Fremskrittspartiet skaber røre |url=http://www.dr.dk/Nyheder/Politik/2009/04/17/161839.htm |access-date=27 August 2010 |publisher=[[DR (broadcaster)|Danmarks Radio]] |language=da}}</ref> ಕೆಲವು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಈ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಡ್ಯಾನಿಶ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ <ref name="nytid">{{Cite news |last=Mathisen |first=Anita Vikan |last2=Karlsen |first2=Terje |date=11 September 2009 |title=Følger Frp med argusøyne |url=http://www.nytid.no/perspektiver/artikler/20090911/folger-frp-med-argusoyne/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110717033956/http://www.nytid.no/perspektiver/artikler/20090911/folger-frp-med-argusoyne/ |archive-date=17 July 2011 |access-date=16 November 2009 |work=[[Ny Tid]] |language=no}}</ref> ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಕ್ಯಾಸ್ ಮುದ್ದೆಯಂತಹ ಇತರರು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಈ ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲೋ ಇದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="nytid160109" /> ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರಗತಿ ಪಕ್ಷದ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು. ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವ ಪರ್-ವಿಲ್ಲಿ ಅಮುಂಡ್ಸೆನ್ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಸಂಸದ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೈಬ್ರಿಂಗ್-ಗ್ಜೆಡ್ಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಸ್ವೀಡನ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ (SD) ಜೊತೆ ಅಧಿಕೃತ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ, <ref>{{Cite news |date=22 November 2018 |title=Hyller partiet "ingen" vil samarbeide med. Det får Støre til å reagere |url=https://www.dagbladet.no/nyheter/hyller-partiet-ingen-vil-samarbeide-med-det-far-store-til-a-reagere/70489591 |work=[[Dagbladet]]}}</ref> ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಪಕ್ಷವು ಅಂತಹ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿಲ್ಲ. 2022 ರಲ್ಲಿ, ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕಿ ಸಿಲ್ವಿ ಲಿಸ್ತೌಗ್ ಅವರು SD ಯ ಮತಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುವುದಾಗಿ ಮತ್ತು 2022 ರ ಸ್ವೀಡಿಷ್ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಪಕ್ಷವು ಸ್ವೀಡನ್ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ನೆಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು SD ಯನ್ನು ಸಹೋದರಿ ಪಕ್ಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷ ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಯಾವುದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ನೋಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. <ref>{{Cite news |title=Listhaug wants Norway to take the same approach as the Swedes with "naive asylum policy" |url=https://www.document.no/2022/11/01/listhaug-vil-at-norge-skal-ta-samme-oppgjor-som-svenskene-med-naiv-asylpolitikk/ |work=Document.nodate=1 November 2022}}</ref> ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಈ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫ್ರಂಟ್ ಮತ್ತು ಡಚ್ ಪಿಮ್ ಫಾರ್ಟುಯಿನ್ ಲಿಸ್ಟ್‌ನಂತಹ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಜನಪ್ರಿಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, {{Sfn|Hagelund|2005|p=147}} ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ಆಗಾಗ್ಗೆ ತೀವ್ರ ಬಲಪಂಥೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ತೀವ್ರ-ಬಲ ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಮೈತ್ರಿಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ. <ref name="nytid"/> <ref name="nytid160109"/> <ref name="klass"/> 2009 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಪಕ್ಷವು ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್ ಅವರನ್ನು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿತು, ಇದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಮನ್ನಣೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite news |last=Mollatt |first=Camilla |author-link=Camilla Mollatt |date=8 May 2009 |title=Siv Jensen holder foredrag for ledere i britisk politikk og næringsliv |url=http://www.frp.no/Siv+Jensen+holder+foredrag+for+ledere+i+britisk+politikk+og+n%C3%A6ringsliv.d25-TgZbK3j.ips |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090904122904/http://www.frp.no/Siv+Jensen+holder+foredrag+for+ledere+i+britisk+politikk+og+n%C3%A6ringsliv.d25-TgZbK3j.ips |archive-date=4 September 2009 |access-date=27 August 2010 |publisher=FrP.no |language=no}}</ref> ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2010 ರಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಇದನ್ನು "ಸ್ನೇಹಿತರು" ಎಂದು ಕರೆದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು "ಪಕ್ಷದ ನಿರಂತರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ತತ್ವಗಳನ್ನು" ಎದುರು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. <ref>{{Cite news |date=18 May 2010 |title=Republican Party Chairman greets the Progress Party |url=http://www.frp.no/Republican+Party+Chairman+greets+the+Progress+Party.d25-TwJfU2I.ips |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110602044801/http://www.frp.no/Republican+Party+Chairman+greets+the+Progress+Party.d25-TwJfU2I.ips |archive-date=2 June 2011 |access-date=27 August 2010 |publisher=FrP.no}}</ref> ಪಕ್ಷವನ್ನು ರೇಗನೈಟ್ ಎಂದೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಿನ್ನೇಸೋಟದ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ 2008 ರ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಾವೇಶದಲ್ಲಿ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕ ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. <ref>{{Cite web |last=Gjerde |first=Robert |date=7 September 2008 |title=Grums om innvandrere |url=https://www.aftenposten.no/article/ap-y78RJ.html |website=Aftenposten}}</ref> 2018 ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್ ಸಂಸದೀಯ ಸದಸ್ಯ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೈಬ್ರಿಂಗ್-ಗ್ಜೆಡ್ಡೆ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ನ್ಯಾಯ ಸಚಿವ ಪರ್-ವಿಲ್ಲಿ ಅಮುಂಡ್ಸೆನ್ ಅವರು ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್|ಡೊನಾಲ್ಡ್ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರನ್ನು]] 2019 ರ ನೊಬೆಲ್ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಿದರು. [[ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾ|ಉತ್ತರ ಕೊರಿಯಾದಲ್ಲಿ]] ನಡೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶೃಂಗಸಭೆ ಮತ್ತು "ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊರಿಯಾ ನಡುವಿನ ನಿಶ್ಯಸ್ತ್ರೀಕರಣ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮರಸ್ಯ" ಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ಟ್ರಂಪ್ ಅವರನ್ನು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. <ref>{{Cite web |title=Donald Trump nominated for Nobel Peace Prize by Norwegian politicians |url=https://news.sky.com/story/donald-trump-nominated-for-nobel-peace-prize-by-norwegian-politicians-11404271 |website=Sky News}}</ref> == ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕತ್ವ == === ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರು === {{Officeholder table start|showorder=y|showimage=y|image_title=Portrait|officeholder_title=Leader|showtermstart=y|showtermend=y|showparty=n|showtermlenght=y|showdefencebranch=n}} {{Officeholder table|order=1|image=Anders_Lange_1930s.jpg|officeholder=[[Anders Lange]]|born_year=1904|died_year=1974|term_start=8 April 1973|term_end=18 October 1974|timeinoffice={{age in years and days|1973|4|8|1974|10|18}}}} {{Officeholder table|order=2|image=|officeholder=[[Eivind Eckbo]]|born_year=1927|died_year=2017|term_start=18 October 1974|term_end=26 May 1975|timeinoffice={{age in years and days|1974|10|18|1975|5|26}}|acting=y}} {{Officeholder table|order=3|image=|officeholder=[[Arve Lønnum]]|born_year=1911|died_year=1988|term_start=26 May 1975|term_end=11 February 1978|timeinoffice={{age in years and days|1975|5|26|1978|2|11}}}} {{Officeholder table|order=4|image=CI_Hagen2326_2E_jpg_DF0000062800.jpg|officeholder=[[Carl I. Hagen]]|born_year=1944|died_year=|term_start=11 February 1978|term_end=6 May 2006|timeinoffice={{age in years and days|1978|2|11|2006|5|6}}}} {{Officeholder table|order=5|image=Siv_Jensen-14.jpg|officeholder=[[Siv Jensen]]|born_year=1969|died_year=|term_start=6 May 2006|term_end=8 May 2021|timeinoffice={{age in years and days|2006|5|6|2021|5|8}}}} {{Officeholder table|order=6|image=Sylvi_Listhaug_-_2014-02-13_at_18-49-18.jpg|officeholder=[[Sylvi Listhaug]]|born_year=1977|died_year=|term_start=8 May 2021|term_end=''Incumbent''|timeinoffice={{age in years and days|2021|5|8}}}} {{officeholder table end}} === ಸಂಸದೀಯ ನಾಯಕರು === {{Officeholder table start|showorder=y|showimage=y|image_title=Portrait|officeholder_title=Parliamentary leader|showtermstart=y|showtermend=y|showparty=n|showtermlenght=y|showdefencebranch=n}} {{Officeholder table|order=1|image=Anders_Lange_1930s.jpg|officeholder=[[Anders Lange]]|born_year=1904|died_year=1974|term_start=8 April 1973|term_end=18 October 1974|timeinoffice={{age in years and days|1973|4|8|1974|10|18}}}} {{Officeholder table|order=2|image=Erik_Gjems-Onstad_1945.jpg|officeholder=[[Erik Gjems-Onstad]]|born_year=1922|died_year=2011|term_start=1 November 1974|term_end=1 October 1976|timeinoffice={{age in years and days|1974|11|1|1976|10|1}}}} {{Officeholder table|order=3|image=|officeholder=[[Harald Bjarne Slettebø|Harald Slettebø]]|born_year=1922|died_year=2018|term_start=1 October 1976|term_end=30 September 1977|timeinoffice={{age in years and days|1976|10|1|1977|9|30}}}} {{Officeholder table|order=4|image=CI_Hagen2326_2E_jpg_DF0000062800.jpg|officeholder=[[Carl I. Hagen]]|born_year=1944|died_year=|term_start=2 October 1981|term_end=5 October 2005|timeinoffice={{age in years and days|1981|10|2|2005|10|5}}}} {{Officeholder table|order=5|image=Siv_Jensen-14.jpg|officeholder=[[Siv Jensen]]|born_year=1969|died_year=|term_start=5 October 2005|term_end=17 October 2013|timeinoffice={{age in years and days|2005|10|5|2013|10|17}}}} {{Officeholder table|order=6|image=Harald_Tom_Nesvik_(174342).jpg|officeholder=[[Harald T. Nesvik]]|born_year=1966|died_year=|term_start=17 October 2013|term_end=2 October 2017|timeinoffice={{age in years and days|2013|10|17|2017|10|2}}}} {{Officeholder table|order=7|image=Hans_Andreas_Limi_(172948).jpg|officeholder=[[Hans Andreas Limi]]|born_year=1960|died_year=|term_start=2 October 2017|term_end=27 January 2020|timeinoffice={{age in years and days|2017|10|2|2020|1|27}}}} {{Officeholder table|order=(5)|image=Siv_Jensen-14.jpg|officeholder=[[Siv Jensen]]|born_year=1969|died_year=|term_start=27 January 2020|term_end=12 May 2021|timeinoffice={{age in years and days|2020|1|27|2021|5|12}}}} {{Officeholder table|order=8|image=Sylvi_Listhaug_-_2014-02-13_at_18-49-18.jpg|officeholder=[[Sylvi Listhaug]]|born_year=1977|died_year=|term_start=12 May 2021|term_end=''Incumbent''|timeinoffice={{age in years and days|2021|5|12}}}} {{officeholder table end}} === ಪಕ್ಷದ ಉಪ ನಾಯಕರು ===   {{columns-start}} ''ಮೊದಲ ಉಪ ನಾಯಕರು'' * [[ಬ್ಜಾರ್ನ್ ಎರ್ಲಿಂಗ್ ಯೆಟರ್‌ಹಾರ್ನ್]] (1978–1982) * [[ಇವಿಂಡ್ ಎಕ್ಬೋ]] (1982–1984) * [[ಹೆಲ್ಜ್ ಎನ್. ಆಲ್ಬ್ರೆಕ್ಟ್ಸೆನ್]] (1984–1985) * [[ಆನ್ ಬೆತ್ ಮೊಸ್ಲೆಟ್]] (1985–1987) * [[ಪಾಲ್ ಅಟ್ಲೆ ಸ್ಕ್ಜೆರ್ವೆಂಗೆನ್]] (1987–1991) * [[ಟೊರ್ ಮಿಕ್ಕೆಲ್ ವಾರಾ]] (1991–1993) * [[ಎಲ್ಲೆನ್ ವೈಬ್]] (1993–1994) * [[ಲಡ್ವೆ ಸೊಲ್ಹೋಮ್]] (1994–1999) * [[ಸಿವ್ ಜೆನ್ಸನ್]] (1999–2006) * [[ಪರ್ ಸ್ಯಾಂಡ್‌ಬರ್ಗ್]] (2006–2018) * [[ಸಿಲ್ವಿ ಲಿಸ್ತೌಗ್]] (2018–2021) * [[ಕೆಟಿಲ್ ಸೊಲ್ವಿಕ್-ಓಲ್ಸೆನ್]] (2021–2023) * [[ಹ್ಯಾನ್ಸ್ ಆಂಡ್ರಿಯಾಸ್ ಲಿಮಿ]] (2023–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) {{column}} ''ಎರಡನೇ ಉಪ ನಾಯಕರು'' * [[ಇವಿಂಡ್ ಎಕ್ಬೋ]] (1978–1980) * [[ಹ್ಯೂಗೋ ಮುಂತೆ-ಕಾಸ್]] (1980–1982) * [[ತೋರ್ ಹಾಲ್ಯಾಂಡ್]] (1982–1985) * [[ಹ್ರೋರ್ ಹ್ಯಾನ್ಸೆನ್]] (1985-1991) * [[ಜಾನ್ ಸೈಮನ್ಸೆನ್]] (1991–1993) * [[ಹಾನ್ಸ್ ಜೆ. ರೋಸ್ಜೋರ್ಡೆ]] (1993–1995) * [[ವಿದರ್ ಕ್ಲೆಪ್ಪೆ]] (1995–1999) * [[ಟೆರ್ಜೆ ಸೊವಿಕ್ನೆಸ್]] (1999–2001) * [[ಜಾನ್ ಆಲ್ವೀಮ್]] (2001–2005) * [[ಪರ್ ಆರ್ನೆ ಓಲ್ಸೆನ್]] (2005–2013) * [[ಕೆಟಿಲ್ ಸೊಲ್ವಿಕ್-ಓಲ್ಸೆನ್]] (2013–2019) * [[ಟೆರ್ಜೆ ಸೊವಿಕ್ನೆಸ್]] (2019–ಇಂದಿನವರೆಗೆ) {{columns-end}} == ಚುನಾವಣಾ ಸಾಧನೆ == === ಸಂಗ್ರಹಣೆ === {| class="wikitable" style="text-align:center;" !Election !Leader !Votes ! % !Seats !+/– !Position !Status |- !1973{{Efn|Ran as Anders Lange's Party.|name=AndersParty}} |Anders Lange |107,784 |5.0 |{{Composition bar|4|155|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |''New'' |{{increase}} 6th | {{no2|Opposition}} |- !1977 |Arve Lønnum |43,351 |1.9 |{{Composition bar|0|155|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{decrease}} 4 |{{decrease}} 7th | {{N/A|No seats}} |- !1981 | rowspan="10" |Carl I. Hagen |109,564 |4.5 |{{Composition bar|4|155|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{increase}} 4 |{{increase}} 5th | {{partial2|External support}} |- ! rowspan="2" |1985 | rowspan="2" |96,797 | rowspan="2" |3.7 | rowspan="2" |{{Composition bar|2|157|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} | rowspan="2" |{{decrease}} 2 | rowspan="2" |{{decrease}} 6th | {{partial2|External support {{small|(1985–1986)}}}} |- | {{no2|Opposition {{small|(1986–1989)}}}} |- ! rowspan="2" |1989 | rowspan="2" |345,185 | rowspan="2" |13.0 | rowspan="2" |{{Composition bar|22|165|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} | rowspan="2" |{{increase}} 20 | rowspan="2" |{{increase}} 3rd | {{partial2|External support {{small|(1989–1990)}}}} |- | {{no2|Opposition {{small|(1990–1993)}}}} |- !1993 |154,497 |6.3 |{{Composition bar|10|165|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{decrease}} 12 |{{decrease}} 6th | {{no2|Opposition}} |- ! rowspan="2" |1997 | rowspan="2" |395,376 | rowspan="2" |15.3 | rowspan="2" |{{Composition bar|25|165|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} | rowspan="2" |{{increase}} 15 | rowspan="2" |{{increase}} 2nd | {{partial2|External support {{small|(1997–2000)}}}} |- | {{no2|Opposition {{small|(2000–2001)}}}} |- !2001 |369,236 |14.6 |{{Composition bar|26|165|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{increase}} 1 |{{decrease}} 3rd | {{partial2|External support}} |- !2005 |582,284 |22.1 |{{Composition bar|38|169|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{increase}} 12 |{{increase}} 2nd | {{no2|Opposition}} |- !2009 | rowspan="5" |Siv Jensen |614,724 |22.9 |{{Composition bar|41|169|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{increase}} 3 |{{steady}} 2nd | {{no2|Opposition}} |- !2013 |463,560 |16.3 |{{Composition bar|29|169|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{decrease}} 12 |{{decrease}} 3rd | {{yes2|Coalition}} |- ! rowspan="2" |2017 | rowspan="2" |444,423 | rowspan="2" |15.3 | rowspan="2" |{{Composition bar|27|169|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} | rowspan="2" |{{decrease}} 2 | rowspan="2" |{{steady}} 3rd | {{yes2|Coalition {{small|(2017–2020)}}}} |- | {{partial2|External support {{small|(2020–2021)}}}} |- !2021 |346,053 |11.7 |{{Composition bar|21|169|{{party color|Progress Party (Norway)}}}} |{{decrease}} 6 |{{decrease}} 4th | {{no2|Opposition}} |} === ಸ್ಥಳೀಯ ಚುನಾವಣೆಗಳು === {| class="wikitable" !ಚುನಾವಣೆ ! style="line-height:100%" | ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿ % ! ಪ್ರಕಾರ |- ! 1975 | 0.8<br /><br /><br /><br /> ೧.೪ | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 1979 | ೧.೯<br /><br /><br /><br /> ೨.೫ | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 1983 | 5.3<br /><br /><br /><br /> 6.3 | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 1987 | ೧೦.೪<br /><br /><br /><br /> ೧೨.೩ | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 1991 | 6.5<br /><br /><br /><br /> 7.0 | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 1995 | 10.5<br /><br /><br /><br /> 12.0 | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 1999 | ೧೨.೧<br /><br /><br /><br /> ೧೩.೪ | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 2003 | 16.4 (16.4)<br /><br /><br /><br /> 17.9 | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 2007 | 17.5<br /><br /><br /><br /> 18.5 | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 2011 | ೧೧.೪<br /><br /><br /><br /> ೧೧.೮ | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 2015 | 9.5<br /><br /><br /><br /> ೧೦.೨ | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 2019 | 8.2<br /><br /><br /><br /> 8.7 | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |- ! 2023 | ೧೧.೪<br /><br /><br /><br /> ೧೨.೫ | ಪುರಸಭೆ<br /><br /><br /><br /> ಕೌಂಟಿ |} == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Notelist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ==   == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{In lang|no}} [http://www.frp.no/ Progress Party (FrP)] – official website * [https://web.archive.org/web/20100822130836/http://www.frp.no/no/Andre_sprak/English/ Progress Party (FrP)] – official website in English * {{In lang|no}} [https://web.archive.org/web/20101203075801/http://www.frp.no/no/Vi_mener/ Official programme] (in Norwegian) * {{In lang|no}} [http://www.fpu.no/ Youth of the Progress Party (FpU)] – official website {{Commonscat|Fremskrittspartiet}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನಾರ್ವೆ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು]] kuh2a4f9vkg0w783jlne0sp0jhyx2n9 0 177095 1431846 1352187 2026-10-12T22:50:58Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431846 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | image = Kleine Wasserlinse (Entengrütze).JPG | image_caption = ಸಾಮಾನ್ಯ ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯ(''Lemna minor'') | taxon = Lemna | authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = *''Staurogeton'' <small>Rchb.</small> *Lenticularia <small>Ség.</small> *Lenticula <small>P.Micheli ex Adans.</small> *Hydrophace <small>Hallier</small> *Telmatophace <small>Schleid.</small> *Thelmatophace <small>Godr.</small> *Lenticularia <small>P.Micheli ex Montandon</small> | synonyms_ref = <ref>[http://apps.kew.org/wcsp/synonomy.do?name_id=109275 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref><ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6629 |title=Genus: ''Lemna'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2006-11-03 |access-date=2013-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924042425/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?6629 |archive-date=2015-09-24 |url-status=dead }}</ref> }} '''''ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯ''''' ಎಂಬುದು " ಡಕ್ವೀಡ್ " ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮುಕ್ತ-ತೇಲುವ [[ಜಲವಾಸಿ ಸಸ್ಯಗಳು|ಜಲಸಸ್ಯಗಳ]] ಕುಲವಾಗಿದೆ. ಅವು ಅರೇಸಿ ಕುಟುಂಬದ ಆರಮ್ ಕುಟುಂಬದ ವಿಭಿನ್ನ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಸ್ಯಗಳು ಸಮುದಾಯ ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ, ಮೂಲ ಸಸ್ಯ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ, ಪರಿಸರ ವಿಷಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಔಷಧಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗದಲ್ಲಿವೆ. [[ಕೃಷಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ|ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಗಾಗಿ]] ಪಶು ಆಹಾರದ ಮೂಲವಸ್ತುವಾಗಿ ಬಳಕೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ''ಇದರ'' ೧೪ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. <ref>{{Cite web |title=Search results — the Plant List |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Lemna}}</ref> ಇವುಗಳನ್ನು ಆಂಗ್ಲಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಲೆಮ್ನಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. == ವರ್ಗೀಕರಣ == ಈ ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬವಾದ ಲೆಮ್ನೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಅರೇಸಿಯ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="APGII">{{Cite journal|last=Bremer|first=B.|first2=K.|last2=Bremer|first3=M.W.|last3=Chase|first4=J.L.|last4=Reveal|first5=D.E.|last5=Soltis|first6=P.S.|last6=Soltis|first7=P.F.|last7=Stevens|authorlink=Angiosperm Phylogeny Group|date=2003|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II|journal=[[Botanical Journal of the Linnean Society]]|volume=141|issue=4|pages=399–436|doi=10.1046/j.1095-8339.2003.t01-1-00158.x}}</ref> == ವಿವರಣೆ == ''ಲೆಮ್ನಾ'' ಪ್ರಭೇದಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಸರಳವಾಗಿ ಮುಕ್ತ-ತೇಲುವ ತಳಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಉದ್ದವಾದ ಮತ್ತು ಕವಲೊಡೆಯುವ ರಚನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ''<nowiki><i id="mwLw">ಲೆಮ್ನಾ</i></nowiki> ಟ್ರಿಸುಲ್ಕಾ'' ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಹೆಚ್ಚಿನವು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಲೆಮ್ನಾ ಥಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಪ್ರಭೇದ ಒಂದೇ ಬೇರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಈ ಕುಲವನ್ನು ಇದರ ಸಂಬಂಧಿತ ಕುಲಗಳಾದ ''ವೋಲ್ಫಿಯಾ'' , ಸ್ಪಿರೊಡೆಲಾ ಮತ್ತು ''ಲ್ಯಾಂಡೋಲ್ಟಿಯಾ'' (ಅನೇಕ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ) ಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ.&nbsp; ಸಸ್ಯಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮೂಲಕ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ವಯಸ್ಕ ಸಸ್ಯದಿಂದ ಎರಡು ಸಸ್ಯಗಳು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಹೊಸ ನೀರಿನ ತ್ವರಿತ ವಸಾಹತೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯಗಳು ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕ ಅವೆಲ್ಲವೂ ಲೈಂಗಿಕವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಹೂಬಿಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಬೀಜ]] ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯಗಳು (''ಎಲ್. ಗಿಬ್ಬಾ'' }ಮುಂತಾದವುಗಳು ದೀರ್ಘ-ದಿನದ ಸಸ್ಯಗಳಾದರೆ, ಇತರ ಕೆಲವು (ಎಲ್. ಮೈನರ್} ಮುಂತಾದವುಗಳು ಅಲ್ಪ-ದಿನದ ಸಸ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ''ಲೆಮ್ನಾ'' ಜಲ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ, ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಬಹುದು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಗ್ರಾಸ್ ಕಾರ್ಪ್) ಅಥವಾ, ಸಸ್ಯನಾಶಕವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ನಿವಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯಗಳ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಕಲುಷಿತ ನೀರಿನ ಜೈವಿಕ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ, ಪುರಸಭೆಯ ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಕೀರ್ಣ ಜೈವಿಕ ಔಷಧಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಇದನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಣಗಿದ ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯಗಳ ಉತ್ಪನ್ನ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಜಾನುವಾರು ಆಹಾರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ೨೫-೪೫% ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ೪.೪% ಕೊಬ್ಬು, ಹಾಗೂ ೮-೧೦% ಫೈಬರ್, ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಜೈವಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಾಗಿ == == ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯ ಕೃಷಿ == [[ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ|ಮಾನವ ಪೋಷಣೆ]], [[ಪ್ರಾಣಿ ಆಹಾರ|ಪ್ರಾಣಿ]] ಮತ್ತು ಮೀನು ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಂಶದೊಂದಿಗೆ ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯಗಳು {{Convert|6|C|F}} ರಿಂದ {{Convert|33|C|F}},ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. ಸೂಕ್ತ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಶ್ರೇಣಿ {{Convert|20|C|F}} ರಿಂದ {{Convert|28|C|F}} ಆಗಿದೆ . ಸ್ವೀಕಾರಾರ್ಹ [[ಪಿ ಹೆಚ್|pH]] ಶ್ರೇಣಿ 5 ರಿಂದ 9 ರಷ್ಟಿದೆ, ಆದರೆ 6.5 ರಿಂದ 7.5 ರ pH ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಕನಿಷ್ಠ ನೀರಿನ ಆಳ ೧ ಅಡಿ, ಅತಿಯಾದ ತಾಪಮಾನ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯವಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರಜನಕ ಮಟ್ಟಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 20 mM ಯೂರಿಯಾ, ಒಣ ತೂಕದಿಂದ 45% ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಅಂಶವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ನೀರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 60&nbsp;ಮ್ಕ.ಗ್ರಾಂ ಕರಗುವ [[ಸಾರಜನಕ|ಸಾರಜನಕದ]] ಮತ್ತು 1&nbsp;ಮಿಲಿಗ್ರಾಂ/ಲೀ [[ರಂಜಕ]] ಹೊಂದಿರಬಹುದು . ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಗೊಬ್ಬರ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Okřehek_ve_vodní_hrázce.jpg|thumb|Lemna in small stream, Usti nad Labem, Czech Republic]] ಡಕ್ವೀಡ್ ಅನ್ನು ವಿವಿಧ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿ ಸಾವಯವವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಬಹುದು, , ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಾನವ ಮೂತ್ರ, ಜಾನುವಾರು ಗೊಬ್ಬರ, ಹಂದಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಜೈವಿಕ ಅನಿಲ ಸಸ್ಯದ ಸ್ಲರಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾವಯವ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಸ್ಲರಿ ರೂಪದಲ್ಲಿಒದಗಿಸಬಹುದು. ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ದೈನಂದಿನ ಕೊಯ್ಲು ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 1 ಕೆಜಿ/ಮೀ² ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಸ್ಯ ಉಳಿದಿರುವಂತೆ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ನೀರಾಟ ಸಸ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಹೆಕ್ಟೇರ್ಗೆ 10 ರಿಂದ 30 ಟನ್ ಒಣಗಿದ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬಹುದು.&nbsp;<ref>{{Cite web |title=Search results — the Plant List |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/search?q=Lemna}}</ref> == ಪ್ರಭೇದಗಳು == 2002ರ ನಂತರ ಅತಿಗೆಂಪು ವರ್ಗೀಕರಣ <ref name="Les2002">{{Cite journal|last=Les|first=Donald H.|last2=Crawford|first2=Daniel J.|last3=Landolt|first3=Elias|last4=Gabel|first4=John D.|last5=Kimball|first5=Rebecca T.|date=2002|title=Phylogeny and Systematics of Lemnaceae, the Duckweed Family|url=http://hydrodictyon.eeb.uconn.edu/people/les/Manuscript_Files/Syst_Bot_27%28221%29.pdf|journal=Systematic Botany|volume=27|issue=2|pages=221–240|accessdate=2020-04-17|archive-date=2019-07-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190712113741/http://hydrodictyon.eeb.uconn.edu/people/les/Manuscript_Files/Syst_Bot_27(221).pdf|url-status=dead}}</ref> ; Section ''Alatae'' * ''Lemna aequinoctialis'' <small>Welw.</small> – lesser duckweed – tropical and subtropical * ''Lemna perpusilla'' <small>Torr.</small> – minute duckweed – eastern United States, Quebec ; Section ''Biformes'' * ''[[Lemna tenera]]'' <small>Kurz</small> – Indochina, Sumatra, Northern Territory of Australia ; Section ''Lemna'' * ''[[Lemna disperma]]'' <small>Hegelm.</small> * ''Lemna ecuadoriensis'' <small>Landolt</small> * ''Lemna gibba'' <small>L.</small> – gibbous duckweed – widespread * ''[[Lemna japonica]]'' <small>Landolt</small> – Japan, China, Korea, Russian Far East * ''Lemna minor'' <small>L.</small> – common duckweed – cosmopolitan * ''Lemna obscura'' <small>(Austin) Daubs</small> – United States, Mexico, Bahamas, Colombia, Ecuador * ''Lemna trisulca'' <small>L.</small> – ivy duckweed – cosmopolitan * ''Lemna turionifera'' <small>Landolt</small> – temperate Europe, Asia, North America ; Section ''Uninerves'' * ''Lemna minuta'' <small>Kunth</small> – least duckweed – North + South America * ''Lemna valdiviana'' <small>Phil.</small> – Valdivia duckweed – North and South America * ''[[Lemna yungensis]]'' <small>Landolt</small> – Bolivia ; Formerly placed here * ''Landoltia punctata'' <small>(G.Mey.) Les & D.J.Crawford</small> (as ''L. oligorrhiza'' <small>Kurz</small> and ''L. punctata'' <small>G.Mey.</small>) * ''Spirodela polyrhiza'' <small>(L.) Schleid.</small> (as ''L. polyrhiza'' <small>L.</small>) * ''Wolffia arrhiza'' <small>(L.) Horkel ex Wimm.</small> (as ''L. arrhiza'' <small>L.</small>) * ''Wolffia globosa'' <small>(Roxb.) Hartog & Plas</small> (as ''L. globosa'' <small>Roxb.</small>)<ref name="GRINSpecies">{{Cite web |title=GRIN Species Records of ''Lemna'' |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomylist.aspx?category=species&type=genus&value=Lemna&id=6629 |access-date=2020-04-17 |website=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} * Cross, J.W. (2006). [http://www.mobot.org/jwcross/duckweed/ The Charms of Duckweed]. * Landolt, E. (1986) Biosystematic investigations in the family of duckweeds (Lemnaceae). Vol. 2. The family of Lemnaceae – A monographic study. Part 1 of the monograph: Morphology; karyology; ecology; geographic distribution; systematic position; nomenclature; descriptions. Veröff. Geobot. Inst., Stiftung Rübel, ETH, Zurich. <gallery> ಚಿತ್ರ:LemnaTrisulca.jpg|Ivy Duckweed (''Lemna trisulca'') ಚಿತ್ರ:LemnaGibba.jpg|Gibbous Duckweed (''Lemna gibba'') ಚಿತ್ರ:Common_Duckweed_(Lemna_minor_).jpg|Common Duckweed (''Lemna minor'') </gallery> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20060831050337/http://www.lemnatec.com/wasserlinsen_faq_en.htm Lemna Ecotox testing Duckweed growth inhibition tests and standardisation] * [http://titania.sourceoecd.org/vl=5981511/cl=43/nw=1/rpsv/ij/oecdjournals/1607310x/v1n2/s22/p1 OECD Guideline for Lemna Test] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170424235819/http://titania.sourceoecd.org/vl=5981511/cl=43/nw=1/rpsv/ij/oecdjournals/1607310x/v1n2/s22/p1 |date=2017-04-24 }} * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LEMNA USDA Plants Profile: North American Species] * [https://web.archive.org/web/20110608163021/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?8328,8329 Jepson Manual Treatment: ''Lemna''] {{Taxonbar}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜಲಜೀವಿಗಳು]] bjllegzhtel5jqwet0kfoctu45wkvag 0 180364 1431857 1383814 2026-10-13T02:14:24Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431857 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{Infobox person | name = ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | image = Priyadarshan at a press conference for 'Kamaal Dhamaal Malamaal' (cropped).jpg | caption = ''ಕಮಾಲ್ ಧಮಾಲ್ ಮಲಮಾಲ್''ಗಾಗಿ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ | birth_name = ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಸೋಮನ್ ನಾಯರ್ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1957|01|30}} | birth_place = [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]], [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ | occupation = {{hlist|ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ|ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ}} | years_active = 1982–ಪ್ರಸ್ತುತ | works = [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ]] | spouse = {{marriage|[[ಲಿಸ್ಸಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟಿ)|ಲಿಸ್ಸಿ]]|1990|2016|reason=ವಿಚ್ಛೇದನೆ}} | partner = ಲಿಸ್ಸಿ<br>(2026–ಪ್ರಸ್ತುತ) | children = 2; [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್|ಕಲ್ಯಾಣಿ]] ಸೇರಿದಂತೆ | parents = | honours = | website = }} '''ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಸೋಮನ್ ನಾಯರ್''' (ಜನನ 30 ಜನವರಿ 1957)<ref name="birthday">{{Cite web|date=30 January 2018|title=Happy Birthday Priyadarshan: Mohanlal, Riteish Deshmukh, and others wish Nimir director|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/happy-birthday-priyadarshan-5044749/|access-date=2 December 2021|website=The Indian Express|archive-date=2 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211202075540/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/happy-birthday-priyadarshan-5044749/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Priyadarshan - Film Director - Official Website |url=https://directorpriyadarshan.com/ |access-date=2025-04-12 |website=directorpriyadarshan.com |archive-date=2025-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403225356/https://directorpriyadarshan.com/ |url-status=dead }}</ref> ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು [[ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ]]. ಅವರು 1982 ರಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಹಿಂದಿ]] ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 90 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು ಭಾಷೆ|ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಅವರು ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], ಅನೇಕ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]] ಮತ್ತು 2012 ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web |date=2022-01-30 |title=Happy Birthday, Priyadarshan: Reasons why he is a master at handling every film genres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/happy-birthday-priyadarshan-reasons-why-he-is-a-master-at-handling-every-film-genres/photostory/89210618.cms |access-date=2025-09-02 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ಅವರು 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]'' (1986), ''[[ತಳವಟ್ಟಂ]]'' (1986), ''[[ವೆಳ್ಳನಾಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'' (1988), ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'' (1988), ''[[ವಂದನಂ]]'' (1989), ಮತ್ತು ''[[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]]'' (1991) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 1990 ರ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಅವರು ''[[ಅಭಿಮನ್ಯು (1991 ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿಮನ್ಯು]]'' (1991), ''[[ಮಿಥುನಂ (1993 ಚಿತ್ರ)|ಮಿಥುನಂ]]'' (1993), ''[[ಥೆನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]'' (1994), ''[[ಕಾಲ ಪಾನಿ (1996 ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲಪಾನಿ]]'' (1996), ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖ (1997 ಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖ]]'' (1997), ಮತ್ತು ''[[ಮೇಘಂ]]'' (1999) ನಂತಹ ಯಶಸ್ವಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಆಕ್ಷನ್ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಗಾರ್ಡಿಶ್]]'' (1994) ಮತ್ತು ''[[ವಿರಾಸತ್ (1997 ಚಿತ್ರ)|ವಿರಾಸತ್]]'' (1997) ಮೂಲಕ [[ಬಾಲಿವುಡ್]]ಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. 2000 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಹಿಂದಿ ಅಳವಡಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಕಾರದಲ್ಲಿ ಬಾಲಿವುಡ್ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಬಾಲಿವುಡ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಹೇರಾ ಫೇರಿ (2000 ಚಿತ್ರ)|ಹೇರಾ ಫೇರಿ]]'' (2000), ''[[ಹುಂಗಾಮಾ (2003 ಚಿತ್ರ)|ಹುಂಗಾಮಾ]]'' (2003), ''[[ಹುಲ್ಚುಲ್ (2004 ಚಿತ್ರ)|ಹುಲ್ಚುಲ್]]'' (2004), ''[[ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ (2005 ಚಿತ್ರ)|ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ]]'' (2005), ''[[ಭಗಮ್ ಭಗ್]]'', ''[[ಚುಪ್ ಚುಪ್ ಕೆ]]'' (ಎರಡೂ 2006), ''[[ಢೋಲ್ (ಚಿತ್ರ)|ಢೋಲ್]]'', ''[[ಭೂಲ್ ಭೂಲೈಯಾ]]'' (ಎರಡೂ 2007), ''[[ದೇ ದನಾ ದನ್]]'' (2009), ''[[ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ (2010 ಚಿತ್ರ)|ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ]]'' (2010), ಮತ್ತು ''[[ಭೂತ್ ಬಂಗ್ಲಾ]]'' (2026) ಸೇರಿವೆ.<ref>{{Cite web | url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/priyadarshan-birthday-special-top-10-comedy-movies-starring-akshay-kumar-shahid-kapoor-and-more-that-you-can-watch-again-and-again-news-and-gossip-2323418/ | title=Priyadarshan birthday special: Top 10 comedy movies starring Akshay Kumar, Shahid Kapoor and more that you can watch again and again | date=30 January 2023 | access-date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260202225800/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/priyadarshan-birthday-special-top-10-comedy-movies-starring-akshay-kumar-shahid-kapoor-and-more-that-you-can-watch-again-and-again-news-and-gossip-2323418/ | archive-date=2 ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.iforher.com/news/entertainment-news/best-priyadarshan-movies-comedy/|title=9 Priyadarshan Movies That Are So Funny You Won't Even Want to Pause for a Second|date=24 August 2024}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು [[ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನ [[ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಡೆಲ್ ಬಾಯ್ಸ್ ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ|ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಡೆಲ್ ಶಾಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಆರಂಭಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಮತ್ತು ನಂತರ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ತಿರುವನಂತಪುರಂ]]ನಿಂದ [[ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web |date=2024-12-03 |title=University College, Thiruvananthapuram – University College, Thiruvananthapuram |url=https://universitycollege.ac.in/ |access-date=2025-03-24 |language=en-US}}</ref> ಅವರ ತಂದೆ, ಕಾಲೇಜು ಗ್ರಂಥಪಾಲಕರು, ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿದರು, ಇದು ಕಥೆ ಹೇಳುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ಸಾಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅವರು ಹದಿಹರೆಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹಿ ಓದುಗರಾಗಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ರೇಡಿಯೋ]]ಗಾಗಿ ಸಣ್ಣ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ವಿನೋದಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಪಿ. ವೇಣು]]ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]], [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]], ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್, ಸನಲ್ ಕುಮಾರ್, [[ಜಗದೀಶ್]], [[ಮಣಿಯನ್ಪಿಳ್ಳ ರಾಜು]], ಮತ್ತು ಅಶೋಕ್ ಕುಮಾರ್ ಸೇರಿದ್ದರು. ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ [[ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಅವರನ್ನು [[ಚೆನ್ನೈ]]ಗೆ ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಅವರ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕ [[ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ]]ರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಅವರು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು.<ref>{{cite news |title=Trivandrum days |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/trivandrum-days/article780844.ece |work=The Hindu |date=29 January 2010 |access-date=13 September 2014 |archive-date=5 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141205203610/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/trivandrum-days/article780844.ece |url-status=live }}</ref> ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗನಾಗಲು ಬಯಸಿದ್ದರೂ, ಕಣ್ಣಿನ ಗಾಯವು ಅವರ ಗಮನವನ್ನು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಿತು.<ref>{{Cite news |date=2012-10-01 |title=What made Priyadarshan give up cricket? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/what-made-priyadarshan-give-up-cricket/articleshow/16624454.cms |access-date=2024-03-30 |work=The Times of India |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330051750/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/what-made-priyadarshan-give-up-cricket/articleshow/16624454.cms |url-status=live }}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ == ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ 1984 ರಿಂದ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮಲಯಾಳಂ, ತಮಿಳು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ತೆಲುಗು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 95 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. === 1984–1987 === 1984 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ''[[ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಿರ್ದೇಶನದ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ಅವರ ಸ್ನೇಹಿತರಾದ ಸುರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಸನಲ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ, ತಿರುವೆಂಕಡಂ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ನೀಡಿದ ಸ್ಲ್ಯಾಪ್ಸ್ಟಿಕ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]], ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಸುಪರಿಚಿತ ನಟರಾಗಿದ್ದು, [[ಶಂಕರ್ (ನಟ)|ಶಂಕರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಮಾನ ನಾಯಕರಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು, ಕೇರಳದ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ 100 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು.<ref>{{Cite news |date=2022-03-18 |title=#FilmyFriday! Poochakkoru Mookkuthi: A screwball comedy that will leave you glued to your screens! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/filmyfriday-poochakkoru-mookkuthi-a-screwball-comedy-that-will-leave-you-glued-to-your-screens/articleshow/90304772.cms |access-date=2025-03-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ''[[ಒದರುತಮ್ಮವ ಆಳರಿಯಂ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಒನ್ನನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು [[ಮಮ്മൂಟ್ಟಿ]] ಮತ್ತು ಶಂಕರ್ ಅಭಿನಯದ ಕುಟುಂಬ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಪರಯಾನುಂವಯ್ಯ ಪರಯಾತಿರಿಕ್ಕಾನುಂವಯ್ಯ]]'' ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರು. ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಇಲ್ಲದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''[[ಪುನ್ನಾರಂ ಚೊಲ್ಲಿ ಚೊಲ್ಲಿ]]'', ನಂತರ ''[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್ (1985 ಚಿತ್ರ)|ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅರಾಂ + ಅರಾಂ = ಕಿನ್ನಾರಂ]]'' ಬಂದವು, ಇವೆರಡೂ ಉತ್ತಮ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಪಡೆದವು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ''[[ರಕ್ಕುಯಿಲಿನ್ ರಾಗಸದಸ್ಸಿಲ್]]'' ಹಿಟ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಅವರು ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]'', ''[[ಅಯಲ್ವಾಸಿ ಒರು ದರಿದ್ರವಾಸಿ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಧೀಮ್ ಥರಿಕಿಡ ಥೋಮ್]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಕುಟುಂಬ ನಾಟಕ ''[[ತಳವಟ್ಟಂ]]'' ಗಂಭೀರ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸಮರ್ಥ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''[[ಚಿನ್ನಮಣಿಕ್ಕುಯಿಲೆ]]'' ಅನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಅದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಉಳಿಯಿತು. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಅವರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''[[ಚೆಪ್ಪು]]'' ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು. ನಂತರ ಅವರು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ಇಲ್ಲದ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ''[[ಪುನ್ನಾರಂ ಚೊಲ್ಲಿ ಚೊಲ್ಲಿ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ನಂತರ ''[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್ (1985 ಚಿತ್ರ)|ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅರಾಂ + ಅರಾಂ = ಕಿನ್ನಾರಂ]]''. ನಂತರ ಅವರು ''[[ರಕ್ಕುಯಿಲಿನ್ ರಾಗಸದಸ್ಸಿಲ್]]''ಗಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು. ಹಿಟ್ ಹಾಡುಗಳಿದ್ದರೂ, ಚಿತ್ರ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]'', ''[[ಅಯಲ್ವಾಸಿ ಒರು ದರಿದ್ರವಾಸಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಧೀಮ್ ಥರಿಕಿಡ ಥೋಮ್]]'' ಯಶಸ್ವಿಯಾದವು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಯಶಸ್ವಿ ಕುಟುಂಬ ನಾಟಕ ''[[ತಳವಟ್ಟಂ]]'' ನೊಂದಿಗೆ ಗಂಭೀರ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅವರ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಚಿತ್ರ ''[[ಚಿನ್ನಮಣಿಕ್ಕುಯಿಲೆ]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದೆ ಉಳಿಯಿತು, ಆದರೆ ಅವರ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ''[[ಚೆಪ್ಪು]]'' ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |date=2023-01-30 |title=Priyadarshan – the man at 66, and the director at 39 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/priyadarshan-the-man-66-and-the-director-39-8411624/ |access-date=2025-03-30 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> === 1988–1998 === 1988 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಅದು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿತು. ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್ ಬರೆದು ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ''[[ವೆಳ್ಳನಾಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'' ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಭೂ ಮಾಫಿಯಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು. ನಂತರ ಅವರು [[ಟಿ. ದಾಮೋದರನ್]] ಬರೆದ ಆಕ್ಷನ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಆರ್ಯನ್ (1988 ಚಿತ್ರ)|ಆರ್ಯನ್]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಇದು [[ಮುಂಬೈ]] ಅಂಡರ್ವರ್ಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಿತು ಮತ್ತು 150 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref name=":0">{{Cite news |date=2017-01-24 |title=Priyan and I share a special bond: Mohanlal |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Priyan-and-I-share-a-special-bond-Mohanlal/articleshow/51683288.cms |access-date=2025-03-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಅಭಿನಯದ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'' ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು 366 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ನಂತರ ಅದು 1991 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಚಿತ್ರ ''[[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]]'' ನಿಂದ ಮೀರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref name=":0" /> ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ 1988 ರ ಇತರ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಒರು ಮುತ್ತಾಶಿ ಕಥ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಮುಕುಂದೇಟ್ಟ ಸುಮಿತ್ರ ವಿಳಿಕ್ಕುನ್ನು]]'' ಸೇರಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1990 ರಲ್ಲಿ ''[[ಕದಥನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ]]'' ಗಳು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡದ ಕಾರಣ ಅವರಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ಮೋಹನ್ಲಾಲ್, [[ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]], ಮತ್ತು [[ರೇವತಿ]] ಅಭಿನಯದ ''[[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]]'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸಿತು. ಅವರ ನಂತರದ ಚಿತ್ರಗಳು, ''[[ಅಭಿಮನ್ಯು (1991 ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿಮನ್ಯು]]'' (1991), ''[[ಅದ್ವೈತಂ]]'' (1992), ಮತ್ತು ''[[ಥೆನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]'' (1994), ಎಲ್ಲವೂ 100 ದಿನಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡವು.<ref>{{Cite web |date=2016-08-26 |title=25 Years Of Kilukkam: Some Interesting Facts About The Film! |url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/25-years-of-kilukkam-some-interesting-facts-about-the-mohanlal-starrer-238862.html |access-date=2025-03-30 |website=www.filmibeat.com |language=en}}</ref> ''[[ಮಿಥುನಂ (1993 ಚಿತ್ರ)|ಮಿಧುನಂ]]'' (1993) ಮತ್ತು ''[[ಮಿನ್ನಾರಂ]]'' (1994) ಸಹ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದವು. [[ಎಂ. ಕರುಣಾನಿಧಿ]] ಅವರು ತಮ್ಮ ಮಗನ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಿ ''[[ಗೋಪುರ ವಸಲಿಲೆ]]'' ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 1991 ರಲ್ಲಿ, ನಟ [[ಅಕ್ಕಿನೇನಿ ನಾಗಾರ್ಜುನ|ನಾಗಾರ್ಜುನ]] ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''[[ವಂದನಂ]]'' ನ ರಿಮೇಕ್ ಮಾಡಲು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದಾಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ [[ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರ ''[[ನಿರ್ಣಯಂ (1991 ಚಿತ್ರ)|ನಿರ್ಣಯಂ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 1992 ರಲ್ಲಿ ''[[ಮುಸ್ಕುರಾಹಾಟ್ (1992 ಚಿತ್ರ)|ಮುಸ್ಕುರಾಹಾಟ್]]'' ಮೂಲಕ ಬಾಲಿವುಡ್ಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದು ''ಕಿಳುಕ್ಕಂ'' ನ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.imdb.com/title/tt0255401/reviews/ |title=Muskurahat (1992) - User reviews - IMDb |language=en-US |access-date=2025-03-30 |via=www.imdb.com}}</ref> 1993 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''[[ಕಿರೀಡಂ (1989 ಚಿತ್ರ)|ಕಿರೀಡಂ]]'' ನ ಅಳವಡಿಕೆಯಾದ ''[[ಗಾರ್ಡಿಶ್]]'' ಮೂಲಕ ಬಾಲಿವುಡ್ಗೆ ಮರಳಿದರು, ಇದನ್ನು [[ಎ. ಕೆ. ಲೋಹಿತದಾಸ್]] ಬರೆದಿದ್ದರು. 1994 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ನಂದಮೂರಿ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ]] ಅಭಿನಯದ ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ಕೊನೆಯ [[ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ತೆಲುಗು]] ಚಿತ್ರ ''[[ಗಂದೀವಂ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 1996 ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಮಿಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದಾಗ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು. ಅದೇ ವರ್ಷ, ಅವರು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಬಗ್ಗೆ [[ಟಿ. ದಾಮೋದರನ್]] ಬರೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಾಟಕ ''[[ಕಾಲಪಾನಿ (1996 ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲಪಾನಿ]]'' ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಮೋಹನ್ಲಾಲ್, [[ತಬು (ನಟಿ)|ತಬು]], [[ಪ್ರಭು (ನಟ)|ಪ್ರಭು]], ಮತ್ತು [[ಅಮೃತ್ ಪುರಿ]] ಅಭಿನಯದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಮೂಲತಃ ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ತಮಿಳು, ತೆಲುಗು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ''ಕಾಲಪಾನಿ'' ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20230404130411/http://dff.nic.in/images/Documents/74_43rdNfacatalogue.pdf | url=http://dff.nic.in/images/Documents/74_43rdNfacatalogue.pdf| title=43rd National Film Festival 1996 | archive-date=2023-04-04}}</ref> 1997 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಎರಡು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು: ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖ (1997 ಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖ]]'' ಮತ್ತು ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ''[[ವಿರಾಸತ್ (1997 ಚಿತ್ರ)|ವಿರಾಸತ್]]'', ನಂತರದದು [[ಭರತನ್]] ಅವರ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''[[ಥೇವರ್ ಮಗನ್]]'' ನ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 1998 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೂರು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು—''[[ಸಾತ್ ರಂಗ್ ಕೆ ಸಪ್ನೆ]]'' (''[[ಥೆನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]'' ನ ರಿಮೇಕ್), ''[[ದೋಲಿ ಸಜಾ ಕೆ ರಖ್ನಾ]]'' (''[[ಅನಿಯಾತಿಪ್ರಾವು]]'' ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ), ಮತ್ತು ''[[ಕಭಿ ನಾ ಕಭಿ]]''—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದವು. 1999 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ಜೊತೆ ''[[ಮೇಘಂ]]'' ಗಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದರು, ಇದು ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. === 2000–2016 === 2000 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ [[ಹೇರಾ ಫೇರಿ (2000 ಚಿತ್ರ)|''ಹೇರಾ ಫೇರಿ'']] ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಇದು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''[[ರಾಮ್ಜಿ ರಾವ್ ಸ್ಪೀಕಿಂಗ್]]'' (1989) ನ ಹಿಂದಿ ಅಳವಡಿಕೆಯಾಗಿದೆ. [[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಸುನಿಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ]], ತಬು, ಮತ್ತು [[ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್]] ಅಭಿನಯದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್ ನಡುವಿನ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಯೋಗದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು,<ref>{{Cite web |date=2024-09-30 |title=Revisiting Akshay Kumar and Priyadarshan's iconic collaborations |url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/news/best-works-of-akshay-kumar-and-priyadarshan-1.9945245 |access-date=2025-03-30 |website=English.Mathrubhumi |language=en}}</ref> ಆದರೆ ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್ ಅವರ ನಂತರದ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತರಾದರು.<ref>{{Cite web |title=Hera Pheri - Movie - Box Office India |url=https://www.boxofficeindia.com/movie.php?movieid=714& |access-date=2025-03-30 |website=www.boxofficeindia.com}}</ref> ''ಹೇರಾ ಫೇರಿ'' ನಂತರ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ''[[ಯೇಹ್ ತೇರಾ ಘರ್ ಯೇಹ್ ಮೇರಾ ಘರ್]]'', ''[[ಹುಂಗಾಮಾ (2003 ಚಿತ್ರ)|ಹುಂಗಾಮಾ]]'', ''[[ಹುಲ್ಚುಲ್ (2004 ಚಿತ್ರ)|ಹುಲ್ಚುಲ್]]'', ''[[ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ (2005 ಚಿತ್ರ)|ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಕ್ಯೋನ್ ಕಿ]]'' ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 2000 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ತಬು]] ಮತ್ತು [[ಜ್ಯೋತಿಕಾ]] ಅಭಿನಯದ ದ್ವಿಭಾಷಾ (ಮಲಯಾಳಂ-ತಮಿಳು) ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''[[ಸ್ನೇಗಿಥಿಯೇ|ರಾಕಿಲಿಪಟ್ಟು]]'' (ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ''[[ಸ್ನೇಗಿಥಿಯೇ]]'') ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. [[ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆ|ಮರಾಠಿ]] ಚಿತ್ರ ''[[ಬಿಂದಾಸ್ತ್]]'' ನ ಅಳವಡಿಕೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಎಲ್ಲಾ-ಮಹಿಳಾ ತಾರಾಗಣಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ತಮಿಳು ಆವೃತ್ತಿಯು 2000 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಮಲಯಾಳಂ ಆವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಹಿಂದಿ ಆವೃತ್ತಿ (''ಫ್ರೆಂಡ್ಶಿಪ್'') 2007 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt0354922/releaseinfo|title=Snegithiye (2000)|publisher=IMDb|access-date=21 March 2011|archive-date=27 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027002924/https://www.imdb.com/title/tt0354922/releaseinfo|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/28481.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613165307/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/28481.html|url-status=dead|archive-date=13 June 2011|title=Howzzat? Priyan film releases and goes unnoticed!}}</ref> ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ [[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್-ಭಾಷೆಯ]] [[ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ|ಮಹಾಕಾವ್ಯ]] ಐತಿಹಾಸಿಕ ಚಿತ್ರ ''[[ದ ಲಾಸ್ಟ್ ರೆವಲ್ಯೂಷನರಿ]]'', ಇದನ್ನು [[20ನೇ ಶತಮಾನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಸ್|20ನೇ ಶತಮಾನ ಫಾಕ್ಸ್]] ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ [[ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಝಾದ್]] ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು, ಇದನ್ನು 2001 ರಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/entertai/2001/oct/05priy.htm|title=rediff.com, Movies:'I'm a greedy filmmaker':Priyadarshan|website=rediff.com|access-date=25 March 2020|archive-date=24 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124062729/https://www.rediff.com/entertai/2001/oct/05priy.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Bachchan-Jr-to-star-in-international-project/articleshow/1367975380.cms|title=Bachchan Jr to star in international project|website=The Times of India|date=12 August 2001|access-date=25 March 2020|archive-date=13 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190313152700/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Bachchan-Jr-to-star-in-international-project/articleshow/1367975380.cms|url-status=live}}</ref> ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ''[[ಅನ್ಬೇ ಶಿವಂ]]'' ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಆದರೆ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ತೊರೆದರು, ಇದು [[ಸುಂದರ್ ಸಿ]] ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. 2001 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಕಕ್ಕಕುಯಿಲ್]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು, ಇದು 1980 ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕಗಳ ಯಶಸ್ವಿ ಜೋಡಿಯಾದ ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಮತ್ತು [[ಮುಕೇಶ್ (ನಟ)|ಮುಕೇಶ್]] ಅವರನ್ನು ಪುನಃ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್-ಆಫೀಸ್ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಗಳು, ''[[ಕಿಳಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಝಂ]]'' (2003) ಮತ್ತು ''[[ವೆಟ್ಟಂ]]'' (2004), ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಇದು ಅವರ ಗಮನವನ್ನು ಬಾಲಿವುಡ್ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ''[[ಚುಪ್ ಚುಪ್ ಕೆ]]'', ''[[ಭಗಮ್ ಭಗ್]]'', ''[[ಮಲಾಮಾಲ್ ವೀಕ್ಲಿ]]'', ''[[ಢೋಲ್ (ಚಿತ್ರ)|ಢೋಲ್]]'', ''[[ಭೂಲ್ ಭೂಲೈಯಾ]]'', ''[[ದೇ ದನಾ ದನ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಮೇರೆ ಬಾಪ್ ಪೆಹ್ಲೆ ಆಪ್]]'' ನಂತಹ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನಂತರದ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಬಿಲ್ಲು ಬಾರ್ಬರ್|ಬಿಲ್ಲು]]'', ''[[ಬುಮ್ ಬುಮ್ ಬೋಲೆ]]'', ''[[ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ (2010 ಚಿತ್ರ)|ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ]]'', ''[[ಆಕ್ರೋಶ್ (2010 ಚಿತ್ರ)|ಆಕ್ರೋಶ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಟೆಜ್]]'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲಿಲ್ಲ. ಅವರ 2013 ರ ಚಿತ್ರ ''[[ರಂಗ್ರೇಜ್]]'' ಸಹ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಕಾಂಚೀಪುರಂನ ನೇಕಾರರ ಬಗ್ಗೆ ''[[ಕಾಂಚಿವರಂ]]'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ 2008 ರಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ''[[ಕಾಂಚಿವರಂ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿತು.<ref>{{Cite news |date=2009-09-07 |title='Kanchivaram' wins national award for best feature film |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/lsquoKanchivaramrsquo-wins-national-award-for-best-feature-film/article16879932.ece |access-date=2025-03-30 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್, ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಅಭಿನಯದ ''[[ಅರಬೀಮ್ ಒಟ್ಟಕೋಂ ಪಿ. ಮಾಧವನ್ ನಾಯರಂ ಇನ್ ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವರ ನಂತರದ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''[[ಗೀತಾಂಜಲಿ]]'' (2013) ಮತ್ತು ''[[ಆಮಯುಂ ಮುಯಲುಂ]]'' (2014) ಬಾಕ್ಸ್-ಆಫೀಸ್ ವಿಫಲಗಳಾಗಿದ್ದವು. [[File:Jackky, Priya & Priyadarshan promote ‘Rangrezz’.jpg|thumb|ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ''[[ರಂಗ್ರೇಜ್]]'' ಅನ್ನು [[ಜಾಕ್ಕಿ ಭಾಗ್ನಾನಿ]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಿಯಾ ಆನಂದ್]] ಜೊತೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು]] 2015 ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ಜೊತೆ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಮಲಯಾಳಂ]]ನಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು.<ref>{{cite web|last=Menon|first=Akhila|title=WHAT! Mohanlal Says No To Priyadarshan?|url=http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/mohanlal-says-no-to-priyadarshan-204372.html|publisher=[[Filmibeat]]|access-date=16 March 2016|date=6 November 2015|archive-date=8 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160608082912/http://www.filmibeat.com/malayalam/news/2015/mohanlal-says-no-to-priyadarshan-204372.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Vikram|first=Raj|title=Mohanlal to play a blind man in Priyadarshan's 73 rd movie|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/mohanlal-to-play-a-blind-man-in-priyadarshans-73-rd-movie-12922|publisher=Metromatinee.com|access-date=16 March 2016|date=6 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328134032/http://www.metromatinee.com/news-articles/mohanlal-to-play-a-blind-man-in-priyadarshans-73-rd-movie-12922|archive-date=28 March 2016}}</ref> ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. [[ರಷ್ಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನ ನಿರ್ಬಂಧಗಳಿಂದಾಗಿ, ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ-ಬಜೆಟ್ ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಚಿತ್ರವು ವಿಳಂಬವಾಯಿತು, ಇದು ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರಿಗೆ ''ಒಪ್ಪಂ'' ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Mohanlal-Priyadarshan to join hands for small budget film before Russian project?|url=http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-priyadarshan-join-hands-small-budget-film-before-russian-project-659587|access-date=16 March 2016|agency=[[International Business Times]]|date=15 December 2015|archive-date=31 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160331074002/http://www.ibtimes.co.in/mohanlal-priyadarshan-join-hands-small-budget-film-before-russian-project-659587|url-status=live}}</ref> ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು [[ಗೋವಿಂದ್ ವಿಜಯನ್]] ಅವರ ಕಥೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬರೆದ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದವು<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title='Oppam' critics review: Comeback movie of Mohanlal, Priyadarshan duo|url=http://www.ibtimes.co.in/oppam-critics-review-comeback-movie-mohanlal-priyadarshan-duo-693118|access-date=13 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=9 September 2016|archive-date=5 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180105152735/http://www.ibtimes.co.in/oppam-critics-review-comeback-movie-mohanlal-priyadarshan-duo-693118|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಬ್ಲಾಕ್ಬಸ್ಟರ್ ಆಗಿ, ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಿತು<ref>{{Cite web|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/oppam-box-office-collection-6-records-broken-by-the-mohanlal-starrer-242754.html|title=Oppam Box Office Collection: 6 Records Broken by the Mohanlal Starrer!|date=28 September 2016|website=filmibeat.com|access-date=25 March 2020|archive-date=25 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200325043105/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/oppam-box-office-collection-6-records-broken-by-the-mohanlal-starrer-242754.html|url-status=live}}</ref> ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 16 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ವರ್ಷದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರವಾಯಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsintrends.com/story/oppam-beats-jacobinte-swargarajyam-to-be-the-biggest-hit-of-2016--2213070.html |title=Oppam Beats Jacobinte Swargarajyam to be the Biggest Hit of 2016! |access-date=29 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161002064858/http://www.newsintrends.com/story/oppam-beats-jacobinte-swargarajyam-to-be-the-biggest-hit-of-2016--2213070.html |archive-date=2 October 2016 |url-status=usurped }}</ref> [[File:BLACK BOX in conversation with Director Priyadarshan, at the 46th International Film Festival of India (IFFI-2015), in Panaji, Goa on November 25, 2015.jpg|thumb|ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ 2015 ರಲ್ಲಿ [[46ನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ]] === 2018–ಪ್ರಸ್ತುತ === 2018 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ''[[ಮರಕ್ಕರ್: ಅರಬಿಕಡಲಿಂಟೆ ಸಿಂಹಂ]]'' ಚಿತ್ರದ ಪೂರ್ವ-ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸೆಟ್ ಮಾಡಲಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ-ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ-ಭಾಷೆಯ]] ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಾಲದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಅಭಿನಯದ ಈ ಚಿತ್ರವು [[ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್|ಕುಂಜಾಲಿ ಮರಕ್ಕರ್ IV]] ರ ಯುದ್ಧ ಸಾಹಸಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ—ಇವರು [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡಿನ ಜಾಮೋರಿನ್]]ರ ನೌಕಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದವರೆಗೆ [[ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತ|ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಕ್ರಮಣ]]ದಿಂದ [[ಕೋಳಿಕ್ಕೋಡ್]] ಅನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ಕರಾವಳಿಯ ಮೊದಲ ನೌಕಾ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ಡಿಸೆಂಬರ್ 2, 2021 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಇದು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದರೂ, ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಿರ್ಮಾಣ ವೆಚ್ಚದಿಂದಾಗಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ''ಮರಕ್ಕರ್'' ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮೊದಲು, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ 2003 ರ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರ ''[[ಹುಂಗಾಮಾ (2003 ಚಿತ್ರ)|ಹುಂಗಾಮಾ]]'' ಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉತ್ತರಭಾಗವಾದ ''[[ಹುಂಗಾಮಾ 2]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 23 ಜುಲೈ 2021 ರಂದು [[ಡಿಸ್ನಿ+ ಹಾಟ್ಸ್ಟಾರ್]]ನಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಇದು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ 1994 ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''[[ಮಿನ್ನಾರಂ]]'' ಅನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/shilpa-shetty-s-hungama-2-to-premiere-on-disney-hotstar-on-july-23-1821100-2021-06-30 |title=Shilpa Shetty's Hungama 2 to premiere on Disney+Hotstar on July 23 |date=30 June 2021 |access-date=4 May 2023 |archive-date=30 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630133808/https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/shilpa-shetty-s-hungama-2-to-premiere-on-disney-hotstar-on-july-23-1821100-2021-06-30 |url-status=live}}</ref> 2023 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ [[ಶೇನ್ ನಿಗಮ್]] ಅಭಿನಯದ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''[[ಕೊರೋನಾ ಪೇಪರ್ಸ್]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''[[8 ತೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್]]'' (ಅಕಿರಾ ಕುರೊಸಾವಾ ಅವರ 1949 ರ ''ಸ್ಟ್ರೇ ಡಾಗ್'' ನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ) ನ ಅಧಿಕೃತ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ಏಪ್ರಿಲ್ 6, 2023 ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿತು.<ref>{{cite web | url=https://lensmenreviews.com/corona-papers-malayalam-movie-review-2023/ | title=Corona Papers Review &#124; an Elaborate and Restructured Version of 8 Thottakkal with a Superb Sidhique | date=6 April 2023 | access-date=4 May 2023 | archive-date=12 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230412014009/https://lensmenreviews.com/corona-papers-malayalam-movie-review-2023/ | url-status=live }}</ref> ಅದೇ ವರ್ಷ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಉರ್ವಶಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''[[ಅಪ್ಪಾಥ]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದರು. 29 ಜುಲೈ 2023 ರಂದು [[ಜಿಯೋ ಸಿನಿಮಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೇರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಈ ಚಿತ್ರವು ಉರ್ವಶಿಯ 700 ನೇ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಶಾಂಘೈ ಸಹಕಾರ ಸಂಸ್ಥೆ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite news |date=2023-01-27 |title=Urvasi's 700th film 'Appatha' to be screened at the Shangai Cooperation Organisation Film Festival |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/urvasis-700th-film-appatha-to-be-screened-at-the-shangai-cooperation-organisation-film-festival/articleshow/97369393.cms?from=mdr |access-date=2023-07-31 |issn=0971-8257 |archive-date=31 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731212032/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/urvasis-700th-film-appatha-to-be-screened-at-the-shangai-cooperation-organisation-film-festival/articleshow/97369393.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-07-24 |title=Urvashi's 700th film 'Appatha' premieres directly on OTT from July 29 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/urvashis-700th-film-appatha-premieres-directly-on-ott-from-july-29/articleshow/102078290.cms?from=mdr |access-date=2023-07-31 |issn=0971-8257 |archive-date=24 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724144508/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/urvashis-700th-film-appatha-premieres-directly-on-ott-from-july-29/articleshow/102078290.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2023-01-26 |title=Priyadarshan's 'Appatha' to open Shanghai Cooperation Organisation film festival |url=https://www.indiatoday.in/india/story/priyadarshan-tamil-film-appatha-open-shanghai-cooperation-organisation-festival-2326870-2023-01-26 |access-date=2025-03-30 |website=India Today |language=en}}</ref> 2024 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ''ಭೂತ್ ಬಂಗ್ಲಾ'' ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು, ಇದು ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅಭಿನಯದ ಹಾಸ್ಯ-ಭಯಾನಕ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, 14 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಅವರ ಬಹುನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.<ref>{{Cite web |date=2024-12-10 |title=Akshay Kumar begins filming of Bhooth Bangla, to release in 2026 |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/akshay-kumar-bhooth-bangla-shooting-priyadarshan-horror-comedy-poster-2647482-2024-12-10 |access-date=2025-03-30 |website=India Today |language=en}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ 2025 ರಲ್ಲಿ, ''ಭೂತ್ ಬಂಗ್ಲಾ'', ''ಹೈವಾನ್'', ''[[ಹೇರಾ ಫೇರಿ 3]]'', ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಹಯೋಗಿ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ಅವರೊಂದಿಗಿನ ಹೆಚ್ಚು ನಿರೀಕ್ಷಿತ 100 ನೇ ಚಿತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ನಿವೃತ್ತರಾಗುವ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿಂದಿ ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ''ಹೈವಾನ್'' ಅನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' ನ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, [[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಸೈಫ್ ಅಲಿ ಖಾನ್]] ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ಅವರ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರವೂ ಇರುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |date=2024-11-24 |title=Scoop: Saif Ali Khan, Priyadarshan Finalise Script For Film Inspired By Mohanlal's Oppam |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/bollywood/scoop-saif-ali-khan-priyadarshan-finalise-script-for-film-inspired-by-mohanlals-oppam-article-115625355 |access-date=2025-03-30 |website=Times Now |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Naaz |first=Fareha |date=2025-08-23 |title=Akshay Kumar teams up with Saif Ali Khan after '18 years' to kickstart Priyadarshan film 'Haiwaan' shoot; watch video |url=https://www.livemint.com/entertainment/akshay-kumar-teams-up-with-saif-ali-khan-after-18-years-to-kickstart-priyadarshan-film-haiwaan-shoot-watch-video-11755932975632.html |access-date=2025-08-23 |website=mint |language=en}}</ref> ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ''[[ಹೇರಾ ಫೇರಿ 3]]'' ಅನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ನಿರ್ದೇಶಕರು ತಾವು "ದಣಿದಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಈ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಸಕ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯಲು ಆಶಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |title=Priyadarshan To Retire After 100th Film, Confirms Mohanlal's Cameo In Akshay Kumar And Saif Ali Khan's Haiwaan |url=https://www.ndtv.com/entertainment/priyadarshan-to-retire-after-100th-film-confirms-mohanlals-cameo-in-akshay-kumar-and-saif-ali-khans-haiwaan-9150412 |website=NDTV |date=23 August 2025 |access-date=24 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web |title=Priyadarshan announces retirement after 100th film, says he's getting 'tired'; reveals Mohanlal will make a cameo in Saif Ali Khan and Akshay Kumar's Haiwaan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/priyadarshan-announces-retirement-after-100th-film-says-hes-getting-tired-reveals-mohanlal-will-make-a-cameo-in-saif-ali-khan-and-akshay-kumars-haiwaan-10208372/ |website=Indian Express |date=24 August 2025 |access-date=24 August 2025}}</ref> ==ಜಾಹೀರಾತುಗಳು== ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ [[ಕೋಕಾ-ಕೋಲಾ]], [[ಅಮೇರಿಕನ್ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್]], [[ನೋಕಿಯಾ]], [[ಪಾರ್ಕರ್ ಪೆನ್ ಕಂಪನಿ|ಪಾರ್ಕರ್ ಪೆನ್ಸ್]], [[ಏಷ್ಯನ್ ಪೇಂಟ್ಸ್]], [[ಕಿನ್ಲೆ (ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್)|ಕಿನ್ಲೆ]], ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಲೈಫ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಕಂಪನಿ|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಲೈಫ್ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್]] ನಂತಹ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು [[ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಹೀರಾತು]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/playlist?list=PL6762475556E91C03|title=Priyadarshan – Director's Reel|via=[[YouTube]]|access-date=10 March 2016|archive-date=25 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225101931/https://www.youtube.com/playlist?list=PL6762475556E91C03|url-status=live}}</ref> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಅವರು 13 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1990 ರಂದು ನಟಿ [[ಲಿಸ್ಸಿ (ನಟಿ)|ಲಿಸ್ಸಿ]] ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece|title=Lissy Priyadarshan, on her husband|work=[[The New Indian Express]]|access-date=12 February 2014|archive-date=7 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807084145/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article460867.ece|url-status=dead}}</ref> ಅವರಿಗೆ ನಟಿ [[ಕಲ್ಯಾಣಿ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್|ಕಲ್ಯಾಣಿ]] ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್ ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{cite news |title=Kalyani Priyadarshan on why Hello is the best film that has happened to her career |url=https://www.firstpost.com/entertainment/kalyani-priyadarshan-on-why-hello-is-the-best-film-that-has-happened-to-her-career-4291265.html/amp |work=Firstpost |access-date=12 January 2019 |archive-date=18 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718084133/https://www.firstpost.com/entertainment/kalyani-priyadarshan-on-why-hello-is-the-best-film-that-has-happened-to-her-career-4291265.html/amp |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last1=Unni |first1=K. Warrier |title=Never thought Sidharth had movies in mind: Priyadarshan on double National awards that came home. |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2021/03/29/priyadarshan-sidharth-nationa-award-for-marakkar.html |publisher=onmanorama.com |access-date=16 September 2021 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128201928/https://www.onmanorama.com/entertainment/interviews/2021/03/29/priyadarshan-sidharth-nationa-award-for-marakkar.html |url-status=live }}</ref> 26 ವರ್ಷಗಳ ವೈವಾಹಿಕ ಜೀವನದ ನಂತರ 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2016 ರಂದು ದಂಪತಿಗಳು ವಿಚ್ಛೇದನೆ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |last=Subramani |first=A. |title=Film director Priyadarshan – actor Lissy divorce formalities complete |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Film-director-Priyadarshan-actor-Lissy-divorce-formalities-complete/articleshow/54361266.cms |access-date=10 January 2018 |work=The Times of India |date=16 September 2016 |archive-date=10 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180110234132/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Film-director-Priyadarshan-actor-Lissy-divorce-formalities-complete/articleshow/54361266.cms |url-status=live}}</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರು 2016 ರಲ್ಲಿ ವಿಚ್ಛೇದನೆಯಾದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ದಶಕದ ನಂತರ ತಮ್ಮ ಮಾಜಿ ಪತ್ನಿ ಲಿಸ್ಸಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ದೃಢಪಡಿಸಿದರು. ಅವರು ಮರುಮದುವೆಯಾಗಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅವರು ಒಟ್ಟಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref>{{cite news |title=Priyadarshan confirms reunion with ex-wife Lissy Says 'We are living the same life together' - Reports|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/priyadarshan-confirms-reunion-with-lissy-says-we-are-living-the-same-life-together-reports/articleshow/129690898.cms |work=The Times of India |date=2026-03-20}}</ref><ref>{{cite news |title='ഞങ്ങൾ വിവാഹം ചെയ്തില്ല, കുടുംബം പോലെ കഴിയുന്നു'; ലിസിക്കൊപ്പം ഒന്നിച്ചെന്ന വാർത്തയിൽ പ്രിയദർശൻ |url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/priyadarshan-lissy-reunion-living-together-clarification-malayalam-cinema-tw96j8wo|work=Mathrubhumi News|date=2026-03-21}}</ref> == ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ == [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]] ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಚಿತ್ರ ''[[ಕಾಲಪಾನಿ]]'' ಮತ್ತು ಅವರ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಕಾಲದ ನಾಟಕ ''[[ಕಾಂಚೀವರಂ]]'' ನಂತಹ ಕೆಲವು ಹಾಸ್ಯೇತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೃತ್ತಿಜೀವನದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಹಲವಾರು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ 98 ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ಮಲಯಾಳಂ]] ಮತ್ತು [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ, ಜೊತೆಗೆ [[ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ]] ಎಂಟು ಮತ್ತು [[ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ|ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ]] ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 1984 ರಲ್ಲಿ [[ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೂ, ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ 2001-2010 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಬಾಲಿವುಡ್|ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮ]]ದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''[[ರಂಗ್ರೇಜ್]]'' ಸ್ವಲ್ಪ ಅವಧಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೊನೆಯ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು; ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-04/news-interviews/34907733_1_priyadarshan-malayalam-film-priyan |work=The Times Of India |title='Kamaal Dhamaal...' was a mistake: Priyadarshan – The Times of India |access-date=7 September 2014 |archive-date=12 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212083659/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-11-04/news-interviews/34907733_1_priyadarshan-malayalam-film-priyan |url-status=dead }}</ref> [[File:Priyadarshan at a press conference for ‘Kamaal Dhamaal Malamaal’.jpg|thumb|ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ 2012 ರಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷನ್ ಮತ್ತು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಕೈಯನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ಜೊತೆಗಿನ ಸಹಯೋಗವು 1980 ಮತ್ತು 1990 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು, ''[[ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ]]'', ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]'', ''[[ತಳವಟ್ಟಂ]]'', ''[[ವೆಳ್ಳನಾಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'', ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'', ''[[ವಂದನಂ]]'', ''[[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]]'', ''[[ಅಭಿಮನ್ಯು (1991 ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿಮನ್ಯು]]'', ''[[ಮಿಥುನಂ (1993 ಚಿತ್ರ)|ಮಿಥುನಂ]]'', ''[[ಥೆನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]'', ಮತ್ತು ''[[ಕಾಲ ಪಾನಿ (1996 ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ ಪಾನಿ]]'' ನಂತಹ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ. ಅವರು ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಟರಲ್ಲಿ [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]], [[ಕುತ್ತಿರಾವತ್ತಂ ಪಪ್ಪು]], [[ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]], [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]], [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]], [[ಸುಕುಮಾರಿ]], [[ಮುಕೇಶ್ (ನಟ)|ಮುಕೇಶ್]] ಮತ್ತು [[ಮಮ್ಮುಕೋಯ]], [[ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾಜ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 1986 ರ ಚಿತ್ರ ''[[ನಿನ್ನಿಷ್ಟಂ ಎನ್ನಿಷ್ಟಂ]]'' ರ ಕಥೆಗಾರರಾಗಿಯೂ ಅವರು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ತಮ್ಮ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತ [[ಬಣ್ಣ ಗ್ರೇಡಿಂಗ್]], [[ಸ್ಟೀರಿಯೋ|ಸ್ಪಷ್ಟ ಧ್ವನಿ]] ಮತ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. [[ಬಾಲಿವುಡ್]] ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಂದ, ಕೆಲವು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಇತರರ ಕೃತಿಗಳಿಂದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಹೇರಾ ಫೇರಿ (2000 ಚಿತ್ರ)|ಹೇರಾ ಫೇರಿ]]'', ''[[ಹುಂಗಾಮಾ (2003 ಚಿತ್ರ)|ಹುಂಗಾಮಾ]]'', ''[[ಹುಲ್ಚುಲ್ (2004 ಚಿತ್ರ)|ಹುಲ್ಚುಲ್]]'', ''[[ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ (2005 ಚಿತ್ರ)|ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ]]'', ''[[ಭಗಮ್ ಭಗ್]]'', ''[[ಚುಪ್ ಚುಪ್ ಕೆ]]'', ''[[ಢೋಲ್ (2007 ಚಿತ್ರ)|ಢೋಲ್]]'', ''[[ಭೂಲ್ ಭೂಲೈಯಾ]]'', ''[[ದೇ ದನಾ ದನ್]]'', ''[[ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ (2010 ಚಿತ್ರ)|ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಭೂತ್ ಬಂಗ್ಲಾ]]'' ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಟರಲ್ಲಿ [[ಅಕ್ಷಯ್ ಕುಮಾರ್]], [[ಸುನಿಲ್ ಶೆಟ್ಟಿ]], [[ಅಕ್ಷಯ್ ಖನ್ನಾ]], [[ಪರೇಶ್ ರಾವಲ್]], [[ಓಂ ಪುರಿ]], [[ಕರೀನಾ ಕಪೂರ್]], ಮತ್ತು [[ರಾಜಪಾಲ್ ಯಾದವ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. {| class="wikitable" |- ! rowspan="2" scope="col" | ವರ್ಷ ! rowspan="2" scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! rowspan="2" scope="col" | ಭಾಷೆ ! colspan="2" scope="col" | ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದವರು ! rowspan="2" scope="col" | ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ! rowspan="2" scope="col" class="unsortable"| {{ref heading}} |- ! scope="col" | ನಿರ್ದೇಶಕ ! scope="col" | ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ |- | rowspan="5" | 1982 | ''[[ಸಿಂಧೂರ ಸಂಧ್ಯಕ್ಕು ಮೌನಂ]]'' | rowspan="23" | ಮಲಯಾಳಂ | [[ಐ.ವಿ. ಶಶಿ]] | {{Yes}} | | |- | ''[[ಕುಯಿಲಿನೆಥೇಡಿ]]'' | [[ಎಂ. ಮಣಿ]] | {{Yes}} | | |- | ''[[ಭೂಕಂಬಂ]]'' | [[ಜೋಷಿ]] | {{Yes}} | | |- | ''[[ನಾಥಿ ಮುಥಲ್ ನಾಥಿ ವರೆ]]'' | [[ವಿಜಯಾನಂದ್]] | {{Yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://scroll.in/reel/828031/amitabh-bachchan-starrer-deewar-was-remade-in-telugu-tamil-malayalam-and-cantonese |title=Amitabh Bachchan starrer 'Deewar' was remade in Telugu, Tamil, Malayalam – and Cantonese |date=30 January 2017 }}</ref> |- | ''ಮುತ್ತೋಡು ಮುತ್ತು'' | [[ಎಂ. ಮಣಿ]] | {{Yes}} | | |- | rowspan="2" |1983 | ''[[ಎಂಗನೆ ನೀ ಮರಕ್ಕುಂ]]'' | [[ಎಂ. ಮಣಿ]] | {{Yes}} | | |- | ''[[ಎಂತೆ ಕಳಿತೋಳನ್]]'' | [[ಎಂ. ಮಣಿ]] | {{yes}} | | |- | rowspan="3" | 1984 | ''[[ವನಿತಾ ಪೊಲೀಸ್]]'' | [[ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇ ಅಶ್ರಫ್]] | {{Yes}} | | |- | ''[[ಪೂಚಕ್ಕೊರು ಮೂಕ್ಕುತಿ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/malayalam-films-remade-in-hindi/photostory/48267558.cms |title=Malayalam films remade in Hindi |newspaper=The Times of India}}</ref> |- | ''[[ಒದರುತಮ್ಮವ ಆಳರಿಯಂ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="6" | 1985 | ''[[ಒನ್ನನಂ ಕುನ್ನಿಲ್ ಒರಡಿ ಕುನ್ನಿಲ್]]'' | {{yes}} | {{yes}} | | |- | ''[[ಪರಯಾನುಂವಯ್ಯ ಪರಯಾತಿರಿಕ್ಕಾನುಂವಯ್ಯ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಪುನ್ನಾರಂ ಚೊಲ್ಲಿ ಚೊಲ್ಲಿ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್ (1985 ಚಿತ್ರ)|ಬೋಯಿಂಗ್ ಬೋಯಿಂಗ್]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="Thanda masala">{{Cite web |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-thanda-masala-5891 |title=Thanda masala? |date=16 October 2005}}</ref> |- | ''[[ಅರಾಂ + ಅರಾಂ = ಕಿನ್ನಾರಂ]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref name="thenewsminute.com">{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/never-dull-moment-three-decades-cinema-priyadharshan-55137 |title=Never a dull moment: Three decades of cinema with Priyadharshan |date=2 January 2017}}</ref> |- | ''[[ಚೆಕ್ಕೆರನೊರು ಚಿಲ್ಲ]]'' | [[ಶಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್]] | {{Yes}} | | |- | rowspan="7" | 1986 | ''[[ಧೀಮ್ ಥರಿಕಿಡ ಥೋಮ್]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="thenewsminute.com"/> |- | ''[[ನಿನ್ನಿಷ್ಟಂ ಎನ್ನಿಷ್ಟಂ]]'' | [[ಅಲ್ಲೆಪ್ಪೇ ಅಶ್ರಫ್]] | {{yes}} | | |- | ''[[ಮಳ ಪೆಯ್ಯುನ್ನು ಮದ್ದಳಂ ಕೊಟ್ಟುನ್ನು]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಹೆಲ್ಲೋ ಮೈ ಡಿಯರ್ ರಾಂಗ್ ನಂಬರ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಅಯಲ್ವಾಸಿ ಒರು ದರಿದ್ರವಾಸಿ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ರಕ್ಕುಯಿಲಿನ್ ರಾಗಸದಸ್ಸಿಲ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ತಳವಟ್ಟಂ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://m.rediff.com/movies/2005/sep/20kyon.htm |title=Kyon Ki: Dull music}}</ref> |- | rowspan="2" | 1987 | ''ಚಿನ್ನಮಣಿಕ್ಕುಯಿಲೆ'' | ತಮಿಳು | {{yes}} | {{No}} | ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ | |- | ''[[ಚೆಪ್ಪು]]'' | rowspan="10" | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="5" | 1988 | ''[[ಒರು ಮುತ್ತಾಶಿ ಕಥ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ವೆಳ್ಳನಾಕಳುಡೆ ನಾಡು]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಮುಕುಂದೇಟ್ಟ ಸುಮಿತ್ರ ವಿಳಿಕ್ಕುನ್ನು]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಆರ್ಯನ್ (1988 ಚಿತ್ರ)|ಆರ್ಯನ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಚಿತ್ರಂ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="2" | 1989 | ''[[ವಂದನಂ]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref name="Did you">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/did-you-know/did-you-know-mohanlals-1989-malayalam-hit-vandanam-was-extensively-shot-in-bengaluru/articleshow/82826287.cms |title=Did you know? Mohanlal's 1989 Malayalam hit 'Vandanam' was extensively shot in Bengaluru &#124; Kannada Movie News |website=Times of India|date=21 May 2021 |access-date=20 November 2021}}</ref> |- | ''ಧನುಷ್ಕೋಡಿ'' | {{yes}} | {{No}} | ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |date=2023-01-30 |title=Priyadarshan – the man at 66, and the director at 39 |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/priyadarshan-the-man-66-and-the-director-39-8411624/ |access-date=2023-11-06 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> |- | 1990 | ''[[ಕದಥನಾಡನ್ ಅಂಬಾಡಿ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | 1990 | ''[[ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ ಅಕ್ಕರೆ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | rowspan="4" | 1991 | ''[[ನಿರ್ಣಯಂ (1991 ಚಿತ್ರ)|ನಿರ್ಣಯಂ]]'' | ತೆಲುಗು | {{yes}} | {{yes}} | | |- | ''[[ಗೋಪುರ ವಸಲಿಲೆ]]'' | ತಮಿಳು | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Itamp39s-raining-remakes-in-Bollywood-in-2012/articleshow/11255854.cms |title=It's raining remakes in Bollywood in 2012 |website=[[The Times of India]] |last1=Malani |first1=Gaurav}}</ref> |- | ''[[ಕಿಳುಕ್ಕಂ]]'' | rowspan="3" | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/mollywood-movies-that-ran-for-more-than-300-days/photostory/49802155.cms |title=Mollywood movies that ran for more than 300 days |website=[[The Times of India]]}}</ref> |- | ''[[ಅಭಿಮನ್ಯು (1991 ಚಿತ್ರ)|ಅಭಿಮನ್ಯು]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | rowspan="2" | 1992 | ''[[ಅದ್ವೈತಂ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಮುಸ್ಕುರಾಹಾಟ್ (1992 ಚಿತ್ರ)|ಮುಸ್ಕುರಾಹಾಟ್]]'' | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="The Times of India">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Mollywood-directors-forays-into-Bollywood/articleshow/26213376.cms |title=Mollywood directors forays into Bollywood |website=[[The Times of India]] |last1=Soman |first1=Deepa}}</ref> |- | rowspan="2" | 1993 | ''[[ಮಿಥುನಂ (1993 ಚಿತ್ರ)|ಮಿಧುನಂ]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಗಾರ್ಡಿಶ್]]'' | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="The Times of India"/> |- | rowspan="5" | 1994 | ''[[ದ ಸಿಟಿ (1994 ಚಿತ್ರ)|ದ ಸಿಟಿ]]'' | rowspan="2" | ಮಲಯಾಳಂ | [[ಐ.ವಿ. ಶಶಿ]] | {{yes}} | | |- | ''[[ಕಿನ್ನರಿಪುಳಯೋರಂ]]'' | ಹರಿದಾಸ್ | {{yes}} | | |- | ''[[ಗಂದೀವಂ]]'' | ತೆಲುಗು | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ಥೆನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತ್]]'' | rowspan="3" | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | | |- | ''[[ಮಿನ್ನಾರಂ]] '' | {{yes}} | {{yes}} | | |- | 1996 | ''[[ಕಾಲ ಪಾನಿ (1996 ಚಿತ್ರ)|ಕಾಲ ಪಾನಿ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="3" | 1997 | ''[[ವಿರಾಸತ್ (1997 ಚಿತ್ರ)|ವಿರಾಸತ್]]'' | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref name="The Times of India"/> |- | ''[[ಚಂದ್ರಲೇಖ (1997 ಚಿತ್ರ)|ಚಂದ್ರಲೇಖ]]'' | rowspan="2" | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/20-years-priyadharshans-chandralekha-textbook-how-adapt-film-68029 |title=20 years since Priyadharshan's 'Chandralekha': A textbook on how to adapt a film |date=7 September 2017}}</ref> |- | ''[[ಒರು ಯಾತ್ರಮೊಳಿ]]'' | [[ಪ್ರತಾಪ್ ಪೋತನ್]] | {{yes}} | | |- | rowspan="3" | 1998 | ''[[ಸಾತ್ ರಂಗ್ ಕೆ ಸಪ್ನೆ]]'' | rowspan="3" | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="dnaindia">{{cite web |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/photo-gallery-happy-birthday-mohanlal-bollywood-films-remakes-of-malayalam-flicks-starring-the-complete-actor-bhool-bhulaiyaa-manichitratazhu-drishyam-garam-masala-boeing-boeing-gardish-kireedam-hungama-poochakkoru-mookkuthi-khatta-meetha |website=dnaindia.com |title=Happy Birthday Mohanlal: Bollywood films you probably didn't know were remakes of Malayalam flicks starring him |date=May 21, 2021 |access-date=20 November 2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613014802/https://www.dnaindia.com/entertainment/photo-gallery-happy-birthday-mohanlal-bollywood-films-remakes-of-malayalam-flicks-starring-the-complete-actor-bhool-bhulaiyaa-manichitratazhu-drishyam-garam-masala-boeing-boeing-gardish-kireedam-hungama-poochakkoru-mookkuthi-khatta-meetha |archive-date=2021-06-13}}</ref> |- | ''[[ಕಭಿ ನಾ ಕಭಿ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | ''[[ದೋಲಿ ಸಜಾ ಕೆ ರಖ್ನಾ]]'' | {{yes}} | {{No}} | | |- | 1999 | ''[[ಮೇಘಂ]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="2" | 2000 | ''[[ಹೇರಾ ಫೇರಿ (2000 ಚಿತ್ರ)|ಹೇರಾ ಫೇರಿ]]'' | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub220308comedies_get.asp | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083227/http://archive.tehelka.com/story_main38.asp?filename=hub220308comedies_get.asp | url-status=dead | archive-date=4 March 2016 |title=Tehelka – India's Independent Weekly News Magazine}}</ref> |- |''[[ಸ್ನೇಗಿಥಿಯೇ]]'' |ತಮಿಳು | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="2" | 2001 | ''[[ಕಕ್ಕಕುಯಿಲ್]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಡ |style="text-align:center;" |<ref name="filmcompanion.in">{{Cite web |url=https://www.filmcompanion.in/features/malayalam-features/amazon-prime-video-disney-hotstar-youtube-streaming-platforms-from-mammootty-oru-vadakkan-veeragatha-to-mohanlal-kaka-kuyil-eight-malayalam-films-restored |title=From Mammootty's Oru Vadakkan Veeragatha to Mohanlal's Kaka Kuyil: Eight Malayalam Films Restored and Streaming |date=21 November 2020}}</ref> |- | ''[[ಯೇಹ್ ತೇರಾ ಘರ್ ಯೇಹ್ ಮೇರಾ ಘರ್]]'' | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref name="dnaindia"/> |- | rowspan="3" | 2003 | ''[[ಲೇಸ ಲೇಸ]]'' | ತಮಿಳು | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2003/jun/07south.htm |title=Priyadarshan's films banned |first=Jim |last=Josekutty |website=Rediff}}</ref> |- | ''[[ಕಿಳಿಚುಂದನ್ ಮಂಪಝಂ]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | | |- | ''[[ಹುಂಗಾಮಾ (2003 ಚಿತ್ರ)|ಹುಂಗಾಮಾ]]'' | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="dnaindia"/> |- | rowspan="3" | 2004 | ''[[ವಾಂಟೆಡ್ (2004 ಚಿತ್ರ)|ವಾಂಟೆಡ್]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | ಮುರಳಿ ನಾಗವಲ್ಲಿ | {{yes}} | | |- | ''[[ಹುಲ್ಚುಲ್ (2004 ಚಿತ್ರ)|ಹುಲ್ಚುಲ್]]'' | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref name="The Times of India"/> |- | ''[[ವೆಟ್ಟಂ]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="filmcompanion.in"/> |- | rowspan="2" | 2005 | ''[[ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ (2005 ಚಿತ್ರ)|ಗರಮ್ ಮಸಾಲಾ]]'' | rowspan="5" | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="Thanda masala"/> |- | ''[[ಕ್ಯೋನ್ ಕಿ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanherald.com/india/karnataka/bengaluru/indian-movie-remakes-that-just-didn-t-work-762327.html |title=Indian movie remakes that just didn't work |date=18 September 2019}}</ref> |- | rowspan="3" | 2006 | ''[[ಭಗಮ್ ಭಗ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/akshay-kumar--priyadarshan-the-unlikely-hitmakers-imagegallery-2-bollywood-khvpcuabihgsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20181002180942/http://www.sify.com/movies/akshay-kumar--priyadarshan-the-unlikely-hitmakers-imagegallery-2-bollywood-khvpcuabihgsi.html|url-status=dead|archive-date=2 October 2018 |title=Akshay Kumar & Priyadarshan: The unlikely hitmakers 2 |website=[[Sify]]}}</ref> |- | ''[[ಮಲಾಮಾಲ್ ವೀಕ್ಲಿ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="nowrunning.com">{{Cite web |url=https://www.nowrunning.com/movie/15904/malayalam/aamayum-muyalum/4932/review/ |title=Aamayum Muyalum Review &#124; Aamayum Muyalum Malayalam Movie Review by Veeyen |date=21 December 2014}}</ref> |- | ''[[ಚುಪ್ ಚುಪ್ ಕೆ]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://m.rediff.com/movies/2006/may/16priyan.htm |title='I never come up with an idea'}}</ref> |- | rowspan="3" | 2007 | ''[[ರಾಕಿಲಿಪಟ್ಟು]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | | |- | ''[[ಢೋಲ್ (ಚಿತ್ರ)|ಢೋಲ್]]'' | rowspan="3" | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/priyans-remake-darshan/articleshow/2036196.cms |title=Priyan's remake Darshan |newspaper=The Economic Times}}</ref> |- | ''[[ಭೂಲ್ ಭೂಲೈಯಾ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="The Times of India"/> |- |rowspan=2| 2008 | ''[[ಮೇರೆ ಬಾಪ್ ಪೆಹ್ಲೆ ಆಪ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://m.rediff.com/movies/2008/jun/13mbpa.htm |title=Review: Mere Baap Pehle AAP}}</ref> |- | ''[[ಕಾಂಚಿವರಂ]]'' | ತಮಿಳು | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="2" | 2009 | ''[[ಬಿಲ್ಲು]]'' | rowspan="5" | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref name="Malayalam">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/photo-features/malayalam-films-remade-in-hindi/photostory/48267558.cms |newspaper=The Times of India |title=Malayalam films remade in Hindi|access-date=20 November 2021}}</ref> |- | ''[[ದೇ ದನಾ ದನ್]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/will-akshay-kumar-and-priyadarshan-recreate-hera-pheri-magic-with-their-next-film-3020156.html |title=Will Akshay Kumar and Priyadarshan recreate Hera Pheri magic with their next film? |work=Firstpost |date=26 September 2016}}</ref> |- | rowspan="3" | 2010 | ''[[ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ (2010 ಚಿತ್ರ)|ಖಟ್ಟಾ ಮೀಠಾ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="archive">{{cite web |url=http://www.indiglamour.com/s3cms/article/Telugu/Trisha-to-Enter-Bollywood-Soon201005 |title=Article-Telugu-Trisha to Enter Bollywood Soon|archive-url=https://web.archive.org/web/20110713025810/http://www.indiglamour.com/s3cms/article/Telugu/Trisha-to-Enter-Bollywood-Soon201005|access-date=20 November 2021|archive-date=2011-07-13}}</ref> |- | ''[[ಬುಮ್ ಬುಮ್ ಬೋಲೆ]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/They-cant-step-into-Majidis-shoes/article11637591.ece/ |title=They can't step into Majidi's shoes |newspaper=The Hindu |date=20 May 2010 |last1=Kamath |first1=Sudhish}}</ref> |- | ''[[ಆಕ್ರೋಶ್ (2010 ಚಿತ್ರ)|ಆಕ್ರೋಶ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web |url=https://www.livemint.com/Leisure/fUDK8FLdl1wkXEZdQED1xL/Aakrosh--The-burning-of-Jhanjhad.html |title=Aakrosh &#124; the burning of Jhanjhad |date=15 October 2010}}</ref> |- |2011 | ''[[ಒರು ಮರುಭೂಮಿಕ್ಕಾಧ]]'' | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2012 | ''[[ಟೆಜ್]]'' | rowspan="3" | ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/anupama-chopra-s-review-tezz/story-kZn3Bj3DisdZXItk5rJjhI.html |title=Anupama Chopra's review: Tezz |date=28 April 2012 |website=Hindustantimes.com|access-date=19 July 2018}}</ref> |- | ''[[ಕಮಾಲ್ ಧಮಾಲ್ ಮಲಮಾಲ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" | |- | rowspan="2" | 2013 | ''[[ರಂಗ್ರೇಜ್]]'' | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref name="archive2">{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-06/news-interviews/36949146_1_policegiri-saamy-southern-remakes |title=Upcoming southern remakes in Bollywood|work=The Times Of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130404124727/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-02-06/news-interviews/36949146_1_policegiri-saamy-southern-remakes|access-date=20 November 2021|archive-date=2013-04-04}}</ref> |- | ''[[ಗೀತಾಂಜಲಿ]]'' | rowspan=3|ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" | |- | 2014 |''[[ಆಮಯುಂ ಮುಯಲುಂ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" | |- | 2016 | ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' | {{yes}} | {{yes}} | | |- | rowspan="2" | 2018 | ''[[ನಿಮಿರ್]]'' | rowspan="2" | ತಮಿಳು | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref name="https">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mahestinte-prathikaram-tamil-remake-nimirs-trailer-gets-a-mixed-reaction/articleshow/62427526.cms |title='Mahestinte Prathikaram' Tamil remake 'Nimir's' trailer gets a mixed reaction &#124; Malayalam Movie News |website=Times of India|date=9 January 2018 |access-date=20 November 2021}}</ref> |- | ''[[ಸಮ್ ಟೈಮ್ಸ್ (ಚಿತ್ರ)|ಸಮ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/sila-samayangel-priyadarshan-oppam-mohanlal-prakasha-raj-golden-globe-341958-2016-09-19 |title=Sila Samayangalil: Priyadarshan's film enters final round for Golden Globe Award |website=India Today|date=19 September 2016 |access-date=19 July 2018}}</ref> |- | rowspan="2" | 2021 |''[[ಹುಂಗಾಮಾ 2]]'' |ಹಿಂದಿ | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" | |- |''[[ಮರಕ್ಕರ್: ಲಯನ್ ಆಫ್ ದ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸೀ]]'' | rowspan="2" | ಮಲಯಾಳಂ | {{yes}} | {{yes}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/marakkar-arabikadalinte-simham-mohanlal-priyadarshan-5155348/ |title=Marakkar: Arabikadalinte Simham: Mohanlal's next film with Priyadarshan announced |date=2018-04-28}}</ref> |- | rowspan="2" | 2023 |''[[ಕೊರೋನಾ ಪೇಪರ್ಸ್]]'' | {{yes}} | {{yes}} | ನಿರ್ಮಾಪಕ ಕೂಡ |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/corona-papers/movie-review/99340304.cms |title=Corona Papers Movie Review : An uninspired copy |newspaper=The Times of India}}</ref> |- |''[[ಅಪ್ಪಾಥ]]'' | ತಮಿಳು | {{yes}} | {{No}} | |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=2023-07-24 |title=Urvashi's 700th film 'Appatha' premieres directly on OTT from July 29 |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/urvashis-700th-film-appatha-premieres-directly-on-ott-from-july-29/articleshow/102078290.cms |access-date=2023-07-31 |issn=0971-8257}}</ref> |- | rowspan="2" |2026 |''[[ಭೂತ್ ಬಂಗ್ಲಾ]]'' | rowspan="2" |ಹಿಂದಿ |{{Yes}} |{{Yes}} | ರೋಹನ್ ಶಂಕರ್, ಅಬಿಲಾಷ್ ನಾಯರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಹ-ಬರೆದ ಚಿತ್ರಕಥೆ |style="text-align:center;" |<ref>{{Cite news |date=2025-01-30 |title=Here's how director Priyadarshan's birthday was celebrated on 'Bhoot Bangla' set |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/heres-how-director-priyadarshans-birthday-was-celebrated-on-bhoot-bangla-set/articleshow/117730625.cms |access-date=2025-01-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> |- |{{Pending film|ಹೈವಾನ್}} |{{yes}} |{{yes}} |ನಂತರದ-ನಿರ್ಮಾಣ | |- |TBA |{{Pending film|ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಚಿತ್ರ}} |ಮಲಯಾಳಂ |{{yes}} |{{Yes}} |ಚಿತ್ರೀಕರಣ | |} ===ಇತರೆ ಕೀರ್ತಿಗಳು=== {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಭಾಷೆ !ಪಾತ್ರ |- | 1978 | ''[[ಥಿರಾನೋಟ್ಟಂ]]'' | rowspan=4|ಮಲಯಾಳಂ |rowspan=2| ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕ<ref>{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/mollywood/120116/vr-gopalakrishnan-was-more-than-a-colleague-priyan.html |title=VR Gopalakrishnan was more than a colleague: Priyan |date=13 January 2016 |website=Deccanchonicle.com|access-date=19 July 2018}}</ref> |- | 1981 | ''[[ಥೇನುಂ ವಯಂಬುಂ]]'' |- | 1982 | ''[[ಪದಯೋತ್ತಂ (1982 ಚಿತ್ರ)|ಪದಯೋತ್ತಂ]]'' | ಚಿತ್ರಕಥೆ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ |- | 1993 | ''[[ಮಣಿಚಿತ್ರಾತഴു]]'' | ಎರಡನೇ ಘಟಕ ನಿರ್ದೇಶಕ |- | 2008 | ''[[ಪೊಯ್ ಸೊಲ್ಲಾ ಪೊರೋಮ್]]'' | ತಮಿಳು | ನಿರ್ಮಾಪಕ |} ===ಅಭಿನಯದ ಕೀರ್ತಿಗಳು=== {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ಭಾಷೆ !ಪಾತ್ರ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | 1983 | ''[[ಹೆಲ್ಲೋ ಮದ್ರಾಸ್ ಗರ್ಲ್]]'' | rowspan=3|ಮಲಯಾಳಂ | ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ | ದೃಢೀಕರಿಸದ |- | 1986 | ''[[ಟಿ. ಪಿ. ಬಾಲಗೋಪಾಲನ್ ಎಂ.ಎ.]]'' | ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ |rowspan=2| ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ |- | 1990 | ''[[ನಂ. 20 ಮದ್ರಾಸ್ ಮೇಲ್]]'' | ಸ್ವತಃ |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು== ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿವಿಧ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ '''[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]'''ಯನ್ನು ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅವರ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. === ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === * '''2007''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಕಾಂಚಿವರಂ'' (ಗೋಲ್ಡನ್ ಲೋಟಸ್) * '''2007''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ (ನಿರ್ಮಾಪಕ) – ''ಕಾಂಚಿವರಂ'' (ಗೋಲ್ಡನ್ ಲೋಟಸ್) * '''2019''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ – ''ಮರಕ್ಕರ್: ಲಯನ್ ಆಫ್ ದ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸೀ'' (ಗೋಲ್ಡನ್ ಲೋಟಸ್)<ref name=":1">{{Cite news |author=The Hindu Net Desk |date=2021-03-22 |title=67th National Film Awards: Complete list of winners |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/67th-national-film-awards-complete-list-updating/article34131921.ece |access-date=2025-03-30 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> * '''2019''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಮರಕ್ಕರ್: ಲಯನ್ ಆಫ್ ದ ಅರೇಬಿಯನ್ ಸೀ'' (ಗೋಲ್ಡನ್ ಲೋಟಸ್)<ref name=":1" /> * '''1996''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಲಾ ನಿರ್ದೇಶನ – ''ಕಾಲಪಾನಿ'' (ಸಬು ಸಿರಿಲ್) * '''1996''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ – ''ಕಾಲಪಾನಿ'' (ಸಂತೋಷ್ ಶಿವನ್) === ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === * '''2012''': '''[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]''' (ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ)<ref>{{Cite web | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards Directory (1954-2013) - Year-Wise List | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=2015-10-15}}</ref> === ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === * '''1994''': ಜನಪ್ರಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಥೆನ್ಮಾವಿನ್ ಕೊಂಬತು'' * '''1995''': ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಕಾಲಪಾನಿ'' === ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಸಂಘ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === * '''1991''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಕಿಳುಕ್ಕಂ''<ref>{{Cite web |last=Critics |first=kerala Film |title=FILM CRITICS AWARDS COMPLETE LIST FROM 1977 TILL 2012 ഫിലിം ക്രിട്ടിക്‌സ് അവാര്‍ഡ് 1977 മുതല്‍ 2012 വരെ സമ്പൂര്‍ണ പട്ടിക |url=https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html |access-date=2025-03-30 |language=en-GB}}</ref> * '''2016''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ – ''ಒಪ್ಪಂ''<ref name=":2">{{Cite news |author=Staff Reporter |date=2017-03-06 |title=Film critics awards announced |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/film-critics-awards-announced/article17419650.ece/ |access-date=2025-03-30 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> * '''2016''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ – ''ಒಪ್ಪಂ''<ref name=":2" /> === ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು === * '''1997''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ (ವಿಮರ್ಶಕರು) – ''[[ವಿರಾಸತ್ (1997 ಚಿತ್ರ)|ವಿರಾಸತ್]]'' * '''2009''': ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ (ತಮಿಳು) – ''[[ಕಾಂಚಿವರಂ]]'' === ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆಗಳು === * 2008 – ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು#ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ವಿಶೇಷ ಗೌರವ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] * 2008 – ಚೆನ್ನೈ ಮತ್ತು ಜೈಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – 'ಸಿಲ ಸಮಯಂಗಳಿಲ್', ಏಡ್ಸ್ ಜಾಗೃತಿಯ ಕಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರ. * 2010 – ಜೈಹಿಂದ್ ರಜತ ಮುದ್ರಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ * 2016 – ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕಕ್ಕಾಗಿ ಏಷ್ಯಾವಿಷನ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ – ''[[ಒಪ್ಪಂ]]'' * 2019 – [[ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ|ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದ]] ''[[ಕಿಶೋರ್ ಕುಮಾರ್]]'' ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>{{Cite web |date=14 October 2019 |title=Director Priyadarshan gets MP government's Kishore Kumar award |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/director-priyadarshan-gets-mp-government-kishore-kumar-award-6068350/ |website=[[The Indian Express]] |publication-place=[[Khandwa]] |access-date=22 March 2021 |archive-date=22 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022055051/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/director-priyadarshan-gets-mp-government-kishore-kumar-award-6068350/ |url-status=live }}</ref> * 2022 – [[ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್]] ಇವರಿಂದ [[ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್]] ([[ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲೆಟರ್ಸ್|D.Litt]]).<ref name="dr">{{Cite web |date=7 March 2022 |title=Priyadarshan felicitated with an honorary doctorate by Hindustan Institute of Technology & Science |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/priyadarshan-felicitated-with-an-honorary-doctorate-by-hindustan-institute-of-technology-science/ |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=28 March 2022 |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328094635/https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/priyadarshan-felicitated-with-an-honorary-doctorate-by-hindustan-institute-of-technology-science/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=8 March 2022 |title=സംവിധായകന്‍ പ്രിയദര്‍ശന് ഡോക്ടറേറ്റ് |trans-title=Priyadarshan bestowed with honorary doctorate |url=https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2022/03/07/priyadarshan-bestowed-with-honorary-doctorate.html |website=[[Malayala Manorama]] |language=ml |access-date=28 March 2022 |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328094635/https://www.manoramaonline.com/movies/movie-news/2022/03/07/priyadarshan-bestowed-with-honorary-doctorate.html |url-status=live }}</ref> === ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮನ್ನಣೆಗಳು === * '''2013''': '''ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' – ಹಿಂದೂಸ್ಥಾನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಚೆನ್ನೈ * '''2011-2014''': '''ಅಧ್ಯಕ್ಷರು''' – ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲಚಿತ್ರ ಅಕಾಡೆಮಿ * '''2011-2014''': '''ನಿರ್ದೇಶಕ''' – ಕೇರಳ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ === ಸರ್ಕಾರಿ ನೇಮಕಾತಿಗಳು === * '''2001''': ಅಧ್ಯಕ್ಷರು - ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು * '''2022''': ಅಧ್ಯಕ್ಷರು - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ಸ್ನೇಹಿ ರಾಜ್ಯ * '''2019''': ಅಧ್ಯಕ್ಷರು – ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ತೀರ್ಪುಗಾರರು, 50ನೇ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಭಾರತ (IFFI) * '''2016''': ಕೇಂದ್ರ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು – 64ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (2016 ರ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ) ;ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು: * ಅಂಕಣಕಾರ – ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ ಪತ್ರಿಕೆ (ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ) * ಅಧ್ಯಕ್ಷರು – ಸಮಾರಂಭಗಳ ಸಮಿತಿ, 35ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳು (2015) * ನಿರ್ದೇಶಕ – ರೈಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಔಟ್ರೀಚ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (2014–2019) ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{commons category}} * {{official website|directorpriyadarshan.com}} * {{IMDb name|id=0698184|name=Priyadarshan}} * {{usurped|[https://web.archive.org/web/20100826090115/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2006/01/21/stories/2006012100150300.htm ಅವರ ಸ್ಟುಡಿಯೋ – ಫೋರ್ ಫ್ರೇಮ್ಸ್ ಉದ್ಘಾಟನೆ]}} * [https://www.filmibeat.com/celebs/priyadarshan/biography.html ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್ ಅವರ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶೇಷ] * [https://www.rottentomatoes.com/celebrity/priyadarsan ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್] [[ರಾಟನ್ ಟೊಮ್ಯಾಟೊಸ್]]ನಲ್ಲಿ {{Authority control}} [[ವರ್ಗ: ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ: ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ: ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ: ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]] [[ವರ್ಗ: ಹಿಂದಿ-ಭಾಷಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ: ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ: ಜೀವಂತ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ: 1957 ಜನನಗಳು]] [[ವರ್ಗ: ದಕ್ಷಿಣ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ: ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] [[ವರ್ಗ: 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ಜನರು]] [[ವರ್ಗ: ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ: 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಭಾರತೀಯ ನಾಟಕಕಾರರು ಮತ್ತು ನಾಟಕಕಾರರು]] [[ವರ್ಗ: ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರು]] [[ವರ್ಗ: ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದ ನಿರ್ದೇಶಕರು]] [[ವರ್ಗ: ಕೇರಳ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಜೇತರು]] [[ವರ್ಗ:ಐಐಎಫ್‌ಎ ಉತ್ಸವಂ ವಿಜೇತರು]] docsvjdwncq9wpy32ae1ui7jfk66cih 0 180437 1431839 1383165 2026-10-12T19:46:11Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1431839 wikitext text/x-wiki '''ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟ''' (ಉಕ್ರೇನಿಯನ್: Тарасова гора) ಅಥವಾ ಚೆರ್ನೆಚಾ ಹೋರಾ (Чернеча гора, ಅರ್ಥ: ‘ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಬೆಟ್ಟ’) ಎಂಬುದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಕನಿವ್ ನಗರದ ಸಮೀಪ, ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಟ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಕವಿ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು 1861ರಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರ ಮೂಲ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ಸ್ಮೋಲೆನ್ಸ್ಕಿ ಸ್ಮಶಾನವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರ ಪಾರ್ಥಿವ ಶರೀರವನ್ನು ಡ್ನಿಪ್ರೊ ನದಿಯ ದಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Taras_Hill</ref> [[File:Kaniv1914.jpg|thumb|left|294x294px|1914ರಲ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಕಂಚಿನ ಶಿಲುಬೆಯ ಬಳಿ ಕಾವಲು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸೈನಿಕರು]] == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಹಿಂದೆ ಕನಿವ್‌ನ ಹೋಲಿ ಡಾರ್ಮಿಷನ್ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು. ಇದು ಪೂರ್ವ ಆರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಮಠವಾಗಿದ್ದು, 11ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಮಠವು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಹಲವು ಹೆಟ್ಮನ್‌ಗಳ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇವಾನ್ ಪಿಡ್ಕೋವಾ, ಸಮಿಯ್ಲೊ ಕಿಶ್ಕಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://gu.advisor.travel/poi/Taras-Hill-19522 {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಅವರ ಅಂತಿಮ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಅವರನ್ನು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳವು ಕ್ರಮೇಣ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 1914ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಜನ್ಮಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಯಾತ್ರೆ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇತ್ತು. ಈ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ರಷ್ಯಾದ ಸರ್ಕಾರವು ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಜೆಂಡಾರ್ಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೊಸಾಕ್ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು.<ref>''Crimes of Communism Against Ukraine And Her People, Art Ukraine web-site''</ref> 1923ರಿಂದ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಕನಿವ್ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಯಿತು. 1926ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ವಿಶೇಷ ಕನಿವ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ-ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 1939ರಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಶಿಲ್ಪಿ ಮಾತ್ವೇ ಮನಿಜರ್ ಅವರು ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಕಂಚಿನ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ಯೆವ್ಗೆನಿ ಲೆವಿನ್ಸನ್ ಅವರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಈ ಪ್ರತಿಮೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವು ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾದವು. ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗಳಾದ ವಾಸಿಲ್ ಕ್ರಿಚೆವ್ಸ್ಕಿ ಮತ್ತು ಪೆಟ್ರೊ ಕೊಸ್ಟಿರ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದರು.[3] 1978ರಲ್ಲಿ ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೇ ಒಲೆಕ್ಸಾ ಹಿರ್ನಿಕ್ ಅವರು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಭಾಷೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಸೋವಿಯತ್ ದಮನವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಬೆಂಕಿಗೆ ಆಹುತಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಈ ಘಟನೆ 1918ರಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಘೋಷಿಸಿದ ಆರಂಭಿಕ ಘಟನೆಯ 60ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ದಿನದಂದು ನಡೆಯಿತು. == ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ == ತಾರಾಸ್ ಬೆಟ್ಟವು ಇಂದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಇರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಅವರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಕವಿ ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿದೇಶಗಳಿಂದಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅವರ ಜೀವನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ‘ತಾರಾಸೊವಾ ತ್ಸೆರ್ಕ್ವಾ’ (ತಾರಾಸ್ ಚರ್ಚ್) ಎಂಬ ಚರ್ಚ್ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ. ಈ ಸ್ಥಳವು ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒಂದೇ ಕಡೆ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಮಾರಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಚೆರ್ನೆಚಾ ಹೋರಾವನ್ನು ಐತಿಹಾಸಿಕ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಸ್ಮಾರಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಉಕ್ರೇನ್‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಆಗಿದ್ದು, ತಾರಾಸ್ ಶೆವ್ಚೆಂಕೊ ಅವರ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತಿನೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>https://rubryka.com/en/article/where-to-go-cherkasy-region/</ref><ref>https://www.findagrave.com/cemetery/2693798/taras-hill</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == 8gw8n1sgraqsxbucpb3rng2oycx5naz 3 187669 1431826 2026-10-12T16:56:02Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431826 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=SSrinivas.88}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೨೬, ೧೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) lym6bmkl0vxckqt1m4ahc0mvz4tbhzx 0 187670 1431829 2026-10-12T18:26:04Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್<br /><small>(黄龙)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:1 huanglong pools aerial 2011.jpg|250px]]<br /><small>ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್ ಕ... 1431829 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್<br /><small>(黄龙)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:1 huanglong pools aerial 2011.jpg|250px]]<br /><small>ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್ ಕೊಳಗಳ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Huanglong Scenic and Historic Interest Area |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಗ್‌ಪಾನ್ ಕೌಂಟಿ, ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನೈಸರ್ಗಿಕ: (vii) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೯೯೨ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೬೦,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಷುಯೆಬಾವೊಡಿಂಗ್ (೫,೫೮೮ ಮೀ) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಚೀನಾ |} '''ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್''' (ಹಳದಿ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್) ಚೀನಾದ ವಾಯವ್ಯ ಸಿಚುವಾನ್‌ನ ಸಾಂಗ್‌ಪಾನ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ. ಹಿಮಾವೃತ ಶಿಖರಗಳು, ಚೀನಾದ ಅತಿ ಪೂರ್ವದ ಹಿಮನದಿ, ಟ್ರಾವರ್ಟೈನ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಕೊಳಗಳು, ಜಲಪಾತ, ಬಿಸಿನೀರಿನ ಚಿಲುಮೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಾಡು ಇದರ ವಿಶೇಷ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Huanglong Scenic and Historic Interest Area |url=https://whc.unesco.org/en/list/638/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-10}}</ref> ೧೯೯೨ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> == ಭೂಗೋಳ == ಇಲ್ಲಿನ ಶಿಖರಗಳು ೧,೭೦೦ ಮೀಟರ್‌ನಿಂದ ೫,೫೮೮ ಮೀಟರ್‌ವರೆಗೆ ಏರುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಮಿನ್ಶಾನ್ ಶ್ರೇಣಿಯ ಮುಖ್ಯ ಶಿಖರ ಷುಯೆಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಕೊಳಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.<ref name="chinaculturetour">{{cite web |title=Huanglong National Park trip guide |url=https://www.chinaculturetour.com/sichuan/huanglong-national-park.htm |website=China Culture Tour |access-date=2026-10-10}}</ref> ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್ ಕಣಿವೆ ಸುಮಾರು ೭.೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ೧.೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದ್ದು, ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು ೩.೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="chinaculturetour"/> ಮುಖ್ಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು ೩,೧೦೦ರಿಂದ ೩,೯೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="chinadiscovery">{{cite web |title=Huanglong National Park, Huanglong Scenic Area, Huanglong Valley |url=https://www.chinadiscovery.com/sichuan/jiuzhaigou/huanglong-national-park.html |website=China Discovery |access-date=2026-10-10}}</ref> == ಟ್ರಾವರ್ಟೈನ್ ಕೊಳಗಳು == [[File:Huanglong Sichuan China Multicolored-ponds-01.jpg|thumb|ಬಹುವರ್ಣದ ಕೊಳಗಳು]] ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೩,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಣಮಯ ಕೊಳಗಳಿವೆ.<ref name="eastchinatrip"/> ಇಲ್ಲಿನ ಟ್ರಾವರ್ಟೈನ್ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸರೋವರಗಳು ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಅನನ್ಯ, ಜಗತ್ತಿನ ಮೂರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> ಖನಿಜ ನಿಕ್ಷೇಪ, ಕೊಳದ ತಳದ ಪಾಚಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ವಕ್ರೀಭವನದಿಂದ ನೀರು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣ ತಾಳುತ್ತದೆ.<ref name="eastchinatrip">{{cite web |title=Huanglong Scenic Area Travel Guide |url=https://www.eastchinatrip.com/huanglong-scenic-area-travel-guide/ |website=East China Trip |access-date=2026-10-10}}</ref> ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಸುಮಾರು ೩೫೦ ಸಣ್ಣ ಕೊಳಗಳ "ಸ್ವಾಗತ ಕೊಳ" ಸಮೂಹವಿದೆ; ೬೫೮ ಕೊಳಗಳ "ಝೆಂಗ್ಯಾನ್ ಕೊಳ" ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಮೂಹ.<ref name="chinaculturetour"/><ref name="chinadiscovery"/><ref name="intotravelchina">{{cite web |title=Huanglong Scenic Area: UNESCO-Listed Calcified Pools, Alpine Valleys & Tibetan Culture in Sichuan |url=https://intotravelchina.com/attractions/chengdu_attraction/huanglong-scenic-area.html |website=Into Travel China |access-date=2026-10-10}}</ref> ಸುಮಾರು ೧,೩೦೦ ಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ "ಚಿನ್ನದ ಮರಳು ನೆಲ" ೪೦ರಿಂದ ೧೨೨ ಮೀಟರ್ ಅಗಲದ ಟ್ರಾವರ್ಟೈನ್ ಹರಿವು.<ref name="intotravelchina"/> ೩,೩೨೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ "ಬೋನ್ಸಾಯ್ ಕೊಳ"ದಲ್ಲಿ ೩೩೦ ಕೊಳಗಳಿವೆ; "ರೋಡೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕೊಳ"ದಲ್ಲಿ ೪೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. ಲಿಯಾನ್ಯಾನ್ ಸರೋವರ (೩,೨೫೧ ಮೀ) ಕಣಿವೆಯ ಏಕೈಕ ಸರೋವರ.<ref name="chinadiscovery"/> [[File:Huanglong Sichuan China Multicolored-ponds-02.jpg|thumb|left|ಟ್ರಾವರ್ಟೈನ್ ಕೊಳಗಳು]] == ಪಂಚವರ್ಣ ಕೊಳ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ == [[File:Five-colored-Pond and Huanglong-temple Huanglong Sichuan China.jpg|thumb|ಪಂಚವರ್ಣ ಕೊಳ ಮತ್ತು ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯ]] ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲ್ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಂಚವರ್ಣ ಕೊಳ ೩,೫೭೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ತರ ಸ್ತರವಾಗಿ ಜೋಡಣೆಗೊಂಡ ೬೯೩ ಕೊಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="chinaculturetour"/><ref name="intotravelchina"/> ಅದರ ಹಿಂದೆ ಮಿಂಗ್ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಹುವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.<ref name="intotravelchina"/><ref name="eastchinatrip"/> ಮಧ್ಯ ದೇವಾಲಯ ಬಾನ್ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಅವಲೋಕಿತೇಶ್ವರನ ಸಭಾಂಗಣ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ; ೬೦೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದೆನ್ನಲಾದ ಹಿಂಭಾಗದ ದೇವಾಲಯ ತಾವೋ ದೇವಾಲಯ.<ref name="chinadiscovery"/> [[File:Water-of-Five-colored-Pond Huanglong Sichuan China.jpg|thumb|left|ಪಂಚವರ್ಣ ಕೊಳದ ನೀರು]] == ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ == ಇಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ ಮತ್ತು ಸಿಚುವಾನ್ ಚಿನ್ನದ ಮೂಗುಮುರುಕ ಮಂಗದಂಥ ಅಪಾಯದಂಚಿನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಟಾಕಿನ್, ಬೆಳ್ಳಿ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಕಸ್ತೂರಿ ಮೃಗವೂ ಇಲ್ಲಿವೆ.<ref name="intotravelchina"/> ರೋಡೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕಾಡು ಮಾರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಜೂನ್‌ವರೆಗೆ ಅರಳುತ್ತದೆ.<ref name="chinadiscovery"/> [[File:The summit of Mount Xuebaoding.JPG|thumb|ಷುಯೆಬಾವೊಡಿಂಗ್ ಶಿಖರ]] == ಮುನಿ ಕಣಿವೆ == ಸಾಂಗ್‌ಪಾನ್ ಕೌಂಟಿಯ ನೈಋತ್ಯದ ಮುನಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ೨೬ ದೃಶ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಿರುವ ಸುಮಾರು ೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಎರ್ಡಾವೊಹಾಯ್ ಕಂದರವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಝಾಗಾ ಜಲಪಾತ ೯೩.೨ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ೩೫ ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದೆ.<ref name="chinaculturetour"/> == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == ಅಲೆಮಾರಿ ಟಿಬೆಟನ್ ಪಶುಪಾಲಕರು ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಋತುಮಾನದ ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="unesco"/> ಆರನೇ ಚಾಂದ್ರಮಾನ ತಿಂಗಳ ೧೫ನೇ ದಿನ ದೇವಾಲಯದ ಜಾತ್ರೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ, ಟಿಬೆಟನ್ ನಾಟಕ, ಗುವೊಝುವಾಂಗ್ ವೃತ್ತ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಓಟ ಇದರ ಭಾಗ.<ref name="intotravelchina"/> ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಚಕ್ರ, ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ಯಾಕ್ ಬೆಣ್ಣೆ ಚಹಾ ಇಲ್ಲಿನ ಟಿಬೆಟನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಭಾಗ.<ref name="intotravelchina"/> == ಭೇಟಿ == ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ವಾಂಗ್‌ಲಾಂಗ್‌ಪಿಂಗ್ ವೀಕ್ಷಣಾ ಸ್ಥಳ ತಲುಪಬಹುದು.<ref name="intotravelchina"/> ಮೇಲೆ ಹೋಗಿ ನಡೆದು ಇಳಿಯುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ; ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ವಾಹನಗಳಿಲ್ಲ, ಮರದ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯಬೇಕು.<ref name="chinadiscovery"/> ಇಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತೇವ ಮತ್ತು ತಂಪು, ಸೂರ್ಯನ ನೇರಳಾತೀತ ಕಿರಣಗಳು ತೀವ್ರ.<ref name="chinaculturetour"/> ಜೂನ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್‌ವರೆಗೆ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಹೆಚ್ಚು; ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಕೊಳಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಕಡಿಮೆ.<ref name="eastchinatrip"/><ref name="chinadiscovery"/> ಎತ್ತರದ ಕಾರಣ ಎತ್ತರದ ಕಾಯಿಲೆಯ ಔಷಧ ಒಯ್ಯಬೇಕು; ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದ ಬಳಿ ಸಣ್ಣ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಿಲಿಂಡರ್‌ಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.<ref name="chinaculturetour"/> ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಸುಮಾರು ೩,೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಸಾಂಗ್‌ಪಾನ್ ಅಥವಾ ಚುವಾನ್ಝುಸಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಉಳಿಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.<ref name="intotravelchina"/> ಭೇಟಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೩ರಿಂದ ೫ ಗಂಟೆ ಬೇಕು.<ref name="chinadiscovery"/> ಮುನಿ ಕಣಿವೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಎರಡು ದಿನ ಬೇಕಾಗಬಹುದು.<ref name="intotravelchina"/> ಚೆಂಗ್ಡುವಿನಿಂದ ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆ; ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ತಾಣದಿಂದ ಸುಮಾರು ೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="chinaculturetour"/> ಜಿಯುಝೈಗೌ ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೦೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ.<ref name="eastchinatrip"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ೬೦,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು, ಪರ್ವತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿ, ಕಾಡು ಮತ್ತು ಟ್ರಾವರ್ಟೈನ್ ಕೊಳಗಳ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾನದಂಡ (vii) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಏರಿಕೆ, ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚು ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಬೆದರಿಕೆಗಳು.<ref name="unesco"/> ಕಣಿವೆ ಕಿರಿದಾಗಿದ್ದು ಕಡಿದಾದ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ; ಪ್ರವೇಶ ಕೇಂದ್ರದ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಏರುತ್ತಿದ್ದು ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> i6nvr4sczcx5p9mmhrya50spm16dzmf 0 187671 1431830 2026-10-12T18:28:32Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಥಾರು ಜನರು''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''Tharu''; ನೇಪಾಳಿ: थारू) ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಉತ್... 1431830 wikitext text/x-wiki {{short description|ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಥಾರು ಜನರು''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''Tharu''; ನೇಪಾಳಿ: थारू) ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫ ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧.೭೦ ಲಕ್ಷ ಥಾರುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="britannica"/> ೨೦೧೧ರ ನೇಪಾಳ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭,೩೭,೪೭೦ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="iv">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Indigenous Voice, ಕಠ್ಮಂಡು|url=https://english.indigenousvoice.com/tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> [[File:Eastern Tharu riddle - stone grinder.webm|thumb|upright=1.3|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್) ಕುರಿತ ಒಗಟು]] == ವಾಸಸ್ಥಳ == ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳು ತರಾಯ್ ಮತ್ತು ಒಳ ತರಾಯ್‌ನ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ನೆಲೆಗಳನ್ನು "ಥಾರುವಾನ್" ಅಥವಾ "ಥಾರುಹತ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಬಿಹಾರ]]ದ ತರಾಯ್ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರೂ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಥಾರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ.<ref name="drishti">{{Cite web|title=Tharu Tribals|publisher=Drishti IAS|date=2020-12-08|url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/tharu-tribals|access-date=2026-10-10}}</ref> ನೇಪಾಳದ ಥಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉಪಗುಂಪುಗಳಿವೆ: ಝಾಪಾ, ಮೊರಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುನ್ಸಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೊರಂಗ್ ಕೋಚಿಲ; ನೇಪಾಳದ ಉದಯಪುರ, ಸಪ್ತರಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೋಚಿಲ; ಕೋತಾರಿಯಾ ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ (ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ-ಪಶ್ಚಿಮ ತರಾಯ್); ಕೈಲಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಚನಪುರದ ರಾಣಾ ಥಾರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಲಗಳಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಭಾಷೆ == ಥಾರುಗಳು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾದ ಥಾರುವಿನ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಅವಧಿಯ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ರಾಣಾ ಥಾರು ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ ಥಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲದ ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು == "ಥಾರು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ "ಸ್ಥವಿರ" ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರ್ ಎಂಬ ಮರುಭೂಮಿಯಂತಹ ಬಯಲಿನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕಾರಣ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ದೋರ್ ಬಹಾದುರ್ ಬಿಸ್ತಾ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="iv"/> ಥಾರುಗಳ ಐದು ಉನ್ನತ ಕುಲಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶವೊಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="britannica"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಥಾರುಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಬೇಟೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನದಿ ದಡದ ಥಾರುಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದವರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರು ಸಮಾಜ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ; ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> == ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು == ಥಾರುಗಳು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಜ್ಞರನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅರಣ್ಯ ದೇವತೆ ಬನದೇವಿ ಮತ್ತಿತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಶಿವನನ್ನು ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು, ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ನೀಡುವ "ನಾರಾಯಣ"ನನ್ನು ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಮಾಘಿ ಹಬ್ಬವು ಥಾರುಗಳ ಹೊಸ ವರ್ಷ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತಿ ದಿವಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಂದು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ವರ್ಷದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಯಕ "ಬಡಘರ್"ನನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="iv"/> ಜಿತಿಯಾ ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ; ಅದರ ದಿನದಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರು ಸಮುದಾಯ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿತ್ತು.<ref name="ht">{{Cite web|title=Tharu community demand public holiday on 'Jitiya'|publisher=The Himalayan Times|date=2023-09-28|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/tharu-community-demand-public-holiday-on-jitiya|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಥಾರು ಹಾಡುಗಳ ಕುರಿತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ: ಹುರ್ದುಂಗ್ವಾ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಿಮ್ಕಿ (ಪ್ರಕೃತಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು), ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತವರಿಗೆ ಮರಳುವುದನ್ನು ಕುರಿತ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡು ಗುರಿಯಾ, ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬರ್ಹಾ ಮಾಸ್, ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿಯರ ಕುರಿತ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಸಿಯು ಫುಲ್ವಾರ್, ಇನ್ನೊಂದು ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಮಂಗರ್, ಹಾಗೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಗೀತ–ನೃತ್ಯ ರೂಪವಾದ ಬರ್ಕಾ ನಾಚ್.<ref name="tucl">{{Cite web|title=Representation of Myth in Traditional Tharu Songs|publisher=ತ್ರಿಭುವನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯ (ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಭಂಡಾರ)|url=https://elibrary.tucl.edu.np/bitstream/123456789/3114/3/chapter.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ನೇಪಾಳದ ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಎರಡು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Eastern Tharu folk song - Gaj Pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಗಜ ಪುಕಾರ್"]] [[File:Eastern Tharu folk song - harin pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಹರಿಣ ಪುಕಾರ್"]] == ಒಗಟುಗಳು == ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯ [[ಒಗಟು]]ಗಳನ್ನೂ ಇದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಕೇಳಿದ ಒಗಟುಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ: ಮೂಲಂಗಿ, ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಕಣ್ಣು, ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡು, ಗಸಗಸೆ, ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದು, ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್), ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆ, ಬದನೆಕಾಯಿ, ಎಣ್ಣೆ ದೀಪ, ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡು ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ. [[File:Eastern Tharu riddle - a radish.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಂಗಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು]] [[File:Eastern Tharu riddle - an eye.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು]] [[File:Eastern Tharu riddle - oil lamp.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಕುರಿತ ಒಗಟು]] ಇತರ ಒಗಟುಗಳು: <gallery mode="packed" heights="160"> File:Eastern Tharu riddle - preparing tobacco.webm|ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a bitter gourd.webm|ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - poppy seeds.webm|ಗಸಗಸೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - eating rice.webm|ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದರ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - sugar or salt.webm|ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - brinjal.webm|ಬದನೆಕಾಯಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a pigeon coop.webm|ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - the distance between fingers.webm|ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದ ಕುರಿತ ಒಗಟು </gallery> == ಹಚ್ಚೆ == ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಥಾರು ಜೀವನದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ೨೦೧೭ರ ಒಂದು ಲೇಖನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ತೋಳು, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ಕಾಲಿನ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದು, ರೇಖೆಗಳು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು, ಶಿಲುಬೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಕಿರಣ ಮತ್ತು ನವಿಲಿನಂತಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. "ತಿಕನಿಯಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಹಚ್ಚೆ ಕಲಾವಿದರು ಸೂಜಿ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಮಸಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಯುವ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="gv">{{Cite web|last=Chaudhary|first=Sanjib|title=The Indigenous Tharu People of Nepal Risk Losing Their Once-Mandatory Art of Tattooing|publisher=Global Voices|date=2017-09-14|url=https://globalvoices.org/2017/09/14/the-indigenous-tharu-people-of-nepal-risk-losing-their-once-mandatory-art-of-tattooing/|access-date=2026-10-10}}</ref> ಥಾರು ಹಚ್ಚೆ ಕಥೆಗಳ ಕೆಲವು ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು [[ಹಚ್ಚೆ]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} opuvjqocvcgzw4f5886iqfgaco6x2ou 1431831 1431830 2026-10-12T18:30:12Z Reema Jalihal 87461 1431831 wikitext text/x-wiki {{short description|ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಥಾರು ಜನರು''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''Tharu''; ನೇಪಾಳಿ: थारू) ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫ ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧.೭೦ ಲಕ್ಷ ಥಾರುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="britannica"/> ೨೦೧೧ರ ನೇಪಾಳ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭,೩೭,೪೭೦ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="iv">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Indigenous Voice, ಕಠ್ಮಂಡು|url=https://english.indigenousvoice.com/tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> [[File:Eastern Tharu riddle - stone grinder.webm|thumb|upright=1.3|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್) ಕುರಿತ ಒಗಟು]] == ವಾಸಸ್ಥಳ == ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳು ತರಾಯ್ ಮತ್ತು ಒಳ ತರಾಯ್‌ನ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ನೆಲೆಗಳನ್ನು "ಥಾರುವಾನ್" ಅಥವಾ "ಥಾರುಹತ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಬಿಹಾರ]]ದ ತರಾಯ್ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರೂ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಥಾರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ.<ref name="drishti">{{Cite web|title=Tharu Tribals|publisher=Drishti IAS|date=2020-12-08|url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/tharu-tribals|access-date=2026-10-10}}</ref> ನೇಪಾಳದ ಥಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉಪಗುಂಪುಗಳಿವೆ: ಝಾಪಾ, ಮೊರಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುನ್ಸಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೊರಂಗ್ ಕೋಚಿಲ; ನೇಪಾಳದ ಉದಯಪುರ, ಸಪ್ತರಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೋಚಿಲ; ಕೋತಾರಿಯಾ ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ (ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ-ಪಶ್ಚಿಮ ತರಾಯ್); ಕೈಲಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಚನಪುರದ ರಾಣಾ ಥಾರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಲಗಳಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಭಾಷೆ == ಥಾರುಗಳು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾದ ಥಾರುವಿನ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಅವಧಿಯ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ರಾಣಾ ಥಾರು ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ ಥಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲದ ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು == "ಥಾರು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ "ಸ್ಥವಿರ" ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರ್ ಎಂಬ ಮರುಭೂಮಿಯಂತಹ ಬಯಲಿನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕಾರಣ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ದೋರ್ ಬಹಾದುರ್ ಬಿಸ್ತಾ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="iv"/> ಥಾರುಗಳ ಐದು ಉನ್ನತ ಕುಲಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶವೊಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="britannica"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಥಾರುಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಬೇಟೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನದಿ ದಡದ ಥಾರುಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದವರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರು ಸಮಾಜ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ; ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> == ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು == ಥಾರುಗಳು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಜ್ಞರನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅರಣ್ಯ ದೇವತೆ ಬನದೇವಿ ಮತ್ತಿತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಶಿವನನ್ನು ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು, ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ನೀಡುವ "ನಾರಾಯಣ"ನನ್ನು ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಮಾಘಿ ಹಬ್ಬವು ಥಾರುಗಳ ಹೊಸ ವರ್ಷ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತಿ ದಿವಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಂದು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ವರ್ಷದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಯಕ "ಬಡಘರ್"ನನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="iv"/> ಜಿತಿಯಾ ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ; ಅದರ ದಿನದಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರು ಸಮುದಾಯ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿತ್ತು.<ref name="ht">{{Cite web|title=Tharu community demand public holiday on 'Jitiya'|publisher=The Himalayan Times|date=2023-09-28|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/tharu-community-demand-public-holiday-on-jitiya|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಥಾರು ಹಾಡುಗಳ ಕುರಿತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ: ಹುರ್ದುಂಗ್ವಾ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಿಮ್ಕಿ (ಪ್ರಕೃತಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು), ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತವರಿಗೆ ಮರಳುವುದನ್ನು ಕುರಿತ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡು ಗುರಿಯಾ, ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬರ್ಹಾ ಮಾಸ್, ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿಯರ ಕುರಿತ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಸಿಯು ಫುಲ್ವಾರ್, ಇನ್ನೊಂದು ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಮಂಗರ್, ಹಾಗೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಗೀತ–ನೃತ್ಯ ರೂಪವಾದ ಬರ್ಕಾ ನಾಚ್.<ref name="tucl">{{Cite web|title=Representation of Myth in Traditional Tharu Songs|publisher=ತ್ರಿಭುವನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯ (ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಭಂಡಾರ)|url=https://elibrary.tucl.edu.np/bitstream/123456789/3114/3/chapter.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ನೇಪಾಳದ ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಎರಡು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Eastern Tharu folk song - Gaj Pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಗಜ ಪುಕಾರ್"]] [[File:Eastern Tharu folk song - harin pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಹರಿಣ ಪುಕಾರ್"]] == ಒಗಟುಗಳು == ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯ [[ಒಗಟು]]ಗಳನ್ನೂ ಇದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಕೇಳಿದ ಒಗಟುಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ: ಮೂಲಂಗಿ, ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಕಣ್ಣು, ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡು, ಗಸಗಸೆ, ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದು, ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್), ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆ, ಬದನೆಕಾಯಿ, ಎಣ್ಣೆ ದೀಪ, ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡು ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ. <gallery> File:Eastern Tharu riddle - a radish.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಂಗಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - an eye.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - oil lamp.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - preparing tobacco.webm|ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a bitter gourd.webm|ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - poppy seeds.webm|ಗಸಗಸೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - eating rice.webm|ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದರ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - sugar or salt.webm|ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - brinjal.webm|ಬದನೆಕಾಯಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a pigeon coop.webm|ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - the distance between fingers.webm|ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದ ಕುರಿತ ಒಗಟು </gallery> == ಹಚ್ಚೆ == ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಥಾರು ಜೀವನದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ೨೦೧೭ರ ಒಂದು ಲೇಖನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ತೋಳು, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ಕಾಲಿನ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದು, ರೇಖೆಗಳು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು, ಶಿಲುಬೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಕಿರಣ ಮತ್ತು ನವಿಲಿನಂತಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. "ತಿಕನಿಯಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಹಚ್ಚೆ ಕಲಾವಿದರು ಸೂಜಿ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಮಸಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಯುವ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="gv">{{Cite web|last=Chaudhary|first=Sanjib|title=The Indigenous Tharu People of Nepal Risk Losing Their Once-Mandatory Art of Tattooing|publisher=Global Voices|date=2017-09-14|url=https://globalvoices.org/2017/09/14/the-indigenous-tharu-people-of-nepal-risk-losing-their-once-mandatory-art-of-tattooing/|access-date=2026-10-10}}</ref> ಥಾರು ಹಚ್ಚೆ ಕಥೆಗಳ ಕೆಲವು ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು [[ಹಚ್ಚೆ]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} bhg6fn1bteoqwuuzf7p3zv97tm6opmj 1431832 1431831 2026-10-12T18:30:52Z Reema Jalihal 87461 1431832 wikitext text/x-wiki {{short description|ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಥಾರು ಜನರು''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''Tharu''; ನೇಪಾಳಿ: थारू) ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫ ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧.೭೦ ಲಕ್ಷ ಥಾರುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="britannica"/> ೨೦೧೧ರ ನೇಪಾಳ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭,೩೭,೪೭೦ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="iv">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Indigenous Voice, ಕಠ್ಮಂಡು|url=https://english.indigenousvoice.com/tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> [[File:Eastern Tharu riddle - stone grinder.webm|thumb|upright=1.3|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್) ಕುರಿತ ಒಗಟು]] == ವಾಸಸ್ಥಳ == ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳು ತರಾಯ್ ಮತ್ತು ಒಳ ತರಾಯ್‌ನ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ನೆಲೆಗಳನ್ನು "ಥಾರುವಾನ್" ಅಥವಾ "ಥಾರುಹತ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಬಿಹಾರ]]ದ ತರಾಯ್ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರೂ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಥಾರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ.<ref name="drishti">{{Cite web|title=Tharu Tribals|publisher=Drishti IAS|date=2020-12-08|url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/tharu-tribals|access-date=2026-10-10}}</ref> ನೇಪಾಳದ ಥಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉಪಗುಂಪುಗಳಿವೆ: ಝಾಪಾ, ಮೊರಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುನ್ಸಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೊರಂಗ್ ಕೋಚಿಲ; ನೇಪಾಳದ ಉದಯಪುರ, ಸಪ್ತರಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೋಚಿಲ; ಕೋತಾರಿಯಾ ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ (ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ-ಪಶ್ಚಿಮ ತರಾಯ್); ಕೈಲಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಚನಪುರದ ರಾಣಾ ಥಾರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಲಗಳಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಭಾಷೆ == ಥಾರುಗಳು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾದ ಥಾರುವಿನ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಅವಧಿಯ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ರಾಣಾ ಥಾರು ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ ಥಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲದ ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು == "ಥಾರು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ "ಸ್ಥವಿರ" ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರ್ ಎಂಬ ಮರುಭೂಮಿಯಂತಹ ಬಯಲಿನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕಾರಣ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ದೋರ್ ಬಹಾದುರ್ ಬಿಸ್ತಾ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="iv"/> ಥಾರುಗಳ ಐದು ಉನ್ನತ ಕುಲಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶವೊಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="britannica"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಥಾರುಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಬೇಟೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನದಿ ದಡದ ಥಾರುಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದವರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರು ಸಮಾಜ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ; ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> == ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು == ಥಾರುಗಳು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಜ್ಞರನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅರಣ್ಯ ದೇವತೆ ಬನದೇವಿ ಮತ್ತಿತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಶಿವನನ್ನು ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು, ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ನೀಡುವ "ನಾರಾಯಣ"ನನ್ನು ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಮಾಘಿ ಹಬ್ಬವು ಥಾರುಗಳ ಹೊಸ ವರ್ಷ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತಿ ದಿವಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಂದು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ವರ್ಷದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಯಕ "ಬಡಘರ್"ನನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="iv"/> ಜಿತಿಯಾ ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ; ಅದರ ದಿನದಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರು ಸಮುದಾಯ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿತ್ತು.<ref name="ht">{{Cite web|title=Tharu community demand public holiday on 'Jitiya'|publisher=The Himalayan Times|date=2023-09-28|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/tharu-community-demand-public-holiday-on-jitiya|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಥಾರು ಹಾಡುಗಳ ಕುರಿತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ: ಹುರ್ದುಂಗ್ವಾ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಿಮ್ಕಿ (ಪ್ರಕೃತಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು), ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತವರಿಗೆ ಮರಳುವುದನ್ನು ಕುರಿತ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡು ಗುರಿಯಾ, ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬರ್ಹಾ ಮಾಸ್, ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿಯರ ಕುರಿತ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಸಿಯು ಫುಲ್ವಾರ್, ಇನ್ನೊಂದು ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಮಂಗರ್, ಹಾಗೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಗೀತ–ನೃತ್ಯ ರೂಪವಾದ ಬರ್ಕಾ ನಾಚ್.<ref name="tucl">{{Cite web|title=Representation of Myth in Traditional Tharu Songs|publisher=ತ್ರಿಭುವನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯ (ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಭಂಡಾರ)|url=https://elibrary.tucl.edu.np/bitstream/123456789/3114/3/chapter.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ನೇಪಾಳದ ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಎರಡು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Eastern Tharu folk song - Gaj Pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಗಜ ಪುಕಾರ್"]] [[File:Eastern Tharu folk song - harin pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಹರಿಣ ಪುಕಾರ್"]] == ಒಗಟುಗಳು == ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯ [[ಒಗಟು]]ಗಳನ್ನೂ ಇದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಕೇಳಿದ ಒಗಟುಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ: ಮೂಲಂಗಿ, ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಕಣ್ಣು, ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡು, ಗಸಗಸೆ, ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದು, ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್), ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆ, ಬದನೆಕಾಯಿ, ಎಣ್ಣೆ ದೀಪ, ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡು ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ. <gallery> File:Eastern Tharu riddle - a radish.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಂಗಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - an eye.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - oil lamp.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - preparing tobacco.webm|ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a bitter gourd.webm|ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - poppy seeds.webm|ಗಸಗಸೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - eating rice.webm|ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದರ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - sugar or salt.webm|ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - brinjal.webm|ಬದನೆಕಾಯಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a pigeon coop.webm|ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - the distance between fingers.webm|ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದ ಕುರಿತ ಒಗಟು </gallery> == ಹಚ್ಚೆ == ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಥಾರು ಜೀವನದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ೨೦೧೭ರ ಒಂದು ಲೇಖನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ತೋಳು, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ಕಾಲಿನ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದು, ರೇಖೆಗಳು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು, ಶಿಲುಬೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಕಿರಣ ಮತ್ತು ನವಿಲಿನಂತಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. "ತಿಕನಿಯಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಹಚ್ಚೆ ಕಲಾವಿದರು ಸೂಜಿ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಮಸಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಯುವ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="gv">{{Cite web|last=Chaudhary|first=Sanjib|title=The Indigenous Tharu People of Nepal Risk Losing Their Once-Mandatory Art of Tattooing|publisher=Global Voices|date=2017-09-14|url=https://globalvoices.org/2017/09/14/the-indigenous-tharu-people-of-nepal-risk-losing-their-once-mandatory-art-of-tattooing/|access-date=2026-10-10}}</ref> ಥಾರು ಹಚ್ಚೆ ಕಥೆಗಳ ಕೆಲವು ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು [[ಹಚ್ಚೆ]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. == ಆಹಾರ == ಭಾರತದ ಥಾರುಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಗಿಯಾ ಅಥವಾ ಧಿಕ್ರಿ (ಹಬೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟಿನ ಖಾದ್ಯ) ಮತ್ತು ಘೋಂಘಿ (ಸಿಹಿನೀರಿನ ಬಸವನ ಹುಳುವಿನ ಸಾರು) ಸೇರಿವೆ.<ref name="drishti"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} iqnmf2moz6h46ntmff3hp1wik7rbmkf 1431833 1431832 2026-10-12T18:31:28Z Reema Jalihal 87461 1431833 wikitext text/x-wiki {{short description|ನೇಪಾಳ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಥಾರು ಜನರು''' (ಇಂಗ್ಲಿಷ್: ''Tharu''; ನೇಪಾಳಿ: थारू) ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲಿನ ತರಾಯ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ [[ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಒಂದು ಸಮುದಾಯ.<ref name="britannica">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Encyclopædia Britannica|url=https://www.britannica.com/topic/Tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> ೨೧ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೫ ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧.೭೦ ಲಕ್ಷ ಥಾರುಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಗಣನೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="britannica"/> ೨೦೧೧ರ ನೇಪಾಳ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭,೩೭,೪೭೦ ಎಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="iv">{{Cite web|title=Tharu|publisher=Indigenous Voice, ಕಠ್ಮಂಡು|url=https://english.indigenousvoice.com/tharu|access-date=2026-10-10}}</ref> [[File:Eastern Tharu riddle - stone grinder.webm|thumb|upright=1.3|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್) ಕುರಿತ ಒಗಟು]] == ವಾಸಸ್ಥಳ == ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರುಗಳು ತರಾಯ್ ಮತ್ತು ಒಳ ತರಾಯ್‌ನ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವರ ನೆಲೆಗಳನ್ನು "ಥಾರುವಾನ್" ಅಥವಾ "ಥಾರುಹತ್" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಉತ್ತರಾಖಂಡ]], ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು [[ಬಿಹಾರ]]ದ ತರಾಯ್ ತಗ್ಗುಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಈ ಮೂರೂ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಥಾರು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡವಾಗಿದೆ.<ref name="drishti">{{Cite web|title=Tharu Tribals|publisher=Drishti IAS|date=2020-12-08|url=https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/tharu-tribals|access-date=2026-10-10}}</ref> ನೇಪಾಳದ ಥಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಉಪಗುಂಪುಗಳಿವೆ: ಝಾಪಾ, ಮೊರಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುನ್ಸಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೊರಂಗ್ ಕೋಚಿಲ; ನೇಪಾಳದ ಉದಯಪುರ, ಸಪ್ತರಿ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಶ್ಚಿಮ ಕೋಚಿಲ; ಕೋತಾರಿಯಾ ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ (ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ-ಪಶ್ಚಿಮ ತರಾಯ್); ಕೈಲಾಲಿ ಮತ್ತು ಕಂಚನಪುರದ ರಾಣಾ ಥಾರು. ಅವರಲ್ಲಿ ೫೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಲಗಳಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಭಾಷೆ == ಥಾರುಗಳು ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾದ ಥಾರುವಿನ ವಿವಿಧ ಉಪಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಉರ್ದು ಮತ್ತು ಅವಧಿಯ ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ರಾಣಾ ಥಾರು ಮತ್ತು ಡಂಗೌರಾ ಥಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ.<ref name="iv"/> == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲದ ಕುರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು == "ಥಾರು" ಎಂಬ ಹೆಸರು ಥೇರವಾದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ "ಸ್ಥವಿರ" ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರ್ ಎಂಬ ಮರುಭೂಮಿಯಂತಹ ಬಯಲಿನಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಕಾರಣ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು ಎಂದು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ದೋರ್ ಬಹಾದುರ್ ಬಿಸ್ತಾ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="iv"/> ಥಾರುಗಳ ಐದು ಉನ್ನತ ಕುಲಗಳು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ರಾಜವಂಶದ ಮೂಲವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂದು ವಿಶ್ವಕೋಶವೊಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="britannica"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ == ಹೆಚ್ಚಿನ ಥಾರುಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರು ಸಾಕಣೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು, ಬೇಟೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನದಿ ದಡದ ಥಾರುಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ, ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶದವರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪಶುಪಾಲನೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಅರಣ್ಯವಾಸಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವರು ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಥಾರು ಸಮಾಜ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕುಗಳಿವೆ; ಪ್ರತಿ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಆಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> == ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು == ಥಾರುಗಳು ಹಿಂದೂಗಳಾಗಿದ್ದರೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪುರೋಹಿತರ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ತಜ್ಞರನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="britannica"/> ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಅರಣ್ಯ ದೇವತೆ ಬನದೇವಿ ಮತ್ತಿತರ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.<ref name="iv"/> ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇವರು ಶಿವನನ್ನು ಮಹಾದೇವನಾಗಿ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು, ಮಳೆ ಹಾಗೂ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ನೀಡುವ "ನಾರಾಯಣ"ನನ್ನು ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಜನವರಿ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಮಾಘಿ ಹಬ್ಬವು ಥಾರುಗಳ ಹೊಸ ವರ್ಷ; ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಮುಕ್ತಿ ದಿವಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅಂದು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ವರ್ಷದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಾಯಕ "ಬಡಘರ್"ನನ್ನು ಆರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="iv"/> ಜಿತಿಯಾ ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬ; ಅದರ ದಿನದಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜೆ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಥಾರು ಸಮುದಾಯ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ಆಗ್ರಹಿಸಿತ್ತು.<ref name="ht">{{Cite web|title=Tharu community demand public holiday on 'Jitiya'|publisher=The Himalayan Times|date=2023-09-28|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/tharu-community-demand-public-holiday-on-jitiya|access-date=2026-10-10}}</ref> == ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಥಾರು ಹಾಡುಗಳ ಕುರಿತ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸುತ್ತದೆ: ಹುರ್ದುಂಗ್ವಾ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಿಮ್ಕಿ (ಪ್ರಕೃತಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಜರ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು), ವಿವಾಹಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ತವರಿಗೆ ಮರಳುವುದನ್ನು ಕುರಿತ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡು ಗುರಿಯಾ, ತಿಂಗಳುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬರ್ಹಾ ಮಾಸ್, ಶಿವ–ಪಾರ್ವತಿಯರ ಕುರಿತ ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಸಿಯು ಫುಲ್ವಾರ್, ಇನ್ನೊಂದು ವಿವಾಹ ಗೀತೆ ಮಂಗರ್, ಹಾಗೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಗೀತ–ನೃತ್ಯ ರೂಪವಾದ ಬರ್ಕಾ ನಾಚ್.<ref name="tucl">{{Cite web|title=Representation of Myth in Traditional Tharu Songs|publisher=ತ್ರಿಭುವನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಂಥಾಲಯ (ಸಂಸ್ಥಾತ್ಮಕ ಭಂಡಾರ)|url=https://elibrary.tucl.edu.np/bitstream/123456789/3114/3/chapter.pdf|access-date=2026-10-10}}</ref> ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ನೇಪಾಳದ ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಎರಡು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Eastern Tharu folk song - Gaj Pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಗಜ ಪುಕಾರ್"]] [[File:Eastern Tharu folk song - harin pukar.webm|thumb|ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಹಾಡಿದ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡು "ಹರಿಣ ಪುಕಾರ್"]] == ಒಗಟುಗಳು == ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯ [[ಒಗಟು]]ಗಳನ್ನೂ ಇದೇ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಟಹರಿ ಪುರಸಭೆಯ ಚಂದ್ರಕಲಾ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಕೇಳಿದ ಒಗಟುಗಳ ವಿಷಯಗಳು ಹೀಗಿವೆ: ಮೂಲಂಗಿ, ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವುದು, ಕಣ್ಣು, ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡು, ಗಸಗಸೆ, ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದು, ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು (ಜಾತ್), ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆ, ಬದನೆಕಾಯಿ, ಎಣ್ಣೆ ದೀಪ, ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡು ಮತ್ತು ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರ. <gallery> File:Eastern Tharu riddle - a radish.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲಂಗಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - an eye.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - oil lamp.webm|thumb|ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - preparing tobacco.webm|ತಂಬಾಕು ತಯಾರಿಸುವ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a bitter gourd.webm|ಹಾಗಲಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - poppy seeds.webm|ಗಸಗಸೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - eating rice.webm|ಅನ್ನ ಉಣ್ಣುವುದರ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - sugar or salt.webm|ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಕ್ಕರೆಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - brinjal.webm|ಬದನೆಕಾಯಿಯ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - a pigeon coop.webm|ಪಾರಿವಾಳದ ಗೂಡಿನ ಕುರಿತ ಒಗಟು File:Eastern Tharu riddle - the distance between fingers.webm|ಬೆರಳುಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದ ಕುರಿತ ಒಗಟು </gallery> == ಹಚ್ಚೆ == ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಥಾರು ಜೀವನದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ೨೦೧೭ರ ಒಂದು ಲೇಖನ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಥಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ತೋಳು, ಕಾಲು ಮತ್ತು ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ಕಾಲಿನ ಹಚ್ಚೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿದ್ದು, ರೇಖೆಗಳು, ಚುಕ್ಕೆಗಳು, ಶಿಲುಬೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸೂರ್ಯಕಿರಣ ಮತ್ತು ನವಿಲಿನಂತಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು. "ತಿಕನಿಯಾ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಹಚ್ಚೆ ಕಲಾವಿದರು ಸೂಜಿ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಮಸಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಶಾಯಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಯುವ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಪದ್ಧತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.<ref name="gv">{{Cite web|last=Chaudhary|first=Sanjib|title=The Indigenous Tharu People of Nepal Risk Losing Their Once-Mandatory Art of Tattooing|publisher=Global Voices|date=2017-09-14|url=https://globalvoices.org/2017/09/14/the-indigenous-tharu-people-of-nepal-risk-losing-their-once-mandatory-art-of-tattooing/|access-date=2026-10-10}}</ref> ಥಾರು ಹಚ್ಚೆ ಕಥೆಗಳ ಕೆಲವು ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು [[ಹಚ್ಚೆ]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. == ಆಹಾರ == ಭಾರತದ ಥಾರುಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಗಿಯಾ ಅಥವಾ ಧಿಕ್ರಿ (ಹಬೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿದ ಅಕ್ಕಿಹಿಟ್ಟಿನ ಖಾದ್ಯ) ಮತ್ತು ಘೋಂಘಿ (ಸಿಹಿನೀರಿನ ಬಸವನ ಹುಳುವಿನ ಸಾರು) ಸೇರಿವೆ.<ref name="drishti"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:Eastern Tharu riddles|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಒಗಟುಗಳು]] * [[:commons:Category:Eastern Tharu folk songs|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಥಾರು ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು]] 24erckr2rgzof8w7odinmburvlvly4k 0 187672 1431834 2026-10-12T18:42:47Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಸಂತಾಲ್ ಸಮುದಾಯದ ಹಬ್ಬ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು}} '''ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು''' ಎಂದರೆ [[ಸಂತಾಲರು|ಸಂತಾಲ್]] ಸಮುದಾಯದ ಮೌಖಿಕ ಹಾಡಿನ ಪರಂಪರೆ. ಸಂತಾಲರು ತಮ್ಮ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ... 1431834 wikitext text/x-wiki {{short description|ಸಂತಾಲ್ ಸಮುದಾಯದ ಹಬ್ಬ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು}} '''ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು''' ಎಂದರೆ [[ಸಂತಾಲರು|ಸಂತಾಲ್]] ಸಮುದಾಯದ ಮೌಖಿಕ ಹಾಡಿನ ಪರಂಪರೆ. ಸಂತಾಲರು ತಮ್ಮ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು "ಸೆರೆಂಜ್–ಎನೇಜ್" (''serenj-enej'') ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಅವರ ಹಬ್ಬಗಳು, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಹಂತಗಳ ಆಚರಣೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="ahmed">{{Cite journal|last=Ahmed|first=Nizamuddin|year=2025|title=Traditional Songs Among the Santals of West Bengal: An Ethnographic Study|journal=International Journal of Arts, Social Sciences and Humanities|volume=3|issue=2|pages=19–23|doi=10.5281/zenodo.15651234|url=https://zenodo.org/records/15651234}}</ref> ಮಗುವಿನ ಜನನದಿಂದ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದವರೆಗೆ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; "ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವರ ಯಾವ ಆಚರಣೆಯೂ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="hansda">{{Cite journal|last=Hansda|first=Shilaboti|year=2023|title=Santali folk song and their importance|journal=Journal of Santali|volume=1|pages=13–20|publisher=ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೇದಿನಿಪುರ|url=https://ir.vidyasagar.ac.in/handle/123456789/7233}}</ref> [[File:Amhõ̠ ki metama kuṛhiạ Santali folk song.webm|thumb|upright=1.3|ಸಿಮೋತಿ ಮರ್ದಿ ಹಾಡಿದ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ದೊಂಗ್ ಹಾಡು]] == ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಜರು ತಮ್ಮ ಜೀವನಾನುಭವದಿಂದ ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಪದಗಳು ಮತ್ತು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref name="hansda"/> == ಹಾಡುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ == ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸಂತಾಲರ ಕುರಿತ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ: ನೃತ್ಯ ಸಹಿತ ಹಾಡುಗಳು, ಕಡಿಮೆ ರಾಗಗಳ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯರಹಿತ ಹಾಡುಗಳು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಹೀಗಿವೆ:<ref name="ahmed"/> * '''ಲಗ್ರೆ ಸೆರೆಂಜ್''' – ನೃತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಗ; ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. * '''ದೊಂಗ್ (ಡೋನ್) ಸೆರೆಂಜ್''' – ಮದುವೆ ("ಬಾಪ್ಲಾ") ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಜನನ ("ಚಾತಿಯಾರ್") ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ನೃತ್ಯ ಸಹಿತ ಹಾಡುಗಳು. * '''ಸೋಹ್ರಾಯ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಸಂತಾಲರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಐದು ದಿನಗಳ [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವು. * '''ಬಾಹಾ ಸೆರೆಂಜ್''' – ದೋಲ್ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಬಾಹಾ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು; ಬಹುತೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಕೆಲವು ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳೂ ಇವೆ. * '''ಕರಮ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕರಮ್ ಗೋಸಾಯ್‌ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಹಾಡುವವು (ನೋಡಿ: [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]]). * '''ದಹರ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು. * '''ದಸಾಯ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ದುಃಖಭರಿತ ದಸಾಯ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮಾತ್ರ ಬುಯಾಂಗ್ ವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವವು. * '''ಬೀರ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – "ಕಾಡಿನ ಹಾಡು"; ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ದಿಸೊಮ್ ಸೆಂದ್ರ ಬೇಟೆ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವು. * '''ಬಾಪ್ಲಾ ಸೆರೆಂಜ್''' – ನೃತ್ಯರಹಿತ ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು. * '''ಬಿಂತಿ ಸೆರೆಂಜ್''' – ದೇವ–ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಹಾಡುಗಳು. * '''ಗಾಮ್ (ಕಹ್ನಿ) ಸೆರೆಂಜ್''' – ಬೇಸಗೆಯ ಸಂಜೆ ಹಾಡುವ ಗೀತಕಥೆಗಳು. * '''ಝರ್ನಿ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯರು ರೋಗಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಹಾಡುವವು. * '''ಮೊರ್ನಾ (ರಾಕ್) ಸೆರೆಂಜ್''' – ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಶೋಕಗೀತೆಗಳು. == ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು == ಸಂತಾಲರ ಮದುವೆಯ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು "ಹೋರ್ ಬಾಪ್ಲಾ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಸಂತಾಲರ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="itheritage">{{Cite web|title=Marriage Reception|publisher=Indian Tribal Heritage|date=2026-07-31|url=https://indiantribalheritage.org/?p=16676|access-date=2026-10-13}}</ref> ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಿಂದ ಮುಂಜಾನೆಯವರೆಗೂ ನಡೆಯುವುದುಂಟು.<ref name="dailystar">{{Cite web|last=Shishir|first=Shamol|title=Santal weddings: A vibrant display of tradition and ritual|publisher=The Daily Star|date=2026-04-13|url=https://online91.thedailystar.net/slow-reads/slow-reads-special/news/santal-weddings-vibrant-display-tradition-and-ritual-4150901|access-date=2026-10-13}}</ref> ದೊಂಗ್ ಹಾಡುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ ಕುಣಿಯುವ ಹಾಡುಗಳು; ಅವು ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವದ ಹಾಡುಗಳೇ ಹೊರತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ. ಮದುವೆಯ ವಿಧಿಗಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಆರ್ಕೈವ್ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="daricha">{{Cite web|title=Dong Sereng of the Santals|publisher=Daricha.org|url=https://www.daricha.org/videoplay.aspx?ID=2216|access-date=2026-10-13}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪುರುಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹುಕಾ ಬಾನಾ, ತುಂಡಾಕ್ ಮತ್ತು ತಮಾಕ್ ವಾದ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="daricha"/> [[File:Iń ren pea go̠go̠.webm|thumb|ದೊಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Tokoy re jhet beta Santali bapla song.webm|thumb|ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಹಾಡು (ಬಾಪ್ಲಾ)]] [[File:Huḍiń huḍiń kulạe ho̠po̠n.webm|thumb|ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Buru cetan te Northern Santali balaya song.webm|thumb|ಸಿಮೋತಿ ಮರ್ದಿ ಹಾಡಿದ, ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ "ಬಲಾಯ" ಹಾಡು]] == ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು == ಸೋಹರಾಯ್, ಬಾಹಾ, ಕರಮ್ ಮತ್ತು ದಸಾಯ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂತಾಲರ ಪ್ರತಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹಾಡಿನ ಪ್ರಕಾರವಿದೆ.<ref name="ahmed"/> ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಹರಾಯ್ ಹಬ್ಬದ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Ramgarh re debi hoyok.webm|thumb|ಸೋಹರಾಯ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] == ಇತರ ಹಾಡುಗಳು == ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಹಾಡುಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಛಾತಾ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹಾಡು, ಚಾಯ್ ಚಂಪಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಮಾಧೋ ಸಿಂಗ್ ಕುರಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಡು, ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಂತಾಲರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮುಗ್ಧ ಪಾರಿವಾಳಗಳ ಕುರಿತ ಹಾಡು ಸೇರಿವೆ.<ref name="commons">{{Cite web|title=Category:Northern Santali folklore|publisher=ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Northern_Santali_folklore|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Chhata tandi re babu.webm|thumb|ಛಾತಾ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Madho Singh raaj.webm|thumb|ಚಾಯ್ ಚಂಪಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಮಾಧೋ ಸಿಂಗ್ ಕುರಿತ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಡು]] [[File:Assam diso̠m haleḍhale Santali folk song.webm|thumb|ಅಸ್ಸಾಂನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Nukin paura so̠ṛo̠k rekin.webm|thumb|ಎರಡು ಮುಗ್ಧ ಪಾರಿವಾಳಗಳ ಕುರಿತ ಸಂತಾಲಿ ಹಾಡು]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಸಂತಾಲರು]] * [[ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ]] * [[ಸೋಹರಾಯ್]] * [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} kajw823fc9f9z4i5a61wb0k0yrzdpus 1431835 1431834 2026-10-12T18:43:27Z Reema Jalihal 87461 1431835 wikitext text/x-wiki {{short description|ಸಂತಾಲ್ ಸಮುದಾಯದ ಹಬ್ಬ, ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಸಂದರ್ಭಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳು}} '''ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು''' ಎಂದರೆ [[ಸಂತಾಲರು|ಸಂತಾಲ್]] ಸಮುದಾಯದ ಮೌಖಿಕ ಹಾಡಿನ ಪರಂಪರೆ. ಸಂತಾಲರು ತಮ್ಮ ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು "ಸೆರೆಂಜ್–ಎನೇಜ್" (''serenj-enej'') ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಅವರ ಹಬ್ಬಗಳು, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಹಂತಗಳ ಆಚರಣೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಭಾಗವಾಗಿದೆ.<ref name="ahmed">{{Cite journal|last=Ahmed|first=Nizamuddin|year=2025|title=Traditional Songs Among the Santals of West Bengal: An Ethnographic Study|journal=International Journal of Arts, Social Sciences and Humanities|volume=3|issue=2|pages=19–23|doi=10.5281/zenodo.15651234|url=https://zenodo.org/records/15651234}}</ref> ಮಗುವಿನ ಜನನದಿಂದ ಮದುವೆ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದವರೆಗೆ ಜೀವನದ ಎಲ್ಲ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; "ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಅವರ ಯಾವ ಆಚರಣೆಯೂ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="hansda">{{Cite journal|last=Hansda|first=Shilaboti|year=2023|title=Santali folk song and their importance|journal=Journal of Santali|volume=1|pages=13–20|publisher=ವಿದ್ಯಾಸಾಗರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಮೇದಿನಿಪುರ|url=https://ir.vidyasagar.ac.in/handle/123456789/7233}}</ref> [[File:Amhõ̠ ki metama kuṛhiạ Santali folk song.webm|thumb|upright=1.3|ಸಿಮೋತಿ ಮರ್ದಿ ಹಾಡಿದ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ದೊಂಗ್ ಹಾಡು]] == ಮೂಲ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ == ಈ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವಜರು ತಮ್ಮ ಜೀವನಾನುಭವದಿಂದ ರಚಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಪದಗಳು ಮತ್ತು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯವಿದ್ದು, ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿವೆ.<ref name="hansda"/> == ಹಾಡುಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ == ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಸಂತಾಲರ ಕುರಿತ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಧ್ಯಯನವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮೂರು ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ: ನೃತ್ಯ ಸಹಿತ ಹಾಡುಗಳು, ಕಡಿಮೆ ರಾಗಗಳ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯರಹಿತ ಹಾಡುಗಳು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಕಾರಗಳು ಹೀಗಿವೆ:<ref name="ahmed"/> * '''ಲಗ್ರೆ ಸೆರೆಂಜ್''' – ನೃತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ರಾಗ; ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. * '''ದೊಂಗ್ (ಡೋನ್) ಸೆರೆಂಜ್''' – ಮದುವೆ ("ಬಾಪ್ಲಾ") ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಜನನ ("ಚಾತಿಯಾರ್") ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ನೃತ್ಯ ಸಹಿತ ಹಾಡುಗಳು. * '''ಸೋಹ್ರಾಯ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಸಂತಾಲರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬವೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಐದು ದಿನಗಳ [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವು. * '''ಬಾಹಾ ಸೆರೆಂಜ್''' – ದೋಲ್ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ನಂತರ ನಡೆಯುವ ಬಾಹಾ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು; ಬಹುತೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಕೆಲವು ಲೌಕಿಕ ವಿಷಯಗಳೂ ಇವೆ. * '''ಕರಮ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕರಮ್ ಗೋಸಾಯ್‌ನನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಹಾಡುವವು (ನೋಡಿ: [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]]). * '''ದಹರ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಮಹಿಳೆಯರು ಮಾತ್ರ ಹಾಡುವ ಹಾಡುಗಳು. * '''ದಸಾಯ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – ದುರ್ಗಾಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ದುಃಖಭರಿತ ದಸಾಯ್ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮಾತ್ರ ಬುಯಾಂಗ್ ವಾದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವವು. * '''ಬೀರ್ ಸೆರೆಂಜ್''' – "ಕಾಡಿನ ಹಾಡು"; ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಿಲ್ಲದ ದಿಸೊಮ್ ಸೆಂದ್ರ ಬೇಟೆ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವು. * '''ಬಾಪ್ಲಾ ಸೆರೆಂಜ್''' – ನೃತ್ಯರಹಿತ ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು. * '''ಬಿಂತಿ ಸೆರೆಂಜ್''' – ದೇವ–ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಹಾಡುಗಳು. * '''ಗಾಮ್ (ಕಹ್ನಿ) ಸೆರೆಂಜ್''' – ಬೇಸಗೆಯ ಸಂಜೆ ಹಾಡುವ ಗೀತಕಥೆಗಳು. * '''ಝರ್ನಿ ಸೆರೆಂಜ್''' – ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯರು ರೋಗಿಯನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಹಾಡುವವು. * '''ಮೊರ್ನಾ (ರಾಕ್) ಸೆರೆಂಜ್''' – ಸಾವಿನ ನಂತರ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಶೋಕಗೀತೆಗಳು. == ವಿವಾಹ ಗೀತೆಗಳು == ಸಂತಾಲರ ಮದುವೆಯ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು "ಹೋರ್ ಬಾಪ್ಲಾ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಸಂತಾಲರ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಾರಂಭ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="itheritage">{{Cite web|title=Marriage Reception|publisher=Indian Tribal Heritage|date=2026-07-31|url=https://indiantribalheritage.org/?p=16676|access-date=2026-10-13}}</ref> ಮದುವೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡು, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ವಾದ್ಯಗಳು ಮಧ್ಯಾಹ್ನದಿಂದ ಮುಂಜಾನೆಯವರೆಗೂ ನಡೆಯುವುದುಂಟು.<ref name="dailystar">{{Cite web|last=Shishir|first=Shamol|title=Santal weddings: A vibrant display of tradition and ritual|publisher=The Daily Star|date=2026-04-13|url=https://online91.thedailystar.net/slow-reads/slow-reads-special/news/santal-weddings-vibrant-display-tradition-and-ritual-4150901|access-date=2026-10-13}}</ref> ದೊಂಗ್ ಹಾಡುಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿ ಕುಣಿಯುವ ಹಾಡುಗಳು; ಅವು ಸಂಭ್ರಮ ಮತ್ತು ಉತ್ಸವದ ಹಾಡುಗಳೇ ಹೊರತು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಯ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲ. ಮದುವೆಯ ವಿಧಿಗಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ವಾದ್ಯ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಆರ್ಕೈವ್ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="daricha">{{Cite web|title=Dong Sereng of the Santals|publisher=Daricha.org|url=https://www.daricha.org/videoplay.aspx?ID=2216|access-date=2026-10-13}}</ref> ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪುರುಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ೨೦೨೦ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದ ಒಂದು ದೊಂಗ್ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹುಕಾ ಬಾನಾ, ತುಂಡಾಕ್ ಮತ್ತು ತಮಾಕ್ ವಾದ್ಯಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="daricha"/> [[File:Iń ren pea go̠go̠.webm|thumb|ದೊಂಗ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Tokoy re jhet beta Santali bapla song.webm|thumb|ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಹಾಡು (ಬಾಪ್ಲಾ)]] [[File:Huḍiń huḍiń kulạe ho̠po̠n.webm|thumb|ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Buru cetan te Northern Santali balaya song.webm|thumb|ಸಿಮೋತಿ ಮರ್ದಿ ಹಾಡಿದ, ಮದುವೆಯ ಸಂದರ್ಭದ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ "ಬಲಾಯ" ಹಾಡು]] == ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳು == ಸೋಹರಾಯ್, ಬಾಹಾ, ಕರಮ್ ಮತ್ತು ದಸಾಯ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂತಾಲರ ಪ್ರತಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಹಾಡಿನ ಪ್ರಕಾರವಿದೆ.<ref name="ahmed"/> ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್‌ಹ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಸೋಹರಾಯ್ ಹಬ್ಬದ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. [[File:Ramgarh re debi hoyok.webm|thumb|ಸೋಹರಾಯ್ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] == ಇತರ ಹಾಡುಗಳು == ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಹಾಡುಗಳೂ ಇವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಛಾತಾ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಹಾಡು, ಚಾಯ್ ಚಂಪಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಮಾಧೋ ಸಿಂಗ್ ಕುರಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಡು, ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಂತಾಲರ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಎರಡು ಮುಗ್ಧ ಪಾರಿವಾಳಗಳ ಕುರಿತ ಹಾಡು ಸೇರಿವೆ.<ref name="commons">{{Cite web|title=Category:Northern Santali folklore|publisher=ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Northern_Santali_folklore|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Chhata tandi re babu.webm|thumb|ಛಾತಾ ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Madho Singh raaj.webm|thumb|ಚಾಯ್ ಚಂಪಾ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ ಮಾಧೋ ಸಿಂಗ್ ಕುರಿತ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಡು]] [[File:Assam diso̠m haleḍhale Santali folk song.webm|thumb|ಅಸ್ಸಾಂನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಹಾಡು]] [[File:Nukin paura so̠ṛo̠k rekin.webm|thumb|ಎರಡು ಮುಗ್ಧ ಪಾರಿವಾಳಗಳ ಕುರಿತ ಸಂತಾಲಿ ಹಾಡು]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಸಂತಾಲರು]] * [[ಸಂತಾಲಿ ಭಾಷೆ]] * [[ಸೋಹರಾಯ್]] * [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:Northern Santali folklore|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಸಂತಾಲಿ ಜಾನಪದ ಮಾಧ್ಯಮ]] kmooekqfielq3g7ceq37do98oy8edqe 3 187673 1431862 2026-10-13T03:11:59Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431862 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Parvathi malli}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೮:೪೧, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) d5zk6izwx9fm7vtwsaysacyz30q9ikh 0 187674 1431864 2026-10-13T03:56:22Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಒರಾಂವ್ ಜನರು''' (ಉರಾಂವ್, '''ಕುರುಖ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಧಂಗಡ್/ಧಂಗರ್) ಭಾರತದ ಒಂದು ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂ... 1431864 wikitext text/x-wiki {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಒರಾಂವ್ ಜನರು''' (ಉರಾಂವ್, '''ಕುರುಖ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಧಂಗಡ್/ಧಂಗರ್) ಭಾರತದ ಒಂದು ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri">{{Cite web|title=Oraon People|publisher=ಡಾ. ರಾಮದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TRI), ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ|url=https://trijharkhand.in/en/oraon|access-date=2026-10-13}}</ref> ಇವರ ಭಾಷೆ [[ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆ|ಕುರುಖ್]] ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="outlook">{{Cite web|last=Raj|first=Eshaan|title=Kurukh And The Stories That Still Echo Across Jharkhand|publisher=Outlook Traveller|date=2026-06-22|url=https://www.outlooktraveller.com/responsible-tourism/kurukh-and-the-stories-that-still-echo-across-jharkhand|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:कुरूख करमा पूजा गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲ == "ಒರಾಂವ್" ಎಂಬುದು ನೆರೆಯ [[ಮುಂಡಾ ಜನರು|ಮುಂಡಾ]] ಜನರು ಇವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಹೆಸರು, ಅದರ ಅರ್ಥ "ಅಲೆಮಾರಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘವು ಇವರ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಇವರು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.<ref name="tri"/> == ವಾಸಸ್ಥಳ == ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒರಾಂವ್ ಜನರು [[ರಾಂಚಿ]], ಗುಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲೋಹರ್ದಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="outlook"/> == ಭಾಷೆ == ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಕುರುಖ್ ಅನ್ನು ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಅನೇಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲಿ, [[ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆ|ಸಾದ್ರಿ]] ಅಥವಾ ಒಡಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ (೨೦೨೪) ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುರುಖ್ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೯.೯೫ ಲಕ್ಷ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಯುನೆಸ್ಕೋ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು "ದುರ್ಬಲ" ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ. ಕುರುಖ್‌ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ತೊಲೊಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿಗೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.<ref name="outlook"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಅನೇಕ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಡಿದು ಸುಡುವ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಇವರು ನೇಗಿಲಿನ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಬಳಿ ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಇಂದು ಅನೇಕರು ನೆಲೆಸಿದ ರೈತರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು.<ref name="tri"/> == ಸಮಾಜ == ಒರಾಂವ್ ಸಮಾಜ ಪಿತೃವಂಶೀಯ ಮತ್ತು ಪಿತೃಸ್ಥಾನೀಯ. ಕುಲಗಳು ಬಹಿರ್ವಿವಾಹಿ; ಕುಲದ ಹೆಸರುಗಳು ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಐಂದ್, ಲಕ್ರಾ, ತಿರ್ಕಿ, ಕ್ಸಾಕ್ಸಾ). ಹಳ್ಳಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು "ಪರ್ಹಾ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ೧೨ರಿಂದ ೩೦ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪರ್ಹಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಪರ್ಹಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಹಾನ್ (ಪುರೋಹಿತ), ಪೂಜಾರ್, ಭಂಡಾರಿ, ಚೌಕೀದಾರ್ ಮುಂತಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. "ಧುಮ್ಕುರಿಯಾ" ಯುವಕರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸತಿ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ; "ಅಖ್ರಾ" ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭಾ ಸ್ಥಳ.<ref name="tri"/> ಧುಮ್ಕುರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ, ಆಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ನೆನಪುಗಳು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನಂಬಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮ ಸರ್ನಾ; ಇದು ಪವಿತ್ರ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಧರ್ಮ. [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು "ಬಿರಿ", [[ಚಂದ್ರ]]ನನ್ನು "ಚಂದೋ" ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು "ಧರ್ತಿ ಆಯೊ" ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; "ಧರ್ಮೇಶ್" ಪರಮ ದೇವರು. ಕೆಲವರು ಹಿಂದೂ ಪಂಥಗಳನ್ನು (ಬಿಷ್ಣು, ಬಾಚ್ಚಿಂದ, ಕರ್ಮು, ತಾನಾ ಭಗತ್) ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಒರಾಂವ್‌ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="tri"/> [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ವೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ಹಬ್ಬಗಳು == ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ಸರ್ಹುಲ್, ಕರ್ಮ, ಧಾನ್‌ಬುನಿ, ಹರಿಹರಿ, ನಾಯಾಖಾನಿ ಮತ್ತು ಖರಿಯಾನಿಗಳನ್ನು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಸರ್ಹುಲ್ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು; ಇವು ಋತುಚಕ್ರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="outlook"/> ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರಮ್ ಪೂಜೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಜನಪದ ಹಬ್ಬ; ಅಂದು ಸಹೋದರಿಯರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಮಂಗಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾಲರು, ಮುಂಡಾ ಮತ್ತು ಒರಾಂವ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಹಬ್ಬವೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾಂದರ್, ನಗಾರಾ ಮತ್ತು ಕರ್ತಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು. ಪರ್ಹಾಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯ, [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ|ಕರ್ಮ]] (ಕರಮ್ ದಾಂಡಿ), ಖದ್ದಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಹುಲ್, ಫಾಗು, ಜದುರ್, ಜಗ್ರಾ, ಮಾಥಾ, ಮದುವೆಯ ನೃತ್ಯ ಬೆಂಜಾ ನಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಅಂಗಳದ ನೃತ್ಯ ಚಾಲಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="tri"/> == ಕುರುಖ್ ಹಾಡುಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿಂಗ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಡಿಸೆಮಿನೇಟಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು, ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಭತ್ತ ನಾಟಿಯ ಹಾಡು ಸೇರಿವೆ. ಭತ್ತದ ಬಿತ್ತನೆ/ನಾಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುವ ಹಾಡು ಎಂದು ಆ ವೀಡಿಯೊದ ವಿವರಣೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} cvzho5i966wyf40ohkvclo4ugxuo34z 1431865 1431864 2026-10-13T03:57:47Z Reema Jalihal 87461 1431865 wikitext text/x-wiki {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಒರಾಂವ್ ಜನರು''' (ಉರಾಂವ್, '''ಕುರುಖ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಧಂಗಡ್/ಧಂಗರ್) ಭಾರತದ ಒಂದು ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri">{{Cite web|title=Oraon People|publisher=ಡಾ. ರಾಮದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TRI), ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ|url=https://trijharkhand.in/en/oraon|access-date=2026-10-13}}</ref> ಇವರ ಭಾಷೆ [[ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆ|ಕುರುಖ್]] ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="outlook">{{Cite web|last=Raj|first=Eshaan|title=Kurukh And The Stories That Still Echo Across Jharkhand|publisher=Outlook Traveller|date=2026-06-22|url=https://www.outlooktraveller.com/responsible-tourism/kurukh-and-the-stories-that-still-echo-across-jharkhand|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:कुरूख करमा पूजा गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲ == "ಒರಾಂವ್" ಎಂಬುದು ನೆರೆಯ [[ಮುಂಡಾ ಜನರು|ಮುಂಡಾ]] ಜನರು ಇವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಹೆಸರು, ಅದರ ಅರ್ಥ "ಅಲೆಮಾರಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘವು ಇವರ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಇವರು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.<ref name="tri"/> == ವಾಸಸ್ಥಳ == ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒರಾಂವ್ ಜನರು [[ರಾಂಚಿ]], ಗುಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲೋಹರ್ದಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="outlook"/> == ಭಾಷೆ == ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಕುರುಖ್ ಅನ್ನು ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಅನೇಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲಿ, [[ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆ|ಸಾದ್ರಿ]] ಅಥವಾ ಒಡಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ (೨೦೨೪) ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುರುಖ್ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೯.೯೫ ಲಕ್ಷ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಯುನೆಸ್ಕೋ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು "ದುರ್ಬಲ" ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ. ಕುರುಖ್‌ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ತೊಲೊಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿಗೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.<ref name="outlook"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಅನೇಕ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಡಿದು ಸುಡುವ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಇವರು ನೇಗಿಲಿನ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಬಳಿ ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಇಂದು ಅನೇಕರು ನೆಲೆಸಿದ ರೈತರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು.<ref name="tri"/> == ಸಮಾಜ == ಒರಾಂವ್ ಸಮಾಜ ಪಿತೃವಂಶೀಯ ಮತ್ತು ಪಿತೃಸ್ಥಾನೀಯ. ಕುಲಗಳು ಬಹಿರ್ವಿವಾಹಿ; ಕುಲದ ಹೆಸರುಗಳು ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಐಂದ್, ಲಕ್ರಾ, ತಿರ್ಕಿ, ಕ್ಸಾಕ್ಸಾ). ಹಳ್ಳಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು "ಪರ್ಹಾ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ೧೨ರಿಂದ ೩೦ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪರ್ಹಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಪರ್ಹಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಹಾನ್ (ಪುರೋಹಿತ), ಪೂಜಾರ್, ಭಂಡಾರಿ, ಚೌಕೀದಾರ್ ಮುಂತಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. "ಧುಮ್ಕುರಿಯಾ" ಯುವಕರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸತಿ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ; "ಅಖ್ರಾ" ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭಾ ಸ್ಥಳ.<ref name="tri"/> ಧುಮ್ಕುರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ, ಆಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ನೆನಪುಗಳು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನಂಬಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮ ಸರ್ನಾ; ಇದು ಪವಿತ್ರ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಧರ್ಮ. [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು "ಬಿರಿ", [[ಚಂದ್ರ]]ನನ್ನು "ಚಂದೋ" ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು "ಧರ್ತಿ ಆಯೊ" ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; "ಧರ್ಮೇಶ್" ಪರಮ ದೇವರು. ಕೆಲವರು ಹಿಂದೂ ಪಂಥಗಳನ್ನು (ಬಿಷ್ಣು, ಬಾಚ್ಚಿಂದ, ಕರ್ಮು, ತಾನಾ ಭಗತ್) ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಒರಾಂವ್‌ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="tri"/> [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ವೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ಹಬ್ಬಗಳು == ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ಸರ್ಹುಲ್, ಕರ್ಮ, ಧಾನ್‌ಬುನಿ, ಹರಿಹರಿ, ನಾಯಾಖಾನಿ ಮತ್ತು ಖರಿಯಾನಿಗಳನ್ನು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಸರ್ಹುಲ್ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು; ಇವು ಋತುಚಕ್ರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="outlook"/> ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರಮ್ ಪೂಜೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಜನಪದ ಹಬ್ಬ; ಅಂದು ಸಹೋದರಿಯರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಮಂಗಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾಲರು, ಮುಂಡಾ ಮತ್ತು ಒರಾಂವ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಹಬ್ಬವೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾಂದರ್, ನಗಾರಾ ಮತ್ತು ಕರ್ತಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು. ಪರ್ಹಾಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯ, [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ|ಕರ್ಮ]] (ಕರಮ್ ದಾಂಡಿ), ಖದ್ದಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಹುಲ್, ಫಾಗು, ಜದುರ್, ಜಗ್ರಾ, ಮಾಥಾ, ಮದುವೆಯ ನೃತ್ಯ ಬೆಂಜಾ ನಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಅಂಗಳದ ನೃತ್ಯ ಚಾಲಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="tri"/> == ಕುರುಖ್ ಹಾಡುಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿಂಗ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಡಿಸೆಮಿನೇಟಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು, ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಭತ್ತ ನಾಟಿಯ ಹಾಡು ಸೇರಿವೆ. ಭತ್ತದ ಬಿತ್ತನೆ/ನಾಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುವ ಹಾಡು ಎಂದು ಆ ವೀಡಿಯೊದ ವಿವರಣೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. [[File:शिकार का गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡು]] [[File:धार्मिक गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು]] [[File:कुरूख धान रोपाई की गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಭತ್ತ ನಾಟಿಯ ಹಾಡು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} 1fg17irq9205uqm3aoqcmhr60oow491 1431866 1431865 2026-10-13T03:58:13Z Reema Jalihal 87461 1431866 wikitext text/x-wiki {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಒರಾಂವ್ ಜನರು''' (ಉರಾಂವ್, '''ಕುರುಖ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಧಂಗಡ್/ಧಂಗರ್) ಭಾರತದ ಒಂದು ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri">{{Cite web|title=Oraon People|publisher=ಡಾ. ರಾಮದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TRI), ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ|url=https://trijharkhand.in/en/oraon|access-date=2026-10-13}}</ref> ಇವರ ಭಾಷೆ [[ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆ|ಕುರುಖ್]] ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="outlook">{{Cite web|last=Raj|first=Eshaan|title=Kurukh And The Stories That Still Echo Across Jharkhand|publisher=Outlook Traveller|date=2026-06-22|url=https://www.outlooktraveller.com/responsible-tourism/kurukh-and-the-stories-that-still-echo-across-jharkhand|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:कुरूख करमा पूजा गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲ == "ಒರಾಂವ್" ಎಂಬುದು ನೆರೆಯ [[ಮುಂಡಾ ಜನರು|ಮುಂಡಾ]] ಜನರು ಇವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಹೆಸರು, ಅದರ ಅರ್ಥ "ಅಲೆಮಾರಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘವು ಇವರ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಇವರು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.<ref name="tri"/> == ವಾಸಸ್ಥಳ == ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒರಾಂವ್ ಜನರು [[ರಾಂಚಿ]], ಗುಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲೋಹರ್ದಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="outlook"/> == ಭಾಷೆ == ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಕುರುಖ್ ಅನ್ನು ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಅನೇಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲಿ, [[ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆ|ಸಾದ್ರಿ]] ಅಥವಾ ಒಡಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ (೨೦೨೪) ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುರುಖ್ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೯.೯೫ ಲಕ್ಷ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಯುನೆಸ್ಕೋ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು "ದುರ್ಬಲ" ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ. ಕುರುಖ್‌ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ತೊಲೊಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿಗೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.<ref name="outlook"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಅನೇಕ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಡಿದು ಸುಡುವ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಇವರು ನೇಗಿಲಿನ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಬಳಿ ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಇಂದು ಅನೇಕರು ನೆಲೆಸಿದ ರೈತರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು.<ref name="tri"/> == ಸಮಾಜ == ಒರಾಂವ್ ಸಮಾಜ ಪಿತೃವಂಶೀಯ ಮತ್ತು ಪಿತೃಸ್ಥಾನೀಯ. ಕುಲಗಳು ಬಹಿರ್ವಿವಾಹಿ; ಕುಲದ ಹೆಸರುಗಳು ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಐಂದ್, ಲಕ್ರಾ, ತಿರ್ಕಿ, ಕ್ಸಾಕ್ಸಾ). ಹಳ್ಳಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು "ಪರ್ಹಾ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ೧೨ರಿಂದ ೩೦ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪರ್ಹಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಪರ್ಹಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಹಾನ್ (ಪುರೋಹಿತ), ಪೂಜಾರ್, ಭಂಡಾರಿ, ಚೌಕೀದಾರ್ ಮುಂತಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. "ಧುಮ್ಕುರಿಯಾ" ಯುವಕರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸತಿ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ; "ಅಖ್ರಾ" ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭಾ ಸ್ಥಳ.<ref name="tri"/> ಧುಮ್ಕುರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ, ಆಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ನೆನಪುಗಳು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನಂಬಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮ ಸರ್ನಾ; ಇದು ಪವಿತ್ರ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಧರ್ಮ. [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು "ಬಿರಿ", [[ಚಂದ್ರ]]ನನ್ನು "ಚಂದೋ" ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು "ಧರ್ತಿ ಆಯೊ" ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; "ಧರ್ಮೇಶ್" ಪರಮ ದೇವರು. ಕೆಲವರು ಹಿಂದೂ ಪಂಥಗಳನ್ನು (ಬಿಷ್ಣು, ಬಾಚ್ಚಿಂದ, ಕರ್ಮು, ತಾನಾ ಭಗತ್) ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಒರಾಂವ್‌ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="tri"/> [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ವೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ಹಬ್ಬಗಳು == ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ಸರ್ಹುಲ್, ಕರ್ಮ, ಧಾನ್‌ಬುನಿ, ಹರಿಹರಿ, ನಾಯಾಖಾನಿ ಮತ್ತು ಖರಿಯಾನಿಗಳನ್ನು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಸರ್ಹುಲ್ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು; ಇವು ಋತುಚಕ್ರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="outlook"/> ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರಮ್ ಪೂಜೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಜನಪದ ಹಬ್ಬ; ಅಂದು ಸಹೋದರಿಯರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಮಂಗಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾಲರು, ಮುಂಡಾ ಮತ್ತು ಒರಾಂವ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಹಬ್ಬವೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾಂದರ್, ನಗಾರಾ ಮತ್ತು ಕರ್ತಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು. ಪರ್ಹಾಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯ, [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ|ಕರ್ಮ]] (ಕರಮ್ ದಾಂಡಿ), ಖದ್ದಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಹುಲ್, ಫಾಗು, ಜದುರ್, ಜಗ್ರಾ, ಮಾಥಾ, ಮದುವೆಯ ನೃತ್ಯ ಬೆಂಜಾ ನಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಅಂಗಳದ ನೃತ್ಯ ಚಾಲಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="tri"/> == ಕುರುಖ್ ಹಾಡುಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿಂಗ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಡಿಸೆಮಿನೇಟಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು, ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಭತ್ತ ನಾಟಿಯ ಹಾಡು ಸೇರಿವೆ. ಭತ್ತದ ಬಿತ್ತನೆ/ನಾಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುವ ಹಾಡು ಎಂದು ಆ ವೀಡಿಯೊದ ವಿವರಣೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. [[File:शिकार का गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡು]] [[File:धार्मिक गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು]] [[File:कुरूख धान रोपाई की गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಭತ್ತ ನಾಟಿಯ ಹಾಡು]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆ]] * [[ಮುಂಡಾ ಜನರು]] * [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]] * [[ಸೋಹರಾಯ್]] * [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} blhil7xp1e5ioca1oolwhimoaa771lq 1431867 1431866 2026-10-13T03:58:35Z Reema Jalihal 87461 1431867 wikitext text/x-wiki {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಒರಾಂವ್ ಜನರು''' (ಉರಾಂವ್, '''ಕುರುಖ್''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಧಂಗಡ್/ಧಂಗರ್) ಭಾರತದ ಒಂದು ದ್ರಾವಿಡ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್|ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri">{{Cite web|title=Oraon People|publisher=ಡಾ. ರಾಮದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TRI), ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ|url=https://trijharkhand.in/en/oraon|access-date=2026-10-13}}</ref> ಇವರ ಭಾಷೆ [[ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆ|ಕುರುಖ್]] ಉತ್ತರ ದ್ರಾವಿಡ ಶಾಖೆಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೆಲವೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="outlook">{{Cite web|last=Raj|first=Eshaan|title=Kurukh And The Stories That Still Echo Across Jharkhand|publisher=Outlook Traveller|date=2026-06-22|url=https://www.outlooktraveller.com/responsible-tourism/kurukh-and-the-stories-that-still-echo-across-jharkhand|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:कुरूख करमा पूजा गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಮೂಲ == "ಒರಾಂವ್" ಎಂಬುದು ನೆರೆಯ [[ಮುಂಡಾ ಜನರು|ಮುಂಡಾ]] ಜನರು ಇವರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಹೆಸರು, ಅದರ ಅರ್ಥ "ಅಲೆಮಾರಿ" ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತೀಯ ಮಾನವಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಘವು ಇವರ ಮೂಲ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕೊಂಕಣ ಪ್ರದೇಶ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೦೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಇವರು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.<ref name="tri"/> == ವಾಸಸ್ಥಳ == ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒರಾಂವ್ ಜನರು [[ರಾಂಚಿ]], ಗುಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಲೋಹರ್ದಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿದ್ದಾರೆ.<ref name="outlook"/> == ಭಾಷೆ == ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಕುರುಖ್ ಅನ್ನು ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಅನೇಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ, ಅಸ್ಸಾಂ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುರದಲ್ಲಿ, [[ಸಾದ್ರಿ ಭಾಷೆ|ಸಾದ್ರಿ]] ಅಥವಾ ಒಡಿಯಾವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಭಾರತದ ಭಾಷಾ ಸಮೀಕ್ಷೆ (೨೦೨೪) ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುರುಖ್ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೯.೯೫ ಲಕ್ಷ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ; ಯುನೆಸ್ಕೋ ಈ ಭಾಷೆಯನ್ನು "ದುರ್ಬಲ" ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದೆ. ಕುರುಖ್‌ಗಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ತೊಲೊಂಗ್ ಸಿಕಿ ಲಿಪಿಗೆ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.<ref name="outlook"/> == ಜೀವನೋಪಾಯ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಅರಣ್ಯ ಆಧಾರಿತ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ಕೃಷಿಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಅನೇಕ ಇತರ ಸಮುದಾಯಗಳು ಕಡಿದು ಸುಡುವ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಇವರು ನೇಗಿಲಿನ ಬೇಸಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಜಮೀನ್ದಾರರ ಬಳಿ ಕೃಷಿ ಕೂಲಿಗಳಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು; ಇಂದು ಅನೇಕರು ನೆಲೆಸಿದ ರೈತರು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು.<ref name="tri"/> == ಸಮಾಜ == ಒರಾಂವ್ ಸಮಾಜ ಪಿತೃವಂಶೀಯ ಮತ್ತು ಪಿತೃಸ್ಥಾನೀಯ. ಕುಲಗಳು ಬಹಿರ್ವಿವಾಹಿ; ಕುಲದ ಹೆಸರುಗಳು ಸಸ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಬಂದಿವೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಐಂದ್, ಲಕ್ರಾ, ತಿರ್ಕಿ, ಕ್ಸಾಕ್ಸಾ). ಹಳ್ಳಿಯ ಆಡಳಿತವನ್ನು "ಪರ್ಹಾ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ೧೨ರಿಂದ ೩೦ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಪರ್ಹಾ ಮಂಡಳಿಗೆ ಪರ್ಹಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಪಹಾನ್ (ಪುರೋಹಿತ), ಪೂಜಾರ್, ಭಂಡಾರಿ, ಚೌಕೀದಾರ್ ಮುಂತಾದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿರುತ್ತಾರೆ. "ಧುಮ್ಕುರಿಯಾ" ಯುವಕರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಸತಿ ಗೃಹ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ; "ಅಖ್ರಾ" ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಭಾ ಸ್ಥಳ.<ref name="tri"/> ಧುಮ್ಕುರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ, ಆಚಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ನೆನಪುಗಳು ತಲೆಮಾರಿನಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಹರಿದುಬಂದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನಂಬಿಕೆ == ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಧರ್ಮ ಸರ್ನಾ; ಇದು ಪವಿತ್ರ ತೋಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಧರ್ಮ. [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು "ಬಿರಿ", [[ಚಂದ್ರ]]ನನ್ನು "ಚಂದೋ" ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು "ಧರ್ತಿ ಆಯೊ" ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; "ಧರ್ಮೇಶ್" ಪರಮ ದೇವರು. ಕೆಲವರು ಹಿಂದೂ ಪಂಥಗಳನ್ನು (ಬಿಷ್ಣು, ಬಾಚ್ಚಿಂದ, ಕರ್ಮು, ತಾನಾ ಭಗತ್) ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ; ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್ ಒರಾಂವ್‌ಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="tri"/> [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ವೂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ಹಬ್ಬಗಳು == ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬಗಳಾದ ಸರ್ಹುಲ್, ಕರ್ಮ, ಧಾನ್‌ಬುನಿ, ಹರಿಹರಿ, ನಾಯಾಖಾನಿ ಮತ್ತು ಖರಿಯಾನಿಗಳನ್ನು ಒರಾಂವ್‌ಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> ಸರ್ಹುಲ್ ಮತ್ತು ಕರ್ಮ ಅವರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು; ಇವು ಋತುಚಕ್ರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="outlook"/> ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರಮ್ ಪೂಜೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಜನಪದ ಹಬ್ಬ; ಅಂದು ಸಹೋದರಿಯರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಮಂಗಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಸಂತಾಲರು, ಮುಂಡಾ ಮತ್ತು ಒರಾಂವ್ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ [[ಸೋಹರಾಯ್]] ಹಬ್ಬವೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. == ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ == ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರೂ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾಂದರ್, ನಗಾರಾ ಮತ್ತು ಕರ್ತಾಲ್ ಮುಖ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳು. ಪರ್ಹಾಗಳ ನಡುವಿನ ಯುದ್ಧ ನೃತ್ಯ, [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ|ಕರ್ಮ]] (ಕರಮ್ ದಾಂಡಿ), ಖದ್ದಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಹುಲ್, ಫಾಗು, ಜದುರ್, ಜಗ್ರಾ, ಮಾಥಾ, ಮದುವೆಯ ನೃತ್ಯ ಬೆಂಜಾ ನಲ್ನಾ ಮತ್ತು ಅಂಗಳದ ನೃತ್ಯ ಚಾಲಿ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="tri"/> == ಕುರುಖ್ ಹಾಡುಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟಿಂಗ್ ಆ್ಯಂಡ್ ಡಿಸೆಮಿನೇಟಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್" ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು, ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು ಮತ್ತು ಭತ್ತ ನಾಟಿಯ ಹಾಡು ಸೇರಿವೆ. ಭತ್ತದ ಬಿತ್ತನೆ/ನಾಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಾಡುವ ಹಾಡು ಎಂದು ಆ ವೀಡಿಯೊದ ವಿವರಣೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. [[File:शिकार का गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಬೇಟೆಯ ಹಾಡು]] [[File:धार्मिक गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಡು]] [[File:कुरूख धान रोपाई की गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಭತ್ತ ನಾಟಿಯ ಹಾಡು]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆ]] * [[ಮುಂಡಾ ಜನರು]] * [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]] * [[ಸೋಹರಾಯ್]] * [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:Kurukh language|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕುರುಖ್ ಮಾಧ್ಯಮ]] ovi3vl5524tzhsq2ojc2961feyqjnqz 0 187675 1431868 2026-10-13T04:02:11Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಯುನ್ನಾನ್‌ನ ಮೂರು ಸಮಾನಾಂತರ ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು<br /><small>(三江并流)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" |... 1431868 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಯುನ್ನಾನ್‌ನ ಮೂರು ಸಮಾನಾಂತರ ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು<br /><small>(三江并流)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Kawagebo 卡瓦格博, Meili Snow Mountains 梅里雪山, Yunnan, 2009 - 51993029651.jpg|250px]]<br /><small>ಮೇಲಿ ಹಿಮಪರ್ವತಗಳ ಕಾವಾಗೆಬೋ ಶಿಖರ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಾಯವ್ಯ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನೈಸರ್ಗಿಕ: (vii), (viii), (ix), (x) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೦೦೩ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸುಮಾರು ೧೭ ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಕಾವಾಗೆಬೋ (೬,೭೪೦ ಮೀ) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಚೀನಾ |} '''ಯುನ್ನಾನ್‌ನ ಮೂರು ಸಮಾನಾಂತರ ನದಿಗಳ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು''' ಚೀನಾದ ವಾಯವ್ಯ ಯುನ್ನಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ. ಯಾಂಗ್ಟ್ಜಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವಾದ ಜಿನ್ಷಾ, ಮೆಕಾಂಗ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗವಾದ ಲಾನ್ಸಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ವೀನ್‌ನ ಮೇಲ್ಭಾಗವಾದ ನು ಜಿಯಾಂಗ್ ನದಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas |url=https://whc.unesco.org/en/list/1083/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-12}}</ref> ೨೦೦೩ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> == ಭೂಗೋಳ ಮತ್ತು ನದಿಗಳು == ಈ ತಾಣ ಸುಮಾರು ೧೭ ಲಕ್ಷ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು, ಎಂಟು ಗುಚ್ಛಗಳಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಹೋಗಿರುವ ೧೫ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಇದು ದಿಚಿಂಗ್, ನುಜಿಯಾಂಗ್, ಲಿಜಿಯಾಂಗ್, ಬಾವೊಶಾನ್ ಮತ್ತು ದಾಲಿ ಎಂಬ ಐದು ಪ್ರಾಂತೀಯ ಘಟಕಗಳು ಹಾಗೂ ೧೧ ಕೌಂಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ.<ref name="visityunnan">{{cite web |title=The Three Parallel Rivers Natural Landscape |url=https://www.visityunnanchina.com/experiences/world-heritage-site/three-parallel-rivers-natural-landscape-world-natural-heritage |website=Visit Yunnan China |access-date=2026-10-12}}</ref> ಮೂರೂ ನದಿಗಳು ೧೭೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರದೆ ಸಮಾನಾಂತರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ; ಲಾನ್ಸಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಜಿನ್ಷಾ ನಡುವಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಅಂತರ ೬೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್, ಲಾನ್ಸಾಂಗ್ ಮತ್ತು ನು ನಡುವಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಅಂತರ ೧೯ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಪ್ರವಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="visityunnan"/> ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳು ಕೆಲವೆಡೆ ೩,೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಆಳವಿವೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas map01.png|thumb|ತಾಣದ ನಕ್ಷೆ]] == ಭೂವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಹಿಮನದಿ == ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಯುರೇಷಿಯನ್ ಫಲಕಗಳ ಡಿಕ್ಕಿ, ಟೆಥಿಸ್ ಸಮುದ್ರ ಮುಚ್ಚಿಹೋದದ್ದು ಮತ್ತು ಹಿಮಾಲಯ ಹಾಗೂ ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಉಬ್ಬುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸುಮಾರು ೫ ಕೋಟಿ ವರ್ಷಗಳ ಭೂ ಇತಿಹಾಸ ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref name="iucn">{{cite web |title=Three Parallel Rivers of Yunnan Protected Areas |url=https://worldheritageoutlook.iucn.org/node/1126 |website=IUCN World Heritage Outlook |access-date=2026-10-12}}</ref> ಸುಣ್ಣಕಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಸ್ಟ್, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲಾಸ್ತಂಭ ಮತ್ತು ಡ್ಯಾನ್‌ಷಿಯಾ ಮರಳುಗಲ್ಲಿನ ಭೂರೂಪಗಳೂ ಇವೆ.<ref name="iucn"/> ೬,೦೦೦ ಮೀಟರ್‌ಗೂ ಎತ್ತರದ ಹಿಮಾವೃತ ಶಿಖರಗಳಿದ್ದು, ೬,೭೪೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಕಾವಾಗೆಬೋದಿಂದ ಮಿಂಗ್ಯೊಂಗ್ಕ್ವಿಯಾ ಹಿಮನದಿ ಸುಮಾರು ೨೮° ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶದಲ್ಲಿ ೨,೭೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Meili Snow Mountain, Deqin County, Yunnan.jpg|thumb|left|ದೆಚಿನ್ ಕೌಂಟಿಯ ಮೇಲಿ ಹಿಮಪರ್ವತ]] == ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಚೀನಾದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಇಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯಗಳ ಶೇಕಡಾ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಶೇಕಡಾ ೨೫ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇವೆ ಎಂದು ಐಯುಸಿಎನ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="iucn"/> ಜಾಗತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಪ್ರಕಾರ ಸಸ್ತನಿಗಳ ದಾಖಲೆ ೧೭೩ರಿಂದ ೧೯೭ಕ್ಕೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳ ದಾಖಲೆ ೪೧೭ರಿಂದ ೬೩೪ಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ. ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಯುನ್ನಾನ್ ಮೂಗುಮುರುಕ ಮಂಗದ ಗುಂಪುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭ರಿಂದ ೨೪ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.<ref name="iucn"/> ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿದ ೨,೭೦೦ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ೬೦೦ ಪ್ರಭೇದಗಳು ವಾಯವ್ಯ ಯುನ್ನಾನ್‌ಗೇ ಸೀಮಿತ. ಚೀನಾದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಶೇಕಡಾ ೮.೫ರಷ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ.<ref name="iucn"/> ರೋಡೊಡೆಂಡ್ರಾನ್‌ಗಳ ಹಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಹೆಂಗ್ಡುವಾನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿವೆ.<ref name="factsanddetails">{{cite web |title=Three Parallel Rivers Area of Yunnan |url=https://factsanddetails.com/china/cat15/sub101/entry-8344.html |website=Facts and Details |access-date=2026-10-12}}</ref> == ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳು == ತಾಣದ ಎಂಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಾವೊಲಿಗೊಂಗ್ ಪರ್ವತ, ಬೈಮಾ–ಮೇಲಿ ಹಿಮಪರ್ವತ, ಹಾಬಾ ಹಿಮಪರ್ವತ, ಚಿಯೆನ್‌ಹು ಪರ್ವತ, ಹಾಂಗ್‌ಶಾನ್, ಯುನ್ಲಿಂಗ್, ಲಾವೋಜುನ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಲಾವೊವೋ ಪರ್ವತ ಸೇರಿವೆ; ಗಾವೊಲಿಗೊಂಗ್ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು.<ref name="visityunnan"/> ಬೈಮಾ–ಮೇಲಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಗೋಳಾರ್ಧದ ಅತಿ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಹಿಮನದಿಯಿದೆ.<ref name="visityunnan"/> ಹಾಬಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಿಮಯುಗದ ಹಿಮನದಿ ಅವಶೇಷಗಳಿವೆ; ಲಾವೋಜುನ್‌ನಲ್ಲಿ ರೋಡೊಡೆಂಡ್ರಾನ್ ಕಾಡು ಮತ್ತು ಆಲ್ಪೈನ್ ಸರೋವರಗಳಿವೆ.<ref name="visityunnan"/> ಈ ತಾಣವನ್ನು ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ತನ್ನ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತ್ತು.<ref name="visityunnan"/> [[File:Tiger Leaping Gorge.jpg|thumb|ಹುತಿಯಾವೊ (ಹುಲಿ ಜಿಗಿತ) ಕಣಿವೆ]] ಜಿನ್ಷಾ ನದಿಯ ಹುಲಿ ಜಿಗಿತ ಕಣಿವೆಯ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ೫,೫೯೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಯುಲಾಂಗ್ ಹಿಮಪರ್ವತ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ೫,೩೯೬ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಹಾಬಾ ಹಿಮಪರ್ವತ ನಿಂತಿವೆ. ಬೇಟೆಗಾರನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಹುಲಿಯೊಂದು ಕಿರಿದಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನದಿ ದಾಟಿತೆಂಬ ಕಥೆ ಹೆಸರಿನ ಮೂಲ.<ref name="chinadiscovery">{{cite web |title=Tiger Leaping Gorge - Facts, Altitude, Best Time & How to Visit |url=https://www.chinadiscovery.com/yunnan/lijiang/tiger-leaping-gorge.html |website=China Discovery |access-date=2026-10-12}}</ref> [[File:Jinsha River (48380470752).jpg|thumb|left|ಜಿನ್ಷಾ ನದಿ]] [[File:怒江福贡段 - 航拍 - 2024-06-01 05.jpg|thumb|ನು ಜಿಯಾಂಗ್ ನದಿಯ ಫುಗೊಂಗ್ ವಿಭಾಗದ ವೈಮಾನಿಕ ನೋಟ]] == ಜನರು == ಇಲ್ಲಿ ಟಿಬೆಟನ್, ನಾಕ್ಸಿ, ದೆರುಂಗ್, ಲಿಸು, ಯಿ ಮತ್ತು ನು ಸೇರಿದಂತೆ ಹನ್ನೆರಡಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಾಂಗೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="factsanddetails"/> ದಿಚಿಂಗ್ ಟಿಬೆಟನ್ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ನುಜಿಯಾಂಗ್ ಲಿಸು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಲಿ ಬಾಯಿ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಹೆಸರುಗಳೇ ಈ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="visityunnan"/> == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ == ಮೂರೂ ಮುಖ್ಯ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಬೆದರಿಕೆ; ನು ಜಿಯಾಂಗ್ ಮಾತ್ರ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ದುಲೊಂಗ್ ನದಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಸರಣ ಮಾರ್ಗ ಗಾವೊಲಿಗೊಂಗ್ ಘಟಕವನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ. ತಾಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನಿಷೇಧಿತವಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದೆ. ೨೦೨೫ರ ಐಯುಸಿಎನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು "ಗಣನೀಯ ಕಳವಳ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.<ref name="iucn"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ಮಾನದಂಡಗಳು (vii), (viii), (ix) ಮತ್ತು (x) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಕೋರ್ ಪ್ರದೇಶ ೯,೬೦,೦೮೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್, ಬಫರ್ ವಲಯ ೮,೧೬,೪೧೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್; ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಗಡಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಆಳವಾಗಿ ಕೊರೆದ ನದಿ ಕಣಿವೆಗಳು, ಆಲ್ಪೈನ್ ಕಾರ್ಸ್ಟ್, ಡ್ಯಾನ್‌ಷಿಯಾ ಭೂರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವಿರಬಹುದಾದ ಪ್ರದೇಶವೆಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇದು ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> g0d3scv46kvzzlmfooiby6v7610nlxa 2 187676 1431877 2026-10-13T05:57:02Z Srikanth balkur 101925 Srikanth balkur [[ಸದಸ್ಯ:Sampoornananda balkur]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Sampoornananda balkur]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ 1431877 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Sampoornananda balkur]] 1m57a9ekj7xm72do4tgtvx69jalyamx 3 187677 1431879 2026-10-13T05:57:02Z Srikanth balkur 101925 Srikanth balkur [[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sampoornananda balkur]] ಪುಟವನ್ನು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sampoornananda balkur]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ 1431879 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sampoornananda balkur]] gekij17jiyiiumgw5b97kudfa5h6hnt 10 187678 1431880 2026-10-13T06:40:24Z A826 72368 ಹೊಸ ಪುಟ: {{#if:{{{1|}}} |[https://kanaja.karnataka.gov.in/{{{1}}} ಕಣಜ - {{{1}}}] |[https://kanaja.karnataka.gov.in ಕಣಜ] }} 1431880 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{1|}}} |[https://kanaja.karnataka.gov.in/{{{1}}} ಕಣಜ - {{{1}}}] |[https://kanaja.karnataka.gov.in ಕಣಜ] }} mdmzug77ex2qz0v3urf2le7zkxo9she 3 187679 1431881 2026-10-13T06:41:35Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431881 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Rs gouda}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೧, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) rovh8sk9inm4yztdmosq1ntv7tvcxb0 3 187680 1431890 2026-10-13T07:33:41Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431890 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Santhosh Goveas}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೩, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 282ahq0yjxr3brgkjv4nkkshollzlv7 2 187681 1431893 2026-10-13T07:42:07Z Santhosh Goveas 102329 ಹೊಸ ಪುಟ: ನಾನು ಸಂತೋಷ್ ಗೋವಿಯಸ್. ನನ್ನ ಊರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ. 1431893 wikitext text/x-wiki ನಾನು ಸಂತೋಷ್ ಗೋವಿಯಸ್. ನನ್ನ ಊರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ. 0pp3b7pxv4ae578gy62s5uvkqvi9g9a 2 187682 1431895 2026-10-13T07:59:16Z Santhosh Goveas 102329 ಹೊಸ ಪುಟ: ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ... 1431895 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲೇರಿಯಾ ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಟಕೋಡೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 3668ka4udvei0z4quo88wm6fwpo8f4j 1431896 1431895 2026-10-13T08:00:05Z Santhosh Goveas 102329 1431896 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು ಮಲೇರಿಯಾ ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಟಕೋಡೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 1l32jfeopdnc78p0sjpge3b1ca88f03 1431897 1431896 2026-10-13T08:01:54Z Santhosh Goveas 102329 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1431897 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಟಕೋಡೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 1h1mpl4pw189p5wksszhpo9f80y7m82 1431898 1431897 2026-10-13T08:02:38Z Santhosh Goveas 102329 1431898 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಟಕೋಡೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ==ಇಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಗುರುಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== nf8mmfig59tthyzpzf58mmfi6svv975 1431900 1431898 2026-10-13T08:25:53Z Santhosh Goveas 102329 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1431900 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ==ಇಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಗುರುಗಳು== ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== qogc65k0ki92mrbp88loyvsm4s226ao 1431901 1431900 2026-10-13T08:27:33Z Santhosh Goveas 102329 /* ಇಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಗುರುಗಳು */ 1431901 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 67xq42krsqrcy2creexy4d1i9i7n8y7 1431902 1431901 2026-10-13T08:29:42Z Santhosh Goveas 102329 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1431902 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ಪಿಯಾಡಡೆ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಪ್ಯಾರೋಚಿಯಲ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಫಾದರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಚಾರ್ಮಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೩೯ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦ ರಂದು, ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಜಿ. ಪಿಂಟೊ ಬಂಗಾಡಿ (ಇಂದುಬೆಟ್ಟು) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಿಂದ ಅರ್ವಾ (ಅಲದಂಗಡಿ), ಇಂದುಬೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಾರಾವಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ರೊಸಾರಿಯೊ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 7nnq9otmpifgsofqymaizid2g5d5r5i 1431903 1431902 2026-10-13T08:34:35Z Santhosh Goveas 102329 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1431903 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ಪಿಯಾಡಡೆ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಪ್ಯಾರೋಚಿಯಲ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಫಾದರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಚಾರ್ಮಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೩೯ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦ ರಂದು, ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಜಿ. ಪಿಂಟೊ ಬಂಗಾಡಿ (ಇಂದುಬೆಟ್ಟು) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಿಂದ ಅರ್ವಾ (ಅಲದಂಗಡಿ), ಇಂದುಬೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಾರಾವಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ರೊಸಾರಿಯೊ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 1985 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಹೆನ್ರಿ ಮಚಾದೊ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದವು.<ref>http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=136369 </ref> ಎರಡನೇ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಸಭೆಯು ಹೊಸ ವಿಶಾಲವಾದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ 3 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ನಂತರದ ಬೆಳ್ಳಿ ಮಹೋತ್ಸವವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ದಿನ ನಡೆಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 4fwfr1riezo6qwxbw2g4kwb8bwsvamt 1431904 1431903 2026-10-13T08:35:08Z Santhosh Goveas 102329 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1431904 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ಪಿಯಾಡಡೆ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಪ್ಯಾರೋಚಿಯಲ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಫಾದರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಚಾರ್ಮಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೩೯ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦ ರಂದು, ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಜಿ. ಪಿಂಟೊ ಬಂಗಾಡಿ (ಇಂದುಬೆಟ್ಟು) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಿಂದ ಅರ್ವಾ (ಅಲದಂಗಡಿ), ಇಂದುಬೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಾರಾವಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ರೊಸಾರಿಯೊ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 1985 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಹೆನ್ರಿ ಮಚಾದೊ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದವು.<ref>http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=136369 </ref> ಎರಡನೇ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಸಭೆಯು ಹೊಸ ವಿಶಾಲವಾದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ 3 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ನಂತರದ ಬೆಳ್ಳಿ ಮಹೋತ್ಸವವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ದಿನ ನಡೆಯಿತು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== mqstutpxymv4x9b0cdykcsy3s4yx6jc 1431905 1431904 2026-10-13T08:40:58Z Santhosh Goveas 102329 /* ಇತಿಹಾಸ */ 1431905 wikitext text/x-wiki ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ [[ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 136 ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರೀಮಂತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್ 2800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 610 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಚರ್ಚ್ ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆ, ಚರ್ಚ್ ಹೈಯರ್ ಪ್ರೈಮರಿ ಶಾಲೆ - ಕನ್ನಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ. ಭಾರತದ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ ಮೋಸ್ಟ್ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಚರ್ಚ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಚನೆಯನ್ನು 2012 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಸೋಜಾ ಅವರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ರಚನೆಯನ್ನು ಇಂದಿನ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ಥಳದ ಬಳಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಚರ್ಚ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಮಂಗಳೂರು ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ವರಡೋ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>https://belthangadychurch.com/</ref> ==ಇತಿಹಾಸ== ಈ ಚರ್ಚ್‌ನ ಮೊದಲ ಕಟ್ಟಡವು ಸುಮಾರು 1885ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಚರ್ಚ್ ಮೂರನೇ ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. 1682ರಲ್ಲಿ ಮರಾಠ ರಾಜ ಸಂಭಾಜಿಯು ಗೋವೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಗೋವೆಯ ಬರ್ದೇಸ್‌ನಿಂದ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಕುಟುಂಬಗಳು 'ಗದ್ದೈ' (ಅತ್ಯಡ್ಕ) ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸುಮಾರು 1870ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ವಾಜ್ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ (ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಮೂಲತಃ ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಚಾಪೆಲ್‌ಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಗೋವಾ-ವೆರಪೋಲಿ ವಿವಾದದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕುಟುಂಬಗಳು ಅಗ್ರಾರ್ ಚರ್ಚ್‌ನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು, ಜಮಾಲಾಬಾದ್ ಬಂಡೆ ಕೋಟೆಯ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಗದ್ದೈ ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವು. ಅತ್ಯಡ್ಕ ಪ್ರದೇಶವು [[ಮಲೇರಿಯಾ]] ಪೀಡಿತವಾಗಿದ್ದರಿಂದ, 1890ರಲ್ಲಿ ಆ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ಪಾಸ್ಕಲ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಹುಲ್ಲಿನ ಛಾವಣಿಯ ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ದೃಢವಾದ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ (ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ನಿವಾಸ) ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಚರ್ಚ್ ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು, ಅವರು ಜಮೀನನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಫಾದರ್ ಮಸ್ಕರೇನಸ್ ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.<ref>https://dioceseofmangalore.com/parishes1/b/1115-belthangady</ref> ೧೯೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಫಾದರ್ ಪಿಯಾಡಡೆ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಹೊಸ ಪ್ಯಾರೋಚಿಯಲ್ ಹೌಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಫಾದರ್ ಗ್ರೆಗೊರಿ ಡಿ'ಸೋಜಾ ಚಾರ್ಮಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ೧೯೩೯ ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೧೦ ರಂದು, ಫಾದರ್ ಜಾನ್ ಜಿ. ಪಿಂಟೊ ಬಂಗಾಡಿ (ಇಂದುಬೆಟ್ಟು) ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಾಪೆಲ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಆಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿಯಿಂದ ಅರ್ವಾ (ಅಲದಂಗಡಿ), ಇಂದುಬೆಟ್ಟು ಮತ್ತು ನಾರಾವಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು. ಫಾದರ್ ರೊಸಾರಿಯೊ ಫೆರ್ನಾಂಡಿಸ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. 1985 ರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಹೆನ್ರಿ ಮಚಾದೊ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆದವು.<ref>http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=136369 </ref> ಎರಡನೇ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲು ತುಂಬಾ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಸಭೆಯು ಹೊಸ ವಿಶಾಲವಾದ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೆಸ್ಬಿಟರಿ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಫ್ರಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಯೋಜನೆಯ ಅಂದಾಜು ವೆಚ್ಚ 3 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನ ಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ನಂತರದ ಬೆಳ್ಳಿ ಮಹೋತ್ಸವವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಚರ್ಚ್ ಕಟ್ಟಡದ ಉದ್ಘಾಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದೇ ದಿನ ನಡೆಯಿತು. ==ಆಡಳಿತ== ೨೦೨೬ ರವರೆಗೆ ೨೬ ಪಾದ್ರಿಗಳು ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಪಿಂಟೊ ೧೬ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಚಾರ್ಮಾಡಿ, ನೆರಿಯ, ತೋಟತ್ತಡಿ ಮತ್ತು ನೆರೆಯ ಹಳ್ಳಿಗಳ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮಲಯಾಳಿ ಪ್ಯಾರಿಷನರ್‌ಗಳನ್ನು ತಲುಪಿದರು ಮತ್ತು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ಬಲಿದಾನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಫಾದರ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಪಿ. ಡಯಾಸ್ ಅವರು ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ಗೆ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಉತ್ಸಾಹಭರಿತ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಅನ್ನು ತೆರೆದರು. ಆರ್ಸುಲಿನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕನ್ ಸಭೆಯ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರಿಗೆ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಗರ್ಲ್ಸ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಅನ್ನು ಸಹ-ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೆಸರನ್ನು ಸೇಂಟ್ ಥೆರೆಸಾ ಹೈಸ್ಕೂಲ್ ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಬೆಳ್ತಂಗಡಿ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 6 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಉಜಿರೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಪ್ಯಾರಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಾದರ್ ಇ.ಪಿ. ಡಯಾಸ್ ಮೊದಲ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಉಜಿರೆನಲ್ಲಿ ಅನುಗ್ರಹ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಫಾ. ವಾಲ್ಟರ್ ಡಿಮೆಲ್ಲೋ 26 ನೇ ಪ್ಯಾರಿಷ್ ಪಾದ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಫಾ. ಕ್ಲಿಫರ್ಡ್ ಪಿಂಟೊ ಹೋಲಿ ರಿಡೀಮರ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಶಾಲೆಯ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== bnu59lu5sw2ht001jb5acstw5zbegs7 1431907 1431905 2026-10-13T08:52:46Z Santhosh Goveas 102329 ಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ತಗೆಯುತ್ತಿರುವೆ 1431907 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1431913 1431907 2026-10-13T09:22:34Z Santhosh Goveas 102329 1431913 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಏಷ್ಯಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. rd9dxb773zimbxlcfunvdej6ha4rbln 1431914 1431913 2026-10-13T09:23:09Z Santhosh Goveas 102329 1431914 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಏಷ್ಯಾ, ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. 1v01lo4l56yls1fcwdiuxbbnwinn17m 1431915 1431914 2026-10-13T09:23:33Z Santhosh Goveas 102329 1431915 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], ಆಫ್ರಿಕಾ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. brjkpmpch7lhdmi5mqglk2gq3o5dmhl 1431916 1431915 2026-10-13T09:25:13Z Santhosh Goveas 102329 1431916 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. pxfemxqc0a9cta0ovzq4fjuaifaq9ir 1431917 1431916 2026-10-13T09:25:55Z Santhosh Goveas 102329 1431917 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪೆಸಿಫಿಕ್ ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. plor3v7chy1o16ikr5jv7ib2q4tcun6 1431918 1431917 2026-10-13T09:26:33Z Santhosh Goveas 102329 1431918 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. bxsriwbkm4240qzq9e3vu2uaebsi8u1 1431919 1431918 2026-10-13T09:27:59Z Santhosh Goveas 102329 1431919 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== bjfir8z3brrpct4wj528mfjdr7v3dvb 1431922 1431919 2026-10-13T09:35:39Z Santhosh Goveas 102329 1431922 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ<ref>name=china>[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242310520 ''Canavalia cathartica''.] Flora of China</ref> ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು ಕಾಗದದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ ಬೀಜಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== ma42x3c1kon24r9odg5d1um47zqoiaj 1431923 1431922 2026-10-13T09:36:43Z Santhosh Goveas 102329 1431923 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ<ref[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=242310520 ''Canavalia cathartica''.]ref> ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು ಕಾಗದದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ ಬೀಜಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== 98upzgupqsmssqncb62zxni2voy0g00 1431924 1431923 2026-10-13T09:38:29Z Santhosh Goveas 102329 1431924 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ ಬೀಜಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== s278i3jfrrp50307n5avorhvcyic9wv 1431925 1431924 2026-10-13T09:38:59Z Santhosh Goveas 102329 1431925 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ ಬೀಜಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== qlhfzfccuj7sfggr9xreck4im7oankx 1431926 1431925 2026-10-13T09:39:37Z Santhosh Goveas 102329 1431926 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ ಬೀಜಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== ixsxqgq9plx9qvezvubewv3bx74i15q 1431927 1431926 2026-10-13T09:39:59Z Santhosh Goveas 102329 1431927 wikitext text/x-wiki ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ<ref>name=anita>Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024</ref>, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ==ವಿವರಣೆ== ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖ== qznnzfknoczf9ks6rc3h5fqqyzg7v7d 0 187683 1431939 2026-10-13T10:57:34Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1431939 wikitext text/x-wiki '''ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು''' [[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]]ಯ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾದಿ ಗ್ರಂಥರಾಶಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ [[ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ|ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ]]. [[ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ|ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ]], [[ಉತ್ಪಲ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ]], [[ಚಂಪಕ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಚಂಪಕ ಮಾಲೆ]], [[ಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ|ಸ್ರಗ್ಧರೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ|ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆ]] ಎಂಬ ಆರು ಸಮಚತುಷ್ಪದೀ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಮೂಲವಾವುದು ಎಂಬುದು ವಿಚಾರಣೀಯ. ==ಮೂಲ== [[ನಾಗವರ್ಮ-೧|ನಾಗವರ್ಮ]]ನ (ಸು.990) [[ಛಂದೋಂಬುಧಿ]]ಯ ಕೆಲವು [[ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮವೃತ್ತವಿವರಣೆಯ ದ್ವಿತೀಯಾಧಿಕಾರದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಒಂದು ಪದ್ಯವಿದೆ: {{blockquote|text=ಗುರುವೊಂದಾದಿಯೊಳುತ್ಪಲಂ ಗುರು ಮೊದಲ್ ಮೂರೂಗೆ ಶಾರ್ದೂಲಮಾ ಗುರು ನಾಲ್ಕಾಗಿರಲಂತೆ ಸ್ರಗ್ಧರೆ ಲಘುದ್ವಂದ್ವಂ ಗುರುದ್ವಂದ್ವಮಾ ಗಿರಿ ಮತ್ತೇಭ ಲಘುದ್ವಯತ್ರಿಗುರುವಿಂದಕ್ಕುಂ ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಂ ಹರಿಣಾಕ್ಷೀ ಲಘು ನಾಲ್ಕು ಚಂಪಕಮಿವಾರಿಂ ಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಣಾಟಿಕಂ||{{sfn|ಛಂದೋಂಬುಧಿ}}}} ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಾದ ಆರು ವೃತ್ತಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಬಹುದಾದ ಸುಲಭೋಪಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪದ್ಯಛಂದೋಂಬುಧಿಯ ಮೂಲಪಾಠದೊಳಗಿನದಲ್ಲ, ಈಚೆಗೆ ಯಾರೋ ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಆ ಕಾಲದಿಂದೀಚೆಗೆ ಮೇಲಿನ ಆರು ವೃತ್ತಗಳಿಗೂ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು ಎಂಬ ಮಾತು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಆ ವೃತ್ತಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಕನ್ನಡ [[ಚಂಪೂಕಾವ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಂದ]] ಮತ್ತು ಗದ್ಯಖಂಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಬಹು ವಿರಳವಾಗಿ ಬರುವ ಕೆಲವು ಅನ್ಯ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶ್ಯವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಉಳಿಯುವ ವೃತ್ತಗಳು ಎಂದರೆ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತಾದಿಗಳೇ. ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯವೆಂದರೆ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ಕಂದ, ಕಾಲುಪಾಲು ಈ ಆರುವೃತ್ತಗಳು ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೃತ್ತಕಂದಗಳೋ ವೃತ್ತಗಳೋ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶತಕಗಳಂಥ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಆರು ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದನ್ನೋ ಕೆಲವನ್ನೋ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೋದಯದ ತೀರ ಮೊದಮೊದಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ|ಸಂ‍ಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ]]ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದು, ನೆಲೆನಿಂತು, ಅನಂತರ ಗಾಢವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸು. ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವ [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]]ದ ಶಾಸನಗಳ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೇ ಈ ವೃತ್ತಗಳೆಲ್ಲ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಿಂದೀಚಿನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಂತೂ ಸರಿಯೇ. ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷಾ ಮರ್ಯಾದೆಗೆ ಒಗ್ಗಿದಂಥ ಈ ವೃತ್ತಗಳು ಕನ್ನಡದ ಜಾಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಒಗ್ಗುವಚಿತಾದುದು ಆ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ವರ್ಚಸ್ಸು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತೆನ್ನುವುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿನ ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ-ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳು, ಉತ್ಪಲ ಮಾಲೆ-ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು, ಸ್ರಗ್ಧರೆ-ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಜೋಡಿಗೊಳ್ಳತ್ತವೆ ಅವು ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಹೋಲುವ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ವೃತ್ತಗಳಿರಬಹುದೆಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಆ ಸಂಶಯ ದೂರವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮುಂದೆ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ವರ್ಣವೃತ್ತದ ಪ್ರಸ್ತಾರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಆ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರರೂಪವಾಗಿಯೋ ಲಕ್ಷಣ-ಲಕ್ಷ್ಯಸಮೀಕರಣ ರೂಪವಾಗಿಯೋ ವಿವರಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಚಂಪಕಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಿಂಗಲಾದ್ಯರೂ ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಜಯಕೀತ್ರ್ಯಾದ್ಯರೂ ತಂತಮ್ಮ ಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲ ಮೂರರ ವಿವರಣೆಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಸ್ಥಾನ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೇಭ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ವೃತ್ತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರಾಚುರ್ಯವಾಗಲಿ ಪರಂಪರೆಯಾಗಲಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದರ ಕಾರಣ. ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಕೃತವಾದ [[ಐಹೊಳೆ]]ಯ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ (634) ಬರುವ ''ವರದಾತುಙ್ಗ ತರಙ್ಗ ರಙ್ಗವಿಲಸದ್ಧಂಸಾವಲೀ ಮೇಖಲಾಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟಾಧ್ವರಿಯ (1634) ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಸ್ರನಾಮದೊಳಗಿನ ಕ್ಷಿಪತು ಕ್ಷಿಪ್ರಮನಲ್ಪಮಪ್ರತಿಹತಸ್ತಾಪತ್ರಯಂ ಮಾಮಕಮ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಪಕೃತಿಕ್ಷಮೇಪಿ ಕಲಯ ಸ್ವಾತೀವ ಶೀತಾಮ್ ದಯಾಂ '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳು-ಇವು ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೇಭ ವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತೇಭವಾದಿಯಾದ ಮೂರು ವೃತ್ತಗಳೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವೇ. ಆದರೆ ಶಾರ್ದೂಲವಾದಿಯಾದ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶಾರ್ದೂಲ, ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗೆ ಆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಚಂಪಕಮಾಲೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಶಿವದನಾ, ಚಿತ್ರಲತಾ, ರುಚಿರಾ, ಸರಸೀ, ಸಲಿಲನಿಧಿ, ಸಿದ್ಧಿ, ಧೃತಶ್ರೀ, ಪಂಚಕಾವಲೀ-ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಿಸಿದ್ದರೂ ಅದರ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೋ ತಿಳಿಯದು. ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯರಾಜ ಮೂರನೆಯ ಗುಣಗ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ (844-88) ಸಾತಲೂರು ತಾಮ್ರಶಾಸನದೊಳಗಿನ ''ಅರಿನೃಪವಾಜಿವಾರಣಪಾದತಿ ಮಹಾಭ್ರ ವಿರಾಮಮಾರುತಃ'' ಎಂಬ ಹಾಗೂ ಮಾಘಕವಿಯ (ಸು.750) ಶಿಶುಪಾಲವಧೆಯೊಳಗಿನ ''ತುರಗಶತಾಕುಲಸ್ಯ ಪರಿತಃ ಪರಮೇಕತುರಂಗ ಜನ್ಮನಃ'' ಎಂಬ ಆರಂಭವಿರುವ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳೂ ವಾಮನ (ಸು. 750-800), ರಾಜಶೇಖರ (880-920) ಮುಂತಾದವರ ಅಲಂಕಾರಗ್ರಂಥಗಳೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಅಮಿತಗತಿಯ ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನ ಸಂದೋಹ ಮೊದಲಾದ ಪದ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳೊಳಗಿನ ಸುಮಾರು ಆರೇಳು ವೃತ್ತಗಳೂ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಛಂದಸ್ಸು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತ ಮೊದಲಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಆರು ವೃತ್ತಗಳೂ ಸಮಾನಾಗಿ ಗಣ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಂಪೂಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವೃತ್ತಗಳೂ ಕಂದವೂ ಗದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ಚಂಪುವಿನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಕನ್ನಡ ಕೈಪಿಡಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು # '''ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತ''' : ಮಸಜಸತತಗ (ಕಣ್ಗೊಪ್ಪಲ್ ಮಸಜಂಸತಂತಗಮುಮಾ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 12ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ # '''ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರಿಡಿತ''' : ಸಭರನಮಯಲಗ (ಸಭರಂನಂಮಯಲಂಗÀಮುಂಬಗೆಗೊಳಲ್ ಮತ್ತೇವಿಭಕ್ರೀಡಿತಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 13ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ ; # '''ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ''' ಭರನಭಭರಲಗ (ಉತ್ಪಲ ಮಾಲೆಯಪ್ಪುದು ಭರಂನಭಭಂರಲಂಗಂ ನೆಗ¿õÉ್ದರಲ್) ; 11ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ (ನಾಗವರ್ಮನ ಛಂದೋಂಬುಧಿ). #'''ಚಂಪಕಮಾಲೆ''': ನಜಭಜಜಸರ (ನಜಭಜಂಜರಂ ಬಗೆಗೊಳುತ್ತಿರೆ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯೆಂದಪರ್); ಕ್ರಮವಾಗಿ 11 ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 10ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿಯೆಂದು ಪಿಂಗಲ ಕೇದಾರ ಭಟ್ಟರೂ 13 ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಎಂದು ನಾಗವರ್ಮನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. # '''ಸ್ರಗ್ಧರೆ''' : ಮರಭನಯಯಯ (ತೋ¾ಲ್ ಮಂರಂಭನಂ ಮುಯಗಣಮುಮದೆತಾಂಸ್ರಗ್ಧ ರಾವೃತ್ತಮಕ್ಕುಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 7, 7, 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿ. # ''' ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆ''' : ಸತತನಸರಗ (ಸತತಂನಂಸಂರರಂಗಂ ನೆರೆದೆಸೆಯೆ ಮಹಾ ಸ್ರಗ್ಧರಾವೃತ್ತಮಕ್ಕುಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 8, 7, 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿ (15ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿಯೆಂದು ನಾಗವರ್ಮ). ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಯತಿ ನಿಯತ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ. ನಾಗವರ್ಮ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಿಪಾಠಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಖ್ಯಾತಕರ್ಣಾಟಕಗಳಿಗೆ ಯತಿನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಕವಿಗಳು ಯತಿನಿಯಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ನಿಯಮದಂತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಒಂದೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣದ ವೃತ್ತಗಳಾಗಿ ತೋರುವ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳ, ಗುರುಲಘುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಧಾಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳು ಇವು : ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳು ; ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು ; ಸ್ರಗ್ಧರೆ, ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು, ಈಯಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಉತ್ಪಲ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಸ್ರಗ್ಧರೆ ಇವುಗಳ ಮೊದಲಿನ ಗುರುವಿಗೆ ಎರಡು ಲಘುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಚಂಪಕ, ಮತ್ತೇಭ, ಮಹಾಸ್ರಗ್ದರೆಗಳು, ಕನ್ನಡಕವಿಗಳು ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲ ಮತ್ತು ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಗಣ್ಯವೃತ್ತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನೂ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳ ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಆ ಧಾಟಿಯ ಇನ್ನೆರಡು ಹೊಸವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಪ್ಪಬಹುದು. ಆದರೆ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯಷ್ಟು ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರದಿರುವುದರಿಂದ ಉತ್ಪಲದ_ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಚಂಪಕವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಚಂಪಕಮಾಲೆಯ ಆದಿ ದ್ವಿಲಘುವಿಗೆ ಗುರುವೊಂದನ್ನಿಟ್ಟು ಉತ್ಪಲಮಾಲೇಯನ್ನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು; ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಚಂಪಕ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ; ಇಲ್ಲವೆ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹದು. ಸು 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಎರಡೂ ವೃತ್ತಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವ ವೃತ್ತದಿಂದ ಯಾವುದು ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪೂರ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವೃತ್ತಗಳಿಂದ ಆದಿಯ ಅಲ್ಪವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಡನೆ ಹೊಸ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿತು, ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಸಾಧನೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಸೌಕರ್ಯಲಾಭ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಏಕಮುಖವಾದ ನಾದಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖತೆ ಬಂತು; ಮೂರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆರು ಬಗೆಯ ವೃತ್ತಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಕೈಗೂಡುವಂತಾಯಿತು. ಇಷ್ಟಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿರತಕ್ಕವು ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಯಃ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳೆರಡೇ, ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಇವೇ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುವುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಉತ್ಪಲಚಂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶ್ಯಶಬ್ದಗಳ ಸೇರಿಕೆಯೂ ಶಾರ್ದೂಲಾದಿಯಾದ ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಶಬ್ದಗಳ ಹಾಗೂ ಸಮಾಸಗಳ ಸೇರಿಕೆಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಮೊದಲಿನವು ಮೃದುತರವಾದ ಭಾವಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತಿನವು ಘನಗಂಭೀರವಾದ ಭಾವಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿರತಕ್ಕುವು ಎಂದು ಕೂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ವೃತ್ತಗಳ ಹೆಸರಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಭಾವಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಿದೆಯೆಂದು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ತೋರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಹಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆಯೂ ಹೋಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು}} ecjbpcsnxpfoxzmtua303xaeq85fg1n 1431940 1431939 2026-10-13T10:58:30Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431940 wikitext text/x-wiki '''ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು''' [[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]]ಯ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾದಿ ಗ್ರಂಥರಾಶಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ [[ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ|ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ]]. [[ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ|ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ]], [[ಉತ್ಪಲ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ]], [[ಚಂಪಕ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಚಂಪಕ ಮಾಲೆ]], [[ಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ|ಸ್ರಗ್ಧರೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ|ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆ]] ಎಂಬ ಆರು ಸಮಚತುಷ್ಪದೀ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಮೂಲವಾವುದು ಎಂಬುದು ವಿಚಾರಣೀಯ. ==ಮೂಲ== [[ನಾಗವರ್ಮ-೧|ನಾಗವರ್ಮ]]ನ (ಸು.990) [[ಛಂದೋಂಬುಧಿ]]ಯ ಕೆಲವು [[ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮವೃತ್ತವಿವರಣೆಯ ದ್ವಿತೀಯಾಧಿಕಾರದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಒಂದು ಪದ್ಯವಿದೆ: {{blockquote|text=ಗುರುವೊಂದಾದಿಯೊಳುತ್ಪಲಂ ಗುರು ಮೊದಲ್ ಮೂರೂಗೆ ಶಾರ್ದೂಲಮಾ ಗುರು ನಾಲ್ಕಾಗಿರಲಂತೆ ಸ್ರಗ್ಧರೆ ಲಘುದ್ವಂದ್ವಂ ಗುರುದ್ವಂದ್ವಮಾ ಗಿರಿ ಮತ್ತೇಭ ಲಘುದ್ವಯತ್ರಿಗುರುವಿಂದಕ್ಕುಂ ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಂ ಹರಿಣಾಕ್ಷೀ ಲಘು ನಾಲ್ಕು ಚಂಪಕಮಿವಾರಿಂ ಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಣಾಟಿಕಂ||{{sfn|ಛಂದೋಂಬುಧಿ}}}} ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಾದ ಆರು ವೃತ್ತಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಬಹುದಾದ ಸುಲಭೋಪಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪದ್ಯಛಂದೋಂಬುಧಿಯ ಮೂಲಪಾಠದೊಳಗಿನದಲ್ಲ, ಈಚೆಗೆ ಯಾರೋ ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಆ ಕಾಲದಿಂದೀಚೆಗೆ ಮೇಲಿನ ಆರು ವೃತ್ತಗಳಿಗೂ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು ಎಂಬ ಮಾತು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಆ ವೃತ್ತಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಕನ್ನಡ [[ಚಂಪೂಕಾವ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಂದ]] ಮತ್ತು ಗದ್ಯಖಂಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಬಹು ವಿರಳವಾಗಿ ಬರುವ ಕೆಲವು ಅನ್ಯ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶ್ಯವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಉಳಿಯುವ ವೃತ್ತಗಳು ಎಂದರೆ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತಾದಿಗಳೇ. ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯವೆಂದರೆ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ಕಂದ, ಕಾಲುಪಾಲು ಈ ಆರುವೃತ್ತಗಳು ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೃತ್ತಕಂದಗಳೋ ವೃತ್ತಗಳೋ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶತಕಗಳಂಥ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಆರು ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದನ್ನೋ ಕೆಲವನ್ನೋ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೋದಯದ ತೀರ ಮೊದಮೊದಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ|ಸಂ‍ಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ]]ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದು, ನೆಲೆನಿಂತು, ಅನಂತರ ಗಾಢವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸು. ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವ [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]]ದ ಶಾಸನಗಳ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೇ ಈ ವೃತ್ತಗಳೆಲ್ಲ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಿಂದೀಚಿನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಂತೂ ಸರಿಯೇ. ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷಾ ಮರ್ಯಾದೆಗೆ ಒಗ್ಗಿದಂಥ ಈ ವೃತ್ತಗಳು ಕನ್ನಡದ ಜಾಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಒಗ್ಗುವಚಿತಾದುದು ಆ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ವರ್ಚಸ್ಸು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತೆನ್ನುವುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿನ ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ-ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳು, ಉತ್ಪಲ ಮಾಲೆ-ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು, ಸ್ರಗ್ಧರೆ-ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಜೋಡಿಗೊಳ್ಳತ್ತವೆ ಅವು ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಹೋಲುವ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ವೃತ್ತಗಳಿರಬಹುದೆಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಆ ಸಂಶಯ ದೂರವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮುಂದೆ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ವರ್ಣವೃತ್ತದ ಪ್ರಸ್ತಾರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಆ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರರೂಪವಾಗಿಯೋ ಲಕ್ಷಣ-ಲಕ್ಷ್ಯಸಮೀಕರಣ ರೂಪವಾಗಿಯೋ ವಿವರಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಚಂಪಕಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಿಂಗಲಾದ್ಯರೂ ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಜಯಕೀತ್ರ್ಯಾದ್ಯರೂ ತಂತಮ್ಮ ಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲ ಮೂರರ ವಿವರಣೆಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಸ್ಥಾನ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೇಭ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ವೃತ್ತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರಾಚುರ್ಯವಾಗಲಿ ಪರಂಪರೆಯಾಗಲಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದರ ಕಾರಣ. ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಕೃತವಾದ [[ಐಹೊಳೆ]]ಯ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ (634) ಬರುವ ''ವರದಾತುಙ್ಗ ತರಙ್ಗ ರಙ್ಗವಿಲಸದ್ಧಂಸಾವಲೀ ಮೇಖಲಾಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟಾಧ್ವರಿಯ (1634) ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಸ್ರನಾಮದೊಳಗಿನ ಕ್ಷಿಪತು ಕ್ಷಿಪ್ರಮನಲ್ಪಮಪ್ರತಿಹತಸ್ತಾಪತ್ರಯಂ ಮಾಮಕಮ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಪಕೃತಿಕ್ಷಮೇಪಿ ಕಲಯ ಸ್ವಾತೀವ ಶೀತಾಮ್ ದಯಾಂ '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳು-ಇವು ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೇಭ ವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತೇಭವಾದಿಯಾದ ಮೂರು ವೃತ್ತಗಳೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವೇ. ಆದರೆ ಶಾರ್ದೂಲವಾದಿಯಾದ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶಾರ್ದೂಲ, ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗೆ ಆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಚಂಪಕಮಾಲೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಶಿವದನಾ, ಚಿತ್ರಲತಾ, ರುಚಿರಾ, ಸರಸೀ, ಸಲಿಲನಿಧಿ, ಸಿದ್ಧಿ, ಧೃತಶ್ರೀ, ಪಂಚಕಾವಲೀ-ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಿಸಿದ್ದರೂ ಅದರ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೋ ತಿಳಿಯದು. ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯರಾಜ ಮೂರನೆಯ ಗುಣಗ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ (844-88) ಸಾತಲೂರು ತಾಮ್ರಶಾಸನದೊಳಗಿನ ''ಅರಿನೃಪವಾಜಿವಾರಣಪಾದತಿ ಮಹಾಭ್ರ ವಿರಾಮಮಾರುತಃ'' ಎಂಬ ಹಾಗೂ ಮಾಘಕವಿಯ (ಸು.750) ಶಿಶುಪಾಲವಧೆಯೊಳಗಿನ ''ತುರಗಶತಾಕುಲಸ್ಯ ಪರಿತಃ ಪರಮೇಕತುರಂಗ ಜನ್ಮನಃ'' ಎಂಬ ಆರಂಭವಿರುವ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳೂ ವಾಮನ (ಸು. 750-800), ರಾಜಶೇಖರ (880-920) ಮುಂತಾದವರ ಅಲಂಕಾರಗ್ರಂಥಗಳೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಅಮಿತಗತಿಯ ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನ ಸಂದೋಹ ಮೊದಲಾದ ಪದ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳೊಳಗಿನ ಸುಮಾರು ಆರೇಳು ವೃತ್ತಗಳೂ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಛಂದಸ್ಸು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತ ಮೊದಲಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಆರು ವೃತ್ತಗಳೂ ಸಮಾನಾಗಿ ಗಣ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಂಪೂಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವೃತ್ತಗಳೂ ಕಂದವೂ ಗದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ಚಂಪುವಿನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಕನ್ನಡ ಕೈಪಿಡಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು # '''ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತ''' : ಮಸಜಸತತಗ (ಕಣ್ಗೊಪ್ಪಲ್ ಮಸಜಂಸತಂತಗಮುಮಾ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 12ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ # '''ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರಿಡಿತ''' : ಸಭರನಮಯಲಗ (ಸಭರಂನಂಮಯಲಂಗÀಮುಂಬಗೆಗೊಳಲ್ ಮತ್ತೇವಿಭಕ್ರೀಡಿತಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 13ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ ; # '''ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ''' ಭರನಭಭರಲಗ (ಉತ್ಪಲ ಮಾಲೆಯಪ್ಪುದು ಭರಂನಭಭಂರಲಂಗಂ ನೆಗ¿õÉ್ದರಲ್) ; 11ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ (ನಾಗವರ್ಮನ ಛಂದೋಂಬುಧಿ). #'''ಚಂಪಕಮಾಲೆ''': ನಜಭಜಜಸರ (ನಜಭಜಂಜರಂ ಬಗೆಗೊಳುತ್ತಿರೆ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯೆಂದಪರ್); ಕ್ರಮವಾಗಿ 11 ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 10ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿಯೆಂದು ಪಿಂಗಲ ಕೇದಾರ ಭಟ್ಟರೂ 13 ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಎಂದು ನಾಗವರ್ಮನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. # '''ಸ್ರಗ್ಧರೆ''' : ಮರಭನಯಯಯ (ತೋ¾ಲ್ ಮಂರಂಭನಂ ಮುಯಗಣಮುಮದೆತಾಂಸ್ರಗ್ಧ ರಾವೃತ್ತಮಕ್ಕುಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 7, 7, 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿ. # ''' ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆ''' : ಸತತನಸರಗ (ಸತತಂನಂಸಂರರಂಗಂ ನೆರೆದೆಸೆಯೆ ಮಹಾ ಸ್ರಗ್ಧರಾವೃತ್ತಮಕ್ಕುಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 8, 7, 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿ (15ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿಯೆಂದು ನಾಗವರ್ಮ). ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಯತಿ ನಿಯತ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ. ನಾಗವರ್ಮ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಿಪಾಠಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಖ್ಯಾತಕರ್ಣಾಟಕಗಳಿಗೆ ಯತಿನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಕವಿಗಳು ಯತಿನಿಯಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ನಿಯಮದಂತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಒಂದೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣದ ವೃತ್ತಗಳಾಗಿ ತೋರುವ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳ, ಗುರುಲಘುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಧಾಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳು ಇವು : ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳು ; ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು ; ಸ್ರಗ್ಧರೆ, ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು, ಈಯಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಉತ್ಪಲ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಸ್ರಗ್ಧರೆ ಇವುಗಳ ಮೊದಲಿನ ಗುರುವಿಗೆ ಎರಡು ಲಘುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಚಂಪಕ, ಮತ್ತೇಭ, ಮಹಾಸ್ರಗ್ದರೆಗಳು, ಕನ್ನಡಕವಿಗಳು ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲ ಮತ್ತು ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಗಣ್ಯವೃತ್ತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನೂ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳ ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಆ ಧಾಟಿಯ ಇನ್ನೆರಡು ಹೊಸವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಪ್ಪಬಹುದು. ಆದರೆ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯಷ್ಟು ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರದಿರುವುದರಿಂದ ಉತ್ಪಲದ_ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಚಂಪಕವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಚಂಪಕಮಾಲೆಯ ಆದಿ ದ್ವಿಲಘುವಿಗೆ ಗುರುವೊಂದನ್ನಿಟ್ಟು ಉತ್ಪಲಮಾಲೇಯನ್ನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು; ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಚಂಪಕ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ; ಇಲ್ಲವೆ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹದು. ಸು 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಎರಡೂ ವೃತ್ತಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವ ವೃತ್ತದಿಂದ ಯಾವುದು ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪೂರ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವೃತ್ತಗಳಿಂದ ಆದಿಯ ಅಲ್ಪವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಡನೆ ಹೊಸ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿತು, ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಸಾಧನೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಸೌಕರ್ಯಲಾಭ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಏಕಮುಖವಾದ ನಾದಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖತೆ ಬಂತು; ಮೂರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆರು ಬಗೆಯ ವೃತ್ತಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಕೈಗೂಡುವಂತಾಯಿತು. ಇಷ್ಟಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿರತಕ್ಕವು ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಯಃ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳೆರಡೇ, ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಇವೇ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುವುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಉತ್ಪಲಚಂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶ್ಯಶಬ್ದಗಳ ಸೇರಿಕೆಯೂ ಶಾರ್ದೂಲಾದಿಯಾದ ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಶಬ್ದಗಳ ಹಾಗೂ ಸಮಾಸಗಳ ಸೇರಿಕೆಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಮೊದಲಿನವು ಮೃದುತರವಾದ ಭಾವಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತಿನವು ಘನಗಂಭೀರವಾದ ಭಾವಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿರತಕ್ಕುವು ಎಂದು ಕೂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ವೃತ್ತಗಳ ಹೆಸರಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಭಾವಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಿದೆಯೆಂದು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ತೋರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಹಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆಯೂ ಹೋಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] 8mbhs6p4ybda1op4uzene5d3boq8xdo 1431941 1431940 2026-10-13T10:58:48Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ವ್ಯಾಕರಣ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1431941 wikitext text/x-wiki '''ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು''' [[ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]]ಯ [[ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನ]]ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕಾವ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಾದಿ ಗ್ರಂಥರಾಶಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ [[ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ|ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ]]. [[ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ|ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ]], [[ಉತ್ಪಲ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ]], [[ಚಂಪಕ ಮಾಲಾ ವೃತ್ತ|ಚಂಪಕ ಮಾಲೆ]], [[ಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ|ಸ್ರಗ್ಧರೆ]] ಮತ್ತು [[ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ|ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆ]] ಎಂಬ ಆರು ಸಮಚತುಷ್ಪದೀ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಈ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾತಿಗೆ ಮೂಲವಾವುದು ಎಂಬುದು ವಿಚಾರಣೀಯ. ==ಮೂಲ== [[ನಾಗವರ್ಮ-೧|ನಾಗವರ್ಮ]]ನ (ಸು.990) [[ಛಂದೋಂಬುಧಿ]]ಯ ಕೆಲವು [[ಹಸ್ತಪ್ರತಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ, ಸಮವೃತ್ತವಿವರಣೆಯ ದ್ವಿತೀಯಾಧಿಕಾರದ ಅಂತ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಒಂದು ಪದ್ಯವಿದೆ: {{blockquote|text=ಗುರುವೊಂದಾದಿಯೊಳುತ್ಪಲಂ ಗುರು ಮೊದಲ್ ಮೂರೂಗೆ ಶಾರ್ದೂಲಮಾ ಗುರು ನಾಲ್ಕಾಗಿರಲಂತೆ ಸ್ರಗ್ಧರೆ ಲಘುದ್ವಂದ್ವಂ ಗುರುದ್ವಂದ್ವಮಾ ಗಿರಿ ಮತ್ತೇಭ ಲಘುದ್ವಯತ್ರಿಗುರುವಿಂದಕ್ಕುಂ ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಂ ಹರಿಣಾಕ್ಷೀ ಲಘು ನಾಲ್ಕು ಚಂಪಕಮಿವಾರಿಂ ಖ್ಯಾತ ಕಾರ್ಣಾಟಿಕಂ||{{sfn|ಛಂದೋಂಬುಧಿ}}}} ಇದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತವಾದ ಆರು ವೃತ್ತಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಬಹುದಾದ ಸುಲಭೋಪಾಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಪದ್ಯಛಂದೋಂಬುಧಿಯ ಮೂಲಪಾಠದೊಳಗಿನದಲ್ಲ, ಈಚೆಗೆ ಯಾರೋ ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಆ ಕಾಲದಿಂದೀಚೆಗೆ ಮೇಲಿನ ಆರು ವೃತ್ತಗಳಿಗೂ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು ಎಂಬ ಮಾತು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಆ ವೃತ್ತಗಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಕನ್ನಡ [[ಚಂಪೂಕಾವ್ಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಂದ]] ಮತ್ತು ಗದ್ಯಖಂಡಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಬಹು ವಿರಳವಾಗಿ ಬರುವ ಕೆಲವು ಅನ್ಯ ವರ್ಣವೃತ್ತಗಳು ಮತ್ತು ದೇಶ್ಯವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಉಳಿಯುವ ವೃತ್ತಗಳು ಎಂದರೆ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತಾದಿಗಳೇ. ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯವೆಂದರೆ ಮುಕ್ಕಾಲು ಪಾಲು ಕಂದ, ಕಾಲುಪಾಲು ಈ ಆರುವೃತ್ತಗಳು ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಇಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವೃತ್ತಕಂದಗಳೋ ವೃತ್ತಗಳೋ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶತಕಗಳಂಥ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಆರು ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೊಂದನ್ನೋ ಕೆಲವನ್ನೋ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯೋದಯದ ತೀರ ಮೊದಮೊದಲಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೇ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ|ಸಂ‍ಸ್ಕೃತ ಭಾಷಾ]]ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದು, ನೆಲೆನಿಂತು, ಅನಂತರ ಗಾಢವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಸು. ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನದವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿರುವ [[ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ]]ದ ಶಾಸನಗಳ ಕಾಲಕ್ಕಾಗಲೇ ಈ ವೃತ್ತಗಳೆಲ್ಲ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಿಂದೀಚಿನ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಂತೂ ಸರಿಯೇ. ಸಂಸ್ಕೃತಭಾಷಾ ಮರ್ಯಾದೆಗೆ ಒಗ್ಗಿದಂಥ ಈ ವೃತ್ತಗಳು ಕನ್ನಡದ ಜಾಯಮಾನಕ್ಕೆ ಕೂಡ ಒಗ್ಗುವಚಿತಾದುದು ಆ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ವರ್ಚಸ್ಸು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತೆನ್ನುವುದನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹೆಸರಿನ ರೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ-ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳು, ಉತ್ಪಲ ಮಾಲೆ-ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು, ಸ್ರಗ್ಧರೆ-ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಜೋಡಿಗೊಳ್ಳತ್ತವೆ ಅವು ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದನ್ನೊಂದು ಹೋಲುವ ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ವೃತ್ತಗಳಿರಬಹುದೆಂಬ ಸಂಶಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ವಿಮರ್ಶೆಯಿಂದ ಆ ಸಂಶಯ ದೂರವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮುಂದೆ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ, ವರ್ಣವೃತ್ತದ ಪ್ರಸ್ತಾರ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸಿ ಆ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ-ತೆಲುಗು ಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸೂತ್ರರೂಪವಾಗಿಯೋ ಲಕ್ಷಣ-ಲಕ್ಷ್ಯಸಮೀಕರಣ ರೂಪವಾಗಿಯೋ ವಿವರಿಸಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಚಂಪಕಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಿಂಗಲಾದ್ಯರೂ ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಜಯಕೀತ್ರ್ಯಾದ್ಯರೂ ತಂತಮ್ಮ ಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಮೊದಲ ಮೂರರ ವಿವರಣೆಗೆ ದೊರೆತಿರುವ ಸ್ಥಾನ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಲ್ಲ; ಮತ್ತೇಭ ಮೊದಲಾದ ಮೂರು ವೃತ್ತಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕ ಪ್ರಾಚುರ್ಯವಾಗಲಿ ಪರಂಪರೆಯಾಗಲಿ [[ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದರ ಕಾರಣ. ಈಗ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ರವಿಕೀರ್ತಿ ಕೃತವಾದ [[ಐಹೊಳೆ]]ಯ ಶಿಲಾಶಾಸನದಲ್ಲಿ (634) ಬರುವ ''ವರದಾತುಙ್ಗ ತರಙ್ಗ ರಙ್ಗವಿಲಸದ್ಧಂಸಾವಲೀ ಮೇಖಲಾಂ ಎಂಬುದಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಒಂದು ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ವೆಂಕಟಾಧ್ವರಿಯ (1634) ಲಕ್ಷ್ಮೀಸಹಸ್ರನಾಮದೊಳಗಿನ ಕ್ಷಿಪತು ಕ್ಷಿಪ್ರಮನಲ್ಪಮಪ್ರತಿಹತಸ್ತಾಪತ್ರಯಂ ಮಾಮಕಮ್ ಮತ್ತು ಸರ್ವಾಪಕೃತಿಕ್ಷಮೇಪಿ ಕಲಯ ಸ್ವಾತೀವ ಶೀತಾಮ್ ದಯಾಂ '' ಎಂಬುದಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುವ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳು-ಇವು ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೇಭ ವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತೇಭವಾದಿಯಾದ ಮೂರು ವೃತ್ತಗಳೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿಲ್ಲ ಎನ್ನವುದು ಸ್ಪಷ್ಟವೇ. ಆದರೆ ಶಾರ್ದೂಲವಾದಿಯಾದ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಶಾರ್ದೂಲ, ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಬಹುವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗೆ ಆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಚಂಪಕಮಾಲೆಯನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತಛಂದೋಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಶಶಿವದನಾ, ಚಿತ್ರಲತಾ, ರುಚಿರಾ, ಸರಸೀ, ಸಲಿಲನಿಧಿ, ಸಿದ್ಧಿ, ಧೃತಶ್ರೀ, ಪಂಚಕಾವಲೀ-ಎಂದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಿಸಿದ್ದರೂ ಅದರ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹು ವಿರಳ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನೋ ತಿಳಿಯದು. ಪೂರ್ವಚಾಳುಕ್ಯರಾಜ ಮೂರನೆಯ ಗುಣಗ ವಿಜಯಾದಿತ್ಯನ (844-88) ಸಾತಲೂರು ತಾಮ್ರಶಾಸನದೊಳಗಿನ ''ಅರಿನೃಪವಾಜಿವಾರಣಪಾದತಿ ಮಹಾಭ್ರ ವಿರಾಮಮಾರುತಃ'' ಎಂಬ ಹಾಗೂ ಮಾಘಕವಿಯ (ಸು.750) ಶಿಶುಪಾಲವಧೆಯೊಳಗಿನ ''ತುರಗಶತಾಕುಲಸ್ಯ ಪರಿತಃ ಪರಮೇಕತುರಂಗ ಜನ್ಮನಃ'' ಎಂಬ ಆರಂಭವಿರುವ ಎರಡು ವೃತ್ತಗಳೂ ವಾಮನ (ಸು. 750-800), ರಾಜಶೇಖರ (880-920) ಮುಂತಾದವರ ಅಲಂಕಾರಗ್ರಂಥಗಳೊಳಗಿನ ಹಾಗೂ ಅಮಿತಗತಿಯ ಸುಭಾಷಿತ ರತ್ನ ಸಂದೋಹ ಮೊದಲಾದ ಪದ್ಯ ಸಂಕಲನಗಳೊಳಗಿನ ಸುಮಾರು ಆರೇಳು ವೃತ್ತಗಳೂ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯ ನಿದರ್ಶನಗಳಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ದೊರೆತ ನಿದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಛಂದಸ್ಸು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿರುವುದೂ ಉಂಟು. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತ ಮೊದಲಾಗಿ ಮೇಲಿನ ಆರು ವೃತ್ತಗಳೂ ಸಮಾನಾಗಿ ಗಣ್ಯವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚಂಪೂಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ವೃತ್ತಗಳೂ ಕಂದವೂ ಗದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿ ಚಂಪುವಿನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಕನ್ನಡ ಕೈಪಿಡಿಯ ಮೂಲಕ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ನೆನಪಿನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದು # '''ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತ''' : ಮಸಜಸತತಗ (ಕಣ್ಗೊಪ್ಪಲ್ ಮಸಜಂಸತಂತಗಮುಮಾ ಶಾರ್ದೂಲ ವಿಕ್ರೀಡಿತಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 12ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ # '''ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರಿಡಿತ''' : ಸಭರನಮಯಲಗ (ಸಭರಂನಂಮಯಲಂಗÀಮುಂಬಗೆಗೊಳಲ್ ಮತ್ತೇವಿಭಕ್ರೀಡಿತಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 13ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ ; # '''ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ''' ಭರನಭಭರಲಗ (ಉತ್ಪಲ ಮಾಲೆಯಪ್ಪುದು ಭರಂನಭಭಂರಲಂಗಂ ನೆಗ¿õÉ್ದರಲ್) ; 11ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ (ನಾಗವರ್ಮನ ಛಂದೋಂಬುಧಿ). #'''ಚಂಪಕಮಾಲೆ''': ನಜಭಜಜಸರ (ನಜಭಜಂಜರಂ ಬಗೆಗೊಳುತ್ತಿರೆ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯೆಂದಪರ್); ಕ್ರಮವಾಗಿ 11 ನೆಯ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ 10ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿಯೆಂದು ಪಿಂಗಲ ಕೇದಾರ ಭಟ್ಟರೂ 13 ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಎಂದು ನಾಗವರ್ಮನೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. # '''ಸ್ರಗ್ಧರೆ''' : ಮರಭನಯಯಯ (ತೋ¾ಲ್ ಮಂರಂಭನಂ ಮುಯಗಣಮುಮದೆತಾಂಸ್ರಗ್ಧ ರಾವೃತ್ತಮಕ್ಕುಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 7, 7, 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿ. # ''' ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆ''' : ಸತತನಸರಗ (ಸತತಂನಂಸಂರರಂಗಂ ನೆರೆದೆಸೆಯೆ ಮಹಾ ಸ್ರಗ್ಧರಾವೃತ್ತಮಕ್ಕುಂ) ; ಕ್ರಮವಾಗಿ 8, 7, 7ನೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯತಿ (15ನೆಯ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿಯೆಂದು ನಾಗವರ್ಮ). ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಯತಿ ನಿಯತ, ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ನಿರ್ಬಂಧವಿಲ್ಲ. ನಾಗವರ್ಮ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಿಪಾಠಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಖ್ಯಾತಕರ್ಣಾಟಕಗಳಿಗೆ ಯತಿನಿರ್ದೇಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಕವಿಗಳು ಯತಿನಿಯಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ನಿಯಮದಂತೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಒಂದೊಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಲಕ್ಷಣದ ವೃತ್ತಗಳಾಗಿ ತೋರುವ ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳ, ಗುರುಲಘುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಧಾಟಿಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಮೂರು ಜೋಡಿಗಳು ಇವು : ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತಗಳು ; ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು ; ಸ್ರಗ್ಧರೆ, ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು, ಈಯಂಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಉತ್ಪಲ, ಶಾರ್ದೂಲ, ಸ್ರಗ್ಧರೆ ಇವುಗಳ ಮೊದಲಿನ ಗುರುವಿಗೆ ಎರಡು ಲಘುಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಚಂಪಕ, ಮತ್ತೇಭ, ಮಹಾಸ್ರಗ್ದರೆಗಳು, ಕನ್ನಡಕವಿಗಳು ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಎಂಬುದಾಗಿ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಟ್ಟಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಶಾರ್ದೂಲ ಮತ್ತು ಸ್ರಗ್ಧರೆಗಳು ಗಣ್ಯವೃತ್ತಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ತಂದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನೂ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವುಗಳ ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಆ ಧಾಟಿಯ ಇನ್ನೆರಡು ಹೊಸವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಲುಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಪ್ಪಬಹುದು. ಆದರೆ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಚಂಪಕಮಾಲೆಯಷ್ಟು ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರದಿರುವುದರಿಂದ ಉತ್ಪಲದ_ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಚಂಪಕವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಚಂಪಕಮಾಲೆಯ ಆದಿ ದ್ವಿಲಘುವಿಗೆ ಗುರುವೊಂದನ್ನಿಟ್ಟು ಉತ್ಪಲಮಾಲೇಯನ್ನೇ ಹೊಸದಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು; ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದರ ಆದಿಗುರುವಿಗೆ ದ್ವಿಲಘುವನ್ನಿಟ್ಟು ಚಂಪಕ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು ; ಇಲ್ಲವೆ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರಬಹದು. ಸು 7ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಎರಡೂ ವೃತ್ತಗಳು ಬಳಕೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಯಾವ ವೃತ್ತದಿಂದ ಯಾವುದು ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಪೂರ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವೃತ್ತಗಳಿಂದ ಆದಿಯ ಅಲ್ಪವ್ಯತ್ಯಾಸದೊಡನೆ ಹೊಸ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿತು, ಒಂದು ವೈವಿಧ್ಯಸಾಧನೆ; ಇನ್ನೊಂದು ಸೌಕರ್ಯಲಾಭ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಏಕಮುಖವಾದ ನಾದಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಮುಖತೆ ಬಂತು; ಮೂರು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಆರು ಬಗೆಯ ವೃತ್ತಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅನಾಯಾಸವಾಗಿ ಕೈಗೂಡುವಂತಾಯಿತು. ಇಷ್ಟಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿರತಕ್ಕವು ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಯಃ ಉತ್ಪಲಮಾಲೆ, ಚಂಪಕಮಾಲೆಗಳೆರಡೇ, ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಉಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಇವೇ ಹೆಚ್ಚು ಎನ್ನುವುದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಉತ್ಪಲಚಂಪಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶ್ಯಶಬ್ದಗಳ ಸೇರಿಕೆಯೂ ಶಾರ್ದೂಲಾದಿಯಾದ ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತಶಬ್ದಗಳ ಹಾಗೂ ಸಮಾಸಗಳ ಸೇರಿಕೆಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಮೊದಲಿನವು ಮೃದುತರವಾದ ಭಾವಗಳಿಗೆ, ಮತ್ತಿನವು ಘನಗಂಭೀರವಾದ ಭಾವಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಿರತಕ್ಕುವು ಎಂದು ಕೂಡ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡಲಾಗಿದೆ. ಆಯಾ ವೃತ್ತಗಳ ಹೆಸರಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಭಾವಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಿದೆಯೆಂದು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ತೋರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಹಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆಯೂ ಹೋಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಿದರ್ಶನಗಳಿವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖ್ಯಾತ ಕರ್ಣಾಟಕಗಳು}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ]] [[ವರ್ಗ:ವ್ಯಾಕರಣ]] sgo26b4os20njryiybbf5pb1mttvq0k 3 187684 1431943 2026-10-13T11:07:43Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1431943 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Manjappa Dore}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) i8pjjfxu653udzazdy4hl05n7vt9n30 0 187685 1431950 2026-10-13T11:24:10Z Cmariejoseph 913 "[[:te:Special:Redirect/revision/4275455|దర్శి]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1431950 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Town}} '''ದರ್ಶಿ''' ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದರ್ಸಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ದರ್ಶಿ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ದರ್ಶಿ ಪುರಸಭೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳ. ಇದು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್ ನಿಂದ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನೀವು. ಅದು ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ೮೦೬೮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೩೩೪೧೮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭೦೯೬ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೬೩೨೨. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೮೪೫ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೦೩. ಗ್ರಾಮ ಜನಗಣತಿ ಸ್ಥಳ ಕೋಡ್ ೫೯೦೮೧೭ <ref>{{Cite web |title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}</ref> . ಪಿನ್ ಕೋಡ್: ೫೨೩೨೪೭. == ಇತಿಹಾಸ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದರ್ಶನಪುರವನ್ನು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಲ್ಲವ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ == ದರ್ಶಿ, ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್‌ನಿಂದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 70 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ನೀವು. ಅದು ತುಂಬಾ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.{{Maplink|zoom=12}} == ಜನಗಣತಿ ವಿವರಗಳು == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೩,೪೧೮ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೮,೦೬೮. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_A_DCHB_PRAKASAM.pdf |title=DISTRICT CENSUS HANDBOOK PRAKASHAM - VILLAGE AND TOWN DIRECTORY |date=2011-10-01 |publisher=DIRECTORATE OF CENSUS OPERATIONS ANDHRA PRADESH |page=426}}</ref> ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೫,೯೦೭ ಆಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೫೭೨೯ ವಸತಿ ಮನೆಗಳಿವೆ. ಗ್ರಾಮದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್. == ಆಡಳಿತ == ದರ್ಶಿ ನಗರ ಪಂಚಾಯತ್ ಪಟ್ಟಣದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == * ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೧ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಮೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, ೪ ಖಾಸಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ೩ ಖಾಸಗಿ ಕಲಾ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. * ಹತ್ತಿರದ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಚಿಮಕುರ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪೊದಿಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜು ಕೂಡ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಅಂಗವಿಕಲ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ . == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ವಿನುಕೊಂಡ, ಪೊದಿಲಿ [[ಅಡ್ಡಂಕಿ|ಮತ್ತು ಅದ್ದಂಕಿ]] ರಸ್ತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕುರಿಚೇಡು (೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ) ಮತ್ತು ದೊನಕೊಂಡ (೨೬ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ). == ಭೂ ಬಳಕೆ == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂ ಬಳಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: * ಕೃಷಿಯೇತರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಮಿ: ೯೪೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಖರಾಬು: ೮೦೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಗೋಮಾಳ: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ತೋಟಗಳು: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಬಂಜರು ಭೂಮಿ: ೬೨೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಜಮೀನು: ೨೬೨೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಒಣಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ: ೧೧೫೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲಾದ ಭೂಮಿ: ೨೦೯೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕಾಲುವೆಗಳು: ೨೦೧೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಬಾವಿಗಳು/ಕೊಳವೆಬಾವಿ: ೫೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕೆರೆಗಳು: ೨೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [[ಭತ್ತ|ಅಕ್ಕಿ]], [[ಹತ್ತಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ|ರಾಗಿ]] == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು/ದೇವಾಲಯಗಳು == === ಶ್ರೀ ಪೋಲೆರಮ್ಮನ ಗುಡಿ === ಅದ್ದಂಕಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪೋಲೇರಮ್ಮನ ಗುಡಿಯಿದೆ. === ಶ್ರೀ ಸುವರ್ಚಲಾ ಸಮೇತ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸನ್ನಾಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಎನ್ಎಸ್ಪಿ ಕೆರೆ / ಸಾಯಿಬಾಬಾ ದೇವಾಲಯ === ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯ ಶಿವಾಜಿನಗರದ ಬಳಿಯ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದ ಬಲ ಕಾಲುವೆಯ ಬಳಿ ಇದೆ. == ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == === ಶ್ರಿ ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ === ಈ ಆಶ್ರಮವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೊದಿಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. === ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. === * ದರ್ಶಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{దర్శి మండలంలోని గ్రామాలు}}{{ప్రకాశం జిల్లా మండల కేంద్రాలు}} nlkvn2xq2s7bnwuufnmocl8sp62tnmt 1431954 1431950 2026-10-13T11:31:29Z Cmariejoseph 913 ಕೆಲ ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಯಿತು. 1431954 wikitext text/x-wiki {{Infobox India AP Town}} '''ದರ್ಶಿ''' ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದರ್ಶಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ದರ್ಶಿ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ದರ್ಶಿ ಪುರಸಭೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳ. ಇದು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್ ನಿಂದ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ೮೦೬೮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ೩೩೪೧೮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭೦೯೬ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೬೩೨೨. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೮೪೫ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೦೩. ಗ್ರಾಮ ಜನಗಣತಿಯ ಸ್ಥಳ ಕೋಡ್ ೫೯೦೮೧೭ <ref>{{Cite web |title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}</ref> . ಪಿನ್ ಕೋಡ್: ೫೨೩೨೪೭. == ಇತಿಹಾಸ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದರ್ಶನಪುರವನ್ನು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಲ್ಲವ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ == ದರ್ಶಿ, ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್‌ನಿಂದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ಜನಗಣತಿ ವಿವರಗಳು == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೩,೪೧೮ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೮,೦೬೮. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_A_DCHB_PRAKASAM.pdf |title=DISTRICT CENSUS HANDBOOK PRAKASHAM - VILLAGE AND TOWN DIRECTORY |date=2011-10-01 |publisher=DIRECTORATE OF CENSUS OPERATIONS ANDHRA PRADESH |page=426}}</ref> ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೫,೯೦೭ ಆಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೫೭೨೯ ವಸತಿ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು. ಗ್ರಾಮದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್. == ಆಡಳಿತ == ದರ್ಶಿ ನಗರ ಪಂಚಾಯತ್ ಪಟ್ಟಣದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == * ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೧ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಮೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, ೪ ಖಾಸಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ೩ ಖಾಸಗಿ ಕಲಾ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. * ಹತ್ತಿರದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಚಿಮಕುರ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪೊದಿಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜು ಕೂಡ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಅಂಗವಿಕಲ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ . == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ವಿನುಕೊಂಡ, ಪೊದಿಲಿ ಮತ್ತು ಅದ್ದಂಕಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕುರಿಚೇಡು (೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ) ಮತ್ತು ದೊನಕೊಂಡ (೨೬ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ). == ಭೂ ಬಳಕೆ == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂ ಬಳಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: * ಕೃಷಿಯೇತರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಮಿ: ೯೪೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಖರಾಬು: ೮೦೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಗೋಮಾಳ: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ತೋಟಗಳು: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಬಂಜರು ಭೂಮಿ: ೬೨೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಜಮೀನು: ೨೬೨೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಒಣಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ: ೧೧೫೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲಾದ ಭೂಮಿ: ೨೦೯೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕಾಲುವೆಗಳು: ೨೦೧೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಬಾವಿಗಳು/ಕೊಳವೆಬಾವಿ: ೫೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕೆರೆಗಳು: ೨೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [[ಭತ್ತ|ಅಕ್ಕಿ]], [[ಹತ್ತಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ|ರಾಗಿ]] == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು/ದೇವಾಲಯಗಳು == === ಶ್ರೀ ಪೋಲೇರಮ್ಮನ ಗುಡಿ === ಅದ್ದಂಕಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪೋಲೇರಮ್ಮನ ಗುಡಿಯಿದೆ. === ಶ್ರೀ ಸುವರ್ಚಲಾ ಸಮೇತ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸನ್ನಾಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಎನ್ಎಸ್ಪಿ ಕೆರೆ / ಸಾಯಿಬಾಬಾ ದೇವಾಲಯ === ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯ ಶಿವಾಜಿನಗರದ ಬಳಿಯ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದ ಬಲ ಕಾಲುವೆಯ ಬಳಿ ಇದೆ. == ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == === ಶ್ರಿ ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ === ಈ ಆಶ್ರಮವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೊದಿಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. === ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. === * ದರ್ಶಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == amhejqxd5hkmf8y84lkd5zkm2w48yjo 1431961 1431954 2026-10-13T11:47:10Z A826 72368 1431961 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Darsi | other_name = | nickname = | type = [[Town]] | image = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/1 |image1 = darsi clock tower.jpg |caption1 = Clock tower, Darsi }} | pushpin_map = India Andhra Pradesh#India | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = Location in Andhra Pradesh, India | coordinates = {{coord|15.7667|N|79.6833|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[India]] | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Andhra Pradesh]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Prakasam district|Prakasam]] | subdivision_type3 = [[List of mandals in Andhra Pradesh|Mandal]] | subdivision_name3 = Darsi | established_title = <!-- Established --> | established_date = | established_title1 = Incorporated (Municipality) | established_date1 = 2020 | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | government_type = [[Municipal Council]] | governing_body = Darsi Municipal Council | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 46.4 | elevation_m = 110 | population_total = 33,418 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Telugu language|Telugu]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 523247 | area_code_type = Telephone code | area_code = +91–8407 | registration_plate = AP 39, AP 40 | website = | footnotes = | official_name = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 }} '''ದರ್ಶಿ''' ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದರ್ಶಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ದರ್ಶಿ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ದರ್ಶಿ ಪುರಸಭೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳ. ಇದು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್ ನಿಂದ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ೮೦೬೮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ೩೩೪೧೮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭೦೯೬ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೬೩೨೨. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೮೪೫ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೦೩. ಗ್ರಾಮ ಜನಗಣತಿಯ ಸ್ಥಳ ಕೋಡ್ ೫೯೦೮೧೭ <ref>{{Cite web |title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}</ref> . ಪಿನ್ ಕೋಡ್: ೫೨೩೨೪೭. == ಇತಿಹಾಸ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದರ್ಶನಪುರವನ್ನು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಲ್ಲವ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ == ದರ್ಶಿ, ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್‌ನಿಂದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ಜನಗಣತಿ ವಿವರಗಳು == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೩,೪೧೮ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೮,೦೬೮. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_A_DCHB_PRAKASAM.pdf |title=DISTRICT CENSUS HANDBOOK PRAKASHAM - VILLAGE AND TOWN DIRECTORY |date=2011-10-01 |publisher=DIRECTORATE OF CENSUS OPERATIONS ANDHRA PRADESH |page=426}}</ref> ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೫,೯೦೭ ಆಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೫೭೨೯ ವಸತಿ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು. ಗ್ರಾಮದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್. == ಆಡಳಿತ == ದರ್ಶಿ ನಗರ ಪಂಚಾಯತ್ ಪಟ್ಟಣದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == * ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೧ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಮೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, ೪ ಖಾಸಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ೩ ಖಾಸಗಿ ಕಲಾ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. * ಹತ್ತಿರದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಚಿಮಕುರ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪೊದಿಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜು ಕೂಡ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಅಂಗವಿಕಲ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ . == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ವಿನುಕೊಂಡ, ಪೊದಿಲಿ ಮತ್ತು ಅದ್ದಂಕಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕುರಿಚೇಡು (೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ) ಮತ್ತು ದೊನಕೊಂಡ (೨೬ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ). == ಭೂ ಬಳಕೆ == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂ ಬಳಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: * ಕೃಷಿಯೇತರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಮಿ: ೯೪೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಖರಾಬು: ೮೦೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಗೋಮಾಳ: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ತೋಟಗಳು: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಬಂಜರು ಭೂಮಿ: ೬೨೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಜಮೀನು: ೨೬೨೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಒಣಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ: ೧೧೫೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲಾದ ಭೂಮಿ: ೨೦೯೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕಾಲುವೆಗಳು: ೨೦೧೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಬಾವಿಗಳು/ಕೊಳವೆಬಾವಿ: ೫೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕೆರೆಗಳು: ೨೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [[ಭತ್ತ|ಅಕ್ಕಿ]], [[ಹತ್ತಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ|ರಾಗಿ]] == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು/ದೇವಾಲಯಗಳು == === ಶ್ರೀ ಪೋಲೇರಮ್ಮನ ಗುಡಿ === ಅದ್ದಂಕಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪೋಲೇರಮ್ಮನ ಗುಡಿಯಿದೆ. === ಶ್ರೀ ಸುವರ್ಚಲಾ ಸಮೇತ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸನ್ನಾಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಎನ್ಎಸ್ಪಿ ಕೆರೆ / ಸಾಯಿಬಾಬಾ ದೇವಾಲಯ === ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯ ಶಿವಾಜಿನಗರದ ಬಳಿಯ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದ ಬಲ ಕಾಲುವೆಯ ಬಳಿ ಇದೆ. == ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == === ಶ್ರಿ ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ === ಈ ಆಶ್ರಮವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೊದಿಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. === ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. === * ದರ್ಶಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == fivtzz6aohdduhtas6i27cszvrsstw6 1431962 1431961 2026-10-13T11:50:52Z A826 72368 1431962 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ದರ್ಶಿ | other_name = Darsi | nickname = | type = [[ಪಟ್ಟಣ]] | image = {{multiple image |border = infobox |total_width = 300 |image_style = |perrow = 1/1 |image1 = darsi clock tower.jpg |caption1 = ಗಡಿಯಾರ ಗೋಪುರ, ದರ್ಶಿ }} | pushpin_map = India Andhra Pradesh#India | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = | coordinates = {{coord|15.7667|N|79.6833|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = [[India]] | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Andhra Pradesh]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|District]] | subdivision_name2 = [[Prakasam district|Prakasam]] | subdivision_type3 = [[List of mandals in Andhra Pradesh|Mandal]] | subdivision_name3 = Darsi | established_title = <!-- Established --> | established_date = | established_title1 = Incorporated (Municipality) | established_date1 = 2020 | founder = | named_for = | parts_type = | parts = | government_type = [[Municipal Council]] | governing_body = Darsi Municipal Council | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 46.4 | elevation_m = 110 | population_total = 33,418 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Telugu language|Telugu]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 523247 | area_code_type = Telephone code | area_code = +91–8407 | registration_plate = AP 39, AP 40 | website = | footnotes = | official_name = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 12 }} '''ದರ್ಶಿ''' ಪ್ರಕಾಶಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದರ್ಶಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗ್ರಾಮ. ಇದು ದರ್ಶಿ ಮಂಡಲ ಮತ್ತು ದರ್ಶಿ ಪುರಸಭೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಳ. ಇದು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್ ನಿಂದ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಗ್ರಾಮವು ೮೦೬೮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ೩೩೪೧೮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೭೦೯೬ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೬೩೨೨. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಯವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೪೮೪೫ ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದವರ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨೦೩. ಗ್ರಾಮ ಜನಗಣತಿಯ ಸ್ಥಳ ಕೋಡ್ ೫೯೦೮೧೭ <ref>{{Cite web |title=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India - Village amenities of 2011 |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx}}</ref> . ಪಿನ್ ಕೋಡ್: ೫೨೩೨೪೭. == ಇತಿಹಾಸ == ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ದರ್ಶನಪುರವನ್ನು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಪಲ್ಲವ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ. == ಭೌಗೋಳಿಕ == ದರ್ಶಿ, ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣವಾದ ಓಂಗೋಲ್‌ನಿಂದ ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ೭೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. == ಜನಗಣತಿ ವಿವರಗಳು == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೩,೪೧೮ ಮತ್ತು ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೮,೦೬೮. <ref>{{ಉಲ್ಲೇಖ ಪುಸ್ತಕ |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2818_PART_A_DCHB_PRAKASAM.pdf |title=DISTRICT CENSUS HANDBOOK PRAKASHAM - VILLAGE AND TOWN DIRECTORY |date=2011-10-01 |publisher=DIRECTORATE OF CENSUS OPERATIONS ANDHRA PRADESH |page=426}}</ref> ೨೦೦೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೨೫,೯೦೭ ಆಗಿತ್ತು. ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ೫೭೨೯ ವಸತಿ ಮನೆಗಳಿದ್ದವು. ಗ್ರಾಮದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೪೬೪೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್. == ಆಡಳಿತ == ದರ್ಶಿ ನಗರ ಪಂಚಾಯತ್ ಪಟ್ಟಣದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == * ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಖಾಸಗಿ ಶಿಶುವಿಹಾರಗಳಿವೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ೧೧ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು, ಮೂರು ಸರ್ಕಾರಿ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು, ೪ ಖಾಸಗಿ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ೩ ಖಾಸಗಿ ಕಲಾ/ವಿಜ್ಞಾನ ಪದವಿ ಕಾಲೇಜುಗಳಿವೆ. ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಿದೆ. * ಹತ್ತಿರದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು ಚಿಮಕುರ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ, ಪಾಲಿಟೆಕ್ನಿಕ್ ಪೊದಿಲಿಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನೇಜ್‌ ಮೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜು ಕೂಡ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಅಂಗವಿಕಲ ವಿಶೇಷ ಶಾಲೆ ಓಂಗೋಲ್‌ ನಲ್ಲಿದೆ . == ಸಾರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು == ವಿನುಕೊಂಡ, ಪೊದಿಲಿ ಮತ್ತು ಅದ್ದಂಕಿ ರಸ್ತೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತವೆ. ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ಕುರಿಚೇಡು (೨೦ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ) ಮತ್ತು ದೊನಕೊಂಡ (೨೬ ಕಿ.ಮೀ ದೂರ). == ಭೂ ಬಳಕೆ == ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂ ಬಳಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ: * ಕೃಷಿಯೇತರ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭೂಮಿ: ೯೪೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಖರಾಬು: ೮೦೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ಗೋಮಾಳ: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ತೋಟಗಳು: ೪೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಬಂಜರು ಭೂಮಿ: ೬೨೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಕೃಷಿಯೋಗ್ಯ ಜಮೀನು: ೨೬೨೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು * ಒಣಬೇಸಾಯದ ಭೂಮಿ: ೧೧೫೫ ಹೆಕ್ಟೇರ್ * ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲಾದ ಭೂಮಿ: ೨೦೯೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕಾಲುವೆಗಳು: ೨೦೧೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಬಾವಿಗಳು/ಕೊಳವೆಬಾವಿ: ೫೮ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು ** ಕೆರೆಗಳು: ೨೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳು == ಉತ್ಪನ್ನಗಳು == [[ಭತ್ತ|ಅಕ್ಕಿ]], [[ಹತ್ತಿ]], [[ಸಜ್ಜೆ|ರಾಗಿ]] == ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಸ್ಥಳಗಳು/ದೇವಾಲಯಗಳು == === ಶ್ರೀ ಪೋಲೇರಮ್ಮನ ಗುಡಿ === ಅದ್ದಂಕಿ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪೋಲೇರಮ್ಮನ ಗುಡಿಯಿದೆ. === ಶ್ರೀ ಸುವರ್ಚಲಾ ಸಮೇತ ಶ್ರೀ ಪ್ರಸನ್ನಾಂಜನೇಯ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನ === ಶ್ರೀ ಪೊಟ್ಟಿ ಶ್ರೀರಾಮುಲು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಮಹೋತ್ಸವವು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ದೀಪಗಳು ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಎನ್ಎಸ್ಪಿ ಕೆರೆ / ಸಾಯಿಬಾಬಾ ದೇವಾಲಯ === ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯ ಶಿವಾಜಿನಗರದ ಬಳಿಯ ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರದ ಬಲ ಕಾಲುವೆಯ ಬಳಿ ಇದೆ. == ಇತರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು == === ಶ್ರಿ ಶಿರಡಿ ಸಾಯಿ ವೃದ್ಧಾಶ್ರಮ === ಈ ಆಶ್ರಮವು ಕುರಿಚೇಡು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪೊದಿಲಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದೆ. === ಇವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. === * ದರ್ಶಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ == ಮೂಲಗಳು == <references /> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == ctj1wu7rxic1m0vgss9zxxhtw653t5j