ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 2173 1432104 1430352 2026-10-15T07:31:41Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432104 wikitext text/x-wiki {{use dmy dates}} {{Infobox Country |native_name = {{lang|la|Confoederatio Helvetica}} {{languageicon|la|[[Latin|la]]}} <br /> {{lang|de|Schweizerische Eidgenossenschaft}} {{languageicon|de|[[Swiss-German language|de]]}} <br /> {{lang|fr|Confédération suisse}} {{languageicon|fr|[[French language|fr]]}} <br />{{lang|it|Confederazione Svizzera}} {{languageicon|it|[[ಇಟಲಿಯ ಭಾಷೆ|it]]}} <br /> {{lang|rm|Confederaziun svizra}} {{languageicon|rm|[[Romansh language|rm]]}} |conventional_long_name = Swiss Confederation |common_name = Switzerland |image_flag = Flag of Switzerland (Pantone).svg |image_coat = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg |image_map = Location Switzerland Europe.png |map_caption = {{map caption|location_color=green|region=[[Europe]]|region_color=dark grey|legend=Location Switzerland Europe.png}} |national_motto = ''(unofficial)'' "[[One for all, all for one]]"<br />{{lang-de|Einer für alle, alle für einen}}<br />{{lang-fr|Un pour tous, tous pour un}}<br />{{lang-it|Uno per tutti, tutti per uno}} |national_anthem = "[[Swiss Psalm|Schweizerpsalm]]"{{spaces|2}}<small>(German)<br />"''Swiss Psalm''"</small> |official_languages = [[ಜರ್ಮನ್ ಭಾಷೆ|ಜರ್ಮನ್]],<br />[[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]],<br />[[ಇಟಲಿಯ ಭಾಷೆ|ಇಟಾಲಿಯನ್]],<br />[[Romansh language|Romansh]]<ref>[http://www.admin.ch/ch/d/sr/101/a4.html?lang=en Federal Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091101024339/http://www.admin.ch/ch/d/sr/101/a4.html?lang=en |date=1 ನವೆಂಬರ್ 2009 }}, article 4, "National languages" : ''National languages'' are German, French, Italian and Romansh; [http://www.admin.ch/org/polit/00083/index.html?lang=en Federal Constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919134534/http://www.admin.ch/org/polit/00083/index.html?lang=en |date=19 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008 }}, article 70, "Languages", paragraph 1: The ''official languages'' of the Confederation are German, French and Italian. Romansh shall be an official language for communicating with persons of Romansh language.</ref> |demonym = Swiss |capital = [[ಚಿತ್ರ:CHE Bern COA.svg|20px]] [[Bern]]<ref>''De jure'' "federal city"; ''de facto'' capital. Because of historical federalist sensibilities, Swiss law does not designate a formal capital, and some federal institutions such as courts are located in other cities.</ref> |latd=46 |latm=57 |latNS=N |longd=7 |longm=27 |longEW=E |largest_city = [[ಚಿತ್ರ:Wappen Zürich matt.svg||20px]] [[Zürich]] |legislature = [[Federal Assembly of Switzerland|Federal Assembly]] |upper_house = [[Swiss Council of States|Council of States]] |lower_house = [[National Council of Switzerland|National Council]] |government_type = [[Direct democracy]]<br />[[Federation|Federal]] [[parliamentary republic]] |leader_title1 = [[Swiss Federal Council|Federal Council]] |leader_name1 = <!--Ordered by seniority:-->[[Moritz Leuenberger|M. Leuenberger]] <br />[[Pascal Couchepin|P. Couchepin]]<br />[[Micheline Calmy-Rey|M. Calmy-Rey]] <br />[[Hans-Rudolf Merz|H.-R. Merz]] <small>([[President of the Confederation (Switzerland)|Pres. 09]])</small> <br />[[Doris Leuthard|D. Leuthard]] <small>([[Vice President|V]][[President of the Confederation (Switzerland)|P 09]])</small><br />[[Eveline Widmer-Schlumpf|E. Widmer-Schlumpf]]<br />[[Ueli Maurer|U. Maurer]] |leader_title2 = [[Federal Chancellor of Switzerland|Federal Chancellor]] |leader_name2 = <!--Ordered by seniority:-->[[Corina Casanova|C. Casanova]] |area_sq_mi = 15,940 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 136th |area_magnitude = 1 E10 |area_km2 = 41,284 |percent_water = 4.2 |population_estimate = 7,725,200<ref name="Population">{{cite web|url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand.html|title=Bevölkerungsstand und -entwicklung|date=2009|work=Statistik Schweiz |publisher=Bundesamt für Statistik, Neuchâtel|language=German|accessdate=2009-06-25}}</ref> |population_growth (2009) = +1.4% |population_estimate_year = 2009 |population_estimate_rank = 94th |population_density_km2 = 186.5 |population_density_sq_mi = 477.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 65st |population_census = 7,593,500 |population_census_year = 2007 |GDP_PPP = $312.753 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=146&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=40&pr.y=5 |title=Switzerland|publisher=International Monetary Fund|accessdate=22 April 2009}}</ref> |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_per_capita = $42,783<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = 7th |GDP_nominal = $492.595 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_rank = |GDP_nominal_year = 2008 |GDP_nominal_per_capita = $67,384<ref name=imf2/> |GDP_nominal_per_capita_rank = 4th |HDI_year = 2006 |HDI = {{increase}} 0.955<ref>[http://hdrstats.undp.org/en/2008/countries/country_fact_sheets/cty_fs_CHE.html HDI of Switzerland]. Retrieved 10 July 2009.</ref> |HDI_rank = 10th |HDI_category = <span style="color:#009900;">high</span> |Gini = 33.7 |Gini_year = 2000 |Gini_category = <span style="color:#ffcc00;">medium</span> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = [[History of Switzerland|Foundation date]] |established_event2 = [[Treaty of Basel (1499)|''de facto'']] |established_event3 = [[Peace of Westphalia|Recognized]] |established_event4 = [[Restauration (Switzerland)|Restored]] |established_event5 = [[Switzerland as a federal state|Federal state]] |established_date1 = 1 August<ref>Traditional. The [[Federal Charter]] only mentions "early August" and the treaty is a renewal of an older one, now lost.</ref> 1291 |established_date2 = 22 September 1499 |established_date3 = 24 October 1648 |established_date4 = 7 August 1815 |established_date5 = 12 September 1848<ref>A [http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48.htm solemn declaration of the Tagsatzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714130910/http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48.htm |date=14 ಜುಲೈ 2016 }} declared the Federal Constitution adopted on 12 September 1848. A [http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48-2.htm resolution of the Tagsatzung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160714130818/http://www.verfassungen.de/ch/tagsatzungsbeschluss48-2.htm |date=14 ಜುಲೈ 2016 }} of 14 September 1848 specified that the powers of the institutions provided for by the 1815 Federal Treaty would expire at the time of the constitution of the [[Swiss Federal Council|Federal Council]], which took place on 16 November 1848.</ref> |currency = [[Swiss franc]] |currency_code = CHF |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |drives_on = right |cctld = [[.ch]] |calling_code = [[+41]] |footnotes = }} '''ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌''' ({{lang-de|[[:wikt:Schweiz|die Schweiz]]}} <ref>[[ಸ್ವಿಸ್ ಜರ್ಮನ್‌]] ಹೆಸರನ್ನು ಕೆಲವು ಬಾರಿ ''ಸ್ಕ್ವೆಜ್‌'' ಅಥವಾ ''ಸ್ಕ್ವಿಜ್'' ಎಂದು ಉಚ್ಛರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌ ಜರ್ಮನ್‌ (ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ) ಕೂಡ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಸ್ವಿಸ್ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.</ref> {{lang-fr|[[:wikt:Suisse|la Suisse]]}}, {{lang-it|[[:wikt:Svizzera|Svizzera]]}}, {{lang-rm|Svizra}}), ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ '''ಸ್ವಿಸ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ''' ([[ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಭಾಷೆ|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ''ಕಾನ್‌ಪೊಡೆರೇಷ್ಯೋ ಹೆಲ್ವೆಟಿಕಾ'', ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣ ಸಂಸ್ಥೆ|ISO]] ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ದತ್ತ ಸಂಕೇತಗಳು‌#ರಾಷ್ಟ್ರ|CH ಮತ್ತು CHE]]ಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ), ಸುತ್ತಲೂ [[ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತ|ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾದ]] [[ಸ್ವಿಸ್ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌|ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ]] ಸುಮಾರು 7.7 ದಶಲಕ್ಷ ಜನಸಂಖ್ಯೆ(2009ರಲ್ಲಿ)ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 41,285&nbsp;km²ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿರುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಯೂರೋಪ್‌]]ನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು|ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳೆಂದು]] ಕರೆಯಲಾಗುವ 26 ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಸಂಯುಕ್ತ ಒಕ್ಕೂಟ|ಸಂಯುಕ್ತ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ವಾಗಿದೆ. [[ಬರ್ನ್‌]] ರಾಜ್ಯಾಡಳಿತದ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದರೆ, ಇದರ ಎರಡು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಾನಗರ|ಜಾಗತಿಕ ಮಹಾನಗರಗಳಾದ]] [[ಜಿನೀವಾ]] ಮತ್ತು [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]]ಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಕನಿಷ್ಟ ತಲಾವಾರು GDP $67,384ನ್ನು ಹೊಂದಿ [[ತಲಾ]] [[ಸಮಗ್ರ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ]]ದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ [[ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="imf2"/> ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ಮತ್ತು ಜಿನೀವಾಗಳು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಮತ್ತು ಮೂರನೇ ಉನ್ನತ ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ನಗರಗಳಾಗಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತಗೊಂಡಿವೆ.<ref>[http://www.citymayors.com/features/quality_survey.html ಸ್ವಿಸ್ ಮತ್ತು ಜರ್ಮನ್‌ ನಗರಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರಗಳೆಂದು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ]</ref> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯನ್ನು, ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌|ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ್ನು]], ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿ]] ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಲೀಚ್‌ಟೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌|ಲಿಯೆಕ್‌ಟೆನ್ಸ್ಟೀನ್‌]], [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]]ಗಳನ್ನು ಗಡಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ [[ಅಲಿಪ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿಯ]] ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ—1815ರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿಲ್ಲ — ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಡ್‌ಕ್ರಾಸ್‌ ಸಮಿತಿ|ರೆಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌]], [[ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘಟನೆ]] ಮತ್ತು [[ಜಿನೀವಾದಲ್ಲಿನ ಒಕ್ಕೂಟರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘದ ಕಚೇರಿ|U.N.ನ ಎರಡು ಐರೋಪ್ಯ ಶಾಖೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಖೆಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಆತಿಥೇಯನಾಗಿದೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಭಾಗವಾಗದೇ ಇದ್ದರೂ, ಇದು [[ಷೆಂಗೆನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ|ಷೆಂಗನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನ್‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌, ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಮತ್ತು [[ರೋಮಾಂಶ್‌ ಭಾಷೆ|ರೋಮನ್ಷ್‌]] ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಭಾಷೆಗಳಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಬಹುಭಾಷಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರದ ಔಪಚಾರಿಕ ಹೆಸರು ಜರ್ಮನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ {{lang|de|Schweizerische [[Eidgenossenschaft]]}}, ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ {{lang|fr|Confédération suisse}}, ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ {{lang|it|Confederazione Svizzera}} ಮತ್ತು ರೋಮಾನ್ಷ್‌ನಲ್ಲಿ {{lang|rm|Confederaziun svizra}} ಎಂದಾಗಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯು 1291ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ 1ರಲ್ಲಿ ಆಗಿದ್ದುದರಿಂದ; [[ಸ್ವಿಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಿನ]]ವನ್ನು ಅಂದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರ == ''ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌'' ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ಹೆಸರು [[ಸ್ವಿಸ್ ನಾಗರಿಕರು|ಸ್ವಿಸ್‌]]ನ [[16ನೇ ಶತಮಾನ|16ರಿಂದ]] [[19ನೇ ಶತಮಾನ|19ನೇ]] ಶತಮಾನಗಳವರೆಗೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಈಗ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲದ ರೂಪಾಂತರ ''ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌'' ಪದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಂಯುಕ್ತ ಪದವಾಗಿದೆ.<ref>[[OED]] [http://www.etymonline.com/index.php?term=Swiss ಆನ್‌ಲೈನ್ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ಶಬ್ಧಕೋಶ] ವನ್ನು etymonline.com.ಗೆ 2009-06-25ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು</ref> ಆಂಗ್ಲ ಪದ ''ಸ್ವಿಸ್'' ಎಂಬುದು ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಿಂದ ಕಡ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ''{{lang|fr|Suisse}}'', 16ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದಲೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗುಣವಾಚಕವಾಗಿದೆ. ''ಸ್ವಿಟ್ಜರ್‌'' ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಅಲೆಮಾನ್ನಿಕ್‌ ಜರ್ಮನ್‌|ಅಲೆಮಾನ್ನಿಕ್‌]] ಮೂಲದ್ದಾಗಿದ್ದು ''{{lang|gsx|Schwiizer}}'', ''[[ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌]]'' ಅದರ [[ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಸಂಬಂಧಿತ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಈ ಪ್ರದೇಶ ಹಳೆಯ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ ವಾಲ್ಡ್‌ಸ್ಟಾಟ್ಟೆನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಹಳೆಯ ಉನ್ನತ ಜರ್ಮನ್‌]] ''{{lang|goh|Suittes}}'' ಎಂಬುದಾಗಿ ಸ್ಥಳನಾಮವನ್ನು [[972]]ರಲ್ಲೇ ದೃಢೀಕೃತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಬಹುಶಃ "ದಹಿಸಲು"''{{lang|goh|suedan}}'' ಎಂಬರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಕಟ್ಟಲು ಅರಣ್ಯವನ್ನು ದಹಿಸಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದ್ದನ್ನು<ref>ರೂಮ್‌‌‌, ಆಡ್ರಿಯಾನ್‌. ''ಪ್ಲೇಸ್‌ ನೇಮ್ಸ್‌ ಆಫ್ ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌‌''. ಲಂಡನ್‌: ಮ್ಯಾಕ್‌ಫಾರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಕಂ., ಇಂಕ್‌., 1997.</ref> ನೆನಪಿಸಲು ಇರಬಹುದು. ಈ ಹೆಸರು ನಂತರ ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು. ''ಒಂದು ಭಾಗದ ಹೆಸರನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ'' ಬಳಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ 1499ರ [[ಸ್ವಾಬಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ ಇದು ಇಡೀ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರಿಂದ ಕರೆಯಲಾಯಿತು.ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಸ್ವಿಸ್ ಜರ್ಮನ್‌]] ಹೆಸರು ''{{lang|gsx|Schwiiz}}'' ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳ ಹೆಸರಿಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದ್ದರೂ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅನುಚ್ಛೇದಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲಾಗಿದೆ(ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ''{{lang|gsx|d'Schwiiz}}'', ಆದರೆ ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿ ''{{lang|gsx|Schwiiz}}'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ). ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ನ [[ಹೆಲ್ವೆಟಿಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಮರಳಿ [[ನವ-ಲ್ಯಾಟಿನ್‌|ನವೀನ-ಲ್ಯಾಟಿನ್‌]] ಹೆಸರಾದ ''ಕಾನ್‌ಫೊಡರೇಷಿಯೋ ಹೆಲ್ವೆಟಿಕಾ'' ಎಂಬುದನ್ನು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಒಂದು ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಷ್ಟ್ರದಂತೆ|ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಸ್ಥಾಪನೆ]]ಯಾದ 1848ರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ರೋಮನ್‌ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ರೋಮನ್‌ ಯುಗದ]] ಮುನ್ನ [[ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ [[ಸೆಲ್ಟ್ಸ್‌|ಕೆಲ್ಟಿಕ್‌]] ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ''[[ಹೆಲ್ವೆಟೀ]]'' ಎಂಬುದು ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ''ಹೆಲ್ವೆಟೀ'' ಎಂಬ ಹೆಸರು [[ಎಟ್ರುಸ್ಕನ್‌ ಭಾಷೆ|ಇಟ್ರಸ್ಕನ್‌]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಶಾಸನ ಬದ್ಧವಾಗಿ, ಸುಮಾರು 300 BC ಕಾಲದ ಹಡಗಿನ ಮೇಲೆ ದೃಢಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref>R.C. ದಿ ಮರಿನಿಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಪುನರುತ್ಪಾದನೆ, ''ಗ್ಲಿ ಎಟ್ರುಷಿ ಅ ನಾರ್ಡ್‌ ದೆಲ್‌ ಪೊ'', ಮನ್ಟೋವ, 1986.</ref> ಈ ಹೆಸರುಗಳು ಇತಿಹಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು 2ನೇ ಶತಮಾನ BCಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ, [[ಪೋಸಿಡೊನಿಯಸ್‌]] ರಚಿತ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಜೋಹಾನ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಸ್ಪರ್‌ ವೇಸನ್‌ಬಕ್‌ ಎಂಬಾತನ 1672ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ''[[ಹೆಲ್ವೇಷಿಯಾ|ಹೆಲ್ವೆಟಿಯಾ]]'' ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ]] ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == 1848ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅಳವಡಿಕೆಯ ನಂತರ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಪ್ರಸಕ್ತ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಪಾಲಿಸುತ್ತಿದೆ. 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಪೂರ್ವಿಕರು ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಮೈತ್ರಿಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಡಿಲ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. === ಪೂರ್ವ ಇತಿಹಾಸ === ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ ಮಾನವ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕುರುಹುಗಳು 150,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನವು.<ref name="Early">swissworld.orgನಲ್ಲಿ [http://www.swissworld.org/en/history/prehistory_to_romans/prehistoric_times/ ಚರಿತ್ರೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100419174957/http://www.swissworld.org/en/history/prehistory_to_romans/prehistoric_times/ |date=19 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 }} 2009-06-27ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು</ref> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿನ [[ಗ್ಯಾಕ್‌ಲಿಂಗೆನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಕೃಷಿ ನೆಲೆಯೇ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಪರಿಚಿತ ನೆಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸುಮಾರು 5300 BCಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.<ref name="Early"/> ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಅತಿ ಹಳೆಯ ಗೊತ್ತಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೆಂದರೆ [[ಹಾಲ್‌ಸ್ಟಟ್‌‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಹಾಲ್‌ಸ್ಟಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲಾ ಟೆನೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಲಾ ಟೆನೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು]]. ಲಾ ಟೆನೆ [[ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌ ಸರೋವರ]]ದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಉತ್ಖನನ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಈ ಹೆಸರುಗಳನ್ನಿಡಲಾಗಿದೆ. ಲಾ ಟೆನೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು [[ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ]]ದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು [[450 BC]]ಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ,<ref name="Early"/> [[ಪುರಾತನ ಗ್ರೀಕ್‌|ಗ್ರೀಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಎಟ್ರುಸ್ಕನ್‌ ನಾಗರೀಕತೆ|ಎಟ್ರುಸ್ಕನ್‌]] ನಾಗರೀಕತೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಏಳಿಗೆ ಹೊಂದಿತು. ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದೆಂದರೆ [[ಹೆಲ್ವೆಟೀ]]. 58ನೇ ಇಸವಿ BCಯಲ್ಲಿ, [[ಬಿಬ್ರಾಕ್ಟ್‌‌ನ ಕಾಳಗ|ಬಿಬ್ರಾಕ್ಟ್‌‌ ಕಾಳಗ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಜ್ಯೂಲಿಯಸ್‌ ಸೀಜರ್‌]]'ನ ಸೇನೆಯು ಹೆಲ್ವೆಟೀಯನ್ನು ಪರಾಭವಗೊಳಿಸಿತು.<ref name="Early"/> 15 BC ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರೋಮ್‌ನ ಎರಡನೇ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ, [[ಟಿಬೆರಿಯಸ್‌‌|ಟಿಬೆರಿಯಸ್‌]] I, ಮತ್ತು ಆತನ ಸಹೋದರ, [[ನೇರೊ ಕ್ಲಾಡಿಯಸ್‌ ಡ್ರುಸ್ಸಸ್‌|ಡ್ರೂಸಸ್‌]], ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು [[ರೋಮ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. [[ಹೆಲ್ವೆಟೀ]]ಯು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಪ್ರದೇಶ—ನಂತರದ ''ಕಾನ್‌ಫೊಡರೇಷಿಯೋ ಹೆಲ್ವೆಟಿಕಾ'' ದ ನಾಮ ಮಾತ್ರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ —ಮೊದಲು ರೋಮ್‌ನ [[ಗಲ್ಲಿಯ ಬೆಲ್ಜಿಕಾ|ಗಲ್ಲಿಯಾ ಬೆಲ್ಜಿಕಾ]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಆಗಿನ ತನ್ನ [[ಉನ್ನತ ಜರ್ಮೇನಿಯಾ|ಜರ್ಮೇನಿಯಾ ಸುಪೀರಿಯರ್‌]] ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು [[ರಯೇಶ್ಯಾ]] ಎಂಬ [[ರೋಮ್‌ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ|ರೋಮ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನವಾಗಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:Theater Kaiseraugst.jpg|thumb|left|ಕ್ರಿ.ಪೂ ೪೪ರಲ್ಲಿ ರೈನ್‌‌ ದಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಅಗಸ್ಟ ರೌರಿಕ ಒಂದು ಮೊದಲ ರೋಮನ್‌ ವಸಾಹತು ಆಗಿದ್ದು, ಅದು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಖನನ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] [[ಮಧ್ಯ ಯುಗದ ಪೂರ್ವಭಾಗ]]ದಲ್ಲಿ, [[4ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಿಂದ, ಆಧುನಿಕ-ಕಾಲದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಹರವಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಬರ್ಗಂಡಿಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬರ್ಗಂಡಿಯನ್‌ ಅರಸರ]] ಸೀಮೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. [[ಅಲೆಮಾನ್ನಿ]]ಗಳು [[ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ|ಸ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಲ್ಲಿ [[5ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡರೆ, [[ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ ಕಣಿವೆಗಳು ‌|ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ]] [[8ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡು [[ಅಲೆಮಾನ್ನಿಯಾ]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಆಧುನಿಕ-ಕಾಲದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಅಲೆಮಾನ್ನಿಯಾ ಮತ್ತು [[ಬರ್ಗಂಡಿ (ಪ್ರದೇಶ)|ಬರ್ಗಂಡಿ]] ಅಧಿಪತ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಹೋಗಿತ್ತು.<ref name="Early"/> [[6ನೇ ಶತಮಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು, 504 ADಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಲೋವಿಸ್‌‌ I|ಕ್ಲೋವಿಸ್‌ I]]ನ [[ಅಲೆಮಾನ್ನಿ]]ಗಳ ಮೇಲಿನ [[ಟೋಲ್‌‌ಬಿಯಾಕ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ವಿಜಯದ ನಂತರ ಮತ್ತು ನಂತರದ ಬರ್ಗಂಡಿಯನ್ನರ ಫ್ರಾಂಕಿಷ್‌ ಪ್ರಭುತ್ವದಿಂದಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ [[ಫ್ರಾಂಕಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. [[6ನೇ ಶತಮಾನ|6ನೇ]], [[7ನೇ ಶತಮಾನ|7ನೇ]] ಮತ್ತು [[8ನೇ ಶತಮಾನ|8ನೇ]] ಶತಮಾನಗಳುದ್ದಕ್ಕೂ ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಫ್ರಾಂಕಿಷ್‌ ಅಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದವು ([[ಮೆರೊವಿಂಜಿಯನ್ಸ್‌|ಮೆರೊವಿಂಜಿಯನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯಾರೋಲಿಂಜಿಯನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕ್ಯಾರೋಲಿಂಜಿಯನ್‌]] ಅಧಿಪತ್ಯಗಳು). ಆದರೆ [[ಮಹಾನ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಮಹಾನ್‌ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌</span>]]ನ ನೇತೃತ್ವದ ತನ್ನ ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನಂತರ ಫ್ರಾಂಕಿಷ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ [[ವರ್ಡನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಿಂದಾಗಿ 843ರಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು.<ref name="Early"/> ಪ್ರಸಕ್ತ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಈಗಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು [[ಮಧ್ಯ ಫ್ರಾನ್ಷಿಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವ ಫ್ರಾನ್ಷಿಯಾ]]ಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾದವು. [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] 1000 ADಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಂತರ ಮರು ಏಕೀಕರಣಗೊಂಡವು.<ref name="Early"/>[[1200]]ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯು [[ಸವಾಯ್‌ ಮನೆ|ಸೆವಾಯ್]]‌, [[ಝಹ್ರಿಂಗರ್‌‌|ಝಹ್ರಿಂಗರ್‌]], [[ಹಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕಿಬರ್ಗ್‌ ಕೌಂಟ್‌ಗಳು|ಕಿಬರ್ಗ್‌]] ಆಡಳಿತಗಳ ಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು.<ref name="Early"/> ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು ([[ಯೂರಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಯೂರಿ]], [[ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌]], ನಂತರ ''ವಾಲ್ಡ್‌ಸ್ಟಾಟೆನ್‌'' ಎಂದು ಹೆಸರಾದ [[ಅಂಟರ್‌ವಾಲ್ಡನ್‌‌|ಅಂಟರ್‌ವಾಲ್ಡನ್‌]]ಗಳು) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಪರ್ವತ ಕಣಿವೆಗಳ ಮೇಲೆ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿಗುವ ಹಾಗೆ [[ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ನೇರ ಆಳ್ವಿಕೆ]]ಗೆ ಒಳಪಟ್ಟವು. 1264 ADಯಲ್ಲಿ ಕಿಬರ್ಗ್‌ ರಾಜವಂಶವು ಕುಸಿದಾಗ, ಹಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ಸ್‌ [[ಹಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ನ ರುಡಾಲ್ಫ್‌ I|ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರುಡಾಲ್ಫ್‌ I]]ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ (1273ರಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ) ಪೂರ್ವ ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯವರೆಗೆ ತನ್ನ ಎಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. === ಹಳೆಯ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ === [[ಚಿತ್ರ:Schweiz Frühmia Adel.svg|thumb|250px|ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೨೦೦ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಮನೆತನಗಳು]] [[ಹಳೆ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ|ಹಳೆಯ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟವು]] ಮಧ್ಯ ಆಲ್ಪ್ಸ್‌‌ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಣಿವೆಯ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈತ್ರಿ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿತ್ತು. ಒಕ್ಕೂಟವು ಸಮಾನ ಆಸಕ್ತಿ([[ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ|ಸುಂಕ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ]])ಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡುವಿಕೆ ಮುಂತಾದವುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಇನ್ನಿತರ ಮೈತ್ರಿಗಳು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದಿರಬಹುದಾದರೂ, [[ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಪ್ರಾಂತೀಯ ಭಾಗ|ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಮುದಾಯ]]ಗಳಾದ [[ಯೂರಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಯೂರಿ]], [[ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌]], ಮತ್ತು [[ನಿಡ್‌ವಾಲ್ಡೆನ್‌]]ಗಳ ನಡುವಿನ [[1291ರ ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸನಪತ್ರ]]ವು ಒಕ್ಕೂಟ ನಿರ್ಮಾಣದ ಆಧಾರ ಸ್ತಂಭವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="schwabe">ಶ್ವಬೆ ಅಂಡ್ ಕಂ.: ''ಗೆಷಿಛೆ ದರ್ ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌‌‌ ಅಂಡ್ ದರ್ ಷ್ವಿಜೆರ್‌'', ಶ್ವಬೆ ಅಂಡ್ ಕಂ 1986/2004. ಪದ್ಧತಿ ISBN 3-7965-2067-7 {{de icon}}</ref><ref name="Brief">2009-06-22ರಂದು[http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/ocea/vaus/infoch/chhist.html ಸ್ವಿಸ್ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಮೀಕ್ಷೆ ] admin.chನಲ್ಲಿ, ಪಡೆಯಲಾಯಿತು</ref> [[ಚಿತ್ರ:Bundesbrief.jpg|thumb|left|1291ರ ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸನಪತ್ರ]] 1353ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮೂರು ಮೂಲ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು|ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು]] ಎಂದರೆ [[ಗ್ಲೇರಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಗ್ಲಾರಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಝಗ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್‍‌|ಝಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲ್ಯೂಸರ್ನ್‌‌|ಲ್ಯೂಸರ್ನ್‌]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು, [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಬರ್ನ್‌]] ನಗರರಾಜ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ [[15ನೇ ಶತಮಾನ]]ದ ಕೊನೆಯವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ "ಹಳೆಯ ಒಕ್ಕೂಟ"ವು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಈ ವಿಸ್ತರಣವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಐಶ್ವರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ನೆರವಾಯಿತು.<ref name="Brief"/> 1460ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ಜೂರಾ ಪರ್ವತಗಳವರೆಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್ಸ್‌ಗಳ ([[ಸೆಂಪಾಕ್ ಕಾಳಗ‌|ಸೆಂಪಾಕ್‌ ಕಾಳಗ]], ನ್ಯಾಫೆಲ್ಸ್‌ಗಳ ಕಾಳಗ) [[ಬರ್ಗಂಡಿಯ ಡ್ಯೂಕ್‌|ಬರ್ಗಂಡಿ]]ಯ [[ದಿಟ್ಟ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌‌|ದಿಟ್ಟ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌]] ಮೇಲಿನ 1470ರಲ್ಲಿನ ವಿಜಯದಿಂದ, ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಸ್ ಕೂಲಿ ಸಿಪಾಯಿಗಳು|ಸ್ವಿಸ್ ಕೂಲಿ ಸಿಪಾಯಿ]]ಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.1499ರಲ್ಲಿನ [[ಸ್ವಾಬಿಯನ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ|ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] [[ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲ್ಲನ್‌ I, ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್‌ನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ|ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಿಲಿಯನ್‌ I]]ನ [[ಸ್ವಾಬಿಯನ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಮೇಲಿನ ಸ್ವಿಸ್ ವಿಜಯವು [[ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದೊಳಗೆ ''ವಸ್ತುತಃ '' ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಗಳಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು.<ref name="Brief"/> ಹಳೆಯ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಮುಂಚಿನ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳಿಂದಾಗಿ ಅಜೇಯತೆಯ ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದಿತ್ತು. ಆದರೆ [[ಹಳೆ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆ|ಒಕ್ಕೂಟದ ವಿಸ್ತರಣೆ]] ಮಾಡುವಾಗ 1515ರಲ್ಲಿ [[ಮಾರಿಗ್ನಾನೋ ಕಾಳಗ]]ದಲ್ಲಿನ ಸ್ವಿಸ್ ಸೋಲು ಹಿನ್ನಡೆ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇದು ಸ್ವಿಸ್ ಚರಿತ್ರೆಯ "ಧೀರ" ಯುಗದ ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು.<ref name="Brief"/> [[ಝ್ವಿಂಗ್ಲಿ]]ಯ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ‌|ಸುಧಾರಣೆ]]ಯ ಯಶಸ್ಸು ಕೆಲ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 1529 ಮತ್ತು 1531ರಲ್ಲಿ (''ಕಪ್ಪೆಲರ್‌ ಕ್ರೀಗ್‌'' ) ಅಂತರ-ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಆಂತರಿಕ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದ ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಾಲದ ನಂತರವೇ, 1648ರಲ್ಲಿ, [[ವೆಸ್ಟ್‌ಫಾಲಿಯಾ ಒಪ್ಪಂದ]]ದ ಅಂಗವಾಗಿ, ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪವಿತ್ರ ರೋಮ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ [[ಅಲಿಪ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿ]]({{lang|fr|''ancien régime''}})ಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿದವು. ಸ್ವಿಸ್ ಚರಿತ್ರೆಯ [[ಪೂರ್ವ ಭಾಗದ ಆಧುನಿಕ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಪೂರ್ವ ಆಧುನಿಕ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದ [[ಸರ್ವಾಧಿಕಾರತ್ವ|ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿತನ]]ವು [[ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರದ ಆರ್ಥಿಕ ಹಿನ್ನಡೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು [[1653ರ ಸ್ವಿಸ್ ರೈತರ ದಂಗೆ]]ಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಈ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ, [[ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟಾಂಟಿಸಂ|ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ಮುಂದುವರಿದು, 1656 ಮತ್ತು 1712ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ವಿಲ್‌ಮರ್ಗನ್‌ ಕಾಳಗಗಳು|ವಿಲ್‌ಮರ್ಗನ್‌ ಕಾಳಗಗಳ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸಿತು.<ref name="Brief"/> === ನೆಪೋಲಿಯನ್‌ ಯುಗ === [[ಚಿತ್ರ:Acte de Médiation mg 0643.jpg|right|thumb|ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಕಾಯಿದೆಯು ಹಳೆಯ ಆಳ್ವಿಕೆ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಗಣರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ನೆಪೋಲಿಯನ್‌‌ನ ಪ್ರಯತ್ನ.]] 1798ರಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಸೇನೆಯು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಏಕೀಕೃತ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇರಿತು.<ref name="Brief"/> ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಏಕೀಕರಣಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮುಲ್‌ಹಾಸನ್‌ ಮತ್ತು ವಾಲ್‌ಟೆಲ್ಲಿನಾ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿತು. [[ಹೆಲ್ವೆಟಿಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ]] ಎಂದೆನಿಸಿದ ಹೊಸ [[ಆಳ್ವಿಕೆ ಪದ್ದತಿ|ಪ್ರಭುತ್ವ]]ವು, ಬಹಳವೇ ಅಪಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ವಿದೇಶೀ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಸೇನೆಯಿಂದ ಹೇರಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ನಾಶವಾಗಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಪರಾಧೀನ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತು. ನಿಡ್‌ವಾಲ್ಡೆನ್‌ ದಂಗೆಯನ್ನು 1798ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸೇನೆಯು ಹತ್ತಿಕ್ಕಿದ ಸಂಗತಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸೇನೆಯ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಂದ ಸೇನೆಯ ಇರುವಿಕೆಯ ಬಗೆಗೆ ಇದ್ದ ವಿರೋಧಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.[[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] ಮತ್ತು ಅದರ ವಿರೋಧಿಗಳ ನಡುವೆ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾದಾಗ, [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಹಬ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ರಾಜ ಪ್ರಭುತ್ವ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ]] ಸೇನೆಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವು. ಹೆಲ್ವೆಟಿಕ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚರ ಪರ ಹೋರಾಡಲು ಸ್ವಿಸ್ ಸಮ್ಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. 1803ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ನೆಪೋಲಿಯನ್ I|ನೆಪೋಲಿಯನ್‌]] ಎರಡೂ ಪಂಗಡಗಳಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಿಸ್ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳನ್ನು ಕರೆಸಿ ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಏರ್ಪಡಿಸಿದನು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ [[ಮಧ್ಯವರ್ತಿ ಕಾಯಿದೆ]]ಯು ಜಾರಿಯಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ವಿಸ್ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು 19 ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವೊಂದನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.<ref name="Brief"/> ಸ್ವಿಸ್ ರಾಜಕೀಯದ ಬಹುಪಾಲು ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರದ ಅಗತ್ಯ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ನಡುವೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸುವುದಾಗಿದೆ. 1815ರಲ್ಲಿ [[ವಿಯೆನ್ನಾದ ಸಭೆ|ವಿಯೆನ್ನಾದ ಆಡಳಿತ]] ಸ್ವಿಸ್ ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪನೆಗೊಳಿಸಿತು. ಐರೋಪ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳು ಸ್ವಿಸ್ ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿಯನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡವು.<ref name="Brief"/> ಸ್ವಿಸ್ ಪಡೆಗಳು 1860ರ [[ಗೇಟಾನ ಮುತ್ತಿಗೆ(1860)|ಗೇಟಾದ ಮುತ್ತಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದವರೆಗೂ ವಿದೇಶೀ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಒಪ್ಪಂದವು [[ವಲಾಯಿಸ್‌|ವಲಾಯಿಸ್‌‌]], [[ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜಿನೀವಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಜಿನೀವಾ]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿತು. ಆಗಿನಿಂದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಗಡಿಗಳು ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. === ಸಂಯುಕ್ತ ಒಕ್ಕೂಟ ದೇಶ === [[ಚಿತ್ರ:Bern, Federal Palace, 1857.jpg|thumb|left|ಬರ್ನ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಪ್ರಥಮ ಒಕ್ಕೂಟ ಅರಮನೆ (1857).]] ಬರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್, ಲ್ಯೂಸರ್ನ್‌ ಮತ್ತು ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಟಗ್‌ಸಟ್ಸುಂಗ್‌‌|ಟಾಗ್ಸಾಟ್ಸುಂಗ್‌]] (ಹಿಂದಿನ ಶಾಸಕಾಂಗ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಸಮಿತಿ)ನ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ವಹಿಸಿದ ಮೂರು ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1848ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನೇ ಒಕ್ಕೂಟದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷಿಕರ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸನಿಹವಿರುವುದರಿಂದ, ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{HDS|10102|Bundesstadt}}</ref> ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಅಧಿಕಾರ [[ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪನೆ (ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌)|ಪುರ್ನಸ್ಥಾಪನೆ]]ಯು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿತ್ತು. 1839ರ ಜ್ಯೂರಿಪುಟ್ಷ್‌ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಘರ್ಷಣೆಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಅಶಾಂತಿಯ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, 1847ರಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಮೈತ್ರಿಕೂಟ(ಸೋಂಡರ್‌ಬಂಡ್ಸ್‌ಕ್ರೇಗ್‌)ವನ್ನು ರಚಿಸಲು ನೋಡಿದಾಗ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ ಭುಗಿಲೆದ್ದಿತು.<ref name="Brief"/> ಈ ಕಲಹವು ನೂರರ ಆಸುಪಾಸಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜೀವಗಳನ್ನು ಬಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸುಮಾರು ಕೆಲ ವಾರಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಡೆಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ [[ತಿರುಗುಬಾಣವಾದ ಆಕ್ರಮಣ|ವಿರೋಧಿಗಳಿಗೆಂದು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ತಿರುಗುಬಾಣ]]ವಾದುದರಿಂದ ಸಂಭವಿಸಿದವು. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಇತರೆ ಐರೋಪ್ಯ ದಂಗೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಸೋಂಡರ್‌ಬಂಡ್ಸ್‌ಕ್ರೇಗ್‌ನ ದಂಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾದರೂ ಸ್ವಿಸ್ ಜನರ ಮನಃಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಮಾಜದ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಈ ಯುದ್ಧವು ಇಡೀ ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಐರೋಪ್ಯ ನೆರೆಹೊರೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಏಕತೆ ಮತ್ತು ಬಲದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಿಸಿತು. ಸ್ವಿಸ್ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಗಗಳ ಜನರು ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌, ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌, ಪ್ರಗತಿಪರ ಇಲ್ಲವೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯಾವುದೇ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರಲಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ಒಂದುಗೂಡಿದರೆ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪೂರಕ ಎಂಬುದನ್ನು ಮನಗಂಡರು. ಇದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಇತರೆ ಭಾಗಗಳು [[1848ರ ಕ್ರಾಂತಿಗಳು|ಕ್ರಾಂತಿಯ ಕೋಲಾಹಲ ಮತ್ತು ಗಲಭೆಗಳಿಂದ ನಲುಗು]]ತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇತ್ತ ಸ್ವಿಸ್‌ ಜನರು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಸ್ಟೇಟ್‌ ಸಂವಿಧಾನ|ಅಮೇರಿಕದ ಶೈಲಿ]]ಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಒಂದು [[ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನ|ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ರಚಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಸಂವಿಧಾನವು ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಯಮಾಡಳಿತ ನಡೆಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿ ಉಳಿದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ನೀಡಿತು. ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ಅಧಿಪತ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಸೂಚಿಸಿದವರಿಗೆ ಮನ್ನಣೆಯೊಂದಿಗೆ (ಸೋಂಡರ್‌ಬಂಡ್‌ ಕಂಟೋನ್‌), ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತನ್ನು [[ಮೇಲ್ಮನೆ]] ( [[ಸ್ವಿಸ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮಿತಿ|ಸ್ವಿಸ್ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]], ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಹಾಗೆ) ಮತ್ತು [[ಕೆಳ ಮನೆ|ಕೆಳಮನೆ]]ಯೆಂದು ([[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಿತಿ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಿತಿ]]ಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತದ ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬಹುದು) ಎಂದು ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು. ಸಂವಿಧಾನದ ಯಾವುದೇ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ [[ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ|ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ]] ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಕೀಕೃತ ತೂಕ ಮಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅಳತೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. 1850ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಸ್ ಫ್ರಾಂಕ್|ಸ್ವಿಸ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌]] ಅನ್ನು ಸ್ವಿಸ್‌ನ [[ಏಕೈಕ ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿ]] ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಂವಿಧಾನದ 11ನೇ ಅನುಚ್ಛೇದವು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇನೆಯ ಸೇವೆ ನೀಡುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಬಂಧಿಸಿದರೂ, ಆಗಲೂ [[ಸಿಸಿಲೀಸ್‌ನ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ II|ಎರಡು ಸಿಸಿಲೀಸ್‌ನ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್‌ II]]ನ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಸ್ವಿಸ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ [[ಗೇಟಾ ಮುತ್ತಿಗೆ (1860)|1860ರ ಗೇಟಾನ ಮುತ್ತಿಗೆ]]ಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿ, ಸ್ವಿಸ್ ಜನರು ವಿದೇಶಿ ಸೇವೆಗೆ ಮುಕ್ತಾಯ ಹಾಡಿದರು. [[ಚಿತ್ರ:Gotthard Eröffnungszug Bellinzona.jpg|thumb|1882ರಲ್ಲಿ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ ಗಾತ್ಥರ್ಡ್ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗವು, ಟಿಕಿನೊದ ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.]] ಸಂವಿಧಾನದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಯು ಅಗತ್ಯ ಬಿದ್ದರೆ ಇಡೀ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪುನರ್ರಚನೆ ಮಾಡಬಹುದೆಂದು, ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ಬದಲಿಗೆ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಸಂವಿಧಾನವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="HistoiredelaSuisse">''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯೆ ದೆ ಲಾ ಸ್ಯುಸ್ಸೆ'', ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಫ್ರಗ್ನಿರೆ, ಫ್ರೈಬೋರ್ಗ್‌, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌</ref> ಈ ವಿಧಿಯ ಅಗತ್ಯವು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು [[ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕ್ರಾಂತಿ]]ಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿದಾಗ ಎದ್ದುಕಾಣಿಸಿತು. 1872ರಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿದ ಸಂವಿಧಾನದ ರೂಪರೇಖೆಯು ಸಮುದಾಯದಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ 1874ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕೃತಗೊಂಡಿತು.<ref name="Brief"/> ಈ ಸಂವಿಧಾನವು ಒಕ್ಕೂಟದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಅನುಜ್ಞಾತ್ಮಕ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಇದು ರಕ್ಷಣೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು.1891ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಅದ್ವಿತೀಯವಾಗಿರುವ [[ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ದೃಢವಾದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Brief"/> === ಆಧುನಿಕ ಚರಿತ್ರೆ === [[ಚಿತ್ರ:VZ Kipfenschlucht 1900.jpg|thumb|left|19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾದವು. ಇಲ್ಲಿ ರೈಲು ಝರ್ಮತ್ತ್‌ನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ (1891).]] ಎರಡೂ [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ|ವಿಶ್ವಸಮರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]]ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌ ಇಲ್ಲಿಯಿಚ್‌ ಉಲ್ಯಾನೊವ್‌ ([[ಲೆನಿನ್|ಲೆನಿನ್‌]])ಗೆ ಆಶ್ರಯ ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು ಅಲ್ಲದೇ ಆತ 1917ರವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದ.<ref>ನೋಡಿರಿ [[ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್ ಲೆನಿನ್|ವ್ಲಾದಿಮಿರ್‌ ಲೆನಿನ್‌]]</ref> ಸ್ವಿಸ್ ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿಯು 1917ರ [[ಗ್ರಿಮ್‌-ಹಾಫ್‌ಮನ್‌ ವ್ಯವಹಾರಗಳು|ಗ್ರಿಮ್‌-ಹಾಫ್‌ಮನ್‌ ವ್ಯವಹಾರ]]ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ತೀವ್ರ ಟೀಕೆಗೊಳಗಾದರೂ, ಈ ವಿರೋಧವು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿತ್ತು. 1920ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಯಾವುದೇ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿಬಂಧನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಜಿನೀವಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಲೀಗ್‌ ಆಫ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌]]ಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿತು. [[IIನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ವಿಶ್ವಸಮರ IIರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ]], ಜರ್ಮನ್ನ<ref>''ಲೆಟ್ಸ್‌ ಸ್ವಾಲೊ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌'' ಕ್ಲಾಸ್‌ ಯು‌ರ್ನರ್‌ (ಲೆಕ್ಸಿಂಗ್ಟನ್ ಬುಕ್ಸ್, 2002).</ref> ರು ಈ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ನಡೆಸಲು ದೀರ್ಘ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಯಾವುದೇ ದಾಳಿಗೊಳಗಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref name="Brief"/> ಸೇನಾಬಲದ ಮೂಲಕ ನೀಡಿದ ವಿರೋಧ, ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗಿನ ರಿಯಾಯಿತಿಯ ಮಾತುಕತೆ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವ ಸಮರದ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಇತರೆ ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿತ ದಾಳಿ ನಡೆಯದಿದ್ದ ಉತ್ತಮ ಅದೃಷ್ಟ ಮುಂತಾದುವುಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಫಲವಾಗಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಪುಟ್ಟ [[ನಾಜಿ ಪಕ್ಷ]]ವು ಮಾಡಿದ ಜರ್ಮನಿಯ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣದ ಪ್ರಯತ್ನವು ಶೋಚನೀಯವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು. ಸ್ವಿಸ್ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮವು [[ತೃತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ತೃತೀಯ ಜರ್ಮನ್‌ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವನ್ನು, ಸಾಕಷ್ಟು ಬಾರಿ ಜರ್ಮನಿಯ ನೇತಾರರನ್ನು ಉದ್ರೇಕಿಸುವಂತೆ ಬಲವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಜನರಲ್‌ [[ಹೆನ್ರಿ ಗುಸನ್‌]]ರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್‌ ಪ್ರಮಾಣದ ಸೇನಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸನ್ನದ್ಧಗೊಳಿಸಲು ಆದೇಶಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಾಯೀ ರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಿರಂತರ ಸವೆಸುವ ಯುದ್ಧ ನಡೆಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ [[ರೆದೈತ್|ರೀಡ್ಯುಟ್‌]] ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಸದೃಢ ಉತ್ತಮ ಆಯುಧ ದಾಸ್ತಾನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವ ಮಾದರಿಯ ನೂತನ ಯುದ್ಧನೀತಿಯನ್ನು ಸ್ವಿಸ್‌ ಪಡೆ ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ಮತ್ತು ಮಿತ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಬೇಹುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. [[ಜಿನೀವಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರೆಡ್‌ಕ್ರಾಸ್‌]] ಸಂಘಟನೆಯು ಈ ತರಹದ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಸಂಘರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿತ್ತು. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮವನ್ನು [[IIನೇ ವಿಶ್ವ ಯುದ್ಧದ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ದೇಶಗಳು|ಆಕ್ಸಿಸ್‌]] ದೇಶಗಳೆರಡೂ ದಿಗ್ಬಂಧಿಸಿದ್ದವು. [[ತೃತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಜರ್ಮನಿಯ ತೃತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಕಾಲಾವಧಿಯ ವಿಸ್ತರಣೆಗಳು ಆಕ್ರಮಣದ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪಾಲುದಾರ ದೇಶಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು [[ವಿಚಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ನಿರ್ಣಾಯಕ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವೊಂದನ್ನು 1942ರಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಕ್ಸಿಸ್‌ ದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟ ಮುಟ್ಟಿತು. ವಿಶ್ವ ಸಮರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 104,000 ಮಂದಿ ವಿದೇಶೀ ಸೈನಿಕರೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 300,000 ನಿರಾಶ್ರಿತರನ್ನು [[ಹೇಗ್‌ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು (1899 ಮತ್ತು 1907)|ಹೇಗ್‌ ಒಡಂಬಡಿಕೆ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದ್ದ ''ಅಲಿಪ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬಾಧ್ಯತೆ'' ಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಕ್ಕೊಳಪಡಿಸಿತು. ನಿರಾಶ್ರಿತರಲ್ಲಿ 60,000 ಜನರು ನಾಜಿಗಳ ಹಿಂಸೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರಲ್ಲಿ 26,000ರಿಂದ 27,000 ಮಂದಿ ಯಹೂದಿಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೂ, ನಾಜಿ ಜರ್ಮನಿಯೊಂದಿಗಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹಾಗೂ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವಲಸೆ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯ ನೀತಿಗಳು ವಾದವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.<ref>[http://www.uek.ch/en/ ಬರ್ಗಿಯರ್‌ ಮಂಡಳಿಯ ಅಂತಿಮ ವರದಿ], ಪುಟ 117.</ref> ಯುದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಸ್ ವಾಯುದಳವು ಎರಡೂ ಪಡೆಗಳ ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿತಲ್ಲದೇ 11 ಒಳನುಗ್ಗುತ್ತಿದ್ದ [[ಲುಫ್ಟ್‌ವಾಫ್ಫೆ]] ವಿಮಾನಗಳನ್ನು 1940ರ ಮೇ ಮತ್ತು ಜೂನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುರುಳಿಸಿತು. ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಯುದ್ಧ ಬೆದರಿಕೆ ಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಯುದ್ಧನೀತಿ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಇನ್ನಿತರ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರನ್ನು ನೆಲಕಚ್ಚಿಸಿತು. ಸಮರದಲ್ಲಿ 100ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಿತ್ರಪಕ್ಷಗಳ ಬಾಂಬರ್‌ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. 1944-45ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಮಿತ್ರ ಪಕ್ಷಗಳ ಬಾಂಬರ್‌ ವಿಮಾನಗಳು ಪ್ರಮಾದವಶಾತ್‌ ಸ್ವಿಸ್ ಪಟ್ಟಣಗಳ [[ಸ್ಕಾಫ್‌ಹಾಸೆನ್‌]] ( 40 ಮಂದಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು ), [[ಸ್ಟೇನ್‌ ಆಮ್‌ ರೇಯ್ನ್‌]], [[ವಾಲ್ಸ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ವಾಲ್ಸ್‌]], [[ರಫ್ಸ್|ರಫ್ಸ್‌‌]] (18 ಮಂದಿ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು)ಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದವು ಮತ್ತು 1945ರ ಮಾರ್ಚ್‌ 4ರಂದು [[ಬಸೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]] ಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಖ್ಯಾತ ಬಾಂಬ್‌ ದಾಳಿ ನಡೆಯಿತು. [[ಚಿತ್ರ:Bundeshaus COA Jura.jpg|thumb|left|ಜೂರಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಕೋಠಿಯನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾನಿಕ ಅರಮನೆಯ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಸಿಡಲಾಗಿದೆ. ಬರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್ 1978ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಪ್ರದೇಶವು ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು, ಮತ್ತು 1979ರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿತು.]] 1959ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಸ್ವಿಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು [[ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು]] ಪಡೆದರೆ, ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ 1971<ref name="Brief"/> ರಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ವಿರೋಧದ ನಂತರ ಕೊನೆಯ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ [[ಅಪ್ಪೆನ್‌ಜೆಲ್‌ ಇನ್ನರ್‌ಹೋಡೆನ್‌|ಅಪ್ಪೆನ್‌ಜೆಲ್‌ ಇನ್ನರ್‌ಹೋಡೆನ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ 1990ರಲ್ಲಿ ಈ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕು]] ದೊರೆತ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವ ಪಡೆಯುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಹುಬೇಗ ಏರಿದರು. ಏಳು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರ [[ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿ|ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾರ್ಯಾಂಗ]]ದ ಸಮಿತಿಯ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿ [[ಎಲಿಜಬೆತ್‌ ಕೊಪ್‌]] ಎಂಬಾಕೆ 1987-1989ರವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.<ref name="Brief"/> ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ [[ರುತ್‌ ಡ್ರೇಫಸ್‌‌|ರುತ್‌ ಡ್ರೇಫಸ್‌]]ರು 1999ನೇ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು 1998ರಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತರಾದರು. (ಸ್ವಿಸ್‌ ಅಧ್ಯಕ್ಷರನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮೇಲ್ಕಂಡ ಏಳು ಜನ ಸದಸ್ಯರ ಉಚ್ಚ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲೊಬ್ಬರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಸತತವಾಗಿ ಎರಡು ಅವಧಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಲು ಅವಕಾಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ). ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ 2007ರಲ್ಲಿ [[ಮಿಷೆಲಿನ್‌ ಕಾಲ್ಮಿ-ರೇ]] ಎಂಬಾಕೆ ಉಚ್ಚ ಹುದ್ದೆಯನ್ನೇರಿದರು. ಆಕೆ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷಿಕ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ ಆದ (ಜೆನ್‌ಫ್‌ ಎಂದು ಜರ್ಮನ್‌‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಜಿನರ್ವಾ ಎಂದು ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುವ) [[ಜೆನೆವ್‌‌|ಜೆನೆವ್‌]]ನ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಮೂಲದವರು. ಆಕೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಏಳು ಜನ ಸದಸ್ಯರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ/ಉಚ್ಚ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳಾಗಿ ಇನ್ನಿಬ್ಬರು ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಎಂದರೆ, [[ಆರ್ಗಾವ್‌]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನ [[ಡೋರಿಸ್‌ ಲ್ಯೂಥರ್ಡ್‌‌|ಡೋರಿಸ್‌ ಲ್ಯೂಥರ್ಡ್‌]] ಹಾಗೂ [[ಗ್ರಾವುಬುಂಡೆನ್‌]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನ [[ಎವೆಲಿನ್‌ ವಿಡ್ಮರ್‌-ಷ್ಲುಂಫ್‌]]ರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಯುರೋಪ್ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿ|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಯೂರೋಪ್‌ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಲಿ</span>]]ಗೆ 1963ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಯಿತು. ಬರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನ ಕೆಲ ಪ್ರದೇಶಗಳು [[ಬರ್ನ್‌]] ಜನರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದು [[ಜ್ಯೂರಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಜ್ಯೂರಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌‌]] ಎಂಬ ಹೊಸದೊಂದು ಕ್ಯಾಂಟನ್‌‌ನ್ನು 1979ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿಕೊಂಡವು. 1999ರ ಏಪ್ರಿಲ್‌ 18ರಂದು ಜನಸಮುದಾಯ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ [[ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನ|ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನ]]ವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು.<ref name="Brief"/>[[ಚಿತ್ರ:20020717 Expo Neuenburg 15.JPG|thumb|2002ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರದರ್ಶನ]] 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘ]]ದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸದಸ್ಯರಾಷ್ಟ್ರವಾಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ಪವಿತ್ರ ಪೀಠ(ಆಸ್ಥಾನ)|ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌]] ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಚ್ಚು ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದೂ ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಹೊಂದಿರದ ಕೊನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ [[ಐರೋಪ್ಯ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಒಕ್ಕೂಟ|EFTA]]ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯ]]ದ ಸದಸ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯಲು 1992ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 1992<ref name="Brief"/> ರಲ್ಲಿ EEAಯು ತಿರಸ್ಕೃತವಾದಾಗಿನಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯ ಮುಂದುವರೆಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ EEAಯ ಬಗ್ಗೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಕೇಳಿದ ಏಕೈಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. ಆಗಿನಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಬಾರಿ EU ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆಯಿತಾದರೂ ಜನಸಮುದಾಯದಿಂದ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾದುದರಿಂದ ಈ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಅರ್ಜಿಯು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸನವು EUಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುವ ಹಾಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜೊತೆ ಅನೇಕ [[ಇಬ್ಬಗೆಯ ವಾದ|ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗಳನ್ನು]] ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು [[ಲೀಚ್‌ಟೆನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]]ಗಳು 1995ರಲ್ಲಿ ಇದರ ಸದಸ್ಯತ್ವವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ಪಡೆದ ನಂತರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ EU ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 2005ರ ಜೂನ್‌ 5ರಂದು [[ಷೆಂಗೆನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ]]ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲು 55% ಬಹುಮತದೊಂದಿಗೆ ಮತದಾರರು ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡಿದರು. ಇದನ್ನು EU ಟೀಕಾಕಾರರು ಈ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ, ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವದ ಅಥವಾ [[ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾ ನೀತಿ|ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆ]]ಯ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಬೆಂಬಲವಿದೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತವಿದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ರಾಜಕೀಯ == [[ಚಿತ್ರ:Bundesrat der Schweiz 2009.jpg|thumb|೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿ. ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ: ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸಕರಾದ ಮಾರೆರ್‌‌, ಮಿಷೆಲಿನ್‌ ಕಾಲ್ಮಿ-ರೇ, ಮೊರಿಟ್ಜ್ ಲ್ಯುಎನ್‌ಬರ್ಜರ್, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಹಾನ್ಸ್‌-ರುಡಾಲ್ಫ್‌ ಮರ್ಜ್‌, ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸಕ ಡೋರಿಸ್‌ ಲ್ಯೂಥರ್ಡ್‌ (ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ), ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸಕ ಪ್ಯಾಸ್ಕಲ್ ಕಷೆಪನ್‌, ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸಕ ಎವೆಲಿನ್‌ ವಿಡ್ಮರ್‌-ಷ್ಲುಂಫ್‌. ಒಕ್ಕೂಟ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೊರಿನ ಕ್ಯಾಸನೋವ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಲಭಾಗದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.]] 1848ರಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕೃತವಾದ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನ|ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನ]]ವು ಆಧುನಿಕ ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಕಲ್ಪನೆಯ ಶಾಸನಾಧಾರ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಹಳೆಯ ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯದಾಗಿದೆ.<ref name="Politics">^ [http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/ocea/vaus/infoch/chpoli.html ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] admin.chನಲ್ಲಿ, 2009-06-22ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು</ref> 1999ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಂವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ, ಅದು ಒಕ್ಕೂಟ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಯಾವುದೇ ಗಮನಾರ್ಹ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ನೀತಿನಿಯಮಗಳ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಂಚುವುದರೊಂದಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ನ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿತು. ಒಕ್ಕೂಟದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳಿದ್ದವು. ಅವೆಂದರೆ :<ref>{{cite web |url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/topics/counz/infoch/chpoli.html |title=Political System |publisher=Federal Department of Foreign Affairs}}</ref> ಉಭಯ ಸದನಗಳ ಸಂಸತ್ತು (ಶಾಸಕಾಂಗ), ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿ (ಕಾರ್ಯಾಂಗ) ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ (ನ್ಯಾಯಾಂಗ). [[ಚಿತ್ರ:Swiss parlement house South 001.jpg|thumb|left|ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸತ್ತು‌ (ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸತ್ತು) ಮತ್ತು ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿ(ಕಾರ್ಯಾಂಗ) ಇರುವ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಒಕ್ಕೂಟ ಅರಮನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.]] [[ಸ್ವಿಸ್ ಸಂಸತ್ತು]] ಎರಡು ಸಭೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ : ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿರುವ 46 ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿರುವ (ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನಿಂದ ಇಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಅರೆ-ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನಿಂದ ಒಬ್ಬರು ಸೇರಿದಂತೆ) [[ಸ್ವಿಸ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮಿತಿ|ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಸಮಿತಿ]], ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌‌ನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ [[ಅನುಪಾತಾಧರಿತ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವ]]ದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 200 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಿತಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮಿತಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಸಭೆಗಳ ಸದಸ್ಯರು 4 ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡೂ ಸಭೆಗಳು ಜಂಟಿ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸತ್ತು|ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸನ ಸಭೆ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ|ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ]]ಗಳ ಮೂಲಕ, ನಾಗರಿಕರು ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ಮತ್ತು [[ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆ|ಶಾಸನಹಕ್ಕು]]ಗಳ ಮೂಲಕ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನಕ್ಕೆ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಕೋರಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ|ನೇರ ಪ್ರಜಾ ಪ್ರಭುತ್ವ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವೆನ್ನಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref name="Politics"/> [[ಸ್ವಿಸ್ ಸಂಯುಕ್ತ ಮಂಡಳಿ|ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿ]]ಯು ಒಕ್ಕೂಟ [[ಸರ್ಕಾರ]]ವನ್ನು ರಚಿಸುವುದಲ್ಲದೇ, [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಸಂಯುಕ್ತ ಆಡಳಿತ|ಒಕ್ಕೂಟ ಆಡಳಿತ]]ವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ [[ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ|ಒಕ್ಕೂಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನೇತಾರ]]ನಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಮಿತಿಯು ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸನಸಭೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾದ ಏಳು ಮಂದಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯ ಮೇಲೆ ಶಾಸನಸಭೆಯು [[ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ]] ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಈ ಏಳು ಮಂದಿ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು [[ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ|ಒಕ್ಕೂಟದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ]]ರನ್ನಾಗಿ ಶಾಸನಸಭೆಯು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಆವರ್ತನದಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಸರ್ಕಾರದ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೇ, ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಹಿರಿಯ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು, ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="Politics"/> 1959ರಿಂದ ಸ್ವಿಸ್ ಸರಕಾರವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮತದಾರ ಸಮುದಾಯದ ಬಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಸತ್ತನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಪಕ್ಷವು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. 1959ರಿಂದ 2003ರವರೆಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ 2 ಸ್ಥಾನಗಳು CVP/PDCಗೆ, 2 ಸ್ಥಾನಗಳು SPS/PSSಗೆ, 2 ಸ್ಥಾನಗಳು FDP/PRDಗೆ ಮತ್ತು 1 ಸ್ಥಾನ SVP/UDCಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು "ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸೂತ್ರ"ವೆಂಬ ಹೆಸರಿಂದ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. [[2007ರ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿ ಚುನಾವಣೆ|2007ರ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಕ್ಕೂಟ ಸಮಿತಿಯ ಏಳು ಸ್ಥಾನಗಳು ಕೆಳಕಂಡಂತೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾದವು : :[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷ|ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ (SPS/PSS)]] 2 ಸ್ಥಾನಗಳು, ::[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮುಕ್ತ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಕ್ಷ|ಉದಾರವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ (FDP/PRD)]] 2 ಸ್ಥಾನಗಳು, :::[[ಸ್ವಿಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಪಕ್ಷ|ಸ್ವಿಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಪಾರ್ಟಿಗೆ (SVP/UDC)]] 2 ಸ್ಥಾನಗಳು,<ref>SVP/UDC, [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಪಕ್ಷ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ‌ ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ]] (BDP/PBD) ಎಲ್ಲ ಸಭಾಸದಸ್ಯರುಗಳಿಂದ ತೊಂದರೆಗೀಡಾಗಿ ಚುನಾವಣೆಯ ನಂತರ ಒಡಕನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. 2009ರಂತೆ, [[ಉಯೆಲಿ ಮಾರೆರ್‌|ಯೂಲಿ ಮಾರೆರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, SVP/UDC ಮತ್ತು BDP/PBD ತಲಾ ಒಂದೊಂದು ಸೀಟನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.</ref> ::::[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯನ್ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್ ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಪಕ್ಷ|ಕ್ರೈಸ್ತ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿಗಳಿಗೆ (CVP/PDC)]] 1 ಸ್ಥಾನ. [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಂಯುಕ್ತ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ|ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ವು ಇತರೆ ಒಕ್ಕೂಟ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ತೀರ್ಪುಗಳ ಮೇಲೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗುವ ಮೇಲ್ಮನವಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸನಸಭೆಯಿಂದ ಆರು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. === ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ === [[ಚಿತ್ರ:Landsgemeinde Glarus 2006.jpg|thumb|ಲೆಂಡ್ಸ್‌ಜೆಮಿನೈಡ್‌ ಎಂಬುದು ಹಳೆ ರೀತಿಯ ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ. ಈಗಲೂ ಎರಡು ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ]] ಸ್ವಿಸ್ ನಾಗರೀಕರು ಮೂರು ಹಂತದ ಕಾನೂನುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಾರೆ : ಅವೆಂದರೆ ಪಂಗಡ, ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ಹಂತಗಳು. 1848ರ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನವು [[ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದೆ ([[ಸಂಸದೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]] ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇದರ ಭಾಗವಾದುದರಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ''ಅರೆ-ನೇರ'' ಅಥವಾ [[ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ವೆಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ). ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ದಸ್ತೈವಜುಗಳು, (''ವೊಲ್ಕ್ಸರೆಚ್ಟ್‌'', ''ಡ್ರಾಯಿಟ್ಸ್‌ ಸಿವಿಕ್ಸ್‌'' ), ''ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಶಾಸನಹಕ್ಕು'' ಗಳನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವ ಮತ್ತು ''ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯನ್ನು'' ದಾಖಲಿಸುವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇವೆರಡೂ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತವೆ.<ref name="Politics"/> ನಾಗರೀಕರ ಗುಂಪೊಂದು ಒಕ್ಕೂಟದ ''ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ'' ಯ ಮೂಲಕ ಸಂಸತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಶಾಸನವೊಂದನ್ನು ಅದು ಅಂಗೀಕೃತವಾದ 100 ದಿನಗಳೊಳಗೆ ವಿರೋಧಿಸುವ 50,000 ಮಂದಿಯ ಸಹಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಮೂಲಕ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿದ್ದ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮತ ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಹುಮತ|ಸರಳ ಬಹುಮತ]]ದ ಮೂಲಕ ಮತದಾರರು ಶಾಸನಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕಾರ ಇಲ್ಲವೇ ತಿರಸ್ಕಾರ ಸೂಚಿಸಬಹುದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಎಂಟು ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು ಒಕ್ಕೂಟ ಶಾಸನದ ವಿರುದ್ಧ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಕೋರುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಹಾ ಇದೆ.<ref name="Politics"/> ಇದೇ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ, ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಒಕ್ಕೂಟದ ''ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಹಕ್ಕು'' ಗಳು ನೀಡುವ ಸೌಲಭ್ಯದ ಮುಖಾಂತರ 18 ತಿಂಗಳುಗಳೊಳಗೆ 100,000 ಮತದಾರರ ಸಹಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿತ [[ಸಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ|ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ]]ಗಳನ್ನೂ ಸಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತದಾನಕ್ಕೆ ಹಾಕಬಹುದಾಗಿದೆ.<ref>1999ರಿಂದ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆಯ ಮಾದರಿಯೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಸ್ತಾಪದ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪ ಪಡೆಯುವ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಈ ಮಾದರಿಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆಯೂ ಇನ್ನೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿಲ್ಲ.</ref> ಸಂಸತ್ತು ಹೀಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗೆ ಪೂರಕ ಪ್ರತಿ-ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪ್ರಸ್ತಾವಗಳು ಅಂಗೀಕೃತವಾದರೆ ಮತದಾರರು ತಮ್ಮ ಆದ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶಾಸನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಇಲ್ಲವೇ ಸಂಸತ್ತಿನ ಮೂಲಕ ಆದ ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಮತ ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ಆಂತರಿಕ ಮತಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ [[ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಬಹುಮತ|ಉಭಯ ಬಹುಮತ]] ಪಡೆಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.<ref>ಪ್ರಮುಖ ಮತ ಆರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು#ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರೆ-ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು|ಅರೆ-ಕ್ಯಾಂಟನ್‌]]ಗಳ ಮತಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬೇರೆ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮತಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದ್ದು ಪರಿಣಾಮ 23 ಕಂಟೋನಲ್‌ಗಳಷ್ಟು ಅತ್ಯಧಿಕ ಮತಗಳು ದೊರೆತವು.</ref><ref>ಟ್ರೆಮ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಬ್ಲೆ; ಲೆಕೋರ್ಸ್‌; ಎಟ್‌ ಆಲ್‌. (2004) ರಾಜಕೀಯ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು. ಟೊರಂಟೊ: ನೆಲ್ಸನ್‌.</ref><ref>ಟರ್ನರ್‌‌; ಬರ್ರಿ (2001). ಹೇಳಿಕೆಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಪುಸ್ತಕ. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್‌: ಮ್ಯಾಕ್‌ ಮಿಲನ್‌ ಮುದ್ರಣ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌.</ref><ref>ಬ್ಯಾಂಕ್ಸ್, ಆರ್ಥರ್‌ (2006). ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್ ಆಫ್‌ ದ ವರ್ಲ್ಡ್‌ 2005-2006. ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌: Cq ಪ್ರೆಸ್‌.</ref> === ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು === ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ 26 ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:<ref name="Politics"/> {{Switzerland Cantons Labelled Map|float=left}} {| class="toccolours" style="float: auto; text-align:right; font-size:75%; width:40%; background:F5F5F5; " |- align=center style="background:lavender; font-weight:bold;" ! !! ಕ್ಯಾಂಟನ್ !! ರಾಜಧಾನಿ !! !! ಕ್ಯಾಂಟನ್ !! ರಾಜಧಾನಿ |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Aargau matt.svg|10px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |'''[[ಆರ್ಗಾವ್‌]]''' || align=left | [[ಆರಾವ್‌‌|ಆರಾವ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Nidwald-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |*'''[[ನಿಡ್‌ವಾಲ್ಡೆನ್‌]]''' || align=left| [[ಸ್ಟಾನ್ಸ್|ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಗಳು]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg|10px|border]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |*'''[[ಅಪ್ಪೆನ್‌ಜೆಲ್‌ ಆಸ್ಸರ್‌ಹೋಡೆನ್‌]]''' || align=left | [[ಹೆರಿಸಾವ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Obwald-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |*'''[[ಓಬ್‌ವಾಲ್ಡೆನ್‌ಡೆನ್‌|ಓಬ್‌ವಾಲ್ಡೆನ್‌]]''' || align=left| [[ಸಾರ್ನೆನ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg|10px]]|| style="background:#f0f0f0;" align=left |*'''[[ಅಪ್ಪೆನ್‌ಜೆಲ್‌ ಇನ್ನರ್‌ಹೋಡೆನ್‌]]''' || align=left| [[ಅಪ್ಪೆನ್‌ಜೆಲ್‌ (ಪಟ್ಟಣ)|ಅಪ್ಪೆನ್‌ಜೆಲ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Schaffhouse-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಸ್ಕಾಫ್‌ಹಾಸೆನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಸ್ಕಾಫ್‌ಹಾಸೆನ್‌]]''' || align=left| [[ಸ್ಕಾಫ್‌ಹಾಸೆನ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- align=center style="background:#f0f0f0;" |[[ಚಿತ್ರ:Wappen Basel-Stadt matt.svg|10px|border]] || align=left style="background:#f0f0f0;" |*'''[[ಬಸೆಲ್‌ -ನಗರ]]''' || align=left| [[ಬಸೆಲ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:CHE Schwyz SZ COA.svg|10px]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" | '''[[ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌]] ''' || align=left| [[ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:BaleCampagne-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |*'''[[ಬಸೆಲ್‌ -ರಾಷ್ಟ್ರ|ಗ್ರಾಮೀಣ-ಬಸೆಲ್‌]] ''' || align=left| [[ಲೀಸ್ಟಲ್‌]]|| align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Solothurn-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಸೋಲೋಥರ್ನ್‌‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಸೋಲೋಥರ್ನ್‌]] ''' || align=left| [[ಸೋಲೋಥರ್ನ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:CHE Bern COA.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಬರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಬರ್ನ್‌]] ''' || align=left| [[ಬರ್ನ್|ಬರ್ನ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Coat of arms of canton of St. Gallen.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಸೇಂಟ್‌ ಗ್ಯಾಲೆನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಸೇಂಟ್‌ ಗ್ಯಾಲೆನ್‌]]''' || align=left| [[ಸೇಂಟ್‌ ಗ್ಯಾಲೆನ್|ಸೇಂಟ್‌ ಗ್ಯಾಲೆನ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Freiburg matt.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಫ್ರೈಬೋರ್ಗ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಫ್ರೈಬೋರ್ಗ್‌]] ''' || align=left| [[ಫ್ರೈಬೋರ್ಗ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Thurgovie-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಥುರ್ಗೌ]]''' || align=left| [[ಫ್ರಾನ್‌ಫೆಲ್ಡ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" |[[ಚಿತ್ರ:Wappen Genf matt.svg|10px|border]] || align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಜಿನೀವಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಜಿನೀವಾ]]''' || align=left| [[ಜಿನಿವಾ|ಜಿನೀವಾ]] || align=center style="background:#f0f0f0;" |[[ಚಿತ್ರ:Tessin-coat of arms.svg|10px|border]] || align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಟಿಕಿನೊ]]''' || align=left| [[ಬೆಲ್ಲಿನ್‌ಜೋನಾ]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Glaris-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಗ್ಲಾರಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಗ್ಲೇರಸ್‌]] ''' || align=left| [[ಗ್ಲಾರಸ್‌|ಗ್ಲೇರಸ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Uri matt.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಯೂರಿ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಯೂರಿ]]''' || align=left| [[ಆಲ್ಟ್‌ಡಾರ್ಫ್‌, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಆಲ್ಟ್‌ಡಾರ್ಫ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:CHE Graubünden COA.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಗ್ರಾವುಬುಂಡೆನ್‌]]''' || align=left| [[ಚುರ್|ಛುರ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Wallis matt.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ವಲಾಯಿಸ್‌]]''' || align=left| [[ಸಿಯಾನ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸಿಯಾನ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Jura-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಜೂರಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಜ್ಯೂರಾ]]''' || align=left| [[ಡೆಲೆಮಾಂಟ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Waadt matt.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ವಾಡ್|ವಾಡ್‌‌]]''' || align=left| [[ಲಾಸನ್ನೆ]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Lucerne-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಲ್ಯೂಸರ್ನ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಲ್ಯೂಸರ್ನೆ]]''' || align=left| [[ಲ್ಯೂಸರ್ನ‌್‌|ಲ್ಯೂಸರ್ನೆ]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Zug-coat of arms.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಝಗ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಝುಗ್‌]]''' || align=left| [[ಝಗ್|ಝುಗ್‌]] |- !style="background:#f0f0f0;" colspan="6"| |- | align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:CHE Canton de Neuchâtel COA.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌]]''' || align=left| [[ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌]] || align=center style="background:#f0f0f0;" | [[ಚಿತ್ರ:Wappen Zürich matt.svg|10px|border]]|| align=left style="background:#f0f0f0;" |'''[[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]] ''' || align=left| [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]] |} <nowiki>*</nowiki><small> [[ಸ್ವಿಸ್ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಮಿತಿ|ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅರೆ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳನ್ನು ಓರ್ವ ಶಾಸಕ (ಇಬ್ಬರ ಬದಲಿಗೆ) ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ ([[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು#ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅರೆ-ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ]] [[ಅರೆ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಅರೆ-ಕ್ಯಾಂಟನ್‌]]ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ).</small> ಅವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 15,000ದಿಂದ (ಅಪ್ಪೆನ್‌ಜೆಲ್‌ ಇನ್ನರ್‌ಹೋಡೆನ್‌) 1,253,500ದ ವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದರೆ (ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ), ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 37&nbsp;km²ರಿಂದ (ಬಸೆಲ್‌ -ಸ್ಟಾಡ್ಟ್‌) 7,105&nbsp;km²ವರೆಗೆ (ಗ್ರಾವುಬುಂಡೆನ್‌) ಭಿನ್ನಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು ಒಟ್ಟು 2,889 ಪೌರಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನೊಳಗೇ ಎರಡು [[ಪರಾಧೀನ ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ : [[ಬುಸಿಂಗೆನ್‌]] ಜರ್ಮನಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದರೆ, [[ಇಟಲಿಯ ಚಾಂಪಿಯನ್‌|ಕ್ಯಾಂಪಿಯೋನೆ ಡಿ'ಇಟಾಲಿಯಾ]] ಇಟಲಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ರಾಜ್ಯಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದ ರಾಜ್ಯ]]ವಾಗಿದ್ದ [[ವೋರಾರ್ಲ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನಲ್ಲಿ 1919ರ ಮೇ 11ರಂದು ನಡೆದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ 80%ಗೂ ಮಿಕ್ಕಿದ ಜನರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಈ ವಿಲೀನವನ್ನು [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಥಮ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ ಸರ್ಕಾರ]], [[ವಿಶ್ವ ಸಮರ Iರ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರಗಳು|ಮಿತ್ರದೇಶಗಳು]], [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಉದಾರೀಕರಣ ಮತ್ತು ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು|ಸ್ವಿಸ್‌ ಉದಾರವಾದಿ]]ಗಳು, ಸ್ವಿಸ್-ಇಟಾಲಿಯನ್‌ರು ([[ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಭಾಗ]]ದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ವಿಸ್ ದೇಶೀಯರು‌, ನಕ್ಷೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ) ಮತ್ತು [[ರೊಮ್ಯಾಂಡಿ|ರೋಮಂಡ್‌ಗಳು]] (ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಫ್ರೆಂಚ್‌-ಭಾಷಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸ್ವಿಸ್ ದೇಶೀಯರು‌, ನಕ್ಷೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ) ಮುಂತಾದವರು ತಡೆದರು.<ref>{{Cite web |url=http://www.c2d.ch/?entit=10&vote=101&lang= |title=unige.ch - ವಿಶ್ವದ ನೇರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ |access-date=24 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |archive-date=5 ಜನವರಿ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090105105300/http://www.c2d.ch/?entit=10&vote=101&lang= |url-status=dead }}</ref> === ವಿದೇಶಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸೇನಾ, ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ನೇರ ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಬಹುದಾದ ಯಾವುದೇ ಮೈತ್ರಿಗಳಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದಿದೆ. 1515ರಲ್ಲಿ ಅದರ [[ಹಳೆಯ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಬೆಳವಣಿಗೆ|ವಿಸ್ತರಣೆ]]ಯಾದ ನಂತರದಿಂದ ಅಲಿಪ್ತವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.<ref name="Neutrality">[http://www.swissworld.org/en/politics/foreign_policy/neutrality_and_isolationism/ ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾನೀತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090620111347/http://www.swissworld.org/en/politics/foreign_policy/neutrality_and_isolationism/ |date=20 ಜೂನ್ 2009 }} ಯನ್ನು swissworld.orgನಲ್ಲಿ, 2009-06-23ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಕೇವಲ 2002ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘ]]ದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆಯಿತಾದರೂ,<ref name="Neutrality"/> ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಸೇರಿದ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಬಹುಪಾಲು ಎಲ್ಲಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆ ವಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Neutrality"/> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ಯೂರೋಪ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ|ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದ ಸದಸ್ಯತ್ವ ಪಡೆದಿಲ್ಲ; ಸ್ವಿಸ್ ನಾಗರಿಕರು [[1990ರ ದಶಕ|1990ರ ದಶಕದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗ]]ದಿಂದಲೇ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Neutrality"/> ಅಸಾಧಾರಣ ಸಂಖ್ಯೆಯ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]], ಭಾಗಶಃ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ತಮ್ಮ ಪೀಠಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿವೆ. 1863ರಲ್ಲಿ [[ರೆಡ್‌ಕ್ರಾಸ್‌|ರೆಡ್‌ ಕ್ರಾಸ್‌]] ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಈಗಲೂ ಅದರ ಸಾಂಘಿಕ ಕೇಂದ್ರವು ಅದೇ ದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. [[ಜಿನೀವಾ]]ನಲ್ಲಿ [[ಐರೋಪ್ಯ ಪ್ರಸರಣಾ ಒಕ್ಕೂಟ]]ವು ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ವಿಶ್ವ ಸಂಸ್ಥೆ|ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘ]]ಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರೂ ಸಹಾ, ಜಿನೀವಾ ನಗರವು, ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ಲೀಗ್‌ ಆಫ್‌ ನೇಷನ್ಸ್‌]]‌ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘದ ಪ್ರಧಾನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಜಿನೀವಾ ಅನೇಕ UN ಉಪಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ ([[WHO]]), ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಒಕ್ಕೂಟ([[ITU]]) ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಸುಮಾರು 200 ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Neutrality"/> ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ಕ್ರೀಡಾ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಸ್‌ ಹಾಕಿ ಒಕ್ಕೂಟ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಐಸ್‌‌ ಹಾಕಿ ಒಕ್ಕೂಟ]]ದಂತಹಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೇಶದುದ್ದಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಪ್ರಾಯಶಃ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವೆಂದರೆ [[ಲಾಸನ್ನೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಲಿಂಪಿಕ್‌ ಸಮಿತಿ]], ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[FIFA]] (ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಘಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ), ಮತ್ತು [[UEFA]] (ಐರೋಪ್ಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ ಸಂಘಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ). [[ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ|ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ]]ವು [[ಜಿನೀವಾ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ದಾವೋಸ್‌|ಡಾವೋಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಭೆಯಿಂದಾಗಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಧುರೀಣರನ್ನೂ ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ವಿಶ್ವವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಜ್ವಲಂತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆಂದು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಸ್ವಿಸ್ ಶಸ್ತ್ರ ಸನ್ನದ್ಧ ಸೇನಾಪಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:F-18 steigt.jpg|thumb|left|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ F/A-18 ಹಾರ್ನೆಟ್‌ ವಿಮಾನ. ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಪರ್ವತಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕು.]] ಪದಾತಿ ದಳ ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಸ್ ವಾಯುದಳ|ವಾಯುದಳ]]ಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಸ್ವಿಸ್ ಸೇನಾದಳಗಳು|ಸ್ವಿಸ್ ಸೇನಾ ಪಡೆ]]ಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ದಾಖಲಾತಿ|ಬಲವಂತವಾಗಿ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿದವರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ]]. ವೃತ್ತಿಪರ ಸೈನಿಕರ ಸೇನಾಪಡೆಯ 5 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಮಾತ್ರವೇ ಇದ್ದು, ಉಳಿದವರೆಲ್ಲಾ ಬಲವಂತದಿಂದ ಸೇನೆಗೆ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 20ರಿಂದ 34(ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ 50) ವರ್ಷ ವಯೋಮಿತಿಯ ನಾಗರಿಕರು ತುಂಬಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾದ|ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ]] ಇಲ್ಲಿ ನೌಕಾಪಡೆಯಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿ ಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸರೋವರ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೇನಾ ಗಸ್ತು ದೋಣಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ವೆಟಿಕನ್|ವ್ಯಾಟಿಕನ್‌ ಸಿಟಿ]]ಯ [[ಸ್ವಿಸ್ ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ|ಸ್ವಿಸ್ ಪಹರೆದಾರಿಕೆ]] ಬಿಟ್ಟರೆ ಇತರೆ ವಿದೇಶೀ ಸೇನೆಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸ್ವಿಸ್‌ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಿಸ್ ಸೇನಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆಯು ಅಲ್ಲಿನ ಸೈನಿಕರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಶಸ್ತ್ರಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಖಾಸಗಿ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇಟ್ಟಿರಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಬಂಧ ವಿಧಿಸಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿವೆ.<ref>[http://www.schutz-vor-waffengewalt.ch/ ಈ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090301042301/http://www.schutz-vor-waffengewalt.ch/ |date=1 ಮಾರ್ಚ್ 2009 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430182555/http://www.schutz-vor-waffengewalt.ch/organisationen.html |date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2007ರ, ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸೇನಾರಹಿತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸಮೂಹ|GSoA]], [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಹಸಿರು ಪಕ್ಷ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ‌ ಗ್ರೀನ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾದಿ ಪಕ್ಷ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಸೋಷಿಯಲ್ ಡೆಮೊಕ್ರಟಿಕ್‌ ಪಾರ್ಟಿ]] [http://www.schutz-vor-waffengewalt.ch/organisationen.html ಇಲ್ಲಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430182555/http://www.schutz-vor-waffengewalt.ch/organisationen.html |date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿರುವಂತೆ ಬೇರೆ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸಹಕರಿಸಿದವು.</ref> [[ದಾಖಲಾತಿ|ಸೇನೆಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸೇರಲೇಬೇಕೆಂಬ ನಿಬಂಧನೆ]] ಎಲ್ಲಾ ಪುರುಷ ಸ್ವಿಸ್ ನಾಗರಿಕರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅವರು 19ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ದಾಖಲಾತಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಆದೇಶ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯುವ ಸ್ವಿಸ್‌ ನಾಗರಿಕರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಸೇವೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಲು ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ; ಅರ್ಹತೆ ಪಡೆಯದವರಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಸೇವೆಯೂ ಸಹಾ ಲಭ್ಯ.<ref>{{cite web |url=http://www.nzz.ch/nachrichten/schweiz/zwei_drittel_der_rekruten_diensttauglich_1.687233.html |title=Zwei Drittel der Rekruten diensttauglich (Schweiz, NZZ Online) |format= |work= |accessdate=23 February 2009}}</ref> ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸುಮಾರು 20,000 ಮಂದಿ 18ರಿಂದ 21 ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಸೇನೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಸೇನೆ XXI" ಎಂಬ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು 2003ರಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಮತದ ಮೇರೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, "ಸೇನೆ 95" ಎಂಬ ಹಿಂದಿನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿ, ಅಗತ್ಯ ಸಿಪಾಯಿಗಳ ಗಣನೆಯನ್ನು 400,000ರಿಂದ 200,000ಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ 120,000 ಮಂದಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಇತರೆ 80,000 ಮಂದಿ ಮೀಸಲು ಪಡೆಗೆ ಸೇರಿದವರು.<ref>[http://www.vbs.admin.ch/internet/vbs/de/home/documentation/armeezahlen/eff.html ಅರ್ಮಿಜಹೆಲ್ನ್ www.vbs.admin.ch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090909112719/http://www.vbs.admin.ch/internet/vbs/de/home/documentation/armeezahlen/eff.html |date=9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 }} (ಜರ್ಮನ್‌)</ref> [[ಚಿತ್ರ:SKdt-Fahrzeug - Schweizer Armee - Steel Parade 2006.jpg|thumb|ಮಿಲಿಟರಿ ಪೆರೇಡ್‌ನಲ್ಲಿ MOWAG ಈಗಲ್ ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ವಾಹನಗಳು]] ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಅಖಂಡತೆ ಮತ್ತು ಅಲಿಪ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಇದುವರೆವಿಗೆ ಮೂರು ಶಸ್ತ್ರಸಜ್ಜಿತ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು 1870-71ರ [[ಪ್ರಾಂಕೊ-ಪ್ರಷ್ಯನ್‌ ಯುದ್ಧ|ಫ್ರಾಂಕೋ-ಪ್ರಷ್ಯನ್‌ ಯುದ್ಧ]]ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ. ಆಗಸ್ಟ್‌ 1914ರಲ್ಲಿ ಹಠಾತ್‌ ಘೋಷಣೆಯಾದ [[ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಸಮರ|ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವ ಸಮರ]]ಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಎರಡನೆ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. 1939ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಲಾದ ಮೂರನೇ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯು ಜರ್ಮನಿಯಿಂದ ಪೋಲೆಂಡ್‌ ಮೇಲಿನ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ್ದುದಾಗಿತ್ತು; ಈ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ [[ಹೆನ್ರಿ ಗುಸನ್‌|ಹೆನ್ರಿ ಗ್ಯುಸೆನ್‌]] ಅವರನ್ನು ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರನ್ನಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅಲಿಪ್ತ ನೀತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೇನೆಯು ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸೈನಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸದಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿನ ಸೇನೆಯು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ನಿಯೋಗಗಳ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. 2000ನೇ ಇಸವಿಯಿಂದ ಸ್ವಿಸ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹ ಸಂವಹನವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು [[ಓನಿಕ್ಸ್‌ (ಪ್ರತಿಬಂಧಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ)|ಓನಿಕ್ಸ್‌]] ಗೂಢಚಾರಿ ಮಾಹಿತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಹಾ ಹೊಂದಿದೆ. [[ಶೀತಲ ಸಮರ]]ದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೈನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಇಲ್ಲವೇ ಸಮಗ್ರ ಸೇನಾಪಡೆಯನ್ನೇ ನಿಷೇಧಿಸಲು ಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು ([[ಸೇನಾಪಡೆ ರಹಿತ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ ಸಮೂಹ|ಸೇನಾಪಡೆ ರಹಿತ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ಗಾಗಿ ಗುಂಪನ್ನು ನೋಡಿ]]). 1989ರ ನವೆಂಬರ್‌ 26ರಂದು ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ನಡೆದಾಗ ಈ ವಿಚಾರ ಸೋಲು ಕಂಡರೂ ಸಹಾ, ಈ ಬಗೆಗೆ ಜನರ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು.<ref>''ಲ್‌'ಎವಲ್ಯೂಷನ್‌ ದೆ ಲಾ ಪೊಲಿಟಿಕೆ ದೆ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟೈ ದೆ ಲಾ ಸ್ಯುಸ್ಸೆ'' ("ಎವಲ್ಯೂಷನ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ವಿಸ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಪಾಲಿಸೀಸ್") ಮ್ಯಾನ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ರಾಷ್‌ [http://www.nato.int/docu/revue/1993/9306-05.htm http://www.nato.int/docu/revue/1993/9306-05.htm]</ref> ಹಿಂದೆಯೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದ ಆದರೆ [[9/11 ದಾಳಿಗಳು|9/11 ದಾಳಿ]]ಯ ನಂತರ ನಡೆದ ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯು 77%ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮತಗಳಿಂದ ಸೋಲು ಕಂಡಿತು. == ಭೂಗೋಳ == [[ಚಿತ್ರ:Satellite image of Switzerland in September 2002.jpg|thumb|250px|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರ]] [[ಆಲ್ಫ್ಸ್‌]] ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌, ಕೇವಲ 41,285 [[ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌]]ಗಳ (15,940 [[ಚದರ ಮೈಲಿ|ಚ ಮೈ]]) ಸೀಮಿತ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮಾದರಿಯ ವಿಶಾಲದೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Geo">[http://www.swissworld.org/en/geography/swiss_geography/contrasts/ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭೂಗೋಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150301012055/http://www.swissworld.org/en/geography/swiss_geography/contrasts/ |date=1 ಮಾರ್ಚ್ 2015 }} ವನ್ನು swissworld.org, 2009-06-23ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಸರಾಸರಿ [[ಜನ ಸಾಂದ್ರತೆ|ಜನಸಾಂದ್ರತೆ]] ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌(622/ಚ ಮೈ)ಗೆ 240 ಮಂದಿಯ ಹಾಗೆ ಸುಮಾರು 7.6&nbsp;ಮಿಲಿಯನ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="Geo"/><ref name="Landscape">{{cite web|url=http://www.eda.admin.ch/eda/en/home/reps/ocea/vaus/infoch/chgeog.html|title=Landscape and Living Space |date=2007-07-31|work=Federal Department of Foreign Affairs|publisher=Federal Administration admin.ch|accessdate=2009-06-25}}</ref><ref name="maps">ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ‌ ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ವಯಂಚಲಿ‌ ಭೂಪಟವು [http://www.swissinfo-geo.org/ swissinfo-geo.org] ಅಥವಾ [http://www.swissgeo.ch/ swissgeo.ch] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ; ವಿಸ್ತರಿಸಬಲ್ಲ ಸ್ವಯಂಚಲಿ‌ ಉಪಗ್ರಹ ಚಿತ್ರವು [http://map.search.ch/ map.search.ch] ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.</ref> ಆದರೂ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗವು ಮೇಲ್ಕಂಡ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ನಿಬಿಡತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಉತ್ತರ ಭಾಗ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೊನೆಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿನ ಭಾಗಶಃ ಅರಣ್ಯವಿರುವ ಮತ್ತು ಭಾಗಶಃ ಅರಣ್ಯಮುಕ್ತ ಪ್ರದೇಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳೂ ಇರುವ ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳು.<ref name="Geo"/> {{Multiple image | align = left | direction = vertical | width = 180 | image1 = Hauteroute.jpg | caption1 = | image2 = Val Trupchun.jpg | caption2 = | image3 = Panoramic view from Mount Pilatus of Lake Lucerne, Mount Rigi, Lake Zug and the city of Lucerne.jpg | caption3 = Contrasted landscapes between the 4,000 metres of the high Alps ([[Matterhorn]] on the left), the [[Swiss National Park|National Park]] and the plateau at [[Lake Lucerne]] }} ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮೂರು ವಿಧದ ಮೂಲಭೂತ <span class="goog-gtc-fnr-highlight">ಭೂಲಕ್ಷಣ</span>ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಿಸ್ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌]], [[ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]] ಅಥವಾ "ಮಧ್ಯನಾಡು", ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಜೂರಾ ಪರ್ವತಗಳು|ಜ್ಯೂರಾ ಪರ್ವತಗಳು]].<ref name="Geo"/> ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ ಪರ್ವತಗಳು ಸುಮಾರು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 60%ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ ರಾಷ್ಟ್ರದ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧದುದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿಕೊಂಡಿವೆ. ಸ್ವಿಸ್ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ನ ಎತ್ತರದ ಶೃಂಗಗಳಲ್ಲಿ, 4,634 ಮೀಟರ್‌(15,203 [[30.48 cm|ಅಡಿ]])ಗಳ <ref name="Geo"/> ಎತ್ತರವಿರುವ [[ಡುಪೋರ್‌ಸ್ಪಿಟ್ಸ್‌]] ಅತಿ ಎತ್ತರದ್ದಾಗಿದ್ದು, [[ಹಿಮನದಿ]] ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಪ್ರಮುಖ ಐರೋಪ್ಯ ನದಿಗಳಾದ [[ರೈನ್‌|ರೈನ್]]‌, [[ರೋನ್‌ ನದಿ|ರೋನ್]]‌, [[ಇನ್‌ ನದಿ|ಇನ್]]‌, [[ಆರೆ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಕಿನೊ ನದಿ|ಟಿಕಿನೊ]] ನದಿಗಳ ಮೂಲತೊರೆಗಳು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಿಸ್ ಸರೋವರಗಳಾದ [[ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರ]] (ಲಾಕ್‌ ಲೆಮನ್‌), [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ಸರೋವರ]], [[ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌ ಸರೋವರ]], ಮತ್ತು [[ಸರೋವರ ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾನ್ಸ್|ಕಾನ್‌ಸ್ಟಾನ್ಸ್]]‌ಗಳಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.<ref name="Geo"/> {{Multiple image | align = right | direction = vertical | width = 180 | image1 = Aletschhorn from Konkordiaplatz.jpg | caption1 = | image2 = Barme.jpg | caption2 = | image3 = Lago di Lugano3.jpg | caption3 = Contrasted climates between the valleys of the [[Aletsch Glacier]] (most glaciated area in western Eurasia<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/1037/ Swiss Alps Jungfrau-Aletsch] unesco.org</ref>), the Alpine foothills of [[Champéry]] and the southern canton of Ticino ([[Lake Lugano]]) }} ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪರ್ವತವೆಂದರೆ [[ವಲಾಯಿಸ್‌]]ನಲ್ಲಿರುವ [[ಮ್ಯಾಟ್ಟರ್‌ಹಾರ್ನ್‌]] (4,478&nbsp;ಮೀ) ಮತ್ತು ಇಟಲಿಯ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ [[ಪೈನ್ನೈನ್‌ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌|ಪೆನ್ನೈನ್‌ ಆಲ್ಫ್ಸ್]]‌. ಇನ್ನೂ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿವೆ, ಅವೆಂದರೆ [[ಡುಪೋರ್‌ಸ್ಪಿಟ್ಸ್‌]] (4,634 ಮೀ), [[ಡೊಮ್‌ (ಮಿಷಬೆಲ್)|ಡಾಮ್‌]] (4,545 ಮೀ) ಮತ್ತು [[ವೇಯಿಸ್‌ಹಾರ್ನ್‌]] (4,506 ಮೀ). ಆಳದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಮನದಿಗಳಿರುವ [[ಲಾಟರ್‌ಬ್ರುನೆನ್|ಲಾಟರ್‌ಬ್ರುನೆನ್‌]] ಕಣಿವೆಯ ಮೇಲಿರುವ [[ಬರ್ನೀಸ್‌ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌|ಬರ್ನ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌]] ಭಾಗವು 72 ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು [[ಜುಂಗ್‌ಫ್ರಾವ್‌]] (4,158 ಮೀ) ಮತ್ತು [[ಐಗರ್‌]], ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಚಿತ್ರೋಪಮವಾದ ಕಣಿವೆಗಳಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿಯೂ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದೆ. ಆಗ್ನೇಯದಲ್ಲಿ [[ಗ್ರಾವುಬುಂಡೆನ್‌]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌‌ನ [[St. ಮೊರಿಟ್ಜ್|St. ಮೋರಿಟ್ಜ್‌]] ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಉದ್ದವಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಎಂಗಡಿನ್|ಎಂಗಾಡಿನ್‌]] ಕಣಿವೆಯಿದೆ; ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ [[ಬರ್ನಿನಾ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌]]ನ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶೃಂಗವೆಂದರೆ [[ಪಿಜ್‌ ಬರ್ನಿನಾ]] (4,049&nbsp;ಮೀ).<ref name="geography">{{cite book | last = Herbermann | first = Charles George | coauthors = | title = The Catholic Encyclopedia | publisher = Encyclopedia Press |year=1913 | location = | pages = [https://archive.org/details/catholicencyclo05herbgoog/page/358 358] | url =https://archive.org/details/catholicencyclo05herbgoog| doi = | id = | isbn = }}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ 30% ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉತ್ತರ ಭಾಗವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಮಧ್ಯನಾಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಉನ್ನತ ಮುಕ್ತ ಹಾಗೂ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶವಿರುವ ವಿಶಾಲದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾಗಶಃ ಅರಣ್ಯವನ್ನು, ಭಾಗಶಃ ಮೇಯುತ್ತಿರುವ ಪಶುಹಿಂಡುಗಳಿರುವ ಮುಕ್ತ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಯುವ ಜಮೀನುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಇದು ಪರ್ವತಮಯವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರಗಳು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇವೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಿಸ್ ಮಹಾನಗರಗಳೂ ಸಹಾ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಇದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="geography"/> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿರುವ [[ಸರೋವರ ಜಿನೀವಾ|ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರ]](ಫ್ರೆಂಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಾಕ್‌ ಲೆಮನ್‌ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ)ವು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ. [[ರೋನ್‌ ನದಿ]]ಯು ಜಿನೀವಾ ಸರೋವರದ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ವಿಸ್ [[ಹವಾಗುಣ]]ವು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಹವಾಗುಣ|ಸಮಶೀತೋಷ್ಣತೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪರ್ವತದ ತುದಿಗಳಲ್ಲಿನ ವಿಪರೀತ ಶೈತ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ರ ತುದಿಯಲ್ಲಿ [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ ಹವಾಗುಣ]]ಕ್ಕೆ ಸಮೀಪದ ಆಹ್ಲಾದಕರ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಪ್ರದೇಶ<ref name="Climate">[118] ^ [http://www.about.ch/geography/climate/index.html ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ‌ ಹವಾಗುಣ] about.ch, 2009-06-23ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಕಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಬೇಸಿಗೆಯು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಆವರ್ತಕ ಮಳೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಹಾಗೂ ಮೇಯುವಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು [[ಹಿಮವರ್ಷ]]ಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರವಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇತ್ತ ಕೆಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮೋಡ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬನಿಗಳಿಂದಾವೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇಟಲಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಬೆಚ್ಚನೆಯ ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌ ಬೀಸು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುವ [[ತೆಂಕಣ ಬಿಸಿಗಾಳಿ|ಫಾನ್]]‌<ref name="Climate"/> ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ವಾತಾವರಣದ ವಿದ್ಯಮಾನವು ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲೂ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲೂ ಕೂಡ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. [[ವಲಾಯಿಸ್‌|ವಲಾಯಿಸ್]]‌‌<ref name="Climate"/> ನ ದಕ್ಷಿಣ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ [[ಕೇಸರಿ]] ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದಲ್ಲದೇ, ಅನೇಕ ಮದ್ಯ ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸುವ ದ್ರಾಕ್ಷಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾವುಬುಂಡೆನ್‌ ಸಹಾ ಒಣ ಹವಾಗುಣ<ref name="Climate"/> ವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತಂಪಾಗಿದ್ದರೂ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಮಪಾತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರ್ದ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ಆಲ್ಫ್ಸ್‌ನ ಶೃಂಗ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಟಿಕಿನೊ]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬಿಸಿಲಿದ್ದರೂ ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಜೋರು ಮಳೆಯೂ ಬರುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.<ref name="Climate"/> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ತಂಪಾಗಿದ್ದರೂ, ಯಾವುದೇ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಎತ್ತರದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಂಪಾದ ಹವೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಹಿಮಪಾತವು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸಮಾಂತರವಾಗಿ ಹರಡಿದ್ದರೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಮಾನಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ವಿವಿಧ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಪ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಶರತ್ಕಾಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಣ ಋತುವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಹವಾಗುಣದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡುವುದು ಕಷ್ಟದಾಯಕ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅನೇಕ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಇದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕಾರಣೀಭೂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಂತಹಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಇತರೆ ಎತ್ತರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಭ್ಯವಾಗಿರುವ ಅನೇಕ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಳ ಭೇಟಿಗೆ ಬರುವ ಸಂದರ್ಶಕರಿಂದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ವೃಕ್ಷಗಳ ಸಾಲು ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಳಭಾಗ{{convert|1000|ft|m|abbr=on}}ಕ್ಕೂ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಪಶುಗಳ ಹಿಂಡಿನ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಮೇಯುವಿಕೆಯಿಂದುಂಟಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಒತ್ತಡದ ಇಳಿಕೆ. == ವಾಣಿಜ್ಯ == ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಆಧುನಿಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ [[ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ]] ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಸಹಾ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು [[ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌]]ನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎರಡನೇ ಉನ್ನತ ಐರೋಪ್ಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು [[ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಪಟ್ಟಿ(ಪರಿವಿಡಿ)|ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ 2008ರ ಪಟ್ಟಿ(ಪರಿವಿಡಿ)]]ಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ವ್ಯಾಪಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ದೊಡ್ಡದಾದ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಐರೋಪ್ಯ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್‌ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ನಾಮಮಾತ್ರ ತಲಾ [[ಸಮಗ್ರ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|GDP]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಲಕ್ಸೆಂಬರ್ಗ್‌, ನಾರ್ವೆ, ಕತಾರ್‌, ಐಸ್‌ಲೆಂಡ್‌ ಮತ್ತು ಐರ್‌ಲೆಂಡ್‌ಗಳ ನಂತರ 6ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:Zurich-panorama2.jpg|thumb|left|ಗ್ರೇಟರ್‌ ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ಪ್ರದೇಶ, 1.5 ದಶಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು 150,000 ಕಂಪನಿಗಳಿವೆ, ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ಜೀವನ ಮಟ್ಟದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. [126]]] [[ಚಿತ್ರ:Engadine.jpg|thumb|left|ಎಂಗಾಡಿನ್‌ ಕಣಿವೆಯಂತಹ ಕಡಿಮೆ ಕೈಗಾರೀಕೃತ ಆಲ್ಪೈನ್ ಶ್ರೇಣಿಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ]] [[ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆ]]ಗೆ ಹೊಂದಿಸಿದರೆ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ತಲಾ GDPಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ 15ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-ವಿಶ್ವ -factbook/rankorder/2004rank.html CIA World Factbook]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಘಟನೆಯ ವಿಶ್ವ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯ ವರದಿಯು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಗೆ ಪ್ರಸಕ್ತ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.<ref>[http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/Global%20Competitiveness%20Report/index.htm ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ- ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ವರದಿ]</ref> [[20ನೇ ಶತಮಾನ]]ದ ಬಹುಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯತ್ಯಾಸ<ref name="westeuro">{{cite book | last = Taylor & Francis Group | first = | coauthors = | title = Western Europe | publisher = Routledge |year=2002 | location = | pages = [https://archive.org/details/westerneurope2000000unse/page/645 645]–646 | url =https://archive.org/details/westerneurope2000000unse| doi = | id = | isbn = 1857431529 }}</ref> ದೊಂದಿಗೆ ಯೂರೋಪ್‌ನ ಅತಿ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿತ್ತು. 2005ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ಮಧ್ಯಮ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಆದಾಯವನ್ನು 95,000 [[CHF]] ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಇದು [[ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಹೋಲಿಕೆ|ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೋಲಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಸರಿಸುಮಾರು 81,000 USD (ನವೆಂ. 2008ರ ವಿನಿಮಯ ದರದಂತೆ)ರಷ್ಟು ಆಗುತ್ತದೆ, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಂತಹಾ ಶ್ರೀಮಂತ [[U.S. ರಾಜ್ಯ|ಅಮೇರಿಕನ್‌ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ]] ಸಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Median_household_income#International_statistics ಕುಟುಂಬ ಆದಾಯ ]</ref> [[ಚಿತ್ರ:Omega Speedmaster Rueckseite-2.jpg|thumb|upright|ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ ವಿಶ್ವದ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [132] (ಓಮೇಗಾ ''ಸ್ಪೀಡ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌''ಅನ್ನು, NASAದವರು ಅಪೊಲೊ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದರು)]] ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಅನೇಕ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ವಿಸ್ ಕಂಪೆನಿಗಳೆಂದರೆ [[ಗ್ಲೆನ್‌ಕೋರ್‌]], [[ನೆಸ್ಲೆ]], [[ನೊವಾರ್ಟಿಸ್|ನೊವಾರ್ಟಿಸ್‌]], [[ಹಾಫ್‌ಮನ್‌-ಲಾ ರೋಕೆ]], [[ABB ಏಷಿಯಾ ಬ್ರೌನ್‌ ಬೊವೆರಿ|ABB]] ಮತ್ತು [[ಅಡೆಕ್ಕೋ]]ಗಳು.<ref>{{cite news|url=http://www.swissinfo.ch/eng/business/detail/Six_Swiss_companies_make_European_Top_100.html?siteSect=161&sid=7174196&cKey=1161172317000|title=Six Swiss companies make European Top 100|date=18 October 2008|publisher=swissinfo.ch|accessdate=22 July 2008}}</ref> ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಉಳಿದ ಕಂಪೆನಿಗಳೆಂದರೆ [[UBS AG]], [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸೇವೆಗಳು]], [[ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಸ್ಯೂಸ್ಸೆ]], [[ಸ್ವಿಸ್ ರೇ]], ಮತ್ತು [[ಸ್ವಾಚ್‌ ಸಮೂಹ]]. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಸಶಕ್ತವಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತವಾಗಿದೆ.<ref name="westeuro"/> [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆ|ರಾಸಾಯನಿಕ]], [[ಔಷಧೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ|ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ]], [[ಅಳತೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು]], [[ಸಂಗೀತ ವಾದ್ಯ|ಸಂಗೀತ ಉಪಕರಣಗಳು]], [[ಭೂ ವ್ಯವಹಾರ|ಸ್ಥಿರಾಸ್ತಿ]], [[ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿಮೆ]], [[ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]], ಮತ್ತು [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆ|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕೆಂದರೆ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು (ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕುಗಳ 34%ರಷ್ಟು), ಯಂತ್ರಗಳು/ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಉಪಕರಣಗಳು (20.9%ರಷ್ಟು), ಮತ್ತು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಅಳತೆಯ ಉಪಕರಣಗಳು/ಕೈಗಡಿಯಾರಗಳು (16.9%ರಷ್ಟು).<ref name="yearbook2008"/> ರಫ್ತಾಗುವ ಸೇವೆಗಳು ರಫ್ತಾಗುವ ಸರಕುಗಳ ಮೂರನೇ ಒಂದರಷ್ಟು ವಿನಿಮಯ ಗಳಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="yearbook2008">ಸ್ವಿಸ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ವಾರ್ಷಿಕಪುಸ್ತಕ 2008 [[ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂಯುಕ್ತ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿ|ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿ]]</ref> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 3.8 ಮಿಲಿಯನ್‌ ಮಂದಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ನೆರೆಹೊರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಬಲ್ಲ [[ಉದ್ಯೋಗ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ|ಔದ್ಯೋಗಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿನ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ಸಮಸ್ಯೆ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವು ಜೂನ್‌ 2000ರಲ್ಲಿನ 1.7%ನಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಿಂದ, 3.9%ರಷ್ಟು ಶೃಂಗ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 2004ರಲ್ಲಿ ತಲುಪಿತು. ಇದು ಭಾಗಶಃ 2003ರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರದಿಂದಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸಕ್ತ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಪ್ರಮಾಣವು ಏಪ್ರಿಲ್‌ 2009ರ ಗಣನೆಯಂತೆ 3.4%ರಷ್ಟಿದೆ. ವಲಸೆಯಿಂದಾದ ನಿವ್ವಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಏರಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು 2004ರಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 0.52%ರಷ್ಟಿತ್ತು.<ref name="yearbook2008"/> [[ವಲಸೆ ಜನರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ವಿದೇಶಿ ನಾಗರಿಕರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ]]ಯು 2004<ref name="yearbook2008"/> ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ 21.8%ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ. [[GDPಯ (PPP) ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕಾರ್ಯನಿರತ ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಯ GDPಯು]] ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ 17ನೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, 2006ರಲ್ಲಿ 27.44 [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಾಲರ್|ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡಾಲರ್‌]]ಗಳಷ್ಟಿತ್ತು. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಅಗಾಧವಾದ ಖಾಸಗಿ ವಲಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಮಾನದಂಡಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ತೆರಿಗೆ ದರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[GDPಯ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದ ಶೇಕಡಾವಾರು ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಒಟ್ಟಾರೆ ತೆರಿಗೆ]]ಯ ಪ್ರಮಾಣವು [[ಮುಂದುವರಿದ ರಾಷ್ಟ್ರ|ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಉದ್ದಿಮೆ ನಡೆಸಲು ಸುಲಭವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ; [[ಸರಾಗ ಉದ್ದಿಮೆ ಸ್ಥಾಪನೆ ಪಟ್ಟಿ(ಪರಿವಿಡಿ)|ಸರಾಗ ಉದ್ದಿಮೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಪಟ್ಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ 178 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 16ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಧಾನ ಗತಿಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 2000ನೇ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಂಬಲ ದೊರಕಿತು ಮತ್ತು ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.<ref name="economicsurvey2007">[https://web.archive.org/web/20080624200128/http://www.oecd.org/dataoecd/39/8/39539300.pdf ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ನಿಯಮಗಳು: ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ‌ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆ, 2007] (326 [[KiB]]), [[OECD]]</ref><ref>[http://www.oecd.org/dataoecd/29/49/40202407.pdf ಆರ್ಥಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಳು: 2008ರಲ್ಲಿ - ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ದೇಶದ ಟಿಪ್ಪಣಿ] (45 [[KiB]])</ref> [[ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ ಸ್ಯೂಸ್ಸೆ]]ನ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇವಲ ಸುಮಾರು 37%ರಷ್ಟು ಜನರು ಮಾತ್ರ ಸ್ವಂತ ಗೃಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಯೂರೋಪ್‌ನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ [[ಮನೆ ಒಡೆತನ|ಗೃಹ ಮಾಲಿಕತ್ವ]]ದ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಜರ್ಮನಿಯ 113% ಮತ್ತು 104%ರ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಗೃಹಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಬೆಲೆ ಪ್ರಮಾಣಗಳು 2007ರಲ್ಲಿನ [[EU-25]] ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ 171% ಮತ್ತು 145%ರಷ್ಟಿದೆ.<ref name="yearbook2008"/> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ನೀತಿಗೆ ಹೊರತಾಗಿರುವ ಕೃಷಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಹೆಚ್ಚಿದ ಆಹಾರ ಬೆಲೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. [[OECD]]<ref name="economicsurvey2007"/> ಯ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಉದಾರೀಕರಣವು ಅನೇಕ [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|EU ರಾಷ್ಟ್ರ]]ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಹಿನ್ನಡೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ, ದೇಶೀಯ [[ಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ|ಖರೀದಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ]]ವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.locationswitzerland‌.ch/internet/osec/en/home/invest/factors/infrastructure/live/costs.-RelatedBoxSlot-47301-ItemList-89920-File.File.pdf/C:%5CDokumente%20und%20Einstellungen%5Cfum%5CDesktop%5CInvestieren%5C3%20Erfolgsfaktoren%5C6%20Infrastruktur%20&amp;%20Lebensqualit??t\Domestic%20purchasing%20power%20of%20wages%20E.pdf Domestic purchasing power of wages]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (68 [[KiB]])</ref> ಕೃಷಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ, ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ನಡುವಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರತಿಬಂಧಕಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್ ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಮುಕ್ತ ವಾಣಿಜ್ಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಐರೋಪ್ಯ ಮುಕ್ತ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಘದ (EFTA) ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದೆ. === ಶಿಕ್ಷಣ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ === [[ಚಿತ್ರ:Swiss scientists.jpg|thumb|160px|ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ವಿಸ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳೆಂದರೆ: ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ಯೂಲರ್ (ಗಣಿತ) ಲೂಯಿಸ್ ಅಗಸ್ಸಿಸ್ (ಹಿಮನದಿಶಾಸ್ತ್ರ) ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ (ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ) ಅಗಸ್ಟೆ ಪಿಕ್ಕಾರ್ಡ್‌ (ವಾಯುಯಾನ ವಿಜ್ಞಾನ)]] [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಂವಿಧಾನ]]ವು ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಕ್ಯಾಂಟನ್‌]]ಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ‌ಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ.<ref name="Education">[146] ^ [http://www.swissworld.org/en/education/general_overview/the_swiss_education_system/ ಸ್ವಿಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531025700/http://www.swissworld.org/en/education/general_overview/the_swiss_education_system |date=31 ಮೇ 2009 }} swissworld.orgನಲ್ಲಿ, 2009-06-23ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಯಿತು.</ref> ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಲೆಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಎರಡೂ ಮಾದರಿಯ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಟ ವಯಸ್ಸು ಆರು ವರ್ಷಗಳೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="Education"/> ಶಾಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ನಾಲ್ಕು ಅಥವಾ ಐದನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುವ ಪ್ರಥಮ ವಿದೇಶಿ ಭಾಷೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ (2000ರಲ್ಲಿ) ಕೆಲ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು ಮೊದಲಿಗೆ ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದವು.<ref name="Education"/> ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊನೆಗೆ (ಅಥವಾ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ), ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಅವರವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನುಸಾರವಾಗಿ, ಅನೇಕ (ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಮೂರು) ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಕಲಿಯಬಲ್ಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಉನ್ನತ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಗೂ [[ಮತುರಾ]]<ref name="Education"/> ಗೆಂದು ತಯಾರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರವರ ಅಗತ್ಯಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Eidgenössische Technische Hochschule (ETH), main building Zürich, 2006.jpg|thumb|left|ಜ್ಯೂರಿಚ್‌‌ನ ETH "ಝೆಂತ್ರಮ್‌" ಕ್ಯಾಂಪಸ್, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [150] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸಿದ್ದರು.]] [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 12 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ವಿವಿಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಂಟನ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುವುದಲ್ಲದೇ, ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಾಂತ್ರಿಕವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಸೆಲ್‌]] ನಲ್ಲಿ [[ಬಸೆಲ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪ್ರಥಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವನ್ನು 1460ರಲ್ಲಿ (ಔಷಧೀಯ ಬೋಧನಾಂಗದೊಂದಿಗೆ) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಗರವು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ‌‌ಸಂಶೋಧನೆಗಳ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು 25,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿರುವ [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ವು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆದ ಎರಡು ಸಂಸ್ಥೆಗಳೆಂದರೆ (1855ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ)[[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]]ನ [[ETHZ]] ಮತ್ತು [[ಲಾಸನ್ನೆ]]ಯ [[EPFL]] (1969ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮೊದಲು ಲಾಸನ್ನೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು). ಇವೆರಡೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಉತ್ತಮ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ. 2008ರಲ್ಲಿ ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ನ ETH ''ಪ್ರಕೃತಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತ'' ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು|ಶಾಂಘಾಯ್‌ ವಿಶ್ವದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಗಳ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕ<ref>[http://ed.sjtu.edu.cn/ARWU-FIELD2008/SCI2008.htm ಶಾಂಘೈ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು 2008ರಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160112131659/http://ed.sjtu.edu.cn/ARWU-FIELD2008/SCI2008.htm |date=12 ಜನವರಿ 2016 }} ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಪಂಚದ 100 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿತು.</ref> ದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 15ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ಪಡೆದರೆ, ಲಾಸನ್ನೆಯ EPFL ''ತಾಂತ್ರಿಕತೆ/ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನ'' ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ 18ನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅದೇ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಿತು. ಇವುಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ [[ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು|ಅನ್ವಯಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ಗಳೂ ಇವೆ. ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ನಂತರದ ಎರಡನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಹೊಂದಿದೆ.<ref>[http://www.ecs.org/html/offsite.asp?document=http%3A%2F%2Fwww%2Eoecd%2Eorg%2Fdataoecd%2F20%2F25%2F35345692%2Epdf ಶಿಕ್ಷಣದತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಹಾಯಿಸಿದರೆ 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130723201800/http://www.ecs.org/html/offsite.asp?document=http%3A%2F%2Fwww.oecd.org%2Fdataoecd%2F20%2F25%2F35345692.pdf |date=23 ಜುಲೈ 2013 }} [[OECD]]: ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶೀ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು.</ref> ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್|ಆಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಐನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌]]ರು ಬರ್ನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದಾಗ ಸಂಶೋಧಿಸಿದ [[ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಸಾಪೇಕ್ಷತಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]ಕ್ಕಾಗಿ ನೀಡಿದ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರದ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ [[ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಸ್ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ [[ವ್ಲಾದಿಮಿರ್‌ ಪ್ರೆಲಾಗ್‌|ವ್ಲಾಡಿಮಿರ್‌ ಪ್ರಿಲಾಗ್‌]], [[ಹೆನ್ರಿಚ್ ರೊರರ್‌|ಹೇನ್‌ರಿಕ್‌ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್]]‌, [[ರಿಚರ್ಡ್ R. ಅರ್ನ್‌ಸ್ಟ್|ರಿಚರ್ಡ್‌ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್‌]], [[ಎಡ್ಮಂಡ್ H. ಫಿಷರ್|ಎಡ್ಮಂಡ್‌ ಫಿಶರ್]]‌, [[ರಾಲ್ಫ್‌ ಜಿಂಕರ್‌ನ್ಯಾಗೆಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ಕುರ್ಟ್‌ ವುತ್ರಿಚ್|ಕುರ್ಟ್‌ ವುತ್ರಿಚ್‌]]ಗಳು ಸಹಾ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಗೆ ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌<ref>ನೋಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ವಿಜ್ಞಾನವಲ್ಲದ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.</ref>‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 113 ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ 9 ಬಾರಿ [[ನೊಬೆಲ್‌ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಸಂದಿದೆ.<ref name="urlMueller Science - Spezialitaeten: Schweizer Nobelpreisträger">{{cite web |url=http://www.muellerscience.com/SPEZIALITAETEN/Schweiz/SchweizerNobelpreistraeger.htm |title=Mueller Science - Spezialitaeten: Schweizer Nobelpreisträger |format= |work= |accessdate=31 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413135746/http://www.muellerscience.com/SPEZIALITAETEN/Schweiz/SchweizerNobelpreistraeger.htm |archive-date=13 ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 |url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:LHC, CERN.jpg|thumb|LHC ಸುರಂಗ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ, ಜಿನೀವಾ]] [[ಜಿನೀವಾ]] [[ಕಣ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆಂದು ಮೀಸಲಾದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ [[ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ]]ವಾದ [[CERN]]<ref>{{Cite web |url=http://www.swissworld.org/en/switzerland/resources/story_switzerland/cern_the_largest_laboratory_in_the_world/ |title=CERN - ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಯೋಗಶಾಲೆ www.swissworld.org |access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-date=29 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100429221447/http://www.swissworld.org/en/switzerland/resources/story_switzerland/cern_the_largest_laboratory_in_the_world |url-status=dead }}</ref> ನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ [[ಪಾಲ್‌ ಷೆರ್ರರ್‌ ಸಂಸ್ಥೆ]]. ಗಮನಾರ್ಹ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳೆಂದರೆ [[ಲಿಸರ್ಜಿಕ್‌ ಆಸಿಡ್‌ ಡೈಥೈಲಮೈಡ್‌]] (LSD), [[ಸ್ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ ಟನಲಿಂಗ್‌ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ]] (ನೊಬೆಲ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ) ಅಥವಾ ಬಹು ಜನಪ್ರಿಯ [[ವೆಲ್ಕ್ರೋ]]. [[ಆಗಸ್ಟೆ ಪಿಕ್ಕಾರ್ಡ್‌]]ನ ಒತ್ತಡೀಕೃತ ಬಲೂನ್‌ ಮತ್ತು [[ಜ್ಯಾಕ್ವಿಸ್‌ ಪಿಕ್ಕಾರ್ಡ್‌]]ಗೆ ವಿಶ್ವದ ಸಾಗರಗಳ ಆಳದ ತಾಣವನ್ನು ಮುಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿದ [[ಬ್ಯಾಥಿಸ್ಕೇಫ್‌]]ನಂತಹಾ ಕೆಲವೊಂದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು [[ನವ ವಿಶ್ವಗಳು|ಹೊಸದೊಂದು ಲೋಕ]]ವನ್ನೇ ತೆರೆದವು. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂಬ [[ಸ್ವಿಸ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಚೇರಿ]]ಯು ಅನೇಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಈ ರಾಷ್ಟ್ರವು [[ಐರೋಪ್ಯ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು 1975ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ 10 ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೇ, ESAನ ಒಟ್ಟು ಆಯವ್ಯಯದ ಏಳನೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇಣಿಗೆದಾರನಾಗಿದೆ. ಖಾಸಗಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, [[ಓರ್ಲಿಕೊನ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌]] <ref>{{Cite web |url=http://www.oerlikon.com/ecomaXL/index.php?site=SPACE_EN_company_overview |title=ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸ್ಥೂಲ ಸಮೀಕ್ಷೆ |access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-date=27 ನವೆಂಬರ್ 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091127232253/http://www.oerlikon.com/ecomaXL/index.php?site=SPACE_EN_company_overview |url-status=deviated |archivedate=27 ನವೆಂಬರ್ 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091127232253/http://www.oerlikon.com/ecomaXL/index.php?site=SPACE_EN_company_overview }}</ref> ಅಥವಾ ಗಗನ ನೌಕೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಂತಹಾ ಮ್ಯಾಕ್ಸನ್‌ ಮೋಟಾರ್ಸ್<ref>{{Cite web |url=http://www.maxonmotor.ch/ch/en/media_releases_5619.html |title=ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಸುದ್ದಿ ಬಿತ್ತರಗಳು maxonmotor.ch |access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430001717/http://www.maxonmotor.ch/ch/en/media_releases_5619.html |url-status=dead }}</ref> ನಂತಹ ಅನೇಕ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಉದ್ದಿಮೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿವೆ. === ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಮತ್ತು ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ === ಡಿಸೆಂಬರ್ 1992ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌, [[ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರದೇಶ|ಐರೋಪ್ಯ ಆರ್ಥಿಕ ವಲಯದ]] ಸದಸ್ಯತ್ವದ ವಿರುದ್ಧ ಮತ ಹಾಕಿತು, ಆದರೂ ಇದು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮೂಲಕ ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ(EU) ಹಾಗೂ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಮಾರ್ಚ್ 2001ರಲ್ಲಿ, EU<ref>{{cite web | title = The contexts of Swiss opposition to Europe | author = Prof Clive Church | publisher = Sussex European Institute | year = 2003 | month = may | url = http://www.sussex.ac.uk/sei/documents/wp64.pdf | format = PDF, 124 [[KiB]] | pages =p. 12 | accessdate = 13 June 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080624200130/http://www.sussex.ac.uk/sei/documents/wp64.pdf|archivedate=24 June 2008}}</ref> ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಲು ನಡೆಸಿದ ಮಾತುಕತೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವಿಸ್ ಜನರು ಮತ ಹಾಕಿದರು. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಸ್ ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ EUನ ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 3%ರಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಿಸ್ ಸರ್ಕಾರದ ಕೆಲವು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ#ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌|ಸಂಪೂರ್ಣ EU ಸದಸ್ಯತ್ವ]]ವೂ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು [[ಸ್ವಿಸ್ ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ಪಕ್ಷ|SVP]] ಇದರ ವಿರುದ್ದ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಫ್ರೆಂಚ್-ಭಾಷಿಕ ವಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಕೆಲವು ನಗರ ವಲಯಗಳು EU ಕಡೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಲವು ತೋರಿದಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಪ್ರಮಾಣ ನಗಣ್ಯವಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/17/03/blank/key/2001/01.Document.22675.pdf |title=''Volksinitiative «Ja zu Europa!»'' (Initiative «Yes to Europe!») |date= 13 February 2003 |format= PDF, 1.1 [[MiB]] |publisher= BFS/OFS/UST |language= German |accessdate=15 June 2008}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/17/03/blank/key/2001/01.Document.85488.xls |title= ''Volksinitiative "Ja zu Europa!", nach Kantonen.'' (Initiative "Yes to Europe!" by Canton). |date= 16 January 2003 |format= XLS |publisher= BFS/OFS/UST |language= German |accessdate=15 June 2008}}</ref> ಏಕೀಕರಣದ ಕಾರ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು [[ಸಂಯುಕ್ತ ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆ|ವಿದೇಶಾಂಗ ಇಲಾಖೆ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ಆರ್ಥಿಕ ಇಲಾಖೆ|ಆರ್ಥಿಕ ಇಲಾಖೆ]]ಗಳಡಿ ಬರುವಂತೆ ರಚಿಸಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣದಿಂದಾಗುವ ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲು ಯುರೋಪ್‌ನ ಉಳಿದ ಭಾಗ, ಬರ್ನ್‌ ಮತ್ತು ಬ್ರುಸೆಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. 1999ರಲ್ಲೇ ಈ ಒಪ್ಪಂದಗಳಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತಾದರೂ 2001ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಥಮ ಸರಣಿಯ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಒಪ್ಪಂದಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಮುಕ್ತ ಸಂಚಾರ ಮತ್ತು 2004ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಎರಡನೆ ಸರಣಿಯು [[ಷೆಂಗೆನ್‌ ಒಪ್ಪಂದ|ಷೆಂಗೆನ್‌‌‌‌ ಸಂಧಾನ]] ಮತ್ತು [[ಡಬ್ಲಿನ್ ಅಧಿವೇಶನ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಮತ್ತಷ್ಟು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2006ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[ಪೂರ್ವ ಯುರೊಪ್|ಪೂರ್ವ ಯುರೋಪ್‌]]ನ ಬಡ ದೇಶಗಳ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ EUನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಒಪ್ಪಂದ ಹಾಗೂ ಸಹಕಾರಗಳ ಅಂಗವಾಗಿ ಒಂದು ಶತಕೋಟಿ ಫ್ರಾಂಕ್‍ಗಳ ಹೂಡಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು‌. ಇನ್ನಷ್ಟು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ದೊರೆತ ನಂತರ ರೊಮೇನಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಲ್ಗೇರಿಯಾಗಳಿಗೆ 300 ದಶಲಕ್ಷ ಫ್ರಾಂಕ್‌ಗಳ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಹಲವು ಬಾರಿ ಸ್ವಿಸ್‌, ತೆರಿಗೆ ದರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ದತ್ತದ ರಹಸ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಿ EUನಾದ್ಯಂತ ಸಮಾನತೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ EU ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ಒತ್ತಡ ಹೇರಿವೆ. ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿಸುವುದು, ಐರೋಪ್ಯ GNSS [[ಗೆಲಿಲಿಯೋ ಸ್ಥಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಗೆಲಿಲಿಯೋ]] ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗುವುದು, ಐರೋಪ್ಯ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಆಹಾರೋತ್ಪನ್ನಗಳ ಮಾನ್ಯತೆ ದೃಢೀಕರಣ ಕೇಂದ್ರಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವುದೂ ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಲ್ಕು ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಮಾತುಕತೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟದ ಗೃಹ ಖಾತೆ ಸಚಿವಾಲಯ ಡಿಸೆಂಬರ್ 12 2008ರಿಂದ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ಗೆ ಷೆಂಗೆನ್‌‌ ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ ಮುಕ್ತ ವಲಯದ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂದು [[ಬ್ರುಸೆಲ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನವಂಬರ್ 27 2008ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. [[ಭೂ-ಗಡಿಯ ತಪಾಸಣಾ ಶಿಬಿರಗಳು|ಭೂ-ಗಡಿಯ ತಪಾಸಣಾ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿನ]] ನಿಯಂತ್ರಣವು ಸರಕು ಸಾಗಾಟಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದು ಜನರ ಓಡಾಟಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಂತ್ರಣವಿರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ 29 ಮಾರ್ಚ್ 2009ರ ತನಕ ಷೆಂಗೆನ್‌‌ ದೇಶದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು [[ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌|ಪಾಸ್‌ಪೋರ್ಟ್]] ಹೊಂದಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ತಪಾಸಣೆಗೊಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಮೂಲಭೂತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ === [[ಚಿತ್ರ:Niedergoesgen rigardo al la nuklea centralo Goesgen 393.JPG|thumb|ಗಸ್‌ಜೆನ್‌ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರವು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಾವರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.]] ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ 56% [[ಜಲವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]]ಯಿಂದ 39% [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ|ಪರಮಾಣು ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]]ಯಿಂದ, ಮತ್ತು 5%ರಷ್ಟು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮೂಲಗಳಿಂದ [[ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ]] ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಬಹುಪಾಲು ಇದು CO₂-ಮುಕ್ತ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ-ಉತ್ಪಾದನಾ ಜಾಲವಾಗಿದೆ. 18 ಮೇ 2003ರಲ್ಲಿ, ''ಮೊರಾಟೋರಿಯಂ ಪ್ಲಸ್‌'' ಎಂಬ ಸಂಘಟನೆಯು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದಂತೆ ಹೊಸ [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳು|ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರ]](41.6% ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು 58.4% ವಿರೋಧದೊಂದಿಗೆ)<ref>{{cite web |url=http://www.admin.ch/ch/d/pore/va/20030518/det502.html |title=Vote No. 502 – Summary |date=18 May 2003 |language=German}}</ref> ಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲೆ ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ಪರಮಾಣು ಬಳಕೆಯಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುಚ್ಛಕ್ತಿ ಉತ್ಪಾದನೆ (33.7% ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು 66.3% ವಿರೋಧದೊಂದಿಗೆ) ಇವೆರಡೂ [[ಪರಮಾಣು ವಿರೋಧಿ]] ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡವು.<ref>{{cite web |url=http://www.admin.ch/ch/d/pore/va/20030518/det501.html |title=Vote No. 501 – Summary |date=18 May 2003 |language=German}}</ref> ಹೊಸ ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾವರಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೇರಿದ್ದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ನಿಷೇಧವು 1990ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ [[ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆ|ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸ್ವಪ್ರೇರಣೆ]]ಯ ಫಲವಾಗಿ 54.5% ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ 45.5% ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಆಗಿದೆ. ಹೊಸ ಪರಮಾಣು ಸ್ಥಾವರವನ್ನು [[ಬರ್ನ್‌‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಬರ್ನ್‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಪರಿಸರ, ಸಾರಿಗೆ, ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಇಲಾಖೆ]]ಗಳಲ್ಲಿನ (DETEC) ಇಂಧನ ಸರಬರಾಜು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ದಿ ಸ್ವಿಸ್ ಫೆಡರಲ್ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ಎನರ್ಜಿ(SFOE) ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ನಿಯೋಗವು 2050ರೊಳಗೆ ದೇಶದ ಇಂಧನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಲು [[2000-ವ್ಯಾಟ್‌ ಸಮುದಾಯ]] ಯೋಜನೆಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.bfe.admin.ch/forschungnetze/01223/index.html?lang=en |title=Federal government energy research|date=16 January 2008}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Lötschberg Tunnel.jpg|thumb|left|ಲಾಟ್ಷ್‌ಬರ್ಗ್ ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಯ ಕೆಳಗಿರುವ, ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವಾದ, ಹೊಸ ಲಾಟ್ಷ್‌ಬರ್ಗ್ ಮೂಲ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ. ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ ಟ್ರಾನ್ಸಿಟ್‌ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಥಮ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣ]] ಸ್ವಿಸ್ ಖಾಸಗಿ-ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದ ಭೂ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು [[ರಸ್ತೆ ಸುಂಕ]] ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳ ತೆರಿಗೆಗಳಿಂದ ಆದಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಸ್ವಿಸ್‌ನ ಜರ್ಮನಿ /ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ಮಾದರಿಯ ಮೋಟಾರು ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬಳಸಲು ಕಾರು ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ವಾಹನಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಸೇರಿ—ವಾರ್ಷಿಕ 40 [[ಸ್ವಿಸ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌]] ಕೊಟ್ಟು [[ವಿಗ್ನೆಟ್ಟೆ (ರಸ್ತೆ ಸುಂಕ )|ವಿಗ್ನೆಟ್ಟೆ]]ಗಳನ್ನು (ಸುಂಕದ ಚೀಟಿಗಳು) ಖರೀದಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಸ್‌ನ ಜರ್ಮನಿ ಮಾದರಿಯ ಮೋಟಾರು ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ 1,638&nbsp;km(2000ರ ಗಣನೆಯಂತೆ) ಮತ್ತು, ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 41,290&nbsp;km² ಇದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಾಂದ್ರತೆಯುಳ್ಳ [[ಮೋಟಾರು ಮಾರ್ಗಗಳು|ಮೋಟಾರು ಹೆದ್ದಾರಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ಧಾಣ|ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, 2007ರಲ್ಲಿ 20.7 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. [[ಜಿನೀವಾ ಕಾಯಿಂಟ್ರಿನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ಧಾಣ|ಜಿನೀವಾ ಕಾಯಿಂಟ್ರಿನ್ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು 10.8 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ ಮತ್ತು [[ಯುರೋ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಬಸೆಲ್-ಮ್ಯೂಲ್‌ಹೌಸ್-ಫೈರ್‌ಬರ್ಗ್]] ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು 4.3 ದಶಲಕ್ಷ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿತ್ತು. ಇವೆರಡೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ನ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವು 5,063&nbsp;km ಉದ್ದವಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕ 350 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/11/05/blank/key/verkehrsleistungen/mengen.html ವೆರ್ಖೆರ್ಸ್ಲೆತ್ಸುನ್ಜೆನ್‌– ದತೆನ್‌, Indikatoren admin.ch (ಜರ್ಮನ್‌)]</ref> 2007ರಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಜೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 2,103&nbsp;kmಗಳಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ, ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸುಕ ರೈಲ್ವೇ ಬಳಕೆದಾರರು ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://www.bav.admin.ch/dokumentation/publikationen/00475/01623/01624/index.html?lang=de ಷೆನ್ವೆರ್ಖೆರ್‌] admin.ch (ಜರ್ಮನ್‌)</ref> 366&nbsp;km ಉದ್ದದ [[ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್|ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜಿನ ರೈಲ್ವೆ]] ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಕೆಲವು ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾವುಬುಂಡೆನ್‌ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು [[ರೇಟಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ‌ಸ್‌|ರೇಟಿಯನ್ ರೈಲ್ವೇಸ್‌‌]]ನವರು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು [[SBB-CFF-FFS|ಒಕ್ಕೂಟ ರೈಲ್ವೇಸ್‌‌]]ನವರು ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/1276/ ರೇಟಿಯನ್ ರೈಲ್ವೆ ಅಲ್ಬುಲ/ಬರ್ನಿನ ಭೂಪ್ರದೇಶಗಳು] unesco.org</ref> ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ರೈಲ್ವೆ ಸುರಂಗ ಮಾರ್ಗವು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯಾಣ ಸಮಯವನ್ನು ಉಳಿತಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ಬಳಕೆ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಹಾಗೂ ಪುನರ್ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ, ಅಂದರೆ 66% ರಿಂದ 96% ನಷ್ಟು ಪುನರ್ಬಳಸಹುದಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಪುನರ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತ್ಯಾಜ್ಯ ಪುನರ್ಬಳಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.swissrecycling.ch/deutsch/wregel.htm |title=ಸ್ವಿಸ್ ಪುನರ್‌ಬಳಕೆ |access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-date=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100423183826/http://swissrecycling.ch/deutsch/wregel.htm |url-status=deviated |archivedate=23 ಏಪ್ರಿಲ್ 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100423183826/http://swissrecycling.ch/deutsch/wregel.htm }}</ref> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಗೃಹ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳ ವಿಲೇವಾರಿಗೆ ಹಣ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಸವನ್ನು (ಬ್ಯಾಟರಿಯಂತಹ ಹಾನಿಕಾರಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು) ರಸೀದಿ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿರುವ, ಅಥವಾ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಣಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಿರುವ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>[http://www.stadtreinigung-bs.ch/page.php?lang=0&amp;sel=114 ಬಸೆಲ್‌ -ನಗರದ ಸ್ವಚ್ಛತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701210357/http://www.stadtreinigung-bs.ch/page.php?lang=0&sel=114 |date=1 ಜುಲೈ 2007 }}—ಬೆಲೆಪಟ್ಟಿ ಚೀಲಗಳು ಮತ್ತು ಚೀಟಿಗಳು</ref> ಪುನರ್ಬಳಕೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ, ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಿಂದ ಪುನರ್ಬಳಕೆಯ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗವಾಗುವಂತೆ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |publisher=[[BBC]] |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/4620041.stm |title=Recycling around the world |date=25 June 2005 |accessdate=24 April 2006}}</ref> ಹಣ ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸದಿದ್ದ ಚೀಲಗಳೇನಾದರೂ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಸ್ವಿಸ್ ಆರೋಗ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಲೀಸರು ಅವುಗಳು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿದೆಯೆಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸುಳಿವುಗಳು ಅಂದರೆ ಹಳೆ ರಶೀದಿಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ, ಅಂತಹವರಿಗೆ ಸುಮಾರು 200 ರಿಂದ 500 [[ಸ್ವಿಸ್ ಫ್ರಾಂಕ್‌|CHF]]ಗಳನ್ನು ದಂಡವಾಗಿ ವಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[https://web.archive.org/web/20091124201644/http://www.stadtreinigung-bs.ch/data/0d1b64Sauberbuch2004.pdf ಸರಿಯಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ(ಬಸೆಲ್‌ -ನಗರದ ಕಾಂಟನ್‌‌ನಲ್ಲಿ )] (1.6 [[MiB]])—ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಭರ್ತಿಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದ್ದು... ಕಾನೂನುಬಾಹಿರವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಕಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲು ಕೂಡ ಉಮ್ಟ್ರೈಬ್ಸಗೆಬರ್ಗ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್‌ 200ಗಳಷ್ಟು - ದಂಡ ವಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಪುಟ 90)</ref> == ಜನಗಣತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Sprachen CH 2000 EN.svg|thumb|250px|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು]] ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಗಳಿವೆ: ಜರ್ಮನ್ (ಒಟ್ಟು ಜನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 63.7%, ಜೊತೆಗೆ ವಿದೇಶೀ ವಲಸಿಗರು; ಅದರಲ್ಲಿ 72.5% [[ಸ್ವಿಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತಾ ನಿಯಮ|ಸ್ವಿಸ್ ಪೌರತ್ವ]] ಹೊಂದಿದ ವಲಸಿಗರು, 2000ನೇ ಇಸವಿಯಂತೆ) ಉತ್ತರಕ್ಕೆ, ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ; ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಫ್ರೆಂಚ್ (20.4%; 21.0%); ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಇಟಾಲಿಯನ್ (6.5%; 4.3%).<ref name="federalstatistics"/> [[ರೋಮಾಂಶ್‌ ಭಾಷೆ|ರೋಮಾಂಶ್‌]], [[ರೋಮನ್ಸ್‌ ಭಾಷೆ|ರೋಮನ್ ಭಾಷೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು ಅಲ್ಪ ಸಂಖ್ಯಾತರು ಆಗ್ನೇಯ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನ [[ಗ್ರಾವುಬುಂಡೆನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಲು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ(0.5%; 0.6%), ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಾಸನವು ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಭಾಷೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ (ಶಾಸನದ 4ನೇ ಕಲಮು) ರೋಮಾಂಶ್‌ ಭಾಷೆ (70ನೇ ಕಲಮು)ಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ ಎಂದಿದೆ, ಆದರೆ ಒಕ್ಕೂಟ ಕಾನೂನುಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಅಧಿಕೃತ ಕಾಯಿದೆಗಳು ಈ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಒಕ್ಕೂಟ ಸರಕಾರವು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್‌ಗಳಿಗೆ ಏಕಕಾಲಿಕ ಭಾಷಾಂತರ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ [[ಸ್ವಿಸ್ ಜರ್ಮನ್‌ (ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ)|ಸ್ವಿಸ್‌ ಜರ್ಮನ್‌]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಭಾಷೆಯು [[ಅಲೆಮಾನ್ನಿಕ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಭಾಷೆಗಳು|ಅಲೆಮಾನ್ನಿಕ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯಭಾಷೆ]]ಗಳ ಗುಂಪಿನ ಮುಂದಾಳು ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರ ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದು ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿಗಳೂ [[ಸ್ವಿಸ್ ದರ್ಜೆಯ ಜರ್ಮನ್‌|ಸ್ವಿಸ್ ದರ್ಜೆಯ ಜರ್ಮನ್‌‌]]ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತವೆ. ಅಂತೆಯೇ, ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ಅನ್ನು ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ [[ಫ್ರಾಂಕೊ-ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಭಾಷೆ|ಫ್ರಾಂಕೊ-ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ಗಳಿದ್ದು ಅವುಗಳನ್ನು"ಸ್ಯೂಸ್ಸಿ ರೋಮ್ಯಾಂಡೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ ವಾಡೋಯಿಸ್, ಗ್ರೂಎರಿಯನ್, ಜುರಾಸ್ಸಿಯನ್, ಎಂಪ್ರೊ, ಫ್ರೆಬರ್ಗಿಸ್, ನ್ಯೂಚಾಟೆಲೋಯಿಸ್, ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಾತನಾಡುವಲ್ಲಿ, [[ಟಿಕಿನೀಸ್‌|ಟಿಕಿನೀಸ್]] ([[ಲಂಬಾರ್ಡ್‌ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಭಾಷೆ|ಲಂಬಾರ್ಡ್‌]]ನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಭಾಷೆ). ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳು (ಜರ್ಮನ್, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್) ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಹೊರಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಉದಾ., ಪದಗಳ ಭಾಷೆಯಿಂದ (ಫ್ರೆಂಚ್‌‌ನಿಂದ ಜರ್ಮನ್ ''ಬಿಲೆಟ್ಟೆ'' <ref name="billete">[http://mct.sbb.ch/mct/reisemarkt/billette/online-ticket.htm SBB: ಬಿಲ್ಲಿಟ್ಟೆ - ಆನ್‌‌ಲೈನ್ ಚೀಟಿಗಳು]</ref> ), ಅದೇ ರೀತಿಯ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಬೇರೆ ಭಾಷೆಗಳಿಂದ (ಇಟಾಲಿಯನ್‌‌ನಲ್ಲಿ ''ಅಜಿಯಾನೆ'' ಯನ್ನು ''ಆಕ್ಟ್'' ಬದಲು ಜರ್ಮನ್‌ನ ''ಅಕಿಟೋನ್'' ನಂತೆ ''ಡಿಸ್ಕೌಂಟ್'' ಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ). ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಶಾಲಾ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅವರು ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ [[ಬಹುಭಾಷಾ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯತೆ|ಎರಡು ಭಾಷೆ]]ಗಳನ್ನಾದರೂ ಬಲ್ಲವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿದೇಶಿ ನಾಗರೀಕರು ಮತ್ತು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವಿದೇಶಿ ಕೆಲಸಗಾರರು ಜನಸಂಖ್ಯೆ 22%ನಷ್ಟಿದ್ದು,<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/22/publ.Document.114724.pdf ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ವಿದೇಶೀಯರು - 2008ರ ಪ್ರಕಟಣೆ (ಜರ್ಮನ್‌)] (1196 [[KiB]]), ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿ, ಪುಟ 12.</ref> ಇವರೆಲ್ಲರೂ (60%) ಐರೋಪ್ಯ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಥವಾ [[EFTA]] ದೇಶಗಳಿಂದ ಬಂದವರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.<ref name="bfs.admin.ch">[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/22/publ.Document.114724.pdf ಸ್ಕ್ವಿಜ್‌‌ನಲ್ಲಿನ ವಿದೇಶೀಯರು - 2008ರ ಪ್ರಕಟಣೆ (ಜರ್ಮನ್‌)] (1196 [[KiB]]), ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿ, ಪುಟ 72.</ref> ಒಟ್ಟು ವಿದೇಶೀಯರಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ [[ಇಟಾಲಿಯನ್ನರು|ಇಟಲಿ]]ಯವರು 17,3%ರಷ್ಟು ಇದ್ದು, ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ [[ಜರ್ಮನ್ನರು|ಜರ್ಮನ್‌‌]]ರು (13,2%), [[ಸೈಬೀರಿಯಾ ಮತ್ತು ಮಾಂಟೆನಿಗ್ರೋ]] (11,5%) ಮತ್ತು ಪೊರ್ಚುಗಲ್ (11,3%) ಗಳಿಂದ ಬಂದ ವಲಸಿಗರು ಇದ್ದಾರೆ.<ref name="bfs.admin.ch"/> ಏಷಿಯನ್‌ ಮೂಲದವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]]ದಿಂದ ಬಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ತಮಿಳು ಸಂತ್ರಸ್ತರು ಕಂಡುಬರುತ್ತಾರೆ.<ref>[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/de/index/themen/01/07/blank/key/01/01.Document.67321.xls ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟೀಯತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, 1980–2006 (ಜರ್ಮನ್‌)], ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿ.</ref> 2000ರಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ವಲಸಿಗರು ಕಂಡು [[ಕ್ಸೆನೋಫೋಬಿಯಾ]] ಬಂದವರಂತೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುವ ವಿದೇಶೀ ಪ್ರಜೆಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿದೇಶೀಯರು, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮುಕ್ತ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ.<ref>[http://www.humanrights.ch/home/en/Switzerland/Policy/Racism/Studies/idart_5119-content.html UN ನಿಪುಣರಿಂದ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ವರ್ಣಭೇದ ನೀತಿಯು ನಿರ್ಧಾರಕ ವರದಿ ]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} humanrights.ch</ref> === ಆರೋಗ್ಯ === 2006ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ ಜನ್ಮಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಜೀವಿತಾವಧಿ ಗಂಡಿಗೆ 79 ವರ್ಷಗಳಾದರೆ, ಹೆಣ್ಣಿಗೆ 84 ವರ್ಷಗಳಿದ್ದು,<ref name="WHO">[http://www.who.int/countries/che/en/index.html ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌] ಅನ್ನು who.int.ನಲ್ಲಿ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.<ref>[http://apps.who.int/whosis/database/country/compare.cfm?strISO3_select=CHE&amp;strIndicator_select=LEX0Male,LEX0Female&amp;language=english&amp;order_by=FirstValue%20DESC ಜನ್ಮ ಸಮಯದಲ್ಲಿನ ಜೀವಿತಾವಧಿ, 2006] ರಂತೆ who.int. 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref><ref>[http://www.oecd.org/dataoecd/29/52/36960035.pdf OECD ಆರೋಗ್ಯ ದತ್ತವನ್ನು 2006] oecd.org.ನಲ್ಲಿ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ಕಡ್ಡಾಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಆರೋಗ್ಯಸೇವಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಮುಂದುವರಿದ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಬಹುದಾಗಿದ್ದು ಸೇವಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. 1990ರಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದು 2003ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು [[ಸಮಗ್ರ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನ|GDP]]ಯ 11.5%ಯಷ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು, ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ<ref name="OECD">[http://www.oecd.org/document/47/0,2340,en_2649_201185_37562223_1_1_1_1,00.html ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ OECD ಮತ್ತು WHO ಸಮೀಕ್ಷೆ] oecd.org.ನಲ್ಲಿ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ.</ref> ಶುಲ್ಕ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜಾಸ್ತಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ನಾಗರೀಕರ ವಯೋಗುಣಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆರೋಗ್ಯಸೇವಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಬಂದಂತೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ.<ref name="OECD"/> === ನಗರೀಕರಣ === ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗದಷ್ಟು ಜನರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ<ref>[http://www.swissworld.org/en/geography/town_and_country_planning/where_people_live/ ಜನರು ವಾಸಿಸುವ ಸ್ಥಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090627071544/http://www.swissworld.org/en/geography/town_and_country_planning/where_people_live/ |date=27 ಜೂನ್ 2009 }} swissworld.org.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref><ref name="Cities">[http://www.are.admin.ch/dokumentation/00121/00224/index.html?lang=de&amp;msg-id=27412 ನಗರ ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815054502/http://www.are.admin.ch/dokumentation/00121/00224/index.html?lang=de&msg-id=27412 |date=15 ಆಗಸ್ಟ್ 2010 }} admin.ch.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಕೇವಲ 70 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಗಳೆಲ್ಲ ನಗರಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ವಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಳೆದ 2,000 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಾಗಿದ್ದಷ್ಟು ಭೂ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳು 1935ರಿಂದೀಚೆಗೆ ನಗರೀಕರಣಗೊಳ್ಳಲು ನಡೆದಿವೆ. [[ನಗರಗಳ ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ-ಬೆಳವಣಿಗೆ]]ಯು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ, ಜ್ಯೂರಾ ಮತ್ತು ಆಲ್ಪೈನ್ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆಯಲ್ಲದೆ <ref>[http://www.swissinfo.ch/eng/front/Swiss_countryside_succumbs_to_urban_sprawl.html?siteSect=106&amp;sid=9823369&amp;cKey=1223485367000&amp;ty=st ಸ್ವಿಸ್‌ನ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಅವ್ಯವಸ್ಥಿತ ನಗರಗಳಾಗುತ್ತಿವೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120316174638/http://www.swissinfo.ch/eng/front/Swiss_countryside_succumbs_to_urban_sprawl.html?siteSect=106&sid=9823369&cKey=1223485367000&ty=st |date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2012 }} swissinfo.ch. 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಭೂ-ಬಳಕೆಯ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆ ನಡೆದಿದೆ.<ref>[http://www.gfs-zh.ch/content.php?pid=201%0A ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ನಗರೀಕರಣ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ಪ್ರೋನ್ಯಾಚುರಾ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430115919/http://www.gfs-zh.ch/content.php?pid=201%0A |date=30 ಏಪ್ರಿಲ್ 2011 }} gfs-zh.ch.ನಿಂದ 2009-06-30ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> 21ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ, ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿಗಿಂತ ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.<ref name="Cities"/> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಗರಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ದೊಡ್ಡ, ಮಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ನಗರಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿವೆ.<ref name="Cities"/> [[ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ|ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯು ಹೆಚ್ಚು ಜನ ಸಾಂದ್ರಿತ ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ km²ಗೆ 450 ಜನರಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ತರಹದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯನ ಇರುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>^ [http://www.swissworld.org/en/geography/the_three_regions/the_swiss_plateau/ ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225100547/http://www.swissworld.org/en/geography/the_three_regions/the_swiss_plateau/ |date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 }} swissworld.org.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂದಣಿಯಿರುವ ಮೆಟ್ರೊಪೋಲಿಟನ್ ನಗರಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ, [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]], [[ಜಿನೀವಾ]] -[[ಲಾಸನ್ನೆ]], [[ಬಸೆಲ್‌|ಬಸೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಬರ್ನ್‌|ಬರ್ನ್]] ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ.<ref name="Cities"/> ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಈ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಅವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಹೊಂದಿವೆ.<ref name="Cities"/> ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಎರಡು ನಗರಗಳಾದ ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ಮತ್ತು ಜಿನೀವಾ, ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಜೀವನ ಶೈಲಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ.<ref>[http://www.mercer.com/qualityofliving ಜೀವನ ಮಟ್ಟ] ವನ್ನು mercer.com.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> === ಧರ್ಮ === [[ಚಿತ್ರ:Sion Valere Castle 20070730.jpg|thumb|right|ಸಿಯಾನ್‌ನ ಬಸಿಲಿಕೆ ಡಿ ವಲೆರೆ (12ನೇ ಶತಮಾನ)]] ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ಗೆ‌ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತವಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧರ್ಮ]]ವಿಲ್ಲ, ಆದರೂ ಕೆಲವು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು|ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು]] ([[ಜಿನೀವಾ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ಜಿನೀವಾ]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌ ಕ್ಯಾಂಟನ್|ನ್ಯೂಚಾಟೆಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌‌‌|ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚು]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಸ್‌ನ ಸುಧಾರಿತ ಚರ್ಚ್‌‌‌|ಸ್ವಿಸ್‌ನ ಸುಧಾರಿತ ಚರ್ಚು]]ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಚರ್ಚುಗಳೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಚರ್ಚುಗಳು, ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಹಳೆ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌‌‌|ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಯೆಹೂದ್ಯರು|ಯಹೂದ್ಯ]] ಸಮುದಾಯಗಳು, ಮತಾನುಯಾಯಿಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹಣದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.<ref>[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2004/35487.htm ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ವರದಿ 2004 – ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌], U.S. ರಾಜ್ಯ ಇಲಾಖೆ.</ref> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]ವು ಪ್ರಧಾನ ಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, [[ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌‌‌|ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಚರ್ಚ್‌]] (ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ 41.8% ) ಮತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ (35.3%) ಪಂಥಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಗಿದೆ. ವಲಸೆ ಬಂದಿರುವ [[ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಮ್]] (4.3%, ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕೊಸೊವೊ|ಕಸೊವರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ತುರ್ಕರು|ತುರ್ಕರು]]) ಮತ್ತು [[ಪೂರ್ವಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ|ಪೂರ್ವದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ]] (1.8%) ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಧರ್ಮಗಳು ತಕ್ಕಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇವೆ.<ref name="people">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world -factbook/geos/sz.html#People CIA World Factbook section on Switzerland]{{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2005ರ ಯುರೊಬಾರೊಮೀಟರ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಿಂದ <ref>[216], ಯುರೊಬಾರೋಮೀಟರ್‌, ಜೂನ್‌ 2005.</ref> 48% [[ಆಸ್ತಿಕ|ಆಸ್ತಿಕರು]], 39% "ಆತ್ಮ ಅಥವಾ ಪ್ರೇರಣಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು" ನಂಬುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ, 9% [[ನಾಸ್ತಿಕ|ನಾಸ್ತಿಕರು]] ಮತ್ತು 4% [[ಆಜ್ಞೇಯತಾವಾದಿ]]ಗಳಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಬಹುಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಡಿಬಿಡಿಯಾಗಿ ಹರಡಿ ಹೋಗಿರುವ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸರಿಯಾದ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಅಪ್ಪೆನ್ಜೆಲ್‌‌ ‌‌‌ಎಂಬ ಒಂದು ಕ್ಯಾಂಟನ್, 1597ರಲ್ಲಿ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ ಭಾಗ‌ಗಳೆಂದು ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು.<ref>{{cite book | last = Reclus | first = Élisée | coauthors = | title = The Earth and Its Inhabitants | publisher = D. Appleton and Company |year=1881 | location = | pages = 478 | url = | doi = | id = | isbn = }}</ref> ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ (ಬರ್ನ್, ಜ್ಯೂರಿಚ್‌ ಮತ್ತು ಬಸೆಲ್) ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌ ಪ್ರಬಲವಾದರೆ, [[ಮಧ್ಯ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌]] ಹಾಗೂ ಟಿಕಿನೊ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌‌ಗಳಾಗಿವೆ. [[ಸಾಂಡರ್‌ಬಂಡ್ಸ್‌ಕ್ರೀಗ್‌]] ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌‌ಗಳ ಘರ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಎಚ್ಚೆತ್ತ ಸರ್ಕಾರವು 1848ರ [[ಸ್ವಿಸ್ ಲಿಖಿತ ಸಂವಿಧಾನ|ಸ್ವಿಸ್ ಸಂವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಸಹಭಾಗಿತ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್‌‌ ಮತ್ತು ಪ್ರೊಟೆಸ್ಟೆಂಟ್‌‌ಗಳ ಶಾಂತಿಯುತ ಸಹಬಾಳ್ವೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. 1980ರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ [[ಚರ್ಚುಗಳ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ವಿಂಗಡಣೆ]]ಯು, ಕೇವಲ 21.1% ಮತ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[ಚಿತ್ರ:Vals06.JPG|thumb|ವಾಲ್ಸ್‌‌ನ ಆಲ್ಫೋರ್ನ್‌ ಕಛೇರಿ]] ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಮೇಲೆ ನೆರೆಯ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ್ದು, ವರ್ಷ ಕಳೆದಂತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತೀಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಆ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ -ಭಾಷಿಕ ವಲಯಗಳು [[ಫ್ರಾನ್ಸ್‌‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯತ್ತ ಹೆಚ್ಚು ವಾಲಿದ್ದು [[EU]] ಪರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಿಸ್ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ [[ಮಾನವಿಕ]] ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ, ಕಾರಣ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ [[ರೆಡ್‌ಕ್ರಾಸ್‌|ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್‍‌]] ಚಳುವಳಿಯ ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಘ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಿತಿ|ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಮಿತಿ]]ಯ ತವರು. [[ಸ್ವಿಸ್ ಜರ್ಮನ್‌]] ಭಾಷಿಕ ವಲಯಗಳು [[ಜರ್ಮನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಜರ್ಮನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯತ್ತ ವಾಲಿದರೂ, ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಭಾಷೆಗಳಾದ [[ಉನ್ನತ ಜರ್ಮನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸ್ವಿಸ್ ಜರ್ಮನ್‌|ಸ್ವಿಸ್ ಜರ್ಮನ್‌‌‌‌‌‌‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಜರ್ಮನ್-ಭಾಷಿಕ ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಸ್ವಿಸ್‌ಗಳೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇಟಾಲಿಯನ್‌-ಭಾಷಿಕ ವಲಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಇಟಲಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವು ತನ್ನ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವ ನೆರೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿಯೂ ಸಹ ಸಂಬಂಧವಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪೂರ್ವ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರುವ [[ರೋಮಾಂಶ್‌ ಭಾಷೆ|ರೋಮಾಂಶ್‌‌ ‌]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ದೃಢವಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಅಪರೂಪದ ಭಾಷಾ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅನೇಕ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಕೀ ರೆಸಾರ್ಟ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ [[ಹೈಕಿಂಗ್‌ (ಪರ್ಯಟನ)|ಹೈಕಿಂಗ್‌]] (ಪರ್ಯಟನ) ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಮನರಂಜನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿದ್ದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಒಂದು ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ, ವಸಂತ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿದ್ದರೂ ಸ್ವಿಸ್‌‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪರಿಕ ರೈತಾಪಿ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ದನಗಾಹಿಗಳು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ತೋಟಗಳು ನಗರಗಳ ಹೊರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಅಮೆರಿಕನ್‌ ನಿರ್ಮಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ಚಿತ್ರಗಳು ಲಾಭಗಳಿಸುತ್ತಿವೆ. ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜಾನಪದ ಕಲೆ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಾವ್ಯ, ಮರಗೆಲಸ ಮತ್ತು ಕಸೂತಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. [[ಆಲ್ಫೋರ್ನ್]], ಮರದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕಹಳೆ-ಮಾದರಿಯ ಸಂಗೀತ ಸಾಧನವು, ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕತೆ ನೀಡಲು ಮತ್ತು ಪಾರಂಪರಿಕ ಅಕಾರ್ಡಿಯನ್‌‌ನ ಸಾಕಾರರೂಪವಾಗಿದ್ದು [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಂಗೀತ|ಸ್ವಿಸ್ ಸಂಗೀತ]]ಕ್ಕೆ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತದೆ. === ಸಾಹಿತ್ಯ === [[ಚಿತ್ರ:Rousseau Geneve.JPG|thumb|upright|ಜೀನ್‌-ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ರವ್‌ಸ್ಸಾವ್‌ ಬರಹಗಾರರಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಮುಖ ಹದಿನೆಂಟನೇ-ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯೂ ಆಗಿದ್ದರು (ಜಿನೀವಾದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೂರ್ತಿ ಇದೆ)]] ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 1291ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಈ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆಗಿನಿಂದ ಜರ್ಮನ್‌-ಭಾಷಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಕಾರದ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪಗಳು ಕೂಡ ಜರ್ಮನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಭಾಷೆ ಬರ್ನ್ ಹಾಗೂ ಉಳಿದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ‌ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ್ದರಿಂದ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ -ಭಾಷಿಕ ಮಿತ್ರ ದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಸ್ವಿಸ್ ಜರ್ಮನ್‌ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾದವರು [[ಜರೇಮಿಯಾಸ್ ಗಥೆಲ್ಫ್‌]] (1797-1854) ಮತ್ತು [[ಗಾಟ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ಕೆಲ್ಲರ್‌]] (1819-1890). 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಸ್ವಿಸ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾದ ದೈತ್ಯಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ [[ಮ್ಯಾಕ್ಸ್‌ ಫ್ರಿಷ್‌]]‌ (1911-91) ಮತ್ತು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ಡ್ಯುರೆನ್‌ಮ್ಯಾಟ್ (1921-90), ಕೃತಿಗಳಾದ ದೈ ಫಿಸಿಕೆರ್‌([[ದಿ ಫಿಸಿಸಿಸ್ಟ್]]) ಮತ್ತು ದಾಸ್ ವರ್ಸ್‌ಪ್ರಚೆನ್‌ ([[:ದ ಪ್ಲೆಡ್ಜ್: ಪತ್ತೇದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ಚರಮ ಗೀತೆ|ದ ಪ್ಲೆಡ್ಜ್]]), 2001ರಲ್ಲಿ ಹಾಲಿವುಡ್ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು.<ref name="Literature">[http://www.swissworld.org/en/culture/literature/german_speaking_authors/ ಸಾಹಿತ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090611004600/http://www.swissworld.org/en/culture/literature/german_speaking_authors/ |date=11 ಜೂನ್ 2009 }} ವನ್ನು swissworld.orgನಿಂದ, 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಪ್ರಸಿದ್ದ ಫ್ರೆಂಚ್‌ -ಭಾಷಿಕ ಬರಹಗಾರರೆಂದರೆ [[ಜೀನ್‌-ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ರವ್‌ಸ್ಸಾವ್‌]] (1712-1778) ಮತ್ತು [[ಜರ್ಮೈನೇ ಡಿ ಸ್ಟೀಲ್‌]] (1766-1817). ಇತ್ತೀಚಿನ ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ ಫರ್ಡಿನೆಂಡ್‌ ರಾಮುಜ್‌]] (1878-1947) ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ, ರೈತಾಪಿ ಮತ್ತು ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಜನಗಳು ನಡೆಸುವ ಕಷ್ಟಕರ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೇಸ್‌ ಸೆಂಡ್ರಾರ್ಸ್]] (ಮೊದಲು ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್‌ ಸ್ಹಾಸರ್‌, 1887-1961).<ref name="Literature"/> ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಮತ್ತು ರೋಮಾಂಶ್‌-ಭಾಷಿಕ ಲೇಖಕರು ಒಳ್ಳೆಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ ಆದರೆ ಅವುಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಸುಪ್ರಸಿದ್ದವಾದ ಸ್ವಿಸ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಚನೆಯೆಂದರೆ, ''[[ಹೈಡಿ]]'', ತನ್ನ ತಾತನ ಜೊತೆ ಆಲ್ಪ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಅನಾಥ ಹುಡುಗಿಯ ಕಥೆ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಮಕ್ಕಳ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಅದರ ಲೇಖಕಿಯಾದ, [[ಜೊಹಾನ ಸ್ಪೈರಿ]] (1827-1901), ಅದೇ ರೀತಿಯ ಹಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Literature"/> === ಮಾಧ್ಯಮ === ಪತ್ರಿಕಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಕ್ಕು ಭರವಸೆಯನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಒಕ್ಕೂಟ ಸಂವಿಧಾನವು ಕೊಟ್ಟಿದೆ‌.<ref name="Media">[http://www.ch.ch/private/00085/00090/00479/00480/index.html?lang=en ಪತ್ರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204150520/http://www.ch.ch/private/00085/00090/00479/00480/index.html?lang=en |date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008 }} ch.ch.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> [[ಸ್ವಿಸ್ ವಾರ್ತಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] (SNA) ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ—ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ದಿನದ ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. SNAಯು ಎಲ್ಲ ಸ್ವಿಸ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಹಾಗೂ ಹಲವು ವಿದೇಶೀ ಮಾಧ್ಯಮ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ತರಹದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="Media"/> ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ.<ref name="Press">[http://www.pressreference.com/Sw-Ur/Switzerland.html ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಪತ್ರಿಕೆ‌] ಗಳನ್ನು pressreference.com.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿರುವ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ ಜರ್ಮನ್‌-ಭಾಷೆಯ [[ತಜಸ್‌-ಅನ್ಸಿಜರ್‌]] ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಯೆ ಜಷೆರ್‌ ಗ್ಸೈಟುಂಗ್‌|ನ್ಯೂಯೆ ಜ್ಯುಚೆರ್‌‌ ಗ್ಸೈಟುಂಗ್]] NZZ, ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ -ಭಾಷೆಯ [[ಲಿ ಟೆಂಪ್ಸ್|ಲಿ ಟೆಂಪ್ಸ್‌]], ಇದಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲ ನಗರಗಳೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.<ref name="Press"/> ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರಸರಣಾ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುತ್ತವೆ.<ref name="Press"/> ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಸರಣಾ ಸಂಸ್ಥೆಯು, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು [[SRG SSR idée suisse|SRG SSR ಇದೀ ಸ್ಯುಸ್ಸೆ]] ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ರೇಡಿಯೋ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. SRG SSR ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ಘಟಕವು ಅನೇಕ ಭಾಷಾ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಣೆಯಾಗಿವೆ. ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಆರು ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಳೀಯ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು [[ಜಿನೀವಾ]], [[ಜ್ಯೂರಿಚ್‌]] ಮತ್ತು [[ಲುಗಾನೊ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ. ವ್ಯಾಪಕ ಕೇಬಲ್ ಜಾಲವಿರುವುದರಿಂದ ಸ್ವಿಸ್‌ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ನೆರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಅನುವಾಗಿದೆ.<ref name="Press"/> === ಕ್ರೀಡೆ === [[ಚಿತ್ರ:Picswiss VS-67-20.jpg|thumb|left|ಲಟ್ಷೆನ್‌ತಲ್‌ ಹಿಮನದಿಯ ಮೇಲಿನ ಸ್ಕೀ ಪ್ರದೇಶ]] [[ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ವತಾರೋಹಣ]]ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ವಿಸ್ ಪ್ರಜೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶೀಯರು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ, ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳು ಪರ್ವತಾರೋಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. [[ಹಾಟ್ ರೂಟ್]] ಅಥವಾ [[ಪಟ್ರೌಲಿ ಡೆಸ್ ಹಿಮನದಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ ಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಅಂತರರಾಷ್ಟೀಯ ಪ್ರಖ್ಯಾತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಯುರೋಪಿನಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ, ಅನೇಕ ಸ್ವಿಸ್‌ಗಳು [[ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್‌ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್|ಫುಟ್‌ಬಾಲ್]] ಪಂದ್ಯಕ್ಕೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತಂಡ ಅಥವಾ '[[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡ|Nati]]'ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಬಲ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಿಸ್ ತಂಡ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ ಫೈನಲ್ಸ್‌‌ಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಸೋತರೂ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌,‌ ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾದೊಂದಿಗೆ [[ಯುರೋ 2008|ಯುರೊ 2008]]ರ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಸ್ವಿಸ್ ತಂಡವು 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೀಚ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಯುರೊ ಬೀಚ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಕಪ್|ಯುರೊ ಬೀಚ್ ಸಾಕರ್‌ ಕಪ್]]ಅನ್ನು ಗೆದ್ದರೆ, 2008ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[ಬೀಚ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌|ಬೀಚ್ ಸಾಕರ್‌‌]] ಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ರನ್ನರ್‌-ಅಪ್‌ ಆದರು. [[ಚಿತ್ರ:Federer Cincinnati (2007).jpg|thumb|upright|ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್ ಟೆನ್ನಿಸ್‌ ಚರಿತ್ರೆ ಕಂಡ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಈಗಿನ ATP ಟೆನ್ನಿಸ್‌‌ನ ಒಂದನೇ ಶ್ರೆಯಾಂಕದ ಆಟಗಾರನೆನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ]] ಅನೇಕ ಸ್ವಿಸ್‌ಗಳು [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]]ಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು 12 ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದನ್ನು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಒಕ್ಕೂಟ A|ಲೀಗ್ A]]ನಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2009ರಲ್ಲಿ, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ [[2009 IIHF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್‌|2009ರ IIHF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]] ಅನ್ನು ಸತತ 10ನೇ ಬಾರಿಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.iihf.com/channels/iihf-world-championship-oc09/home/tournament-information.html |title=IIHF ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್ 2009 ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ |access-date=26 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2009 |archive-date=16 ಮೇ 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516111557/http://www.iihf.com/channels/iihf-world-championship-oc09/home/tournament-information.html |url-status=dead }}</ref> ಸ್ವಿಸ್ ತಂಡದ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಾಧನೆಯೆಂದರೆ [[1953 ವಿಶ್ವ ಐಸ್ ಹಾಕಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್‌ಗಳು|1953]]ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಐಸ್ ಹಾಕಿಯಲ್ಲಿ, ಕಂಚಿನ ಪದಕವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದು. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌[[ಅಲಿಂಗಿ]] ಎಂಬ ದೋಣಿ ನಡೆಸುವ ತಂಡ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು 2003ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಪ್‌]]ಅನ್ನು ಗೆದ್ದು, 2007ರಲ್ಲಿಯೂ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಕಳೆದ 30 ವರ್ಷಗಳಿಂದ [[ಕರ್ಲಿಂಗ್‌]] ಜನಪ್ರಿಯ ಚಳಿಗಾಲದ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ವಿಸ್ ತಂಡಗಳು 2 ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು 3 ವಿಶ್ವ ಪುರುಷರ ಕರ್ಲಿಂಗ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಅನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. 1998ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ನಗಾನೊ ಚಳಿಗಾಲದ ಓಲಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ಪುರುಷರ ತಂಡವು [[ಡೊಮಿನಿಕ್ ಆಂಡ್ರೆಸ್‌]] ತಂಡವನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಗಾಲ್ಫ್‌]] ಕ್ರೀಡೆಯು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, 35ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಾಲ್ಫ್ ಮೈದಾನಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್‌ನ [[ಟೆನ್ನಿಸ್]] ಆಟಗಾರರಾದ [[ರೋಜರ್ ಫೆಡರರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್|ಮಾರ್ಟಿನಾ ಹಿಂಗಿಸ್‌‌]], ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ ಸ್ಲಾಮ್‌ ಸಿಂಗಲ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌‌ಶಿಪ್‌‌ ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಿನ ಐಸ್ ಸ್ಕೇಟರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್‌ನ [[ಸ್ಟೀಪನ್ ಲಾಂಬಿಯೆಲ್‌|ಸ್ಟೀಫನ್ ಲಾಂಬಿಯೆಲ್‌]] ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಿಸ್‌ನ [[ಆಂಡ್ರೆ ಬಸ್ಸರ್ಟ್‌]] ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಪರ [[ಗಾಲ್ಫ್‌]] ಆಟಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಚಿತ್ರ:Innenaufnahme Vaillant Arena Davos.JPG|thumb|left|ದಾವೋಸ್‌ನ ಸ್ಪನ್‌ಗ್ಲೆರ್ ಕಪ್‌]] ಇಷ್ಟಲ್ಲದೆ ಸ್ವಿಸ್ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಪಂದ್ಯಗಳಾದ ಫೆನ್ಸಿಂಗ್‌‌ ([[ಮಾರ್ಸೆಲ್‌ ಫಿಶರ್]]), ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್‌ ([[ಫ್ಯಾಬಿಯನ್ ಕೆನ್ಸೆಲ್ಲಾರ]]), ವ್ಹೈಟ್‌ವಾಟರ್ ಸ್ಲಾಲಮ್‌ (ರೊನ್ನಿಯೇ ದುರೆನ್ಮತ್—ಕೆನೋಯೆ, ಮ್ಯಾಥಿಯಸ್ ರಾತೆನ್ಮಂಡ್—ಕಾಯಕ್), ಐಸ್ ಹಾಕಿ (ಸ್ವಿಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೀಗ್), ಬೀಚ್ ವಾಲಿಬಾಲ್‌ ([[ಸಾಶ ಹ್ಯೇಯರ್]], [[ಮಾರ್ಕಸ್‌ ಎಗ್ಗೆರ್]], [[ಪಾವೆಲ್ ಲಸಿಗ|ಪಾವೆಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಸಿಗ]]), ಮತ್ತು ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌, (ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ರಸ್ಸಿ, [[ಪಿರ್ಮಿನ್ ಜರ್‍‌‌ಬ್ರಿಗೆನ್ನ್]], [[ಡಿಡಿಯರ್ ಕ್ಯುಷೆ]])ಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. [[1955ರ ಲೀ ಮಾನ್ಸ್ ದುರ್ಘಟನೆ]]ಯ ನಂತರ [[ಪರ್ವತಾರೋಹಣ]] ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ [[ಮೋಟರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌]] ಆಟದ ಮೈದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಜೂನ್‌ 2007ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{citeweb | title = Switzerland lifts ban on motor racing | url = http://en.wikinews.org/wiki/Switzerland_lifts_ban_on_motor_racing | publisher = GrandPrix.com & DueMotori.com | date = 6 June 2007 | accessdate = 23 September 2008}}</ref> ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ, ದೇಶವು ಯಶಸ್ವೀ ಸ್ಪರ್ಧಾ ಚಾಲಕರುಗಳಾದ [[ಕ್ಲೆ ರೆಗ್ಗಾಜೋನಿ]], [[ಜೊ ಸಿಫರ್ಟ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ಟೂರಿಂಗ್ ಕಾರ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]ನ ಯಶಸ್ವೀ ಚಾಲಕ [[ಅಲೆನ್ ಮೆನು]]ರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ A1 ತಂಡ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಚಾಲಕ [[ನೀಲ್ ಜಾನಿ]]ಯವರು [[2007-08 A1 ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಋತು|2007-08]]ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[A1 ಗ್ರಾಂಡ್‌ ಪ್ರಿಕ್ಸ್‌|A1GP ವಿಶ್ವ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕಪ್‌]] ಅನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಿಸ್‌ನ [[ಮೋಟರ್‌ಸೈಕಲ್ ರೇಸರ್|ಮೋಟಾರ್‌ ಸೈಕಲ್ ರೇಸರ್‌]] [[ಥಾಮಸ್‌ ಲೂಥಿ]] 2005ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ [[MotoGP|<span class="goog-gtc-fnr-highlight">MotoGP</span>]] 125cc ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌‍‌ ಪಟ್ಟವನ್ನು ತಮ್ಮದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಫಾರ್ಮುಲಾ ಒನ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ರ್ಯಾಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌]]ನ ವಿಖ್ಯಾತ ಚಾಲಕರಾದ [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಷೂಮೇಕರ್]], [[ನಿಕ್‌ ಹೇಯ್ಡ್‌ಫಿಲ್ಡ್|ನಿಕ್‌ ಹೇಯ್ಡ್‌ಫೆಲ್ಡ್ಡ್]], [[ಕಿಮಿ ರಾಯ್ಕೊನೆನ್‌]], [[ಫರ್ನ್ಯಾಂಡೊ ಅಲನ್ಸೊ]], [[ಲ್ಯೂಯಿಸ್‌ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಸೆಬ್ಯಾಸ್ಟಿಯನ್‌‌ ಲೋಬ್‌‌|ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್‌ ಲೋಬ್‌]] ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌<ref>{{Cite web |url=http://www.sebastienloeb.com/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=20&Itemid=35&lang=en |title=ಸೆಬ್ಯಾಸ್ಟಿಯನ್‌‌ ಲೋಬ್‌‌ ಗುರುತು ಚೀಟಿ |access-date=1 ಜುಲೈ 2024 |archive-date=16 ಜುಲೈ 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716030043/http://www.sebastienloeb.com/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=20&Itemid=35&lang=en |url-status=dead }}</ref> ನಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳನ್ನು, ಕೆಲ ಬಾರಿ ತೆರಿಗೆ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿಯಾದರೂ ಖರೀದಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/motorsport/formula_one/7068001.stm BBC ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್‌ ಬ್ರಿಟನ್‌ ಬಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು]</ref><ref>[239] ^ [http://www.high-end-travel-switzerland.com/Celebrities-in-Switzerland.html ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು - ಟೀನಾ ಟರ್ನರ್‌ ಮತ್ತು ಕಂ. ಇದ್ದ ಸ್ಥಳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827040713/http://www.high-end-travel-switzerland.com/Celebrities-in-Switzerland.html |date=27 ಆಗಸ್ಟ್ 2013 }}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Turnerundsennenschwinger.jpg|thumb|ಪುರಾತನ ಕುಸ್ತಿ]] ಪುರಾತನ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಿಸ್ ಕುಸ್ತಿ ಅಥವಾ "[[ಶ್ವಿನ್‌ಜೆನ್‌]]" ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿದ್ದು ಮಧ್ಯ ಹಳ್ಳಿಗಾಡಿನ ಕ್ಯಾಂಟನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪಂದ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಹಾರ್ನುಸ್ಸೆನ್‌]] ಸ್ವಿಸ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ದೇಶೀಯ ಪಂದ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್ ಮತ್ತು ಗಾಲ್ಫ್‌ನ ಮಿಶ್ರಣದಂತಿದೆ. ಸ್ವಿಸ್‌ನ [[ಸ್ಟೇಯ್ನ್‌ಸ್ಟೊಸ್ಸೆನ್‌‌|ಸ್ಟೇಯ್ನ್‌ಸ್ಟಾಸ್ಸೆನ್‌]]‌ [[ಗುಂಡು ಎಸೆತ]] ಪಂದ್ಯದಂತೆಯೇ ಇದ್ದು, ಭಾರದ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಸೆಯುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಟೇಯ್ನ್‌ಸ್ಟಾಸ್ಸೆನ್‌ [[ಪ್ರಾಚೀನತೆ|ಪುರಾತನ ಕಾಲ]]ದಿಂದಲೂ ಕೇವಲ ಆಲ್ಪೈನ್‌ ಜನಾಂಗದವರು ಮಾತ್ರ ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಬಸೆಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 1805ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಉನ್‌ಸ್ಪನ್ನೆನ್‌ಫೆಸ್ಟ್‌‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗಿದ್ದು, 83.5&nbsp;kg ಭಾರದ ಕಲ್ಲಿಗೆ ''ಉನ್‌ಸ್ಪನ್ನೆನ್‌‌ಸ್ಟೆನ್‌'' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. === ಆಹಾರ === ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಬಹು-ಪಾಕ ಪದ್ದತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಾದ ಫಂಡ್ಯು, ರಾಕ್ಲೆಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ರೊಸ್ಟಿ ದೇಶದ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶವು ಹವಾಗುಣ ಮತ್ತು ಭಾಷೆಗಳ ಭಿನ್ನತೆಯಂತೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಭೋಜನ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ರೂಢಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.<ref>[http://www.theworldwidegourmet.com/countries/flavors-of-switzerland/ ಫ್ಲೇವರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090720054343/http://www.theworldwidegourmet.com/countries/flavors-of-switzerland/ |date=20 ಜುಲೈ 2009 }} theworld widegourmet.com.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವಿಸ್ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಇತರೆ ಐರೋಪ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ರೀತಿಯ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ [[ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನ]]ಗಳು ಹಾಗೂ ಬೆಣ್ಣೆಯಂತಹ [[ಗ್ರುಯರೆ (ಬೆಣ್ಣೆ)|ಗ್ರುಯರೆ]] ಅಥವಾ [[ಎಮೆಂಟಲ್‌ (ಬೆಣ್ಣೆ)|ಎಮೆಂಟಲ್‌]]ಅನ್ನು, [[ಗ್ರುಯರೆ]] ಮತ್ತು [[ಎಮೆಂಟಲ್‌|ಎಮೆಂಟಲ್]] ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ‌ನಲ್ಲಿ 18ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲೇ [[ಸ್ವಿಸ್ ಚಾಕೊಲೇಟ್|ಚಾಕೋಲೆಟ್]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಯಿತಾದರೂ ಖ್ಯಾತಿ ಗಳಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಆಧುನಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳಾದ [[ಕಂಚಿಂಗ್‌]] ಮತ್ತು [[ಚಾಕೊಲೇಟ್‌#ಹದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ|ಟೆಂಪರಿಂಗ್]] ಕಂಡುಹಿಡಿದು ಉತ್ಪಾದನಾ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ. 1875ರಲ್ಲಿ [[ಡೇನಿಯಲ್‌ ಪೀಟರ್‌‌|ಡೇನಿಯಲ್‌ ಪೀಟರ್‌]] ಹಾಲಿನ ಚಾಕೋಲೆಟ್‌ಅನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ ನಂತರ ಅದು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿತು.<ref>[http://www.swissworld.org/en/switzerland/swiss_specials/swiss_chocolate/swiss_breakthroughs/ ಚಾಕೋಲೆಟ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903200443/http://www.swissworld.org/en/switzerland/swiss_specials/swiss_chocolate/swiss_breakthroughs/ |date=3 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009 }} ಅನ್ನು swissworld.org.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> [[ಸ್ವಿಸ್ ಮದ್ಯ|ಸ್ವಿಸ್ ವೈನ್‌]] ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಲಾಯಿಸ್‌ (ಮದ್ಯ ಪ್ರದೇಶ )|ವಲಾಯಿಸ್‌]], [[ವಾಡ್‌]] ([[ಲಾವಾಕ್ಸ್‌]]), [[ಜಿನೀವಾ (ಮದ್ಯ ಪ್ರದೇಶ )|ಜಿನೀವಾ]] ಮತ್ತು [[ಟಿಕಿನೊ (ಮದ್ಯ ಪ್ರದೇಶ )|ಟಿಕಿನೊ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ವೈನ್‌ ಕೂಡ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ದ್ರಾಕ್ಷಿ ತೋಟಗಳನ್ನು ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ‌ ರೋಮ್‌ನ ಕಾಲದಿಂದರೂ ಬೆಳೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ವಿಧಗಳೆಂದರೆ ಚಾಸ್ಸೆಲಾಸ್ (ವಲಾಯಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಫೆನ್‌ಡಾಂಟ್‌|ಫೆನ್‌ಡೆಂಟ್]] ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು [[ಪಿನಾಟ್‌ ನಾರ್ಯ್‌|ಪಿನೋಟ್ ನಾಯಿರ್‌]]. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಟಿಕಿನೊದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುವ [[ಮೆರ್ಲಾಟ್‌|ಮೆರ್ಲೊಟ್‌]] ಪ್ರಮುಖ ವಿಧವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.swisswine.ch/english/bienv/main.asp ವೈನ್‌-ಉತ್ಪಾದಕ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಅನ್ನು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090409084726/http://www.swisswine.ch/english/bienv/main.asp |date=9 ಏಪ್ರಿಲ್ 2009 }} swisswine.ch.ನಿಂದ 2009-06-29ರಂದು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ</ref> == ಇದನ್ನು ನೋಡಿರಿ == * [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌-ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳ ಪರಿವಿಡಿ|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ಗೆ‌-ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳ ಪರಿವಿಡಿ]] == ಆಕರಗಳು == <div class="reflist4" style="height:250;overflow:auto;padding:3px"> {{reflist|2}} </div> {{refbegin}} * ಚರ್ಚ್‌‌‌, ಕ್ಲೈವ್‌‌‌‌‌‌‌‌‌ H. (2004) '''' ಮತ್ತು ದ ಪೊಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಆಂಡ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌.ಪಾಲ್‌ಗ್ರೇವ್‌ ಮ್ಯಾಕ್‌ಮಿಲನ್‌‌‌ ISBN 0-333-69277-2. * ಡಾಲ್ಟನ್‌, O.M. (1927) ''ದ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌‌ ದ ಫ್ರಾಂಕ್ಸ್, ಬೈ ಗ್ರೆಗರಿ ಆಫ್ ಟೂರ್ಸ್''. ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್: ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮುದ್ರಣಾಲಯ. * ಫಹ್‌ರ್ನಿ, ಡೈಯೆಟರ್‌‍‌‍‌. (2003) ''ಆನ್ ಔಟ್‌ಲೈನ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್‌ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌. '' ''ಫ್ರಮ್‌ ದ ಆರಿಜಿನ್ಸ್‌ ಟು ದ ಪ್ರಸೆಂಟ್‌ ಡೇ''. 8ನೇ ವಿಸ್ತೃತ ಆವೃತ್ತಿ. ಪ್ರೊ ಹೆಲ್ವೇಶಿಯಾ, ಜ್ಯೂರಿಚ್‌. ISBN 3-908102-61-8 * [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪದಕೋಶ|ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಡಿಕ್ಷನರಿ ಆಫ್‌ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌]] (2002–). ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಮೂರು ರಾಷ್ಟೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ವಿದ್ಯುನ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಮುದ್ರಣ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ‌ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. {{refend}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == ಸರ್ಕಾರ * [http://www.admin.ch/ ಸ್ವಿಸ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ] * [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090114085557/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/switzerland.html |date=14 ಜನವರಿ 2009 }} * [http://www.presence.ch/e/100/100.php ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಇರುವಿಕೆ ‌] ** [http://www.swissworld.org/ swissworld.org, ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌ನ ಮಾಹಿತಿ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040626090054/http://www.swissworld.org/ |date=26 ಜೂನ್ 2004 }} * [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index.html ಸ್ವಿಸ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು], ಸ್ವಿಸ್‌ ಒಕ್ಕೂಟ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಕಛೇರಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ;Reference * {{CIA World Factbook link|SZ|Switzerland}} * ''[[ಬ್ರಿಟಾನಿಕಾದ ವಿಶ್ವಕೋಶ|ಎನ್ಸೈಕ್ಲೋಪಿಡಿಯಾ ಬ್ರಿಟಾನಿಕ]]'' ದಲ್ಲಿ [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/577225/Switzerland ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌] ನ ಉಲ್ಲೇಖ * ''UCB ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಕಾಶನಗಳಲ್ಲಿ '' [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/switzerland.htm ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌] * {{dmoz|Regional/Europe/Switzerland}} ;ಭೂಗೋಳ * {{wikiatlas|Switzerland}} * {{wikivoyage|Switzerland}} * [http://www.swisstopo.ch/ ಒಕ್ಕೂಟದ ಭೂಲಕ್ಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರ ಕಛೇರಿ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012150754/http://www.swisstopo.ch/ |date=12 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2014 }} * [http://map.search.ch/ ಪರಸ್ಪರ ಶೋಧ ನಡೆಸಬಹುದಾದ ನಕ್ಷೆಗಳು (search.ch)] ;ಇತಿಹಾಸ * [http://www.hls-dhs-dss.ch/index.php ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅರ್ಥಕೋಶ ‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100217091108/http://www.hls-dhs-dss.ch/index.php |date=17 ಫೆಬ್ರವರಿ 2010 }} {{de icon}} {{fr icon}} {{it icon}} * [http://history-switzerland.geschichte-schweiz.ch/index.html ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌ನ‌ ಚರಿತ್ರೆ] ;ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮ * [http://nzz.ch/eng/index.html ನ್ಯೂಯೆ ಜಷೆರ್‌ ಗ್ಸೈಟುಂಗ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071214061435/http://www.nzz.ch/eng/index.html |date=14 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007 }} {{de icon}}, ಸ್ವಿಸ್ ದೈನಿಕ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ * [http://www.letemps.ch/ ಲೀ ಟೆಂಪ್ಸ್‌] {{fr icon}}, ಸ್ವಿಸ್ ದೈನಿಕ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ * [http://www.cdt.ch/ ಕರ್ರೇರೆ ದೆಲ್‌ ಟಿಕಿನೊ] {{it icon}}, ಸ್ವಿಸ್ ದೈನಿಕ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆ * [http://www.swissinfo.ch/ swissinfo.ch, ಸ್ವಿಸ್ ಸಮಾಚಾರಗಳು - ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ] * [http://expatinch.com/html/media_tv_telephony.html expatinch.com, ಸ್ವಿಸ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ಪುಟ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120917111519/http://expatinch.com/html/media_tv_telephony.html |date=17 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 }} ;ಶಿಕ್ಷಣ * [http://www.educa.ch/ ಸ್ವಿಸ್‌ನ ಶಾಲಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] * [http://www.swissuniversity.ch/ ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು] ;ವಿಜ್ಞಾನ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕತೆ * [http://www.myscience.ch/ ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಸ್ವಿಸ್ ಜಾಲತಾಣ] * [http://www.sbf.admin.ch/ ರಾಜ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಆಡಳಿತ ಕಛೇರಿ, SER] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114023631/http://www.sbf.admin.ch/ |date=14 ನವೆಂಬರ್ 2012 }} * [http://wwww.snf.ch/ ಸ್ವಿಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130729223551/http://wwww.snf.ch/ |date=29 ಜುಲೈ 2013 }} * [http://www.bbt.admin.ch/kti/ CTI, ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ನವೀನ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಆಯೋಗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101222020711/http://www.bbt.admin.ch/kti/ |date=22 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010 }} {{clear}} {| width="100%" class="collapsible" style="background:transparent;margin:1em 0 0" | {{resize|130%|Templates}} | {{Switzerland topics|state=expanded}}{{Template group |title=[[ಚಿತ್ರ:Gnome-globe.svg|30px]]&nbsp;Geographic locale |list = {{Countries of Europe}} }}{{Template group |title = International membership |list = {{United Nations}} {{Council of Europe members}} {{WTO}} {{La Francophonie}} {{OECD}} {{OSCE}} }} |} {{coord|46|50|00|N|8|20|00|E|region:CH_type:country(7508700)_scale:2000000|display=title}} {{sisterlinks|Switzerland}} {{cookbook}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಒಕ್ಕೂಟ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡ್‌‌]] [[ವರ್ಗ:ಉದಾರ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಭೂಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಫ್ರೆಂಚ್‌ -ಭಾಷಿಕ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನ್‌-ಭಾಷಿಕ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಇಟಾಲಿಯನ್‌-ಭಾಷಿಕ ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:೧೨೯೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಯುರೋಪಿನ ಒಕ್ಕೂಟ]] 7cs90ebd7a77vews0057dcxnc1ry9l5 0 9933 1432066 1350874 2026-10-14T15:23:58Z ~2026-55131-12 102350 /* */ 1432066 wikitext text/x-wiki ಒಂದೇ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು '''ದೇಶ''' ಅಥವಾ '''ನಾಡು'''ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''[[ರಾಜ್ಯ]]''' ಪದವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ತತ್ಸಮವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ. [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ]]). ದೇಶಗಳ ಸಂವಿಧಾನ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಿನ ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಶವನ್ನು [[ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯವೆಂದೂ]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‌ನಂತ]]‍ಹ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾದರೂ, ಅದರ ವಿಭಾಗೀಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್‍ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ಕೂಡ ದೇಶಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ]] ಮಾನ್ಯತೆಗೊಂಡಿರುವ ದೇಶಗಳು ೧೯೩. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಪಂಗಡಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿವೆ. [[:en:Nation|ರಾಷ್ಟ್ರವು]] ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ [[ಭಾಷೆ]], [[ಇತಿಹಾಸ]], ಜನಾಂಗೀಯತೆ, [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], [[ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು / ಅಥವಾ [[ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜದಂತಹ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾದ್ಯಂತ ಹಂಚಿಕೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಗುರುತು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಇತರವು ರಾಜಕೀಯ ಸಂವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Black%27s_Law_Dictionary</ref><ref>https://www.academia.edu/40353321</ref> ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಸಮುದಾಯ ಎಂದೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>https://books.google.co.in/books?id=740O4K52DCwC&redir_esc=y</ref> ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವಾಗಿದೆ.<ref>https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-polisci-041719-101841</ref> ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ - ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ - 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿಲ್ಲ.<ref>https://www.britannica.com/topic/nationalism</ref> ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹೇಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮೂರು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಲವು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಆದಿಮತ್ವ (ಬಹುವಾರ್ಷಿಕತೆ), ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಾಂಗೀಯತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಮಾನವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಬಲ ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಆದಿಮವಾದ(ಆದಿಮತ್ವ) ವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಆಧುನೀಕರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, [[ನಗರೀಕರಣ]] ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಂತಹ ಆಧುನೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.<ref>https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-polisci-041719-101841</ref> == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] - ಎಲ್ಲಾ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]] ಮನ್ನಿತ ದೇಶಗಳನ್ನು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮನ್ನಣೆಯಿರದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು, ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಧೀನತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಟ್ಟಿ. * [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] - ಎಲ್ಲಾ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮನ್ನಿತ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಟ್ಟಿ. * [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <references/> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]] 6audlu3vlnq223eilj0timf0km2ubm4 0 18073 1432084 1431552 2026-10-15T05:52:17Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432084 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:LunarRainbowVicFalls_small.jpg|thumb|right|300px|ಸೋಮಚಾಪದ ಒಂದು ಸುಂದರ ನೋಟ.]] '''ಸೋಮಚಾಪ''' [[ಚಂದ್ರ]]ನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ [[ಇಂದ್ರಚಾಪ|ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು]]. ಇದನ್ನು ಬಿಳಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲು ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕು ಮಂದವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಸೋಮಚಾಪದ ಹೊಳಪು ಕಡಿಮೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ತುಸು ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಕೂಡ. ಸೋಮಚಾಪವು ಯಾವಾಗಲೂ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಘಟಿಸುತ್ತದೆ. ಸೋಮಚಾಪದ ಹೊಳಪು ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಬರಿಗಣ್ಣಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ನೋಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟಕರ. ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಸೋಮಚಾಪ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವುದು. [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ]]ಯ ಆಸುಪಾಸಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಮಚಾಪವನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಂಭವ ಹೆಚ್ಚು. ಚಂದ್ರನು ಕೆಳ ಆಗಸದಲ್ಲಿದ್ದು ರಾತ್ರಿಯ ಆಗಸವು ಕಪ್ಪಾಗಿರುವಾಗ ಚಂದ್ರನ ಸ್ಥಾನದ ವಿರುದ್ಧ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ [[ಮಳೆ]] ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸೋಮಚಾಪ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸೋಮಚಾಪದ ಘಟಿಸುವಿಕೆಗೆ ಇಷ್ಟು ಬಗೆಯ ಪೂರ್ವಾವಶ್ಯಕತೆಗಳಿರುವ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಕಾಮನಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಇದು ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ [[ಜಲಪಾತ]]ಗಳ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಸೋಮಚಾಪದ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅತಿ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಮಂಜುಮುಸುಕಿದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನ ಸುತ್ತಲೂ ಸೋಮಚಾಪ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಸೋಮಚಾಪ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಘಟಿಸುತ್ತಲೇ ಇರುವ ತಾಣಗಳು ಬಲು ಕಡಿಮೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕ]]ದ [[ಕಂಬರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಜಲಪಾತ]], [[ಹವಾಯ್‌]]ನ ವೈಮಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದ [[ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಜಲಪಾತ]]ಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧ. [[ಚಿತ್ರ:Moonbow at lower Yosemite fall.jpg|200px|thumb|ಕೆಳಗಣ ಯೋಸೆಮೈಟ್ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೋಮಚಾಪ.]] == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * [https://web.archive.org/web/20151106131527/http://calvinbradshaw.smugmug.com/gallery/3469956_FNwaQ#195155730_eFhnx/ ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ಸೋಮಚಾಪದ ಚಿತ್ರಗಳು] * [http://www.atoptics.co.uk/rainbows/moonbow.htm ಸೋಮಚಾಪದ ಚಿತ್ರಗಳು] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.parks.ky.gov/findparks/resortparks/cf/ ಕಂಬರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಜಲಪಾತ ರಾಷ್ಟ್ರೋದ್ಯಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212080316/http://parks.ky.gov/findparks/resortparks/cf/ |date=2009-02-12 }} * [http://www.starrynightphotos.com/planet_earth/lunar_rainbow.htm ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೋಮಚಾಪ] * [http://groundhog.smugmug.com/gallery/1036309/1/69899911/Original ಕೆಳಗಣ ಯೋಸೆಮೈಟ್ ಜಲಪಾತದಲ್ಲಿ ಸೋಮಚಾಪದ ಚಿತ್ರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090625044856/http://groundhog.smugmug.com/gallery/1036309/1/69899911/Original |date=2009-06-25 }} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ]] 191f1b5g93dtom76h57ckt8v5l0vo56 0 18627 1432107 1383108 2026-10-15T07:35:46Z Archamedia 102369 https://kannada.newsnext.live/ 1432107 wikitext text/x-wiki [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾದ]] [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] '''ಪ್ರಸ್ತುತ''' ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ನಡೆಸುವ ಕೆಲವು ನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಇತರ ಹಲವು ಕನ್ನಡ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ == ರಾಜ್ಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಚಾನೆಲ್ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಡಿಡಿ ಚಂದನಾ]] | 1994 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ದೂರದರ್ಶನ, ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ | ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಚಾನೆಲ್ |} == ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನೆ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ]] | 1994 | rowspan="6" | SD | rowspan="6" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಿನಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.sunnetwork.in/tv-channel.aspx|title=SunNetwork – TV Channel|website=www.sunnetwork.in|access-date=2023-02-15|archive-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202091016/https://sunnetwork.in/tv-channel.aspx|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | 2000 | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] (ಹಿಂದೆ ಈ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ) | ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ]]'' ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <ref>{{Cite web|url=http://www.colorskannada.com/about/|title=COLORS KANNADA – ABOUT|website=www.colorskannada.com|access-date=2023-02-15|archive-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219023156/http://www.colorskannada.com/about/|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಝಿ ಕನ್ನಡ]] | 2006 | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] | 2006 ರಲ್ಲಿ ''ಜೀ ತೆಲುಗು'' ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು<ref>{{Cite web|url=http://www.zeekannadatv.com/about-us/|title=Zee Kannada – ZEE KANNADA HD – Kannada Entertainment Online – Updates & More – ZEE5|website=Zee Kannada|access-date=2023-02-15|archive-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230132659/http://www.zeekannadatv.com/about-us/|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | rowspan="2" | 2007 | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್, ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ (ಹಿಂದೆ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ) | ''ಸುವರ್ಣ'' ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆ; ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಎಂದು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ |- | [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿ.ವಿ]] | [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] | ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರೊಬ್ಬರು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/karnatakas-first-home-grown-channel-kasthuri-tv-goes-on-air-27908.html}}</ref> |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]] | 2016 | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] ರಿಂದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಮನರಂಜನೆ ವಾಹಿನಿ ; <ref>{{Cite web|url=http://www.viacom18.com/viabuzz/viacom18-ups-the-ante-with-launch-of-its-first-homegrown-regional-gec-colors-super/|title=Viacom18 Media Pvt. Ltd.|access-date=2023-02-15|archive-date=2016-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121023057/http://www.viacom18.com/viabuzz/viacom18-ups-the-ante-with-launch-of-its-first-homegrown-regional-gec-colors-super/|url-status=dead}}</ref> ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} === ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |[[ ಕಲ್ಕಿ ಕನ್ನಡ]] | 2015 | 2017 | rowspan="2" | ಎಸ್ ಡಿ | rowspan="2" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ವೈಟ್ ಹಾರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸೇವೆಗಳು | ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 24X7 GEC ಚಾನಲ್ |- | [[ದಮ್ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] | 2020 | 2021 | ಎಂಟರ್10 ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಇದು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಂಟೆಂಟ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ರೀತಿಯ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದೆ. |} == ಸಿನಿಮಾ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಉದಯ ಮೂವೀಸ್ | 2000 | rowspan="5" | SD | rowspan="5" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಹಿಂದೆ ''ಉಷೆ ಟಿವಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ವಾಹಿನಿ. ಇದರ ಹೆಚ್ ಡಿ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪೋಸ್ಟ್ ಏನ್ ಟಿ ಓ 2.0 ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದೆ |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್]] | 2009 | ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್ | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನಿಂದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಮನರಂಜನೆ ಚಾನೆಲ್ ; ಜುಲೈ 2016 ರವರೆಗೆ ''ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೂವೀಸ್]] | rowspan="2" | 2018 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | ರೈಟ್‌ಮೆನ್ ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ಮೂರನೇ ಚಾನಲ್ |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] ರಿಂದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನೆಲ್ |- | [[ಝೀ ಪಿಚ್ಚರ್|ಜೀ ಪಿಚ್ಚರ್]] | 2020 | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್|ಜೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್‌ನಿಂದ]] 24x7 ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನೆಲ್ <ref>{{Cite web|url=https://www.zeeentertainment.com/business_channels/regional-entertainment-channels/zee-picchar/|title=Zee Picchar Kannada}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == ಸಂಗೀತ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ಮ್ಯೂಸಿಕ್|ಉದಯ ಸಂಗೀತ]] | 2006 | rowspan="3" | SD | rowspan="3" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | rowspan="2" | [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | ಹಿಂದೆ ''ಉದಯ 2 / U2'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು |- | ರಾಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡ | 2009 | ರಾಜ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- |[[ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] | 2014 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಸಾಹಸ |} == ಹಾಸ್ಯ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಉದಯ ಕಾಮಿಡಿ | 2009 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} ==ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಚಿಂಟು ಟಿವಿ]] | 2009 | rowspan="5" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್]] | rowspan="2" | 2018 | rowspan="2" | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | rowspan="2" | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ ಸೋನಿಕ್ |- | [[ಸೋನಿ ಯೇ]] | rowspan="2" | 2021 | ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ಈಟಿವಿ ಬಾಲ ಭಾರತ]] | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] | ಈಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} == ಮಾಹಿತಿ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಸರಳ್ ಜೀವನ್]] | 2016 | rowspan="4" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸಿಜಿ ಪರಿವಾರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಿಷನ್ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಇನ್ಫೋಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಚಾನೆಲ್ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/regional/kannada-infotainment-channel-saral-jeevan-to-launch-on-19-february-160215|title=Kannada infotainment channel Saral Jeevan to launch on 19 February|date=15 February 2016}}</ref> |- | [[ಆಯುಷ್ ಟಿವಿ]] | 2017 | ಕಾಮಧೇನು ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಚಾನಲ್ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ |- | [[ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನೆಲ್]] | 2019 | ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್]] | 2021 | ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} == ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಟಿ.ವಿ | rowspan="2" | 2008 | rowspan="2" | SD | rowspan="2" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಕಾಮಧೇನು ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಫೀಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಚಾನಲ್ |- | ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಭಕ್ತಿ ಚಾನೆಲ್ 2 | ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನಮ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ | ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಫೀಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಚಾನಲ್ |} == ಕ್ರೀಡಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಪ್ರಕಾರ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್|ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ 1 ಕನ್ನಡ]] | ಕ್ರೀಡೆ | 2018 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾ ವಾಹಿನಿ; ಡಿಸೆಂಬರ್ 29, 2018 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ |} == ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಟಿವಿ೯ ಕನ್ನಡ|ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ]] | 2006 | rowspan="12" | SD | rowspan="12" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಎನ್ ಬಿ ಎಫ್ ಹೈದ್ರಾಬಾದ ಪ್ರಸಾರ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ 24X7 ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ |- | [[ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್]] | 2008 | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಜನವರಿ 2016 ರವರೆಗೆ ''ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ 24X7'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web|url=http://www.suvarnanews.tv/about-us|title=SuvarnaNews|last=Ltd|first=Suvarna News Network Pvt|website=Suvarna News|access-date=2016-07-13}}</ref> |- | ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಕನ್ನಡ | 2023 | ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೀಡಿಯಾ | ಅರ್ನಾಬ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ |- | ಕಸ್ತೂರಿ ಸುದ್ದಿ 24 | 2011 | ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | ''[[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿ]]'' ನಂತರ ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಉದ್ಯಮ |- | [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ]] | 2012 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | ರೈಟ್‌ಮೆನ್ ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ಮೊದಲ ಚಾನಲ್ |- | [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]] | rowspan="3" | 2014 | ETV ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 ರವರೆಗೆ '' ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ರಾಜ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ]] | ರಾಜ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | <nowiki><i id="mwAes">ರಾಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ</i></nowiki> ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಸಾಹಸ |- | ಬಿಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ | ಈಗಲ್‌ಸೈಟ್ ಟೆಲಿಮೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಿಟಿವಿಕನ್ನಡ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | |- | ಪ್ರಜಾ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ | 2015 | ಸಂಪರ್ಕ ಇನ್ಫೋಮೀಡಿಯಾ | ಇನ್ಪೋಮಿಡಿಯಾ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- | ವಿಸ್ತಾರ ನ್ಯೂಸ್ | 2023 | ವಿಸ್ತಾರ ಮೀಡಿಯಾ | ಹರಿಪ್ರಕಾಶ ಕೊಣೆಮನೆ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- | [[ಟಿವಿ5 ಕನ್ನಡ]] | ರಾಣಾ ಪ್ರಸಾರ | TV5 ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿ |- | ಪವರ್ ಟಿವಿ | 2018 | ಪವರ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮೀಡಿಯಾ (OPC) | ರಾಕೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ನೇತೃತ್ವ |- | ನ್ಯೂಸ್ ಫಸ್ಟ್ | 2020 | ಓಲೆಕಾಮ್ ಮೀಡಿಯಾ | |} === ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ನ್ಯೂಸ್'|ಉದಯ ನ್ಯೂಸ್]] | 2000 | 2019 | rowspan="4" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ; ''ಉದಯ ವಾರ್ತೆಗಳು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು |- | [[ಸಮಯ_೨೪x೭|ಸಮಯ ನ್ಯೂಸ್]] | 2010 | rowspan="2" | 2018 | RSM ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು | 2013 ರವರೆಗೆ ''ಸಮಯ 24X7'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ಜನಶ್ರೀ|ಜನಶ್ರೀ ನ್ಯೂಸ್]] | 2011 | ಯಶ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ | |- | ನ್ಯೂಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡ | 2018 | 2019 | ಐಟಿವಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ | ಐಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮ |} == ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 4 ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಿವೆ. {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" !ಚಾನಲ್ ! ಪ್ರಕಾರ ! ಲಾಂಚ್ ! ಪ್ರಸಾರ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಎಚ್.ಡಿ]] | rowspan="4" | ಮನರಂಜನೆ | 3 ಮೇ 2016 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | rowspan="4" | ಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಡಿ | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] |- | [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ ಎಚ್.ಡಿ]] | 6 ಮಾರ್ಚ್ 2017 | ಸಿಮುಲ್ಕಾಸ್ಟ್ | ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ <nowiki></nowiki> 5.1 | ಸನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಎಚ್.ಡಿ]] | 16 ಜುಲೈ 2017 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಸ್ <nowiki></nowiki> 7.1 | ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ |- | [[ಝಿ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ ಎಚ್.ಡಿ]] | 3 ನವೆಂಬರ್ 2018 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} {{Interwikineeded}}{{DEFAULTSORT:Kannada News Next}} hyz9y5ycj31bgpqita5n27tg4711kg6 1432119 1432107 2026-10-15T08:50:21Z A826 72368 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/Archamedia|Archamedia]] ([[User talk:Archamedia|talk]])(TwinkleGlobal) 1432119 wikitext text/x-wiki [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಯಾದ]] [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ]] '''ಪ್ರಸ್ತುತ''' ಉಪಗ್ರಹ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಕೆಳಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಕೇಬಲ್ ಟಿವಿ ಆಪರೇಟರ್‌ಗಳು ನಡೆಸುವ ಕೆಲವು ನಗರಗಳು ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವ ಇತರ ಹಲವು ಕನ್ನಡ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ == ರಾಜ್ಯ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ಚಾನೆಲ್ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಚಂದನ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಡಿಡಿ ಚಂದನಾ]] | 1994 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ದೂರದರ್ಶನ, ಪ್ರಸಾರ ಭಾರತಿ | ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ಚಾನೆಲ್ |} == ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನೆ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ]] | 1994 | rowspan="6" | SD | rowspan="6" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಉಪಗ್ರಹ ವಾಹಿನಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.sunnetwork.in/tv-channel.aspx|title=SunNetwork – TV Channel|website=www.sunnetwork.in|access-date=2023-02-15|archive-date=2023-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230202091016/https://sunnetwork.in/tv-channel.aspx|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]] | 2000 | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] (ಹಿಂದೆ ಈ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ) | ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ]]'' ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಮಾರ್ಚ್ 2015 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ <ref>{{Cite web|url=http://www.colorskannada.com/about/|title=COLORS KANNADA – ABOUT|website=www.colorskannada.com|access-date=2023-02-15|archive-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219023156/http://www.colorskannada.com/about/|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಝಿ ಕನ್ನಡ]] | 2006 | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] | 2006 ರಲ್ಲಿ ''ಜೀ ತೆಲುಗು'' ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು<ref>{{Cite web|url=http://www.zeekannadatv.com/about-us/|title=Zee Kannada – ZEE KANNADA HD – Kannada Entertainment Online – Updates & More – ZEE5|website=Zee Kannada|access-date=2023-02-15|archive-date=2022-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230132659/http://www.zeekannadatv.com/about-us/|url-status=dead}}</ref> |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ]] | rowspan="2" | 2007 | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸ್ಟಾರ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್, ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ (ಹಿಂದೆ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ) | ''ಸುವರ್ಣ'' ಎಂದು ಬಿಡುಗಡೆ; ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಎಂದು ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ |- | [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿ.ವಿ]] | [[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] | ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಎಂಟರ್ಟೈನ್ಮೆಂಟ್ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕನ್ನಡಿಗರೊಬ್ಬರು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ<ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/karnatakas-first-home-grown-channel-kasthuri-tv-goes-on-air-27908.html}}</ref> |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]] | 2016 | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] ರಿಂದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಮನರಂಜನೆ ವಾಹಿನಿ ; <ref>{{Cite web|url=http://www.viacom18.com/viabuzz/viacom18-ups-the-ante-with-launch-of-its-first-homegrown-regional-gec-colors-super/|title=Viacom18 Media Pvt. Ltd.|access-date=2023-02-15|archive-date=2016-11-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20161121023057/http://www.viacom18.com/viabuzz/viacom18-ups-the-ante-with-launch-of-its-first-homegrown-regional-gec-colors-super/|url-status=dead}}</ref> ಜುಲೈ 2016 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} === ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- |[[ ಕಲ್ಕಿ ಕನ್ನಡ]] | 2015 | 2017 | rowspan="2" | ಎಸ್ ಡಿ | rowspan="2" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ವೈಟ್ ಹಾರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸೇವೆಗಳು | ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 24X7 GEC ಚಾನಲ್ |- | [[ದಮ್ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] | 2020 | 2021 | ಎಂಟರ್10 ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಇದು ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಕಂಟೆಂಟ್‌ಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ರೀತಿಯ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದೆ. |} == ಸಿನಿಮಾ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಉದಯ ಮೂವೀಸ್ | 2000 | rowspan="5" | SD | rowspan="5" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಹಿಂದೆ ''ಉಷೆ ಟಿವಿ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸಿನಿಮಾ ವಾಹಿನಿ. ಇದರ ಹೆಚ್ ಡಿ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪೋಸ್ಟ್ ಏನ್ ಟಿ ಓ 2.0 ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದೆ |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್]] | 2009 | ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್ | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನಿಂದ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ ಮನರಂಜನೆ ಚಾನೆಲ್ ; ಜುಲೈ 2016 ರವರೆಗೆ ''ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೂವೀಸ್]] | rowspan="2" | 2018 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | ರೈಟ್‌ಮೆನ್ ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ಮೂರನೇ ಚಾನಲ್ |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] ರಿಂದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನೆಲ್ |- | [[ಝೀ ಪಿಚ್ಚರ್|ಜೀ ಪಿಚ್ಚರ್]] | 2020 | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್|ಜೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್‌ನಿಂದ]] 24x7 ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನೆಲ್ <ref>{{Cite web|url=https://www.zeeentertainment.com/business_channels/regional-entertainment-channels/zee-picchar/|title=Zee Picchar Kannada}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == ಸಂಗೀತ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ಮ್ಯೂಸಿಕ್|ಉದಯ ಸಂಗೀತ]] | 2006 | rowspan="3" | SD | rowspan="3" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | rowspan="2" | [[ಚೆನ್ನೈ]], [[ತಮಿಳುನಾಡು]] | ಹಿಂದೆ ''ಉದಯ 2 / U2'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು |- | ರಾಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡ | 2009 | ರಾಜ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- |[[ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]] | 2014 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಸಾಹಸ |} == ಹಾಸ್ಯ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಉದಯ ಕಾಮಿಡಿ | 2009 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} ==ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಚಿಂಟು ಟಿವಿ]] | 2009 | rowspan="5" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಡೈರೆಕ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್‌ಕ್ಲೂಸಿವ್ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್]] | rowspan="2" | 2018 | rowspan="2" | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] | rowspan="2" | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | ನಿಕೆಲೋಡಿಯನ್ ಸೋನಿಕ್ |- | [[ಸೋನಿ ಯೇ]] | rowspan="2" | 2021 | ಸೋನಿ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ಈಟಿವಿ ಬಾಲ ಭಾರತ]] | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] | ಈಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಏಪ್ರಿಲ್ 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} == ಮಾಹಿತಿ ಮನರಂಜನೆ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಸರಳ್ ಜೀವನ್]] | 2016 | rowspan="4" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸಿಜಿ ಪರಿವಾರ್ ಗ್ಲೋಬಲ್ ವಿಷನ್ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಇನ್ಫೋಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಚಾನೆಲ್ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web|url=http://www.indiantelevision.com/television/tv-channels/regional/kannada-infotainment-channel-saral-jeevan-to-launch-on-19-february-160215|title=Kannada infotainment channel Saral Jeevan to launch on 19 February|date=15 February 2016}}</ref> |- | [[ಆಯುಷ್ ಟಿವಿ]] | 2017 | ಕಾಮಧೇನು ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಚಾನಲ್ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ |- | [[ಡಿಸ್ಕವರಿ ಚಾನೆಲ್]] | 2019 | ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ಡಿಸ್ಕವರಿ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2019 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |- | [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್]] | 2021 | ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟಾರ್ | ಕನ್ನಡ ಫೀಡ್ ಅನ್ನು 2021 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು |} == ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | ಶ್ರೀ ಶಂಕರ ಟಿ.ವಿ | rowspan="2" | 2008 | rowspan="2" | SD | rowspan="2" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಕಾಮಧೇನು ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ | ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಫೀಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಚಾನಲ್ |- | ಶ್ರೀ ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ ಭಕ್ತಿ ಚಾನೆಲ್ 2 | ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ತಾನಮ್ಸ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ | ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಫೀಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೂ ಭಕ್ತಿ ಚಾನಲ್ |} == ಕ್ರೀಡಾ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಪ್ರಕಾರ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್|ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ 1 ಕನ್ನಡ]] | ಕ್ರೀಡೆ | 2018 | SD | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಕ್ರೀಡಾ ವಾಹಿನಿ; ಡಿಸೆಂಬರ್ 29, 2018 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗಿದೆ |} == ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು == {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಟಿವಿ೯ ಕನ್ನಡ|ಟಿವಿ9 ಕನ್ನಡ]] | 2006 | rowspan="12" | SD | rowspan="12" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಎನ್ ಬಿ ಎಫ್ ಹೈದ್ರಾಬಾದ ಪ್ರಸಾರ | ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ 24X7 ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ |- | [[ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್]] | 2008 | ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಜನವರಿ 2016 ರವರೆಗೆ ''ಸುವರ್ಣ ನ್ಯೂಸ್ 24X7'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ<ref>{{Cite web|url=http://www.suvarnanews.tv/about-us|title=SuvarnaNews|last=Ltd|first=Suvarna News Network Pvt|website=Suvarna News|access-date=2016-07-13}}</ref> |- | ರಿಪಬ್ಲಿಕ ಕನ್ನಡ | 2023 | ರಿಪಬ್ಲಿಕ್ ಮೀಡಿಯಾ | ಅರ್ನಾಬ್ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ |- | ಕಸ್ತೂರಿ ಸುದ್ದಿ 24 | 2011 | ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | ''[[ಕಸ್ತೂರಿ (ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ)|ಕಸ್ತೂರಿ ಟಿವಿ]]'' ನಂತರ ಕಸ್ತೂರಿ ಮೀಡಿಯಾಸ್ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಉದ್ಯಮ |- | [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಟಿವಿ]] | 2012 | ಬರಹಗಾರರ ಮಾಧ್ಯಮ | ರೈಟ್‌ಮೆನ್ ಮೀಡಿಯಾದಿಂದ ಮೊದಲ ಚಾನಲ್ |- | [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]] | rowspan="3" | 2014 | ETV ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಮತ್ತು ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 | ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 ರವರೆಗೆ '' ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ರಾಜ್ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ]] | ರಾಜ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | <nowiki><i id="mwAes">ರಾಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡದ</i></nowiki> ನಂತರ ಕಂಪನಿಯಿಂದ ಎರಡನೇ ಸಾಹಸ |- | ಬಿಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ | ಈಗಲ್‌ಸೈಟ್ ಟೆಲಿಮೀಡಿಯಾ ಮತ್ತು ಬಿಟಿವಿಕನ್ನಡ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ | |- | ಪ್ರಜಾ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ | 2015 | ಸಂಪರ್ಕ ಇನ್ಫೋಮೀಡಿಯಾ | ಇನ್ಪೋಮಿಡಿಯಾ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- | ವಿಸ್ತಾರ ನ್ಯೂಸ್ | 2023 | ವಿಸ್ತಾರ ಮೀಡಿಯಾ | ಹರಿಪ್ರಕಾಶ ಕೊಣೆಮನೆ ಮೊದಲ ಸಾಹಸ |- | [[ಟಿವಿ5 ಕನ್ನಡ]] | ರಾಣಾ ಪ್ರಸಾರ | TV5 ಗುಂಪಿನಿಂದ ಕನ್ನಡ ವಾಹಿನಿ |- | ಪವರ್ ಟಿವಿ | 2018 | ಪವರ್‌ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಮೀಡಿಯಾ (OPC) | ರಾಕೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ನೇತೃತ್ವ |- | ನ್ಯೂಸ್ ಫಸ್ಟ್ | 2020 | ಓಲೆಕಾಮ್ ಮೀಡಿಯಾ | |} === ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿಗಳು === {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" width="100%" !ಚಾನಲ್ ! ಲಾಂಚ್ ! ನಿಷ್ಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿದೆ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ ! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು |- | [[ಉದಯ ನ್ಯೂಸ್'|ಉದಯ ನ್ಯೂಸ್]] | 2000 | 2019 | rowspan="4" | SD | rowspan="4" | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki>|</nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | ಸನ್ ಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ | ಮೊದಲ ಕನ್ನಡ ಸುದ್ದಿ ವಾಹಿನಿ; ''ಉದಯ ವಾರ್ತೆಗಳು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು |- | [[ಸಮಯ_೨೪x೭|ಸಮಯ ನ್ಯೂಸ್]] | 2010 | rowspan="2" | 2018 | RSM ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟರ್‌ಗಳು | 2013 ರವರೆಗೆ ''ಸಮಯ 24X7'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ |- | [[ಜನಶ್ರೀ|ಜನಶ್ರೀ ನ್ಯೂಸ್]] | 2011 | ಯಶ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ | |- | ನ್ಯೂಸ್ ಎಕ್ಸ್ ಕನ್ನಡ | 2018 | 2019 | ಐಟಿವಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ | ಐಟಿವಿ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ನಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉದ್ಯಮ |} == ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು == ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ 4 ಹೈ-ಡೆಫಿನಿಷನ್ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳಿವೆ. {| class="wikitable sortable sortable" style="border-collapse:collapse; font-size: 90%; text-align:center" !ಚಾನಲ್ ! ಪ್ರಕಾರ ! ಲಾಂಚ್ ! ಪ್ರಸಾರ ! ವೀಡಿಯೊ ! ಆಡಿಯೋ ! ಮೂಲ ಕಂಪನಿ |- | [[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ|ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಎಚ್.ಡಿ]] | rowspan="4" | ಮನರಂಜನೆ | 3 ಮೇ 2016 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | rowspan="4" | ಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಡಿ | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | [[ವಿಯಾಕಾಂ 18|ವಯಾಕಾಮ್ 18]] |- | [[ಉದಯ ಟಿ.ವಿ|ಉದಯ ಟಿವಿ ಎಚ್.ಡಿ]] | 6 ಮಾರ್ಚ್ 2017 | ಸಿಮುಲ್ಕಾಸ್ಟ್ | ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ <nowiki></nowiki> 5.1 | ಸನ್ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ |- | [[ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ|ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಎಚ್.ಡಿ]] | 16 ಜುಲೈ 2017 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | ಡಾಲ್ಬಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ಲಸ್ <nowiki></nowiki> 7.1 | ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ |- | [[ಝಿ ಕನ್ನಡ|ಜೀ ಕನ್ನಡ ಎಚ್.ಡಿ]] | 3 ನವೆಂಬರ್ 2018 | ಸ್ವಂತ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ | [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|ಸ್ಟೀರಿಯೋ]] <nowiki></nowiki> [[ದಿಶಾಧ್ವನಿಕ ಶಬ್ದಚಿತ್ರ|2.0]] | [[ಝೀ ಎಂಟರ್‌ಟೈನ್‌ಮೆಂಟ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸಸ್]] |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist|30em}} {{Interwikineeded}} 65znvynfqrvgjy530ydmt3k6huzhlzy 0 19160 1432111 1372710 2026-10-15T08:17:40Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432111 wikitext text/x-wiki '''ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ''', '''ಹೈಗ ಕನ್ನಡ''', '''ಹವಿಗನ್ನಡ''' ಅಥವಾ '''ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆ''' [[ಹವ್ಯಕ]] ಜನಾಂಗದವರು ಬಳಸುವ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆ. ಇದು [[ಕನ್ನಡ]]ದ [[ಉಪಭಾಷೆ]]. <ref>{{cite web | url=https://windyskies.blogspot.com/2008/03/sacred-confluence-and-serpents-in-stone.html | title=Windy Skies: A Sacred Confluence and Serpents in Stone | date=25 March 2008 }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.languageinindia.com/sep2005/kannadadictionary1.html | title=Language in India | access-date=2025-10-07 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120217132327/http://www.languageinindia.com/sep2005/kannadadictionary1.html | archive-date=2012-02-17 | url-status=dead }}</ref> ==ಭಾಷಾಲಕ್ಷಣ== ಹವ್ಯಕರು ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟ ಭಾಷೆಯಿಂದ ಒಂದಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕನ್ನಡದ ಉಪಭಾಷೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ 60-70% ಹೋಲುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪದಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಕನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರು ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟಕರವೆಂದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹವ್ಯಕ ಉಪಭಾಷೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿರಬೇಕು. ಭಾರತದ ಇತರ ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳಂತೆ ಇದರ ಮೂಲವು ನಿಗೂಢತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕೆಲವು ಹವಿಗನ್ನಡ ಭಾಷಿಕರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಾಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ, ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಬದಲಿಗೆ ತಟಸ್ಥ ಲಿಂಗವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. <ref>{{cite web | url=https://www.havyak.org/havyaka-language | title=About Havyaka Language }}</ref> ಹವಿಗನ್ನಡವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಇತರ ಕನ್ನಡ ಉಪಭಾಷೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಅಂತಹ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಹವಿಗನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಧ್ವನಿರಚನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಪದರಚನೆಯ ನಿಯಮಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಾಚೀನ ಕನ್ನಡದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿಯುತ್ತವೆಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಊಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name=Sk01>{{cite web | url=https://shastriyakannada.org/database/kannada/language/HAVYAKA%20KANNADA.html| title=ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ}}</ref> ಅಂತಹ ಕೆಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ: ಮಧ್ಯಸ್ವರವೊಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಉನ್ನತ ಸ್ವರ ಬಂದಾಗ, ಆ ಮಧ್ಯಸ್ವರವು ಉನ್ನತಸ್ವರವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುವುದು. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಒಳನಾಡಿನ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರು-ಏಳನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ, ಐದನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ವರವು ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡ ಹಾಗೂ ಕರಾವಳಿ ಕನ್ನಡದ ಿತರ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣಬಹುದು. ಎಂದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಸ್ವರವು ತನ್ನ ಮೂಲರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆ: * ಬೆಳಿ, ಕೆವಿ, ಬೆಸಿ, ಒಳಿ, ತೊದಿ ಮತ್ತು ತೊಳು ಎಂಬ ಪ್ರಾಚೀನ ರೂಪಗಳು ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ, ಕಿವಿ, ಬಿಸಿ, ಉಳಿ, ತುದಿ ಮತ್ತು ತೊಳಿ ಎಂದು ಬದಲಾಗಿವೆ. ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಮೂಲರೂಪಗಳೇ ಉಳಿದಿವೆ. * ಒಳನಾಡಿನ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರವು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ.(ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ) ಆದರೆ, ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡವು ಆ ಸ್ವರವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆ: ಹಗಲು, ಅಡಕೆ, ಅಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲು ಎಂಬ ಪದಗಳು, ಒಳನಾಡಿನ ಆಡುಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹಗ್ಲು, ಅಡ್ಕೆ, ಅಂಗ್ಡಿ ಮತ್ತು ಬಾಗ್ಲು ಎಂದು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಕರಾವಳಿಯ ಉಪಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ * ದೀರ್ಘಸ್ವರದ ನಂತರ ಬರುವ ಅಥವಾ ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳ ಪದದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಸ್ವರದ ನಂತರ ಬರುವ ಅನುನಾಸಿಕಗಳು ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅವು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ.<ref name=Sk01/> {| class="wikitable" |- ! '''ಹಳಗನ್ನಡ''' ! '''ಹವಿಗನ್ನಡ''' ! '''ಹೊಸಗನ್ನಡ''' |- | ದಾಂಟು | ದಾಂಟು | ದಾಟು |- | ನಾಂಟು | ನಾಂಟು | ನಾಟು |- | ಕಲಂಕು | ಕಲಂಕು | ಕಲಕು |- | ಕಾಡಿಂಗೆ | ಕಾಡಿಂಗೆ | ಕಾಡಿಗೆ |- | ಮರಂಗಳ್ | ಮರಂಗೊ | ಮರಗಳು |- |} <ref name=Sk01/> ==ವ್ಯಾಕರಣ== ಹವ್ಯಕ ಉಪಭಾಷೆಯ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬಗೆಗಿನ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪೂನಾದ ಡೆಕ್ಕನ್ ಕಾಲೇಜು "An Outline Grammar of Havyaka" ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web | url=https://www.exoticindiaart.com/book/details/outline-grammar-of-havyaka-nam054/| title=An Outline Grammar of Havyaka }}</ref> == ಉದಾಹರಣೆ == {| class="wikitable" |- ! '''[[ಕನ್ನಡ]]''' ! ಹವಿಗನ್ನಡ |- | ನಾನು | ನಾನು / ನಾ / ಆನು |- | ನಾವು | ನಾವು / ನಂಗ / ಯಂಗ |- | ನೀನು | ನೀನು / ನೀ |- | ನೀವು | ನೀವು / ನಿಂಗ |- | ಅವನು | ಅವನು / ಅವ / ಅಂವ |- | ಅವಳು | ಅವಳು / ಅದು |- | ಅದು | ಅದು |- | ಅವರು | ಅವರು / ಅವು / ಅಕ |- | ಅವು | ಅವು / ಅಕ |} === ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು === * ಹೋಗುತ್ತೇನೆ = ಹೋಗ್ತಿ/ಹೋವುತ್ತೆ/ಹೋಗ್ತೆ * ಬರುತ್ತೇನೆ = ಬರ್ತಿ/ಬತ್ತೆ/ಬತ್ತಿ ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} ==ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಓದಲು== * An outline grammar of Havyaka’ By Shankara Bhat D.N., 1971, Linguistic Survey of India series, Volume 5, published by Deccan College Postgraduate and research Institute, Poona. * ‘The Havyaka dialect of North Kanara’ by Krishna Ganesh Shastry, 1971, Karnatak University, Dharwar. * ‘Clause structure of northern Havyaka Kannada’ (Dravidian): Tangemic Analysis’ By Helen E. Ullrich, 1988, University of Michigan. * ‘The landscape of language: Issues in Kannada linguistics’ by K.V. Tirumalesh, 2000, Allied Publishers. * ‘Havyaka Kannada: Modality and negation’ by Johan Van Der Auwera, Indian Linguistics, Volume 17, 2000. * ‘Havyaka Dialect’, by M.Mariyappa Bhat, 1969, Annals of Oriental Research, Madras. * ‘A Descriptive Analysis of Havyaka Kannada’ (Puttur and Suliya region) by C.B. Bhat and H.M. Nayak * ‘ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಕಲ್ಪಿತ ಚರಿತ್ರೆ’, ಡಿ.ಎನ್. ಶಂಕರ ಭಟ್, 1995, ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಹಂಪಿ. == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ == *[http://oppanna.com/ ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆಯ ಜಾಲತಾಣ] * [https://oppanna.com/bhashe/havigannada-savigannada/ ಒಂದು ಅನಿಸಿಕೆ: ಹವಿಗನ್ನಡ – ಸವಿಗನ್ನಡ – Oppanna.com] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Havigannada_dialect Havigannada dialect] * [https://archive.org/details/marakini.geddalukaverihav0000drmb ಗೆದ್ದಳು ಕಾವೇರಿ-ಹವಿಗನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿ] * [https://koushikskarnataka.quora.com/How-to-differentiate-between-Kundgannada-Kundapura-Kannada-and-Havigannada-Havyaka-Kannada How to differentiate between Kundgannada (Kundapura Kannada) and Havigannada (Havyaka Kannada) - Koushik's KARNATAKA - Quora] * [https://www.havyak.org/havyaka-language Havyaka Language] * [https://koushikskarnataka.quora.com/How-to-differentiate-between-Kundgannada-Kundapura-Kannada-and-Havigannada-Havyaka-Kannada How to differentiate between Kundgannada (Kundapura Kannada) and Havigannada (Havyaka Kannada) - Koushik's KARNATAKA - Quora] * [https://vishvadhwani.com/2024/03/19/hattugulu-havigannada-kathegalu/ "ಹತ್ತಗುಳು"- ಹವಿಗನ್ನಡ ಕತೆಗಳು]{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.upayuktha.com/2021/09/Hav-Savi-Kosha-more-than-5000-words-lexicon-ready-to-publish.html 10,000ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಪದಗಳ 'ಹವಿ- ಸವಿ ಕೋಶ' ಹವ್ಯಕ- ಕನ್ನಡ ನಿಘಂಟು ಇದೀಗ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ] * [https://bharatavani.in/home/book?id=%E0%B2%B9%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%97%E0%B2%A8%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%A1%20(%E0%B2%A8%E0%B3%81%E0%B2%A1%E0%B2%BF/%E0%B2%B8%E0%B2%82%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B3%83%E0%B2%A4%E0%B2%BF/%E0%B2%B8%E0%B2%BE%E0%B2%B9%E0%B2%BF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8)%20%7C%20Havigannada%20:%20A%20collection%20of%20articles%20on%20Havigannada%20Dialect,%20Culture%20and%20Literature ಹವಿಗನ್ನಡ (ನುಡಿಸಂಸ್ಕೃತಿಸಾಹಿತ್ಯ ಅಧ್ಯಯನ) | Havigannada : A collection of articles on Havigannada Dialect, Culture and Literature] * [https://www.prajavani.net/district/uttara-kannada/language-studies-karwar-vishnugupta-havyaka-3503030 ಅಶೋಕೆಯಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಕ ಅಧ್ಯಯನ ಪೀಠ : ರಾಘವೇಶ್ವರ ಭಾರತೀ ಸ್ವಾಮೀಜಿ] * [https://srimukha.srisamsthana.org/news/vidyalaya/havigannada-gosti ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆ ಅಧ್ಯಯನ, ಸಂಶೋಧನೆಗೂ ಅವಕಾಶ: ರಾಘವೇಶ್ವರ ಶ್ರೀ - ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಪೀಠದಲ್ಲಿ ಸ್ವಭಾಷಾ ಪೀಠ ಸ್ಥಾಪನೆ] {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ ಕನ್ನಡಿಗರು]] [[ವರ್ಗ:ಹವ್ಯಕ]] p8bg2mlr4kp2m5bgcgst53m8hx3ykk9 0 20646 1432072 1431711 2026-10-14T21:33:38Z Mallikarjun P B 100568 /* */ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ 1432072 wikitext text/x-wiki [[File:Mallikarjuna and Kashivishwanatha temples at Pattadakal.jpg|thumb|right|240px|Pattadakal Temple Complex, [[Pattadakal]]lu]] [[File:GolGumbaz2.jpg|thumb|right|240px|Gol Gumbaz, Vijapura]] '''ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ :''' ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಿ ರಚನೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಮತ್ತು ಕಲಬುರ್ಗಿ ವಿಭಾಗದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇ ಹೊಸ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮಾದರಿ ರಾಜಧಾನಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಅನುಕೂಲ ಆಗುವ ಹಾಗೆ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೂತನ ರಾಜಧಾನಿ ಕೇಂದ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಲಿದೆ. ದಕ್ಷಿಣ [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿರುವ ೩೦೦ರಿಂದ ೭೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿನ, ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಒಂದು ಶುಷ್ಕವಾದ ವಿಸ್ತಾರ. ಇದು [[ಬೆಳಗಾವಿ]], [[ಬಿಜಾಪುರ]], [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]], [[ಬೀದರ್]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ]],[[ವಿಜಯನಗರ]],[[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]], [[ಯಾದಗಿರಿ]], [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಗದಗ್]], [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ]], [[ಹಾವೇರಿ]], [[ಕೊಪ್ಪಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ [[ಭೀಮಾ]], [[ಘಟಪ್ರಭಾ]], [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಮತ್ತು [[ತುಂಗಭದ್ರಾ]] ಹಾಗೂ [[ಕಾಳಿ ನದಿ|ಕಾಳಿ]] ನದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರವು ಬಿಳಿಜೊಳದ ರೊಟ್ಟಿ,ವಿವಿಧ ತರಕಾರಿ ಅಥವಾ ಕಾಳುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪಲ್ಯಾ,ವಿವಿಧ ಚಟ್ನಿ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿ ಮೊಸರು. ==ಹವಾಮಾನ== * <big>ಬೇಸಿಗೆ-ಚಳಿಗಾಲ</big>- ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹವಾಗುಣವು ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯಪುರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆ ಅಂದರೆ 42.7 ಡಿಗ್ರಿವರೆಗೆ(ಏಪ್ರಿಲ್ ನಲ್ಲಿ), ಅತೀ ಕಡಿಮೆ ಅಂದರೆ 9.5 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸವರೆಗೆ (ಡಿಸೆಂಬರನಲ್ಲಿ) ಉಷ್ಣತೆ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. * <big>ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲ</big> - 35&nbsp;°C - 42&nbsp;°C ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಚಳಿಗಾಲ</big> ಮತ್ತು <big>ಮಳೆಗಾಲ</big> - 18&nbsp;°C - 28°Cಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್ * <big>ಮಳೆ</big> - ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಮಳೆ 300 - 600ಮಿಮಿ ಗಳಸ್ಟು ಆಗಿರುತ್ತದೆ. * <big>ಗಾಳಿ</big> - ಗಾಳಿ ವೇಗ 18.2 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜೂನ್), 19.6 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಜುಲೈ)ಹಾಗೂ 17.5 ಕಿಮಿ/ಗಂ (ಅಗಸ್ಟ್) ಇರುತ್ತದೆ. ==ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ== ಮುಖ್ಯ ಭಾಷೆ <big>ಕನ್ನಡ</big>. ಆದರೆ ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ [[ಉರ್ದು]], [[ಮರಾಠಿ]] ಮಿಶ್ರಿತ ವಿಶಿಷ್ಠವಾದ ಕನ್ನಡ ವಿಜಯಪುರ ಕನ್ನಡವೆಂದೇ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಕ್ಕಲುತನ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ನೇಕಾರಿಕೆ ಇದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳು: [[ಜೋಳ]], [[ಸಜ್ಜೆ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ಶೇಂಗಾ]],[[ಸಪೋಟ|ಚಿಕ್ಕು]], [[ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ|ಉಳ್ಳಾಗಡ್ಡಿ (ಈರುಳ್ಳಿ)]]. [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]], [[ದಾಳಿಂಬೆ]], ಕಬ್ಬು [[ನಿಂಬೆ]] ಹಣ್ಣುಗಳು ಪರರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಪರದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಆಗುತ್ತವೆ. ==ಆಹಾರ== ಪ್ರಮುಖ ಆಹಾರ ಧಾನ್ಯ ಜೋಳ. ಜೊತೆಗೆ [[ಗೋಧಿ]], [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಮೆಕ್ಕೆ ಜೋಳ]] ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು. ಜವಾರಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿಶೇಷ ರುಚಿಯ ಕಾಯಿಪಲ್ಯ, ಸೊಪ್ಪುಗಳು ಹೆಸರುವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಕಾಲವೂ ಲಭ್ಯ. ವಿಜಯಪುರದ ಜೋಳದ ರೊಟ್ಟಿ, ಸೇಂಗಾ ಚಟ್ನಿ, ಎಣ್ಣೆ ಬದನೆಕಾಯಿ ಪಲ್ಯ, ಕೆನೆಮೊಸರುಗಳು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿವೆ. ==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== {{col-begin}} {{col-break}} *[[ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)]] * ಮಹತಪಸ್ವಿ ಮುರುಘೇಂದ್ರ ಶಿವಯೋಗಿಯವರು * ಮರುಳಶಂಕರ ಶ್ರೀಗಳು * ಗುರು ಯಲ್ಲಾಲಿಂಗ ಮಹಾರಾಜರು * [[ಇಮ್ಮಡಿ ಪುಲಿಕೇಶಿ]] * [[ಅಣ್ಣ ಬಸವಣ್ಣ]] * [[ಶ್ರೀ ಸ್ವಾಮಿ ರಮಾನಂಧ ತಿರ್ಥರು]] * [[ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] * [[ಡಾ. ಮುರಿಗೆಪ್ಪ ಚನ್ನವೀರಪ್ಪ ಮೋದಿ]] * [[ಚೆನ್ನಬಸಪ್ಪ ಅಂಬಲಿ]] * [[ಕಡಕೋಳದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]] * [[ಗರಗದ ಮಡಿವಾಳಪ್ಪ]] * [[ಅರಳಗುಂಡಗಿ ಶರಣಬಸಪ್ಪ]] * [[ಸಂತ ಶೀಶುನಾಳ ಶರಿಫ]] * [[ಪಡಿಂತ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿಗಳು]] * [[ಅಜಾತ ಶತ್ರು ನಾಗಲಿಂಗ ಅಜ್ಜ]] * [[ಗದಗ ತೊಂಟಾದಾರ್ಯ ಶ್ರೀಗಳು]] * [[ನಿಜಗುಣಾನಂದ ಸ್ವಾಮಿಗಳು]] * [[ಎಸ್ ಆರ್ ಹಿರೇಮಠ]] * [[ಷಟ್ಪದಿ ಜನಕ ಕೊಂಡಗೂಳಿ ಕೇಶಿರಾಜ]] * [[ಡಾ.ದ.ರಾ ಬೇಂದ್ರೆ]] * [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದಾರೂಢರು]] * [[ಗಂಗಾವತಿ ಪ್ರಾಣೇಶ]] * [[ಫ.ಗು.ಹಳಕಟ್ಟಿ]] * [[ಶಿಂಪಿ ಲಿಂಗಣ್ಣ]] * [[ಶ್ರೀ ಸಿದ್ದೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]] * [[ಶ್ರೀ ಗುರು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಸದಾಶಿವ ಮೂರ್ತಿ]] * [[ಶ್ರೀ ಬಂಥನಾಳ ಶಿವಯೋಗಿಗಳು]] * [[ಶ್ರೀ ಖಾಸ್ಗತೇಶ್ವರ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳು]] * [[ಗಣಪತರಾವ್ ಮಹಾರಾಜ]] * [[ಆಲೂರು ವೆಂಕಟ ರಾವ್]] * [[ಎಂ.ಎಂ.ಕಲಬುರ್ಗಿ]] * [[ರೇ.ಚ.ರೇವಡಿಗಾರ]] {{col-break}} * [[ಸುಧಾ ಮೂರ್ತಿ]] * [[ಅರವಿಂದ ಮಾಲಗತ್ತಿ]] * [[ಕುಸುಮಾಕರ ದೇವರಗೆಣ್ಣೂರು]] * [[ರಾಜು ತಾಳಿಕೋಟಿ]] * [[ಡಾ. ಸರಸ್ವತಿ ಚಿಮ್ಮಲಗಿ]] * [[ಸುನಿಲಕುಮಾರ ದೇಸಾಯಿ]] * [[ಶಂಕರ ಮಹಾದೇವ ಬಿದರಿ]] * [[ಶಂ.ಗು.ಬಿರಾದಾರ]] * [[ಶರಣಪ್ಪ ಕಂಚಾಣಿ]] * [[ರವೀಂದ್ರ ಹಂದಿಗನೂರ]] * [[ನಟಕೇಸರಿ ಸಿದ್ರಾಮಪ್ಪ]] * [[ಅಮಿರಬಾಯಿ ಕರ್ನಾಟಕಿ]] * ವೆಂಕಣ್ಣ ನಾಯಕ * [[ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]] * [[ಎಂ.ಬಿ.ಪಾಟೀಲ]] {{col-break}} * [[ಬಸನಗೌಡ ಆರ್. ಪಾಟೀಲ್]] * [[ರಮೇಶ್ ಜಿಗಜಿಣಗಿ]] * [[ಶಿವಾನಂದ ಹಿರೇಮಠ]] * [[ಬಸಂತಕುಮಾರ ಪಾಟೀಲ]] * [[ಸ.ಜ.ನಾಗಲೋಟಿ ಮಠ]] * [[ಎಚ್ ಬಿ ವಾಲೀಕಾರ]] * [[ಆರ್. ಆರ್. ಹಂಚಿನಾಳ]] * [[ಕೃಷ್ಣ ಕೊಲ್ಹಾರ ಕುಲಕರ್ಣಿ]] * [[ಜಿ.ವಿ.ಕುಲಕರ್ಣಿ]] * [[ಪಿ.ಬಿ.ಧುತ್ತರಗಿ]] * [[ಬಸವರಾಜ ಡೋಣೂರ]] * [[ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ ಪುರಾಣಿಕ]] * [[ರಾಮಚಂದ್ರ ಕೊಟ್ಟಲಗಿ]] * [[ಕೆ.ಎನ್.ಸಾಳುಂಕೆ]] * [[ಪಂಡರಿನಾಥಾಚಾರ್ಯ ಗಲಗಲಿ]] {{col-break}} * [[ಶಾಂತಾ ಇಮ್ರಾಪುರ]] * ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಆರ್.ಪೋಲೀಸಪಾಟೀಲ * ಪ್ರೊ.ಶಿವರುದ್ರ ಕಲ್ಲೋಳಕರ್ * ಶಿವನಗೌಡ ಕೋಟಿ * [[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಸಿಂದಗಿ]] * [[ಪ್ರೊ.ಎನ್.ಜಿ.ಕರೂರ]] * ಗೋಪಾಲ ಪ್ರಹ್ಲಾದರಾವ ನಾಯಕ * [[ಇಂದುಮತಿ ಸಾಲಿಮಠ]] * [[ರಂಜಾನ ದರ್ಗಾ]] * [[ಶರಣಪ್ಪ ಇಜೇರಿ]] * [[ಮಧುರಚೆನ್ನ]] * [[ಗುರುಲಿಂಗ ಕಾಪಸೆ]] * [[ಶಶಿಕಲಾ ವೀರಯ್ಯಸ್ವಾಮಿ]] * [[ಶಾಂತಾದೇವಿ ಕಣವಿ]] * [[ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಸುತಾರ]] * [[ಗುರುರಾಜ ಬಿರಾದಾರ]] {{col-end}} shree abhinava pundalinga maharajaru sukhetra golasar ಪರಶುರಾಮ (Pರಾಮ)==ಸಂಸ್ಕೃತಿ== [[File:Lambaniwomen.jpg|thumb|ಲಂಬಾಣಿ ಜನಾಂಗದ ಮಹಿಳೆ]] [[File:Uttar Karnataka food.JPG|thumb|ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಊಟ]] [[ಚಿತ್ರ:scan0038.jpg|thumb|ಕೃಷ್ಣ ಗೋಪಾಲ ಜೋಶಿ]] ಅಪ್ಪಟ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಶೈಲಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಪುರುಷರು ದೋತ್ರ, ನೆಹರು ಅಂಗಿ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ರುಮಾಲು(ಪಟಕ) ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆ ಯರು ಇಲಕಲ್ಲ ಸೀರೆ ಮತ್ತು ಖಾದಿ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ==ಕಲೆ== ಲಾವಣಿ ಪದಗಳು, ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ, ಗೀಗೀ ಪದಗಳು, ಹಂತಿ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಮೊಹರಮ್ ಹೆಜ್ಜೆ ಕುಣಿತ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಈ ನಾಡಿನ ಕಲೆಯಾಗಿದೆ. ==ಉದ್ಯೋಗ== ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿ ಇದುವುದರಿಂದ ಸುಮಾರು 70% ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೃಷಿಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಕೋಳಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ರೇಷ್ಮೆ ತಯಾರಿಕೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಉಪ ಕಸುಬುಗಳಾಗಿವೆ. ==ನದಿಗಳು== * <big>[[ಕೃಷ್ಣಾ]]</big> <big>ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ</big> [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ರಾಜ್ಯದ ಮಹಾಬಳೇಶ್ವರ ಸಮೀಪದ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಹತ್ತಿರ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 1338 ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಗಮವಾಗಿ ಸುಮಾರು 1392 ಕಿ.ಮಿ.ಗಳಷ್ಟು ದೂರ [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಎರಡನೆಯ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ. ಮಲಪ್ರಭಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಡೋಣಿ ನದಿಗಳು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ. ನದಿಗೆ [[ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಜಮಖಂಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಹಿಪ್ಪರಗಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಹಿಪ್ಪರಗಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು, ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಬಸವನ ಬಾಗೇವಾಡಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಆಲಮಟ್ಟಿ]] ಹತ್ತಿರ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ [[ಮುದ್ದೇಬಿಹಾಳ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನ [[ಬಾಚಿಹಾಳ]] - [[ಸಿದ್ದಾಪುರ]] ಹತ್ತಿರ ನಾರಾಯಣಪುರ ಆಣೆಕಟ್ಟುನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಸುಮಾರು 2,60,000 ಚದುರು ಕಿ.ಮಿ. ಇರುತ್ತದೆ. [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಸುಮಾರು 10ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೇಜುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಲ್ಹಾರ ಗ್ರಾಮದ ಬಳಿ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಿರಿ ಹೊಳಿಯಂತಲು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯಾದ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ ನ್ನು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಕೈಗಿತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ನದಿಯು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀವ ನದಿಯಾಗಿದೆ. [[ರಾಯಚೂರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕುಡ್ಲು ಎಂಬಲ್ಲಿ ಭೀಮಾ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. <big>ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ</big> 1962ರಲ್ಲಿ [[ಭಾರತ]]ದ [[ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ]]ಯಾದ ಶ್ರೀ [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಯವರು ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನಿಟ್ಟರು. ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯ ಹಾಗು ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಸುಮಾರು 70 ಕಿ.ಮಿ. ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಹಾಗು [[ಮಲಪ್ರಭಾ]] ಗಳ ಸಂಗಮದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯಗಳಿವೆ. [[1994]]ರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಭಾಗ್ಯ ಜಲ ನಿಗಮದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. ಆಬಳಿಕ ಕೆಲಸ ಚುರುಕಾಗಿ ನಡೆದರೂ ಸಹ ಆಂಧ್ರ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳು [[ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ತಕರಾರು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ, ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಪುರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಎತ್ತರವಾದ 524 ಮೀಟರುಗಳ ಬದಲಾಗಿ 519.60 ಮೀಟರುಗಳಿಗೆ ಕಾಮಗಾರಿಯನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. <big>ಮುಳುಗಡೆ ಪ್ರದೇಶ</big> ಆಲಮಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿಪ್ಪರಗಿವರೆಗೆ 136 ಕಿ.ಮಿ.ವರೆಗೆ ಹಿನ್ನೀರು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ್ದು 201 ಗ್ರಾಮಗಳು ಹಾಗು [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]]ಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗ ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿವೆ. <big>ಜಲ ಸಂಗ್ರಹ</big> ಹಿಪ್ಪರಗಿಯಲ್ಲಿ 13 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ., ಆಲಮಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 123 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. (519.60 ಮೀಟರವರೆಗೆ) ಹಾಗು ನಾರಾಯಣಪುರದಲ್ಲಿ 37 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಚಾವತ್ ಆಯೋಗದ ಸ್ಕೀಮ್ ಎ ದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆಗೆ ನೀಡಲಾದ 173 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರಿನ ಪುರ್ಣ ಸಂಗ್ರಹವಾದಂತಾಗಿದೆ. <big>ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶ</big> ಪ್ರಥಮ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ 119 ಟಿ.ಎಮ್.ಸಿ. ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸುಮಾರು 6,22,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ಹಾಗು ದ್ವಿತೀಯ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಕೀಮ್ ಬಿ ಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ನೀರನ್ನೂ ಸಹ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ 3,97,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವಿದೆ. <big>ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆ</big> 15 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 1 ಹಾಗು 55 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ 3 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. <big>ವೆಚ್ಚ</big> ಜಲಾಶಯ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ 5500 ಕೋಟಿ, ಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಾಗಿ 400 ಕೋಟಿ ಹಾಗು ಪುನರ್ವಸತಿಗಾಗಿ 2100 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. <big>ಉದ್ಘಾಟನೆ</big> 21 [[ಆಗಸ್ಟ್]] [[2006]]ರಂದು [[ಭಾರತ]]ದ ಆಗಿನ[[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಯಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ [[ಅಬ್ದುಲ್ ಕಲಾಂ]] ಅವರು [[ಲಾಲ ಬಹಾದ್ದೂರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]] ಎಂದು ನಾಮಕರಣಗೊಂಡ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದರು. * <big>[[ಮಲಪ್ರಭಾ]]</big> ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]]ಯ [[ಉಪನದಿ]]. <big>ಉಗಮ</big> ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಬೆಳಗಾವಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಖಾನಾಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕನಕುಂಬಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೧೬ ಕಿಲೊಮೀಟರ ದೂರದಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೭೯೨ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ೩೦೪ ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳವರೆಗೆ ಹರಿದು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯನ್ನು, ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೪೮೮ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ [[ಕೂಡಲ ಸಂಗಮ]]ದಲ್ಲಿ ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗಮದ ವರೆಗೆ ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೧,೫೪೯ ಚದುರು ಕಿಲೊಮೀಟರುಗಳು. <big>ಉಪನದಿಗಳು</big> ಬೆಣ್ಣಿಹಳ್ಳ, ಹಿರೆಹಳ್ಳ, ತುಪರಿಹಳ್ಳ ಹಾಗು ತಾಸಹಳ್ಳಗಳು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಹಳ್ಳಗಳು. <big>ರೇಣುಕಾಸಾಗರ</big> ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ [[ಸವದತ್ತಿ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಮುನವಳ್ಳಿ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ [[ನವಿಲುತೀರ್ಥ]] ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲಿನ ಬಾಂಧಕಾಮಿನ ಆಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಲಾಗಿದೆ. ಈ ಆಣೆಕಟ್ಟು ೧೫೪.೫೩ ಮೀಟರ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೪೦.೨೩ ಮೀಟರ ಎತ್ತರವಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ೩೦.೨೬ ಘನ ಮೀಟರಗಳಿಷ್ಟಿದೆ. ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೀರಿನಲ್ಲಿ ೧೩,೫೭೮ ಹೆಕ್ಟೇರುಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವು ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. <big>ಕಾಲುವೆಗಳು</big> ಮಲಪ್ರಭಾ ಆಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎಡದಂಡೆಯ ಕಾಲುವೆಯು ೧೫೦ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೫೩,೧೩೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಜಮೀನಿಗೆ ನೀರಾವರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ರೂವಾರಿಯಾದ ಇಂಜನಿಯರ [[ಎಸ್.ಜಿ.ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ]]ಯವರ ಗೌರವಾರ್ಥ ಈ ಕಾಲುವೆಗೆ ಬಾಳೆಕುಂದ್ರಿ ಕಾಲುವೆ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಬಲದಂಡೆಯು ೧೪೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು ೧,೩೯,೯೨೧ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣ್ಣಿಸುತ್ತದೆ. ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯ ದಿಂದ [[ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ]] ಹಾಗು [[ಧಾರವಾಡ]] ನಗರಗಳಿಗೆ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. <big>ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳಗಳು</big> ರೇಣುಕಾ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ [[ಎಲ್ಲಮ್ಮ]] ನ ಗುಡಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಹಾಗು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ಎಲ್ಲಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಭಕ್ತರಿರುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭಾರತ ಹುಣ್ಣಿಮೆ ದಿನ ಎಲ್ಲಮ್ಮನ ಜಾತ್ರೆ ಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿಯೆ [[ಸೊಗಲ]] ಗ್ರಾಮವಿದ್ದು ಪುರಾತನ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಗುಡಿ ಯಿಂದಾಗಿ ಹಾಗು ಮನೋಹರವಾದ, ಚಿಕ್ಕ ಜಲಪಾತಕ್ಕಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳ ಹಾಗು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. [[File:Gokak Falls.jpg|thumb|ಗೋಕಾಕ್ ಜಲಪಾತ]] * <big>[[ಘಟಪ್ರಭಾ]]</big> ಘಟಪ್ರಭಾ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿ. <big>ಉಗಮ</big> ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು [[ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ]] ಪರ್ವತಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ, ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೮೮೪ ಮೀಟರ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ೨೮೩ ಕಿಮೀ ದೂರದಷ್ಟು ಹರಿದ ಬಳಿಕ [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಕಲಾದಗಿ]] ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ೩೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸಂಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ೮೮೨೯ ಚದುರು ಕಿಮೀ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. <big>ಉಪನದಿಗಳು</big> ಹಿರಣ್ಯಕೇಶಿ ಹಾಗು ತಾಮ್ರಪಣಱ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯ ನದಿಗಳು ಘಟಪ್ರಭಾದ ಉಪನದಿಗಳಾಗಿವೆ. <big>ಆಣೆಕಟ್ಟುಗಳು</big> ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ [[ಗೋಕಾಕ]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಧೂಪದಾಳ]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ೧೮೯೭ ನೆಯ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಡೆಗೋಡೆಯನ್ನು (wier) ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತಡೆಗೋಡೆಯಿಂದ ೭೧ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಇದರಿಂದ ೪೨,೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರವು ಈ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ೧೦೯ ಕಿಮೀವರೆಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ. ಹಾಗು [[ಹಿಡಕಲ್]] ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರ ಕಟ್ಟಲಾದ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ೬೫೯ ದಶಲಕ್ಷ ಘನಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನೀರಾವರಿ ಪ್ರದೇಶದ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣವು ೧,೩೯,೬೧೪ ಹೆಕ್ಟೇರ್‍ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. <big>ಮುಂದಿನ ಯೋಜನೆ</big> ಹಿಡಕಲ್ ಜಲಾಶಯದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ೧೪೪೮ ದಶಲಕ್ಷ ಘನ ಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯಿದ್ದು ೨೦೨ ಕಿಮೀ ಉದ್ದದ ಬಲದಂಡೆ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದ ಒಟ್ಟು ೩,೩೧,೦೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸಲಾಗುವದು. <big>ಜಲಪಾತ</big> [[ಗೋಕಾಕ]] ಪಟ್ಟಣದಿಂದ ೧೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯು ೫೩ ಮೀಟರು ಆಳಕ್ಕೆ ಧುಮುಕುತ್ತ ಸುಂದರ ಜಲಪಾತವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ. ಜಲಪಾತದ ಮೇಲ್ಗಡೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ತೂಗುಸೇತುವೆ ಇದ್ದು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಜಲಪಾತದ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಹ ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೆ ಒಂದು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅರಳೆ ಗಿರಣಿ ಇದೆ. * <big>[[ಭೀಮಾ]]</big> <big>ಉಗಮ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ</big> ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದಲ್ಲಿ [[ಪುಣೆ]]ಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುವ ಭೀಮಾಶಂಕರ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದೆ. ಭೀಮಾ ನದಿಯು [[ಕೃಷ್ಣಾ]] ನದಿಯ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೆಸೂರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ. [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದಲ್ಲಿ [[ರಾಯಚೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡ್ಲೂರು ಊರ ಹತ್ತಿರ, [[ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ಗಡಿಗೆ ಸಮೀಪವಾಗಿ ಈ ನದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಕೂಡುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯ ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 300 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಹರಿದಿದೆ. <big>ಉಪನದಿಗಳು</big> ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಮರಜಾ, ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ, ಗಂಡೋರಿ ಹಳ್ಳ, ಕಾಗಿನಾ ಹಾಗು ಬೆಣ್ಣೆತೊರಾ ಇವು ಭೀಮಾನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳು. * <big>[[ಡೋಣಿ]]</big> ಡೋಣಿ ನದಿಯು [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]]ದ ಸಾಂಗ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜತ್ತ ಹತ್ತಿರ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 250ಕಿ.ಮೀ. ಹರಿದು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೋಡೆ ಕಲ್ಲ ಹತ್ತಿರ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಡೋಣಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಡೋಣಿ ಬೆಳೆದರೆ ಓಣಿಲ್ಲ ಜೋಳಯಂಎಬ ನಾಣ್ಣುಡಿಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಜೋಳ ಕರ್ನಾಟಕದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ವಿಜಯಪುರ ಜೋಳ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ.v ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan Discovering Deccan - Badami, Aihole, Pattadakal, Bijapur Gulbarga, Bidar and Hampi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416065156/http://www.aii.unimelb.edu.au/events/discovering-deccan |date=2013-04-16 }} * [http://www.deccanherald.com/content/326130/celebrating-our-heritage.html Celebrating our heritage] * [http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/RATNAGIRI/his_chalukyas.html Early Chalukyas - Maharashtra Gazetteer] * [http://books.google.co.in/books?id=RUX8-PzWohgC&pg=PA402-IA5&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q&f=false The Kadamba Kula: A History of Ancient and Mediaeval Karnataka] {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]] ma3a9mo02piamyni33untlwhzi28ad2 0 22601 1432076 1370484 2026-10-15T03:05:35Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432076 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Dill |image = Illustration Anethum graveolens0.jpg |regnum = plantae |unranked_divisio = [[ಆವೃತಬೀಜಿಗಳು]] |unranked_classis = [[ಯೂಡಿಕೋಟ್ಸ್]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Apiales]] |familia = [[Apiaceae]] |genus = '''''Anethum''''' |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |species = '''''A. graveolens''''' |binomial = ''Anethum graveolens'' |binomial_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] | synonyms = ''Peucedanum graveolens'' <small>(L.) C. B. Clarke</small> }} [[ಚಿತ್ರ:Dill.jpg|thumb]] '''ಸಬ್ಬಸಿಗೆ'''ಯು (''ಅನೇಥಮ್ ಗ್ರ್ಯಾವಿಯೋಲೆನ್ಸ್'') ಒಂದು ಅಲ್ಪಕಾಲದ [[ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ ಸಸ್ಯ|ಬಹುವಾರ್ಷಿಕ]] [[ಮೂಲಿಕೆ]]. ಅದು ''ಅನೇಥಮ್'' ಪಂಗಡದ ಏಕಮಾತ್ರ ಜಾತಿ, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಒಂದು ಸಂಬಂಧಿತ ಪಂಗಡದಲ್ಲಿ ''ಪ್ಯೂಸೇಡ್ಯಾನಮ್ ಗ್ರ್ಯಾವಿಯೋಲೆನ್ಸ್'' ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೃಶವಾದ ಕಾಂಡಗಳು ಮತ್ತು ೧೦-೨೦ ಸೆ.ಮಿ. ಉದ್ದದ ಪ್ರತಿಯಾದ, ನಯವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾದ, ಕೋಮಲವಾದ ಮೆತ್ತಗಿನ [[ಎಲೆ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ೪೦-೬೦ ಸೆ.ಮಿ. ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಉಕ್ರೇನ್ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಜಾಸ್ತಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ವಾರಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಇದನ್ನ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಸೊಪ್ಪು ಇಷ್ಟಪಡುವವರಿಗೆ ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪು (Dill Leaves) ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟ ಆಗುತ್ತದೆ. ಚಿಕ್ಕ ಸೂಜಿಯಂತೆ ಇದರ ಎಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಲಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ರುಚಿ ನೀಡುವ ಜೊತೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಪರಿಮಳದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಸಬ್ಬಸಿಗೆಯನ್ನು ಪಲ್ಯ, ಸಾಂಬಾರಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಉಕ್ರೇನ್ (Ukraine) ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ (Russia) ಇದನ್ನು ಜಾಸ್ತಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ವಾರಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಇದನ್ನ ಸೇವಿಸಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ ಎ, ವಿಟಮಿನ್ ಸಿ, ಕಬ್ಬಿಣ, ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಸಾಕಷ್ಟು ಆರೋಗ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Anethum%20graveolens Plants for a Future: ''Anethum graveolens''] * [http://botanical.com/botanical/mgmh/d/dill--13.html 'A Modern Herbal' (Grieves, 1931)] * [https://web.archive.org/web/20081226223333/http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?329,335,336 Jepson Manual Treatment] * [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANGR2 USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100306054534/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=ANGR2 |date=2010-03-06 }} * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?3412 GRIN Species Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208054437/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?3412 |date=2008-12-08 }} * [http://theselfsufficientgardener.com/2010/08/14/episode-17-my-favorite-herbs-dill/ The Self-Sufficient Gardener Episode 17 My Favorite Herbs - Dill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100919182148/http://theselfsufficientgardener.com/2010/08/14/episode-17-my-favorite-herbs-dill/ |date=2010-09-19 }} ==ಔಷಧೀಯ ಗುಣಗಳು == * ಹೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಎದೆಹಾಲಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಂತವರಿಗೆ ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕಬ್ಬಿಣ ಅಂಶವು ಎದೆಹಾಲನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಹಾಗು ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯದು. ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಮೂಳೆಗಳ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ * ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ನಾವು ನಮ್ಮ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿರುವಂತಹ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಅಂಶವು ಮೂಳೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಫೈವನೈಡ್ಸ್ ಹಾಗು ವಿಟಮಿನ್ ಬಿ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಇದ್ದು, ಇದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಂಜೈಮ್ ಗಳು ಹಾಗು ಹಾರ್ಮೋನು ಗಳ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮನಸಿಗ್ಗೆ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ ಹಾಗು ಒತ್ತಡ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ. * ಹೊಟ್ಟೆ ನೋವು ನಿವಾರಣೆಗೆ ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪಿನ ರಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ಅದಕ್ಕೆ ಜೇನು ತುಪ್ಪ ಬೆರೆಸಿ, ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ಅಜೀರ್ಣದಿಂದುಂಟಾದ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. * ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪು ಅಲರ್ಜಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ಅರಿಶಿನದ ಜೊತೆ ಅರೆದು, ಅಲರ್ಜಿಗಳಾದ ಚರ್ಮದ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಅಲರ್ಜಿಯು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. === ಸಬ್ಬಸಿಗೆ ಸೊಪ್ಪಿನ ಆರೋಗ್ಯಕಾರಿ ಗುಣಗಳು === * ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಮಲಬದ್ಧತೆಯ ವಾಯು (ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರಿಕ್) ತೊಂದರೆ ನಿವಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. * ಆರ್ಥ್ರೈಟಿಸ್ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. * ಶ್ವಾಶಕೋಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಹತೋಟಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. * ಉರಿಯೂತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. * ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ತರಕಾರಿಗಳು]] b71u63zmh2rjzdza26pxcme4qkmulhx 0 23791 1432120 1431558 2026-10-15T08:52:38Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432120 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಹೀನಾ ಖಾನ್ | image = Hina Khan walk the ramp at Lakme Fashion Week 2023 (cropped) 2.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1987|10|02}}<ref name="bday">{{cite web |url =http://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-11-who-is-hina-khan-profile-biography-photos-and-video-4880516/|title =Bigg Boss 11: Who is Hina Khan? Profile, Biography, Photos and Video|newspaper =[[The Indian Express]]}}</ref> | birth_place = ಶ್ರೀನಗರ, ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ | nationality = ಭಾರತೀಯ | other_names = | education = | occupation = ನಟಿ, ರೂಪದರ್ಶಿ | years active = ೨೦೦೯ - ಪ್ರಸ್ತುತ | known for = ಯೆ ರಿಶ್ತಾ ಕ್ಯಾ ಕೆಹಲಾತಾ ಹೆ, ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ }} '''ಹೀನಾ ಖಾನ್''' (ಜನನ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨, ೧೯೮೭) ರವರು ಭಾರತೀಯ [[ನಟಿ]]. ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿರುವ ಧಾರಾವಾಹಿ, [[:en:Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|ಯೆ ರಿಶ್ತಾ ಕ್ಯಾ ಕೆಹಲಾತಾ ಹೆ]] ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಾ ಮಹೇಶ್ವರಿ ಸಿಂಘಾನಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ [[:en:Kasautii Zindagii Kay (2018 TV series)|ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ]] ಎಂಬ ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಮೊಲಿಕಾ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref>https://indianexpress.com/article/entertainment/television/hina-khan-kasautii-zindagii-kay-2-komolika-first-look-5401336/</ref> ==ಜನನ == ಹೀನಾ ಖಾನ್ ರವರು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨, ೧೯೮೭ರಂದು [[ಕಾಶ್ಮೀರ]]ದ [[ಶ್ರೀನಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಶೀರ್ಷಿಕೆ !ಪಾತ್ರ |- |೨೦೧೮ || ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಫೋನ್ || ಸುಮನ್ || |- |rowspan="3" |೨೦೧೯ || ಲೈನ್ಸ್ || ನಾಜಿಯ|| |- | ಸೋಲ್ ಮೆಟ್|| |- | ವಿಷ್ ಲಿಸ್ಟ್|| |} ==ದೂರದರ್ಶನ== ===ಫಿಕ್ಷನ್=== {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ !ಪತ್ರ !Ref |- |೨೦೦೯-೨೦೧೬ |ಯೆ ರಿಶ್ತಾ ಕ್ಯಾ ಕೆಹಲಾತಾ ಹೆ |ಅಕ್ಷರಾ ಸಿಂಘಾನಿಯ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/heena-khan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-4413043/|title=This is the real reason why Akshara aka Hina Khan left Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|date=7 December 2016}}</ref> |- |೨೦೧೮-೨೦೧೯ |ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ |ಕೊಮೊಲಿಕಾ ಚೌಬೆ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khan-as-komolika-is-the-best-cast-in-kasautii-zindagi-kay-2-vikas-gupta/articleshow/66134717.cms|title=Hina Khan as Komolika is the best cast in Kasautii Zindagi Kay 2: Vikas Gupta|date=10 October 2018}}</ref> |} ===ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ=== {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ !ಫಲಿತಾಂಶ !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೧೬ |ಬಾಕ್ಸ್ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಲೀಗ್ ೨ |ಸ್ಪರ್ಧಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/200-Actors-10-Teams-and-1-Winner-Let-The-Game-Begin/articleshow/50219718.cms|title=200 Actors, 10 Teams, and 1 Winner... Let The Game Begin|work=The Times of India|accessdate=4 March 2016}}</ref> |- |೨೦೧೭ |[[:en:Fear Factor: Khatron Ke Khiladi 8|ಫಿಯರ್ ಫಾಕ್ಟರ್: ಖತ್ರೋನ್ ಕೆ ಖಿಲಾಡಿ ೮]] |rowspan="2" |ಮೊದಲ ರನ್ನರ್ ಅಪ್ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/khatron-ke-khiladi-8-shantanu-maheshwari-i-never-expected-to-make-it-to-the-finale-says-hina-khan-lifetv-1055326-2017-09-30|title=Khatron Ke Khiladi 8: I never expected to make it to the finale, says Hina Khan|date=30 September 2017}}</ref> |- |೨೦೧೭-೧೮ |ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bigg-boss-11-runner-up-hina-khan-on-losing-to-shilpa-shinde-salman-said-difference-was-of-few-thousand-votes-4304737.html|title=Bigg Boss 11 runner up Hina Khan on losing to Shilpa Shinde: Salman said difference was of few thousand votes|date=15 January 2018}}</ref> |- |೨೦೧೯ |ಕಿಚನ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ೫ |ಸ್ಪರ್ಧಿ | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/reality-tv/story/after-bigg-boss-11-hina-khan-and-priyank-sharma-reunite-for-this-tv-show-1476524-2019-03-12|title=After Bigg Boss 11, Hina Khan and Priyank Sharma reunite for this TV show|date=12 March 2019}}</ref> |} ===ಅತಿಥಿ ಪ್ರದರ್ಶನ=== {| class="wikitable" !ವರ್ಷ !ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ !ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು !ಉಲ್ಲೇಖ |- |೨೦೦೯ |ಕಯಾಮತ್ | rowspan="4" |ಸ್ವತಃ | |- |೨೦೦೯ |ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಬ್ರೈಡ್ | |- |೨೦೧೦ |ಸಪ್ನ ಬಬುಲ್ ಕ...ಬಿದಾಯಿ | |- | rowspan="2" |೨೦೧೧ |ಚಾಂದ್ ಚುಪ ಬದಲ್ ಮೆ | |- |ಚೆಫ್ ಪಂಕಜ್ ಕ ಜಯ್ಕ | rowspan="3" |ಅಥಿತಿ |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Akshara-loves-Chef-Pankaj/articleshow/9924348.cms|title=Akshara loves Chef Pankaj! - Times of India|website=The Times of India|accessdate=13 May 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |೨೦೧೨ |ಸಾಥ್ ನಿಭಾನ ಸಾಥಿಯ | |- |ತೇರಿ ಮೇರಿ ಲವ್ ಸ್ಟೋರೀಸ್ | |- | rowspan="3" |೨೦೧೩ |ಮಾಸ್ಟರ್ ಚೆಫ್ - ಕಿಚನ್ ಕೆ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ |ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಜಡ್ಜ್ ಆಗಿ |<ref>{{cite web|url=http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Hina-Khan-Rupal-Patel-to-have-fun-at-MasterChef/26140|title=Sanaya Irani, Hina Khan & Rupal Patel to have fun at MasterChef 3|website=[[Metro Masti]]|accessdate=13 May 2017|archive-date=11 ಜುಲೈ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711024212/http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Hina-Khan-Rupal-Patel-to-have-fun-at-MasterChef/26140|url-status=dead}}</ref> |- |ನಚ್ ಬಲಿಯೆ- ಸೀಸನ್ ೬ |ಸ್ವತಃ | |- |[[:en:Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon?...Ek Baar Phir|ಇಸ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೋ ಕ್ಯಾ ನಾಮ್ ದೂ?...ಏಕ್ ಬಾರ್ ಫಿರ್]] | rowspan="3" |ಅಥಿತಿ | |- |೨೦೧೪ |[[:en:Yeh Hai Mohabbatein|ಯೆ ಹೇ ಮೊಹೊಬತೇ]] | |- | rowspan="2" |೨೦೧೫ |ತೇರೆ ಶೆಹೆರ್ ಮೆ | |- |ಕಾಮಿಡಿ ಕ್ಲಾಸಸ್ |ಸ್ವತಃ | |- | rowspan="2" |೨೦೧೬ |ಬಹು ಹಮಾರಿ ರಜ್ನಿ ಕಾಂತ್ |ನೇಹ ಖನ್ನ/ಕಿರು ಪಾತ್ರ | |- |ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೦ |ಸಲ್ಮಾನ್ ಕಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hina-khan-finally-makes-it-to-salman-khans-bigg-boss-10/|title=Hina Khan finally makes it to Salman Khan's Bigg Boss 10|last1=Talreja|first1=Vinod|website=bollywoodlife.com 6 December 2017|accessdate=13 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170805015225/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/hina-khan-finally-makes-it-to-salman-khans-bigg-boss-10/|archive-date=5 ಆಗಸ್ಟ್ 2017|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="3" |೨೦೧೭ |ವಾರಿಸ್ |ಹೋಳಿ ವಿಶೇಷ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ |<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-full-swag-performance-on-tv-show-waaris/articleshow/57561542.cms|title=Hina Khan's 'full swag performance' on TV show 'Waaris' - Times of India|website=The Times of India|accessdate=13 May 2017|archive-date=14 ಮಾರ್ಚ್ 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170314014157/http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/hina-khans-full-swag-performance-on-tv-show-waaris/articleshow/57561542.cms|url-status=dead}}</ref> |- |ಇಂಡಿಯಾ ಬನೇಗ ಮಂಚ್ | rowspan="2" |ಸ್ವತಃ |<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/india-banega-manch-grand-finale-salsa-dancers-amit-and-sakshi-take-home-the-trophy/|title=India Banega Manch Grand Finale: Salsa dancers Amit and Sakshi take home the trophy|last1=Banerjee|first1=Urmimala|accessdate=28 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729005140/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/india-banega-manch-grand-finale-salsa-dancers-amit-and-sakshi-take-home-the-trophy/|archive-date=29 ಜುಲೈ 2017|url-status=dead}}</ref> |- |ಭಾಗ್ ಬಕೂಲ್ ಭಾಗ್ |<ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-turn-jigna-s-saviour-colors-bhaag-bakool-bhaag-170728|title=Hina Khan to turn Jigna’s saviour on Colors’ Bhaag Bakool Bhaag|last1=Team|first1=Tellychakkar|website=Tellychakkar.com|accessdate=28 July 2017}}</ref> |- | rowspan="4" |೨೦೧೮ | ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೨ |ಬಿಬಿ ಪ್ರೆಸ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಎಪಿಸೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ | |- |[[:en:Roop - Mard Ka Naya Swaroop|ರೂಪ್ - ಮರ್ದ್ ಕ ನಯ ಸ್ವರೂಪ್]] |ಕಿರು ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite web|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/hina-khan-advises-roop-how-propose-ishika-180926|title=Hina Khan advises Roop on how to propose to Ishika|date=September 26, 2018|work=Telly Chakkar}}</ref> |- |ಬೆಪನ್ನಾಹ್ |ಕಿರು ಪಾತ್ರ |<ref>{{cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/woah-hina-khan-and-jennifer-winget-to-come-together-for-bepannaah-read-details/|title=Woah! Hina Khan and Jennifer Winget to come together for Bepannaah - read details|date=September 27, 2018|work=BollywoodLife|access-date=ಜೂನ್ 7, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180928200801/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/woah-hina-khan-and-jennifer-winget-to-come-together-for-bepannaah-read-details/|archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28, 2018|url-status=dead}}</ref> |- |ಕನ್ಪುರ್ ವಾಲೆ ಖುರನಸ್ |ಅತಿಥಿ |<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/divyanka-tripathi-vivek-dahiya-and-hina-khan-visit-the-sets-of-kanpur-wale-khuranas/articleshow/67188253.cms|title=Divyanka Tripathi, Vivek Dahiya and Hina Khan visit the sets of Kanpur Wale Khuranas|date=21 December 2018}}</ref> |- |೨೦೧೯ |೨೦೧೯ ಕ್ಯಾನೆಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ | ಅತಿಥಿ | <ref>{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/hina-khan-makes-sparkling-debut-cannes-film-festival-101861|title=Hina Khan makes sparkling debut at Cannes Film Festival|work=[[The News Minute]]|date=May 16, 2019}}</ref> |} === ಸಂಗೀತ ವೀಡಿಯೊಗಳು=== {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ !ಹಾಡು !ಗಾಯಕ !ಸಹ-ನಟ |- |೨೦೧೮ |ಭಾಸುದಿ<ref>https://www.hindustantimes.com/music/bigg-boss-hina-khan-returns-with-bhasoodi-teaser-and-it-s-quite-a-transformation-watch-video/story-EKxXysZ5qDIcpiKpX4zGaP.html</ref> |ಸೋನು ತುಕ್ರಾಲ್ |ಸೋನು ತುಕ್ರಾಲ್ |- | ೨೦೧೯ | ರಾಂಜನನಾ<ref>https://www.hindustantimes.com/bollywood/hina-khan-turns-a-bride-as-she-shoots-arijit-singh-s-single-raanjhana-with-priyank-sharma-see-pics/story-k74KaDwyEFmvygwQ9aSt5K.html</ref> |[[ಅರ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್]] | ಪ್ರಿಯಾಂಕ್ ಶರ್ಮ |} ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ ! ಅವಾರ್ಡ್ ! ವರ್ಗ ! ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ |- | rowspan="2"|೨೦೦೯ | [[:en:Indian Television Academy Awards|ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]<ref>https://www.revolvy.com/page/List-of-awards-and-nominations-received-by-Hina-Khan</ref> | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಜನಪ್ರಿಯ) | rowspan="2"|''ಯೆ ರಿಶ್ತಾ ಕ್ಯಾ ಕೆಹಲಾತಾ ಹೆ'' |- | [[:en:Indian Telly Awards|ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | ಫ್ರೆಶ್ ನ್ಯೂ ಫೇಸ್ (ಫೀಮೇಲ್) |- | rowspan="2" | ೨೦೧೮ | ದಾದಾಸಾಹೇಬ್ ಫಾಲ್ಕೆ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮನರಂಜನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ | ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೧೧'' |- | [[:en:Gold Awards|ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್]]<ref>https://www.ndtv.com/entertainment/gold-awards-2018-jennifer-winget-hina-khan-are-big-winners-1870228</ref> | ಸ್ಟೈಲ್ ದಿವಾ | {{n/a}} |- | rowspan="3" | ೨೦೧೯ | [[:en:Lions Gold Awards|ಲಯನ್ಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಅವಾರ್ಡ್]] | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ಟಿವಿ ಪರ್ಸನಾಲಿಟಿ | {{n/a}} |- | rowspan="2"| ಇಂಡಿಯನ್ ಟೆಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ<ref>https://www.dnaindia.com/television/report-hina-khan-bags-best-actor-award-in-negative-role-for-komolika-at-zee5-indian-telly-awards-2019-watch-her-winning-speech-2731732</ref> | ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ(ಜ್ಯೂರಿ) | rowspan="2"|ಕಾಸೌಟಿ ಜಿಂದಾಗಿ ಕೇ |- | ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ (ಜನಪ್ರಿಯ) |} =ಉಲ್ಲೇಖಗಳು= {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟರು]] [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] 4s0bqztyuzy2u6kcoq1j5tdwu5dt7vs 0 24148 1432113 1430371 2026-10-15T08:34:12Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432113 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = Harvard University |image_name = Harvard_Wreath_Logo_1.svg |caption = Harvard University [[Seal (device)|seal]] |motto = ''Veritas''<ref>Appearing as it does on the coat of arms itself, ''Veritas'' is not a motto in the usual [[heraldry|heraldic]] sense. Properly speaking, rather, the motto is ''Christo et Ecclesiae'' ("for Christ and the church") which appears in impressions of the university's [[seal (device)|seal]]; but this legend is otherwise not used today, while 'veritas' has widespread currency as a ''de facto'' university motto. [http://www.hcs.harvard.edu/~gsascf/shield.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100702181526/http://www.hcs.harvard.edu/~gsascf/shield.html |date=2010-07-02 }}</ref> |established = September 8, 1636 (OS)<br /> {{nowrap|September 18, 1636 (NS)}}<ref name=founding>An appropriation of £400 toward a "school or college" was voted on October 28, 1636 (OS), at a meeting which initially convened on September 8 and was adjourned to October 28. Some sources consider October 28, 1636 (OS) (November 7, 1636 NS) to be the date of founding. In 1936, Harvard's multi-day tercentenary celebration considered September 18 to be the 300-year anniversary of the founding. (The bicentennial was celebrated on September 8, 1836, apparently ignoring the calendar change; and the tercentenary celebration began by opening a package sealed by [[Josiah Quincy (1859–1919)|Josiah Quincy]] at the bicentennial). Sources: meeting dates, {{cite book|first=Josiah|last=Quincy|title=History of Harvard University|url=https://archive.org/details/historyofharvard01quiniala|year=1860|publisher=Crosby, Nichols, Lee and Co.|location=117 Washington Street, Boston}}, [https://books.google.com/books?vid=OCLC11636583&id=KynqxH_4lGUC&pg=RA1-PA586&lpg=RA1-PA586 p. 586], "At a Court holden September 8th, 1636 and continued by adjournment to the 28th of the 8th month (October, 1636)... the Court agreed to give £400 towards a School or College, whereof £200 to be paid next year...." Tercentenary dates: {{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,756722,00.html|date=1936-09-28|accessdate=2006-09-08|publisher=Time Magazine|title=Cambridge Birthday|archiveurl=https://archive.today/20121205054221/http://www.time.com/time/magazine/printout/0,8816,756722,00.html|archivedate=2012-12-05|url-status=live}}: "Harvard claims birth on the day the Massachusetts Great and General Court convened to authorize its founding. This was Sept. 8, 1637 under the Julian calendar. Allowing for the ten-day advance of the Gregorian calendar, Tercentenary officials arrived at Sept. 18 as the date for the third and last big Day of the celebration;" "on Oct. 28, 1636 ... £400 for that 'school or college' [was voted by] the Great and General Court of the [[Massachusetts Bay Colony]]." Bicentennial date: {{cite web|url=http://www.news.harvard.edu/gazette/2003/10.02/02-history.html|publisher=Harvard University|title=Harvard Gazette: This Month in Harvard History|date=2003-09-02|accessdate=2006-09-15|author=Marvin Hightower}}, "Sept. 8, 1836 - Some 1,100 to 1,300 alumni flock to Harvard's Bicentennial, at which a professional choir premieres "Fair Harvard." ... guest speaker Josiah Quincy Jr., Class of 1821, makes a motion, unanimously adopted, 'that this assembly of the Alumni be adjourned to meet at this place on the 8th of September, 1936.'" Tercentary opening of Quincy's sealed package: ''The New York Times,'' September 9, 1936, p. 24, "Package Sealed in 1836 Opened at Harvard. It Held Letters Written at Bicentenary": "September 8th, 1936: As the first formal function in the celebration of Harvard's tercentenary, the Harvard Alumni Association witnessed the opening by President Conant of the 'mysterious' package sealed by President Josiah Quincy at the Harvard bicentennial in 1836."</ref> |mottoeng = Truth |type = [[Private university|Private]] |calendar = Semester |endowment = USD $25.62 [[1000000000 (number)|billion]]<ref>{{cite news | title = 10 of the largest endowments in N.E. | newspaper = [[Boston Globe]] | page = A1 | date = January 27, 2010 | url = http://www.boston.com/business/gallery/top10endowment?pg=11 | accessdate = January 29, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100201140150/http://www.boston.com/business/gallery/top10endowment?pg=11 | archive-date = ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 2010 | url-status = dead}}</ref> |Harvard Corporation Chairman = [[James R. Houghton]] |president = [[Drew Gilpin Faust]] |students = 21,125 |undergrad = 7,181 total<br />6,655 College<br />526 Extension |postgrad = 14,044 |staff = 2,497 non-medical<br />10,674 medical |faculty = 2,107<ref>{{cite book|last=Office of Institutional Research.|title=Harvard University Fact Book|year=2009|chapter=Faculty|url=http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_09_18-19facuni.pdf|access-date=2010-08-02|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425050912/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_09_18-19facuni.pdf|url-status=deviated|accessdate=2010-08-02|archivedate=2012-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425050912/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/Provost_-_09_18-19facuni.pdf}} (“Unduplicated, Paid Instructional Faculty Count: 2,107.&#160; Unduplicated instructional faculty count is the most appropriate count for general reporting purposes.”)</ref> |city = [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]] |state = [[Massachusetts]] |country = U.S. |campus = [[Urban area|Urban]]<br />{{convert|380|acre|km2}} |athletics =41 Varsity Teams<br />[[Ivy League|Ivy&nbsp;League]]<br />[[National Collegiate Athletic Association|NCAA]] [[Division I (NCAA)|Division I]]<br />'''Harvard Crimson''' |colors = [[Crimson]] {{color box|crimson}} |free_label = Newspaper |free = [[The Harvard Crimson]] |mascot = Crimson |website= [http://www.harvard.edu/ www.harvard.edu] |publictransit = [[Harvard (MBTA station)]] |logo = [[ಚಿತ್ರ:Harvard University Logo.PNG|248px|Harvard University logo]]}} ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ'''''' (ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ''ದಿ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫೆಲೋಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್'' ) ಎಂಬುದು '''ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್''' ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿರುವ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಜೊತೆಗೆ ಇದು [[ಐವಿ ಲೀಗ್]] ನ ಸದಸ್ಯ. ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ವಸಾಹತು ಶಾಸನ ಸಭೆಯಿಂದ 1636ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಮೊದಲ [[ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್]] ಆಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಿರುವ [[ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ]] ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.<ref>ಫ್ರೆಡ್ರಿಕ್ ರುಡಾಲ್ಫ್, ''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಅಂಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ'' (1961) ಪುಟ. 3</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪ್ರಸಕ್ತ ಹತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/09_03OrgChtFac.pdf |title=ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಪ್ರೋವೊಸ್ಟ್ : ಫ್ಯಾಕಲ್ಟೀಸ್ ಅಂಡ್ ಅಲೈಡ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಶನ್ಸ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-06-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100611155105/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/09_03OrgChtFac.pdf |url-status=deviated |archivedate=2010-06-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100611155105/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/09_03OrgChtFac.pdf }}</ref> ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಿಂತ [[ಅತ್ಯಂತ ಹೇರಳ]]ವಾಗಿ [[ಹಣಕಾಸಿನ ದತ್ತಿ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2009ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ $26 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>ಆಂಡ್ರ್ಯೂ M. ರೊಸೆನ್ಫೀಲ್ಡ್, ಅಂಡರ್ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ಸ್, ಪಾರ್ಟ್ I" ''ಫೋರ್ಬ್ಸ್'' ಮಾರ್ಚ್ 4, 2009; ''ಬಾಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್'' ಜನವರಿ 27. 2010</ref> ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಲವಾರು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯೆಂದು ಸುಸಂಗತವಾಗಿ [[ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ]]ವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref> {{cite news |title=The world's top 100 universities listed |work=Guardian (UK) 2009 |url=https://www.theguardian.com/education/datablog/2009/oct/08/top-100-universities-world |accessdate=2009-10-08 | location=London | first=Polly | last=Curtis | date=October 8, 2009}}</ref><ref> {{cite web |title=World's Best Universities: Top 200 |work=USN 2009 |url=http://www.usnews.com/articles/education/worlds-best-universities/2009/10/20/worlds-best-universities-top-200.html |accessdate=2009-10-20 |accessdate=2010-04-03 }}</ref> == ಇತಿಹಾಸ == {{main|History of Harvard University}} === ವಸಾಹತು === ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ್ನು [[ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ಬೇ ಕಾಲೋನಿ]]ಯ ಗ್ರೇಟ್ ಹಾಗೂ ಜನರಲ್ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ 1636ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಿರುವ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ "ನ್ಯೂ ಕಾಲೇಜ್" ಅಥವಾ "ದಿ ಕಾಲೇಜ್ ಅಟ್ ನ್ಯೂ ಟೌನೆ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದ್ದ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್]]'' ಎಂದು ಮಾರ್ಚ್ 13, 1639ರಲ್ಲಿ ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಂಸ್ಥೆಗೆ [[ಸೌತ್ವಾರ್ಕ್]], [[ಸರ್ರಿ]]ಯ ಒಬ್ಬ ಯುವ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ [[ದೀಕ್ಷಿತಪಾದ್ರಿ]] [[ಜಾನ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]] ಹೆಸರನ್ನು ಇರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈತ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದ(ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು), ಈತ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ತನ್ನ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ನಾನೂರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ [[£]]779 [[ಪೌಂಡ್ಸ್ ಸ್ಟರ್ಲಿಂಗ್]] ನ್ನು ಉಯಿಲು ಬರೆದ, ಇದು ಆತನ ಎಸ್ಟೇಟ್ ನ ಅರ್ಧ ಭಾಗದಷ್ಟಿತ್ತು.<ref>{{cite web | title = John Harvard Facts, Information. | url = http://www.encyclopedia.com/topic/John_Harvard.aspx | publisher = The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2008 | accessdate = 2009-07-17 | quote = He bequeathed £780 (half his estate) and his library of 320 volumes to the new established college at Cambridge, Mass., which was named in his honor.}}</ref> ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಅನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಸನ್ನದು 1650ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಿದ್ದಿತು. ಆರಂಭಿಕ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಕಾಲೇಜು ಹಲವು ಪ್ಯೂರಿಟನ್ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿತು.<ref>[http://www.news.harvard.edu/guide/intro/index.html ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗೈಡ್: ದಿ ಅರ್ಲಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]</ref> ಕಾಲೇಜು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ರಮವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು --ವಸಾಹತಿನ ಹಲವು ನಾಯಕರುಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಲಿತರು --ಆದರೆ ಅವರ ಶಿಕ್ಷಣವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ [[ಪ್ಯುಅರಿಟನ್]] (ಶುದ್ಧ ಸುಧಾರಕ) ತತ್ತ್ವದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಗತವಾಗಿತ್ತು. ಕಾಲೇಜು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಂಥದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಹಲವರು ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ಕಾಂಗ್ರಿಗೇಷನಲ್(ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯ) ಹಾಗೂ ಯೂನಿಟೇರಿಅನ್ (ಏಕಮೂರ್ತಿವಾದದ) ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ ದೀಕ್ಷಿತ ಪಾದ್ರಿಗಳಾದರು.<ref>[https://web.archive.org/web/20070726133429/http://www.hno.harvard.edu/guide/intro/index.html Harvard guide intro]</ref> ಇಸವಿ 1643ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಒಂದು ಮೊದಲ ಕಿರುಹೊತ್ತಿಗೆಯು ಕಾಲೇಜಿನ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು: "ಚರ್ಚ್‌ಗೆ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥ ಮೇಲಧಿಕಾರಿಗಳು ಸಿಗಬಹುದೆಂಬ ಭಯದೊಂದಿಗೆ,''ಕಲಿಕೆ'' ಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಶಾಶ್ವತಗೊಳಿಸುವುದು;<ref>ಲೂಯಿಸ್ B. ರೈಟ್, ''ದಿ ಕಲ್ಚರಲ್ ಲೈಫ್ ಆಫ್ ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಲೋನೀಸ್'' (2002) ಪುಟ. 116</ref> [[ಚಿತ್ರ:HarvardPaulRevere.jpg|thumb|left|ಪಾಲ್ ರೆವೆರೆ, 1767ರಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತನೆ ಮಾಡಿದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜು]] ಪ್ರಮುಖ ಬಾಸ್ಟನ್ ದೈವಾಪಿತ [[ಇನ್ಕ್ರೀಸ್ ಮಥೆರ್]] 1685 ರಿಂದ 1701ರವರೆಗೂ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ದೀಕ್ಷಿತ ಪಾದ್ರಿ ಸಹ ಆಗಿರದ [[ಜಾನ್ ಲೆವೆರೆಟ್]] ಇಸವಿ 1708ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು. ಇದು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಪ್ಯುಅರಿಟನಿಸಮ್(ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿನಿಷ್ಠೆ)ನಿಂದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದೆಡೆಗೆ ತಿರುವು ನೀಡಿತು. === 19ನೇ ಶತಮಾನ === ==== ಧರ್ಮ ಹಾಗೂ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆ ==== ಇಸವಿ 1805ರಲ್ಲಿ [[ಯೂನಿಟೇರಿಅನ್ ಗಳು]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಒಡೆತನ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಲೌಕಿಕತೆಯು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಇಸವಿ 1850ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ "ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್ ವ್ಯಾಟಿಕನ್" ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೊಂದಿತ್ತು. "ಪ್ರಗತಿಪರ"ರು (ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್‌ಗಳು) [[ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಯುಕ್ತತಾವಾದಿ]]ಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ಸಮಾಜ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಈ ಚಳವಳಿಯು ಬಾಸ್ಟನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್ ವರ್ಗದ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಿತು. ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿಗಳು ಬಹುವಿಧದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಂಗದ ಮೂಲಕ ಮುಕ್ತ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಡಳಿತ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುರಿತು ವಾದಿಸಲು ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. ಪ್ರಗತಿಪರರ ಈ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ಕಾಂಗ್ರೆಗೇಷನಲಿಸ್ಟ್(ಸ್ಥಳೀಯ ಸಭಾಪದ್ಧತಿ) ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗೂ ಗಣರಾಜ್ಯ ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಿತಜನತಂತ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನವೆಂಬ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಯಿತು.<ref>ನೀಲ್ ಬ್ರೋಡಿ ಮಿಲ್ಲರ್: "'ಪ್ರಾಪರ್ ಸಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಇನ್ಕ್ವೈರಿ': ದಿ ಫಸ್ಟ್ ಯೂನಿಟೆರಿಯನ್ ಕಾಂಟ್ರವರ್ಸಿ ಅಂಡ್ ದಿ ಟ್ರ್ಯಾನ್ಸ್ಫಾರ್ಮೇಶನ್ ಆಫ್ ಫೆಡರಲಿಸ್ಟ್ ಪ್ರಿಂಟ್ ಕಲ್ಚರ್", ''ಅರ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕನ್ ಲಿಟರೇಚರ್'' 2008 43(1): 101-135 </ref> ಇಸವಿ 1846ರಲ್ಲಿ, [[ಲೂಯಿಸ್ ಅಗಸ್ಸಿಜ್]]‌ನ ಪ್ರಕೃತಿ ಚರಿತ್ರೆಯ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಹಾಗೂ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಆವರಣ ಎರಡರಲ್ಲೂ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ಅಗಸ್ಸಿಜ್ ಮಾರ್ಗವು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಆದರ್ಶವಾದದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು 'ಡಿವೈನ್ ನೇಚರ್ ನಲ್ಲಿನ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ' ಜೊತೆಗೆ 'ಬೌದ್ಧಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವಗಳ' ತಿಳಿವಳಿಕೆಯ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ನಿಜವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರು. ಅಗಸ್ಸಿಜ್ ನ ವಿಜ್ಞಾನದ ಎಡೆಗಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು ಅಂತರ್ಜ್ಞಾನದ ಅವಲೋಕನದಿಂದ ಕಲೆತಿತ್ತು ಜೊತೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಲ್ಲಿ 'ದೈವಿಕ ಯೋಜನೆ'ಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಜೀವ-ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಅಗಸ್ಸಿಜ್ ತನ್ನ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮೂಲರೂಪವೊಂದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಸ್ತುಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದರು. ಜ್ಞಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಈ ದ್ವಂದ್ವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು, ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ [[ಥಾಮಸ್ ರೀಡ್]] ಹಾಗೂ ದುಗಲ್ಡ್ ಸ್ಟೀವರ್ಟ್ ರ [[ಕಾಮನ್ ಸೆನ್ಸ್ ರಿಯಾಲಿಸಂ]]ನ ಬೋಧನೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇವರ ಕೃತಿಗಳು ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ಲೇಟೊಗೆ ಸರಿಸಮನಾಗಿ ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುವ ಅಗಾಸಿಜ್ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ಬಹುಶಃ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಒಡ್ಡಿಕೊಂಡ ಇತರ ಬರವಣಿಗೆಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು, ಈ ಬರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಲ್ಫ್ ಕುಡ್ವರ್ತ್, ಜಾನ್ ನೋರ್ರಿಸ್ ಹಾಗೂ ಒಂದು ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಕಾಲೆರಿಡ್ಜ್‌]]ನ ಪ್ಲೇಟೊ ಕುರಿತ ಬರಹಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಪ್ಲೇಟೊನ ಹಾಗೂ ಅವನ ಪೂರ್ವ ಆಧುನೀಕತೆ ಹಾಗೂ ಭಾವಪ್ರಧಾನ ಶೈಲಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾರ್ಕಿಕ ದೈವವಾದಿ ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 'ಅಧಿಕೃತ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆ'ಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>ಡೇವಿಡ್ K. ನಾರ್ಟೋನಿಸ್, "ಲೂಯಿಸ್ ಅಗಸ್ಸಿಜ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪ್ಲಾಟೋನಿಸ್ಟ್ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ಕ್ರಿಯೇಶನ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್, 1795-1846", ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಐಡಿಯಾಸ್'' 2005 66(3): 437-449, [http://www.jstor.org/stable/3654189 in JSTOR]</ref> [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ W. ಎಲಿಯಟ್]], ಅಧ್ಯಕ್ಷ 1869-1909, ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮದ ಅನುಕೂಲಕರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ ನಿವಾರಿಸಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಸ್ವ-ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದರು. ಅಮೆರಿಕನ್ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದ ಲೌಕಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲಿಯಟ್ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ್ದರೂ, ಅವರು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಲೌಕಿಕಗೊಳಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ದಾರ್ಶನಿಕ ಯೂನಿಟೇರಿಯನ್ ನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದಲೂ ಪ್ರೇರೇಪಿತರಾಗಿದ್ದರು. [[ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಎಲ್ಲೆರಿ ಚಾನ್ನಿಂಗ್]] ಹಾಗೂ [[ರಾಲ್ಫ್ ವಾಲ್ಡೋ ಎಮರ್ಸನ್]] ರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಈ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮಾನವ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಯೋಗ್ಯತೆ ಹಾಗೂ ಘನತೆಯ ಮೇಲೆ, ಸತ್ಯವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಅವನ ಹಕ್ಕು, ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಸ್ಥವಾಗಿರುವ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತ್ತು.<ref>ಸ್ಟೀಫನ್ P. ಷೂಮೇಕರ್, "ದಿ ಥಿಯಾಲಜಿಕಲ್ ರೂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ W. ಎಲಿಯಟ್'ಸ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್", ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಯೂನಿಟೆರಿಯನ್ ಯೂನಿವರ್ಸಲಿಸ್ಟ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' 2006-2007 31: 30-45, </ref> === 20ನೇ ಶತಮಾನ === ಇಪ್ಪತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಖ್ಯಾತಿಯು ಅಂಕುರಿಸಿದ ಒಂದು ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಬೆಳೆಯಿತು ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರುಗಳು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದರು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಹುಳ್ಯವು ಹೊಸ ಪದವಿ ಶಾಲೆಗಳ ಸೇರ್ಪಡಿಕೆಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಯೋಜನೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆಯಿಂದ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜ್]] ನ್ನು 1879ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ನ ಸಹೋದರ ಶಾಲೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ==== ಅರ್ಹತಾಶಾಹಿ ==== [[ಜೇಮ್ಸ್ ಬ್ರಯಂಟ್ ಕಾನಂಟ್]] (ಅಧ್ಯಕ್ಷ, 1933–1953) ಸೃಜನಾತ್ಮಕತೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ವೇತನವನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಡುವೆ ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಖಾತರಿ ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದರು. ಅವರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತರಿಗೆ ನೀಡುವ ಒಂದು ಅರ್ಹತೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರಿಗೆ ನೀಡುವ ಅವಕಾಶದ ಒಂದು ಸಾಧನವಾಗಿ ಮನಗಂಡರು, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಕಾನಂಟ್ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಯುವಜನರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ, ನೇಮಕ ಮಾಡುವ, ಅವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಇಸವಿ 1943ರಲ್ಲಿ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವು ಹೇಗಿರಬೇಕೆಂಬ ಒಂದು ಪ್ರಮಾಣಭೂತ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಬೋಧಕವರ್ಗವನ್ನು ಕೋರಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಬಂದ ''ವರದಿ'' ಯನ್ನು 1945ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು 20ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಮೆರಿಕನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ.<ref>ಅನಿತಾ ಫಾಯ್ ಕ್ರಾವಿಟ್ಜ್, "ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಆಫ್ 1945: ಆನ್ ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಎಥ್ನೋಗ್ರಫಿ", Ph.D. ಡಿಸ್ಸರ್ಟೆಶನ್, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯ, 1994, 367 ಪುಟಗಳು; AAT 9427558</ref> 1945-1960ರ ನಡುವಿನ ಪ್ರವೇಶಾತಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವೈವಿಧ್ಯದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯಲು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಹಳೆಯ ಶ್ರೀಮಂತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸೆಳೆಯದೇ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರಿಸಲಾಯಿತು; ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಪಂಥದವರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಗ್ರೋಗಳು, ಹಿಸ್ಪಾನಿಕರು ಅಥವಾ ಏಶಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಕೊಡಲಾಯಿತು.<ref>ಮಾಲ್ಕ A. ಓಲ್ಡರ್. (1996). [http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=217911 ಪ್ರಿಪರೆಟರಿ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಅಡ್ಮಿಷನ್ಸ್ ಪ್ರೋಸಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911160531/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=217911 |date=2009-09-11 }}. [[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]], ಜನವರಿ 24, 1996</ref> ==== ಮಹಿಳೆಯರು ==== ಮಹಿಳೆಯರು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ಅದೇನೇ ಇದ್ದರೂ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಪುರುಷರಾಗಿದ್ದರು, ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರತಿ ಮಹಿಳೆಗೆ ಸಮನಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷರು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಳೆದ 1977ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಪ್ರವೇಶಾತಿಗಳ ವಿಲೀನತೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿತು, ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇದ್ದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿತು. ಕಾಲೇಜು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಇತರ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿ ನೀಡಿದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಪದವಿ ಶಾಲೆಗಳು, ಯುದ್ಧಾನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. ಇಸವಿ 1879ರಲ್ಲಿ "ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅನೆಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ವಿಮೆನ್" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜ್]],<ref>{{cite book |first=Sally |last=Schwager |chapter=Taking up the Challenge: The Origins of Radcliffe |title=Yards and Gates: Gender in Harvard and Radcliffe History |editor=Laurel Thatcher Ulrich (ed.) |location=New York |publisher=Palgrave Macmillan |year=2004 |isbn=1403960984 |pages87=115}}</ref> ಕಳೆದ 1999ರಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದೊಂದಿಗೆ ಲೀನವಾಗಿ, [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ಡ್ ಸ್ಟಡಿ]] ಹೆಸರಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಯಿತು. ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್‌ನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುವ [[ದ್ರೆವ್ ಗಿಲ್ಪಿನ್ ಫೌಸ್ಟ್]] (1947- ), 2007ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾದರು. [[ಚಿತ್ರ:Harvard square harvard yard.JPG|thumb|ಹೊಲ್ಯೋಕೆ ಸೆಂಟರ್‌ನಿಂದ ಕಂಡುಬರುವ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಪ್ರಾಂಗಣ]] ==== ಉದಾರವಾದಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ ==== ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಇತರ ಹಲವು ಅಮೆರಿಕನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಂತೆ,<ref>{{cite journal|first1=Mack D. |last1=Mariani |first2=Gordon J. |last2=Hewitt |title=Indoctrination U.? Faculty Ideology and Changes in Student Political Orientation |url=https://archive.org/details/sim_ps-political-science-politics_2008-10_41_4/page/773 |journal=PS: Political Science & Politics |volume=41 |issue=4 |pages=773–783 |year=2008 |doi=doi:10.1017/S1049096508081031}}</ref><ref>{{citation|title=Professor Is a Label That Leans to the Left |date=January 17, 2010 |last=Cohen |first=Patricia |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2010/01/18/arts/18liberal.html?pagewanted=print}}</ref> ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ [[ಉದಾರವಾದಿ]]ಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಕೇಂದ್ರದ ಎಡಕ್ಕೆ).<ref>{{cite journal|title=The Conservative Influence of the Federalist Society on the Harvard Law School Student Body |last=Hicks, Jr. |first= George W. |year=2006 |journal=Harvard Journal of Law & Public Policy |volume=29 |number=2 |url=http://www.law.harvard.edu/students/orgs/jlpp/Vol29_No2_Hicks.pdf}}</ref> ಕನ್ಸರ್ವೇಟಿವ್ ಬರಹಗಾರ [[ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ F. ಬಕ್ಲೆಯ್, Jr.]], ತಾವು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬೋಧಕ ವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಫೋನ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲ 2000 ಹೆಸರುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಡುವುದಾಗಿ ಕುಹಕವಾಡುತ್ತಾರೆ,<ref>{{citation |title=William F. Buckley, Jr., 82, Godfather of Modern Conservatism |newspaper=New York Sun |last=Miller |first=Stephen |date=February 28, 2008 |url=http://www.nysun.com/obituaries/william-f-buckley-jr-82-godfather-of-modern/72002/?print=0367121721 |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 2, 2010 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429124642/http://www.nysun.com/obituaries/william-f-buckley-jr-82-godfather-of-modern/72002/?print=0367121721 |url-status=dead }}</ref> [[ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್]], 1970ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ್ನು "[[ಕ್ರೆಮ್ಲಿನ್]] ಆನ್ ದಿ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್]]" ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ,<ref>{{citation |last=Currie |first=Duncan |date=July 28, 2004 |title="Kremlin on the Charles" No More? |magazine=The Weekly Standard |url=http://www.weeklystandard.com/print/Content/Public/Articles/000/000/004/394emjiy.asp |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 2, 2010 |archive-date=ಜನವರಿ 8, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120108061008/http://www.weeklystandard.com/print/Content/Public/Articles/000/000/004/394emjiy.asp |url-status=dead }}</ref> ಹಾಗೂ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್ H.W. ಬುಶ್]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಉದಾರವಾದಿ ನೀತಿಯ ಬಗ್ಗೆ [[1988ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಚುನಾವಣೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1988/06/11/us/bush-traces-how-yale-differs-from-harvard.html |title=Bush Traces How Yale Differs From Harvard |newspaper=The New York Times |last=Dowd |first=Maureen |date=June 11, 1988}}</ref> ಬೋಧಕವರ್ಗದಲ್ಲಿ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಪಕ್ಷದವರು ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು [[ರಿಸರ್ವ್ ಆಫೀಸರ್ಸ್' ಟ್ರೇನಿಂಗ ಕಾರ್ಪ್ಸ್]] ನ (ROTC) ಯೋಜನೆಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತದೆ - ಇದರಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಮೀಪವಿರುವ MITಯ ಮೂಲಕ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವಂತಾಯಿತು.<ref>{{cite web |last=Flow |first=Christian B. |url=http://www.thecrimson.com/printerfriendly.aspx?ref=522609 |title=Will ROTC Return? &#124; The Harvard Crimson |publisher=Thecrimson.com |date=2008-03-18 |accessdate=2010-02-22 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್ ವಿವರಿಸುವಂತೆ, "ತಿಳಿದ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿನಿಯರು, ಸಲಿಂಗಕಾಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉಭಯಲಿಂಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ROTCಗೆ ಪ್ರವೇಶಾತಿಯನ್ನು ನೀಡದಿರುವ ಹಾಗೂ ಅವರನ್ನು ಸೇವೆಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತುತ ಫೆಡರಲ್ ನೀತಿಯು ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಅಸಂಗತವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಾರತಮ್ಯ ಕುರಿತ ತನ್ನ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿದೆ." <ref>[http://webdocs.registrar.fas.harvard.edu/ugrad_handbook/current/ugrad_handbook_single.pdf ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಬುಕ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626092444/http://webdocs.registrar.fas.harvard.edu/ugrad_handbook/current/ugrad_handbook_single.pdf |date=2010-06-26 }}, ಪುಟ 59.</ref> ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಲಾರೆನ್ಸ್ ಸಮ್ಮರ್ಸ್]] 2006ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಕ್ಷಗಿರಿಗೆ ರಾಜಿನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರು ರಾಜಿನಾಮೆಯನ್ನು, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸ್ ಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಎರಡನೇ ಅವಿಶ್ವಾಸ ಮತ ಗೊತ್ತುವಳಿಗೆ ಒಂದು ವಾರ ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಡೆರೆಕ್ ಬೊಕ್]] ಹಂಗಾಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. GSASನಲ್ಲಿ ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪದವಿಪೂರ್ವ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸುವ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಕಲಾ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗಗಳ ಬೋಧಕವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರು, ಸಮ್ಮರ್ಸ್ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ 15, 2005ರಲ್ಲಿ 218-185 ಮತಗಳೊಂದಿಗೆ, 18 ಜನರ ಗೈರುಹಾಜರಿಯಲ್ಲಿ "ಲ್ಯಾಕ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಫಿಡೆನ್ಸ್" ಗೊತ್ತುವಳಿಗೆ ಈ ಮುಂಚೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದ್ದರು. 2005ನೇ ಗೊತ್ತುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ರಹಸ್ಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿ ನಂತರ ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಟೀಕೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿತ್ತು.<ref>ಬೋಂಬಾರ್ಡಿಯೇರಿ, M. (2005). [http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2005/01/17/summers_remarks_on_women_draw_fire?mode=PF ಸಮ್ಮರ್ಸ್' ರಿಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಆನ್ ವುಮನ್ ಡ್ರಾ ಫೈರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050310041309/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2005/01/17/summers_remarks_on_women_draw_fire?mode=PF |date=2005-03-10 }}. [[ದಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್]], ಜನವರಿ 17, 2005.</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ಸಮ್ಮರ್ಸ್ ಈ ವಿಷಯದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ಕರೆದರು: ದಿ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಆನ್ ವಿಮೆನ್ ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಹಾಗೂ ದಿ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಆನ್ ವಿಮೆನ್ ಇನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್. ಅವರ ಶಿಫಾರಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಉದ್ದೇಶಿತ ಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ $50 ದಶಲಕ್ಷ ಹಣದ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಸಹ ಸಮ್ಮರ್ಸ್ ನೀಡಿದರು. [[ದ್ರೆವ್ ಗಿಲ್ಪಿನ್ ಫೌಸ್ಟ್]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ 28ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ. ಒಬ್ಬ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞೆ]], [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ]]ಯ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ, ಹಾಗೂ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಲಿಂಕನ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಗಿದ್ದ ಫೌಸ್ಟ್, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆ.<ref name="crimson-pres">[http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=516910 "ಫೌಸ್ಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪೆಕ್ಟೆಡ್ ಟು ಬಿ ನೇಮ್ಡ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ದಿಸ್ ವೀಕ್ ಎಂಡ್"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903130427/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=516910 |date=2009-09-03 }} ''[[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' , 8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007</ref><ref name="harvard-pres">[https://web.archive.org/web/20080430103231/http://www.news.harvard.edu/gazette/2007/02.15/99-president.html "ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ದ್ರೆವ್ ಫೌಸ್ಟ್ ರನ್ನು ತನ್ನ 28ನೇ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿತು,"] ''ಆಫೀಸ್ ಆಫ್ ನ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್'' , 11 ಫೆಬ್ರವರಿ 2007</ref> == ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಂಘಸಂಸ್ಥೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Harvard University map (older, date unknown).jpg|thumb|upright|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆವರಣ (ಸುಮಾರು 1938)]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರುಗಳು, ಉಪನ್ಯಾಸಕರು, ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಕರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಸರಿಸುಮಾರು 2,110 ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬೋಧಕವರ್ಗವು 2008-09ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದರು,<ref>{{cite book|last=Office of Institutional Research.|title=Harvard University Fact Book 2008-09|year=2009|url=http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/factbook.php|access-date=2010-08-02|archive-date=2010-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100731011607/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/factbook.php|url-status=deviated|accessdate=2010-08-02|archivedate=2010-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100731011607/http://www.provost.harvard.edu/institutional_research/factbook.php}} ("ಬೋಧಕವರ್ಗ")</ref> ಜೊತೆಗೆ 6,715 [[ಪದವಿಪೂರ್ವ]] ಹಾಗೂ 12,424 [[ಪದವಿ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರು.<ref>{{cite book|last=Harvard University.|title=Financial Report, Fiscal Year 2009|year=2009|url=http://vpf-web.harvard.edu/annualfinancial/pdfs/2009fullreport.pdf|access-date=2010-08-02|archive-date=2011-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20110223182704/http://vpf-web.harvard.edu/annualfinancial/pdfs/2009fullreport.pdf|url-status=dead}} ಪುಟ. 20.</ref> ಶಾಲೆಯ ಸಮವಸ್ತ್ರವು ''[[ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' (ಕಡುಗೆಂಪು) ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಈ ಬಣ್ಣದ ಹೆಸರನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡವು ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಹಾಗೂ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ, ''[[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' ಎಂಬುದಾಗಿದೆ. ಈ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಂದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಘಟಕವು 1857ರಲ್ಲಿ ಮತದಾನದ ಮೂಲಕ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.([[ಮಜೆಂಟ]](ಕೆನ್ನೇರಿಳೆ ಬಣ್ಣ)ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿ), ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಛಾಯೆನ್ನು ಉಳ್ಳ ಬಣ್ಣವನ್ನು 1858ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತ್ತು. [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ ಎಲಿಯಟ್]], ಕಾಲೇಜಿನ ಯುವ ಪದವೀಧರ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ 21ನೇ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಗೆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದರು (1869–1909), ಇವರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಬಂಡಾನಾವನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಹಾರನೌಕಾಪಂದ್ಯದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕರು ಇವರನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಿತ್ತು. [[ಚಿತ್ರ:John Harvard statue at Harvard University.jpg|thumb|left|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಜಾನ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರತಿಮೆಯು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಲಂಕರಣಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೇಲಿನ ಕಂಡುಬರುವ ವರ್ಣಾತ್ಮಕ ಹೂಮಾಲೆ.]] ಹಾರ್ವಡ್ [[ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸ್ನೇಹಪರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಇದು ಎರಡು ಶಾಲೆಗಳ ವಿಲೀನವನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಿದ ಸಂದರ್ಭ ಅಂದರೆ 1900ರಷ್ಟು ಹಿಂದಿನದ್ದಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಗೆ ನೀಡಲಾಯಿತು (ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇದನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸಿತು). ಇಂದು, ಎರಡು ಶಾಲೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅಷ್ಟೇ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ. ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಹಲವು ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್-MIT ಡಿವಿಷನ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ]], ದಿ ಬೋರ್ಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್, ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್-ಮಿತ ಡಾಟಾ ಸೆಂಟರ್ ಹಾಗೂ ಡಿಬ್ನೆರ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಎರಡೂ ಶಾಲೆಯ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಅಥವಾ ಪದವಿ ತರಗತಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಶುಲ್ಕವಿಲ್ಲದೆ [[ಪ್ರತಿ-ನೋಂದಣಿ]]ಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದಾಗಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ತಮ್ಮ ಶಾಲೆಯಿಂದ ಪಡೆದ ಪದವಿಗೂ ಸಹ ಮನ್ನಣೆ ದೊರಕುತ್ತಿತ್ತು. === ಸಂಸ್ಥೆಗಳು === ==== ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಗಳು ==== ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಎರಡು ಮಂಡಳಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಮೊದಲನೆಯದು 1650ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ [[ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಅಂಡ್ ಫೆಲೋಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್]] ಹಾಗೂ ಮತ್ತೊಂದು [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಓವರ್ ಸೀರ್ಸ್]] [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಹಾಗೂ ಇವರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನೌಕರರು ಹಾಗೂ ಬೋಧಕವರ್ಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ 16,000 ಮಂದಿಯಿದ್ದಾರೆ.<ref> ಬರ್ಲಿಂಗ್ಟನ್ ಫ್ರೀ ಪ್ರೆಸ್, ಜೂನ್ 24, 2009, ಪುಟ 11B, ""ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಟು ಕಟ್ 275 ಜಾಬ್ಸ್" ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್</ref> ==== ಬೋಧನಾಂಗಗಳು ಹಾಗೂ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳು ==== ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇಂದು ಒಂಬತ್ತು ಬೋಧನಾಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕೆಳಗೆ ನೀಡಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿದೆ: [[ಚಿತ್ರ:harvard yard winter 2009j.JPG|thumb|ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಪ್ರಾಂಗಣ, ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಸತಿನಿಲಯ]] * [[ಕಲೆ ಹಾಗೂ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಬೋಧನಾಂಗ]] ಹಾಗೂ ಅದರ ಉಪ-ಬೋಧನಾಂಗ, ದಿ [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್]], ಜಂಟಿಯಾಗಿ: ** [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್]], ವಿಶ್ವದ್ಯಾಲಯದ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿಭಾಗ (1636) ** ದಿ [[ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೇಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] (ಸ್ಥಾಪನೆ 1872) ** ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸಮ್ಮರ್ ಸ್ಕೂಲ್ (1871) ಹಾಗೂ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಎಕ್ಸ್ಟೆನ್ಶನ್ ಸ್ಕೂಲ್ (1910) ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಡಿವಿಷನ್ ಆಫ್ ಕಂಟಿನ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಎಜುಕೇಶನ್]] * [[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]](1782) * [[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡೆಂಟಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]](1867). * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಡಿವಿನಿಟಿ ಸ್ಕೂಲ್]] (1816) * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್]] (1817) * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬಿಸ್ನಿಸ್ ಸ್ಕೂಲ್]] (1908) * ದಿ [[ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈನ್]] (1914) * ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]] (1920) * ದಿ [[ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್]] (1922) * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕೆನ್ನೆಡಿ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್]] (1936) ಕಳೆದ 1999ರಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜನ್ನು]] [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡಿ]] ಎಂದು ಪುನಸ್ಸಂಘಟಿಸಲಾಯಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ, [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾರ್ಪೋರೇಶನ್ ಅಂಡ್ ಓವರ್ ಸೀಸ್]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಡಿವಿಷನ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌‌ಗೆ ಔಪಚಾರಿಕ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಇದು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ 14ನೇ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಯಿತು ([[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್]]).<ref name="creation of engineering school">[http://seas.harvard.edu/aboutus/deansoffice/ "ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಅಂಡ್ ಅಪ್ಲೈಡ್ ಸೈನ್ಸಸ್,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090823015737/http://www.seas.harvard.edu/aboutus/deansoffice/ |date=2009-08-23 }}, ಫೆಬ್ರವರಿ 2007</ref><ref name="dean's letter">[https://web.archive.org/web/20080624190940/http://www.fas.harvard.edu/home/administration/knowles/letter_faculty.pdf "ಬೋಧಕವರ್ಗದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಪತ್ರ,"], ಏಪ್ರಿಲ್ 2007</ref> === ದತ್ತಿ === ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ತನ್ನ ದತ್ತಿಯಲ್ಲಿ, 2008ರ ಜುಲೈನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಅವಧಿಗೆ 22% ನಷ್ಟವಾಗಿದೆಯೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. (ಸರಿಸುಮಾರು $8 ಶತಕೋಟಿ) ಇದರಿಂದಾಗಿ ಬಜೆಟ್ ಕಡಿತವನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite news |work=Wall Street Journal|first=John|last=Hechinger|title=Harvard Hit by Loss as Crisis Spreads to Colleges|page=A1|date=2008-12-04}}</ref> ನಂತರದ ವರದಿಯು<ref name="vanity">[http://www.vanityfair.com/politics/features/2009/08/harvard200908?printable=true&amp;currentPage=all ನೀನಾ ಮುಂಕ್ ಆನ್ ಹಾರ್ಡ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]</ref> ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಷ್ಟವು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯ ದುಪ್ಪಟ್ಟಾಗಿತ್ತೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತು, (ಫೋರ್ಬ್ಸ್<ref name="ForbesUndEnd">[http://www.forbes.com/2009/03/03/harvard-university-investment-opinions-contributors_endowment_print.html ಅಂಡರ್ಸ್ಟ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ಸ್, ಭಾಗ I]</ref> ಮಾರ್ಚ್ 2009ರಲ್ಲಿ ನಷ್ಟದ ಪ್ರಮಾಣವು $12 ಶತಕೋಟಿಯಷ್ಟಾಗಬಹುದೆಂದು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು) ಇದರಂತೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೊದಲ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲೇ ತನ್ನ ದತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 50% ನಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ತನ್ನ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತೆ ಸಮತೂಗಿಸಲು ಮಾಡಿದ ಒಂದು ಬಹಿರಂಗವಾದ ಪ್ರಯತ್ನದ ಫಲವಾಗಿ, 2011ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದ್ದ $1.2 ಶತಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದ ಆಲ್ಸ್ಟನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ನ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಗಿತಗೊಳಿಸಿತು<ref name="vanity" />, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. == ಕ್ಯಾಂಪಸ್ == [[File:Harvard architects.png|thumb|upright| ಕಳೆದ 2005ರಂತೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಚೌಕದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕಾಲೇಜು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದ ದಿನಾಂಕ ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿರುವ ನಕ್ಷೆ. ಸಮೀಪದ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.]] ಕಾಲೇಜಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ನ ಮಧ್ಯಭಾಗದ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಾಂಗಣ]]ದಲ್ಲಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ನೆರೆಯ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ನ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಹಲವು ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ಸ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಬಾಸ್ಟನ್ ನಗರದ ನೆರೆ ಪ್ರದೇಶ [[ಆಲ್ಸ್ಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್ ನಿಂದ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿ]]ಯ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್]], [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡೆಂಟಲ್ ಮೆಡಿಸಿನ್]], ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್]] [[ಬಾಸ್ಟನ್]] ನ [[ಲಾಂಗ್ ವುಡ್ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಸ್ವತಃ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಾಂಗಣ]]ವು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಧಾನ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಪ್ರಧಾನ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಇದರೊಂದಿಗೆ [[ಸೆವೆರ್ ಹಾಲ್]] ಹಾಗೂ [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]], ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್, ಹಾಗೂ ಬಹುತೇಕ [[ಹೊಸವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಸತಿನಿಲಯ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಎರಡನೇ ವರ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಅಂತಿಮ ವರ್ಷದ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹನ್ನೆರಡು [[ವಸತಿ ನಿಲಯ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಾಂಗಣದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಥವಾ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿ]]ಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ. ಉಳಿದ ಮೂರು ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು ಪ್ರಾಂಗಣದ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅರ್ಧ ಮೈಲಿ ದೂರವಿರುವ ನೆರೆಯ [[ಕ್ವಾಡ್ರಾನ್ಗಲ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕ್ವಾಡ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ). ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ವಸತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮುಂಚೆ [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜ್]] ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಸತಿ ನಿಲಯವು ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಹೌಸ್ ಮಾಸ್ಟರ್ ಗಳಿಗೆ(ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಸ್ಕೂಲಿನ ಭೋಜನಗೃಹದ ಪಾರುಪತ್ಯ ಮಾಡುವ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ) ಹಾಗೂ ನಿವಾಸಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗೆ ಕೋಣೆಗಳಿರುತ್ತವೆ, ಜೊತೆಗೆ ಭೋಜನಶಾಲೆ, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಹಾಗೂ ಇತರ ಹಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಕರ್ಯಗಳನ್ನು [[ಯೇಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹಾರ್ಕ್ನೆಸ್ಸ್]] ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.<ref>[http://www.exeter.edu/news_and_events/news_events_2086.aspx ಎಕ್ಸೆಟರ್ ಬುಲೆಟಿನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626162608/http://www.exeter.edu./documents/Exeter_Bulletin/FA06_Men_Behind_the_Plan.pdf |date=2008-06-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626162608/http://www.exeter.edu./documents/Exeter_Bulletin/FA06_Men_Behind_the_Plan.pdf |date=2008-06-26 }} ನಲ್ಲಿ [http://www.exeter.edu./documents/Exeter_Bulletin/FA06_Men_Behind_the_Plan.pdf ಬಯೋಗ್ರಫಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080626162608/http://www.exeter.edu./documents/Exeter_Bulletin/FA06_Men_Behind_the_Plan.pdf |date=2008-06-26 }}</ref> [[File:harvard memorial church winter 2009.JPG|thumb|left|upright| ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಚರ್ಚ್ ]] ಹಿಂದಿನ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆವರಣದ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗವಾದ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಪ್ರಾಂಗಣವು, (ಇದೀಗ ಇದು ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ನ ತವರಾಗಿದೆ) [[ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]] ಹಾಗೂ [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕಾಮನ್]] ಗೆ ಮಗ್ಗುಲಲ್ಲಿದೆ. 2006 - 2008ರವರೆಗೂ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಆವರಣದೊಳಗೆ ಸಂಭವಿಸಿದ ಅಪರಾಧದ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಇದರಲ್ಲಿ 48 ಬಲಾತ್ಕಾರ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಕರಣಗಳು, 10 ದರೋಡೆಗಳು, 15 ತೀವ್ರತರವಾದ ಹಲ್ಲೆಗಳು, 750 ಕನ್ನಗಳ್ಳತನಗಳು, ಹಾಗೂ ಮೋಟಾರು ವಾಹನಗಳ ಕಳ್ಳತನದ 12 ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.american-school-search.com/safety/harvard-university |title=Harvard University - Safety Report |publisher=American School Search |date= |accessdate=2010-06-30}}</ref> === ಉಪ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು === ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್/ಆಲ್‌ಸ್ಟನ್ ಹಾಗೂ ಲಾಂಗ್ ವುಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆವರಣಗಳಲ್ಲದೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬಾಸ್ಟನ್ ನ [[ಜಮೈಕಾ ಪ್ಲೈನ್]] ಪ್ರದೇಶದ [[ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಆರ್ಬೋರೆಟಂ]]; [[ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್, D.C.]]ಯ [[ದುಂಬಾರ್ಟನ್ ಓಕ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಂಡ್ ಕಲೆಕ್ಷನ್]] ; [[ಪೀಟರ್ಶಾಮ್, ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್]] ನ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಫಾರೆಸ್ಟ್]]; ಹಾಗೂ ಇಟಲಿಯ [[ಫ್ಲಾರೆನ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಲ್ಲಾ ಐ ತಟ್ಟಿ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್<ref>{{cite web |url=http://www.itatti.it/ |title=Villa I Tatti: The Harvard University Center for Italian Renaissance Studies |publisher=Itatti.it |date= |accessdate=2010-06-30 |archive-date=2010-07-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100702154341/http://www.itatti.it/ |url-status=dead }}</ref> ಗಳ ಒಡೆತನ ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಆಡಳಿತ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. === ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಪ್ರಮುಖ ವಿಸ್ತರಣೆ === ಕಳೆದ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ [[ಆಲ್ಸ್ಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದೆ, ಇದು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ನಿಂದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿಯವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.allston.harvard.edu/ |title=ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಲ್ಸ್ಟನ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ಹೋಂ ಪೇಜ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100811135040/http://allston.harvard.edu/ |url-status=dead }}</ref> ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಇದೀಗ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಗಿಂತ ಸರಿಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ಶೇಕಡಾ ಅಧಿಕ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಲ್ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಆವರಣದ ಜೊತೆಗೆ ಹೊಸ ಆಲ್ಸ್ಟನ್ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸೇತುವೆಗಳು, ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ/ಅಥವಾ ಒಂದು [[ಟ್ರ್ಯಾಮ್]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಾಗೂ [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ನದಿ]]ಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕ್ರಮಿಸಲು ಪಾದಚಾರಿ ಮಾರ್ಗಗಳಿಗಾಗಿ[[ಸ್ಟಾರ್ರೊವ್ ಡ್ರೈವ್‌]]ನ ಒಂದು ಭಾಗದ ಮಟ್ಟವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಫಥಗಳು ಹಾಗೂ ಆಲ್ಸ್ಟನ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌‍ನುದ್ದಕ್ಕೂ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಯೋಜಿಸಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಇಂತಹ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೂ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ. ಸಂಚಾರದ ಮೂಲಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾದ ಸಂಚಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಉದ್ಯಾನವನದ ಪ್ರದೇಶ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಬಾಕಿಯಿರುವ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಇರುವ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಚಾಲಕಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ ಅದರ ವಿಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಧ್ಯೇಯ ಹಾಗೂ ಬಲವನ್ನು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಅಧಿಕಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು 500,000 ಚದರ ಅಡಿಯ (50,000 m²) ಎರಡು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳನ್ನು ಆಲ್ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ, ಇದು ಹಲವಾರು ಅಂತರಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ತವರಾಗಲಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟೆಮ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಹಾಗೂ ವಿಸ್ತೃತ [[ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ವಿಭಾಗ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್, [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಎಜುಕೇಶನ್]] ಹಾಗೂ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್]] ನ್ನು ಆಲ್ಸ್ಟನ್‌ಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಹಾಗೂ ಪದವಿಯ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಲವಾರು ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳನ್ನು ಆಲ್ಸ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲೂ ಸಹ ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನೂ ಸಹ ಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ದತ್ತಿ ನೀಡಿಕೆಯಲ್ಲಾದ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಇಳಿತದಿಂದಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆಗಳು ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಿದೆ. === ತಾಳಿಕೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ === ಕಳೆದ 2000ದಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್, ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ [[ಸಸ್ಟೈನೆಬಿಲಿಟಿ]] ವೃತ್ತಿಪರರನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರೀನ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ ನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು,<ref name="Harvard Green Campus Initiative">{{cite web | title =Office for Sustainability: History | publisher =Harvard University | url =http://www.green.harvard.edu/ofs/history | accessdate =2009-10-30 | archive-date =2009-10-30 | archive-url =https://web.archive.org/web/20091030183517/http://www.green.harvard.edu/ofs/history | url-status =dead }}</ref> ಏಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಆಫೀಸ್ ಫಾರ್ ಸಸ್ಟೈನಬಿಲಿಟಿ (OFS) ಎಂದು ಸಾಂಸ್ಥೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು.<ref name="Office for Sustainability">{{cite web | title =Office for Sustainability: Mission | publisher =Harvard University | url =http://www.green.harvard.edu/ofs/mission | accessdate =2009-10-30 | archive-date =2009-12-27 | archive-url =https://web.archive.org/web/20091227005232/http://www.green.harvard.edu/ofs/mission | url-status =deviated | archivedate =2009-12-27 | archiveurl =https://web.archive.org/web/20091227005232/http://www.green.harvard.edu/ofs/mission }}</ref> 25 ಜನ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ನೌಕರರು, ಡಜನ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಹಾಗೂ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಜಲ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ $12 ದಶಲಕ್ಷ ಸಾಲ ನಿಧಿಯೊಂದಿಗೆ, OFS ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಂದುವರಿದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ನೀಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name=" America's Greenest Colleges">{{cite web | title =America's Greenest Colleges | publisher =Forbes Magazine | url =http://www.forbes.com/2008/05/02/college-harvard-uvm-biz-energy-cx_bw_0502greenu_slide_5.html?thisSpeed=15000 | accessdate =2008-05-21 | archiveurl =https://archive.today/20121209002655/http://www.forbes.com/2008/05/02/college-harvard-uvm-biz-energy-cx_bw_0502greenu_slide_5.html?thisSpeed=15000 | archivedate =2012-12-09 | url-status =live }}</ref> 26 ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ "A-" ಗ್ರೇಡ್ ಪಡೆದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಒಂದೆನಿಸಿದೆ. ಇದು ಕಾಲೇಜ್ ಸಸ್ಟೈನಬಿಲಿಟಿ ರಿಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಡ್ 2010ನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಸಸ್ಟೈನಬಲ್ ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಈ ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಗ್ರೇಡ್ ನೀಡಿದೆ.<ref name="Sustainable Endowments Institute Report Card">{{cite web | title =College Sustainability Report Card 2010 | publisher =Sustainable Endowments Institute | url =http://www.greenreportcard.org/report-card-2010/ | accessdate =2009-10-30 | archive-date =2009-10-23 | archive-url =https://web.archive.org/web/20091023064822/http://greenreportcard.org/report-card-2010 | url-status =dead }}</ref> == ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವರೂಪಗಳು == {{Infobox US university ranking | ARWU_W = 1 | ARWU_N =1 | ARWU_SCI =1 | ARWU_ENG = 38 | ARWU_LIFE =1 | ARWU_MED =1 | ARWU_SOC =1 | BW =3 | EC = 5 | FT =3 | GUR =6 | THES_W = 1 | THES_N =1 | USNWR_NU = 1 | USNWR_Bus = 1 | USNWR_Law = 2 | USNWR_Medr = 1 | USNWR_Medc = 15 | USNWR_Eng = 18 | USNWR_Ed = 6 | Wamo_NU =11 | WSJ =14 | Forbes =5 | Forbes_Bus =3 }} ಕಳೆದ 2009ರಲ್ಲಿ ''[[U.S. ನ್ಯೂಸ್ &amp; ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್]]'' ಶ್ರೇಣೀಕರಣವು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲೇ ಮೊದಲೆಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿದೆ.<ref>[[US ನ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್]]. (2006). [http://www.usnews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್: ಟಾಪ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ]</ref> 2009ರಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ,QS ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಾಂಕಿಂಗ್ಸ್ <ref>[http://www.topmba.com/fileadmin/pdfs/2007_Top_200_Compact.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090612061058/http://www.topmba.com/fileadmin/pdfs/2007_Top_200_Compact.pdf |date=2009-06-12 }}&nbsp; — ಏ 2008 ರಾಂಕಿಂಗ್ ಫ್ರೊಂ ದಿ ''[[THES - QS]]'' ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್.</ref>(ಇದು 2010ರಿಂದ [[QS ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರ‌್ಯಾಂಕಿಂಗ್ಸ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ)ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಯಾಡೆಮಿಕ್ ರ‌್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟೀಸ್]] ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಆರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಗಳ ಪೈಕಿ ಅಗ್ರ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. [[THE - QS ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ರಾಂಕಿಂಗ್ಸ್]] ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗದ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಲೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವಿಕಶಾಸ್ತ್ರ, ಬಯೋಮೆಡಿಸಿನ್, ಹಾಗೂ ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನವನ್ನು, ಹಾಗೂ ನಿಸರ್ಗ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿತ್ತು. [[ದಿ ಕಾರ್ನೆಜಿ ಫೌಂಡೆಶನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟೀಚಿಂಗ್]], ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' , ಹಾಗೂ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅನ್ನು ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೋಧಕ ಫೆಲೋಗಳ ಮೇಲಿನ ಅದರ ಅವಲಂಬನೆ ಕುರಿತು ಟೀಕಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ ಗುಣಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>ಹಿಕ್ಕ್ಸ್, D. L. (2002). [http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9803E5D71130F933A1575AC0A9649C8B63 ಶುಡ್ ಅವರ ಕಾಲೇಜಸ್ ಬಿ ರಾಂಕ್ಡ್?]. ಲೆಟರ್ ಟು [''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' , ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20, 2002.</ref><ref>ಮೆರ್ರೌ, J. (2004). [http://www.carnegiefoundation.org/perspectives/perspectives2004.June.htm ಗ್ರೇಡ್ ಇನಫ್ಲೇಶನ್: ಇಟ್'ಸ್ ನಾಟ್ ಜಸ್ಟ್ ಆನ್ ಇಶ್ಯೂ ಫಾರ್ ದಿ ಐವಿ ಲೀಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130623123609/http://www.carnegiefoundation.org/perspectives/perspectives2004.June.htm |date=2013-06-23 }}. ''ಕಾರ್ನೆಜಿ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್ಸ್'' , [[ದಿ ಕಾರ್ನೆಜಿ ಫೌಂಡೆಶನ್ ಫಾರ್ ದಿ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಟೀಚಿಂಗ್]].</ref> ''ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' ನ ಒಂದು ಲೇಖನವು, ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯು ಐವಿ ಲೀಗ್ ನ ಕೆಲವು ಇತರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಿತು. ಇತರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೊಂದಿಗೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸಹ [[ಗ್ರೇಡ್ ಇನಫ್ಲೇಶನ್]] (ಗುಣಾಂಕದ ಹೆಚ್ಚಳ) ಮಾಡುತ್ತದೆಂಬ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.<ref name="ColumbiaSpectator">ರೋಸನೆ, O. (2006). [http://www.columbiaspectator.com/vnews/display.v/ART/2006/03/20/441e68d04bbff ಕಾಲೇಜ್ ಅಡ್ಮಿನಿಸ್ಸ್ಟ್ರೆಟರ್ಸ್ ಟೆಕ್ ಆನ್ ಇನ್ಫ್ಲೇಟೆಡ್ ಗ್ರೇಡ್ ಅವರೇಜಸ್]{{dead link|date=April 2010}}. ''[[ಕೊಲಂಬಿಯಾ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್]]'' , ಮಾರ್ಚ್ 20, 2006.</ref> ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ಗೆ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ SATನ ಅಂಕಗಳ ಒಂದು ಪುನರ್ವಿಮರ್ಶೆಯು, GPAಗಳ ಏರಿಕೆಯು,ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೌಖಿಕ ಹಾಗೂ ಗಣಿತದ SAT ಅಂಕಗಳ ರೇಖೀಯ ವರ್ಧನೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. (1990ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪದ್ಧತಿ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ ನಂತರವೂ), ಇದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಘಟಕ ಹಾಗೂ ಅದರ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಸಹ ಅಧಿಕಗೊಂಡಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಕೊಹ್ನ್, A. (2002). [http://www.alfiekohn.org/teaching/gi.htm ದಿ ಡೇಂಜರಸ್ ಮಿಥ್ ಆಫ್ ಗ್ರೇಡ್ ಇನಫ್ಲೇಶನ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060409113947/http://www.alfiekohn.org/teaching/gi.htm |date=2006-04-09 }}. ''[[ದಿ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಆಫ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್]]'' , ನವೆಂಬರ್ 8, 2002.</ref> ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜು [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆನರ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 2004ರಲ್ಲಿ 90%ನಿಂದ 2005ರಲ್ಲಿ 60%ಗೆ ಇಳಿಸಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಆನರ್ಸ್ ಗಳಾದ "ಜಾನ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಕಾಲರ್" ಹಾಗೂ "ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ ಸ್ಕಾಲರ್" ಇದೀಗ ಕೇವಲ ಶೇಕಡ 5ರಷ್ಟು ಅಗ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಮತ್ತೆ ಶೇಕಡ 5ರಷ್ಟು ಪ್ರತಿ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>ಲೇಖಕನ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖವಿಲ್ಲ. (2003). [http://www.harvardmagazine.com/on-line/0103128.html ಬ್ರೆವಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060326123427/http://www.harvardmagazine.com/on-line/0103128.html |date=2006-03-26 }}. [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮ್ಯಾಗಜಿನ್]], ಜನವರಿ-ಫೆಬ್ರವರಿ 2003.</ref><ref>ಮಿಲ್ಜೊಫ್, R. M., ಪಲೆಯ್, A. R., &amp; ರೀಡ್, B. J. (2001). [https://web.archive.org/web/20050204131059/http://www.thecrimson.com/fmarchives/fm_03_01_2001/article4A.html Grade Inflation is Real]. ''ಫಿಫ್ಟೀನ್ ಮಿನಿಟ್ಸ್'' ಮಾರ್ಚ್ 1, 2001.</ref><ref>ಬೋಂಬಾರ್ಡಿಯೇರಿ, M. &amp; ಸ್ಚ್ವೆಯಿಟ್ಜರ್, S. (2006). "ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ, ಎಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನೋ ಮೋರ್ ಕನ್ಸರ್ನ್ ಫಾರ್ ಟಾಪ್ ಗ್ರೇಡ್ಸ್." ''[[ದಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್]]'' , ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2006. ಪುಟ. B3 (ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಗ್ರೋಸ್ಸ್ ಕೋಟ್ಸ್, 23.7% A/25% A- ಅಂಕಿಗಳನ್ನು, "ಎಲ್ಲ-ಕಾಲದ ಅಧಿಕ" ಸಂಖ್ಯೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.").</ref><ref>[[ಅಸೋಸಿಯೇಟೆಡ್ ಪ್ರೆಸ್]]. (2004). [http://www.usatoday.com/news/education/2004-04-26-princeton-grades_x.htm ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್ ಬಿಕಮ್ಸ್ ಫಸ್ಟ್ ಟು ಫಾರ್ಮಲಿ ಕಾಂಬ್ಯಾಟ್ ಗ್ರೇಡ್ ಇನಫ್ಲೇಶನ್]. [[USA ಟುಡೇ]], ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2004.</ref> === ಬೋಧನಾವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಸಂಶೋಧನೆ === ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲ ಹಾಗೂ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಗತಿಪರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವಿವಿಧ ಶಾಲೆಗಳ ಬೋಧನಾವರ್ಗದವರಲ್ಲಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಫೆಲ್ಡ್ ಸ್ಟೇಯಿನ್]], [[ಹಾರ್ವೆ ಮ್ಯಾನ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್]] [[ಗ್ರೇಡ್ ಮನ್ಕಿವ್]], ಬ್ಯಾರನೆಸ್ ಶಿರ್ಲೆಯ್ ವಿಲ್ಲಿಯಂಸ್, ಹಾಗೂ [[ಅಲನ್ ಡೆರ್ಶೋವಿಟ್ಸ್]] [[ಎಡಪಂಥೀಯ]]ರೀದ [[ಮೈಕಲ್ ವಾಲ್ಜರ್]] ಹಾಗೂ ಸ್ಟೀಫನ್ ಥರ್ನ್ ಸ್ಟ್ರೋಮ್ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಗತಿಪರರಾದ]] [[ರಾಬರ್ಟ್ ನೋಜಿಕ್]] ಹಿಂದೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಬೋಧಕವರ್ಗಕ್ಕೆ ಘನತೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. 1964 ಹಾಗೂ 2009ರ ನಡುವೆ,ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಬೋಧನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಜತೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಒಟ್ಟು 38 ಬೋಧಕವರ್ಗ ಹಾಗೂ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ನೋಬಲ್ ಪುರಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ (ಶತಮಾನದ ಕಡೆಯ ಚತುರ್ಥ ಭಾಗದಲ್ಲಿ 17 ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಂದ ಪುರಸ್ಕೃತಗೊಂಡಿದೆ).<ref>{{cite book|last=Nobel Foundation|title=Nobel laureates and universities|year=2009|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/lists/universities.html}}</ref> ==== ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಗಳು ==== {{See also|#Library system and museums}} {{Expand list|date=August 2009}} ;ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * [[ಬೋರ್ಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ MIT ಅಂಡ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]] * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್ಸ್‌ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇನ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಕನಾಮಿಕ್ ರಿಸರ್ಚ್]] * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಉಕ್ರೇನಿಯನ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] * [[ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಕ್ವಾನ್ಟಿಟೇಟಿವ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್]]<ref>{{Cite web |url=http://iq.harvard.edu/ |title=ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಕ್ವಾನ್ಟಿಟೇಟಿವ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ {{!}} ಹೋಂ ಫಾರ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸೈನ್ಸ್ ರಿಸರ್ಚ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723164834/http://www.iq.harvard.edu/ |url-status=dead }}</ref> * [[ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಸ್ಟಡೀಸ್]] (ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ 14 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು) * ಲ್ಯಾಬೋರೇಟರಿ ಫಾರ್ ನ್ಯಾನೋಮೆಡಿಸಿನ್ (ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ನಲ್ಲಿ-ಬ್ರಿಘಾಂ ಹಾಗೂ ವಿಮೆನ್ಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ನ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ) * [[ಸ್ಚೆಪೆನ್ಸ್ ಐ ರಿಸರ್ಚ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] * [[W. E. B. ಡು ಬೋಯಿಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಆಫ್ರಿಕನ್ ಅಂಡ್ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ರಿಸರ್ಚ್]] * [[ವೈಸ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಬಯೋಲಾಜಿಕಲಿ ಇನ್‌ಸ್ಪೈರಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]] ;ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ವಿಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು * ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೆಟ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಡಿಸೈನ್:<ref>{{cite web |url=http://www.gsd.harvard.edu/research/index.html |title=Research & Publications |publisher=Gsd.harvard.edu |date= |accessdate=2010-02-22 |archive-date=2010-03-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100311191247/http://www.gsd.harvard.edu/research/index.html |url-status=dead }}</ref> ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಆಲ್ಟರ್ನೇಟಿವ್ ಫ್ಯೂಚರ್ಸ್, ಜಾಯಿಂಟ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಹೌಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಡೀಸ್, ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ & ದಿ ಎನ್ವಿರಾನ್ಮೆಂಟ್ * ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್:<ref>{{cite web|url=http://www.law.harvard.edu/programs/ |title=Research Programs and Centers |publisher=Law.harvard.edu |date= |accessdate=2010-02-22}}</ref> ಬರ್ಕ್ಮನ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಅಂಡ್ ಸೊಸೈಟಿ, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ಹೌಸ್ಟನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ರೇಸ್ ಅಂಡ್ ಜಸ್ಟಿಸ್, ಯುರೋಪಿಯನ್ ಲಾ ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್, ಜಾನ್ M. ಓಲಿನ್ ಸೆಂಟರ್ ಆಫ್ ಲಾ, ಇಕನಾಮಿಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ * ಡಿಪಾರ್ಟ್ಮೆಂಟ್ ಆಫ್ ಸೈಕಾಲಜಿ: [[ಪ್ರೋಸೊಪಗ್ನೋಸಿಯ]] ರಿಸರ್ಚ್ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಅಂಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಕಾಲೇಜ್ ಲಂಡನ್ <ref>{{Cite web |url=http://faceblind.com/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-08-02 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235817/http://faceblind.com/ |url-status=deviated |archivedate=2011-07-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110727235817/http://faceblind.com/ }}</ref> ;ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಡನೆ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು * [[ದಿ ಫಾರ್ಸಿತ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] === ಪ್ರವೇಶಾತಿಗಳು === ಬರುವ 2014ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜು 6.9% ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅಂಗೀಕಾರ ನೀಡಿದೆ, ಇದು ಶಾಲೆಯ ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯೆಂದು ದಾಖಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.usnews.com/blogs/paper-trail/2009/03/31/top-colleges-see-record-low-acceptance-rates.html |title=Top Colleges See Record-Low Acceptance Rates - The Paper Trail |publisher=usnews.com |date= |accessdate=2010-02-22 |accessdate=2010-04-03}}</ref> ಬರುವ 2013ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಾನುಮತಿಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ. ಆಂಶಿಕವಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು 2008ರಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಧಿಕ ನೆರವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಪ್ರವೇಶಾತಿಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗಬಹುದೆಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿತು. ಕಳೆದ 2011ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷಕ್ಕೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ 9%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳ ಪ್ರವೇಶಾತಿಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಆ ವರ್ಷದ ಫಲಿತಾಂಶವು 80% ಆಗಿತ್ತು. [[US ನ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್]] ನ "2009ರ ಅಮೆರಿಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಾಲೇಜು"ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗೆ ಆಯ್ಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ #2 ನೇ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದೆ ([[ಯೇಲ್]], [[ಪ್ರಿನ್ಸ್ಟನ್]] ಹಾಗೂ [[MIT]]ಗೆ ಸಮನಾಗಿ, [[ಕಾಲ್ಟೆಕ್]] ಗೆ ಹಿಂದಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ), ಹಾಗೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.usnews.com/usnews/edu/college/rankings/brief/t1natudoc_brief.php|title=America's Best Colleges 2007|accessdate=2007-03-20}}</ref> ''[[US ನ್ಯೂಸ್ ಅಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್]]'' 2006ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಧಿಗೆ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್‌ಗೆ 14.3%, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ 4.5%, ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ 12.5%, ಕಾನೂನು ಶಾಸ್ತ್ರ 11.3%, ಶಿಕ್ಷಣ ಶಾಸ್ತ್ರ 14.6% , ಹಾಗೂ ವೈದ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ 4.9% ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಶೇಕಡಾವಾರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ.<ref>[[U.S.ನ್ಯೂಸ್ &amp; ವರ್ಲ್ಡ್ ರಿಪೋರ್ಟ್]] (2006).</ref> ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006ರಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜ್ 2007ರಲ್ಲಿದ್ದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ರದ್ದುಪಡಿಸುವುದಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕಡಿಮೆ-ವರಮಾನ ಹಾಗೂ ಕಡಿಮೆಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯತೆಯ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ತಾವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲು ಎದುರಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿನ ಅನನುಕೂಲವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>[https://www.nytimes.com/2006/09/12/education/12harvard.html ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಎಂಡ್ಸ್ ಅರ್ಲಿ ಅಡ್ಮಿಶನ್], ''[[ದಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್]]'' , ಅಲನ್ ಫೈನ್ಡರ್ ಹಾಗೂ ಕರೆನ್ W. ಅರೆನ್ಸನ್ ರಿಂದ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2006</ref> ಪದವಿಪೂರ್ವ ಪ್ರವೇಶಾತಿ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ [[ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಆದ್ಯತೆ]]ನೀತಿಗಳು ಸಮಗ್ರ ಪರಿಶೀಲನೆ ಹಾಗೂ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು.<ref>ಶಪಿರೋ, J. (1997). [http://www.digitas.harvard.edu/~perspy/old/issues/1997/nov/second.html ಏ ಸೆಕೆಂಡ್ ಲುಕ್ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818005956/http://www.digitas.harvard.edu/~perspy/old/issues/1997/nov/second.html |date=2010-08-18 }}.</ref> ಹಣಕಾಸಿನ ನೆರವಿನ ಹೊಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಸೂತ್ರದಡಿಯಲ್ಲಿ, $60,000ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪೋಷಕರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ವಸತಿ ಮತ್ತು ಊಟ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಾಜರಿಯಾಗುವ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಶುಲ್ಕವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. $60,000ದಿಂದ $80,000 ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಸಾವಿರ ಡಾಲರ್ ಗಳನ್ನು ಪಾವತಿಸಬೇಕಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್, $120,000 ಹಾಗೂ $180,000 ನಡುವಿನ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ವರಮಾನದಲ್ಲಿ 10%ನಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಶುಲ್ಕವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಕಟಣೆ ನೀಡಿತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.hno.harvard.edu/gazette/2007/12.13/99-finaid.html |title=ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅನೌನ್ಸಸ್ ಸ್ವೀಪಿಂಗ್ ಮಿಡಲ್-ಇನ್ಕಮ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್ - ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗೆಜೆಟ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2008-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080515202433/http://www.hno.harvard.edu/gazette/2007/12.13/99-finaid.html |url-status=dead }}</ref> === ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:widener library 2009.JPG|thumb|ಹ್ಯಾರಿ ಎಲ್ಕಿನ್ಸ್ ವೈಡೆನರ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]] [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ಯವಿದ್ಯಾಲಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಾಂಗಣ]]ದ [[ವೈಡೆನರ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ 80 ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ 15 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಸಂಪುಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref name="lib">[http://hul.harvard.edu/hgproject/faq.html FAQ ಆನ್ ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ -ಗೂಗಲ್ ಪಾರ್ಟ್ನರ್ ಶಿಪ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013131234/http://hul.harvard.edu/hgproject/faq.html |date=2008-10-13 }} ನೋಡಿ.</ref> [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೈಬ್ರರಿ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]] ಪ್ರಕಾರ, ಇದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಅತ್ಯಂತದ ದೊಡ್ಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯವೆನಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಎರಡನೇ ಅತಂತ್ಯ ದೊಡ್ಡ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿದೆ ([[ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸ್]] ನಂತರ).<ref name="largestlibs">{{cite web|url=http://www.ala.org/ala/professionalresources/libfactsheets/alalibraryfactsheet22.cfm|title=The Nation's Largest Libraries: A Listing By Volumes Held|date=2009-05|accessdate=2009-08-19|publisher=American Library Association}}</ref> ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ತನ್ನ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು "ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯವೆಂದು" ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.hno.harvard.edu/guide/to_do/to_do6.html|title=Largest Academic Library in the World|accessdate=2006-09-16|publisher=President and Fellows of Harvard College|year=2005|archive-date=2008-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704143820/http://www.hno.harvard.edu/guide/to_do/to_do6.html|url-status=deviated|archivedate=2008-07-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080704143820/http://www.hno.harvard.edu/guide/to_do/to_do6.html}}. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಒಂದು "ಏಕೈಕ" ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಏನನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ: ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು "ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ 34 ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಮಿಗಿಲಾದ ಸಂಪುಟಗಳ ಜೊತೆಗೆ, UC ಉದ್ದಕ್ಕೂ 100ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಅಮೆರಿಕನ್ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಲೈಬ್ರರಿ ಆಫ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸ್ ಸಂಗ್ರಹವು ಮಾತ್ರ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀರಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ({{cite web|url=http://www.universityofcalifornia.edu/cultural/libraries.html|title=University of California: Cultural Resources > Libraries|date=2004-05-16|accessdate=2006-09-16|publisher=University of California|archive-date=2008-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080123135235/http://www.universityofcalifornia.edu/cultural/libraries.html|url-status=deviated|archivedate=2008-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080123135235/http://www.universityofcalifornia.edu/cultural/libraries.html}}</ref> ಕಾಬೊಟ್ ಸೈನ್ಸ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, [[ಲಮೊಂಟ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]], ಹಾಗೂ ವೈಡೆನರ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿರುವ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳೆನಿಸಿವೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಪರೂಪವೆನಿಸುವ ಪುಸ್ತಕಗಳು, [[ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು]] ಹಾಗೂ ಇತರ ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ;<ref name="specialcolls">ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಹಾಕಲಾಗಿರುವ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿ [http://lib.harvard.edu/archives/index.html ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070626083214/http://lib.harvard.edu/archives/index.html |date=2007-06-26 }}.</ref> ಹೌಟನ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ವುಮೆನ್ ಇನ್ ಅಮೆರಿಕ ಕುರಿತ ಆರ್ಥರ್ ಅಂಡ್ ಎಲಿಜಬಥ್ ಸ್ಕ್ಲೆಸಿಂಗರ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಹಾಗೂ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆರ್ಚಿವ್ಸ್ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಕ್ಷೆಗಳು, ಗೆಸೆಟಿಯರುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಹಾಗೂ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಹೊಸದು ಎರಡೂ ಇರುವ ಅಟ್ಲಾಸುಗಳು ಪುಸಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ. [[ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾ]]ದ ಭಾಷಾ ವಿಷಯಕಗಳ ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವು ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾದ ಹೊರಗಿನ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್-ಯೆಂಚಿಂಗ್]] ಲೈಬ್ರರಿಯಲ್ಲಿದೆ. [[ಚಿತ್ರ:University Museum at Harvard 001.jpg|thumb|upright|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ (1971ರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ)]] [[ಚಿತ್ರ:Henry Moore sculpture, Harvard University.jpg|thumb|ಹೆನ್ರಿ ಮೂರೇ ಅವರ ಲಾರ್ಜ್ ಫೋರ್ ಪೀಸ್ ರಿಕ್ಲೈನಿಂಗ್ ಫಿಗರ್ ಶಿಲ್ಪಾಕೃತಿಯು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಾಂಗಣದ ಆಚೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಲವಾರು ಕಲೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳ ಕಾರ್ಯಭಾರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: * '''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]''' , ಇದರಲ್ಲಿ: ** '''ದಿ [[ಫಾಗ್ಗ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್]]''' , ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಕಲೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮಧ್ಯಯುಗದಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇಟಾಲಿಯನ್ [[ಆರಂಭಿಕ ನವೋದಯದ]] ಕಲೆ, ಬ್ರಿಟಿಶ್ [[ಪ್ರಿ-ರಾಫಲೈಟ್]] ಕಲೆ, ಹಾಗೂ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಫ್ರೆಂಚ್ ಆರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿವೆ. ** '''ದಿ [[ಬೂಸ್ಚ್-ರೆಯಿಸಿಂಗರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]''' , ಹಿಂದಿನ ಜರ್ಮನಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ, ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಯುರೋಪ್ ಕಲೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ** '''ದಿ [[ಆರ್ಥರ್ M. ಸಾಕ್ಲರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]''' , ಇದರಲ್ಲಿ ಪುರಾತನ, ಏಶಿಯನ್, ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * '''ದಿ [[ಪೀಬಾಡಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಆರ್ಕಿಯಾಲಜಿ ಅಂಡ್ ಎತ್ನಾಲಜಿ]] ''' , ಪಶ್ಚಿಮ ಖಗೋಳಾರ್ಧದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸ ಹಾಗೂ ನಾಗರೀಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿದೆ. * '''ದಿ [[ಸೆಮಿಟಿಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]''' . * ದಿ '''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ]]''' ಸಂಕೀರ್ಣ, ಇದರಲ್ಲಿ: ** '''ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಹರ್ಬರಿಯ]]''' , ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಬ್ಲಾಸ್ಚ್‌ಕಾ]] [[ಗಾಜಿನ ಹೂವು]] ಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ. ** '''ದಿ [[ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯಾರಿಟಿವ್ ಜುವಾಲಜಿ]]''' ** '''ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಿನೆರಲಾಜಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ]]''' * [[ಲೇ ಕಾರ್ಬುಸಿಯೇರ್]] ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ '''ದಿ [[ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್ ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ದಿ ವಿಷ್ಯುವಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]]''' , ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಚಲನಚಿತ್ರ ದಾಖಲೆ ಹಾಗೂ ವಿಷ್ಯುವಲ್ ಅಂಡ್ ಎನ್‌ವೈರಾನ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ವಿಭಾಗದ ತವರಾಗಿದೆ. == ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು == ಕಳೆದ 2005ರಲ್ಲಿ, ''ದಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್'' ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ತೃಪ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ 21-ಪುಟಗಳ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಆಂತರಿಕ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು. 2002ರ [[ಕನ್ಸೋರ್ಟಿಯಂ ಆನ್ ಫೈನಾನ್ಸಿಂಗ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್]] (COFHE) ಅಗ್ರ 31 ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಇದು ಆಧರಿಸಿತ್ತು.<ref name="HeraldStudentLife">ಬೋಂಬಾರ್ಡಿಯೇರಿ, M. (2005). [http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2005/03/29/student_life_at_harvard_lags_peer_schools_poll_finds/ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ ಲೈಫ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲ್ಯಾಗ್ಸ್ ಪೀರ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್, ಪೋಲ್ ಫೈಂಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081226093407/http://www.boston.com/news/education/higher/articles/2005/03/29/student_life_at_harvard_lags_peer_schools_poll_finds/ |date=2008-12-26 }}. ''[[ದಿ ಬಾಸ್ಟನ್ ಗ್ಲೋಬ್]]'' , ಮಾರ್ಚ್ 29, 2005.</ref> ''ಗ್ಲೋಬ್'' COFHE ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಹಾಗೂ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬೋಧಕವರ್ಗದೊಂದಿಗಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಬೋಧನೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಸಲಹೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಕಾಲೇಜು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನ, ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕುರಿತು ಕಡೆ ಪಕ್ಷ 1994ರಿಂದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ ಎಂದು ದೂರಿದ್ದರು. ''ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್'' ನ ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ವಿಭಾಗವು ಇದೆ ರೀತಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು.<ref>ಆಡಮ್ಸ್, W. L., ಫೆಯಿನ್ಸ್ಟೆಯಿನ್, B., ಸ್ಚ್ನೆಯಿಡೆರ್, A. P., ಥಾಮ್ಪ್ಸನ್, A. H., &amp; ಹಾಗೂ ವಸ್ಸೇರ್ಸ್ಟೆಯಿನ್, S. A. (2003). [http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=350153 ದಿ ಕಲ್ಟ್ ಆಫ್ ಯೇಲ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090501235516/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=350153 |date=2009-05-01 }}. [[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]], ನವೆಂಬರ್ 20, 2003.</ref><ref>ಫೆಯಿನ್ಸ್ಟೆಯಿನ್, B., ಸ್ಚ್ನೆಯಿದೆರ್, A. P., ಥಾಮ್ಪ್ಸನ್, A. H., &amp; ವಸ್ಸೇರ್ಸ್ಟೆಯಿನ್ , S. A. (2003). [http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=350154 ದಿ ಕಲ್ಟ್ ಆಫ್ ಯೇಲ್, ಪಾರ್ಟ್ II] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090512225228/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=350154 |date=2009-05-12 }}. ''[[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' , ನವೆಂಬರ್ 20, 2003.</ref> ಈ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ COFHE ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಬದ್ಧರಾಗಿರುವುದಾಗಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಬೆನೆಡಿಕ್ಟ್ ಗ್ರೋಸ್ಸ್ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ''ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್'' ಹೇಳಿದೆ.<ref>Ho, M. W. &amp; ರೋಜರ್ಸ್, J. P. (2005). [http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=506758 ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ಸ್ ಲೆಸ್ ಸ್ಯಾಟಿಸ್ಫೈಡ್ ದಾನ್ ಪೀರ್ಸ್ ವಿಥ್ ಅಂಡರ್ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೆಟ್ ಎಕ್ಸ್ಪೀರಿಯನ್ಸ್, ಸರ್ವೇ ಫೈಂಡ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903131839/http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=506758 |date=2009-09-03 }}. ''[[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' , ಮಾರ್ಚ್ 31, 2005.</ref> [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]], ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಗುಂಪುಗಳ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಿಯೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. * ''[[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]]'' ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಅಮೆರಿಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 1873ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡು, ಇದು ತನ್ನ ಹಲವು ಸಂಪಾದಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು ಹಾಗೂ ಇಬ್ಬರು U.S. ಅಧ್ಯಕ್ಷರುಗಳಾದ [[ಜಾನ್ F. ಕೆನೆಡಿ]] ಹಾಗೂ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ D. ರೂಸೆವೆಲ್ಟ್]]ಅವರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಡ್]](ಸ್ಥಾಪನೆ 1919) ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಲ್ಲದ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಡೆಸುವ ಮೆರವಣಿಗೆಯ ವಾದ್ಯಮೇಳವಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು [[ಸ್ಕ್ರಾಂಬಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್]]ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಂಡ್ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್, ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸಮ್ಮರ್ ಪಾಪ್ಸ್ ಬ್ಯಾಂಡ್, ಹಾಗೂ ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಜಾಜ್ಜ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಹ HUB ಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿದೆ. * ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿಲೇಶನ್ಸ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ರಿವ್ಯೂ]]'' , [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡೆಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]], ಹಾಗೂ ಅದರ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾಡೆಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ಸೇರಿವೆ. ''HIR'' 70ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ 35,000 ಓದುಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಇದು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಾಗೂ ನೀತಿನಿರೂಪಕರ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ. HMUN ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಮಟ್ಟದ [[ಮಾಡೆಲ್ ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ನ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 1920ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ [[ಲೀಗ್ ಆಫ್ ನೇಶನ್ಸ್]] ನ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತ್ತು. HNMUN ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಕಾಲೇಜು ಮಟ್ಟದ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಗಿಂತ IRC ಹೆಚ್ಚಿನ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. * ದಿ ''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲ್ಯಾಂಪೂನ್]]'' ಒಂದು ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು 1876ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ''ದಿ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್'' ನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಜೊತೆಗೆ ಇದರ ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬೆಂಚ್‌ಲಿ]], [[ಜಾನ್ ಅಪ್ ಡೈಕ್]], [[ಜಾರ್ಜ್ ಪ್ಲಿಂಪ್‌ಟನ್]], [[ಸ್ಟೀವ್ ಓ' ಡೋನ್ನೆಲ್]], [[ಕೋನನ್ ಓ'ಬ್ರಿಯೇನ್]], [[ಮಾರ್ಕ್ ಓ' ಡೋನ್ನೆಲ್]], ಹಾಗೂ [[ಆಂಡಿ ಬೋರೊವಿಟ್ಜ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ವಿರಳವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಬ್ರಿಟಿಶ್‌ನ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕ, [[ಪಂಚ್‌]]ನ ಮೂಲತಃ ಮಾದರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಅದನ್ನು ಮೀರಿಸಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ''[[ಯೇಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್]]'' ಗಿಂತ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ. [[ಕೋನನ್ ಓ'ಬ್ರಿಯೇನ್]] ತಮ್ಮ ಪದವಿಪೂರ್ವ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಧಿಯ ಕಡೆಯ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ''ಲ್ಯಾಂಪೂನ್'' ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ದಿ ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲ್ಯಾಂಪೂನ್]]'' 1970ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಪ್ರಕಟಣೆಯ ಒಂದು ಉಪಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.) [[ಚಿತ್ರ:Harvard Lampoon building.jpg|right|thumb|upright|ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಚಾವಣಿ ಐಬಿಸ್ ಹಾಗೂ ಅದರ ನೇರಳೆ ಹಾಗೂ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲ್ಯಾಂಪೂನ್ "ಕೋಟೆ"]] * ದಿ ''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಡ್ವೋಕೇಟ್]]'' (ಸ್ಥಾಪನೆ 1866) ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜು ಸಾಹಿತ್ಯಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ [[ಥಿಯೋಡೋರ್ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್]], [[T. S. ಎಲಿಯಟ್]], ಹಾಗೂ [[ಮೇರಿ ಜೋ ಸಾಲ್ಟರ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. * ದಿ ''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸೇಲಿಯಂಟ್]][http://www.harvardsalient.com/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103234306/http://harvardsalient.com/ |date=2014-01-03 }}'' ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ವಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುವ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿಯತಕಾಲಿಕವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಸಂಪಾದಕರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಶೀಲ ಚಿಂತಕರು ಹಾಗೂ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. * ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಗ್ಲೀ ಕ್ಲಬ್]] (ಸ್ಥಾಪನೆ 1858) ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜಿನ ಗಾಯಕ ಮೇಳವಾಗಿದೆ; [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಚಾಯಿರ್]] ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ-ಸಂಯೋಜಿತ ಗಾಯಕ ವೃಂದವಾಗಿದೆ; ಜೊತೆಗೆ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ - ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]] (ಸ್ಥಾಪನೆ 1808), [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್]] ಗಿಂತ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಹಳೆಯದೆನಿಸಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಭಾಗ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಿಂಫನಿ ವಾದ್ಯಮೇಳವಾಗಿತ್ತು. ದಿ [[ಬಾಚ್ ಸೊಸೈಟಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಚೇಂಬರ್ ಆಕ್ರೆಸ್ಟ್ರಾ ಆಗಿದ್ದು, ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳಾಗಿ,ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. * ದಿ [[ಹೇಸ್ಟಿ ಪುಡ್ಡಿಂಗ್ ಥಿಯೇಟರಿಕಲ್ಸ್]] (ಸ್ಥಾಪನೆ 1844) ರಂಗಭೂಮಿ ಸೊಸೈಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ [[ಅಣಕ]] [[ಸಂಗೀತ]]ಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲದೇ ವಾರ್ಷಿಕ "[[ಮ್ಯಾನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್]]" ಹಾಗೂ "[[ವುಮನ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್]]" ಸಮಾರಂಭಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.ಸಂಸ್ಥೆಯ ಹಿಂದಿನ ಸದಸ್ಯರುಗಳಲ್ಲಿ [[ಅಲನ್ ಜೇ ಲರ್ನರ್]], [[ಜ್ಯಾಕ್ ಲೆಮ್ಮೊನ್]], ಹಾಗೂ [[ಜಾನ್ ಲಿಥ್ಗೌ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. * [[WHRB]] (95.3 FM ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್), ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಪ್ರಥಮ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವಸತಿನಿಲಯವಾದ ಪೆನ್ನಿಪ್ಯಾಕರ್ ಹಾಲ್‌ನ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. [[ಬಾಸ್ಟನ್]] [[ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]ದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ, ಜಾಝ್, ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಕ್ ಹಾಗೂ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್, ಬ್ಲೂಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದರ ವಾಚನಾವಧಿಯ "ಆರ್ಗೀಸ್‌" ಒಬ್ಬ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಂಗೀತರಚನೆಕಾರ, ಆರ್ಕೇಸ್ಟ್ರಾ, ವಾದ್ಯಮೇಳ ಅಥವಾ ಕಲಾವಿದನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೆಲಸವನ್ನು ಜಾಹೀರಾತಿನ ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದೇ ಅನೇಕ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರದ DJಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸೆಮೆಸ್ಟರ್ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ. * ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್]] ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಕೆನೆಡಿಯ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮನ್ನಣೆರಹಿತ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಾಗಾರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನ್ಶಿಪ್ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ. * ದಿ [[ಫಿಲ್ಲಿಪ್ಸ್ ಬ್ರೂಕ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್]](PBHA)<ref>http://www.pbha.org</ref> ಒಂದು [[501(c)(3)]] ಲಾಭೋದ್ದೇಶವಿಲ್ಲದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಡಜನ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. PBHA 1600 ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರೇಟರ್ ಬಾಸ್ಟನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 10,000 ಜನರಿಗೆ ತನ್ನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡೆಲಾನೋ ರೂಸೆವೆಲ್ಟ್]], [[ರೋಜರ್ ನ್ಯಾಶ್ ಬಾಲ್ಡವಿನ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಕೋಲ್ಸ್]], ಹಾಗೂ [[ಡೇವಿಡ್ ಸೌಟರ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟೂಡೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸೀಸ್]] <ref>{{Cite web |url=http://www.harvardstudentagencies.com/ |title="ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸೀಸ್, Inc." |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225171935/http://www.harvardstudentagencies.com/ |url-status=deviated |archivedate=2010-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225171935/http://www.harvardstudentagencies.com/ }}</ref> ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಡೆಸುವ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ. ಇದು 2006ರಲ್ಲಿ $6 ದಶಲಕ್ಷ ವರಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.<ref>{{Cite web |url=http://www.harvardstudentagencies.com/corporate/default.asp |title="ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಸ್ಟುಡೆಂಟ್ ಏಜೆನ್ಸೀಸ್, ಅಬೌಟ್ ಅಸ್" |access-date=2010-08-02 |archive-date=2010-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101225172806/http://www.harvardstudentagencies.com/corporate/default.asp |url-status=deviated |archivedate=2010-12-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225172806/http://www.harvardstudentagencies.com/corporate/default.asp }}</ref> ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ ಸ್ಟೇಪಲ್ಸ್, Inc.ನ ಸ್ಥಾಪಕ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟೆಂಬರ್ಗ್ ಹಾಗೂ ಲಂಡನ್‌ನ ಡ್ಯೂಚೆ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯ [[ಮೈಕಲ್ ಕಾಹರ್ಸ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡೆಲ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ಸ್]] ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹಾಗೂ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅನುಕರಣೆಯ ಸಮಾವೇಶವಾಗಿದೆ.ಇದರಲ್ಲಿ U.S. ಹಾಗೂ ವಿದೇಶದಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅಮೇರಿಕನ್ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಅನುಭವವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ. * [[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇಚುಸ್]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚಿಂತನೆಯ ಮೊದಲ ಕಾಲೇಜು ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಅಗಸ್ಟಿನ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮೂಲಕ ಈಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಇಂತಹ 20ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://theaugustineproject.blogspot.com/ |title=The Augustine Project |publisher=Theaugustineproject.blogspot.com |date= |accessdate=2010-02-22 |archive-date=2011-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429192019/http://theaugustineproject.blogspot.com/ |url-status=deviated |archivedate=2011-04-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429192019/http://theaugustineproject.blogspot.com/ }}</ref> ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಮತಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಲ್ಲಿ Fr. ರಿಚರ್ಡ್ ಜಾನ್ ನ್ಯೂಹೌಸ್, ಸ್ಟ್ಯಾನ್ಲೆಯ್ ಹುಯೇರ್ವಾಸ್, ಗ್ಲೆನ್ ಸ್ಟಾಸ್ಸೇನ್, ಹಾಗೂ Fr. ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಕಾಲ್ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. * ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಚೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕಾಲೇಜು ಚೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ, ಇದು 1874ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.<ref>{{cite web |url=http://www.hcs.harvard.edu/~hcc/old.html |title=The Harvard Chess Club |publisher=Hcs.harvard.edu |date=2001-10-03 |accessdate=2010-02-22 |archive-date=2010-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100811075424/http://www.hcs.harvard.edu/~hcc/old.html |url-status=dead }}</ref> [[ಯೇಲ್]] ವಿರುದ್ಧದ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ - ಯೇಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 1906ರಿಂದಲೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.hcs.harvard.edu/~hcc/archive/hy98.html |title=Harvard-Yale 1998 |publisher=Hcs.harvard.edu |date=1998-11-21 |accessdate=2010-02-22 |archive-date=2012-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403031722/http://www.hcs.harvard.edu/~hcc/archive/hy98.html |url-status=dead }}</ref> ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಂದ ಹಲವಾರು ಅಂತರ ಕಾಲೇಜು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೆಸ್ಸ್ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್]] ಹಾಗೂ ಎರಡು ಬಾರಿ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಚಾಂಪಿಯನ್]] [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ವೊಲ್ಫ್]]ಸೇರಿವೆ. * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್/MIT ಕೋಆಪರೇಟಿವ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಒಂದು [[ಸಹಕಾರಿ]] ಪುಸ್ತಕದಂಗಡಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ತನ್ನ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳ ಮಂಡಳಿಯಲ್ಲಿ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈರ್ಲೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಹವ್ಯಾಸಿ ರೇಡಿಯೋ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1909ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವರ ಬಾನುಲಿ ಕೇಂದ್ರದ ಕರೆಯ ಸಂಕೇತವು W1AF ಆಗಿದೆ."ಪ್ರೊಫೆಸರ್ [[ಜಾರ್ಜ್ W. ಪಿಯೇರ್ಸ್]] ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು, ಜೊತೆಗೆ [[ನಿಕೋಲ ತೆಲ್ಸ]], [[ಥಾಮಸ್ A. ಎಡಿಸನ್]], [[ಗುಗ್ಲಿಯೇಲ್ಮೋ ಮಾರ್ಕೋನಿ]], ಗ್ರೀನ್ ಲೀಫ್ W. ಪಿಕಾರ್ಡ್ ಹಾಗೂ [[R. A. ಫೆಸ್ಸೇನ್ಡೆನ್]] ಇದರ ಗೌರವ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು."<ref>{{Cite web |url=http://www.hcs.harvard.edu/~w1af/hwc-history.html#early |title="ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವೈರ್ಲೆಸ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್ : 80 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ W1AF" |access-date=2010-08-02 |archive-date=2006-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060713035630/http://www.hcs.harvard.edu/~w1af/hwc-history.html#early |url-status=dead }}</ref> == ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು == {{See also|List of Harvard University people|Notable non-graduate alumni of Harvard}} [[ಚಿತ್ರ:Official portrait of Barack Obama.jpg|right|thumb|135px|ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ, ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಇಂದಿನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ, ಇವರು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್ ನಿಂದ ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ 1991ರಲ್ಲಿ ಜೂರಿಸ್ ಡಾಕ್ಟರ್ (J.D.)ನ್ನು ಪಡೆದರು.]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಪ್ರಮುಖರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡರುಗಳಾದ [[ಜಾನ್ ಹ್ಯಾನ್ಕಾಕ್]], [[ಜಾನ್ ಆಡಮ್ಸ್]], [[ಜಾನ್ ಕ್ವಿನ್ಸಿ ಆಡಮ್ಸ್]], [[ಥಿಯೋಡೋರ್ ರೂಸೆವೆಲ್ಟ್]], [[ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ರೂಸೆವೆಲ್ಟ್]], [[ಜಾನ್ F. ಕೆನೆಡಿ]], [[ಜಾರ್ಜ್ W. ಬುಷ್]], [[ಆಲ್ ಗೋರೆ]] ಹಾಗೂ [[ಬರಾಕ್ ಒಬಾಮ]], ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ [[ಮ್ಯಾಕೆನ್ಜಿ ಕಿಂಗ್]], ಹಾಗೂ [[ಪಿಯೇರ್ರೆ ಟ್ರೂಡೆಯು]], ಕೆನಡಾದ ರಾಜಕೀಯ ಮುಖಂಡ [[ಮೈಕಲ್ ಇಗ್ನಾಟಿಯೆಫ್]], ವಸತಿ ಹಾಗೂ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ಶೌನ್ ಡೋನೋವ್ಯಾನ್]], ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡ, ವ್ಯಾಪಾರಿ ಹಾಗೂ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ [[ಆಘ ಖಾನ್ IV]], ಲೋಕೋಪಕಾರಿ [[ಹಂಟಿಂಗ್ಟನ್ ಹಾರ್ಟ್ಫೋರ್ಡ್]], ಪೆರು ದೇಶದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಅಲೆಜಾನ್ಡ್ರೋ ಟೋಲೆಡೋ]], ಕೊಲಂಬಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಅಲ್ವರೋ ಉರಿಬೆ]], ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಫೆಲಿಪೆ ಕಾಲ್ಡೆರಾನ್]],<ref name="Harvard Alum apparent new president of Mexico">{{cite news| title = Alum is Apparent Winner of Presidential Election in Mexico| url = http://www.hks.harvard.edu/news-events/news/articles/alum-is-apparent-winner-of-presidential-election-in-mexico| author = Doug Gavel| publisher = Harvard KSG| date = July 7, 2006| accessdate = July 25, 2009| archive-date = ಜುಲೈ 10, 2017| archive-url = https://web.archive.org/web/20170710044843/https://www.hks.harvard.edu/news-events/news/articles/alum-is-apparent-winner-of-presidential-election-in-mexico| url-status = dead}}</ref> UN ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಜನರಲ್ [[ಬಾನ್ ಕಿ ಮೂನ್]], ತತ್ತ್ವ ಚಿಂತಕ [[ಹೆನ್ರಿ ಡೇವಿಡ್ ತೋರು]] ಹಾಗೂ ಲೇಖಕರಾದ [[ರಾಲ್ಫ್ ವಾಲ್ಡೋ ಎಮರ್ಸನ್]] ಹಾಗೂ [[ವಿಲ್ಲಿಯಮ್ S. ಬೋರೊಗ್ಸ್]], ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ [[ಹಾರ್ಲನ್ ಹಾನ್ಸನ್]], ಕವಿಗಳಾದ [[ವಾಲೇಸ್ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್]], [[T.S. ಎಲಿಯಟ್]], ಹಾಗೂ [[E. E. ಕಮಿಂಗ್ಸ್]] ಸಂಯೋಜಕ [[ಲಿಯೋನಾರ್ಡ್ ಬರ್ನ್ಸ್ಟೇಯಿನ್]], ಚೆಲೋವಾದಕ [[ಯೋ ಯೋ ಮಾ]], ವಿಧೂಷಕ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೂಪಕ ಹಾಗೂ ಬರಹಗಾರ [[ಕಾನನ್ ಓ' ಬ್ರಿಯೇನ್]], ನಟರಾದ [[ಜ್ಯಾಕ್ ಲೆಮ್ಮೊನ್]], [[ನತಾಲಿ ಪೋರ್ಟ್ಮನ್]], [[ಮೀರಾ ಸೋರ್ವಿನೋ]], [[ತತ್ಯಾನ ಅಲಿ]], [[ಎಲಿಜಬಥ್ ಶು]], [[ರಶೀದ ಜೋನೆಸ್]] ಹಾಗೂ [[ಟಾಮಿ ಲೀ ಜೋನೆಸ್]], ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರುಗಳಾದ [[ಡಾರ್ರೆನ್ ಆರೋನೋಫ್ಸ್ಕಿ]], [[ನೆಲ್ಸನ್ ಆನ್ಟೋನಿಯೋ ಡೆನಿಸ್]], [[ಮೀರಾ ನಾಯರ್]] ಹಾಗೂ [[ಟೆರೆನ್ಸ್ ಮಲಿಕ್]], ವಿನ್ಯಾಸಗಾರ [[ಫಿಲಿಪ್ ಜಾನ್ಸನ್]], ಗಿಟಾರ್ ವಾದಕ [[ಟಾಂ ಮೊರೆಲ್ಲೋ]], ಗಾಯಕ [[ರಿವರ್ಸ್ ಕ್ಯೋಮೋ]], ಹಾಡುಗಾರ ರಿವರ್ಸ್ ಕ್ಯೂಮೊ,ಸಂಗೀತಗಾರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಹಾಗೂ ಸಂಯೋಜಕ [[ರಯಾನ್ ಲೆಸ್ಲಿ]], ಅನ್ಅಬಾಂಬರ್ [[ಟೆಡ್ ಕಾಜಿನ್‌ಸ್ಕಿ]], ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಯೋಜಕ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ [[ರಿಚರ್ಡ್ ಸ್ಟಾಲ್ಮ್ಯಾನ್]] ಹಾಗೂ ಪೌರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮುಖಂಡ [[W. E. B. ಡು ಬೋಯಿಸ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಕ್ತ ಬೋಧನಾವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಜೀವವಿಜ್ಞಾನಿ [[E. O. ವಿಲ್ಸನ್]], ವಿಚಾರಣೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಸ್ಟೀವನ್ ಪಿಂಕರ್]], ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ [[ಲೀಸ ರಾನ್ಡಲ್]] ಹಾಗೂ [[ರಾಯ್ ಗ್ಲೌಬರ್]], ಶೇಕ್ಸಪಿಯರ್ ವಿದ್ವಾಂಸ [[ಸ್ಟೀಫನ್ ಗ್ರೀನ್ಬ್ಲಾಟ್]], ಲೇಖಕ [[ಲೂಯಿಸ್ ಮೇನಂಡ್]], ವಿಮರ್ಶಕಿ [[ಹೆಲೆನ್ ವೆಂಡ್ಲಾರ್]], ಇತಿಹಾಸಜ್ಞ [[ನಿಯಲ್ ಫೆರ್ಗೂಸನ್]], ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾದ [[ಅಮಾರ್ತ್ಯ ಸೇನ್]], [[N. ಗ್ರೆಗರಿ ಮನ್ಕಿವ್]], [[ರಾಬರ್ಟ್ ಬರ್ರೋ]], [[ಸ್ಟೀಫನ್ A. ಮರ್ಗ್ಲಿನ್]], [[ಡಾನ್ M. ವಿಲ್ಸನ್ III]] ಹಾಗೂ [[ಮಾರ್ಟಿನ್ ಫೆಲ್ಡ್‌ಸ್ಟೈನ್]], ರಾಜಕೀಯ ತತ್ತ್ವ ಚಿಂತಕರಾದ [[ಹಾರ್ವೆ ಮಾನ್ಸ್ಫೀಲ್ಡ್]] ಹಾಗೂ [[ಮೈಕಲ್ ಸಾಂಡೆಲ್]], ರಾಜಕೀಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಪುಟ್ನಂ]], [[ಜೋಸೆಫ್ ನಯೇ]], [[ಸ್ಟಾನ್ಲೇಯ್ ಹೋಫ್ಮನ್]], ಹಾಗೂ ದಿವಂಗತ ರಿಚರ್ಡ್ E. ನ್ಯೂಸ್ಟಡ್ಟ್, ವಿದ್ವಾಂಸ/ಸಂಯೋಜಕರಾದ [[ರಾಬರ್ಟ್ ಲೆವಿನ್]] ಹಾಗೂ [[ಬರ್ನಾರ್ಡ್ ರಾಂಡ್ಸ್]]ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಎಪ್ಪತ್ತೈದು [[ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕೃತರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಳೆದ 1974ರಿಂದೀಚೆಗೆ, 19 [[ನೋಬಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪುರಸ್ಕೃತರು ಹಾಗೂ ಅಮೆರಿಕನ್ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ [[ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಯ 15 ಮಂದಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬೋಧನಾವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಕ್ರೀಡಾಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು == [[ಚಿತ್ರ:Harvard stadium 2009h.JPG|thumb|left|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್ ಹಾಗೂ ಬಾಸ್ಟನ್ ಕ್ಯಾನನ್ ಗೆ ತವರಾಗಿದೆ.]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾದ ಒಂದು ವಿವಿಧೋದ್ದೇಶದ ಕ್ರೀಡಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾದ [[ಲಾವಿಯೇಟೆಸ್ ಪೆವಿಲಿಯನ್]] ಹೊಂದಿದೆ. "MAC" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ದಿ ಮಾಲ್ಕಿನ್ ಅಥ್ಲೆಟಿಕ್ ಸೆಂಟರ್,ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮನೋರಂಜನಾ ಸೌಲಭ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಲವಾರು ವಾರ್ಸಿಟಿ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಉಪ ನೆಲೆಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡವು ಎರಡು ಕಾರ್ಡಿಯೋ ಕೋಣೆಗಳು, ಒಂದು ಒಲಂಪಿಕ್-ಗಾತ್ರದ ಈಜು ಕೊಳ, ಆಕ್ವಾಏರೋಬಿಕ್ಸ್ ಹಾಗೂ ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಈಜು ಕೊಳ, ದಿನದ ಎಲ್ಲ ಅವಧಿಯಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ತರಬೇತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಒಂದು ಮಧ್ಯದಂತಸ್ತು, ಹಾಗೂ ಒಂದು ಒಳಾಂಗಣ ಸೈಕ್ಲಿಂಗ್ ಕೊಠಡಿ, ಮೂರು ಭಾರ ಎತ್ತುವ ಕ್ರೀಡೆಗಳ ಕೊಠಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ ಬಾಲ್ ಆಡಲು ಮೂರು-ಕೋರ್ಟ್ ಜಿಮ್ ಮೈದಾನ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. MAC ವೈಯಕ್ತಿಕ ತರಬೇತುದಾರರ ಹಾಗೂ ವಿಶೇಷ ತರಗತಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. MAC ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಾಲಿಬಾಲ್, ಕತ್ತಿವರಸೆ, ಹಾಗೂ ಕುಸ್ತಿಗೆ ಆಶ್ರಯತಾಣವಾಗಿದೆ. ಶಾಲೆಯ ಹಲವಾರು ವಾರ್ಸಿಟಿ ಕೋಚ್‌ಗಳ ಕಚೇರಿಗಳು ಕೂಡ MACನಲ್ಲಿವೆ. [[ವೆಲ್ಡ್ ಬೋಟ್ ಹೌಸ್]] ಹಾಗೂ ನೆವೆಲ್ ಬೋಟ್ ಹೌಸ್ ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಗೂ ಪುರುಷರ ಹುಟ್ಟು ದೋಣಿ ತಂಡಗಳಾಗಿವೆ. ಪುರುಷರ ತಂಡವು ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್, ಲೆಡ್ಯಾರ್ಡ್‌ನ ರೆಡ್ ಟಾಪ್ ಸಂಕೀರ್ಣವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್-ಯೇಲ್ ವಿಹಾರನೌಕಾ ಪಂದ್ಯ]]ಕ್ಕಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಶಿಬಿರವಾಗಿ ಕೂಡ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ದಿ ಬ್ರೈಟ್ ಹಾಕಿ ಸೆಂಟರ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಕಿ ತಂಡಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೂ ಮುರ್ರ್ ಸೆಂಟರ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಸ್ಕ್ವಾಶ್ ಹಾಗೂ ಟೆನಿಸ್ ತಂಡ ಎರಡಕ್ಕೂ ತಾಣವಾಗಿರುವ ಜೊತೆಗೆ ಎಲ್ಲ ದೈಹಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾಯುಬಲ ಹೆಚ್ಚಳದ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ 2006ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡಿವಿಷನ್ Iನ 41 ಅಂತರಕಾಲೇಜು [[ವಾರ್ಸಿಟಿ ಕ್ರೀಡಾತಂಡ]]ಗಳಿದ್ದವು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಯಾವುದೇ NCAA ಡಿವಿಷನ್ Iಗಿಂತ ಅಧಿಕವಾಗಿದೆ. ಇತರ ಐವಿ ಲೀಗ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಂತೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ [[ದೈಹಿಕ ಕ್ರೀಡೆಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನ]]ವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.<ref>[https://web.archive.org/web/20060902182731/http://www.hno.harvard.edu/guide/students/stu6.html The Harvard Guide: Financial Aid at Harvard]</ref> [[ಯೇಲ್]] ನೊಂದಿಗಿನ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಕ್ರೀಡಾ ಪೈಪೋಟಿಯು ಅವರು ಎದುರಾಗುವ ಪ್ರತಿ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲೂ ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ತುತ್ತತುದಿಯನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಇದು1875ರಿಂದಲೂ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದು, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇವಲ ''[[ದಿ ಗೇಂ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡವು ಇಂದು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಂಡವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಇದು ಫುಟ್ಬಾಲ್ ನ ಆರಂಭಿಕ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ಕೆಳಗೆ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಂಡವೆನಿಸಿತ್ತು (ಇದು 1920ರಲ್ಲಿ [[ರೋಸ್ ಬೌಲ್]] ನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತ್ತು), ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಾಗೂ ಯೇಲ್ ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ಇಂದು ಆಡಲಾಗುವ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿವೆ. ಕಳೆದ 1903ರಲ್ಲಿ, [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲೇ ಮೊದಲೆನಿಸಿಕೊಂಡ ಶಾಶ್ವತ ಬಲವರ್ಧಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಶಕೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು. ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ವಿನ್ಯಾಸವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕಾಲೇಜು ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಕ್ರೀಡೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಾವುಗಳು ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ಗಾಯಗಳನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಲು, ಫುಟ್ಬಾಲ್ ನ ಪಿತಾಮಹ [[ವಾಲ್ಟರ್ ಕ್ಯಾಂಪ್]] (ಯೇಲ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡದ ಮಾಜಿ ನಾಯಕ), ಕ್ರೀಡೆಗಾಗಿ ಮೈದಾನವನ್ನು ಅಗಲಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಮೈದಾನವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಲು ಸ್ಥಳವು ಇಕ್ಕಟ್ಟಾಗಿತ್ತು. ಆ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ, ಇತರ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಶಿಬಿರವು ಇದಕ್ಕೆ ಬದಲಿಯಾಗಿ 1906ರ ಕ್ರೀಡಾಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ [[ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಪಾಸ್]] ನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಸೇರಿಕೊಂಡಿತ್ತು, ಇದು ಬಹುಶಃ ಕ್ರೀಡೆಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ನಿಯಮ ಬದಲಾವಣೆ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು.<ref>[http://www.newsdial.com/sports/football/football-history.html "ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್" NEWSdial.com]</ref><ref>ನೆಲ್ಸನ್, ಡೇವಿಡ್ M., ''ಅನಾಟಮಿ ಆಫ್ ಏ ಗೇಂ: ಫುಟ್ಬಾಲ್, ದಿ ರೂಲ್ಸ್, ಅಂಡ್ ದಿ ಮೆನ್ ಹೂ ಮೇಡ್ ದಿ ಗೇಮ್'' , 1994, ಪುಟಗಳು 127-128</ref> [[ಚಿತ್ರ:harvard crimsons v brown 2009.JPG|thumb|ಹಾರ್ವರ್ಡ್ v ಬ್ರೌನ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 2009]] ''ದಿ ಗೇಂ'' ಗಿಂತಲೂ 23 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್-ಯೇಲ್ ವಿಹಾರನೌಕಾಪಂದ್ಯ]]ವು ಎರಡೂ ಶಾಲೆಗಳ ನಡುವಿನ ಕ್ರೀಡಾ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ಮೂಲಾಧಾರವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಜೂನ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್ ನ ಥೇಮ್ಸ್ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ತಂಡವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರದ [[ಹುಟ್ಟುದೋಣಿ]] ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಂಡವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಇತರ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಐಸ್ ಹಾಕಿ]] ([[ಕಾರ್ನೆಲ್]] ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರತರವಾದ ಪೈಪೋಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ), [[ಸ್ಕ್ವಾಶ್]], ಹಾಗೂ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಪುರಷರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಭಾಗದ [[ಕತ್ತಿವರಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ NCAA ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ 2003ರಲ್ಲಿ [[ಇಂಟರ್ಕಾಲೇಜಿಯೇಟ್ ಸೈಲಿಂಗ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ಸ್]] ಅನ್ನು ಸಹ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಪುರುಷರ ಐಸ್ ಹಾಕಿ ತಂಡವು ಯಾವುದೇ ತಂಡ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗೆ ಮೊದಲ NCAA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಅನ್ನು 1989ರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದುಕೊಟ್ಟಿದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಹಿಳಾ ಕ್ರೀಡಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ NCAA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಐವಿ ಲೀಗ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಶಾಲೆಯ ಮಹಿಳಾ ಲಕ್ರಾಸ್ (ಹಾಕಿ ಆಟದಂತಹ ಚೆಂಡಾಟ) ತಂಡವು 1990ರಲ್ಲಿ NCAA ಚಾಂಪಿಯನ್ ಶಿಪ್ ಅನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಂಡರ್‌ಗ್ರಾಜ್ಯುಯೇಟ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್ 2005ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್-ಯೇಲ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ನಡೆದ ಪೆಪ್ ರ‌್ಯಾಲಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳು ಹಾಗೂ ದೈಹಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಅಧಿಕೃತ ದೈಹಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ವೆಬ್ಸೈಟ್, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ದೈಹಿಕ ಕ್ರೀಡಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವ್ಯಾಪಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. === ಹಾಡು === ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಲವಾರು ಫೈಟ್ ಸಾಂಗ್‌ಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ನುಡಿಸುವ "[[ಟೆನ್ ಥೌಸಂಡ್ ಮೆನ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]]" ಹಾಗೂ "[[ಹಾರ್ವರ್ಡಿಯಾನ]]" ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. [[ಫೇರ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]] ವಾಸ್ತವವಾಗಿ [[ಶಾಲೆಯ ಹಾಡಾಗಿದ್ದರೆ]], "ಟೆನ್ ಥೌಸಂಡ್ ಮೆನ್" ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಚೆಗೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ. ದಿ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಬ್ಯಾಂಡ್]] ಈ ಫೈಟ್ ಸಾಂಗ್ ಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತದೆ ಜೊತೆಗೆ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಹಾಗೂ ಹಾಕಿ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇತರರು ಹರ್ಷೋದ್ಗಾರದ ಮೂಲಕ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. == ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ == ಅಮೆರಿಕದ [[ಗಣ್ಯ]] ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನದಿಂದಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹಲವು ಕಾದಂಬರಿಗಳು, ನಾಟಕಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. "ಜಾನ್ ಫಿಲ್ಲಿಪ್ಸ್" ರ ([[ಜಾನ್ P. ಮಾರ್ಕ್ವಾಂಡ್ Jr.]]) "[[ದಿ ಸೆಕೆಂಡ್ ಹ್ಯಾಪಿಯೆಸ್ಟ್ ಡೇ]]" ವಿಶ್ವ ಸಮರ IIರ ಪೀಳಿಗೆಯ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ (ಹಾಗೂ ಯೇಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ಸ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ) [[ಎರಿಚ್ ಸೇಗಲ್]] 1970ರಲ್ಲಿ ಬರೆದ ''[[ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಯು, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರಿ-ಲಾ ಹಾಕಿ ಆಟಗಾರ ([[ರಯಾನ್ ಓ' ನೀಲ್]]) ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಬ್ಬ ಬುದ್ದಿವಂತ ರಾಡ್ಕ್ಲಿಫ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ ([[ಅಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ ಗ್ರವ್]]) ನಡುವಿನ ಪ್ರೇಮ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾದಂಬರಿ ಹಾಗೂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಎರಡೂ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್‌ನ ಬಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ತುಂಬಿದೆ.<ref>ರೋಜರ್ಸ್, M. F. (1991). ''ನಾವೆಲ್ಸ್, ನಾವೆಲಿಸ್ಟ್ಸ್, ಅಂಡ್ ರೀಡರ್ಸ್: ಟುವರ್ಡ್ ಏ ಫೆನಾಮೆನಲಾಜಿಕಲ್ ಸೋಷಿಯಾಲಜಿ ಆಫ್ ಲಿಟರೇಚರ್ '' . SUNY ಪ್ರೆಸ್, ISBN 0-7914-0603-2.</ref> ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಹೊಸ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ''ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್ ಕೀ ಸೊಸೈಟಿ, ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಸಂಘಟನೆ ಸೀಟಿ ಹಾಕುವುದು ಹಾಗೂ ಇತರ ಅಣಕು ದೂಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಎರಿಚ್ ಸೇಗಲ್ ರ ಇತರ ಕೃತಿಗಳಾದ ''[[ದಿ ಕ್ಲಾಸ್]]'' (1985) ಹಾಗೂ ''[[ಡಾಕ್ಟರ್ಸ್]]'' (1988) ನಲ್ಲೂ ಸಹ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹಲವು U.S. ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ''[[ಸ್ಟೀಲಿಂಗ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]]'' , ''[[ಲೀಗಲಿ ಬ್ಲಾಂಡ್]]'' , ''[[ಗಿಲ್ಮೋರ್ ಗರ್ಲ್ಸ್]]'' , ''[[ಕ್ವೀರ್ ಆಸ್ ಫೋಕ್]]'' , ''[[ದಿ ಫರ್ಮ್]]'' , ''[[ದಿ ಪೇಪರ್ ಚೇಸ್]]'' , ''[[ಗುಡ್ ವಿಲ್ ಹಂಟಿಂಗ್]]'' , ''[[ವಿಥ್ ಹಾನರ್ಸ್]]'' , ''[[ಹೌ ಹೈ]]'' , ''[[ಶುಗರ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಪೈಸ್]]'' , ''[[ಸೋಲ್ ಮ್ಯಾನ್]]'' , ''[[21 (2008ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)]]'' , ''[[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮ್ಯಾನ್]]'' ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕಳೆದ 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ''[[ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ]]'' ಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ, 2007ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗೊಂಡ ''[[ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಡಿಬೇಟರ್ಸ್]]'' ವರೆಗೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೆಚ್ಚಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ಅದೇ ಮಾದರಿಯ ನಗರಗಳು, ಉದಾಹರಣೆ [[ಟೊರೊಂಟೊ]], ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜುಗಳು ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[UCLA]], [[ವೀಟನ್]] ಹಾಗೂ [[ಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಾಟರ್ ಸ್ಟೇಟ್]] ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ನ ಹೊರಾಂಗಣ ಹಾಗೂ ವೈಮಾನಿಕ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref>ಬುರ್ರ್, T. (2005)</ref> ''ವಿಥ್ ಹಾನರ್ಸ್'' ನ ಗ್ರ್ಯಾಜುಯೇಶನ್ ದೃಶ್ಯವನ್ನು [[ಅರ್ಬಾನ-ಚಂಪೈನ್‌ನ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಇಲ್ಲಿನಾಯಿಸ್]] ನ ಫೋಯೆಲ್ಲಿಂಗರ್ ಆಡಿಟೋರಿಯಂನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. [[ಡಾನ್ ಬ್ರೌನ್]] ನ ಕಾದಂಬರಿಗಳಾದ ''[[ದಿ ಡಾ ವಿಂಚಿ ಕೋಡ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಏಂಜಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಡೆಮಾನ್ಸ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ರಾಬರ್ಟ್ ಲಾಂಗ್ಡನ್‌ನನ್ನು ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ "ಸಂಕೇತಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ" ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, (ಆದಾಗ್ಯೂ "ಸಂಕೇತಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬುದು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಭಾಗವಲ್ಲ).<ref>ಜಮ್ಪೆಲ್, C. E. (2004). [http://www.thecrimson.harvard.edu/article.aspx?ref=357405 ರಫ್ಲಿಂಗ್ ರಿಲೀಜಿಯಸ್ ಫೆದರ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090223232154/http://www.thecrimson.harvard.edu/article.aspx?ref=357405 |date=2009-02-23 }}. [[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]], ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2004.</ref> [[ಪಮೇಲ ಥಾಮಸ್-ಗ್ರಹಾಮ್]] ರ ಪತ್ತೇದಾರಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಸರಣಿಯ (''ಬ್ಲೂ ಬ್ಲಡ್'' , ''ಆರೆಂಜ್ ಕ್ರಷ್ಡ್'' , ಹಾಗೂ ''ಏ ಡಾರ್ಕರ್ ಶೇಡ್ ಆಫ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್'' ) ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಒಬ್ಬ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ [[ವಿಲಿಯಂ ಫಾಲ್ಕ್‌ನರ್]] ರ ''[[ದಿ ಸೌಂಡ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಫರಿ]]'' ಹಾಗೂ [[ಎಲಿಜಬತ್ ವುರ್ಟ್ಜೆಲ್]] ರ ''[[ಪ್ರೊಜಾಕ್ ನೇಷನ್]]'' ಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. [[ಡೌಗ್ಲಾಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್]] ರ ಮಾಜಿ-[[CIA]] ಏಜೆಂಟ್ [[ವೈಮಾನ್ ಫೋರ್ಡ್]] ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನ ಒಬ್ಬ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಫೋರ್ಡ್ ''[[ಟೈರನ್ನೋಸಾರ್ ಕಾನ್ಯೋನ್]]'' ಹಾಗೂ ''[[ಬ್ಲಾಸ್ಫೇಮಿ]]'' ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. [[ಮಾರ್ಗರೆಟ್ ಆಟ್ವುಡ್]] ರ [[ಭವಿಷ್ಯದ್ದರ್ಶನ ನಂತರದ]] ಕಾದಂಬರಿ ''[[ದಿ ಹ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಡ್'ಸ್ ಟೇಲ್]]'' ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟನೆಗಳು ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳು ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಕನ ಸ್ಥಳದ ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. [[ಮ್ಯಾಜಿಕ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]] ಸರಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಸೆಸಿಲಿಯ ಟಾನ್]] ರ ಪ್ರೇಮ ಕಥಾನಕ ಸರಣಿ ಹಾಗೂ ಜತೆಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು''ದಿ ಸಿರೆನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸ್ವೊರ್ಡ್'' ಹಾಗೂ ''ದಿ ಟವರ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಟಿಯರ್ಸ್'' ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಹಾರ್ವಡ್‌ನೊಳಗೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡ "ವೆರಿಟಸ್" ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಮಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಳಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕೊರಿಯನ್ ಜನಪ್ರಿಯ TV ಸರಣಿ ''[[ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ ಇನ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್]]'' ಸಹ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಹೊಂದಿದೆ<ref>ಕ್ಯಟಲಾನೋ, N. M. (2004). [http://www.thecrimson.com/printerfriendly.aspx?ref=505050 ಹಾರ್ವರ್ಡ್ TV ಶೋ ಪಾಪ್ಯುಲರ್ ಇನ್ ಕೊರಿಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090903121302/http://www.thecrimson.com/printerfriendly.aspx?ref=505050 |date=2009-09-03 }}. [[ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ರಿಮ್ಸನ್]], ಡಿಸೆಂಬರ್ 13, 2004.</ref> ಇದನ್ನು [[ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಸದರನ್ ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯ]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಮೆರಿಕನ್ ದೂರದರ್ಶನದ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಪದವೀಧರರಲ್ಲಿ ''[[ಸೆಕ್ಸ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸಿಟಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ[[ಮಿರಾಂಡ ಹೊಬ್ಬೆಸ್]]; ''ಗಿಲ್ಲಿಗನ್ಸ್ ಐಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ '''ಸ್ಥಳೀಯ ಅರಿಸ್ಟೋಕ್ರಾಟ್ ಥರ್ಸ್ಟನ್ ಹೋವೆಲ್, III, ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಜಿಮ್ ಬೇಕಸ್]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ;''' '' ''[[M*A*S*H]]'''ನ ಸ್ವಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಬಾಸ್ಟನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಿನ್, [[ಡೇವಿಡ್ ಆಗ್ಡೆನ್ ಸ್ಟಿಯೆರ್ಸ್]] ನಿರ್ವಹಿಸಿದ [[ಮೇಜರ್]] [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಎಮರ್ಸನ್ ವಿನ್ಚೆಸ್ಟರ್ III]](ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾಲೇಜು ಹಾಗೂ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಎರಡರ ಪದವೀಧರ)ಪಾತ್ರ; ''' '' '''[[ಚೀರ್ಸ್]]'' ಹಾಗೂ '' [[ಫ್ರೇಸಿಯರ್]]'' ನ Dr. [[ಫ್ರೇಸಿಯರ್ ಕ್ರೇನ್]]; ಹಾಗೂ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕಾನೂನು ಪದವೀಧರರುಗಳಾದ ''[[ಮ್ಯಾಟ್ಲಾಕ್]]'' ನ [[ಬೆನ್ ಮ್ಯಾಟ್ಲಾಕ್]] ಹಾಗೂ [[ನಾಮಸೂಚಕ ಸರಣಿಯ]] [[ಆಲಿ ಮ್ಯಾಕ್ಬೀಲ್]].'' '' '' ''' '''[[ಐವರಿ ಟವರ್]] ಎಂಬುದು ''ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಿರ್ಮಾಣಮಾಡಿದ [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಂಡರ್‌ಗ್ರಾಜ್ಯುಯೇಟ್ ಟೆಲಿವಿಶನ್]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ<ref>{{Cite web |url=http://www.ivorytowersoap.com/ |title=ದಿ ಐವರಿ ಟವರ್ |access-date=2010-08-02 |archive-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110511233618/http://www.ivorytowersoap.com/ |url-status=deviated |archivedate=2011-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110511233618/http://www.ivorytowersoap.com/ }}</ref>.'' ''' ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 2008ರ ದೂರದರ್ಶನದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸರಣಿ ''[[ಫ್ರಿಂಜ್]]'' ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ [[ಗಾಸಿಪ್ ಗರ್ಲ್]] ನ ಎರಡನೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಅದರ ಹಲವಾರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕ್ಯಾಥರೀನ್ ಹೊವೆ ಅವರ 2009ರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾದಂಬರಿ [[ದಿ ಫಿಸಿಕ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ಡೆಲಿವರೆನ್ಸ್ ಡಾನೆ]] ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರುಗಳಾದ[[ರಾಮ್ ದಾಸ್ಸ್]] ಎಂದು ನಂತರ ಹೆಸರಾದ Dr. ರಿಚರ್ಡ್ ಆಲ್ಪರ್ಟ್ ಹಾಗೂ Dr. [[ತಿಮೋತಿ ಲೇಯರಿ]] ಅವರುಗಳನ್ನು ಮೇ 1963ರಲ್ಲಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್‌ನಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು [[ಭ್ರಾಂತಿಜನಕ]] ಕ್ರಿಯಾವಾದದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಅವರುಗಳನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತೆಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕಾರಣನೀಡುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ [[ಸಿಲಸೈಬಿನ್]] (ಭ್ರಾಂತಿಜನಕ ಆಲ್ಕಲೈಡ್) ನ ಹಂಚಿಕೆ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು.<ref>{{cite journal|last=Russin|first=J. S.|coauthors=Weill, A. T.|date=1963, May 28|title=The Crimson takes Leary, Alpert to task. (Editorial)|journal=Harvard Crimson|url=http://www.thecrimson.com/article.aspx?ref=495775}}(“ಆತ [ಆಲ್ಪರ್ಟ್] ಹಾಗೂ ಆತನ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್, ತಿಮೋಥಿ F. ಲೆಯರಿ, ಮಾದಕದ್ರವ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಎಷ್ಟು ತನಿಖೆದಾರರಾಗಿದ್ದರೋ ಅಷ್ಟೇ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯದ ಅನುಭವದ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿದ್ದರು. &nbsp; ಅವರ ಕೆಲಸದ ಮೇಲೆ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಹೇರಿದ್ದ ಒಂದು ಕರಾರನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದರು; ಅದೆಂದರೆ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯದ ಪ್ರಯೋಗಳಿಗೆ ಪದವಿಪೂರ್ವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಶುಗಳಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದೆಂಬ ಕರಾರನ್ನು ಮುರಿದಿದ್ದರು.”)</ref> ಮರಿಯಾ ಕ್ಯಾರೆ ತನ್ನ 2009ರ ಗೀತೆ "ಅಪ್ ಔಟ್ ಮೈ ಫೇಸ್" ನಲ್ಲಿ: "ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ 2010ರಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಹ ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹಾಡುತ್ತಾಳೆ.<ref>ಕಾರೆಯ್, M. (2009). ಅಪ್ ಔಟ್ ಮೈ ಫೇಸ್. ''ಮೆಮೈರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಇಮ್ಪೆರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಆಂಗಲ್'' [CD]. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್, ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್: ಐಲ್ಯಾಂಡ್. ("ನಾವು ಎರಡು ಲೇಗೋ ಬ್ಲಾಕ್ ಗಳಾಗಿದ್ದರೆ, 2010ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಪದವಿ ಪಡೆಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೂ ಸಹ ನಮ್ಮನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒಂದುಗೂಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.") &nbsp; Cited in {{cite journal|last=Mansfield|first=B.|date=2009, September 24|title=Review: 'Angel,' while imperfect, flies high nonetheless|journal=USA TODAY|url=http://www.usatoday.com/life/music/reviews/2009-09-24-memoirs-of-imperfect-angel_N.htm | work=USA Today}}</ref> ಇಸವಿ 1948ರ ದ್ರ ಸೇಯುಸ್ಸ್ ಬುಕ್ [[ತಿಡ್ವಿಕ್ ದಿ ಬಿಗ್-ಹಾರ್ಟೆಡ್ ಮೂಸ್]] "ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಕ್ಲಬ್ ವಾಲ್" ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=November 2009}} == ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ == * ಅಬೆಲ್ಮ್ಯಾನ್, ವಾಲ್ಟರ್ H., ಸಂಪಾದಕರು. ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್-MIT ಡಿವಿಷನ್ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ: ದಿ ಫಾರ್ಸ್ಟ್ 25 ಇಯರ್ಸ್, 1970-1995 (2004). 346 ಪುಟಗಳು. * ಬೀಚರ್, ಹೆನ್ರಿ K. ಹಾಗೂ ಆಲ್ಟ್ ಸ್ಚುಲೇ, ಮಾರ್ಕ್ D. ''ಮೆಡಿಸಿನ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್: ದಿ ಫಾರ್ಸ್ಟ್ 300 ಇಯರ್ಸ್'' (1977). 569 ಪುಟಗಳು. * ಬೆನ್ಟಿನ್ಕ್-ಸ್ಮಿತ್, ವಿಲ್ಲಿಯಮ್, ಸಂಪಾದಕರು. ''ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬುಕ್: ಸೆಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ತ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್'' (2ನೇ ಆವೃತ್ತಿ 1982). 499 ಪುಟಗಳು. * ಬೆಥೆಲ್, ಜಾನ್ T.; ಹಂಟ್, ರಿಚರ್ಡ್ M.; ಹಾಗೂ ಶೆನ್ಟನ್, ರಾಬರ್ಟ್. ''ಹಾರ್ವರ್ಡ್ A ಟು Z'' (2004). 396 ಪುಟಗಳು. [http://www.amazon.com/dp/0674012887 ಎಕ್ಸ್ರಪ್ಟ್ ಹಾಗೂ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಬೆಥೆಲ್, ಜಾನ್ T. ''ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಬ್ಸರ್ವ್ಡ್: ಆನ್ ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೆಟೆಡ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಇನ್ ದಿ ಟ್ವೇನ್ಟೀಯಥ್ ಸೆಂಚುರಿ'' , ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, 1998, ISBN 0-674-37733-8 * ಬಂಟಿಂಗ್, ಬೈನ್ ಬ್ರಿಡ್ಜ್. ''ಹಾರ್ವರ್ಡ್: ಆನ್ ಆರ್ಕಿಟೆಕ್ಚರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (1985). 350 ಪುಟಗಳು. * ಕಾರ್ಪೆಂಟರ್, ಕೆನ್ನೆತ್ E. ''ದಿ ಫಸ್ಟ್ 350 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಲೈಬ್ರರಿ: ಡಿಸ್ಕ್ರಿಪ್ಶನ್ ಆಫ್ ಆನ್ ಎಕ್ಸಿಬಿಶನ್'' (1986). 216 ಪುಟಗಳು. * ಕುನೋ, ಜೇಮ್ಸ್ et al. ''ಹಾರ್ವರ್ಡ್ಸ್ ಆರ್ಟ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಮ್ಸ್: 100 ಇಯರ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಲೆಕ್ಟಿಂಗ್'' (1996). 364 ಪುಟಗಳು. * ಎಲ್ಲಿಯಟ್, ಕ್ಲಾರ್ಕ್ A. ಹಾಗೂ ರಾಸಿಟೆರ್, ಮಾರ್ಗರೆಟ್ W., ಸಂಪಾದಕರುಗಳು. ''ಸೈನ್ಸ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ: ಹಿಸ್ಟಾರಿಕಲ್ ಪೆರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟೀವ್ಸ್'' (1992). 380 ಪುಟಗಳು. * ಹಾಲ್, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್. ''ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್: ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (1986). 257 ಪುಟಗಳು. * ಹಯ್, ಇದಾ. ''ಸೈನ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಪ್ಲೆಸ್ಹರ್ ಗ್ರೌಂಡ್: ಏ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್ ಆರ್ಬೋರೆಟಂ'' (1995). 349 ಪುಟಗಳು. * ಹೊಯೇರ್ರ್, ಜಾನ್, ''ವೀ ಕಾಂಟ್ ಈಟ್ ಪ್ರೆಸ್ಟೀಜ್: ದಿ ವುಮನ್ ಹೂ ಆರ್ಗನೈಸ್ಡ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್;'' [[ಟೆಂಪಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್]], 1997, ISBN 1-56639-535-6 * ಹೊವೆಲ್ಲ್ಸ್, ಡೊರೋಥಿ ಎಲಿಯ. ''ಏ ಸೆಂಚುರಿ ಟು ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್: ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಕಾಲೇಜ್, 1879-1979'' (1978). 152 ಪುಟಗಳು. * ಕೆಲ್ಲರ್, ಮಾರ್ಟನ್, ಹಾಗೂ ಫಿಲ್ಲಿಸ್ ಕೆಲ್ಲರ್. ''ಮೇಕಿಂಗ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡ್ರನ್: ದಿ ರೈಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾಸ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ'' (2001), ಮೇಜರ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಕವರ್ಸ್ 1933 ಟು 2002 [https://web.archive.org/web/20110809205442/http://www.questia.com/read/106186126?title=Making%20Harvard%20Modern%3a%20%20The%20Rise%20of%20America%27s%20University ಆನ್ಲೈನ್ ಆವೃತ್ತಿ ] * [[ಲೆವಿಸ್, ಹ್ಯಾರಿ R.]] ''ಎಕ್ಸಲೆನ್ಸ್ ವಿಥೌಟ್ ಏ ಸೋಲ್: ಹೌ ಏ ಗ್ರೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಫಾರ್ಗಾಟ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' (2006) ISBN 1-58648-393-5 * ಮೋರಿಸನ್, ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಎಲಿಯಟ್. ''ತ್ರೀ ಸೆಂಚುರೀಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್, 1636-1936'' (1986) 512 ಪುಟಗಳು; [https://books.google.com/books?id=ZUUf7ssp1u4C&amp;dq=intitle:harvard+inauthor:morison&amp;lr=&amp;as_drrb_is=q&amp;as_minm_is=0&amp;as_miny_is=&amp;as_maxm_is=0&amp;as_maxy_is=&amp;as_brr=0 ಎಕ್ಸರ್ಪ್ಟ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸರ್ಚ್] * ಪೋವೆಲ್, ಆಥರ್ G. ''ದಿ ಅನ್ಸರ್ಟನ್ ಪ್ರೊಫೆಶನಲ್: ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಸರ್ಚ್ ಫಾರ್ ಎಜುಕೇಶನಲ್ ಅಥಾರಿಟಿ'' (1980). 341 ಪುಟಗಳು. * ರೆಯಿಡ್, ರಾಬರ್ಟ್. ''ಇಯರ್ ಒನ್: ಆನ್ ಇಂಟಿಮೇಟ್ ಲುಕ್ ಇನ್ಸೈಡ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಬಿಸ್ನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ '' (1994). 331 ಪುಟಗಳು. * ರೊಸೋವ್ಸ್ಕಿ, ನಿಟ್ಜ. ''ದಿ ಜ್ಯೂಯಿಶ್ ಎಕ್ಸ್ಪೀರಿಯನ್ಸ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್'' (1986). 108 ಪುಟಗಳು. * ಸೇಲಿಗ್ಮನ್, ಜೋಯೆಲ್. ''ದಿ ಹೈ ಸಿಟಡೆಲ್: ದಿ ಇನ್ಫ್ಲೂಯೆನ್ಸ್ ಆಫ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಲಾ ಸ್ಕೂಲ್'' (1978). 262 ಪುಟಗಳು. * ಸೋಲ್ಲೋರ್ಸ್, ವೆರ್ನೆರ್; ಟಿಟ್ಕಾಂಬ್, ಕಾಲ್ಡ್ ವೆಲ್; ಹಾಗೂ ಅಂಡರ್ವುಡ್, ಥಾಮಸ್ A., ಸಂಪಾದಕರುಗಳು. ''ಬ್ಲಾಕ್ಕ್ಸ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್: ಏ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆಫ್ರಿಕನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೀರಿಯನ್ಸ್ ಅಟ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್'' (1993). 548 ಪುಟಗಳು. * <span id="Trumpbour">ಟ್ರಂಪ್ಬೌರ್, ಜಾನ್, ಸಂಪಾದಕ.</span>, ''ಹೌ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ರೂಲ್ಸ್.'' ''ರೀಸನ್ ಇನ್ ದಿ ಸರ್ವೀಸ್ ಆಫ್ ಎಂಪೈರ್'' , ಬಾಸ್ಟನ್: ಸೌತ್ ಎಂಡ್ ಪ್ರೆಸ್, 1989, ISBN 0-89608-283-0 * ಉಲ್ರಿಚ್, ಲೌರೆಲ್ ಥ್ಯಾಚರ್, ಸಂಪಾದಕ. ''ಯಾರ್ಡ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಗೇಟ್ಸ್: ಜೆಂಡರ್ ಇನ್ ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಅಂಡ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್ ಹಿಸ್ಟರಿ'' (2004). 337 ಪುಟಗಳು. * ವಿನ್ಸರ್, ಮೇರಿ P. ''ರೀಡಿಂಗ್ ದಿ ಶೇಪ್ ಆಫ್ ನೇಚರ್: ಕಂಪ್ಯಾರಿಟಿವ್ ಸೂಆಲಜಿ ಅಟ್ ದಿ ಅಗಸ್ಸಿಜ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ'' (1991). 324 ಪುಟಗಳು. * ರೈಟ್, ಕಾನಾರ್ಡ್ ಎಡಿಕ್. ''ರೆವೆಲ್ಯೂಶನರಿ ಜನರೇಶನ್: ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ಮೆನ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಕಾನ್ಸಿಕ್ವೆನ್ಸಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆನ್ಡೆನ್ಸ್'' (2005). 298 ಪುಟಗಳು. {{refend}} == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಮವಸ್ತ್ರ]] * [[ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪೋಲಿಸ್ ಇಲಾಖೆ]] * [[ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಕೋರ್ಟ್ ಆಫ್ 1920]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist|colwidth=30em}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{commons|Harvard University}} * {{official|http://www.harvard.edu/}} {{Coord|42|22|28|N|71|07|01|W|region:US_type:edu|display=title}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]] [[ವರ್ಗ:ಐವಿ ಲೀಗ್]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಒಕ್ಕೂಟ]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಕಾಲೇಜಸ್]] [[ವರ್ಗ:ವಸಾಹತಿನ ಕಾಲೇಜುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:1630ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆಂಟ್ ಕಾಲೇಜಸ್ ಅಂಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಮೆಂಬರ್ಸ್]] [[ವರ್ಗ:1636ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್, ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಸಾಚ್ಯೂಸೆಟ್ಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] 5c61bfkh203x31mlswocj8nywli7fn5 0 24379 1432129 1381736 2026-10-15T09:12:09Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432129 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ| Image =US Navy 040421-N-8090G-001 Hospital Corpsman 3rd Class Flowers administers chest compressions to a simulated cardiac arrest victim.jpg| Caption = ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ಅನುಕೃತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ CPR ಅನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.| DiseasesDB = | ICD10 = {{ICD10|I|46||i|30}} | ICD9 = {{ICD9|427.5}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D006323 | }} '''ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ''' , (ಇದನ್ನು ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಶುದ್ಧ ರಕ್ತನಾಳ ಸ್ತಂಭನ ಅಥವಾ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆ ಸ್ತಂಭನ ಎಂದೂ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾದ ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಪರಿಣಾಮಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸೇರಲು ವಿಫಲವಾಗಿ ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಈ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಘಟನೆಯನ್ನು ಹಠಾತ್ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಅಥವಾ ಎಸ್‌ಸಿಎ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವು ಹೃದಯಾಘತಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದು (ಆದರೆ ಹೃದಯಾಘಾತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಆಗಬಹುದು), ಹೃದಯದ ಸ್ನಾಯುಭಾಗದಲ್ಲಿನ ರಕ್ತಸಂಚಾರದ ಏರಿಳಿತವು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ರಕ್ತಸಂಚಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ತಂಭನವಾದಾಗ ದೇಹಕ್ಕೆ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಸರಬರಾಜಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮೆದುಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಿಕ ಸರಬರಾಜು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉಸಿರಾಟ ಪ್ರಮಾಣವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಉಂಟಾದಾಗ ಐದು ನಿಮಿಷಗಳ ವರೆಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ ಬ್ರೈನ್ ಇಂಜುರಿ (ಮೈದುಳು ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ)ವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆ ರೋಗಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದವರನ್ನು ಬದುಕಿಸಲು ಮತ್ತು ನರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಮುಖಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅತಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವು ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ರೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮುಂಚೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆಮುಂದೆ ಆಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಉಂಟಾಗಿ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಡನ್ ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಡೆತ್ (ಎಸ್ ಸಿ ಡಿ) (ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೃದಯ ಸಾವು) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೆಂದರೆ ಹೃದಯದಿಂದ ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಶುದ್ಧರಕ್ತನಾಳವು (ಸಿಪಿಆರ್- (ಕಾರ್ಡಿಯೋಪಲ್ಮೋನರಿ ರೆಸಸಿಟೇಶನ್) ಗಾಬಿರಯುತ ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಅಥವಾ ಕಂಪನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಸುಗಮ ರಕ್ತ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೃದಯದಿಂದ ಶ್ವಾಸಕೋಶಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಶುದ್ಧ ರಕ್ತನಾಳ ಮತ್ತು ಕೆಲ ಅಂಶಗಳ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಒಂದು ವೇಳೆ ಗಾಬರಿಯುತ ಹೃದಯ ಕಂಪನವು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೃತ್ಯು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ==ವರ್ಗೀಕರಣ== ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ (shockable) ವಿರುದ್ಧ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗದ (non–shockable) ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇಸಿಜಿ ಬಡಿತಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಚಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಎರಡು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಬಡಿತಗಳಾದ ಹೃದಯಗೂಡಿನ ಕಂಪನ ಮತ್ತು ನಾಡಿಮಿಡಿತವಿಲ್ಲದ ಹೃದಯ ಗೂಡಿನ ಅತಿಯಾದ ಬಡಿತವಾಗಿದೆ. ಎರಡು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗದ ಬಡಿತಗಳಾದ ಅಸಿಟೋಲ್ ಮತ್ತು ನಾಡಿಮಿಡಿತವಿಲ್ಲದ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಅಸಮತೋಲನ ಕಂಪನದ ವರ್ಗವಾಗಿರುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಕಂಪನರಹಿತವಾದುದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು. ==ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಹಾಗು ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವು ಹೃದಯ ಬಡಿತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಏಕಾಏಕಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. (ಹೃದಯ ಬಡಿತವಿಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಗೋಚರದಿಂದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ). ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಶೀಘ್ರ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಅಂದರೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ ಮಾಡದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾವಿನ ಮನೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವುದು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ ತೀವ್ರ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೆದುಳಿಗೆ ಆವರಿಸಬೇಕಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಆ ರೋಗಿಯು ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರೋಗ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಮಾನದಂಡವಾಗಿ ಹೃದಯಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಉಸಿರಾಟ ಅಥವಾ ಶ್ವಾಸೋಚ್ವ್ಸಾಸದ ಸ್ತಂಭನವು ಇದೇ ರಿತಿಯ ಹಲವು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.) ರಕ್ತಸಂಚಾರದ ಕೊರತೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಹಲವಾರು ದಾರಿಗಳು ಇರುತ್ತದೆ. ==ಕಾರಣಗಳು== ಹೃದಯಕ್ಕೆ ರಕ್ತಒದಗಿಸುವ ರಕ್ತನಾಳಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರೋಗವು ದಿಢೀರ್ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ಹೃದಯ ಸಂದಂಧಿ ಮತ್ತು ಹೃದಯೇತರ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ===ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಕ್ತನಾಳ ರೋಗ=== ಅಂದಾಜಿನಂತೆ 60ರಿಂದ 70 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಎಸ್ ಸಿ ಡಿ (ಹಠಾತ್ ಹೃದಯ ಸಾವು) ಯು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಕ್ತನಾಳದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗದಿಂದ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ರಕ್ತಕೊರತೆಯ ರೋಗವು ಹೃದಯಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಪ್ರಬಲವಾದ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಶೇಕಡಾ 30ರಷ್ಟು ಜನರ ಶವಪರೀಕ್ಷೆ ವೇಳೆ ಅವರ ಹೃದಯದ ಸ್ನಾಯುವಿನ ಊತಕ ಸತ್ತುಹೋಗಿರುವ ಕರುಹು ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ. ===ರಕ್ತಕೊರತೆ ಇಲ್ಲದ ಹೃದ್ರೋಗ=== ಹಲವು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಹೃದಯ ಸಂಬಂಧೀ ವೈಪರಿತ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಎಸ್ ಸಿ ಡಿ (ಹಠಾತ್ ಹೃದಯ ಸಾವು) ಯ ತೊಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಾರ್ಡಿಯೋಮ್ಯೂಪತಿ, ಹೃದಯ ಬಡಿತದಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ, ಹೃದಯದ ಅಧಿಕ [[ರಕ್ತದೊತ್ತಡ]] ರೋಗ, ರಕ್ತಸಂಚಾರದಿಂದಾದ ಹೃದಯ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಮಿಲಟರಿಯಲ್ಲಿರುವ 18ರಿಂದ 35 ವಯಸ್ಸಿನ ಅನನುಭವಿ ಸೈನಿಕರ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ, ಹೃದಯ ಅಸಮತೋಲನತೆಯ ಶೇಕಡಾ 51ರಷ್ಟು ಎಸ್ ಸಿ ಡಿ ಪ್ರಕರಣವು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 35 ರಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ ಕಾರಣಗಳು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹೃದಯದ ಅಪಧಮನಿ (ಹೃದಯದಿಂದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ತ ಒಯ್ಯುವ ನಾಳ) ಯ ವೈಪರೀತ್ಯವು (ಶೇಕಡಾ 61), ಹೃದಯ ಸ್ನಾಯುವಿನ ಉರಿಯೂತ (ಶೇಕಡಾ 20), ಮತ್ತು ಅತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಕಾರ್ಡಿಯೋಮ್ಯೋಪಥಿ [[ಅವಯವ]] (ಶೇಕಡಾ 13) ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ಹೃದಯ ವೈಫಲ್ಯವು ಎಸ್ ಸಿ ಡಿ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="AHJ98" /> === ಹೃದಯನಾಳೇತರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು=== ಎಸ್ ಸಿ ಡಿ (ಹಠಾತ್ ಹೃದಯ ಸಾವು) ವು ಶೇಕಡಾ 33ರಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೃದ್ರೋಗವಲ್ಲದ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ, ಮಾನಸಿಕ ಅಥವಾ ದೈಹಿಕ ಆಘಾತ ([[ಗಾಯ]]), ದೈಹಿಕ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲ್ಲದ ರಕ್ತಸ್ರಾವ (ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕರುಳಿನಭಾಗದಲ್ಲಿನ ರಕ್ತಸ್ರಾವ, ಮಹಾಪಧಮನಿ ಬಿರುಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಊತ ಮತ್ತು ತಲೆಬುರುಡೆಯೊಳಗಿನ ಆಘಾತ, ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದ ಔಷಧಿ ಸೇವನೆ, ರಕ್ತನಾಳದಲ್ಲಾಗುವ ಅಡಚನೆಯಿಂದ ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯಾಗಿ ಉಸಿರುಗಟ್ಟುವುದು.<ref>{{cite journal |author=Kuisma M, Alaspää A |title=Out-of-hospital cardiac arrests of non-cardiac origin. Epidemiology and outcome |journal=Eur. Heart J. |volume=18 |issue=7 |pages=1122–8 |year=1997 |month=July |pmid=9243146 |doi= |url=}}</ref> ===ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು=== ಎಸ್‌ಸಿಡಿಗೆ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶಗಳು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ರಕ್ತನಾಳ ರೋಗಗಳ ಹಾಗೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ, ಧೂಮಪಾನ, ದೈಹಿಕ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಕೊರತೆ, ಸ್ಥೂಲಕಾಯತೆ, ಡಯಾಬಿಟಿಸ್, ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Friedlander Y, Siscovick DS, Weinmann S, ''et al.'' |title=Family history as a risk factor for primary cardiac arrest |journal=Circulation |volume=97 |issue=2 |pages=155–60 |year=1998 |month=January |pmid=9445167 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_circulation_1998-01-20_97_2/page/155}}</ref> ===ಎಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಗಳು=== {{Main|Hs and Ts}} ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ನೆನಪಿನ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಚ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಟಿಗಳು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="RCUK2005" /><ref name="AHA05" /> ;Hs * '''ಹೈ''' ಪೊವೊಲೆಮಿಯ- ರಕ್ತದ ಕೊರತೆ * '''ಹೈ''' ಪೋಕ್ಸಿಯ - ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆ * [[ಜಲಜನಕ|'''ಹೈ''' ಡ್ರೋಜನ್]] ಅಯಾನುಗಳು (ಆಮ್ಲವ್ಯಾಧಿ) - ದೇಹದಲ್ಲಿ pHನ ಅಸಹಜತೆ * '''ಹೈ''' ಪರ್‌ಕಲೆಮಿಯ ಅಥವಾ '''ಹೈ''' ಪೊಕಲೆಮಿಯ - ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್‌ನ ಅಧಿಕತೆ ಮತ್ತು ಕೊರತೆ ಎರಡೂ ಜೀವಕ್ಕೆ ಹಾನಿಮಾಡಬಹುದು. * '''ಹೈ''' ಪೋಥರ್ಮಿಯ - ಕಡಿಮೆಪ್ರಮಾಣದ ದೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ * [[ಸಕ್ಕರೆ ಕೊರತೆ ರೋಗ|'''ಹೈ''' ಪೋಗ್ಲೈಸೆಮಿಯ]] ಅಥವಾ '''ಹೈ''' ಪರ್‌ಗ್ಲೈಸೆಮಿಯ - ರಕ್ತದ ಗ್ಲುಕೋಸ್ ಹೆಚ್ಚಳ ಅಥವಾ ಇಳಿತ ;ಟಿಗಳು * ಗುಳಿಗೆಗಳು ಅಥವಾ ನಂಜುಗಳು * ಹೃದಯ ಪ್ರತಿರೋಧ - ಹೃದಯದ ಸುತ್ತಲೂ ದ್ರವದಂತಹ ಅಂಶವನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುವುದು. * ಉದ್ವೇಗ ನ್ಯೂಮೊಥೋರಾಕ್ಸ್ - ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ವಿಫಲತೆ * ಘನೀಭವನ (ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಇನ್‌ಫೆಕ್ಷನ್) - ಹೃದಯಾಘಾತ * '''ಥ್ರೊಂ''' ಬಾಲಿಸಮ್ (ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಧಮನಿರೋಧ ) - ಶ್ವಾಸಕೋಶದಲ್ಲಿ ರಕ್ತದ ಹೆಪ್ಪುಗತ್ತುವಿಕೆ * ದೈಹಿಕ ಗಾಯ ==ರೋಗನಿರ್ಣಯ== [[File:Checking respiration2.jpg|thumb|ಉಸಿರಾಟದ ತಪಾಸಣೆ.]] [[ಚಿತ್ರ:Carotidian pulse (clear).jpg|thumb|ಶೀರ್ಷ ಧಮನಿ ನಾಡಿ ತಪಾಸಣೆ.]] ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮೃತ್ಯುವಿನ ತರಹದ್ದೇ ಆಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯವಾಗಿ ನಾಡಿಮಿಡಿತದ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿರ್ಣಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷ ಧಮನಿ ಮಿಡಿತದ ಕೊರತೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಲು ಒಂದು ಸುವರ್ಣಮಾನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ನಾಡಿಮಿಡಿತದ ಕೊರತೆ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯ ನಾಡಿಮಿಡಿತಗಳಲ್ಲಿ) ಇತರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಘಾತ) ಪರಿಣಾಮವಾಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ರಕ್ಷಕರ ಸಾಧಾರಣವಾದ ತಪ್ಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಕ್ಷಕರು ಆರೋಗ್ಯ ವೃತ್ತಿನಿರತರಾಗಿದ್ದರೂ<ref>{{cite journal |author=Ochoa FJ, Ramalle-Gómara E, Carpintero JM, García A, Saralegui I |title=Competence of health professionals to check the carotid pulse |journal=Resuscitation |volume=37 |issue=3 |pages=173–5 |year=1998 |month=June |pmid=9715777 |doi= 10.1016/S0300-9572(98)00055-0|url=https://archive.org/details/sim_resuscitation_1998-06_37_3/page/173}}</ref> ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯರಾಗಿದ್ದರೂ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷ ಧಮನಿ ಮಿಡಿತವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವಾಗ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ.<ref>{{cite journal |author=Bahr J, Klingler H, Panzer W, Rode H, Kettler D |title=Skills of lay people in checking the carotid pulse |journal=Resuscitation |volume=35 |issue=1 |pages=23–6 |year=1997 |month=August |pmid=9259056 |doi= 10.1016/S0300-9572(96)01092-1|url=https://archive.org/details/sim_resuscitation_1997-08_35_1/page/23}}</ref> ಈ ರೋಗನಿರ್ಣಯ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿನ ಅನಿಷ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಕಾರಣ ಯುರೋಪಿಯನ್ ರಿಸಕ್ಸಿಟೇಷನ್‌‍ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ಇಆರ್‌ಸಿ) ದಂತಹ ಕೆಲವು ಸಮಿತಿಗಳು ಇದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದವು. ಅಮೇರಿಕಾದ ರಿ ಸಕ್ಸಿಟೇಷನ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ (ಯುಕೆ), ಇಆರ್‌ಸಿಯ ಶಿಫಾರಸ್ಸನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ನಿಶ್ಚಿತ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣತಿಯೊಂದಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವೃತ್ತಿನಿರತರು ಮಾತ್ರ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅಮೇರಿಕನ್ ಹಾರ್ಟ್ ಅಸೋಸಿಯೇಶನ್ ಸಲಹೆ ನೀಡಿತು,<ref name="AHA05">{{cite journal |author= |title=2005 American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care |journal=Circulation |volume=112 |issue=24 Suppl |pages=IV1–203 |year=2005 |month=December |pmid=16314375 |doi=10.1161/CIRCULATIONAHA.105.166550 |url= |author1= ECC Committee, Subcommittees and Task Forces of the American Heart Association}}</ref> ಮತ್ತು ನಂತರ ಇದು ಅಗೋನಲ್ ಉಸಿರಾಟದಂತಹ ಇತರ ಸೂಚನೆ ನೀಡುವುದರ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಗಿಸಿ ನೋಡಬೇಕು.<ref name="RCUK2005">{{cite web |url=http://www.resus.org.uk/pages/guide.htm |title=Resuscitation Council (UK) Guidelines 2005 |work= |accessdate=}}</ref> ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲು ವಿವಿಧ ಇತರ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿತು. ರಿಸಕ್ಸಿಷನ್ ಕುರಿತಾದ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲೈಸನ್ ಕಮಿಟಿ 2000 (ಆಯ್‌ಎಲ್‌ಸಿಒಆರ್)ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ರಕ್ಷಕರಿಗೆ "ರಕ್ತಪರಿಚಲನೆಯ ಗುರುತುಗಳನ್ನು" ನೋಡಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದ್ದವು. ಆದರೆ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ನಾಡಿ ಮಿಡಿತಕ್ಕಲ್ಲ.<ref name="AHA05" /> ಕೆಮ್ಮುವುದು, ಮೇಲುಸಿರು ತೆಗೆಯುವುದು, ಬಣ್ಣ, ಸೆಳೆತ ಮತ್ತು ಚಲನೆಗಳು ಈ ಗುರುತುಗಳಾಗಿವೆ.<ref>{{cite book |author=British Red Cross; St Andrew's Ambulance Association; St John Ambulance |title=First Aid Manual: The Authorised Manual of St. John Ambulance, St. Andrew's Ambulance Association, and the British Red Cross |url=https://archive.org/details/firstaidmanualau0000unse |publisher=Dorling Kindersley Publishers Ltd |location= |year=2006 |pages= |isbn=1-4053-1573-3 |oclc= |doi= |accessdate=}}</ref> ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರ ತೋರಿಸಿತು, ಎಲ್ಲ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದವರು ಮತ್ತು ಅಸಹಜವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುವವರ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ಆಯ್‌ಎಲ್‌ಸಿಒಆರ್‌ನ ಈಗಿನ ಶಿಫಾರಸ್ಸಾಗಿದೆ.<ref name="AHA05" /> ==ತಡೆಗಟ್ಟುವುದು== ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮದ ಜೊತೆಗೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ನಂತರ, ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯಿತು. ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾದ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ರಕ್ತ ಕೊರತೆ ರೋಗಕ್ಕೆ, ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಆಹಾರಪದ್ಧತಿಯ ಅಳವಡಿಕೆಯ ಪ್ರಯತ್ನ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಮತ್ತು ಧೂಮಪಾನದ ಸಮಾಪ್ತಿಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.ಹೃದಯ ತೊಂದರೆಯ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡದ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಕಡಿಮೆ ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್, ಮತ್ತು ಇತರ ವೈದ್ಯಕೀಯ-ನಿವಾರಣಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.{{ref}} ===ಕೋಡ್ ಗುಂಪುಗಳು=== ವೈದ್ಯಕೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ಒಂದು "ಸಂಕೇತ" ಅಥವಾ ಒಂದು "ಕ್ರ್ಯಾಶ್" ದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಕೋಡ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ "ನೀಲಿ ಸಂಕೇತ" ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗತ್ಯ ಚಿಹ್ನೆ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದನ್ನು "ಕೋಡಿಂಗ್" ಅಥವಾ "ಕ್ರ್ಯಾಶಿಂಗ್" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವಾದಾಗ ಕೋಡಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಕ್ರ್ಯಾಶಿಂಗ್ ಅನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು "calling a code" ಎನ್ನುವರು.ಜನರಲ್ ವಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಉಂಟಾಗುವ ಕೆಲವು ಘಂಟೆಗಳು ಅಥವಾ ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಸಂಶೋಧನೆ ತೋರಿಸಿದೆ.<ref name="RCUK2005" /><ref name="Kause et al. 2004">{{cite journal |author=Kause J, Smith G, Prytherch D, Parr M, Flabouris A, Hillman K |title=A comparison of antecedents to cardiac arrests, deaths and emergency intensive care admissions in Australia and New Zealand, and the United Kingdom--the ACADEMIA study |journal=Resuscitation |volume=62 |issue=3 |pages=275–82 |year=2004 |month=September |pmid=15325446 |doi=10.1016/j.resuscitation.2004.05.016 |url=}}</ref> ಇದು ವಾರ್ಡ್‌ನ ನೌಕರ ವರ್ಗದವರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನೈಪುಣ್ಯತೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉಸಿರಾಟದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಳತೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲರಾಗುವುದು, ಇದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕ್ಷೀಣತೆಯ ಭವಿಷ್ಯಸೂಚಕವಾಗುತ್ತದೆ<ref name="RCUK2005" /> ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ 48 ಘಂಟೆ ಮೊದಲು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಇದರ ಸಲುವಾಗಿ, ಈಗ ಬಹಳ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ವಾರ್ಡ್‌ನ ನೌಕರ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು "ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ" ಪದ್ಧತಿಗಳು ಸಹ ಇವೆ, ಇವು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಅವರ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗೊತ್ತುಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ನೌಕರವರ್ಗದವರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನುರಿತ ನೌಕರವರ್ಗದವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಈಗಾಗಲೇ ವಾರ್ಡ್‌ ಲೆವೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆದ ಕೆಲಸವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸಲು ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * ಕ್ರಾಶ್ ಗುಂಪುಗಳು (ಅಥವಾ ಕೋಡ್ ಗುಂಪುಗಳು) - ಅಂದರೆ ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪರಿಣಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನೌಕರವರ್ಗದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಒಳಗೇ ಸ್ತಂಭನಗಳು ಉಂಟಾದಾಗ ಅವರನ್ನು ಕರೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. * ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಿಶೇಷವಾದ ಸಲಕರಣೆಗಳ (ಡಿಫೈಬ್ರಿಲೇಟರ್‌ನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ) ಮತ್ತು "ಕ್ರ್ಯಾಶ್ ಕಾರ್ಟ್" ಎನ್ನುವ ಔಷಧಿಗಳ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. * ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿ ಗುಂಪುಗಳು - ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಎಲ್ಲ ತುರ್ತುಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತವೆ, ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ರೋಗಿಗಳ ವ್ಯಾಧಿಯ ತೀವ್ರ ಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿವೆ. ಮಹತ್ವದ ಕಾಳಜಿ ನೀಡುವಿಕೆ - ಇತರ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಈ ಗುಂಪುಗಳು ಪರಿಣಿತರಲ್ಲದ ನೌಕರರಿಗೆ ಕಲಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸಹ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ತೀವ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ/ಅಧಿಕ ಅವಲಂಬನಾ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ವಾರ್ಡ್‌ಗಳ ನಡುವೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಅವು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮಹತ್ವದ ಕಾಳಜಿಯ ಘಟಕದಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರತಿಶತ ರೋಗಿಗಳು ಬೇಗ ಹದಗೆಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇವರು ಮತ್ತೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಾರೆ - ಇದು ಆಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ವಾರ್ಡಿನ ನೌಕರರಿಗೆ ನೀಡುವಿಕೆ ಗುಂಪು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದಾಗಿದೆ. ===ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೆಬಲ್ ಕಾರ್ಡಿಯೊವರ್ಟರ್ ಡಿಫೈಬ್ರಿಲೆಟರ್=== ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟೆಬಲ್ ಕಾರ್ಡಿಯೊವರ್ಟರ್ ಡಿಫೈಬ್ರಿಲೆಟರ್‌ನ (ಐಸಿಡಿ) ಬಳಕೆ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯ ಆಧಾರದ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ.ಈ ಉಪಕರಣವನ್ನು ರೋಗಿಗಳ ಒಳಸೇರಿಸಬಹುದು, ಇದು ಅರ್ಹೆತ್ಮಿಯದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತ ಡಿಫೈಬ್ರಿಲೆಟರ್‌ನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಐಸಿಡಿಗಳು ಒಂದೇ ಗತಿ ನಿಯಂತ್ರಕದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಆದರೆ ಅವು ಒಂದು ಗತಿ ನಿಯಂತ್ರಕದ ಜೊತೆ ಸಂಯೋಜಿಸಬಹುದು, ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಏಂಟಿ-ಟ್ಯಾಕಿಕಾರ್ಡಿಕ್ ಪೇಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಕ್ರೋನೈಸ್ಡ್ ಕಾರ್ಡಿಯೋವರ್ಷನ್ ನಂತಹ ಮುಂದುವರೆದ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕೆನಡ ಎರಡರಲ್ಲಿಯೂ ಐಸಿಡಿಗಳು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಒಟ್ಟವ ಹಾರ್ಟ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬಿರ್ನೆ ಎತ್ ಅಲ್‍ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಅಧ್ಯಯನ ತೋರಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal|url=http://www.cmaj.ca/cgi/reprint/177/1/41|journal=Canadian Medical Association Journal|title=Use of implantable cardioverter defibrillators in Canadian and IS survivors of out-of-hospital cardiac arrest|last=Birnie|first=David H|coauthors=Sambell, Christie; Johansen, Helen; Williams, Katherine; Lemery, Robert; Green, Martin S; Gollob, Michael H; Lee, Douglas S; Tang, Anthony SL|accessdate=2007-07-29|month=July | year=2007|volume=177|issue=1|doi=10.1503/cmaj.060730|pages=41|pmid=17606938|pmc=1896034}}</ref> ಸಿಂಪ್ಸನ್ ಅವರ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಇದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ, ಭೌಗೋಳಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಕಾರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{cite journal |author=Simpson CS |title=Implantable cardioverter defibrillators work--so why aren't we using them? |journal=CMAJ |volume=177 |issue=1 |pages=49–51 |year=2007 |month=July |pmid=17606939 |pmc=1896028 |doi=10.1503/cmaj.070470 |url=}}</ref> MADIT-ಈ ಪ್ರಯೋಗ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ತೀವ್ರ ischemic cardiomyopathy (30% ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಸಿಸ್ಟೋಲಿಕ್ ಎಜೆಕ್ಷನ್ ಫ್ರಾಕ್ಷನ್‌ಗಳಿರುವ) ದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಗಳು ಐಸಿಡಿಯ ಅಳವಡಿಕೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>{{cite journal |author=Moss AJ, Brown MW, Cannom DS, ''et al.'' |title=Multicenter automatic defibrillator implantation trial-cardiac resynchronization therapy (MADIT-CRT): design and clinical protocol |journal=Ann Noninvasive Electrocardiol |volume=10 |issue=4 Suppl |pages=34–43 |year=2005 |month=October |pmid=16274414 |doi=10.1111/j.1542-474X.2005.00073.x |url=}}</ref> ==ನಿರ್ವಹಣೆ== ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾದ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದ ಮೂಲಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬೇಸಿಕ್ ಲೈಫ್ ಸಪೋರ್ಟ್ (ಬಿಎಲ್‌ಎಸ್)/ಅಡ್ವಾಸ್ನ್ಡ್ ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಲೈಫ್ ಸಪೋರ್ಟ್ (ಎಸಿಎಲ್‌ಎಸ್)<ref name="AHA05" />,ಪೆಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅಡ್ವಾಸ್ನ್ಡ್ ಲೈಫ್ ಸಪೋರ್ಟ್ (ಪಿಎ‌ಎಲ್‌ಎಸ್)<ref>{{cite journal |author= |title=2005 American Heart Association (AHA) guidelines for cardiopulmonary resuscitation (CPR) and emergency cardiovascular care (ECC) of pediatric and neonatal patients: pediatric advanced life support |journal=Pediatrics |volume=117 |issue=5 |pages=e1005–28 |year=2006 |month=May |pmid=16651281 |doi=10.1542/peds.2006-0346 |url= |last1= American Heart |first1= Association}}</ref> ಅಥವಾ ನಿಯೋನೆಟಲ್ ರಿಸಸಿಟೇಶನ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮ್ (ಎನ್‌ಆರ್‌ಪಿ)ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ===ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸರಪಳಿ=== ಹಲವಾರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬದುಕುಳಿದಿರುವ ಸರಪಳಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ನೀಡುತ್ತಿವೆ, ಕೊಂಡಿಗಳು: * ಮೊದಲೇ ಗುರುತಿಸುವುದು - ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೇ, ರೋಗಿಗೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಗೋಚರವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಕಾಯಿಲೆ ಗುರುತಿಸಿ ಇದರ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಕಾಪಾಡುವ ಅವಕಾಶ ನೀಡಬಹುದು. ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಮೊದಲೇ ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗೆ ಬದುಕುಳಿಯಲು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಿಮಿಷವು ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ-ಸುಮಾರು 10% ರಷ್ಟು ಅದರಿಂದ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ ಇದುತ್ತದೆ.<ref name="RCUK2005" /> * ಮೊದಲಿನ ಸಿಪಿಆರ್ - ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅವಯವಗಳಿಗೆ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಹರಿವು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು.ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ,ಮೆದುಳಿಗೆ ಆಕ್ಸಿಜನ್‌ನೊಡನೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿಸುವ ರಕ್ತದ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ನರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹಾನಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. * ಮೊದಲೇ ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್-ಕುಕ್ಷಿಯ ಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸ್ತಬ್ಧವಾದ ಕುಕ್ಷಿಯ ಹೃದಯಸ್ಪಂದನಾಧಿಕ್ಯ<ref name="RCUK2005" /> ನಿರ್ವಹಣೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗದೆ ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ತಡವಾದರೇ ಪರಿಣಾಮ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಹೃದಯದ ಸಂಕೋಚನವಿಲ್ಲದೆ ಕಂಪನ ಅವನತಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. * ಮೊದಲೇ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಲಕ್ಷ್ಯ - ಅರ್ಲಿ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಲೈಫ್ ಸಪೋರ್ಟ್ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ.ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಂಡಿಗಳು ತಪ್ಪಿದರೆ ಅಥವಾ ನಿಧಾನವಾದರೇ,ನಂತರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಅವಕಾಶ ಕೈಬಿಟ್ಟಂತೆ. ಈ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ ಕೋಡ್ ಬ್ಲ್ಯೂನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮಾಮೂಲಾಗಿ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಅಥವಾ ಉಸಿರಾಟದ ವೈಫಲ್ಯದ ಗಂಬೀರವಾದ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವಿಕೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ,ಆದಾಗ್ಯೂ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ, ಆಗಾಗ ಕಡಿಮೆ ಜೀವನ-ಬೆದರಿಕೆ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಷಣ ವೈದ್ಯರಿಂದ ಕಾಳಜಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಕೋಡ್ ಬ್ಲ್ಯೂ ಕರೆಯುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ===ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಶ್ವಾಸಕೋಶ ಸಂಬಂಧಿ ನವೀಕರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ=== {{Main|Cardiopulmonary resuscitation}} ಸಿಪಿಆರ್ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕ್ಲಿಷ್ಟಕರವಾದ ಭಾಗ. ಇದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಬೇಗ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಷ್ಟು ಸಣ್ಣ ಅಡ್ಡಿಯುಂಟು ಮಾಡಬೇಕು. ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಸಿಪಿಆರ್‌ನ ಭಾಗವೆಂದರೆ ಎದೆ ಹೋಲಿಕೆಗಳು ;ವಾತಾಯನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಶ್ವಾಸನಾಳದ ಇನ್‌ಟ್ಯುಬೆಶನ್ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.<ref name="Mutchner L 2007 60–9; quiz 69–70">{{cite journal |author=Mutchner L |title=The ABCs of CPR--again |journal=Am J Nurs |volume=107 |issue=1 |pages=60–9; quiz 69–70 |year=2007 |month=January |pmid=17200636 |doi= |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-nursing_2007-01_107_1/page/n69}}</ref> ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಆಮ್ಲಜನಕ ಕಂಚಿಕೆಯಿಂದ ಮೌಖಿಕ ವಾತಾಯನ ನಿಯೋಜನೆ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಾಸೆನೀಡಿದ ವಾತಾಯನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಫಲಿತಾಂಶವು ಇನ್ನೂ ಕೆಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು 2009ರ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನವು ತಿಳಿಸಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Bobrow BJ, Ewy GA, Clark L, ''et al.'' |title=Passive oxygen insufflation is superior to bag-valve-mask ventilation for witnessed ventricular fibrillation out-of-hospital cardiac arrest |journal=Ann Emerg Med |volume=54 |issue=5 |pages=656–662.e1 |year=2009 |month=November |pmid=19660833 |doi=10.1016/j.annemergmed.2009.06.011 |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-emergency-medicine_2009-11_54_5/page/656}}</ref> ;ಬೈಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ ಸಿಪಿಆರ್ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿದ ಬೈಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ ಸಿಪಿಆರ್ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೊರಗಿನ ಸ್ತಂಭನದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 30%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="Mutchner L 2007 60–9; quiz 69–70" /> ===ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್=== ಕ್ಲಿನಿಶಿಯನ್ನರು ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಮತ್ತು ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗದ ಕಾರಣಗಳು- ಕುಕ್ಷಿಯ ಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಬ್ದವಾದ ಕುಕ್ಷಿಯ ಹೃದಯಸ್ಪಂದನಾಧಿಕ್ಯದ ಉಪಸ್ಥಿತಿ ಅಥವಾ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾಗುವ ಲಯಕ್ಕೆ ಸಿಪಿಆರ್ ಮತ್ತು ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್‌ನಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೊರಗಾಗುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಗಳು ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಮರಣ (ಹೃದಯಾಘಾತ)ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುಕ್ಷಿಯ ಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಹೃದಯ ಲಯದಿಂದ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=December 2009}} ರೋಗಿಯು ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್‌ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಬೇಕು, ಇದು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗುತ್ತದೆ.ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಉಪಯೋಗದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರವೇಶಾವಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಬಾಹ್ಯ ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಇಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಳಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಲು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ನೇಮಿಸಬೇಕು. ತುರ್ತು ಸೇವೆಗೆ ಬರುವ ಮೊದಲೇ ಅನುಮತಿಸಿದ ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಇಡಬೇಕು, ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ಯಾರು ದೂರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟದಾದ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವರೋ ಅವರಿಗೆ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಿಬೇಕು;<ref name="Lyon et al. 2004">ಲಯಾನ್, ಆರ್.ಎಂ, ಕೊಬ್ಬೆ, ಎಸ್.ಎಂ., ಬ್ರಾಡ್ಲಿ, ಜೆ.ಎಂ., ಗ್ರುಬ್, ಎನ್.ಆರ್. (2004)ಸರ್ವೈವಿಂಗ್ ಔಟ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಕಾರ್ಡಿಯಾಕ್ ಅರೆಸ್ಟ್ ಎಟ್ ಹೋಮ್: ಎ ಪೋಸ್ಟ್‌ಕೋಡ್ ಲಾಟರಿ? ''ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ ಮೆಡಿಕಲ್ ಜರ್ನಲ್'' ಸಂಪುಟ. 21 ಪುಪು. 619-624</ref> ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಮೊದಲ ಪ್ರತಿಪ್ರೇಷಕರಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿಸುವುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿ ಮತ್ತು ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಕೊಡಬೇಕು,ಮತ್ತು ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಾಳಾದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತುರ್ತು ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕರೆಯಬೇಕು. ===ಔಷಧಗಳು=== ಔಷಧಗಳು, ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ, ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ಬದುಕುಳಿದವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಸುಧಾರಿಸಿರುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ,ಇದು ಎಫಿನೆಪ್ರಿನ್,ಆಟ್ರೊಪಿನ್,ಮತ್ತು ಎಮಿಯೊಡರೊಮೆ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.<ref>{{cite journal |author=Olasveengen TM, Sunde K, Brunborg C, Thowsen J, Steen PA, Wik L |title=Intravenous drug administration during out-of-hospital cardiac arrest: a randomized trial |journal=JAMA |volume=302 |issue=20 |pages=2222–9 |year=2009 |month=November |pmid=19934423 |doi=10.1001/jama.2009.1729 |url=https://archive.org/details/sim_jama_2009-11-25_302_20/page/2222}}</ref> ===ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಲಘೂಷ್ಣತೆ=== {{Main|Therapeutic hypothermia}} ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ನಂತರ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಪರಿಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವುದು (ಆರ್‌ಒಎಸ್‌ಸಿ) ಆದರೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮರುಕಳಿಸಿದ ಹೊರತಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಸುಧಾರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಲಘೂಷ್ಣತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕೈಗೊಂಡ ಅಧ್ಯಯನವು ಕುಸಿತದ 5–15 ನಿಮಿಷದ ನಂತರ ಬದುಕುಳಿದವರ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರಿಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸುಮಾರು 105 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ಪರಿಚಲನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿ ( ಆರ್‌ಒಎಸ್‌ಸಿ) ಬಂದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ನಂತರ {{convert|32|-|34|C|F}} ಗುರಿಯಿರಿಸಿಕೊಂಡ ತಾಪಮಾನ, 24 ತಾಸಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಾಯಿತು, ಲಘೂಷ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ 137 ರೋಗಿಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ 55%ರಷ್ಟು ಅನುಭವದ ಫಲಿತಾಂಶವು ಅನುಕೂಲವಾಗಿತ್ತು, ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 39%ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ನವೀಕರಣ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸುರಕ್ಷೆ ಹೊಂದಿದ್ದರು.<ref name="NEJ1">ಹೊಲ್ಜರ್, ಮೈಕೆಲ್. "ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ನಂತರ ಲಘು ಹೈಪೋಥರ್ಮಿಯಾ ನರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ." ನ್ಯೂ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಸಿನ್. (2002) ಸಂಪುಟ. 346, ಸಂಖ್ಯೆ. 8.</ref> ಲಘೂಷ್ಣತೆ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ 14% ಕಡಿಮೆ, ಇದರರ್ಥ ಪ್ರತಿ 7 ರೋಗಿಗಳು ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೊಳಪಟ್ಟು ಜೀವ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref name="NEJ1" /> ವಿಶೇಷವಾಗಿ,ಎರಡು ಗುಂಪಿನ ನಡುವೆ ವಾಸ್ತವಿಕ ಸಂಕಿರ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾಗಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಈ ಮಾಹಿತಿಯು ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನವಾದ 49% ರೋಗಿಗಳು ಲಘೂಷ್ಣತೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಂದ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಶುಶ್ರೂಶೆ ಪಡೆದವರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 26% ಮಾತ್ರ ಉತ್ತಮ ಪರಿಣಾಮ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ==ರೋಗದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ== ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಹೊರಗಿನ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಲ್ಲಿ (ಒಎಚ್‌ಸಿಎ) ಬದುಕುಳಿದ ಪ್ರಮಾಣ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿದೆ ( 2-8%ರಷ್ಟು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 8-22%ರಷ್ಟು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದಾರೆ),ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಲ್ಲಿ (15%ರಷ್ಟು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ). ಮೊದಲೇ ದಾಖಲಾದ ಕಂಪನ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಬ್ಧವಾದ ವಿದ್ಯುತ್ತಿನಂಥ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಹೃದಯದ ಸಂಕೋಚನವಿಲ್ಲದೆ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರಿಗಿಂತ ಜನರು ಕುಕ್ಷಿಯ ಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಅಥವಾ ಸ್ಥಬ್ದವಾದ ಕುಕ್ಷಿಯ ಹೃದಯಸ್ಪಂದನಾಧಿಕ್ಯ ದೊಂದಿಗೆ 10-15 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬದುಕುವ ಅವಕಾಶ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.{{Citation needed|date=November 2007}}ಆದುದರಿಂದ ಒಎಚ್‌ಸಿಎ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಅಧಿಕ,ಬದುಕಿಸುವ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಕುಕ್ಷಿಯ ಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಡಿಫಿಬ್ರಿಲೇಶನ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಬದುಕುವ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Eisenberg" /><ref name="Bunch">{{cite journal |author=Bunch TJ, White RD, Gersh BJ, ''et al.'' |title=Long-term outcomes of out-of-hospital cardiac arrest after successful early defibrillation |journal=N. Engl. J. Med. |volume=348 |issue=26 |pages=2626–33 |year=2003 |month=June |pmid=12826637 |doi=10.1056/NEJMoa023053 |url=https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_2003-06-26_348_26/page/2626}}</ref> ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬದುಕುಳಿಯುವಿಕೆ ಸ್ತಂಭನದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ (ಮೇಲೆ ನೋಡಿ). ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ,ರೋಗಿಗಳು ಹೈಪೋಥೆರ್ಮಿಯಾದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬದುಕುಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು,ಏಕೆಂದರೆ ಜೀವಕೋಶಕ್ಕೆ ಆಮ್ಲಜಲಕದ ಕೊರತೆಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ತಂಪು ಪ್ರಾಯಶಃ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಟಾಕ್ಸಿನ್ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾದ ಪ್ರತಿವಿಷ ಕೊಟ್ಟು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ಬದುಕುವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆ. ಮಯೋಕಾರ್ಡಿಯಲ್ ಮರಣದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ರೋಗಿಯ ಎಡ ಕರೊನರಿ ಅಪಧನಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದಾಗ ಬದುಕುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ.{{Citation needed|date=December 2009}}ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಹೊರಗಿನ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದದಿಂದ 14.6%ರಷ್ಟು ರೋಗಿಗಳು ಅಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲು ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ ಬದುಕಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಬದುಕುಳಿದ ಪ್ರಮಾಣದ ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. 59% ರಷ್ಟು ದಾಖಲಾತಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ,ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಮೊದಲ 24 ಘಂಟೆಯೊಳಗಡೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದ್ದಾರೆ, 46%ರಷ್ಟು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವವರೆಗೂ ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನಮಗೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ಸಂಪೂರ್ಣ 6.8% ಬದುಕಿದವರ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ 89% ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಿದುಳು ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆ ಅಥವಾ ಲಘು ನರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ, 8.5% ಮಧ್ಯಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿರುತ್ತಾರೆ , ಮತ್ತು 2% ಗಂಬೀರವಾಗಿ ನರಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದ ನರಳುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವರು, 70% ಜನರು 4 ವರ್ಷದ ನಂತರವು ಬದುಕುಳಿದಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Cobbe">{{cite journal |author=Cobbe SM, Dalziel K, Ford I, Marsden AK |title=Survival of 1476 patients initially resuscitated from out of hospital cardiac arrest |journal=BMJ |volume=312 |issue=7047 |pages=1633–7 |year=1996 |month=June |pmid=8664715 |pmc=2351362 |doi= |url=}}</ref> ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಅನುಸರಿಸಿ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದಾಗ ಬದುಕುಳಿದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವರು 14% ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ನಡುವೆ 0-28%ರಷ್ಟು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ.<ref name="Ballew">{{cite journal |author=Ballew KA |title=Cardiopulmonary resuscitation |journal=BMJ |volume=314 |issue=7092 |pages=1462–5 |year=1997 |month=May |pmid=9167565 |pmc=2126720 |doi= |url=}}</ref> ==ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕಶಾಸ್ತ್ರ== ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ<ref name="Circ01">{{cite journal |author=Zheng ZJ, Croft JB, Giles WH, Mensah GA |title=Sudden cardiac death in the United States, 1989 to 1998 |journal=Circulation |volume=104 |issue=18 |pages=2158–63 |year=2001 |month=October |pmid=11684624 |doi= 10.1161/hc4301.098254|url=https://archive.org/details/sim_circulation_2001-10-30_104_18/page/2158}}</ref> ಎಲ್ಲ ಮರಣವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಮರಣ ಪತ್ರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದ ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ ಸುಮಾರು 15%, (ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 330,000).<ref name="Mutchner L 2007 60–9; quiz 69–70" /> ಪ್ರೇಮಿಂಗ್ಯಾಮ್ ಹಾರ್ಟ್ ಸ್ಟಡಿ<ref>{{cite web |url=http://circ.ahajournals.org/cgi/content/meeting_abstract/120/18_MeetingAbstracts/S416-c?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=lloyd-jones&searchid=1&FIRSTINDEX=10&sortspec=date&resourcetype=HWCIT |title=Abstract 969: Lifetime Risk for Sudden Cardiac Death at Selected Index Ages and by Risk Factor Strata and Race: Cardiovascular Lifetime Risk Pooling Project -- Lloyd-Jones et al. 120 (10018): S416 -- Circulation |format= |work= |accessdate= |archive-date=2011-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608182635/http://circ.ahajournals.org/cgi/content/meeting_abstract/120/18_MeetingAbstracts/S416-c?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=lloyd-jones&searchid=1&FIRSTINDEX=10&sortspec=date&resourcetype=HWCIT |url-status=deviated |archivedate=2011-06-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608182635/http://circ.ahajournals.org/cgi/content/meeting_abstract/120/18_MeetingAbstracts/S416-c?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=lloyd-jones&searchid=1&FIRSTINDEX=10&sortspec=date&resourcetype=HWCIT }}</ref> ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗಿಂತ (4.2%) ಗಂಡಸರಲ್ಲಿ ಜೀವಾವಧಿ ಗಂಡಾಂತರ ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು (12.3%). ಹಾಗಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಈ ಲಿಂಗ ಬೇಧವು 85 ವರ್ಷದಾಚೆಗೆ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="Circ01" /> ==ನೈತಿಕ ವಿಷಯಗಳು== {{Unreferenced section|date=July 2009}} ಕೆಲವು ಜನರು ಅಂತ್ಯ ಸಮೀಪವಾದ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಕ್ರಮ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳವಿಕೆಯಿಂದ ದೂರವಿರುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಬದುಕಿಸಲಾಗದ (ಡಿಎನ್‌ಆರ್) ಆದೇಶವು ಆಶಯವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಬಹುದು . ಇದು ಮುಂದುವರೆದ ಆರೋಗ್ಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನಿರ್ದೇಶನದಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದು. ==ಇವನ್ನೂ ಓದಿ== * [[ಹೃದಯಾಘಾತ]] * [[ಹೃದಯ]] ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== {{sisterlinks|display=Cardiac arrest}} * [https://web.archive.org/web/20120605031615/http://www.suddencardiacarrest.org/ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಸಂಸ್ಥೆ] * [http://www.sca-aware.org ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ] * [http://www.brightsurf.com/news/headlines/34973/_New_Studies_Confirm_Chest_Compressions_Alone_are_Life-saving_for_Cardiac_Arrest.html ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನಕ್ಕೆ ಎದೆ ಅದುಮುವಿಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಜೀವ-ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಯನ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110708094710/http://www.brightsurf.com/news/headlines/34973/_New_Studies_Confirm_Chest_Compressions_Alone_are_Life-saving_for_Cardiac_Arrest.html |date=2011-07-08 }} * [http://www.insidecardiacarrest.com ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನ ವಿಡಿಯೋ‌ಗಳು - ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದೊಳಗೆ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180302205315/http://www.insidecardiacarrest.com/ |date=2018-03-02 }} * [http://www.med.upenn.edu/resuscitation/ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ರಿಸಸಿಟೇಶನ್ ಸೈನ್ಸ್ ಕೇಂದ್ರ] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{reflist}} {{Circulatory system pathology}} {{DEFAULTSORT:Cardiac Arrest}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳೀಯ ಕಾಯಿಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ವೈದ್ಯಕೀಯ ತುರ್ತುಸೇವೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಾವಿನ ಕಾರಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗಗಳು]] 3nhhxokvfnq63pg8g6g32h4611ztvl4 0 26066 1432071 1362452 2026-10-14T19:24:46Z Rotondus 68124 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು 1432071 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = ಹಿಂದು | title = [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯ]] ರಾಜ | image = Lava, one of Rāma’s sons..jpg | caption = ಲವ, [[ರಾಮ]] ಮತ್ತು [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯ]] ಅವಳಿ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. | name = ಲವ | succession = [[ಕೋಸಲ|ಕೋಸಲದ]] ಮಹಾರಾಜ | predecessor = [[ರಾಮ]] |successor = ಅತಿಥಿ | Devanagari = लव | father = [[ರಾಮ]] | mother = [[ಸೀತೆ]] | siblings = [[ಕುಶ]] (ಅವಳಿ ಸಹೋದರ) | dynasty = ರಘುವಂಶ - ಸೂರ್ಯವಂಶ | texts = ''[[ರಾಮಾಯಣ]]'' | spouse = ಸುಮತಿ (ಆನಂದ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ) }} ಲವ ಮತ್ತು ಅವನ ಹಿರಿಯ ಅವಳಿ ಸಹೋದರ ಕುಶ, ಹಿಂದೂ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ [[ರಾಮ]] ಮತ್ತು [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯ]] ಮಕ್ಕಳು.<ref name="lcuk">{{Cite web |url=http://www.lcuk.org.uk/history.htm | title=Lohana History |access-date=14 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215927/http://www.lcuk.org.uk/history.htm |archive-date=4 October 2013 |url-status=dead }}</ref><ref name="Mani2009">{{cite book|author=Chandra Mauli Mani|title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata|url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77|year=2009|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-257-8|pages=77–}}</ref> ಅವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮಹಾಕಾವ್ಯ [[ರಾಮಾಯಣ]] ಮತ್ತು ಅದರ ಇತರ ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವನು ಅವರ ತಾಯಿಯಂತೆ ಬಿಳಿ ಚಿನ್ನದ ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಕುಶನು ಅವರ ತಂದೆಯಂತೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲವನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಲವಪುರಿ ಈಗ [[ಲಾಹೋರ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ==ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯ== [[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|250px|[[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಬಿಲ್ಲುಗಾರಿಕೆ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|left|250px|ಋಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ, ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರಿಗೆ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ]] ರಾಮಾಯಣದ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯವಾದ ಬಾಲಕಾಂಡದಲ್ಲಿ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಲವ ಮತ್ತು [[ಕುಶ|ಕುಶರಿಗೆ]] ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅವರ ಜನನ ಮತ್ತು ಬಾಲ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೊನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಉತ್ತರಕಾಂಡದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಮೂಲ ಕೃತಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.<ref>{{Cite web|date=2020-04-26|title=Uttara Kanda of Ramayana was edited during 5th century BCE - Puranas|url=https://www.booksfact.com/puranas/uttara-kanda-ramayana-edited-5th-century-bce.html|access-date=2020-07-07|website=BooksFact - Ancient Knowledge & Wisdom|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Rao|first1=T. S. Sha ma|url=https://books.google.com/books?id=TRnDAgAAQBAJ&q=Lava+kusha|title=Lava Kusha|last2=Litent|date=2014-01-01|publisher=Litent|language=en}}</ref> ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಸೀತೆ]] ತನ್ನ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಜನರ ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಯಿಂದಾಗಿ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟಳು. ಅವರು ಸ್ವಯಂ ದೇಶಭ್ರಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ತಮಸಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite book|title= Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರು ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಋಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ಬೋಧನೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಾಮನ ಕಥೆಯನ್ನು ಸಹ ಕಲಿತಿದ್ದರು. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿ, ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶ ಹಾಗೂ ಮಾರುವೇಷ ಧರಿಸಿದ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಾಮನು ನಡೆಸಿದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. [[File:Lava & kusha chant Ramayana before Rama.jpg|thumb|ಕುಶ ಮತ್ತು ಲವ ರಾಮನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ]] ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರು ರಾಮ ಹಾಗೂ ಅಪಾರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಪಠಿಸಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರು ಸೀತೆಯ ವನವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ರಾಮನು ದುಃಖಿತನಾದನು. ಸೀತೆಯು ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರನ್ನು ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ಎಂದು ತನ್ನ ಗಂಡನೆದುರು ಘೋಷಿಸಿದಳು. ರಾಮನು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ನಂತರ, ಸೀತೆಯು ತನ್ನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು, ಅಂದರೆ ತನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕರೆದಳು. ಭೂಮಿಯು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅವಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದಳು. ರಾಮನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡನು.<ref>{{Cite book |last=Valmiki |url=http://archive.org/details/TheRamayan |title=The Ramayana |date= |pages=615–617}}</ref> [[File:Rama lava kusha.jpg|thumb|ರಾಮನು ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಿರುವುದು]] ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರು ಯಜ್ಞದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರಾಮನ ಸಹೋದರರನ್ನು ([[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]], [[ಭರತ]] ಮತ್ತು [[ಶತ್ರುಘ್ನ]]) ಮತ್ತು ಅವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಹೋದರು. ರಾಮನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ಬಂದಾಗ, ಸೀತೆ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ನಂತರದ ಜೀವನ== ಅವರ ತಂದೆ ರಾಮನು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಲಾಹೋರ್|ಲವಪುರಿ]] ಮತ್ತು ಕಸೂರ್ ನಗರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ನಂತರ ಲವ ಮತ್ತು ಕುಶರು ಆಡಳಿತಗಾರರಾದರು. ಕೋಸಲದ ರಾಜ ರಾಮನು ತನ್ನ ಮಗ ಲವನನ್ನು ಶ್ರಾವಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುಶನನ್ನು ಕುಶಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab: land, history, people | publisher = Al-Faisal Nashran | page = 111 | year = 2005 | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=Kasur+Kusha | access-date = 2009-05-29}}</ref> ಆನಂದ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಲವನಿಗೆ ಸುಮತಿ ಎಂಬ ಹೆಂಡತಿ ಇದ್ದಳು.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-lIvAAAAYAAJ&q=Lava+Sumati |title=Ānanda Rāmāyaṇa: Sāra-kāṇḍa, Yātra-kāṇḍa, Yāga-kāṇḍa, Vilāsa-kāṇḍa, Janma-kāṇḍa, Vivāha-kāṇḍa |date=2006 |publisher=Parimal Publications |isbn=978-81-7110-283-9 |pages=425 |language=en}}</ref> ಈ ದಂಪತಿಗಳು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಲವಪುರಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಶ್ರಾವಸ್ತಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳಿದರು. ==ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ== ಲವನು ಲವಪುರಿಯನ್ನು (ಆಧುನಿಕ ಲಾಹೋರ್ ನಗರ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ,<ref>{{cite book |last=Bombay Historical Society |url=https://books.google.com/books?id=FAS2AAAAIAAJ |title=Annual bibliography of Indian history and Indology, Volume 4 |year=1946 |page=257}}</ref><ref>{{cite book |last=Baqir |first=Muhammad |url=https://books.google.com/books?id=-pAcAAAAMAAJ&q=Lahore+Lava |title=Lahore, past and present |publisher=B.R. Pub. Corp |year=1985 |pages=19–20 |access-date=2009-05-29}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಅವನ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite book |author=Masudul Hasan |title=Guide to Lahore |publisher=Ferozsons |year=1978}}</ref> ಲಾಹೋರ್‌ನ ಶಾಹಿ ಕಿಲಾ ಒಳಗೆ ಲವನಿಗೆ (ಅಥವಾ ಲೋಹ್) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.<ref>Ahmed, Shoaib. [http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_3-11-2004_pg7_27 "Lahore Fort dungeons to re-open after more than a century."] ''Daily Times''. 3 November 2004.</ref> ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಲವದಿಂದ ಬಂದವರು ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕುಲಗಳಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಲೇವಾಸ್", ಅವುಗಳ ಒಂದು ಶಾಖೆ ಲೋಹಾನಾ ಕೊಟೆಚಾ ಮತ್ತು ಲುವಾ ಮರಾಠರು. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} {{ರಾಮಾಯಣ}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] ab3syo5bxmhsctizhy1y5q84o7e5dlg 0 26199 1432110 1369007 2026-10-15T08:16:27Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432110 wikitext text/x-wiki {{See also|tabloid|supermarket tabloid}} [[File:Puck112188c.jpg|thumb|300px|1888 ರ ನವೆಂಬರ್ 21 ರ ಈ ಕೀಟಲೆಯ ವ್ಯಂಗಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಸಿಗೆಯ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಿಂಟರ್‌ನ ಭೂತಗಳು ಹೋಯ್ ಪ್ರೆಸ್‌ನಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿದೆ.]] {{journalism}} '''ಹಳದಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ''' ಅಥವಾ '''ಹಳದಿ ಮಾಧ್ಯಮ''' ವು [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]]ದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಸಮರ್ಥನೀಯವಲ್ಲದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡದ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬದಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲು ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಸುದ್ದಿ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸುವುದು, ದೂಷಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ "ಹಳದಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ"ದ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಇಂದು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ವೃತ್ತಿಪರವಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಅನೈತಿಕ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಗಣಿಸುವ ಯಾವುದ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಹೀಗಳೆಯಲು ಹೀನಾರ್ಥಕ ಪದವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಗರಣಗಳಂತಹ ಬಹು ವಿಧದ ವಿಷಯವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ, ದಪ್ಪನೆಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ (ದೊಡ್ಡ ಸಚಿತ್ರ ವಿವರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಣ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ), ಹೆಸರಿಸದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಬಹುವಾಗಿ ಆಧರಿಸಿದ, ಮುಜುಗರವಿಲ್ಲದಂತೆ ಸ್ವಯಂ-ಪ್ರಚಾರಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದೈನಂದಿನ ಬಹು-ಕಾಲಂಗಳ ಮುಂದಿನ-ಪುಟದ ಮುಖ್ಯಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಹಳದಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದು {{harvtxt|Campbell|2001}} ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಪದವನ್ನು ವಿಸ್ತ್ರತವಾಗಿ ಪ್ರಸರಣಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸೆಣಸಿದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1900 ರಷ್ಟು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ]] ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರಾಂಕ್ ಲೂಥರ್ ಮೋಟ್ (1941) ಅವರು ಹಳದಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ಐದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:<ref>ಫ್ರಾಂಕ್ ಲೂಥರ್ ಮೋಟ್, ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಜರ್ನಲಿಸಂ'' (1941) ಪು. 539 [https://books.google.com/books?id=3lTybuXbGVsC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=mott+%22american+journalism%22&amp;hl=en#PPA539,M1 ಆನ್‌ಲೈನ್]</ref> # ಭಾರಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ದಿಗಿಲುಗೊಳಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿಗಳು, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಪ್ರಧಾನ ಸುದ್ದಿಗಳು # ಚಿತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಚಿತ್ರಗಳ ಅದ್ದೂರಿಯ ಬಳಕೆ # ನಕಲಿ ಸಂದರ್ಶನಗಳ ಬಳಕೆ, ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸುವ ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿಗಳು, ಹುಸಿ-ವಿಜ್ಞಾನ, ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವವರಿಂದ ತಪ್ಪು ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನ # ಪೂರ್ಣ-ವರ್ಣದ ಭಾನುವಾರದ ಪುರಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯಚಿತ್ರ ಮಾಲೆ (ಇದು ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಇದೀಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ.) # ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ "ಪರಾಧೀನತೆ"ಯೊಂದಿಗೆ ನಾಟಕೀಯ ಸಹಾನುಭೂತಿ. == ಹುಟ್ಟು: ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹರ್ಸ್ಟ್ == ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಗೆ ಅಮೇರಿಕದ ಸ್ವರ್ಣ ಕಾಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೋಸೆಫ್ ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಂ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜರ್ನಲ್'' ನಡುವಿನ ಪ್ರಸರಣ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಪದವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು. 1895 ರಿಂದ ಸುಮಾರು 1898 ರವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬಳಕೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಗಂಭೀರವಾದ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೂ ಸಹ ಪ್ರಸರಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ಭಾವೋದ್ರೇಕಗೊಳಿಸಿದುದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶಕರು ಎರಡೂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಮಾಡಿದ್ದರು. 1897 ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಸ್ಟ್‌ ಎರಡೂ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಪ್ರಸರಣ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ಮಾಲೆಯ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಕೆಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಆ ಜನಪ್ರಿಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಮಾಲೆಯ ನಂತರ "ಹಳದಿ ವಂಚನೆಯ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪ್ರೆಸ್'' ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.<ref name="Wood">{{harvnb|Wood|2004}}</ref> ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್'' ನ ಪ್ರಕಾಶಕರಾದ ಎರ್ವಿನ್ ವಾರ್ಡ್‌ಮನ್ ಅವರು ಪದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.<ref>ಡಬ್ಲೂ. ಜೋಸೆಫ್ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್, ''ಯೆಲ್ಲೋ ಜರ್ನಲಿಸಂ: ಪಂಕ್ಚರಿಂಗ್ ದಿ ಮಿತ್ಸ್, ಡಿಫೈನಿಂಗ್ ದಿ ಲೆಗಸೀಸ್‎'' (2003) [https://books.google.com/books?id=TflDlgzRtSYC&amp;pg=PA37&amp;dq=Wardman+%22yellow+journalism%22+macabre&amp;lr=&amp;as_brr=0&amp;cd=1#v=onepage&amp;q=Wardman%20%22yellow%20journalism%22%20macabre&amp;f=false ಪು. 37-38 ಆನ್‌ಲೈನ್]</ref> ''ಸೇಂಟ್ ಲೂಯಿಸ್ ಪೋಸ್ಟ್-ಡಿಸ್ಪ್ಯಾಚ್'' ಅನ್ನು ಆ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ದಿನಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಜೋಸೆಫ್ ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು 1883 ರಲ್ಲಿ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಅನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಅನ್ನು ಮನರಂಜನೆಯ ಓದುವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು ಶ್ರಮಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳು, ಆಟಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಂದ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಅದು ಹೊಸ ಓದುಗರ ಮನಸೆಳೆಯಿತು. ಹಲವು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ "ಅವರು ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೇ?" ಮತ್ತು "ಕ್ಷಮೆಗಾಗಿ ಕೂಗಾಟ" ಎಂಬಂತಹ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳಿಂದ ಅಪರಾಧ ಸುದ್ದಿಗಳು ತುಂಬಿದವು.<ref name="Swanberg_p74-7">{{harvnb|Swanberg|1967|pp=74–75}}</ref> ಇದಕ್ಕೆ ಜೊತೆಯಾಗಿ, ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು ಓದುಗರಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಸಂಚಿಕೆಗೆ ಕೇವಲ ಎರಡು ಸೆಂಟ್ಸ್‌ನಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ದರ ವಿಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಓದುಗರಿಗೆ ಎಂಟು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 12 ಪುಟಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು (ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಎರಡು ಸೆಂಟ್ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಎಂದಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ಪುಟಗಳನ್ನು ಮೀರಲಿಲ್ಲ).<ref name="Nasaw_p100">{{harvnb|Nasaw|2000|p=100}}</ref> ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ರೋಚಕ ಸುದ್ದಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣದಿಂದಲೂ ಒಂದೇ ನಮೂನೆಯಾಗಿರಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಯುತವೂ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸಮಾಜವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಕರ್ತವ್ಯದೊಡನೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪುಲಿಟ್ಚರ ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ಅನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದರು. ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು ಅದನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ಕೇವಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲೇ, ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಪಕ್ಷ ದೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧದ ಭಾಗಶಃ ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಧಿಕ ಪ್ರಸಾರದ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯಾಯಿತು.<ref name="Swanberg_p91">{{harvnb|Swanberg|1967|p=91}}</ref> ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕುರಿತಂತೆ ಅಸೂಯೆ ಪಟ್ಟ ಹಳೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕರು, ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ನ ಗಂಭೀರ ವರದಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ ಅದರ ಅಪರಾಧ ಸುದ್ದಿಗಳು ಮತ್ತು ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಟೀಕಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು - ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಪೀತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸನ್'' ನ ಸಂಪಾದಕರಾದ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಡಾನಾ ಅವರು ''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮೇಲೆ ಟೀಕಾ ಪ್ರಹಾರ ನಡೆಸಿ ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು "ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಕೊರತೆಯುಳ್ಳವರು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.<ref name="Swanberg_p79">{{harvnb|Swanberg|1967|p=79}}</ref> 1887 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಂದ ''ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ಅವರು ಗಳಿಸಿದ ಗಣಿಗಾರಿಕೆಯ ವಾರಸುದಾರರಾದ ವಿಲಿಯಂ ರಾಂಡೋಲ್ಫ್ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ಹಾರ್ವರ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವಾಗ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ಓದುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಿಖ್ಯಾತಿಯಂತೆಯೇ ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ಅನ್ನು ಮಾಡಲು ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದರು.<ref name="Nasaw_p54-63">{{harvnb|Nasaw|2000|pp=54–63}}</ref> ಅವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ತನ್ನ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 24 ರಷ್ಟು ಅಪರಾಧದ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ ಜೊತೆಗೆ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ನೀತಿ ನಾಟಗಳಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಕ ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು "ನಗ್ನತೆ" (19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳಿಗೆ) ಯನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಿತು.<ref name="Nasaw_p75-77">{{harvnb|Nasaw|2000|pp=75–77}}</ref> ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ತಿಂಗಳ ನಂತರ, ಹೋಟೆಲ್‌ನಲ್ಲಿನ ಅಗ್ನಿದುರಂತದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ಪ್ರಕಟಿಸಿತು: <blockquote>ಕಂಗೆಟ್ಟ, ಕೆರಳಿದ ಜ್ವಾಲೆಗಳು. ಮಾಂಟೆರರಿ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಸ್ಪ್ಲೆಂಡಿಡ್ ಪ್ಲೆಷರ್ ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಮೇಲೆ ಅತಿ ವೇಗದಿಂದ ಚಿಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದು, ಬಾನಿನಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಸೂರೆ ಮಾಡಲು ತಬ್ಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಡೆಲ್ ಮಾಂಟೋವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಘೋರವಾದ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು, ಇನ್ನಷ್ಟು, ಇನ್ನಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೇರುತ್ತಿದೆ. ಕೋರ್ನಿಸ್, ಆರ್ಚ್‌ವೇ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಕೇಡ್ ಮೂಲಕ ಹುಚ್ಚಾಪಟ್ಟೆಯಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿದೆ. ನಡುಗುತ್ತಿರುವ ಅತಿಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಕೋಪೋದ್ರೇಕದಲ್ಲಿ ಎಗರಿ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಭೀತಿ ಮತ್ತು ದಿಗಿಲುಗೊಂಡ, ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಿರುವ ಜನರು ಘಟನೆಯ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಪಲಾಯನಗೈಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅತ್ಯದ್ಭುತ ಹೋಟೆಲ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಶ್ರೀಮಂತ ಅಲಂಕಾರಗಳು ಬೂದಿಯ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯಾಡುತ್ತಿವೆ. ಭಯಂಕರ ಘಟನೆಯ ಪೂರ್ಣ ವರದಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ವಿಶೇಷ ರೈಲನ್ನು ಮಾಂಟೆರೇಗೆ ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ಕಳುಹಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗ್ಗಿನ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಆಗಮನಿಸಿದ ಅದೃಷ್ಟಹೀನ ಬಲಿಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು - ಹೋಟೆಲ್ ಡೆಲ್ ಮಾಂಟೆಯ ಇತಿಹಾಸ - ಪ್ರವಾಸಿ ನಿಲಯದ ಮರುನಿರ್ಮಾಣದ ಯೋಜನೆಗಳು -ಬೆಂಕಿಯ ಸಂಭಾವ್ಯ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವರಗಳು.''<ref name="Nasaw_p75">{{harvnb|Nasaw|2000|p=75}}</ref>'' </blockquote> ತಮ್ಮ ಅಪರಾಧಿ ಸುದ್ದಿಗಳ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರಬಹುದು: ಅವರ ಮೊದಲಿನ ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ "ಕೊಲೆಗಾರರ ಸಮೂಹದ" ಕುರಿತಂತೆ, ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ವರದಿಗಾರರನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ಅವರಿಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪೊಲೀಸರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರಕಾರದ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗೆ ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ತನ್ನ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು ಮತ್ತು ಮುನ್ಸಿಪಲ್ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಲು ವರದಿಗಾರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿತು. ಒಂದು ನೆನಪಿಡುವ ಸುದ್ದಿಗಳಲ್ಲಿ, ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'' ವರದಿಗಾರರಾದ ವಿನಿಫ್ರೆಡ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರು [[wiktionary:indigent|ಬಡ]] ಮಹಿಳೆಯನ್ನು "ಅಮಾನುಷವಾಗಿ" ನಡೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು. ಆ ಸುದ್ದಿ ಪ್ರಕಟವಾದೊಡನೆಯೇ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref name="Nasaw_p69-77">{{harvnb|Nasaw|2000|pp=69–77}}</ref> ===ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್=== 1890 ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ''ಎಕ್ಸಾಮಿನರ್'''ನ ಯಶಸ್ಸು ನೆಲೆಗೊಂಡ ಬಳಿಕ, ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಖರೀದಿಸಲು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಯಸಿದರು ಮತ್ತು ಪುಲಿಟ್ಚರ್‌ನ ಸಹೋದರನು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಸಿನ್ಸಿನಾಟಿಯ ಪ್ರಕಾಶಕನಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ್ದ ಅಗ್ಗದ ಪತ್ರಿಕೆ ''' '' '''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜರ್ನಲ್'' ಅನ್ನು 1895 ರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸುಪರ್ದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು.'' ''' 1890 ರಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಡಿಪಾರ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಸ್ಟೋರ್ ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಸರಣ ಮೂಲವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು. ಇದು ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿತು: ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರ ಮೊದಲಿನ ನೀತಿಯಂತೆ, ಅವರು ''ಜರ್ನಲ್'' ನ ದರವನ್ನು ಒಂದು ಸೆಂಟ್ ಎಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದರು (''ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್'' ನ ಎರಡು ಸೆಂಟ್‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಗಳ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳಷ್ಟೇ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="Nasaw_p100" /> ಈ ವಿಧಾನವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ''ಜರ್ನಲ್‌ನ'' ಪ್ರಸಾರವು 150,000 ಗೆ ನೆಗೆದಂತೆ, ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಿರಿಯ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯನ್ನು (ಅವರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪತ್ತಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ರಿಯಾಯತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು) ದಿವಾಳಿಯೆಬ್ಬಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ದರವನ್ನು ಪೆನ್ನಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿದರು. ಎದುರೇಟಾಗಿ, ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು 1896 ರಲ್ಲಿ ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿದರು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಹಣವನ್ನು ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಂದನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಬಹು ಕಠಿಣವಾಗಿತ್ತು ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಅವರಿಂದ ದೂರವುಳಿಯಲು ಬೇರೆ ಕಡೆ ತೆರಳಲು ಬಯಸಿದ್ದರು.<ref name="Nasaw_p105">{{harvnb|Nasaw|2000|p=105}}</ref> ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ಜರ್ನಲ್'' ನಡುವಿನ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧೆಯು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೂ, ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಮನೋಧರ್ಮದಿಂದ ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿದ್ದವು. ಎರಡೂ ಸಹ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ಆಗಿದ್ದವು, ಎರಡೂ ಸಹ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ವಲಸೆಗಾರರ ಪರವಾಗಿ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು (ನೈತಿಕ ಕೊರತೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಡತನವನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶಕರಾದ ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್ನ '' ವೈಟ್‌ಲಾ ರೀಡ್ ನಂತಹವರಿಗೆ ಭಾರಿ ತದ್ವಿರುದ್ದವಾಗಿ), ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ಭಾನುವಾರದ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಿಗೆ ಅಗಾಧವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೂಡಿದರು ಮತ್ತು ಇವುಗಳು ದೈನಂದಿನ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದವು.<ref name="Nasaw_p107">{{harvnb|Nasaw|2000|p=107}}</ref> ಅವರ ಭಾನುವಾರದ ಮನರಂಜನಾ ಪುರವಣಿಗಳು ಮೊದಲ ಬಣ್ಣದ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ಮಾಲೆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದಿತು, ಮತ್ತು ಪೀತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಇಲ್ಲೇ ಜನ್ಮ ತಾಳಿತು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಊಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದಂತೆ, ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಪ್ರೆಸ್'' ತಾನು ಸಂಶೋಧಿಸಿದ ಪದವನ್ನು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ''ಹೋಗನ್ಸ್ ಅಲೇ,'' ಅವರ ಹಳದಿ ನೈಟ್‌ಶರ್ಟ್‌ ಧರಿಸಿದ ಬಕ್ಕ ತಲೆಯ ಮಗುವಿನ (ಹಳದಿ ಮಗು ಎಂಬ ಕಿರು ಹೆಸರಿನ) ಬಗ್ಗೆಯ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರ ಮಾಲೆಯು 1896 ರ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಗಚಿತ್ರಕಾರರಾದ ರಿಚರ್ಡ್ ಎಫ್. ಔಟ್‌ಕಾಲ್ಟ್ ಅವರು ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ ಭಾರಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಭವಿಷ್ಯನುಡಿಯಂತೆ ಔಟ್‌ಕಾರ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮತ್ತ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು ಕಲಾವಿದ ಜಾರ್ಜ್ ಲುಕ್ಸ್ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಹಾಸ್ಯ ಚಿತ್ರಮಾಲೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ತಿಳಿಸಿ, ನಗರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಹಳದಿ ಮಗುಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.<ref name="Nasaw_p108">{{harvnb|Nasaw|2000|p=108}}</ref> "ಪೀತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ"ದ ಬಳಕೆಯು ಅಮೇರಿಕದಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಉದ್ರೇಕಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಾಗಿದ್ದು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ "ಹಳದಿ ಮಗು ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳ" ಮಿತಿ ಮೀರುವಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಟೀಕೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. [[File:Spaniards search women 1898.jpg|thumb|250px|ಪುರುಷ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕದ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರವಾಸಿಯನ್ನು ನಗ್ನಗೊಳಿಸಿ ಬಂಡುಕೋರರ ಸಂದೇಶಗಳಿಗೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರಿಂದ ಮುಖ ಪುಟದ "ಹಳದಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ" (ಕಲಾವಿದ: ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ರೆಮಿಂಗ್ಟನ್)]] [[File:World98.jpg|thumb|250px|right|ವರ್ಲ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪುಲಿಟ್ಜರ್ ಅವರ ವರ್ತನೆಯು ದಿಗಿಲುಗೊಳಿಸುವ ಸಿಡಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಎದ್ದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ]] [[File:Journal98.gif|thumb|250px|right|ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರ ನಡವಳಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಬ್ ಅನ್ನು ಇಡುವ ವೈರಿಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು - ಮತ್ತು ಓದುಗರಿಗೆ ಭಾರಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು]] 1890 ರಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ವಾರೆನ್ ಮತ್ತು ಲೂಯಿಸ್ ಬ್ರಾಂಡೀಸ್ ಅವರುಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಗೌಪ್ಯತೆಗೆ ಹಿಂದೆಂದೂ ಕಾಣದ ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡು ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಸಂವೇದನಶೀಲ ರೂಪಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದ ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಕಾನೂನು ವಿಮರ್ಶಾ ಲೇಖನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ "ದಿ ರೈಟ್ ಟು ಪ್ರೈವೆಸಿ,"<ref>{{Cite web |url=http://www.lawrence.edu/fast/boardmaw/Privacy_brand_warr2.html |title=ಲಾರೆನ್ಸ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ |access-date=2010-11-11 |archive-date=2009-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090301043642/http://lawrence.edu/fast/boardmaw/Privacy_brand_warr2.html |url-status=deviated |archivedate=2009-03-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090301043642/http://lawrence.edu/fast/boardmaw/Privacy_brand_warr2.html }}</ref> ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಈ ಲೇಖನವು ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಹೊಸ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನು ಗೌಪ್ಯತೆಯ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮಾನ್ಯತೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಯುದ್ದ === {{Main|Propaganda of the Spanish American War}} ಉದ್ರೇಕಕಾರಿ ಸುದ್ದಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಾರಾಸಗಟಾದ ಸುಳ್ಳಿನೊಂದಿಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್-ಅಮೇರಿಕನ್ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಎಳೆದುತಂದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು (ಅಥವಾ ಆರೋಪವನ್ನು) ಆಗ್ಗಿಂದ್ದಾಗ್ಗೆ ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.{{Citation needed|date=May 2010}} ಆದರೆ, ಬಹುಪಾಲು ಅಮೇರಿಕನ್ನರು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಬಹುತೇಕ ''ಟೈಮ್ಸ್,'' ''ದಿ ಸನ್'' ಅಥವಾ ''ಪೋಸ್ಟ್'' ನಂತಹ ನಿರುದ್ವೇಗದ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಭರವಸೆ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯ ಬಹು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ಕಲಾವಿದ ಫ್ರೆಡೆರಿಕ್ ರೆಮಿಂಗ್ಟನ್ ಅವರು ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು "ಯಾವುದೇ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲು ಟೆಲಿಗ್ರಾಮ್ ಮಾಡಿದ ನಕಲಿ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿದೆ. ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಕ್ರಯಿಸುತ್ತಾ "ದಯವಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿರು. ನೀವು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸು ಮತ್ತು ನಾನು ಯುದ್ದವನ್ನು ಅಣಿಗೊಳಿಸುತ್ತೇನೆ". ಕಥೆಯು (ಇದರ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದು ಹರ್ಸ್ಟ್ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಓರ್ಸನ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ [[ಸಿನಮಾ|ಅವರ ಚಿತ್ರ]] ''ಸಿಟಿಜನ್ ಕೇನ್'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ) ಮೊದಲು 1901 ರಲ್ಲಿ ವರದಿಗಾರರಾದ ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ರೀಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು. ಆದರೆ 1895 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯೂಬಾದಲ್ಲಿ ಬಂಡುಕೋರರು ದಂಗೆ ಎದ್ದಾಗ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಯುದ್ಧ ಪ್ರಚೋದಕರಾದರು. ಕ್ಯೂಬನ್ನರ ಸದ್ಗುಣ ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷರ ಕ್ರೌರ್ಯವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಅವರ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸಿದವು. ವಿವರಣೆಗಳು ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ ನಿಖರತೆಯವು ಆಗಿದ್ದರೂ, 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪತ್ರಿಕಾ ಓದುಗರು, ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರ ಸುದ್ದಿಗಳು ಶುದ್ಧ ಕಪೋಕಲ್ಪಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿರಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಗತ್ಯವಾಗಿ ಬಯಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಮೈಕೆಲ್ ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್ ಅವರು "1890 ರ ಪತ್ರಿಕಾ ವರದಿಗಾರರು ಮತ್ತು ಓದುಗರು ವಿಷಯಾಧಾರಿತ ವರದಿಗಾರಿಕೆಗಳು, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಾಣುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.<ref name="Nasaw_p79quote">{{harvnb|Nasaw|2000|loc=quoted on p. 79}}</ref> ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರಷ್ಟು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರದಿದ್ದರೂ, ಪುಲಿಟ್ಚರ್ ಅವರು ಮುಖಪುಟದಲ್ಲಿ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡರು. ಪೀತ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ನಿಖರವಾಗಿರದೇ ವರದಿ ಮಾಡಿದವು, ಆದರೆ ಕ್ಯೂಬಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ದಿಗಿಲು ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತಿತ್ತು. ದ್ವೀಪವು ಭಯಂಕರವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಜನರಲ್ ಆದ ವ್ಯಾಲೆರಿಯಾನೋ ವೇಲರ್ ಅವರನ್ನು ಬಂಡುಕೋರರನ್ನು ಬಗ್ಗು ಬಡಿಯಲು, ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಕ್ಯೂಬಾದ ರೈತರನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಕೈದಿಗಳ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಅಟ್ಟಲು ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ನೂರಾರು ಕ್ಯೂಬನ್ನರ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ದಾಂಧಳೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಸಂಘರ್ಷದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು: ವಾರದ ನಂತರ ಅಮೇರಿಕವು ಸ್ಪೇನ್ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ದವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿತು, ಅವರು ತಮ್ಮ ಮುಖ ಪುಟದಲ್ಲಿ "ನೀವು <ref name="Nasaw_p132">{{harvnb|Nasaw|2000|p=132}}</ref> ಜರ್ನಲ್‌ನ<ref name="Nasaw_p132"/> ಯುದ್ಧವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಯಸುತ್ತೀರಿ?" ಎಂದು ಬರೆದರು. ನಿಜವಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾದ ವಿಲಿಯಂ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿನ್ಲೀ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ''ಜರ್ನಲ್'' ಅನ್ನು, ಮತ್ತು ''ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್'' ಮತ್ತು''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಇವನಿಂಗ್ ಪೋಸ್ಟ್'' ನಂತಹ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಓದಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿ, ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುವಂತೆ ಪೀತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವು ಬಹುಪಾಲು [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]]ಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳ ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಂತೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ''ಜರ್ನಲ್'' ಮತ್ತು ''ವರ್ಲ್ಡ್'' , ಸುದ್ದಿಗಳ ಅಗ್ರ ಹತ್ತು ಮೂಲಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಸುದ್ದಿಗಳು ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಕಣ್ಣು ಸೆಳೆಯಲಿಲ್ಲ.<ref name="Smythe_p191">{{harvnb|Smythe|2003|p=191}}</ref> ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ರಕ್ತಪಾತದಿಂದ ಅಸಹ್ಯಗೊಂಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯೂಬಾದ ಮೇಲೆ ಸ್ಪೇನ್ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿನ್ಲೀಯಂತಹ ನಾಯಕರು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಯುದ್ಧವು ಸಂಭವಿಸಿತು. {{Citation needed|date=May 2009}}''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ಜರ್ನಲ್'' ನ ಭಾವಾತಿರೇಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಈ ವಿಷಯಗಳು ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತುಂಬಿತ್ತು.<ref name="Nasaw_p133">{{harvnb|Nasaw|2000|p=133}}</ref> ದಾಳಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗ ಯುದ್ಧ ವರದಿಗಾರರಾಗಿ ಹರ್ಸ್ಟ್‌ರವರು ನೇರವಾಗಿ ಕ್ಯೂಬಾಗೆ ನೌಕಾಯಾನ ಕೈಗೊಂಡರು ಮತ್ತು ಸಂಘರ್ಷದ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು.<ref name="Nasaw_p138">{{harvnb|Nasaw|2000|p=138}}</ref> ''ಪೀತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳ'' , ಅವರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ನೆನಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸ್ಮಾರಕದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ದಿಟ್ಟತನ ಮತ್ತು ಕೂಡಿಕೊಂಡಿರುವಿಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ, ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್-ಅಮೇರಿಕ ಯುದ್ದದಿಂದ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯಯನ್ನುಸಾಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು ಎನ್ನುವುದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದ ಹೊರತು ಯುದ್ಧದ ಯಾವುದೇ ನೈಜ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಬರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ವಾದಿಸಿದ ಕ್ರೀಲ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಅವರು ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ದುರಾಡಳಿತದ ಭಯಾನಕತೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ವರದಿಗಾರರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು.<ref name="Smythe_p191" /> ===ಯುದ್ಧದ ನಂತರ=== ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ ಆಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರು 1896 ಮತ್ತು 1900 ರಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಗೆ ವಿಲ್ಲಿಯಂ ಜೆನ್ನಿಂಗ್ಸ್ ಬ್ರಯಾನ್ ಅವರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರು ಮೇಯರ್, ಗವರ್ನರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪದವಿಯ ನಾಮಕರಣಕ್ಕೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಅಂಕಣಕಾರರಾದ ಆಂಬ್ರೋಸ್ ಬೀರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದಕರಾದ ಆರ್ಥರ್ ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ಅವರು ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿನ್ಲೀ ಅವರ ಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಂಕಣಗಳನ್ನು ತಿಂಗಳ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ 1901 ರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ದಂಗೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. 1901 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿನ್ಲೀ ಅವರನ್ನು ಗುಂಡಿಕ್ಕಿ ಕೊಂದಾಗ, ಲಿಯೋನ್ ಜೋಯೋಜ್ ಅವರನ್ನು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರ ಪೀತ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಟೀಕಿಸಿದರು. ಹರ್ಸ್ಟ್ ಅವರಿಗೆ ಬೀರ್ಸ್ ಅವರ ಅಂಕಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಅವರು ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ ಅವರನ್ನು ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಘಟನೆಯು ಅವರ ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಕಾಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಪದವಿಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ಹಾಳುಗೆಡವಿತು.<ref name="Nasaw_p156-158">{{harvnb|Nasaw|2000|pp=156–158}}</ref> ಅವರ "ಹಳದಿ ಪಾಪಗಳಿಂದ" ಗೀಳು ಹಿಡಿದಂತಾದ ಪುಲಿಟ್ಚರ್ <ref name="Emory_p295">{{harvnb|Emory|Emory|1984|p=295}}</ref> ಅವರು ಹೊಸ ಶಕೆಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾದಂತೆ ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ಅನ್ನು ಅದರ ಸುಧಾರಣಾ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿದರು. 1911 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಾವಿನ ಸಮಯದೊಳಗೆ, ''ವರ್ಲ್ಡ್'' ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಿದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಅವರ 1931 ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಅದು ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ಪ್ರಗತಿಶೀಲ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಿತು. ==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ== {{Portal|Journalism}} * ಜೇಮ್ಸ್ ಕ್ರೀಲ್ಮನ್ * ಹಳದಿ ಪತ್ರಿಕೆ * ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ನ ಪತ್ರಿಕಾ ಹಗರಣಗಳು == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist|3}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Wiktionary}} {{refbegin}} *{{citation |last=Auxier |first=George W. |title=Middle Western Newspapers and the Spanish American War, 1895–1898 |periodical=Mississippi Valley Historical Review |volume=26 |date=March 1940 |url=http://www.jstor.org/stable/1896320 |doi=10.2307/1896320 |pages=523 |jstor=10.2307/1896320 |issue=4 |publisher=Organization of American Historians }} *{{citation |last= Campbell |first=W. Joseph |title=The Spanish-American War: American Wars and the Media in Primary Documents |publisher=[[Greenwood Press]] |year=2005}} *{{citation |last=Campbell |first=W. Joseph |title=Yellow Journalism: Puncturing the Myths, Defining the Legacies |publisher=Praeger |year=2001}} *{{citation |last=Emory |first=Edwin |last2=Emory |first2=Michael |title=The Press and America |edition=4th |publisher=[[Prentice Hall]] |year=1984}} *{{citation |last=Milton |first=Joyce |title=The Yellow Kids: Foreign correspondents in the heyday of yellow journalism |publisher=Harper & Row |year=1989}} *{{citation |last=Nasaw |first=David |title=The Chief: The Life of William Randolph Hearst |publisher=Houghton Mifflin |year=2000}} *{{citation |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=84319943 |last=Procter |first=Ben |title=William Randolph Hearst: The Early Years, 1863–1910 |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110817030501/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=84319943 |access-date=2010-11-11 |archive-date=2011-08-17 |url-status=dead }} *{{citation |last=Rosenberg |first=Morton |last2=Ruff |first2=Thomas P. |title=Indiana and the Coming of the Spanish-American War |series=Ball State Monograph, No. 26, Publications in History, No. 4 |place=Muncie, IN |publisher=Ball State University |year=1976 }} (ಭಾರತೀಯ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅದರ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ "ಹೆಚ್ಚು ಮಿತವಾದ, ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗರೂಕತೆಯ, ಕಡಿಮೆ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪ್ರೇಮವುಳ್ಳವುಗಳಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.") *{{citation |url=http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107069643 |last=Smythe |first=Ted Curtis |title=The Gilded Age Press, 1865–1900 |publisher=Praeger |place=Westport, CT |series=The History of American Journalism, Number 4 |editor-last=Sloan |editor-first=W. David |year=2003 |editor3-last=Startt |editor3-first=James D. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120716181726/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=107069643 |access-date=2010-11-11 |archive-date=2012-07-16 |url-status=dead }} *{{citation |last=Swanberg |first=W.A |title=Pulitzer |publisher=Charles Scribner's Sons |year=1967}} *{{citation |last=Sylvester|first=Harold J. |title=The Kansas Press and the Coming of the Spanish-American War |journal=The Historian |volume=31 |date=February 1969}} (ಕನ್ಸಾಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸುದ್ದಿಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಲ್ವೆಸ್ಟರ್ ಅವರು ಯಾವುದೇ ಹಳದಿ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.) *{{citation |last=Welter |first=Mark M. |title=The 1895–1898 Cuban Crisis in Minnesota Newspapers: Testing the 'Yellow Journalism' Theory |periodical=Journalism Quarterly |volume=47 |date=Winter 1970 |pages=719–724}} *{{citation |last=Winchester |first=Mark D. |title=Hully Gee, It's a WAR! The Yellow Kid and the Coining of Yellow Journalism |periodical=Inks: Cartoon and Comic Art Studies |volume=2.3 |year=1995 |pages=22–37}} *{{citation |last=Wood |first=Mary |date=February 2, 2004 |title=The Yellow Kid on the Paper Stage: Acting out Class Tensions and Racial Divisions in the New Urban Environment |chapter=Selling the Kid: The Role of Yellow Journalism |chapter-url=http://xroads.virginia.edu/~MA04/wood/ykid/yj.htm |publisher=American Studies at the [[University of Virginia]] |access-date=ನವೆಂಬರ್ 11, 2010 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 7, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107025412/http://xroads.virginia.edu/~MA04/wood/ykid/yj.htm |url-status=dead }} {{refend}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== *{{citation |url=http://academic2.american.edu/~wjc/wjc3/notlikely.html |accessdate=2008-09-06 |title=Not likely sent: The Remington-Hearst 'telegrams' |last=Campbell |first=W. Joseph |periodical=Journalism and Mass Communication Quarterly |date=Summer 2000 |archive-date=2008-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081003074326/http://academic2.american.edu/~wjc/wjc3/notlikely.html |url-status=dead }} * {{fr}} [http://www.journalistes-cfdt.fr/charte-1918/charte-de-munich.html Charte de Munich (1971) Déclaration des devoirs et des droits des journalistes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227092549/http://www.journalistes-cfdt.fr/charte-1918/charte-de-munich.html |date=2010-02-27 }} {{DEFAULTSORT:Yellow Journalism}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕದ ಮಾಧ್ಯಮ ಇತಿಹಾಸ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಟೀಕೆ]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಕಾರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ ಸಂಬಂಧಿತ ಪದಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮಾಧ್ಯಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]] 9dvl3rnvalzyd7ymwko6dqqebybr0og 0 32055 1432133 1369909 2026-10-15T09:40:32Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432133 wikitext text/x-wiki '''ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲ''' [[ಭಾರತ]]ದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಾರ್ತಿ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ವರದಿಗಾರ್ತಿ (Photo Journalist).ಡಾಲ್ಡ ೧೩ ಎಂದೇ ಅವರ ಗೆಳೆಯರ ಹತ್ತಿರ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ, ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲ ಭಾರತದ ಒಬ್ಬ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಮಹಿಳಾ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್' ಆಗಿ ಜನಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು 'ಫೋಟೋ ಜರ್ನಲಿಸಂ' ನಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೃಷಿಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. [[ಜವಾಹರ‌ಲಾಲ್ ನೆಹರು]], [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ]]ಯಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಹಿತ, ವ್ಯಾರವಾಲರನ್ನು ಡಾಲ್ಡ ೧೩ ಎಂದೇ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ==ಜನನ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭಾಸ== ದಕ್ಷಿಣ ಗುಜರಾತಿನ [[ನವಸಾರಿ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ೧೯೧೩ ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಬೊಂಬಾಯಿನಲ್ಲಿ ಕಳೆದರು. ಮುಂಬಯಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅಧೀನದ [[ಜೆ.ಜೆ.ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಗಳಿಸಿದರು. ಮದುವೆಯಾದದ್ದು ೧೩ ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾರ್ಸಿ ಕುಟುಂಬದ ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲ ಪಾರ್ಸಿ ಶೈಲಿಯ ಸೀರೆಯನ್ನುಟ್ಟು ಅವರ ದೇಹಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದ ಕ್ಯಾಮರವನ್ನು ಭುಜಕ್ಕೆ ಒರಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸಭೆ-ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಿರುಸಿನಿಂದ, ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ನಡೆದಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಪತಿ, [[ಮಾನೆಕ್ ಶಾ]] ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪತಿಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ 'ವ್ಯಾರವಾಲ'ರು ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳಾ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್ ಆಗಿ ಹೆಸರಾದರು. ==ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವಾಯಿತು== 'ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲ', ೧೯೩೮ ರಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಫೋಟೋ, ಅವರ 'ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಜೀವನದ ಪ್ರಥಮ ಫೋಟೊ'ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಅವರು 'ಇನ್ ಆಲ್ ವಿಮೆನ್ ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಪಾರ್ಟಿ 'ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಅಂದಿನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ '[[ಬಾಂಬೆ ಕ್ರಾನಿಕಲ್ ಪತ್ರಿಕೆ]]' ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರಕಟವಾದವು. 'ವ್ಯಾರವಾಲ'ರ ಪ್ರತಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿ ಬಹುಮಾನವನ್ನು ಕೊಡಲಾಯಿತು. ಮುಂದೆ ದೆಹಲಿಗೆ ಅವರು ಹೋದನಂತರ ಅವರ ಅದೃಷ್ಟರೇಖೆ ಮೇಲೇರತೊಡಗಿತು. 'ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಇನ್ ಫರ್ಮೇಶನ್ ಸರ್ವಿಸ್' ನಲ್ಲಿ ನೌಕರಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ, 'ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ'ದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವ ಪ್ರಸಂಗ ಒದಗಿತು. ಆಗ 'ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲ'ರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರಚಾರ, ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬ 'ಹೆಸರಾಂತ ಮಹಿಳಾ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್' ನ್ನಾಗಿಸಲು ಸಹಾಯಮಾಡಿತು. ಅವರ ಹಲವಾರು ಚಿತ್ರಗಳು ಆಗಿನ ಕಾಲದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. '''ಉದಾಹರಣೆಗೆ''' * ಪಾಕೀಸ್ಥಾನ-ಭಾರತ ಬೇರೆಯಾಗುವ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಅಂದಿನ ನಾಯಕರು ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಸಭೆ ಸೇರಿದ ಸಮಯದ ಚಿತ್ರಗಳು, * ೧೯೪೭, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫ ರಂದು, 'ದೆಹಲಿಯ ಕೆಂಪುಕೋಟೆ'ಯ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ 'ಭಾರತದ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದ ಚಿತ್ರ * ಲಾರ್ಡ್ ಮೌಂಟ್ ಬ್ಯಾಟನ್ ಭಾರತದಿಂದ ನಿರ್ಗಮನಿಸಿದ ಚಿತ್ರ * [[ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧಿ]]ಯವರ ನಿಧನ, ಅಂತಿಮಯಾತ್ರೆ * [[ಜವಹರಲಾಲ್ ನೆಹರೂ]] ಮತ್ತು [[ಲಾಲ್ ಬಹಾದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ]]ಯವರ ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರಗಳು ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು== * 'ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ' ==ನೆಹರೂರವರ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವ== 'ಜವಾಹರ್ ಲಾಲ್ ನೆಹರೂ' ರವರ ಬಗ್ಗೆ 'ವ್ಯಾರವಾಲ'ರಿಗೆ, ಅತೀವ ಆಸಕ್ತಿ, ಶ್ರಧ್ಹೆ, ಮತ್ತು ಗೌರವವಿತ್ತು. ಪಂ. ನೆಹರೂರವರು ಸಹಿತ, ಪ್ರತಿಬಾರಿ 'ವ್ಯಾರವಾಲ'ರನ್ನು ಕಂಡಾಗಲು '[[ಓಹ್ ನೀನು ಮತ್ತೆ ಬಂದಿರುವೆಯಾ]]' ಎಂದು ನಗೆಯಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. 'ವ್ಯಾರವಾಲ'ರು, ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ಕಿಸಿದ ಚಿತ್ರ, ಅವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. 'ಮಾಸ್ಕೊನಿಂದ ತಮ್ಮ ಸೋದರಿ, [[ವಿಜಯಲಕ್ಶ್ಮೀ ಪಂಡಿತ್]] ರವರನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯಲು ವಿಮಾನನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ, [[ಪಂ.ನೆಹ್ರೂ]]ರವರ ಚಿತ್ರ, ಅವರಿಗೆ ಬಲುಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು. 'ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿರುವ ತಮ್ಮ ಸೋದರಿ'ಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಲಂಗಿಸಿ ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ನೆಹರು ಅತ್ಯಂತ ಆಸ್ತೆಯಿಂದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಸಲಿಗೆಯಿಂದ ನೆಹ್ರೂರವರು, ನಗುತ್ತಾ, 'ಫೋಟೋಗ್ರಫಿ ಇಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪಲಕ'ದ ಕೆಳಗೆ ನಿಂತು. ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲರನ್ನು ಚಿತ್ರತೆಗೆಯಲು ಬೇಡುತ್ತಿದ್ದರು. 'ನಗೆ ಬೀರುತ್ತಾ ನಿಂತ ಮಾಸ್ಕೋದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿದ್ದ, ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪಂಡಿತ್ ರ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರ' ವ್ಯಾರವಾಲರಿಗೆ ಮುದಕೊಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಹೋಮಿಯವರು ತೆಗೆದ, 'ಎಲಿಝಬೆತ್ ರಾಣಿ' ಮತ್ತು 'ಡ್ವೈಟ್ ಐಸೆನ್ ಹೋವರ್' ಚಿತ್ರಗಳು, ಅವರಿಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯವಾದ ಚಿತ್ರಗಳು. ==ಮರಣ== ೧೯೭೦ ರಲ್ಲಿ 'ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲ' ರ ಪತಿ, [[ಮಾನೆಕ್ ಶಾ]] ನಿಧನರಾದ ಬಳಿಕ 'ಬರೋಡ'ದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ತಮ್ಮ ೯೮ ರ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಭಾನುವಾರ ೧೫, ಜನವರಿ, ೨೦೧೨, ಮಂಚದಿಂದ ಆಯತಪ್ಪಿ ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬರೋಡದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾದರು. ಆದರೆ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲೇ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ==ನೋಡಿ== *ಹೋಮಿ ವ್ಯಾರವಾಲ ಅವರದೇ ಪುಟ-[[ಹೊಮೈ ವ್ಯಾರಾವಾಲಾ]] ವಿಕಿಯಲ್ಲಿದೆ. ==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ== * [http://tiffinbox.org/homai-vyarawalla-indias-first-woman-photojournalist/] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} References^ "An iconic observer - The curious life and times of Homai Vyarawalla". The Telegraph. January 23, 2011. http://www.telegraphindia.com/1110123/jsp/opinion/story_13478946.jsp. ^ "Magazine / Personality : India through her eyes". The Hindu. 2006-03-12. http://www.hindu.com/mag/2006/03/12/stories/2006031200400500.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118171728/http://www.hindu.com/mag/2006/03/12/stories/2006031200400500.htm |date=2012-01-18 }}. Retrieved 2012-01-16. ^ "The Times of India on Mobile". M.timesofindia.com. 1913-12-09. http://m.timesofindia.com/PDATOI/articleshow/6276844.cms. Retrieved 2012-01-16. ^ "Photojournalism: Arthur Fellig (Weegee) and Homai Vyarawalla". Mendeley. 1913-12-09. doi:10.1080/17512780802560823. http://www.mendeley.com/research/photojournalism-arthur-fellig-weegee-and-homai-vyarawalla/{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 2012-01-16. ^ "Homai gets Padma Vibhushan". The Times of India. Jan 25, 2011. http://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/Homai-gets-Padma-Vibhushan/articleshow/7362865.cms. ^ a b c d "Meet India's first lady photographer Homai Vyarawalla". Rediff.com. 3 Mar, 2011. http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-second-part-of-the-interview-with-homai-vyrawalla/20110303.htm. Biography Gadihoke, Sabeena (2006), India In Focus: Camera Chronicles of Homai Vyarawalla, New Delhi: UNESCO/Parzor, ISBN 81-88204-66-8 Magazine articles {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಮಹಿಳಾ ಫೋಟೋಗ್ರಾಫರ್]] sjyzml98aywkt3dgd6ickt0gtd32ze8 0 49379 1432134 1425815 2026-10-15T11:02:18Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432134 wikitext text/x-wiki [[File:Rice bran.jpg |thumb|right|200px|ತವುಡು]] [[File:Pelletiser.JPG|thumb|right|200px|ಗುಳಿಗೆ ಮಾಡುವ ಯಂತ್ರ(pelletiser)]] [[File:Rice bran pellets.jpg|thumb|right|200px|ತವುಡು ಗುಳಿಗೆ]] [[File:Solvent extraction plant..jpg|thumb|right|200px|ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್]] [[File:Crude Rice bran oil.jpg|thumb|right|200px|ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ]] '''ತವುಡು ಎಣ್ಣೆ'''ಯನ್ನು [[ಅಕ್ಕಿ]] ತವುಡುನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತವುಡು ಎಣ್ಣೆ ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಎಣ್ಣೆ. ತವುಡು, ಬತ್ತ/ನೆಲ್ಲುಗೆ ಅಕ್ಕಿ ಸಲುವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ್ದಾಗ,ತವುಡು ಉಪ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಬತ್ತ/ನೆಲ್ಲು ಏಕದಳ ಬೀಜ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ಸಸ್ಯ. ಇದು '''ಪೊಯೇಸಿ'''(poaceae)ಸಸ್ಯ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಗಿಡ. ಇದು ಏಕ ವಾರ್ಷಿಕ ಗಿಡ. ಈ ಗಿಡದ ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೆಸರು'''ಒರೈಜಾ ಸಟಿವಾ'''(oriza sativa), ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷಿಯಾ]]ಖಂಡಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಸಸ್ಯ. [[ಆಫ್ರಿಕಾ]]ಕ್ಕೆ ದಕ್ಕಾಗಿರುವ ಗಿಡ. ಸಸ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೆಸರು''ಒರೈಜಾ ಗ್ಲಾಬೆರಿಮಾ''. ಲಭ್ಯ ವಾಗಿರುವ ಇತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ೪ ಸಾವಿರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಹಿಂದೆ ಇದನ್ನು [[ಚೀನಾ|ಚೈನಾ]]ದೇಶದಲ್ಲಿ ವೊದಲನೆ ಬಾರಿ ಪೈರಾಗಿ ಬೇಳೆಸಿದರೆಂದು ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ<ref>http://www.infoplease.com/encyclopedia/science/rice-history-rice-cultivation.html</ref>.ಆಮೇಲೆ ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಭಾರತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲ್ಲು/ಭತ್ತ ಗಿಡವನ್ನು ಪೈರಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿದೆ. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾವಿರ ಭತ್ತದ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಸಾಗುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಇವೆ. ==ತವುಡು== ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಭತ್ತದಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವಾಗ ತವುಡು ಉಪೌತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಉತ್ಪನ್ನ ವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬತ್ತದ ಹೊರಗಡೆ, ಅಕ್ಕಿನ ಮೇಲಿನ ಬಿರುಸಾಗಿರುವ ಭಾಗವನ್ನು ಹೊಟ್ಟು /ಸೆಪ್ಪಿ (hull/husk) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿನ ಉಪರಿತಲೆ ಮೇಲೆ ಇರುವ ತೆಳುವಾದ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ಪೊರೆ (membrane) ಯನ್ನು '''ತವುಡು'''ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತವುಡುನ್ನು ಹಸುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ, ನೀರಿನ ಜೊತೆ ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.ತವುಡಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆಯು ಇರುತ್ತದೆ. ತವುಡನ್ನು ಎರಡು,ಮೂರು ತರಹದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭತ್ತದಿಂದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡು ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಗಳು ಮೂರು, ನಾಲ್ಕು ತರಹ ಇವೆ. ಅಕ್ಕಿ ಹೊರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ತೆಳುವಾದ ಪೊರೆ ತರಹ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ತವುಡು,ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಬೆಳ್ಳಗೆ ಕಾಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಪಾಲಿಷ್ (polish) ಮಾಡುವಾಗ, ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತವುಡು ಉತ್ಪತ್ತಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಪ್ರತಿಶತ ೧೪-೨೫% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೊಟಿನ್ ೭-೧೪% ಇರುತ್ತದೆ. ನಾರು ಪದಾರ್ಥ ೯-೨೦% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೂ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ 40-50% ಕಾರ್ಬೊಹೈಡ್ರೇಟ್ಸ್ ಇವೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.ricebranproducts.com/rice-bran-benefits |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-21 |archive-date=2013-11-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115120943/http://ricebranproducts.com/rice-bran-benefits |url-status=dead }}</ref> ಭತ್ತವನ್ನು ಗಿರಣಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೊಟ್ಟು ೨೫.೦%,ಕಡೆಯಕ್ಕಿ ೩-೫%, ತವುಡು ೬-೮%,ಇಳುದು ಅಕ್ಕಿ ಬರುತ್ತದೆ.<ref>SEA publication,'Handbook on Rice Bran processing'</ref> ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬಾಳಹೊಳುಪು (vitamine) "A","E" ಗಳಿವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯರು ಕೈಯಿಂದ ತಳಿಸಿದ(hand pounded) ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಲಹೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಿಷ್ ಮಾಡದಿರುವ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾರುತ್ತಾರೆ. ತವುಡು ಎರಡು ತರಹ, ಒಂದು '''ಹಸಿ ತವುಡು'''(Raw bran),ಎರಡನೆದು '''ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡು''' (boiled bran). 1.'''ಹಸಿ ತವುಡು''':ಶೇಖರಣೆ ಮಾಡಿದ ಭತ್ತ/ನೆಲ್ಲುಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸೆಸ್ ಮಾಡಿದರೆ ಬರುವ ತವುಡನ್ನು '''ಹಸಿ ತವುಡು'''.ಹಸಿ ತವುಡನ್ನು ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿ/ರವಾನೆ ಮಾಡಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಇಲ್ಲಂದರೆ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳ ಪ್ರತಿಶತ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಫ್ರೀಪ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ರಿಫೈನರಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪೇಜ್ (lipaze)ಎನ್ನುವ ಎಂಜೈಮ್ ಕಾರಣ, ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ ಪ್ರಮಾ ಣವು ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ.. 2.'''ಉಕ್ಕಿಸಿದ/ಕುದಿಸಿದ ತವುಡು''':ಭತ್ತವನ್ನು ವೊದಲು ಆವಿಯಿಂದ(steam)ಕುದಿಸಿ/ಮರುಗಿಸಿ, ಆಮೇಲೆ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯಿಂದ (hot air)ಒಣಗಿಸಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದಾಗ ಬರುವ ತವುಡಿಗೆ ಉಕ್ಕಿಸಿದ ಅಥವಾ '''ಕುದಿಸಿದ ತವುಡು''' (Boiled Bran)ಅಂತಾರೆ. ಭತ್ತವನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸಿದ ಕಾರಣದಿಂದ, ತವುಡುನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪೆಜ್ ಕ್ರಿಯಾ ರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ, ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ ತ್ವರಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡಿದರೆ, ಮತ್ತು ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲ (F.F.A) ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ೨೦-೨೬% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಭತ್ತದಿಂದ ಅಕ್ಕಿ, ತವುಡು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಗಿರಣಿಗಳು ಮೂರು ತರಹಗಳಿವೆ. ಅವು ೧.ಹಲ್ಲರು ಮಿಲ್,೨.ಷೆಲ್ಲರು ಗಿರಣಿ, ೩.ಮಾಡ್ರೆನ್ ರಬ್ಬರು ಷೆಲ್ಲರು ಮಿಲ್ಲು. #'''ಹಲ್ಲರು ಮಿಲ್''': ಈ ತರಹ ಗಿರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಸೆಸ್ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ತವುಡು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ, ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟು ಕೂಡಾ ಮಿಶ್ರಣ ವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಡೇ ಮಟ್ಟದ ತವುಡು. ಹಲ್ಲರು ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ೪-೬% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಾಂಡು ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ೧೨-೧೪%,ನಾರು ಪದಾರ್ಥ೧೮-೨೦% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲರು ಮಿಲ್ನಿಂದ ಬರುವ ತವುಡನ್ನು ಚೀಟ್ಟೂ,ಪಾರೂ ಅಂತಾ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. #'''ಷೆಲ್ಲರು ರೈಸ್ ಮಿಲ್''': ಈ ತರಹದ ಗಿರಣಿಯಿಂದ ಬರುವ ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ೧೪-೧೬%, ಸಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ೫-೮%,ಮತ್ತು ನಾರು ಪದಾರ್ಥ ೯-೧೦% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಲ್ಲಿ ೧೫-೨೦% ಎಣ್ಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. #''' ಮಾಡ್ರೆನ್ ರಬ್ಬರು ಷೆಲ್ಲರು ಮಿಲ್''': ಇದು ಆಧುನೀಕ, ಉತ್ತಮ ಮಟ್ಟ ಅಕ್ಕಿಗಿರಣಿ. ಇಂತಹ ಗಿರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡಲಾಗುವ ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ 18-24%, ಸಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಸಿಲಿಕಾ ೩.೦%, ಮತ್ತು ನಾರು ಪದಾರ್ಥ ೮-೬-೮% ಇರುತ್ತದೆ. ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ೨೫-೩೦% ವರೆಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. '''ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಪಟ್ಟಿ''' {| class="wikitable sortable " |-style="background:green; color:pink" align="center" |ಪುಷ್ಟಿದಾಯಕ ಪದಾರ್ಥ ||ಹಲ್ಲರು||ಹಸಿ ತವುಡು/ಮಾಡ್ರೆನ್ ಗಿರಣಿ ||ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡು |- |ತೇವೆ %||9-10||8-9||8-9 |- |ಎಣ್ಣೆ%||5-8||16-20||20-24 |- |ಪ್ರೋಟಿನ್%||7-8||13-14||14-15 |- |ಸಾಂಡ್/ಸಿಲಿಕಾ%||12-14||3-5||6-7 |- |ನಾರು ಪದಾರ್ಥ%||18-20||9-10||9-11 |} ===ತವುಡು-ಫ್ರೀಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳು=== ಮೂರು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳ, ಒಂದು ಗ್ಲಿಸರೊಲ್/ಗ್ಲಿಸರಿನ್ ಅಣುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ/ಒಂದುಗೂಡುವುರಿಂದ ಒಂದು ಅಣು ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ಅಣುಗಳ ನೀರು ರೂಪುಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಟ್ರಿಗ್ಲಿಸೆರೈಡ್ ಅಂತಾ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗ್ಲಿಸರೊಲ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂರು OH(ಹೈಡ್ರಾಕ್ಷಿ)ಗ್ರೋಪ್ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂರು OH ಗ್ರೂಪ್ ಗಳ ಜೊತೆ ಮೂರು ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ಬಂಧನವಾಗುವುದರಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8880 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-22 |archive-date=2014-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122160227/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=8880 |url-status=dead }}</ref> ಈ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆ ಚರ್ಯೆಯನ್ನು ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೆಸನು(esterfication)ಅಂತಾರೆ. ಎಸ್ಟರಿಫಿಕೆಸಂಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾದದ್ದು '''ಹೈಡ್ರೊಲಿಸಿಸ್'''(hydrolysis). ಹೈಡ್ರೊಲಿಸಿಸ್ ಚರ್ಯೆ ನಡೆದಾಗ ಎಣ್ಣೆ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ಮತ್ತು ಗ್ಲಿಸರೊಲ್ ಆಗಿ ಬೇರೆ ಆಗುತ್ತವೆ. ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಲಿಪೇಜ್ ಅಂತಾ ಒಂದು ಎಂಜೈಮ್ ಇದ್ದು, ಇದು ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿದ್ದು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೈಡ್ರಿಲಿಸಿಸ್ ಕ್ರಿಯೆ ಆಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಸ್ವ ಚ್ಚವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲವನ್ನು ಸ್ವೇಚ್ಛಾಯುತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ(Free fatty acid)ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ F.F.A.ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೆ, ಎಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ರಿಫೈನರಿ ಮಾಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಹಸಿ ತವುಡಿನಲ್ಲಿ ಲಿಪೇಜ್ ತುಂಬಾ ಕ್ರಿಯಶೀಲವಾಗಿ, ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಗ್ಲಿಸರೊಲ್ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಆಮ್ಲಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/pdf/fats%26oils.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2021-08-09 |archive-date=2017-12-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171215024510/http://scifun.chem.wisc.edu/chemweek/pdf/fats%26oils.pdf |url-status=dead }}</ref> <big><center> RCO₂CH₂CH(O₂CR')CH₂CO₂R<nowiki>''</nowiki> + 3H₂O → HOCH₂CH(OH)CH₂OH + RCO₂H + R'CO₂H + R<nowiki>''</nowiki>CO₂H</center></big> <center>ಎಣ್ಣೆ(ಟ್ರೈ ಗ್ಲಿಸೆರೈಡ್) → ೧ಗ್ಲಿಸೆರೊಲ್ + ೩ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು</center> <center>'''ಹೈಡ್ರೊಲಿಸಿಸ್ ರಾಸಾಯನಿಕ ಚರ್ಯೆ'''</center> ಉಕ್ಕಿಸಿದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಲಿಪೇಜ್ ಕ್ರಿಯಾ ರಹಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ತವುಡನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸುವುದರಿಂದ ಲಿಪೇಜ್ ಕ್ರಿಯಾ ರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಉಕ್ಕಿಸಿ ತವುಡಲ್ಲಿ F.F.A.ಅಷ್ಟು ಬೇಗನೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ==ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಿಧಾನ== ತವುಡಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ತವುಡು ಪುಡಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ತವುಡುನಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ತವುಡುಗೆ ವೊದಲು ಪೆಲ್ಲೆಟೈಜರು(pelletiser)ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಗುಳಿಗೆಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ,<ref>[https://www.google.co.in/search?q=rice+ bran+ pellets& espv=210&es_sm=93&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=8YFmUtz9BcP7rAfA6YH4CQ&ved=0CEoQsAQ&biw=1366&bih=677] pelletiser</ref> ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆವರು. ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟನಲ್ಲಿ ಹೆಕ್ಸೆನು ಎನ್ನುವ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ತವುಡಿನಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ <ref>{{Cite web |url=http://lipidlibrary.aocs.org/processing/solventextract/index.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-22 |archive-date=2013-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131012194836/http://lipidlibrary.aocs.org/processing/solventextract/index.htm |url-status=dead }}</ref>.ಕೆಲವು ಕಡೆ ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರು ಯಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಎಕ್ಸುಪೆಲ್ಲರುನಿಂದ ತವುಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಸಾಲ್ವೇಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ತವುಡಿ ನಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ಎಣ್ಣೆ== ಸಾಲ್ವೆಂಟ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ನಿಂದ ತೆಗೆದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ ಯನ್ನು ರಿಫೈನರಿಯಲ್ಲಿ ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಅಡಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ೨೦-೩೦%ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ F.F.A.ಇದ್ದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡೆವರು. ಅದಕ್ಕಿಂತೆ ಹೆಚ್ಚು F.F.A.ಇರುವ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕೊಬ್ಬುಆಮ್ಲಗಳನ್ನು ಉತ್ಪನ್ನ ಮಾಡುವರು. ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಮತ್ತು ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬು ಆಮ್ಲಗಳು ಸಮತೋಲನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕಡಿಮೆ ಕೊಲೆಸ್ಟರಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒರೈಜೊನಲ್ (oryzanol)ಹೈಡೆನ್ಸಿಟಿ ಕೊಲೆಸ್ಟೆರಾಲ್ (HDL:High density lipid) ಯನ್ನು ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ. HDL ಕೊಲೆಸ್ಟರಾಲ್ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಹೃದಯಘಾತವನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಬಹುಳ ದ್ವಿಬಂಧಗಳಿರುವ ಸ್ಕ್ವಾಲಿನ್ (squalene)ಚರ್ಮವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಟಮಿನ್ 'E' ಇದೆ, ಇದು ನರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು '''ಹೃದಯದ ಮಿತ್ರ'''(friend of heart)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.<ref>http://www.seaofindia.com/images/67/Brochure_Rice%20Bran%20Oil.pdf</ref> ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡಿದ ಎಣ್ಣೆಯ ಸ್ಮೋಕ್ ಪಾಯಿಂಟ್ ಕೂಡಾ ಬೇರೆ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರಿಂದ ಕಾಯಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಗೂ ಕಡಲೇಕಾಯಿ ಎಣ್ಣೆ/[[ಶೇಂಗಾ ಎಣ್ಣೆ]]ಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ. ಎರಡು ಎಣ್ಣೆಗಳ ಭೌತಿಕ ಧರ್ಮಗಳು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಎರಡು ಎಣ್ಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೪೫-೫೦% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಯೋ ಡಿನ್ ಮೌಲ್ಯವು ಅಷ್ಟೆ, ಶೇಂಗಾ ಎಣ್ಣೆಯದು ೮೫-೯೯ ಇದ್ದರೆ, ತವುಡುಎಣ್ಣೆಯದು ೯೫-೧೦೪.ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿಯು ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ. '''ಕಚ್ಚಾ ಮತ್ತು ರಿಫೈಂಡ್ ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯ ಭೌತಿಕ ಧರ್ಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ'''<ref>{{Cite web |url=http://www.riceactive.com/?page_id=203 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-22 |archive-date=2018-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180712125642/http://www.riceactive.com/?page_id=203 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable " |-style="background:orange; color:blue" align="center" | ಎಣ್ಣೆಯ ಸ್ವಭಾವ ||ಕಚ್ಚಾ ಎಣ್ಣೆ|| ರಿಫೈಂಡ್ ಎಣ್ಣೆ |- |ತೇವ||0.5-1.0%||0.1-0.15% |- |ಸಾಂದ್ರತೆ(15/15⁰C)||0.913-0.920||0.913-0.920 |- |ವಕ್ರೀಭವನ ಸೂಚಿಕೆ||1.4672||1.4672 |- |ಅಯೋಡಿನ್ ಮೌಲ್ಯ||95-100||95-104 |- |ಸಪೋನಿಫಿಕೆಸನ್ ಸಂಖ್ಯೆ/ಮೌಲ್ಯ||187 ||187 |- |ಅನ್ ಸಪೋನಿಫಿಯಬುಲ್ ಪದಾರ್ಥ||4.5-5.5||1.8-2.5 |- |ಫ್ರೀ ಫ್ಯಾಟಿ ಆಸಿಡ್ಸು(F.F.A)||5-15%||0.15-0.2% |- |ಒರೈಜನೋಲ್||2.0||1.5-1.8 |- |ಟೊಕೊಪೆರೊಲ್||0.15||0.05 |- |ವರ್ಣ(ಟಿಂಟೋಮೀಟರು)||20Y*+2.8R**||10Y+1.0R |} ಸೂಚನೆ:<big>Y*=yellow color,R**=red color</big> ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ೨೦-೨೫% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೬ ಕಾರ್ಬನುಗಳು ಇರುವ ಪಾಮಿಟಿಕ್ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ ೧೫-೧೮% ವರೆಗೆ, ೧೮ ಕಾರ್ಬನುಗಳು ಇದ್ದು ಸ್ಟಿಯರಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೧-೨% ವರೆಗೆ, ಉಳಿದಿದ್ದವು ೨-೩% ತನಕ ಇರುತ್ತವೆ. ಅಸಂತೃಪ್ತ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳು ೭೫-೮೫% ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಏಕ ದ್ವಿಬಂಧ ಇರುವ ಒಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೪೦-೪೫%, ಎರಡು ದ್ವಿಬಂದಗಳಿರುವ ಲಿನೊಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ ೩೮-೪೨% ತನಕ ಇರುತ್ತವೆ. ಮೂರು ದ್ವಿಬಂಧಗಳಿರುವ ಲಿನೊಲೆನಿಕ್/ಒಮೇಗಾ-೩ ಆಮ್ಲ ೧.೦% ತನಕ ಇರುತ್ತದೆ. '''ಅಕ್ಕಿತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲಗಳ ಪಟ್ಟಿ''' <ref>http://www.ksabc.or.kr/admin/contribute/journal_jabc/epaper/2002_45_3_121.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable sortable " |-style="background:blue; color:white" align="center" |ಕೊಬ್ಬಿನ ಆಮ್ಲ||ಶೇಕಡ |- |ಪಾಮಿಟಿಕ್ ಆಮ್ಲ(C16:0) || align="right" | 15.0% |- |ಸ್ಟಿಯರಿಕ್ ಆಮ್ಲ(C18:0) || align="right" | 1.9% |- |ಅರಚಿಡಿಕ್ ಆಮ್ಲ(C20:0) || align="right" | 0.5% |- |ಬೆಹೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲ(C22:0) || align="right" | 0.2% |- |ಒಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ (C18:1)|| align="right" | 42.5% |- |ಲಿನೊಲಿಕ್ ಆಮ್ಲ(C18:2 || align="right" | 39.1% |- |ಲಿನೊಲೆನಿಕ್ ಆಮ್ಲ/ಒಮೇಗಾ-೩(C18:3) || align="right" | 1.1% |} ===ಎಣ್ಣೆಯ ಉಪಯುಕ್ತಗಳು=== * ರಿಫೈಂಡ್ ಮಾಡಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಡುಗೆ ಎಣ್ಣೆ(cooking oil)ಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಬೇಯಿಸುವುದ್ದಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಎಣ್ಣೆ. ಸಲಾಡ್ ಡ್ರೆಸ್ಸೀಂಗ್ ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೇಕರಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.honestfoods.com/topgriloil.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-22 |archive-date=2013-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709233619/http://www.honestfoods.com/topgriloil.html |url-status=dead }}</ref> *ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಾರ್ಟ್ ಆಯಿಲ್(heart oil)ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ತವುಡು ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಡುಗೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಿಂದ ಹೃದಯಘಾತ ಬರುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒರೈಜನೋಲ್ ಮತ್ತು ಟೊಕೊಪೆರೊಲ್ಸುಗಳು.ಕಾನ್ಸರು ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ. ಇಮ್ಯೂನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ನ್ನು ಎಕ್ಟಿವೇಟ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |url=http://www.fortunericebranhealth.com/nutri-zone/10/secrets-of-rice-bran-oil.php |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-22 |archive-date=2013-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130830085648/http://www.fortunericebranhealth.com/nutri-zone/10/secrets-of-rice-bran-oil.php |url-status=dead }}</ref> ಅಷ್ಟೆ ಅಲ್ಲದೆ ಚರ್ಮ ಕ್ಕೆ ಮೆರುಗು ಬರುತ್ತದೆ. ಪೂರ್ವ ಏಷಿಯಾದ [[ಜಪಾನ್]], [[ಕೊರಿಯ]] ಮಹಿಳೆಯರು ದೇಹ ತೈಲವನ್ನಾಗಿ, ಕೇಶತೈಲವನ್ನಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. *ಹೆಚ್ಚು ಫ್ರಿಫ್ಯಾಟಿ ಆಮ್ಲಗಳು ಇರುವ(F.F.A)ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸಾಬೂನ್ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ <ref>{{Cite web |url=http://susansoaps.com/blog/how-our-use-of-rice-bran-oil-benefits-you/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829000407/http://susansoaps.com/blog/how-our-use-of-rice-bran-oil-benefits-you/ |archive-date=2013-08-29 |url-status=dead}}</ref> *ವನಸ್ಪತಿ/ಡಾಲ್ಡಾ/ಹೈಡ್ರೊಜೆನೆಟೆಡ್ ಫ್ಯಾಟ್ ತಯಾರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವನಸ್ಪತಿಯಲ್ಲಿ ೨೦% ವರೆಗೆ ರಿಫೈಂಡ್ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು<ref>[http://books.google.co.in/books?id=zIq9UBNQOskC&pg=PA456&lpg=PA456&dq=rice+bran+oil+in+vanaspati+making&source=bl&ots=ccx8j4On28&sig=eLAF7UK49KmLCTfpXRSeWifAAsI&hl=en&sa=X&ei=v9pmUoCtCMHUrQea3IFQ&ved=0CGIQ6AEwCA#v=onepage&q=rice%20bran%20oil%20in%20vanaspati%20making&f=false].Chemistry and Technology of Oils and Fats By Prof. Moninder Mohan Chakrabarty</ref> ===ಉಲ್ಲೇಖನ=== {{Reflist|2}} {{ವಿವಿಧ ತರಹದ ಎಣ್ಣೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} n0mg4js3iap5ifahok0s5nkfikgdas8 0 63275 1432100 1344730 2026-10-15T07:23:02Z VASANTH S.N. 728 ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1432100 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = [[List of districts of Gujarat|District]] of [[Gujarat]] | image = | alt = | caption = [[Adalaj Stepwell]] | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = | coordinates = {{Coord|region:IN-GJ|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Gujarat]] | subdivision_type3 = [[Region]] | subdivision_name3 = [[North Gujarat]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Headquarters | seat = [[Gandhinagar]] | government_type = | governing_body = | leader_title = District Collectorate | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2140 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1,391,753 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Gujarati language|Gujarati]], [[Hindi language|Hindi]], [[English language|English]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal 382010 Index Number|PIN]] --> | postal_code = 382010 | registration_plate = GJ 18 | website = {{URL|https://gandhinagar.nic.in/}} | footnotes = | image_map1 = Gandhinagar in Gujarat (India).svg | map_caption1 = Location of district in Gujarat }} '''ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ''' :[[ಗುಜರಾತ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೊಸದೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ರಚನೆ== ಭಾರತದ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು , ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಗಾಂಧಿನಗರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1964 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ . ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಇದು 2140 ಕಿ.ಮೀ ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1,391,753 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 43.16% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2011 ಜನಗಣತಿ).<ref>{{Cite web |title=Demography {{!}} District Gandhingar, Govt. of Gujarat {{!}} India |url=https://gandhinagar.nic.in/demography/ |access-date=2022-12-09 |language=en-US}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಗಾಂಧಿನಗರವನ್ನು ಎರಡು ಉಪನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ಮೋಟೆರಾ , ಅಡಲಾಜ್ . ನಾಲ್ಕು ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು - ಗಾಂಧಿನಗರ , ಕಲೋಲ್ , ದಹೆಗಮ್ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸಾ - ಮತ್ತು 216 ಹಳ್ಳಿಗಳು. ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಬರ್ಕಾಂತ ಮತ್ತು ಅರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ , ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಖೇಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್|ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆಹ್ಸಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಸರ್ಖೇಜ್-ಗಾಂಧಿನಗರ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿಂದ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ವಡೋದರಾ]] ಅಹಮದಾಬಾದ್- ವಡೋದರಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಮೂರು ನಗರಗಳು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ==ನಗರ== ಗಾಂಧಿನಗರ ನಗರವು ಯೋಜಿತ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 30 ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, &nbsp;ತಲಾ 1 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಾಲಯ, ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಗಾಂಧಿನಗರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೋಸಿಟಿ ಇದ್ದು, ಇದು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಟಿಸಿಎಸ್ , ಸೈಬೇಜ್ ನಂತಹ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಇನ್ಫೋಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಪಿಸಿಎಸ್ ಜಿಐಡಿಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಇನ್ಫೋಸಿಟಿಗೆ ಬರಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಪಿಒ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಎಟೆಕ್, ಇಂಕ್. ವಡೋದರಾ ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಸ್|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ <ref>{{cite web |url=http://www.etechinc.com/ |title=Home |website=etechinc.com}}</ref> . == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{bar box|title=೨೦೧೧ ರಂತೆ ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ<ref name="Religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|94.81}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|4.12}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|brown|0.46}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.61}}}} ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧,೩೯೧,೭೫೩ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, <ref name=districtcensus>{{cite web |title=District Census Hand Book – Gandhinagar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/402/download/1256/DH_2011_2406_PART_A_DCHB_GANDHINAGAR.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಈಶ್ವತಿನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = Swaziland 1,370,424 }}</ref> ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕದ [[ಹವಾಯಿ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ . <ref name="districtcensus" />{{convert|650|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧-೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು ೪.೨೯% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಾಂಧಿನಗರವು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೨೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಇದು ೭೬.೫೯% ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೭.೫ ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳಿಂದ ೨೪.೧೬% ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರಕ್ಕೆ ಏರಿತು . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೪೩.೧೬% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7.80% ಮತ್ತು 1.31% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /> ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) <ref name="language">{{cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> # [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] 93.94 (93.0%) # [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] 4.04 (4.00%) # [[ಮರಾಠಿ]] 0.37 (0.37%) # [[ಮಾರವಾಡಿ ಭಾಷೆ|ಮಾರ್ವಾಡಿ]] 0.27 (0.27%) # [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ]] 0.23 (0.23%) # [[ಮಲಯಾಳಂ]] 0.16 (0.16%) # ಇತರೆ 2.01 (1.99%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೩.೯೪% ಜನರು ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ೪.೦೫% ಜನರು ಹಿಂದಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="language" /> {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |222,527 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |225,592 | + 1.4% |- !1921 |242,815 | +7.6% |- !1931 |268,801 | +10.7% |- !1941 |327,493 | +21.8% |- !1951 |401,815 | +22.7% |- !1961 |478,611 | +19.1% |- !1971 |648,666 | + 35.5% |- !1981 |835,337 | + 28.8% |- !1991 |1,016,339 | +21.7% |- !2001 |1,237,168 | +21.7% |- !2011 |1,391,753 | +12.5% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} == ರಾಜಕೀಯ == ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು 15 ನೇ ಗುಜರಾತ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ . ( ಸಂಪಾದಿಸು &#x7C;&#x20;ಇತಿಹಾಸ ) {| class="wikitable sortable" !ಜಿಲ್ಲೆ !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಹೆಸರು ! colspan="2" |ಪಾರ್ಟಿ !ಟೀಕೆಗಳು |- | rowspan="5" |ಗಾಂಧಿನಗರ |34 ತಿಂಗಳುಗಳು |ದಹೇಗಮ್ |ಬಲರಾಜ್‌ಸಿನ್ಹ ಚೌಹಾಣ್ | |- |35 |ಗಾಂಧಿನಗರ ದಕ್ಷಿಣ |ಅಲ್ಪೇಶ್ ಠಾಕೂರ್ | |- |36 |ಗಾಂಧಿನಗರ ಉತ್ತರ |ರೀತಾಬೆನ್ ಪಟೇಲ್ | |- |37 #37 |ಮಾನಸ |ಜಯಂತಿಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ | |- |38 |ಕಲೋಲ್ |ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ಜಿ ಠಾಕೂರ್ | |} == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಅದರ ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಗಾಂಧಿನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷರಧಾಮ ದೇವಾಲಯವು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ: * ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ( ಅಕ್ಷರಧಾಮ ) * ಸರಿತಾ ಉದ್ಯಾನ್ * ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ * ಹನುಮಂಜಿ ದೇವಾಲಯ * ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನವನ * ಇಂದ್ರೋಡಾ ಡೈನೋಸಾರ್ ಮತ್ತು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವನ * ಮಹಾತ್ಮ ಮಂದಿರ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯಗಳಿವೆ.ಅಶುದ್ಧ ನೀರು,ತಗ್ಗು-ದಿನ್ನೆ ರಸ್ತೆ,ಮಹಿಳಾ ಶೌಚಾಲಯವ ಕೊರತೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯಗಳಿಂದ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಶುದ್ಧೀಕರಣಗೊಳಿಸದ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಎಡದಂಡೆ ನಾಲೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇದನ್ನೆ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕುಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಒಮ್ಮೊಂಮ್ಮೆ ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಯು ಸಹ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' <ref>http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/raichuru/-/articleshow/45732208.cms</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] gb2mgbvs53v8biyygcaweiyg89pa8hp 1432101 1432100 2026-10-15T07:25:14Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432101 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = [[List of districts of Gujarat|District]] of [[Gujarat]] | image = | alt = | caption = [[Adalaj Stepwell]] | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = | coordinates = {{Coord|region:IN-GJ|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Gujarat]] | subdivision_type3 = [[Region]] | subdivision_name3 = [[North Gujarat]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Headquarters | seat = [[Gandhinagar]] | government_type = | governing_body = | leader_title = District Collectorate | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2140 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1,391,753 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Gujarati language|Gujarati]], [[Hindi language|Hindi]], [[English language|English]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal 382010 Index Number|PIN]] --> | postal_code = 382010 | registration_plate = GJ 18 | website = {{URL|https://gandhinagar.nic.in/}} | footnotes = | image_map1 = Gandhinagar in Gujarat (India).svg | map_caption1 = Location of district in Gujarat }} '''ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ''' :[[ಗುಜರಾತ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೊಸದೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ರಚನೆ== ಭಾರತದ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು , ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಗಾಂಧಿನಗರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1964 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ . ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಇದು 2140 ಕಿ.ಮೀ ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1,391,753 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 43.16% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2011 ಜನಗಣತಿ).<ref>{{Cite web |title=Demography {{!}} District Gandhingar, Govt. of Gujarat {{!}} India |url=https://gandhinagar.nic.in/demography/ |access-date=2022-12-09 |language=en-US}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಗಾಂಧಿನಗರವನ್ನು ಎರಡು ಉಪನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ಮೋಟೆರಾ , ಅಡಲಾಜ್ . ನಾಲ್ಕು ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು - ಗಾಂಧಿನಗರ , ಕಲೋಲ್ , ದಹೆಗಮ್ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸಾ - ಮತ್ತು 216 ಹಳ್ಳಿಗಳು. ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಬರ್ಕಾಂತ ಮತ್ತು ಅರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ , ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಖೇಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್|ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆಹ್ಸಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಸರ್ಖೇಜ್-ಗಾಂಧಿನಗರ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿಂದ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ವಡೋದರಾ]] ಅಹಮದಾಬಾದ್- ವಡೋದರಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಮೂರು ನಗರಗಳು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ==ನಗರ== ಗಾಂಧಿನಗರ ನಗರವು ಯೋಜಿತ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 30 ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, &nbsp;ತಲಾ 1 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಾಲಯ, ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಗಾಂಧಿನಗರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೋಸಿಟಿ ಇದ್ದು, ಇದು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಟಿಸಿಎಸ್ , ಸೈಬೇಜ್ ನಂತಹ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಇನ್ಫೋಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಪಿಸಿಎಸ್ ಜಿಐಡಿಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಇನ್ಫೋಸಿಟಿಗೆ ಬರಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಪಿಒ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಎಟೆಕ್, ಇಂಕ್. ವಡೋದರಾ ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಸ್|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ <ref>{{cite web |url=http://www.etechinc.com/ |title=Home |website=etechinc.com}}</ref> . == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{bar box|title=೨೦೧೧ ರಂತೆ ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ<ref name="Religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|94.81}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|4.12}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|brown|0.46}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.61}}}} ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧,೩೯೧,೭೫೩ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, <ref name=districtcensus>{{cite web |title=District Census Hand Book – Gandhinagar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/402/download/1256/DH_2011_2406_PART_A_DCHB_GANDHINAGAR.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಈಶ್ವತಿನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = Swaziland 1,370,424 }}</ref> ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕದ [[ಹವಾಯಿ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ . <ref name="districtcensus" />{{convert|650|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧-೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು ೪.೨೯% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಾಂಧಿನಗರವು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೨೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಇದು ೭೬.೫೯% ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೭.೫ ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳಿಂದ ೨೪.೧೬% ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರಕ್ಕೆ ಏರಿತು . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೪೩.೧೬% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7.80% ಮತ್ತು 1.31% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /> ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) <ref name="language">{{cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> # [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] 93.94 (93.0%) # [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] 4.04 (4.00%) # [[ಮರಾಠಿ]] 0.37 (0.37%) # [[ಮಾರವಾಡಿ ಭಾಷೆ|ಮಾರ್ವಾಡಿ]] 0.27 (0.27%) # [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ]] 0.23 (0.23%) # [[ಮಲಯಾಳಂ]] 0.16 (0.16%) # ಇತರೆ 2.01 (1.99%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೩.೯೪% ಜನರು ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ೪.೦೫% ಜನರು ಹಿಂದಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="language" /> {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |222,527 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |225,592 | + 1.4% |- !1921 |242,815 | +7.6% |- !1931 |268,801 | +10.7% |- !1941 |327,493 | +21.8% |- !1951 |401,815 | +22.7% |- !1961 |478,611 | +19.1% |- !1971 |648,666 | + 35.5% |- !1981 |835,337 | + 28.8% |- !1991 |1,016,339 | +21.7% |- !2001 |1,237,168 | +21.7% |- !2011 |1,391,753 | +12.5% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} == ರಾಜಕೀಯ == ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು 15 ನೇ ಗುಜರಾತ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ . ( ಸಂಪಾದಿಸು &#x7C;&#x20;ಇತಿಹಾಸ ) {| class="wikitable sortable" !ಜಿಲ್ಲೆ !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಹೆಸರು ! colspan="2" |ಪಾರ್ಟಿ !ಟೀಕೆಗಳು |- | rowspan="5" |ಗಾಂಧಿನಗರ |34 ತಿಂಗಳುಗಳು |ದಹೇಗಮ್ |ಬಲರಾಜ್‌ಸಿನ್ಹ ಚೌಹಾಣ್ | |- |35 |ಗಾಂಧಿನಗರ ದಕ್ಷಿಣ |ಅಲ್ಪೇಶ್ ಠಾಕೂರ್ | |- |36 |ಗಾಂಧಿನಗರ ಉತ್ತರ |ರೀತಾಬೆನ್ ಪಟೇಲ್ | |- |37 #37 |ಮಾನಸ |ಜಯಂತಿಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ | |- |38 |ಕಲೋಲ್ |ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ಜಿ ಠಾಕೂರ್ | |} == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಅದರ ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಗಾಂಧಿನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷರಧಾಮ ದೇವಾಲಯವು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ: * ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ( ಅಕ್ಷರಧಾಮ ) * ಸರಿತಾ ಉದ್ಯಾನ್ * ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ * ಹನುಮಂಜಿ ದೇವಾಲಯ * ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನವನ * ಇಂದ್ರೋಡಾ ಡೈನೋಸಾರ್ ಮತ್ತು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವನ * ಮಹಾತ್ಮ ಮಂದಿರ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯಗಳಿವೆ.ಅಶುದ್ಧ ನೀರು,ತಗ್ಗು-ದಿನ್ನೆ ರಸ್ತೆ,ಮಹಿಳಾ ಶೌಚಾಲಯವ ಕೊರತೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯಗಳಿಂದ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಶುದ್ಧೀಕರಣಗೊಳಿಸದ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಎಡದಂಡೆ ನಾಲೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇದನ್ನೆ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕುಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಒಮ್ಮೊಂಮ್ಮೆ ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಯು ಸಹ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' <ref>http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/raichuru/-/articleshow/45732208.cms</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 9hlfz5lrylky2rdza30l4z7t0e2ly19 1432102 1432101 2026-10-15T07:25:32Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಗುಜರಾತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432102 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = [[List of districts of Gujarat|District]] of [[Gujarat]] | image = | alt = | caption = [[Adalaj Stepwell]] | mapframe = yes | mapframe-point = none | map_caption = | coordinates = {{Coord|region:IN-GJ|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[Gujarat]] | subdivision_type3 = [[Region]] | subdivision_name3 = [[North Gujarat]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = Headquarters | seat = [[Gandhinagar]] | government_type = | governing_body = | leader_title = District Collectorate | leader_name = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 2140 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 1,391,753 | population_as_of = 2011 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[Gujarati language|Gujarati]], [[Hindi language|Hindi]], [[English language|English]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = <!-- [[Postal 382010 Index Number|PIN]] --> | postal_code = 382010 | registration_plate = GJ 18 | website = {{URL|https://gandhinagar.nic.in/}} | footnotes = | image_map1 = Gandhinagar in Gujarat (India).svg | map_caption1 = Location of district in Gujarat }} '''ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ''' :[[ಗುಜರಾತ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಲಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೊಸದೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ==ರಚನೆ== ಭಾರತದ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗವಾಗಿದ್ದು , ಇದರ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಗಾಂಧಿನಗರದಲ್ಲಿದೆ . ಇದನ್ನು 1964 ರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ . ==ಭೌಗೋಳಿಕ== ಇದು 2140 ಕಿ.ಮೀ ² ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 1,391,753 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ 43.16% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ (2011 ಜನಗಣತಿ).<ref>{{Cite web |title=Demography {{!}} District Gandhingar, Govt. of Gujarat {{!}} India |url=https://gandhinagar.nic.in/demography/ |access-date=2022-12-09 |language=en-US}}</ref> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಗಾಂಧಿನಗರವನ್ನು ಎರಡು ಉಪನಗರಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ - ಮೋಟೆರಾ , ಅಡಲಾಜ್ . ನಾಲ್ಕು ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು - ಗಾಂಧಿನಗರ , ಕಲೋಲ್ , ದಹೆಗಮ್ ಮತ್ತು ಮಾನ್ಸಾ - ಮತ್ತು 216 ಹಳ್ಳಿಗಳು. ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಸಬರ್ಕಾಂತ ಮತ್ತು ಅರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ , ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ ಖೇಡಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ, ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ [[ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್|ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಮೆಹ್ಸಾನಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಸರ್ಖೇಜ್-ಗಾಂಧಿನಗರ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿಂದ ಅಹಮದಾಬಾದ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, [[ವಡೋದರಾ]] ಅಹಮದಾಬಾದ್- ವಡೋದರಾ ಹೆದ್ದಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಈ ಮೂರು ನಗರಗಳು ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ==ನಗರ== ಗಾಂಧಿನಗರ ನಗರವು ಯೋಜಿತ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, 30 ಸೆಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, &nbsp;ತಲಾ 1 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಅಗಲವಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸೆಕ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ, ಉನ್ನತ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಾಲಯ, ಶಾಪಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕಚೇರಿ ಇದೆ. ಗಾಂಧಿನಗರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಇನ್ಫೋಸಿಟಿ ಇದ್ದು, ಇದು ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಟಿಸಿಎಸ್ , ಸೈಬೇಜ್ ನಂತಹ ಅನೇಕ ದೊಡ್ಡ ಐಟಿ ಕಂಪನಿಗಳು ಇನ್ಫೋಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಪಿಸಿಎಸ್ ಜಿಐಡಿಸಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಂಪನಿಗಳು ಇನ್ಫೋಸಿಟಿಗೆ ಬರಲು ಯೋಜಿಸುತ್ತಿವೆ. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಬಿಪಿಒ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಎಟೆಕ್, ಇಂಕ್. ವಡೋದರಾ ಮತ್ತು [[ಟೆಕ್ಸಸ್|ಟೆಕ್ಸಾಸ್‌]]ನಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ <ref>{{cite web |url=http://www.etechinc.com/ |title=Home |website=etechinc.com}}</ref> . == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {{bar box|title=೨೦೧೧ ರಂತೆ ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಧಾರಿತ ಜನಸಂಖ್ಯೆ<ref name="Religion">{{Cite web|date=2011|title=Population by Religion - Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11373/download/14486/DDW24C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=right|bars={{bar percent|[[Hinduism]]|darkorange|94.81}} {{bar percent|[[Gujarati Muslims|Islam]]|green|4.12}} {{bar percent|[[Jainism in Gujarat|Jainism]]|brown|0.46}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.61}}}} ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧,೩೯೧,೭೫೩ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, <ref name=districtcensus>{{cite web |title=District Census Hand Book – Gandhinagar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/402/download/1256/DH_2011_2406_PART_A_DCHB_GANDHINAGAR.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಈಶ್ವತಿನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = Swaziland 1,370,424 }}</ref> ಅಥವಾ ಅಮೆರಿಕದ [[ಹವಾಯಿ]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ . <ref name="districtcensus" />{{convert|650|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧-೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರವು ೪.೨೯% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಾಂಧಿನಗರವು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೨೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಇದು ೭೬.೫೯% ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ೧೦ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ೭.೫ ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳಿಂದ ೨೪.೧೬% ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರಕ್ಕೆ ಏರಿತು . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೪೩.೧೬% ಜನರು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 7.80% ಮತ್ತು 1.31% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /> ಗಾಂಧಿನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) <ref name="language">{{cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Gujarat |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10212/download/13324/DDW-C16-STMT-MDDS-2700.XLSX |website=censusindia.gov.in|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> # [[ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷೆ|ಗುಜರಾತಿ]] 93.94 (93.0%) # [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]] 4.04 (4.00%) # [[ಮರಾಠಿ]] 0.37 (0.37%) # [[ಮಾರವಾಡಿ ಭಾಷೆ|ಮಾರ್ವಾಡಿ]] 0.27 (0.27%) # [[ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆ|ಸಿಂಧಿ]] 0.23 (0.23%) # [[ಮಲಯಾಳಂ]] 0.16 (0.16%) # ಇತರೆ 2.01 (1.99%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೩.೯೪% ಜನರು ಗುಜರಾತಿ ಮತ್ತು ೪.೦೫% ಜನರು ಹಿಂದಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="language" /> {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |222,527 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |225,592 | + 1.4% |- !1921 |242,815 | +7.6% |- !1931 |268,801 | +10.7% |- !1941 |327,493 | +21.8% |- !1951 |401,815 | +22.7% |- !1961 |478,611 | +19.1% |- !1971 |648,666 | + 35.5% |- !1981 |835,337 | + 28.8% |- !1991 |1,016,339 | +21.7% |- !2001 |1,237,168 | +21.7% |- !2011 |1,391,753 | +12.5% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} == ರಾಜಕೀಯ == ಈ ವಿಭಾಗವನ್ನು 15 ನೇ ಗುಜರಾತ್ ವಿಧಾನಸಭೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿದೆ . ( ಸಂಪಾದಿಸು &#x7C;&#x20;ಇತಿಹಾಸ ) {| class="wikitable sortable" !ಜಿಲ್ಲೆ !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಹೆಸರು ! colspan="2" |ಪಾರ್ಟಿ !ಟೀಕೆಗಳು |- | rowspan="5" |ಗಾಂಧಿನಗರ |34 ತಿಂಗಳುಗಳು |ದಹೇಗಮ್ |ಬಲರಾಜ್‌ಸಿನ್ಹ ಚೌಹಾಣ್ | |- |35 |ಗಾಂಧಿನಗರ ದಕ್ಷಿಣ |ಅಲ್ಪೇಶ್ ಠಾಕೂರ್ | |- |36 |ಗಾಂಧಿನಗರ ಉತ್ತರ |ರೀತಾಬೆನ್ ಪಟೇಲ್ | |- |37 #37 |ಮಾನಸ |ಜಯಂತಿಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ | |- |38 |ಕಲೋಲ್ |ಲಕ್ಷ್ಮಣ್‌ಜಿ ಠಾಕೂರ್ | |} == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ == ಅದರ ಪರಂಪರೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಗಾಂಧಿನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಕ್ಷರಧಾಮ ದೇವಾಲಯವು ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ: * ಸ್ವಾಮಿನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ( ಅಕ್ಷರಧಾಮ ) * ಸರಿತಾ ಉದ್ಯಾನ್ * ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ * ಹನುಮಂಜಿ ದೇವಾಲಯ * ಮಕ್ಕಳ ಉದ್ಯಾನವನ * ಇಂದ್ರೋಡಾ ಡೈನೋಸಾರ್ ಮತ್ತು ಪಳೆಯುಳಿಕೆ ಉದ್ಯಾನವನ * ಮಹಾತ್ಮ ಮಂದಿರ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯಗಳಿವೆ.ಅಶುದ್ಧ ನೀರು,ತಗ್ಗು-ದಿನ್ನೆ ರಸ್ತೆ,ಮಹಿಳಾ ಶೌಚಾಲಯವ ಕೊರತೆ ಮುಂತಾದ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯಗಳಿಂದ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಶುದ್ಧೀಕರಣಗೊಳಿಸದ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಎಡದಂಡೆ ನಾಲೆಯಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಪೈಪ್ ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.ಇದನ್ನೆ ಗಾಂಧೀನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕುಡಿಯಲು ಮತ್ತು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.ಒಮ್ಮೊಂಮ್ಮೆ ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಪಾಚಿಯು ಸಹ ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. '''ಉಲ್ಲೇಖಗಳು''' <ref>http://vijaykarnataka.indiatimes.com/district/raichuru/-/articleshow/45732208.cms</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಗುಜರಾತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] 7v2er4uu9g9u2akafhk9a4lbm0vi070 0 63277 1432103 1344731 2026-10-15T07:27:07Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432103 wikitext text/x-wiki ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗವು [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ತಾವು ಕಂಡ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ಸ್ವರೂಪವೇನೆಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಶಬ್ದವಾಗಿದೆ [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]]ಯವರ ಜೀವನದರ್ಶನವನ್ನು ಒಂದು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ ಎಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದಾದರೂ ಈ ಮಾತನ್ನು ಅವರು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. == ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಭಗವದ್ಗೀತೆ == ತಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡೆ ನುಡಿಯ ಕೈಪಿಡಿಯಂತಿದ್ದು ತಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಿತ್ತ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಯವರಿಗೆ ಅಪಾರ ಗೌರವ, ಅದರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮಗಿದ್ದ ಭಕ್ತಿಗೌರವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ವಾದ ಹಾಗೂ ಮನಮುಟ್ಟುವಂಥ ರೂಪಕಗಳನ್ನವರು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಭೌತ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತು ಸಲಹಿದ ತಾಯಿ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ತಮ್ಮ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪೋಷಣೆಯಿತ್ತು, ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಗೆ ನೀರೆರೆದು ಬೆಳೆಸಿದ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಅವರಿಗೆ ಜೀವಂತ ಮಾತೆ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಅವರು ಗೀತೆಯನ್ನು ಗೀತಾಮಾತೆ ಎಂದು ಸಂಭೋಧಿಸಿದರು. ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಾಳಿದ ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ತಮಗೊದಗಿದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ತಪ್ಪದೇ ಪರಿಹಾರ ದೊರೆತದ್ದರಿಂದ ಅದು ಅವರ ಭಾಗದ ಕಾಮಧೇನು. ಅಷ್ಟೇ ಏಕೆ, ಅದು ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅರ್ಥಕೋಶ. ಆತ್ಮದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯ ಮಾರ್ಗ ಒಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಈ ಮಾತುಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. == ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯ ಉದಯ == ವೈಜ್ಞಾನಿಕದಯುಗದ ಶಿಶುವಾದ ಯುವಕ ಗಾಂಧಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಥಿಯಾಸಫಿಸ್ಟ್ ಸೋದರರಿಬ್ಬರಿಂದಾಗಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿಗೆ [[ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] ಯನ್ನು ಓದಿ ಅದರಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ದಿನಕಳೆದಂತೆಲ್ಲ ಅವರಿಗೆ ಗೀತೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದು ಕೊನೆಗೆ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾಕ್ಕೆ ಅದೇ ಸರ್ವೋತ್ತಮ ಗ್ರಂಥ ಎಂದೆನ್ನುವಂತಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವಭಾವಜನ್ಯವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಧಾರ್ಮಿಕ ತೃಷೆಯೇ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವೆನ್ನಬಹುದು. ಗೀತೆಯ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ದಾಹ ಹೆಚ್ಚುತ್ತ ಬಂದಂತೆ, ಅದರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧವಾದ ಭಾಷ್ಯಗಳೇ ಅಲ್ಲದೆ ಟಿಳಕರಂಥ ಪ್ರಾಜ್ಞರ ಪಾಂಡಿತ್ಯಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಓದು ನೋಡಿದರು. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಪಂಡಿತರ ಭಾಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಓದಿದಾಗ ಗಾಂಧಿಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ತೃಪ್ತಿ ದೊರೆತಂತೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಭಾರವನ್ನು ತೊರೆದು ಕೇವಲ ಉಪಾಸಕನಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ಗೀತೆಯನ್ನು ಮೊರೆಹೊಕ್ಕಾಗ ಅದರಷ್ಟು ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥ ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಾಯಿತು. == ಭಗವದ್ಗೀತೆ == ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ಯುದ್ಧದಿಂದ ವಿಮುಖನಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಯುದ್ಧೋನ್ಮುಖವಾಗಿ ಮಾಡಲು ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಕೊಟ್ಟ ಸಂದೇಶವೇ ಭಗವದ್ಗೀತೆ. ಕರ್ತವ್ಯ ವಿಮೂಢನಾಗಿದ್ದ ವೀರನಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯದ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು, ಭಗವಂತ ಒಟ್ಟು ಸೃಷ್ಟಿಯ ರಹಸ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ, ಅದರಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಪಾತ್ರ, ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ನೈಜಸ್ವರೂಪವೇ ಮುಂತಾದ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಸಾರಸರ್ವಸ್ವವಾದ ದಾರ್ಶನಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗೀತಾಚಾರ್ಯನ ಈ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ, ಕರ್ಮ,ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಅಭ್ಯಾಸಯೋಗಗಳು ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬರುತ್ತವೆ. == ಗಾಂಧಿಯವರ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆ == ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯಸ್ಮರಣೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುವುದೇ ಗೀತೆಯ ಪರಮ ಧ್ಯೇಯವಾದ್ದರಿಂದ ಇದು ಕರ್ಮಯೋಗದ ಒಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಎಂದು ಟಿಳಕ ಮುಂತಾದವರು ಮಾಡಿದ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಗಾಂಧಿ ಗೌರವದಿಂದಲೇ ಓದಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ತಾವು ತಮ್ಮ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಸಾಧಿಸುತ್ತ ಬಂದ ಅಹಿಂಸೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಅವರ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ತಮ್ಮ ಈ ಅನುಭವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅಲ್ಲೊಂದು ಇಲ್ಲೊಂದು ಗೀತಾ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಅವರು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದುದುಂಟು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಇವರ ಮಿತ್ರರು, ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅವರ ಆತ್ಮಕಥನವನ್ನು ಬರೆಯಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದ [[ಸ್ವಾಮಿ ಆನಂದ]]ರು ಗಾಂಧೀಜಿ ತಾವು ಕಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಏಕೆ ವಿವರಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಅದರ ಫಲವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಭಗವದ್ಗೀತೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಗುಜರಾತಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿವರಣೆ ಬರೆದರು. ಗೀತೆಗೆ ಈ ರೀತಿ ವಿವರಣೆ ಬರೆಯಲು ತಮಗೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯದ ಅರ್ಹತೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮನಗಂಡಿದ್ದ ಅವರು, ಗೀತೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ತಾವು ಬದುಕಿದ ನಲವತ್ತುವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕ ಜೀವನದ ಅನುಭವದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. == ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯೇ ಅಥವಾ ಅಹಿಂಸೆಯ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೇ ? == ಮಹಾಭಾರತವನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಓದಿ, ಮಹಾಭಾರತದ ಕರ್ತೃ ಭೌತಿಕ ಯುದ್ಧದ ನಿರರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಾಂತಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆಂಬುದನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿ ಮನಗಂಡರು. ಮಹಾಭಾರತದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರು ಗೆದ್ದವರನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಸೋತು ಸತ್ತವರಿಗಿಂತಲೂ ಗೆದ್ದು ಉಳಿದವರೇನು ಹೆಚ್ಚು ಸುಖಪಟ್ಟಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದ ಮೇಲೆ ಮಹಾಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಕುಟಪ್ರಾಯವಾದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ, ದಾರ್ಶನಿಕ ಕವಿ ವ್ಯಾಸರು, ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಇಂಥ ನಿರರ್ಥಕವಾದ ಭೌತಿಕ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದರೆಂಬುದು ಮೂಲ ಗ್ರಂಥದ ಧ್ವನಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಸರಿ ಹೊಂದುವಂತೆ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೀತೆಯ ಮೊದಲ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣರಂಗ ಕವಿಯ ಒಂದು ಉಪಮೆ ಮಾತ್ರವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಕಂಡಿತು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾದಲು ನಿಂತ ಇಕ್ಕೆಲದ ಸೇನೆಗಳೂ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವೆಂದೇ ಅವರು ಗ್ರಹಿಸಿದರು. ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಸಂಹಾರದ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಬರುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವಿರಬೇಕೆಂಬ ಮನವರಿಕೆ ಅವರಿಗಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಮಾನವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಒಳ್ಳಿತು ಕೆಟ್ಟದು, ಯುಕ್ತ ಅಯುಕ್ತ, ಧರ್ಮ ಅಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗಂತೂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಜಯ ಖಂಡಿತ. ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುವುದೇ ಗೀತೆಯ ಉದ್ದೇಶ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಂಥ ಒಂದು ರೂಪಕವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಬಹು ಮಾರ್ಮಿಕ ವಾಗಿ ಈ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ವ್ಯಾಸರು ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆಂಬುದು ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದ ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗೆ ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಮೂರ್ತಿವೆತ್ತಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಶಸ್ತ್ರ ಸಂನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿನಿಂತ ಅರ್ಜುನನ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಟ್ಟುವೀರನಾದ ಅರ್ಜುನ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊಸಬನಲ್ಲ; ಮಾನವರ ಮೇಲೆ ಏಕೆ, ಪರಮೇಶ್ವರನೊಂದಿಗೆ ಕಾದಿ ಪಾಶುಪತಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದ ಕಡುಗಲಿ. ಅಂದರೆ ಹಿಂಸೆಗೆ ಹೆದರುವ ಸ್ವಭಾವ ಇವನದಲ್ಲ. ಅಹಿಂಸೆ ಇವನ ಜಾಯಮಾನದಲ್ಲಿ ಈವರೆಗೂ ಕಂಡುಬಂದಿಲ್ಲ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನೆದುರಿಗೆ ಹೋರಾಡಲು ನಿಂತ ಕೌರವಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗುರುಹಿರಿಯರಾದ ದ್ರೋಣ. ಭೀಷ್ಮ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಕಂಡು ಇವನು ಶಸ್ತ್ರಸಂನ್ಯಾಸದ ಮಾತನ್ನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಇವನು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಬಂಧು ಬಾಂಧವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಹಿಂದೆಗೆಯುತ್ತಾನೆಯೆ ಹೊರತು ಹಿಂಸೆಗೆ ಮನ ಒಗ್ಗದೆ ಯುದ್ಧದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಿಷಾದ ಅಹಿಂಸೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ವಿರಾಗದಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದ ವಿಷಾದವಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ವ್ಯಾಮೋಹದಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಇಂಥ ಹೃದಯದೌರ್ಬಲ್ಯದವನಿಗೆ ಅಹಿಂಸೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಈ ಕ್ಷಿಪ್ರವೈರಾಗ್ಯ ಗಂಟೆಗೆ ಅರವತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಓಡುವ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತವನು ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಬೇಸತ್ತು ಓಡುವ ಗಾಡಿಯಿಂದ ದುಮುಕುವವನ ಸ್ಥಿತಿಯಂತೆ - ಎಂದು ಗಾಂಧೀಜಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ನಿಜವಾದ ಅಹಿಂಸೆ ಅಥವಾ ವೈರಾಗ್ಯ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮದ ಸ್ವಭಾವವೇನೆಂಬುದನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬೋಧಿಸಿರುವುದು, ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಅತಿಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಕಂಡಿತು. == ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ == ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಕೊಡುವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬಹು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು, ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಬೋಧಿಸುವ ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವೇ ಎಂದು, ಬಾಳಪರ್ಯಂತ ಮಾನವಸೇವೆಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಮುಡಿಪಿಟ್ಟಂಥ ಅನೇಕ ಮಾನವತಾವಾದಿಗಳು ಅನುಮಾನಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಗೀತಾಸಂದೇಶ ಅವ್ಯವಹಾರಿಕವೆಂದು ಅನೇಕರಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದರೂ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಷ್ಟತೆಯೂ ಕಾಣಬರಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾದ ಧರ್ಮದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿಗೆ ನಿಚ್ಚಳವಾದ ಅರಿವಿತ್ತು. ಅವರ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗವನ್ನು ನಾವು ಗುರತಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅದರ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಬಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮ. ಅಂದ ಮೇಲೆ ಫಲಾಸಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಅನಾಸಕ್ತಿಯ ಬೇರು ಕಾರ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅನಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಫಲಾಸಕ್ತಿ ಪ್ರೇರಕವಾದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಮಾನವನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ. ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುವುದು, ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುವುದು, ಸ್ವಾರ್ಥ - ಸ್ವಭಾವತಃ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ಣ ಫಲದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದಮೇಲೆ ಅವನ್ನು ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. ಮಾಡುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವುಗಳ ಫಲದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಆಶೆ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಮಾಡಿ ಆದಮೇಲೆ ಅದರಿಂದ ಬರುವ ಫಲದಿಂದಾಗಿ ಸುಖದುಃಖದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಮ್ಮೋಹಿತರಾಗುತ್ತೇವೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಕೊನೆ ಮೊದಲಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದು ಕೊನೆಗೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿನಾಶದಲ್ಲಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಸಕಾಮಕರ್ಮದ ಸ್ವಭಾವ. ನಿಷ್ಕಾಮಕರ್ಮಗಳಾದರೋ ನಾವು ಕಣ್ಣಿನ ರೆಪ್ಪೆಮಿಡಿಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಕೇವಲ ಸಹಜ ಕರ್ಮಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಸಹಜಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಯಾವ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಅವುಗಳ ಆಚರಣೆ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳು ಲಾಭ ನಷ್ಟ, ಸುಖದುಃಖ, ಜಯಾಪಜಯ ಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಂಥ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಆಸಕ್ತರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬೀಜರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ದಾಸರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ ಫಲಾಸಕ್ತರಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವರು ದಿನದಿನಕ್ಕೂ ತಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ತಿಮಿತತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಬಯಕೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಮೋಹ, ಅದು ಕೈಗೂಡದಿದ್ದರೆ ಕೋಪ, ಅನಂತರ ಸ್ಮೃತಿವಿಭ್ರಮೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸರ್ವನಾಶ. ಅಂದ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ವಿನಾಶದ ಬೀಜವೂ ಇದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರು ಅನಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞೆೆತೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮನಗಂಡರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ ಕೈಗೂಡದ ಹೊರತು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಪುರ್ಣ ಭಕ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆಂಬುದು ಅವರ ಮತ. ಅನಾಸಕ್ತಯೋಗಿಯೇ ನಿಜವಾದ ಭಕ್ತ ಹಾಗೂ ಜ್ಞಾನಿಯೆನಿಸುತ್ತಾನೆ. == ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ == ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಫಲದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿದಂಥ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಸಹಜವಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿಯೆಲ್ಲ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ವಿನಿಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಹ ಮಾತ್ಸರ್ಯಗಳ ಹೊರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲಿಲ್ಲವೆಂದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಸದಾ ಪ್ರಫುಲ್ಲವಾಗಿದ್ದು ಶಾಂತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳು ಗುಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲವೆ ಅವುಗಳಿಂದ ಬರಬೇಕಾದ ಫಲವೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ - ಎಂಬುದೇ ಭಗವಂತನ ಆಶ್ವಾಸನೆ. ಅದರ ಫಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಬದಲು ನೂರ್ಮಡಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ನಿರಹಂಕಾರದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಗೆ ಪುರ್ಣ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಆಕಾರಣದಿಂಲೇ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಫಲಕೊಡುವ ಹೊಣೆಯನ್ನು ತಾನೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತನಾದ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗಿಗೆ ಈ ಅಭಯ ಒಂದು ವರವಿದ್ದಂತೆ. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರಿಗೆ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೆಂಬುದು ಭಕ್ತಿ, ಜ್ಞಾನ,ಧ್ಯಾನ, ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಹೊರತಾದ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಬೇರೊಂದು ಮಾರ್ಗ ಎಂದು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿ, ಧ್ಯಾನ, ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಗಳು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಯೋಗಗಳ ಸಾಮರಸ್ಯವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆಂಬ ದಿವ್ಯತತ್ತ್ವವನ್ನು ಗೀತಾ ಸಂದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ತಮ್ಮ ಜೀವನಪರ್ಯಂತ ಬಾಳಲು ಗಾಂಧೀಜಿ ತಪಿಸಿದರು. {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ ಗಾಂಧೀಯವರ ಅನಾಸಕ್ತಿಯೋಗ}} {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಭಗವದ್ಗೀತೆ]] [[ವರ್ಗ:ತತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ]] 0f8b7ngx5d2l6r0rcyghxdmifz6hgha 0 63288 1432096 1370921 2026-10-15T06:39:48Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1432096 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malvales]] | familia = [[Muntingiaceae]] | genus = '''''Muntingia''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | species = '''''M. calabura''''' | binomial = ''Muntingia calabura'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura tree in Secunderabad, AP W IMG 6651.jpg|thumb|[[Hyderabad, India]]]] '''ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ'''ಟೀಲಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಮರ. ಇದರ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಸಗಸೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹೋಲುವ ನೂರಾರು ಬೀಜಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರ ಚೆರಿ ಅಥವಾ ಜಪಾನೀಸ್ ಚೆರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ== ಮುಂಟಿಂಜಿಯ ಕ್ಯಾಲಬುರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ.<ref name=":0">{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}</ref><ref name="Morton">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University. |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ಇದು ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ್ದು. ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದನ್ನು ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1" /><ref>{{cite book|title=Florida's Best Fruiting Plants|last=Boning|first=Charles R.|publisher=Pineapple Press, Inc.|year=2006|location=Sarasota, Florida|page=111}}</ref> ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಂಬೆಗಳು, ಭರ್ಜಿಯಾಕಾರದ ಹಾಗೂ [[ಗರಗಸ]] ಅಂಚುಳ್ಳ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿಯಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ಹಣ್ಣು ಬೆರಿ ಮಾದರಿಯದು. ಇದು ಗುಂಡಾಗಿಯೂ ನುಣುಪಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು. ರುಚಿ ಸಿಹಿ. ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರಸಭರಿತ ತಿರುಳಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುರಬ್ಬ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.<ref name=":1" /><ref name=":4" /> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರವನ್ನು ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":4" /> ಮರಳುಭೂಮಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಈ ಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಷಾಯ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಹೂಗಳನ್ನು ತಲೆನೋವು ಮತ್ತು ನೆಗಡಿಗೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite journal|last1=Mahmood|first1=N. D.|last2=Nasir|first2=N. L. M.|last3=Rofiee|first3=M. S.|last4=Tohid|first4=S. F. M.|last5=Ching|first5=S. M.|last6=Teh|first6=L. K.|last7=Salleh|first7=M. Z.|last8=Zakaria|first8=Z. A.|date=2014|title=Muntingia calabura: A review of its traditional uses, chemical properties, and pharmacological observations|journal=Pharmaceutical Biology|volume=52|issue=12|pages=1598–1623|doi=10.3109/13880209.2014.908397|pmid=25068675|issn=1388-0209|url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/60577/1/Muntingia%20calabura%20a%20review%20of%20its%20traditional%20uses%2C%20chemical%20properties%2C%20and%20pharmacological%20observations.pdf}}</ref> ಇದರ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ನಾರು ತೆಗೆದು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಿದೆ..<ref name=":0" /><ref name=":4" /> [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & fruits in Secunderabad, AP W IMG 6646.jpg|thumb|left|leaves and fruits]] ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg|flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Emigrant (Catopsilia pomona) on Singapur cherry (Muntingia calabura) W IMG 9605.jpg|Common Emigrant ''[[Catopsilia pomona]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura trunk in Secunderabad, AP W IMG 6649.jpg|trunk in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6645.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6644.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Jay (Graphium doson) on Singapur Cherry (Muntingia calabura) W IMG 9602.jpg|Common Jay ''[[Graphium doson]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. File:Muntingia calabura 8406.JPG|Muntingia calabura flower </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24697 Germplasm Resources Information Network: ''Muntingia calabura''] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MUCA4 USDA Plants Profile: ''Muntingia calabura'']{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.stuartxchange.org/Aratiles.html Aratiles] *[http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm Jamaican Cherry Tree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506075046/http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm |date=2013-05-06 }} *[http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm Pacific Island Ecosystems: ''Muntingia calabura''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227180837/http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm |date=2014-12-27 }} *[http://www.jstor.org/pss/4252085 Claude Lévi-Strauss: The use of wild plants in tropical South America] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] 9996drwlol3e5lslti7wawltkyo9ivj 1432097 1432096 2026-10-15T06:42:16Z VASANTH S.N. 728 /* ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು */ 1432097 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malvales]] | familia = [[Muntingiaceae]] | genus = '''''Muntingia''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | species = '''''M. calabura''''' | binomial = ''Muntingia calabura'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura tree in Secunderabad, AP W IMG 6651.jpg|thumb|[[Hyderabad, India]]]] '''ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ'''ಟೀಲಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಮರ. ಇದರ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಸಗಸೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹೋಲುವ ನೂರಾರು ಬೀಜಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರ ಚೆರಿ ಅಥವಾ ಜಪಾನೀಸ್ ಚೆರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ== ಮುಂಟಿಂಜಿಯ ಕ್ಯಾಲಬುರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ.<ref name=":0">{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}</ref><ref name="Morton">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University. |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ಇದು ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ್ದು. ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದನ್ನು ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1" /><ref>{{cite book|title=Florida's Best Fruiting Plants|last=Boning|first=Charles R.|publisher=Pineapple Press, Inc.|year=2006|location=Sarasota, Florida|page=111}}</ref> ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಂಬೆಗಳು, ಭರ್ಜಿಯಾಕಾರದ ಹಾಗೂ [[ಗರಗಸ]] ಅಂಚುಳ್ಳ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿಯಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ಹಣ್ಣು ಬೆರಿ ಮಾದರಿಯದು. ಇದು ಗುಂಡಾಗಿಯೂ ನುಣುಪಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು. ರುಚಿ ಸಿಹಿ. ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರಸಭರಿತ ತಿರುಳಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುರಬ್ಬ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.<ref name=":1">{{Cite book|title=Edible Medicinal And Non Medicinal Plants|last=Lim|first=Dr T. K.|date=2012|publisher=Springer Netherlands|isbn=9789400725331|volume=3|pages=486–492|chapter=Muntingia calabura|doi=10.1007/978-94-007-2534-8_62}}</ref> <ref name=":4" /> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರವನ್ನು ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":4" /> ಮರಳುಭೂಮಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಈ ಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಷಾಯ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಹೂಗಳನ್ನು ತಲೆನೋವು ಮತ್ತು ನೆಗಡಿಗೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite journal|last1=Mahmood|first1=N. D.|last2=Nasir|first2=N. L. M.|last3=Rofiee|first3=M. S.|last4=Tohid|first4=S. F. M.|last5=Ching|first5=S. M.|last6=Teh|first6=L. K.|last7=Salleh|first7=M. Z.|last8=Zakaria|first8=Z. A.|date=2014|title=Muntingia calabura: A review of its traditional uses, chemical properties, and pharmacological observations|journal=Pharmaceutical Biology|volume=52|issue=12|pages=1598–1623|doi=10.3109/13880209.2014.908397|pmid=25068675|issn=1388-0209|url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/60577/1/Muntingia%20calabura%20a%20review%20of%20its%20traditional%20uses%2C%20chemical%20properties%2C%20and%20pharmacological%20observations.pdf}}</ref> ಇದರ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ನಾರು ತೆಗೆದು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಿದೆ..<ref name=":0" /><ref name=":4" /> [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & fruits in Secunderabad, AP W IMG 6646.jpg|thumb|left|leaves and fruits]] ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg|flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Emigrant (Catopsilia pomona) on Singapur cherry (Muntingia calabura) W IMG 9605.jpg|Common Emigrant ''[[Catopsilia pomona]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura trunk in Secunderabad, AP W IMG 6649.jpg|trunk in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6645.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6644.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Jay (Graphium doson) on Singapur Cherry (Muntingia calabura) W IMG 9602.jpg|Common Jay ''[[Graphium doson]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. File:Muntingia calabura 8406.JPG|Muntingia calabura flower </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24697 Germplasm Resources Information Network: ''Muntingia calabura''] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MUCA4 USDA Plants Profile: ''Muntingia calabura'']{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.stuartxchange.org/Aratiles.html Aratiles] *[http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm Jamaican Cherry Tree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506075046/http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm |date=2013-05-06 }} *[http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm Pacific Island Ecosystems: ''Muntingia calabura''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227180837/http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm |date=2014-12-27 }} *[http://www.jstor.org/pss/4252085 Claude Lévi-Strauss: The use of wild plants in tropical South America] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] 44wx8oj1u1tvctzzo1edh8pdeyoieu9 1432098 1432097 2026-10-15T06:43:34Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಪಯೋಗಗಳು */ 1432098 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malvales]] | familia = [[Muntingiaceae]] | genus = '''''Muntingia''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | species = '''''M. calabura''''' | binomial = ''Muntingia calabura'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura tree in Secunderabad, AP W IMG 6651.jpg|thumb|[[Hyderabad, India]]]] '''ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ'''ಟೀಲಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಮರ. ಇದರ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಸಗಸೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹೋಲುವ ನೂರಾರು ಬೀಜಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರ ಚೆರಿ ಅಥವಾ ಜಪಾನೀಸ್ ಚೆರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ== ಮುಂಟಿಂಜಿಯ ಕ್ಯಾಲಬುರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ.<ref name=":0">{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}</ref><ref name="Morton">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University. |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ಇದು ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ್ದು. ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದನ್ನು ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1" /><ref>{{cite book|title=Florida's Best Fruiting Plants|last=Boning|first=Charles R.|publisher=Pineapple Press, Inc.|year=2006|location=Sarasota, Florida|page=111}}</ref> ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಂಬೆಗಳು, ಭರ್ಜಿಯಾಕಾರದ ಹಾಗೂ [[ಗರಗಸ]] ಅಂಚುಳ್ಳ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿಯಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ಹಣ್ಣು ಬೆರಿ ಮಾದರಿಯದು. ಇದು ಗುಂಡಾಗಿಯೂ ನುಣುಪಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು. ರುಚಿ ಸಿಹಿ. ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರಸಭರಿತ ತಿರುಳಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುರಬ್ಬ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.<ref name=":1">{{Cite book|title=Edible Medicinal And Non Medicinal Plants|last=Lim|first=Dr T. K.|date=2012|publisher=Springer Netherlands|isbn=9789400725331|volume=3|pages=486–492|chapter=Muntingia calabura|doi=10.1007/978-94-007-2534-8_62}}</ref> <ref name=":4" /> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರವನ್ನು ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":4" /> ಮರಳುಭೂಮಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಈ ಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಷಾಯ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಹೂಗಳನ್ನು ತಲೆನೋವು ಮತ್ತು ನೆಗಡಿಗೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite journal|last1=Mahmood|first1=N. D.|last2=Nasir|first2=N. L. M.|last3=Rofiee|first3=M. S.|last4=Tohid|first4=S. F. M.|last5=Ching|first5=S. M.|last6=Teh|first6=L. K.|last7=Salleh|first7=M. Z.|last8=Zakaria|first8=Z. A.|date=2014|title=Muntingia calabura: A review of its traditional uses, chemical properties, and pharmacological observations|journal=Pharmaceutical Biology|volume=52|issue=12|pages=1598–1623|doi=10.3109/13880209.2014.908397|pmid=25068675|issn=1388-0209|url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/60577/1/Muntingia%20calabura%20a%20review%20of%20its%20traditional%20uses%2C%20chemical%20properties%2C%20and%20pharmacological%20observations.pdf}}</ref> ಇದರ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ನಾರು ತೆಗೆದು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಿದೆ..<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite book|chapter-url=http://www.conabio.gob.mx/conocimiento/info_especies/arboles/doctos/32-elaeo1m.pdf|title=Árboles y arbustos potencialmente valiosos para la restauración ecológica y la reforestación. Reporte técnico del proyecto J084.|last1=Vázquez-Yanes|first1=C.|last2=Batis Muñoz|first2=A. I.|last3=Alcocer Silva|first3=M. I.|last4=Gual Díaz|first4=M.|last5=Sánchez Dirzo|first5=C.|publisher=CONABIO - UNAM|year=1999|language=es|chapter=Muntingia calabura}}</ref> [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & fruits in Secunderabad, AP W IMG 6646.jpg|thumb|left|leaves and fruits]] ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg|flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Emigrant (Catopsilia pomona) on Singapur cherry (Muntingia calabura) W IMG 9605.jpg|Common Emigrant ''[[Catopsilia pomona]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura trunk in Secunderabad, AP W IMG 6649.jpg|trunk in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6645.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6644.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Jay (Graphium doson) on Singapur Cherry (Muntingia calabura) W IMG 9602.jpg|Common Jay ''[[Graphium doson]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. File:Muntingia calabura 8406.JPG|Muntingia calabura flower </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24697 Germplasm Resources Information Network: ''Muntingia calabura''] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MUCA4 USDA Plants Profile: ''Muntingia calabura'']{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.stuartxchange.org/Aratiles.html Aratiles] *[http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm Jamaican Cherry Tree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506075046/http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm |date=2013-05-06 }} *[http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm Pacific Island Ecosystems: ''Muntingia calabura''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227180837/http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm |date=2014-12-27 }} *[http://www.jstor.org/pss/4252085 Claude Lévi-Strauss: The use of wild plants in tropical South America] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] hh3raaah7gv8jtkapqijwvzh3tv651j 1432099 1432098 2026-10-15T06:45:24Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1432099 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = Eudicots |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Malvales]] | familia = [[Muntingiaceae]] | genus = '''''Muntingia''''' | genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] | species = '''''M. calabura''''' | binomial = ''Muntingia calabura'' | binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] }} [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura tree in Secunderabad, AP W IMG 6651.jpg|thumb|[[Hyderabad, India]]]] '''ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ'''ಟೀಲಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಮರ. ಇದರ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಸಗಸೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹೋಲುವ ನೂರಾರು ಬೀಜಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರ ಚೆರಿ ಅಥವಾ ಜಪಾನೀಸ್ ಚೆರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ== ಮುಂಟಿಂಜಿಯ ಕ್ಯಾಲಬುರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ.<ref name=":0">{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}</ref><ref name="Morton">{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University. |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}</ref> ==ಹರಡುವಿಕೆ== ಇದು ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ್ದು. ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದನ್ನು ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":1" /><ref>{{cite book|title=Florida's Best Fruiting Plants|last=Boning|first=Charles R.|publisher=Pineapple Press, Inc.|year=2006|location=Sarasota, Florida|page=111}}</ref> ==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಂಬೆಗಳು, ಭರ್ಜಿಯಾಕಾರದ ಹಾಗೂ [[ಗರಗಸ]] ಅಂಚುಳ್ಳ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿಯಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ಹಣ್ಣು ಬೆರಿ ಮಾದರಿಯದು. ಇದು ಗುಂಡಾಗಿಯೂ ನುಣುಪಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು. ರುಚಿ ಸಿಹಿ. ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರಸಭರಿತ ತಿರುಳಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮುರಬ್ಬ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.<ref name=":1">{{Cite book|title=Edible Medicinal And Non Medicinal Plants|last=Lim|first=Dr T. K.|date=2012|publisher=Springer Netherlands|isbn=9789400725331|volume=3|pages=486–492|chapter=Muntingia calabura|doi=10.1007/978-94-007-2534-8_62}}</ref> <ref name=":4" /> ==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರವನ್ನು ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":4" /> ಮರಳುಭೂಮಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಈ ಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಷಾಯ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಹೂಗಳನ್ನು ತಲೆನೋವು ಮತ್ತು ನೆಗಡಿಗೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref>{{Cite journal|last1=Mahmood|first1=N. D.|last2=Nasir|first2=N. L. M.|last3=Rofiee|first3=M. S.|last4=Tohid|first4=S. F. M.|last5=Ching|first5=S. M.|last6=Teh|first6=L. K.|last7=Salleh|first7=M. Z.|last8=Zakaria|first8=Z. A.|date=2014|title=Muntingia calabura: A review of its traditional uses, chemical properties, and pharmacological observations|journal=Pharmaceutical Biology|volume=52|issue=12|pages=1598–1623|doi=10.3109/13880209.2014.908397|pmid=25068675|issn=1388-0209|url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/60577/1/Muntingia%20calabura%20a%20review%20of%20its%20traditional%20uses%2C%20chemical%20properties%2C%20and%20pharmacological%20observations.pdf}}</ref> ಇದರ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ನಾರು ತೆಗೆದು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಿದೆ..<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Cite book|chapter-url=http://www.conabio.gob.mx/conocimiento/info_especies/arboles/doctos/32-elaeo1m.pdf|title=Árboles y arbustos potencialmente valiosos para la restauración ecológica y la reforestación. Reporte técnico del proyecto J084.|last1=Vázquez-Yanes|first1=C.|last2=Batis Muñoz|first2=A. I.|last3=Alcocer Silva|first3=M. I.|last4=Gual Díaz|first4=M.|last5=Sánchez Dirzo|first5=C.|publisher=CONABIO - UNAM|year=1999|language=es|chapter=Muntingia calabura}}</ref> [[Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & fruits in Secunderabad, AP W IMG 6646.jpg|thumb|left|leaves and fruits]] ==ಛಾಯಾಂಕಣ== <gallery> Image:Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg|flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Emigrant (Catopsilia pomona) on Singapur cherry (Muntingia calabura) W IMG 9605.jpg|Common Emigrant ''[[Catopsilia pomona]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura trunk in Secunderabad, AP W IMG 6649.jpg|trunk in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6645.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves & flowers in Secunderabad, AP W IMG 6644.jpg|leaves & flowers in [[Hyderabad, India]]. Image:Common Jay (Graphium doson) on Singapur Cherry (Muntingia calabura) W IMG 9602.jpg|Common Jay ''[[Graphium doson]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]]. File:Muntingia calabura 8406.JPG|Muntingia calabura flower </gallery> ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24697 Germplasm Resources Information Network: ''Muntingia calabura''] *[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MUCA4 USDA Plants Profile: ''Muntingia calabura'']{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.stuartxchange.org/Aratiles.html Aratiles] *[http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm Jamaican Cherry Tree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506075046/http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm |date=2013-05-06 }} *[http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm Pacific Island Ecosystems: ''Muntingia calabura''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227180837/http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm |date=2014-12-27 }} *[http://www.jstor.org/pss/4252085 Claude Lévi-Strauss: The use of wild plants in tropical South America] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ}} [[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]] qa1xi3w5woakory2ygxz2gly1y3xjj1 0 63528 1432092 1344636 2026-10-15T06:14:05Z VASANTH S.N. 728 ಅಳಿಸುವಿಕೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು 1432092 wikitext text/x-wiki {{delete|ಇದೇ ವಿಷಯದ[[ಗಿಡುಗ ಕೊಕ್ಕಿನ ಆಮೆ]] ಎಂಬ ಲೇಖನವಿದೆ }} {{Incomplete}} [[File:3959 aquaimages.jpg|thumb|ಗರುಡ ಮೂಗಿನ ಆಮೆ]] ಎರೆಟ್ಮೊಕೆಲಿಸ್ ಇಂಬ್ರಿಕೇಟ ಎಂಬ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರಿನ ಕಡಲಾಮೆ. ಮೂತಿ ಗರುಡ [[ಪಕ್ಷಿ]]ಯ ಕೊಕ್ಕಿನ ಹಾಗೆ ಬಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಅಂಡಮಾನ್ ಮತ್ತು ನಿಕೋಬಾರ್ ದ್ವೀಪಗಳು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಗುಜರಾತ್, ಕೇರಳ, ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ, ಒರಿಸ್ಸ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಆಫ್ರಿಕ, ಅಮೆರಿಕ, ಏಷಿಯ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಮತ್ತು ಯುರೋಪ್ಗಳ ಬಹುತೇಕ ಉಷ್ಣ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಸಾಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹರಡಿದೆ. ಮಾಂಸಾಹಾರಿ. ಸ್ಪಂಜುಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನುವ ಏಕೈಕ ಆಮೆ ಪ್ರಭೇಧ. ಹವಳ ದ್ವೀಪಗಳ ಬಳಿಯಿರುವ ತೀರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತಾನಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಸುಮಾರು 915 ಮಿಮೀ ಉದ್ದದ ಚಿಪ್ಪು ಇದೆ. ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆಲ್ಲ ಹೆಂಚು ಹೊದಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುವ ಕಂದುಬಣ್ಣದ ದಪ್ಪನೆಯ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಆಮೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಗರುಡ ಮೂಗಿನ ಆಮೆಯದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಾದುದೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಬಾಚಣಿಗೆ, ಕಡಗ, ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಮಾನುಗಳು ಮುಂತಾದವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪಿಗೋಸ್ಕರ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಸ್ತುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು ಇದರ ಚಿಪ್ಪಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಭಾರತದ ವನ್ಯ ಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯಿದೆ ಪಟ್ಟಿ 4 ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 0fd6hk7ng09ucqflj8hvwjzxtnz0qpe 0 63534 1432087 1360894 2026-10-15T06:05:42Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1432087 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಯೋಹಾನ್ ಯೋಸೆಫ್ ಫಾನ್ ಗರೆಸ್ | image = Painting of Joseph Görres.jpg | image_size = | caption = Portrait of Görres, by [[Joseph Anton Settegast]] | pen_name = | birth_name = Johann Joseph von Görres | birth_date = {{birth date|1776|1|25|df=y}} | birth_place = [[Koblenz]], [[Electorate of Trier]] | death_date = {{death date and age|1848|1|29|1776|1|25|df=y}} | death_place = [[Munich]], [[Kingdom of Bavaria]] | occupation = Publicist, writer, journalist, politician | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = | spouse = Catherine de Lasaulx | partner = | children = Guido Görres, Maria Görres | relatives = | influences = | influenced = | signature = }} [[File:Portrait of J. J. Von Görres.jpg|thumb|ಗರೆಸ್, ಯೋಹಾನ್ ಯೋಸೆಫ್ ಫಾನ್]] 1776-1849. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜರ್ಮನ್]] ಲೇಖಕ. ==ಈತನ ಬದುಕು== ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತನ್ನ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವಭಾವ, ಸೌಜನ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಚೈತನ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೂ ಈತ ಆ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪ್ರಿಯನಾದ ಈತ ಇನ್ನೂ ಶಾಲಾವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಭರವಸೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಶಾಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟತೊಡಗಿದ. ಮುಂದೆ ರೆಯ್ನಿ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿಬಂದಮೇಲೆ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತನಿಗೆ ಇದ್ದ ಭ್ರಮೆಯೆಲ್ಲ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತು. ನಿರಾಸೆ ಕವಿಯಿತು. 1797ರಲ್ಲಿ'' ಡಾಸ್ ರೋಟೆ ಬ್ಲಟ್'' ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಸಂಪಾದಕನಾದ. ಅನಂತರ ಗರೆಸ್ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. 1806 ರಿಂದ 1808ರ ವರೆಗೆ ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಆಷಿಂ ಫಾನ್ ಅರ್ನಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಬೆಂಟ್ಯಾನೊ ಎಂಬವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ''ಟ್ಲೈಟುಂಗ್ ಫ್ಯೂರೆ ಐನ್ಸೀಡ್ಲೆರ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. 1807ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ''ಫೊಲ್ಕ್ಸ್ ಬ್ಯೂಷೆರ್'' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1810ರಲ್ಲಿ ಮೈಥೆನ್ ಗೆಷಿಷ್ಟೆ ಡೆರ್ ಅಸಿಯಾಟಿಷೆನ್ ವೆಲ್ಟ್ ಎಂಬ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತ, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಏಷ್ಯದ ಧರ್ಮ, [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವಕರಿಗಿದ್ದ ಆಸ್ಥೆಯನ್ನಿದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 1814ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ]] ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೇರಿದಾಗ ರೈನಿಷೆರ್ ಮೆರ್ಕೂರ್ ಎಂಬ ತೀವ್ರಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಗ್ರಲೇಖನಗಳ ಉಗ್ರತೆ ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ವ್ಯಗ್ರನಾಗಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪಂಚಮಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆದ. ಗರೆಸ್ನ ಜನತಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪರವಾದ ನಿಷ್ಠುರ ಲೇಖನಗಳು ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಪತನಾನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಷ್ಯನ್ [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ]] ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಖಂಡಿಸತೊಡಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1816ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗರೆಸ್ ತಾನು ಬರೆದ ಟುಟ್ಷ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಉಂಟ್ ಡಿ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ (ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿ) ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರ ಲೇಖದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತಲ್ಲದೆ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಕಡು ಬಡತನದ ಬವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1824ರಲ್ಲಿ ಗರೆಸ್ ತಾನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 1827ರಲ್ಲಿ ಬವೇರಿಯದ ಮೊದಲು ಲೂದ್ವಿಷ್ ದೊರೆಯ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಪ್ರಧ್ಯಾಪಕ]]ನಾಗಿ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಪಂಥದ ವೀರಬೆಂಬಲಿಗನಾಗಿ ತನ್ನ ವಾಗ್ಝರಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿದ. 1836ರಿಂದ 1842ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈತನ ಮಹಾಕೃತಿಯೆನಿಸಿರುವ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಲಿಷ್ ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ''ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 1848ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಮ್ಯೂನಿಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಶನಾದ. ==ಈತನ ಕೊಡುಗೆ== ಪ್ರಜಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ತೋರಿದ ನಿರಂತರ ಉತ್ಸಾಹ, ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಾದ ಹೋರಾಟ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯವಾದುವು. ಸತ್ತ್ವಶಾಲಿಯಾದ ಶೈಲಿ, ಅಮೋಘವಾದ ಭಾಷಾವೈಖರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಈತ ವಿಖ್ಯಾತನಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೂ ಮೀಸಲಾದ ಗರೆಸ್-ಗಸ್ಸೆಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಗರೆಸ್ನ ಮರಣಾನಂತರವೂ ಆತನ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಈಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆದು [[ರೋಮ್]], [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸಲೆಮ್]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಇದರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೊರಡುತ್ತಿವೆ. ಈತನ ರಾಜಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆಪ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು 6 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. (1854-60). ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 3 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ (1858-74) ಮತ್ತು 1960ರಲ್ಲಿ ಈತನ ಎಲ್ಲ ಬರೆಹಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 16 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] i8vx7xpbgmi9qvcjj3j7uti2diav1ri 1432088 1432087 2026-10-15T06:06:10Z VASANTH S.N. 728 1432088 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಯೋಹಾನ್ ಯೋಸೆಫ್ ಫಾನ್ ಗರೆಸ್ | image = Painting of Joseph Görres.jpg | image_size = | caption = Portrait of Görres, by [[Joseph Anton Settegast]] | pen_name = | birth_name = Johann Joseph von Görres | birth_date = {{birth date|1776|1|25|df=y}} | birth_place = [[Koblenz]], [[Electorate of Trier]] | death_date = {{death date and age|1848|1|29|1776|1|25|df=y}} | death_place = [[Munich]], [[Kingdom of Bavaria]] | occupation = Publicist, writer, journalist, politician | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = | spouse = Catherine de Lasaulx | partner = | children = Guido Görres, Maria Görres | relatives = | influences = | influenced = | signature = }} 1776-1849. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜರ್ಮನ್]] ಲೇಖಕ. ==ಈತನ ಬದುಕು== ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತನ್ನ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವಭಾವ, ಸೌಜನ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಚೈತನ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೂ ಈತ ಆ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪ್ರಿಯನಾದ ಈತ ಇನ್ನೂ ಶಾಲಾವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಭರವಸೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಶಾಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟತೊಡಗಿದ. ಮುಂದೆ ರೆಯ್ನಿ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿಬಂದಮೇಲೆ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತನಿಗೆ ಇದ್ದ ಭ್ರಮೆಯೆಲ್ಲ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತು. ನಿರಾಸೆ ಕವಿಯಿತು. 1797ರಲ್ಲಿ'' ಡಾಸ್ ರೋಟೆ ಬ್ಲಟ್'' ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಸಂಪಾದಕನಾದ. ಅನಂತರ ಗರೆಸ್ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. 1806 ರಿಂದ 1808ರ ವರೆಗೆ ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಆಷಿಂ ಫಾನ್ ಅರ್ನಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಬೆಂಟ್ಯಾನೊ ಎಂಬವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ''ಟ್ಲೈಟುಂಗ್ ಫ್ಯೂರೆ ಐನ್ಸೀಡ್ಲೆರ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. 1807ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ''ಫೊಲ್ಕ್ಸ್ ಬ್ಯೂಷೆರ್'' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1810ರಲ್ಲಿ ಮೈಥೆನ್ ಗೆಷಿಷ್ಟೆ ಡೆರ್ ಅಸಿಯಾಟಿಷೆನ್ ವೆಲ್ಟ್ ಎಂಬ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತ, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಏಷ್ಯದ ಧರ್ಮ, [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವಕರಿಗಿದ್ದ ಆಸ್ಥೆಯನ್ನಿದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 1814ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ]] ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೇರಿದಾಗ ರೈನಿಷೆರ್ ಮೆರ್ಕೂರ್ ಎಂಬ ತೀವ್ರಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಗ್ರಲೇಖನಗಳ ಉಗ್ರತೆ ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ವ್ಯಗ್ರನಾಗಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪಂಚಮಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆದ. ಗರೆಸ್ನ ಜನತಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪರವಾದ ನಿಷ್ಠುರ ಲೇಖನಗಳು ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಪತನಾನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಷ್ಯನ್ [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ]] ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಖಂಡಿಸತೊಡಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1816ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗರೆಸ್ ತಾನು ಬರೆದ ಟುಟ್ಷ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಉಂಟ್ ಡಿ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ (ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿ) ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರ ಲೇಖದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತಲ್ಲದೆ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಕಡು ಬಡತನದ ಬವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1824ರಲ್ಲಿ ಗರೆಸ್ ತಾನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 1827ರಲ್ಲಿ ಬವೇರಿಯದ ಮೊದಲು ಲೂದ್ವಿಷ್ ದೊರೆಯ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಪ್ರಧ್ಯಾಪಕ]]ನಾಗಿ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಪಂಥದ ವೀರಬೆಂಬಲಿಗನಾಗಿ ತನ್ನ ವಾಗ್ಝರಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿದ. 1836ರಿಂದ 1842ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈತನ ಮಹಾಕೃತಿಯೆನಿಸಿರುವ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಲಿಷ್ ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ''ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 1848ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಮ್ಯೂನಿಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಶನಾದ. ==ಈತನ ಕೊಡುಗೆ== ಪ್ರಜಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ತೋರಿದ ನಿರಂತರ ಉತ್ಸಾಹ, ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಾದ ಹೋರಾಟ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯವಾದುವು. ಸತ್ತ್ವಶಾಲಿಯಾದ ಶೈಲಿ, ಅಮೋಘವಾದ ಭಾಷಾವೈಖರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಈತ ವಿಖ್ಯಾತನಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೂ ಮೀಸಲಾದ ಗರೆಸ್-ಗಸ್ಸೆಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಗರೆಸ್ನ ಮರಣಾನಂತರವೂ ಆತನ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಈಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆದು [[ರೋಮ್]], [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸಲೆಮ್]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಇದರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೊರಡುತ್ತಿವೆ. ಈತನ ರಾಜಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆಪ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು 6 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. (1854-60). ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 3 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ (1858-74) ಮತ್ತು 1960ರಲ್ಲಿ ಈತನ ಎಲ್ಲ ಬರೆಹಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 16 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] 3tce662zxd34vahbo32b53jkof6yswe 1432089 1432088 2026-10-15T06:06:28Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಲೇಖಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432089 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಯೋಹಾನ್ ಯೋಸೆಫ್ ಫಾನ್ ಗರೆಸ್ | image = Painting of Joseph Görres.jpg | image_size = | caption = Portrait of Görres, by [[Joseph Anton Settegast]] | pen_name = | birth_name = Johann Joseph von Görres | birth_date = {{birth date|1776|1|25|df=y}} | birth_place = [[Koblenz]], [[Electorate of Trier]] | death_date = {{death date and age|1848|1|29|1776|1|25|df=y}} | death_place = [[Munich]], [[Kingdom of Bavaria]] | occupation = Publicist, writer, journalist, politician | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = | spouse = Catherine de Lasaulx | partner = | children = Guido Görres, Maria Görres | relatives = | influences = | influenced = | signature = }} 1776-1849. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜರ್ಮನ್]] ಲೇಖಕ. ==ಈತನ ಬದುಕು== ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತನ್ನ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವಭಾವ, ಸೌಜನ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಚೈತನ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೂ ಈತ ಆ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪ್ರಿಯನಾದ ಈತ ಇನ್ನೂ ಶಾಲಾವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಭರವಸೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಶಾಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟತೊಡಗಿದ. ಮುಂದೆ ರೆಯ್ನಿ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿಬಂದಮೇಲೆ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತನಿಗೆ ಇದ್ದ ಭ್ರಮೆಯೆಲ್ಲ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತು. ನಿರಾಸೆ ಕವಿಯಿತು. 1797ರಲ್ಲಿ'' ಡಾಸ್ ರೋಟೆ ಬ್ಲಟ್'' ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಸಂಪಾದಕನಾದ. ಅನಂತರ ಗರೆಸ್ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. 1806 ರಿಂದ 1808ರ ವರೆಗೆ ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಆಷಿಂ ಫಾನ್ ಅರ್ನಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಬೆಂಟ್ಯಾನೊ ಎಂಬವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ''ಟ್ಲೈಟುಂಗ್ ಫ್ಯೂರೆ ಐನ್ಸೀಡ್ಲೆರ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. 1807ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ''ಫೊಲ್ಕ್ಸ್ ಬ್ಯೂಷೆರ್'' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1810ರಲ್ಲಿ ಮೈಥೆನ್ ಗೆಷಿಷ್ಟೆ ಡೆರ್ ಅಸಿಯಾಟಿಷೆನ್ ವೆಲ್ಟ್ ಎಂಬ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತ, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಏಷ್ಯದ ಧರ್ಮ, [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವಕರಿಗಿದ್ದ ಆಸ್ಥೆಯನ್ನಿದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 1814ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ]] ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೇರಿದಾಗ ರೈನಿಷೆರ್ ಮೆರ್ಕೂರ್ ಎಂಬ ತೀವ್ರಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಗ್ರಲೇಖನಗಳ ಉಗ್ರತೆ ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ವ್ಯಗ್ರನಾಗಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪಂಚಮಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆದ. ಗರೆಸ್ನ ಜನತಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪರವಾದ ನಿಷ್ಠುರ ಲೇಖನಗಳು ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಪತನಾನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಷ್ಯನ್ [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ]] ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಖಂಡಿಸತೊಡಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1816ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗರೆಸ್ ತಾನು ಬರೆದ ಟುಟ್ಷ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಉಂಟ್ ಡಿ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ (ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿ) ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರ ಲೇಖದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತಲ್ಲದೆ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಕಡು ಬಡತನದ ಬವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1824ರಲ್ಲಿ ಗರೆಸ್ ತಾನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 1827ರಲ್ಲಿ ಬವೇರಿಯದ ಮೊದಲು ಲೂದ್ವಿಷ್ ದೊರೆಯ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಪ್ರಧ್ಯಾಪಕ]]ನಾಗಿ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಪಂಥದ ವೀರಬೆಂಬಲಿಗನಾಗಿ ತನ್ನ ವಾಗ್ಝರಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿದ. 1836ರಿಂದ 1842ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈತನ ಮಹಾಕೃತಿಯೆನಿಸಿರುವ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಲಿಷ್ ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ''ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 1848ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಮ್ಯೂನಿಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಶನಾದ. ==ಈತನ ಕೊಡುಗೆ== ಪ್ರಜಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ತೋರಿದ ನಿರಂತರ ಉತ್ಸಾಹ, ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಾದ ಹೋರಾಟ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯವಾದುವು. ಸತ್ತ್ವಶಾಲಿಯಾದ ಶೈಲಿ, ಅಮೋಘವಾದ ಭಾಷಾವೈಖರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಈತ ವಿಖ್ಯಾತನಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೂ ಮೀಸಲಾದ ಗರೆಸ್-ಗಸ್ಸೆಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಗರೆಸ್ನ ಮರಣಾನಂತರವೂ ಆತನ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಈಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆದು [[ರೋಮ್]], [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸಲೆಮ್]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಇದರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೊರಡುತ್ತಿವೆ. ಈತನ ರಾಜಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆಪ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು 6 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. (1854-60). ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 3 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ (1858-74) ಮತ್ತು 1960ರಲ್ಲಿ ಈತನ ಎಲ್ಲ ಬರೆಹಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 16 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] d7o2zdmbamjog4ls1vzej8cvijqj04r 1432090 1432089 2026-10-15T06:06:51Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432090 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಯೋಹಾನ್ ಯೋಸೆಫ್ ಫಾನ್ ಗರೆಸ್ | image = Painting of Joseph Görres.jpg | image_size = | caption = Portrait of Görres, by [[Joseph Anton Settegast]] | pen_name = | birth_name = Johann Joseph von Görres | birth_date = {{birth date|1776|1|25|df=y}} | birth_place = [[Koblenz]], [[Electorate of Trier]] | death_date = {{death date and age|1848|1|29|1776|1|25|df=y}} | death_place = [[Munich]], [[Kingdom of Bavaria]] | occupation = Publicist, writer, journalist, politician | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = | spouse = Catherine de Lasaulx | partner = | children = Guido Görres, Maria Görres | relatives = | influences = | influenced = | signature = }} 1776-1849. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜರ್ಮನ್]] ಲೇಖಕ. ==ಈತನ ಬದುಕು== ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತನ್ನ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವಭಾವ, ಸೌಜನ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಚೈತನ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೂ ಈತ ಆ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪ್ರಿಯನಾದ ಈತ ಇನ್ನೂ ಶಾಲಾವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಭರವಸೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಶಾಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟತೊಡಗಿದ. ಮುಂದೆ ರೆಯ್ನಿ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿಬಂದಮೇಲೆ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತನಿಗೆ ಇದ್ದ ಭ್ರಮೆಯೆಲ್ಲ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತು. ನಿರಾಸೆ ಕವಿಯಿತು. 1797ರಲ್ಲಿ'' ಡಾಸ್ ರೋಟೆ ಬ್ಲಟ್'' ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಸಂಪಾದಕನಾದ. ಅನಂತರ ಗರೆಸ್ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. 1806 ರಿಂದ 1808ರ ವರೆಗೆ ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಆಷಿಂ ಫಾನ್ ಅರ್ನಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಬೆಂಟ್ಯಾನೊ ಎಂಬವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ''ಟ್ಲೈಟುಂಗ್ ಫ್ಯೂರೆ ಐನ್ಸೀಡ್ಲೆರ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. 1807ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ''ಫೊಲ್ಕ್ಸ್ ಬ್ಯೂಷೆರ್'' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1810ರಲ್ಲಿ ಮೈಥೆನ್ ಗೆಷಿಷ್ಟೆ ಡೆರ್ ಅಸಿಯಾಟಿಷೆನ್ ವೆಲ್ಟ್ ಎಂಬ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತ, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಏಷ್ಯದ ಧರ್ಮ, [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವಕರಿಗಿದ್ದ ಆಸ್ಥೆಯನ್ನಿದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 1814ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ]] ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೇರಿದಾಗ ರೈನಿಷೆರ್ ಮೆರ್ಕೂರ್ ಎಂಬ ತೀವ್ರಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಗ್ರಲೇಖನಗಳ ಉಗ್ರತೆ ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ವ್ಯಗ್ರನಾಗಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪಂಚಮಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆದ. ಗರೆಸ್ನ ಜನತಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪರವಾದ ನಿಷ್ಠುರ ಲೇಖನಗಳು ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಪತನಾನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಷ್ಯನ್ [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ]] ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಖಂಡಿಸತೊಡಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1816ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗರೆಸ್ ತಾನು ಬರೆದ ಟುಟ್ಷ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಉಂಟ್ ಡಿ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ (ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿ) ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರ ಲೇಖದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತಲ್ಲದೆ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಕಡು ಬಡತನದ ಬವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1824ರಲ್ಲಿ ಗರೆಸ್ ತಾನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 1827ರಲ್ಲಿ ಬವೇರಿಯದ ಮೊದಲು ಲೂದ್ವಿಷ್ ದೊರೆಯ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಪ್ರಧ್ಯಾಪಕ]]ನಾಗಿ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಪಂಥದ ವೀರಬೆಂಬಲಿಗನಾಗಿ ತನ್ನ ವಾಗ್ಝರಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿದ. 1836ರಿಂದ 1842ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈತನ ಮಹಾಕೃತಿಯೆನಿಸಿರುವ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಲಿಷ್ ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ''ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 1848ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಮ್ಯೂನಿಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಶನಾದ. ==ಈತನ ಕೊಡುಗೆ== ಪ್ರಜಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ತೋರಿದ ನಿರಂತರ ಉತ್ಸಾಹ, ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಾದ ಹೋರಾಟ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯವಾದುವು. ಸತ್ತ್ವಶಾಲಿಯಾದ ಶೈಲಿ, ಅಮೋಘವಾದ ಭಾಷಾವೈಖರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಈತ ವಿಖ್ಯಾತನಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೂ ಮೀಸಲಾದ ಗರೆಸ್-ಗಸ್ಸೆಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಗರೆಸ್ನ ಮರಣಾನಂತರವೂ ಆತನ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಈಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆದು [[ರೋಮ್]], [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸಲೆಮ್]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಇದರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೊರಡುತ್ತಿವೆ. ಈತನ ರಾಜಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆಪ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು 6 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. (1854-60). ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 3 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ (1858-74) ಮತ್ತು 1960ರಲ್ಲಿ ಈತನ ಎಲ್ಲ ಬರೆಹಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 16 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]] 82uh20f667w9sa870r20ydc928eeg0p 1432091 1432090 2026-10-15T06:07:09Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಜರ್ಮನಿ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432091 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = ಯೋಹಾನ್ ಯೋಸೆಫ್ ಫಾನ್ ಗರೆಸ್ | image = Painting of Joseph Görres.jpg | image_size = | caption = Portrait of Görres, by [[Joseph Anton Settegast]] | pen_name = | birth_name = Johann Joseph von Görres | birth_date = {{birth date|1776|1|25|df=y}} | birth_place = [[Koblenz]], [[Electorate of Trier]] | death_date = {{death date and age|1848|1|29|1776|1|25|df=y}} | death_place = [[Munich]], [[Kingdom of Bavaria]] | occupation = Publicist, writer, journalist, politician | period = | genre = | subject = | movement = | notable_works = | spouse = Catherine de Lasaulx | partner = | children = Guido Görres, Maria Görres | relatives = | influences = | influenced = | signature = }} 1776-1849. ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಜರ್ಮನ್]] ಲೇಖಕ. ==ಈತನ ಬದುಕು== ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ ಎಂಬ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ತನ್ನ ಉದಾತ್ತ ಸ್ವಭಾವ, ಸೌಜನ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಚೈತನ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದಲೂ ಈತ ಆ ಯುಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೆನಿಸಿದ. ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಪ್ರಿಯನಾದ ಈತ ಇನ್ನೂ ಶಾಲಾವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಆರಂಭವಾಗಿದ್ದ [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರಾನ್ಸಿನ]] ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತುಂಬ ಭರವಸೆಯಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆಶಾಗೋಪುರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟತೊಡಗಿದ. ಮುಂದೆ ರೆಯ್ನಿ ಪ್ರಾಂತಗಳ ಪರವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಲು [[ಪ್ಯಾರಿಸ್ಸಿ]]ಗೆ ಹೋಗಿಬಂದಮೇಲೆ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಈತನಿಗೆ ಇದ್ದ ಭ್ರಮೆಯೆಲ್ಲ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತು. ನಿರಾಸೆ ಕವಿಯಿತು. 1797ರಲ್ಲಿ'' ಡಾಸ್ ರೋಟೆ ಬ್ಲಟ್'' ಎಂಬ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ ಅದರ ಪ್ರಥಮ ಸಂಪಾದಕನಾದ. ಅನಂತರ ಗರೆಸ್ ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೊಬ್ಲೆಂಜ್ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದ. 1806 ರಿಂದ 1808ರ ವರೆಗೆ ಹೈಡೆಲ್ಬರ್ಗ್ನಲ್ಲಿ ಜರ್ಮನಿಯ ರಮ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯವಾದಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಆಷಿಂ ಫಾನ್ ಅರ್ನಿಮ್ ಮತ್ತು ಕ್ಲೆಮೆನ್ಸ್ ಬೆಂಟ್ಯಾನೊ ಎಂಬವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ''ಟ್ಲೈಟುಂಗ್ ಫ್ಯೂರೆ ಐನ್ಸೀಡ್ಲೆರ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ [[ಜರ್ಮನಿ]]ಯ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಮಾಡುತ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ. 1807ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ''ಫೊಲ್ಕ್ಸ್ ಬ್ಯೂಷೆರ್'' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. 1810ರಲ್ಲಿ ಮೈಥೆನ್ ಗೆಷಿಷ್ಟೆ ಡೆರ್ ಅಸಿಯಾಟಿಷೆನ್ ವೆಲ್ಟ್ ಎಂಬ [[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯ]]ದ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತ, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ಏಷ್ಯದ ಧರ್ಮ, [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಗಳ ಬಗೆಗೆ ಜರ್ಮನಿಯ ಯುವಕರಿಗಿದ್ದ ಆಸ್ಥೆಯನ್ನಿದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. 1814ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ [[ನೆಪೋಲಿಯನ್ ಬೋನಪಾರ್ತ್|ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ]] ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಗೇರಿದಾಗ ರೈನಿಷೆರ್ ಮೆರ್ಕೂರ್ ಎಂಬ ತೀವ್ರಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಾದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ನಿರಂಕುಶ ಪ್ರಭುತ್ವ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಅಗ್ರಲೇಖನಗಳ ಉಗ್ರತೆ ನೆರೆರಾಜ್ಯಗಳಿಗೂ ತಟ್ಟಿತು. ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೆಪೋಲಿಯನ್ ವ್ಯಗ್ರನಾಗಿ ಈ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪಂಚಮಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಕರೆದ. ಗರೆಸ್ನ ಜನತಾ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪರವಾದ ನಿಷ್ಠುರ ಲೇಖನಗಳು ನೆಪೋಲಿಯನ್ನನ ಪತನಾನಂತರ ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪ್ರಷ್ಯನ್ [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ]] ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಖಂಡಿಸತೊಡಗಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ 1816ರಲ್ಲಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗರೆಸ್ ತಾನು ಬರೆದ ಟುಟ್ಷ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಉಂಟ್ ಡಿ ರೆವೊಲ್ಯೂಷನ್ (ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿ) ಎಂಬ ಪ್ರಚಾರ ಲೇಖದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ದೇಶ ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬೇಕಾಯಿತಲ್ಲದೆ [[ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲ್ಯಾಂಡ್|ಸ್ವಿಟ್ಜರ್ಲೆಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವರ್ಷ ಕಡು ಬಡತನದ ಬವಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. 1824ರಲ್ಲಿ ಗರೆಸ್ ತಾನು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಕಡೆಗಣಿಸಿದ್ದ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕ್ ಚರ್ಚಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 1827ರಲ್ಲಿ ಬವೇರಿಯದ ಮೊದಲು ಲೂದ್ವಿಷ್ ದೊರೆಯ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ [[ಇತಿಹಾಸ]]ದ [[ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ|ಪ್ರಧ್ಯಾಪಕ]]ನಾಗಿ ಮ್ಯೂನಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಂದ. ಧಾರ್ಮಿಕವಾದ ವಿವಾದಗಳೆದ್ದಾಗಲೆಲ್ಲ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಪಂಥದ ವೀರಬೆಂಬಲಿಗನಾಗಿ ತನ್ನ ವಾಗ್ಝರಿಯನ್ನು ಹರಿಸಿದ. 1836ರಿಂದ 1842ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿಯೇ ಈತನ ಮಹಾಕೃತಿಯೆನಿಸಿರುವ ''ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಲಿಷ್ ಮಿಸ್ಟಿಕ್ ''ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದ ರಚನೆಯಾಯಿತು. 1848ರಲ್ಲಿ ಈತ [[ಮ್ಯೂನಿಕ್]] ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಶನಾದ. ==ಈತನ ಕೊಡುಗೆ== ಪ್ರಜಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಈತ ತೋರಿದ ನಿರಂತರ ಉತ್ಸಾಹ, ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವಾದ ಹೋರಾಟ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯವಾದುವು. ಸತ್ತ್ವಶಾಲಿಯಾದ ಶೈಲಿ, ಅಮೋಘವಾದ ಭಾಷಾವೈಖರಿಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಲೇಖನಗಳಿಂದ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದು ಈತ ವಿಖ್ಯಾತನಾದ. 1876ರಲ್ಲಿ ರೋಮನ್ ಕೆಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕುರಿತ ವಿಶೇಷ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಸಂಶೋಧನೆಗೂ ಮೀಸಲಾದ ಗರೆಸ್-ಗಸ್ಸೆಲ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಗರೆಸ್ನ ಮರಣಾನಂತರವೂ ಆತನ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ಈ ಅಧ್ಯಯನ ಸಂಸ್ಥೆ ಈಗ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಬೆಳೆದು [[ರೋಮ್]], [[ಮಡ್ರಿಡ್|ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್]], [[ಜೆರುಸಲೆಂ|ಜೆರೂಸಲೆಮ್]] ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿದೆ. ಇದರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಹೊರಡುತ್ತಿವೆ. ಈತನ ರಾಜಕೀಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗೆಸಾಮ್ಮೆಲ್ಟೆಪ್ರಿಫ್ಟೆನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟು 6 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. (1854-60). ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ 3 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ (1858-74) ಮತ್ತು 1960ರಲ್ಲಿ ಈತನ ಎಲ್ಲ ಬರೆಹಗಳನ್ನೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ 16 ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]] [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಜರ್ಮನಿ]] 8da18clakg0po3ac843infdv2lr8waf 0 63561 1432093 1344684 2026-10-15T06:26:02Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1432093 wikitext text/x-wiki [[File:Plague -buboes.jpg|right|thumb|Buboes on the leg, caused by [[bubonic plague]]]] [[File:Haemophilus ducreyi 5811 lores.jpg|thumb|Buboes in the groin area of a male with a [[Chancroid]] infection]] '''ಗಳಲೆ''' ದುಗ್ಧ ರಸನಾಳಗಳ (ಲಿಂಫ್ಯಾಟಿಕ್ ವೆಸಲ್ಸ್) ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಾಸಿವೆಕಾಳಿನಿಂದ ಅವರೆಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಗಂಟುಗಳು, ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾದಾಗ ತಳೆಯುವ ಗಡಸಾದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಿತಿ..<ref>{{Cite journal|last=Drancourt|first=Michel|last2=Piarroux|first2=Renaud|last3=Bitam|first3=Idir|last4=Mouffok|first4=Nadjet|last5=Raoult|first5=Didier|date=2013-01-01|title=Plague: History and contemporary analysis|journal=Journal of Infection|language=en|volume=66|issue=1|pages=18–26|doi=10.1016/j.jinf.2012.09.010|issn=0163-4453|pmid=23041039 |doi-access=free}}</ref> ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗಡಸುತನದಿಂದ ಗಳಲೆ ಗಳು, ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕುವುದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವು ನೋಯುವುದರಿಂದಲೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಗಳಲೆಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೋ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೋ ಇರಬಹುದು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಅಥವಾ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾದ ವಿಷಾಣು ಸೋಂಕಿ ನಿಂದ ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾದ ದೇಹಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದುಗ್ಧರಸಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಟುಗಳು ಅದೇ ವಿಷಾಣು ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೈಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯವಾಗಿ ಕೀತುಕೊಂಡಾಗ ಕಂಕುಳು ತೊಡೆಸಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗಳಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಗಂಟಲು ನೋವು ಬಂದಾಗ [[ದವಡೆ]]ಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಟುಗಳು ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೇನು ಹತ್ತಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ರಣವಾದಾಗ ಕತ್ತಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯ. ಈ ಗಳಲೆಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿದ್ದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಾರಣಭೂತ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇವು ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೂ ವೇದನಾರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು. ಬಹುಕಾಲಿಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳಾದ [[ಕ್ಷಯ]], ಫರಂಗಿರೋಗ (ಸಿಫಿಲಿಸ್), [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|ಏಡ್ಸ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಲೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯ ರೋಗಾಣು ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜಡೆಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೊರಳಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಕಳ್ಳಂಗುಣಿ) ಇರುವ ಗಳಲೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಫರಂಗಿ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಮೊಣಕೈ ಮತ್ತು ತೊಡೆಯ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಗಡಸಾದ ಗಳಲೆಗಳು ಈ ರೀತಿಯವು. [[ಏಡ್ಸ್]] ರೋಗದಲ್ಲಿ ಅಕಾರಣವಾಗಿ ದೇಹಾದ್ಯಂತ ಗಳಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಏಡಿಗಂತಿಕೋಶಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಲೂ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಗಳಲೆ ರೋಗನಿದಾನವನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣಭೂತ ರೋಗ ಗುಣವಾದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಗಳಲೆ ಗಳೂ ಇಂಗಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] d61rc5k96a4zre0odfdu7l4vqq8gaex 1432094 1432093 2026-10-15T06:26:17Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432094 wikitext text/x-wiki [[File:Plague -buboes.jpg|right|thumb|Buboes on the leg, caused by [[bubonic plague]]]] [[File:Haemophilus ducreyi 5811 lores.jpg|thumb|Buboes in the groin area of a male with a [[Chancroid]] infection]] '''ಗಳಲೆ''' ದುಗ್ಧ ರಸನಾಳಗಳ (ಲಿಂಫ್ಯಾಟಿಕ್ ವೆಸಲ್ಸ್) ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಾಸಿವೆಕಾಳಿನಿಂದ ಅವರೆಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಗಂಟುಗಳು, ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾದಾಗ ತಳೆಯುವ ಗಡಸಾದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಿತಿ..<ref>{{Cite journal|last=Drancourt|first=Michel|last2=Piarroux|first2=Renaud|last3=Bitam|first3=Idir|last4=Mouffok|first4=Nadjet|last5=Raoult|first5=Didier|date=2013-01-01|title=Plague: History and contemporary analysis|journal=Journal of Infection|language=en|volume=66|issue=1|pages=18–26|doi=10.1016/j.jinf.2012.09.010|issn=0163-4453|pmid=23041039 |doi-access=free}}</ref> ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗಡಸುತನದಿಂದ ಗಳಲೆ ಗಳು, ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕುವುದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವು ನೋಯುವುದರಿಂದಲೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಗಳಲೆಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೋ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೋ ಇರಬಹುದು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಅಥವಾ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾದ ವಿಷಾಣು ಸೋಂಕಿ ನಿಂದ ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾದ ದೇಹಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದುಗ್ಧರಸಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಟುಗಳು ಅದೇ ವಿಷಾಣು ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೈಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯವಾಗಿ ಕೀತುಕೊಂಡಾಗ ಕಂಕುಳು ತೊಡೆಸಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗಳಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಗಂಟಲು ನೋವು ಬಂದಾಗ [[ದವಡೆ]]ಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಟುಗಳು ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೇನು ಹತ್ತಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ರಣವಾದಾಗ ಕತ್ತಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯ. ಈ ಗಳಲೆಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿದ್ದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಾರಣಭೂತ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇವು ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೂ ವೇದನಾರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು. ಬಹುಕಾಲಿಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳಾದ [[ಕ್ಷಯ]], ಫರಂಗಿರೋಗ (ಸಿಫಿಲಿಸ್), [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|ಏಡ್ಸ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಲೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯ ರೋಗಾಣು ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜಡೆಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೊರಳಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಕಳ್ಳಂಗುಣಿ) ಇರುವ ಗಳಲೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಫರಂಗಿ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಮೊಣಕೈ ಮತ್ತು ತೊಡೆಯ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಗಡಸಾದ ಗಳಲೆಗಳು ಈ ರೀತಿಯವು. [[ಏಡ್ಸ್]] ರೋಗದಲ್ಲಿ ಅಕಾರಣವಾಗಿ ದೇಹಾದ್ಯಂತ ಗಳಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಏಡಿಗಂತಿಕೋಶಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಲೂ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಗಳಲೆ ರೋಗನಿದಾನವನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣಭೂತ ರೋಗ ಗುಣವಾದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಗಳಲೆ ಗಳೂ ಇಂಗಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು]] k11apb3pys31vxh7ivl5b3dw2a8f352 1432095 1432094 2026-10-15T06:26:37Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432095 wikitext text/x-wiki [[File:Plague -buboes.jpg|right|thumb|Buboes on the leg, caused by [[bubonic plague]]]] [[File:Haemophilus ducreyi 5811 lores.jpg|thumb|Buboes in the groin area of a male with a [[Chancroid]] infection]] '''ಗಳಲೆ''' ದುಗ್ಧ ರಸನಾಳಗಳ (ಲಿಂಫ್ಯಾಟಿಕ್ ವೆಸಲ್ಸ್) ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಾಸಿವೆಕಾಳಿನಿಂದ ಅವರೆಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರದ ಗಂಟುಗಳು, ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾದಾಗ ತಳೆಯುವ ಗಡಸಾದ ಮತ್ತು ದಪ್ಪವಾದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಿತಿ..<ref>{{Cite journal|last=Drancourt|first=Michel|last2=Piarroux|first2=Renaud|last3=Bitam|first3=Idir|last4=Mouffok|first4=Nadjet|last5=Raoult|first5=Didier|date=2013-01-01|title=Plague: History and contemporary analysis|journal=Journal of Infection|language=en|volume=66|issue=1|pages=18–26|doi=10.1016/j.jinf.2012.09.010|issn=0163-4453|pmid=23041039 |doi-access=free}}</ref> ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗಡಸುತನದಿಂದ ಗಳಲೆ ಗಳು, ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕುವುದರಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಪರೀಕ್ಷೆಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಅವು ನೋಯುವುದರಿಂದಲೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಗಳಲೆಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೋ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೋ ಇರಬಹುದು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಅಥವಾ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾದ ವಿಷಾಣು ಸೋಂಕಿ ನಿಂದ ರೋಗಗ್ರಸ್ತವಾದ ದೇಹಭಾಗಗಳಿಂದ ಪ್ರವಹಿಸುವ ದುಗ್ಧರಸಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಟುಗಳು ಅದೇ ವಿಷಾಣು ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೈಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಾಯವಾಗಿ ಕೀತುಕೊಂಡಾಗ ಕಂಕುಳು ತೊಡೆಸಂದಿಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗಳಲೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿ ಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಗಂಟಲು ನೋವು ಬಂದಾಗ [[ದವಡೆ]]ಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಟುಗಳು ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿ ಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಹೇನು ಹತ್ತಿ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ರಣವಾದಾಗ ಕತ್ತಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದ ವಿಷಯ. ಈ ಗಳಲೆಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿದ್ದು ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕಾರಣಭೂತ ಸ್ಥಿತಿಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಇವು ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿಯೂ ವೇದನಾರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು. ಬಹುಕಾಲಿಕ ವ್ಯಾಧಿಗಳಾದ [[ಕ್ಷಯ]], ಫರಂಗಿರೋಗ (ಸಿಫಿಲಿಸ್), [[ಏಡ್ಸ್ ರೋಗ|ಏಡ್ಸ್]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಲೆ ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಬಹುಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಾಲ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷಯ ರೋಗಾಣು ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜಡೆಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೊರಳಿನ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಕಳ್ಳಂಗುಣಿ) ಇರುವ ಗಳಲೆಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಫರಂಗಿ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ಮೊಣಕೈ ಮತ್ತು ತೊಡೆಯ ಸಂದಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಗಡಸಾದ ಗಳಲೆಗಳು ಈ ರೀತಿಯವು. [[ಏಡ್ಸ್]] ರೋಗದಲ್ಲಿ ಅಕಾರಣವಾಗಿ ದೇಹಾದ್ಯಂತ ಗಳಲೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಏಡಿಗಂತಿಕೋಶಗಳ ಆಕ್ರಮಣದಿಂದಲೂ ಗಳಲೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಗಳಲೆ ರೋಗನಿದಾನವನ್ನು ಬಹು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರಣಭೂತ ರೋಗ ಗುಣವಾದರೆ ಕ್ರಮೇಣ ಗಳಲೆ ಗಳೂ ಇಂಗಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತವೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ರೋಗ-ಲಕ್ಷಣಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಆರೋಗ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ]] fhinqb3s84ez3409mxcx40816qpogs5 0 63640 1432105 1351849 2026-10-15T07:35:14Z VASANTH S.N. 728 ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ 1432105 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ನಿಕಲೈ ವಸೀಲ್ಯವಿಚ್ ಗಾಗಲ್ | birth_name = Nikolai Vasilyevich Yanovsky | image = NV Gogol.png | caption = Daguerreotype, {{circa|1845}} | image_size = | pen_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1809|4|1}} | birth_place = [[Sorochyntsi]], [[Russian Empire]] (now in [[Ukraine]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1852|2|21|1809|4|1}} | death_place = Moscow, Russian Empire | resting_place = [[Novodevichy Cemetery]] | occupation = Playwright, short story writer, novelist | language = Russian | period = 1840–51 | notable_works = [[Nikolai Gogol bibliography|Full list]] | genre = | subject = | movement = | signature = Nikolai Gogol Signature.svg }} ನಿಕಲೈ ವಸೀಲ್ಯವಿಚ್ ಗಾಗಲ್ 1809-52. ಹೆಸರಾಂತ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯನ್]] ಸಾಹಿತಿ. ==ಜೀವನ== 1809ರಲ್ಲಿ [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ. ನಿರುದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರಸ್ ಬರ್ಗಿ]]ಗೆ ಬಂದು 1826ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿದ್ದು ಅನಂತರ ಅನೇಕ [[ವರ್ಷ]]ಗಳ ಕಾಲ ನಟನಾಗಿ, [[ಕವಿ]]ಯಾಗಿ ತೊಳಲಾಡಿದ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಕತೆಗಾರನೆಂದು ಅಪಾರ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ. ಇವನು 1852ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 24ರಂದು ನಿಧನವಾದ. == ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬರಹ == '''ಈವ್ನಿಂಗ್ ಆನ್ ಎ ಫಾರಮ್ ನಿಯರ್ ದಿಕಂಕ''' (ವಚೇದನ ಕುತೋರ್ ಬ್ಲಿಜ್ ದಿಕಂಕ) (ದಿಕಂಕ ಬಳಿಯ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಜೆ ಗಳು) ಎನ್ನುವ ಇವನ ಮೊದಲ ಕಥಾಸಂಕಲನ ಈತನಿಗೆ ಹೆಸರು ತಂದ ಗ್ರಂಥ. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನಡೆನುಡಿ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದವನ್ನು ಕುರಿತ ವಾಸ್ತವ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಗಾಗಲ್ ನು [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೆಲಸಮಾಡಿ, ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏನೊಂದು ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಗಳಿಸಲಾರದೆ 1834ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಶರಣು ಹೊಡೆದು, ಸಾಹಿತಿ ಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. '''ಡೈರಿ ಆಫ್ ಎ ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾನ್''' (1835) ಇವನು 1836ರಿಂದ 1846ರವರೆಗೆ [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇವನು 1842ರಲ್ಲಿ '''ದಿ ಓವರ್ ಕೋಟ್''' ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಭರಿತವಾದ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ರಚಿಸಿದ. ಈತ ಬರೆದ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ '''ರೆವಿಜೋರ್ಸ್ (ದಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ 1836)''' ಎನ್ನುವ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ [[ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು '''ಡೆಡ್ ಸೋಲ್ಸ್''' 1842 (ಸತ್ತ ಆತ್ಮಗಳು) ಎಂಬ ಅಪೂರ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ. ಇನ್ಸ್ಟೆಕ್ಟರ್ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಖರಾದ. ಲಂಚಕೋರರಾದ, ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಧಿಕ ಪ್ರಸಂಗತನ, ಪೆದ್ದು ಪೆದ್ದಾದ ನಡೆವಳಿಕೆ - ಇವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಸತ್ತ ಆತ್ಮಗಳು ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ಜೀತಗಾರಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಡೀ ರಷ್ಯನ್ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿದ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ರಷ್ಯನ್ ಸಮಾಜವನ್ನೇ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮಹಾಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ರಚಿಸ ಬೇಕೆಂದು ಗಾಗಲ್ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅತಿಯಾಗಿ ನೀತಿಭೋಧೆ ಮಾಡುವ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ರಚನೆ ತೀರಾ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಇವನು [[ರೋಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮತಭ್ರಾಂತನಾದ ಪಾದ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ 1845 ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳತ್ತ ಮನಸ್ಸು ಹರಿಯಿತಾಗಿ ಗಾಗಲ್ ಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭೆಗೆ ಒಳಗಾದ. ಅಗ ತಾನು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಸತ್ತ ಆತ್ಮಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಸೊಚಿನೆನಿಯಾ ಎನ್ನುವ ಗದ್ಯನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಹೆನಿಟ್ಬ (ವಿವಾಹ) ಎಂಬ ವಿನೋದ ಪ್ರಹಸನ ಇವನ ಇತರ ಕೃತಿಗಳು. [[ಪುಷ್ಕಿನ್]], ಲೆರ್ಮೊಂಟಾವ್ ಮೊದಲಾದವರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಯುಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು - ತುರ್ಗೆನೈಫ್, [[ಲಿಯೊ ಟಾಲ್‍ಸ್ಟಾಯ್|ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯ್]], [[ದಾಸ್ತೋವ್ಸ್ಕಿ]] ಮುಂತಾದ ವಾಸ್ತವತಾವಾದಿಗಳವರೆಗಿನ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಗಾಗಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತಿ. ಇವನ ವಿಕಟ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿ,ವಿಡಂಬನಯುತ ವಾದ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಗದ್ಯಶೈಲಿ ಇವು ದಾಸ್ತೋವ್ಸ್ಕಿ, ಬೆಲಿ ಮುಂತಾದವರ ಮೇಲೆ ಗಾಢಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದುವು. ಗಾಗಲ್ ರಷ್ಯನ್ ಸಮಾಜದ ಹಳೆಯ ಹುರುಳಿಲ್ಲದ ಕಂದಾಚಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ನಡೆವಳಿಕೆಗಳು, ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬದುಕಿನ ವ್ಯಗ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೊಸ ಪಂಥವನ್ನೇ (ರಿಯಲಿಸಂ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವನು ಈತ. ತನ್ನ ಚಿತ್ತಚಾಂಚಲ್ಯ, ವಿಚಾರದ ಅಸಾಂಗತ್ಯ, ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳಿಂದಾಗಿ ಈತ ನಿಷ್ಠೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಪ್ರಗತಿವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಾಗಲ್ ನಿಕಲೈ ವಸೀಲ್ಯವಿಚ್}} {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] fv1w4159522wpd20tpxtnhkz5aaz5tr 1432106 1432105 2026-10-15T07:35:32Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ರಷ್ಯಾದ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432106 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ನಿಕಲೈ ವಸೀಲ್ಯವಿಚ್ ಗಾಗಲ್ | birth_name = Nikolai Vasilyevich Yanovsky | image = NV Gogol.png | caption = Daguerreotype, {{circa|1845}} | image_size = | pen_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1809|4|1}} | birth_place = [[Sorochyntsi]], [[Russian Empire]] (now in [[Ukraine]]) | death_date = {{death date and age|df=yes|1852|2|21|1809|4|1}} | death_place = Moscow, Russian Empire | resting_place = [[Novodevichy Cemetery]] | occupation = Playwright, short story writer, novelist | language = Russian | period = 1840–51 | notable_works = [[Nikolai Gogol bibliography|Full list]] | genre = | subject = | movement = | signature = Nikolai Gogol Signature.svg }} ನಿಕಲೈ ವಸೀಲ್ಯವಿಚ್ ಗಾಗಲ್ 1809-52. ಹೆಸರಾಂತ [[ರಷ್ಯಾ|ರಷ್ಯನ್]] ಸಾಹಿತಿ. ==ಜೀವನ== 1809ರಲ್ಲಿ [[ಯುಕ್ರೇನ್|ಉಕ್ರೇನಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ. ನಿರುದ್ಯೋಗಿಯಾಗಿ [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರಸ್ ಬರ್ಗಿ]]ಗೆ ಬಂದು 1826ರಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿದ್ದು ಅನಂತರ ಅನೇಕ [[ವರ್ಷ]]ಗಳ ಕಾಲ ನಟನಾಗಿ, [[ಕವಿ]]ಯಾಗಿ ತೊಳಲಾಡಿದ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಕತೆಗಾರನೆಂದು ಅಪಾರ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದ. ಇವನು 1852ರ ಫೆಬ್ರವರಿ 24ರಂದು ನಿಧನವಾದ. == ಬದುಕು ಮತ್ತು ಬರಹ == '''ಈವ್ನಿಂಗ್ ಆನ್ ಎ ಫಾರಮ್ ನಿಯರ್ ದಿಕಂಕ''' (ವಚೇದನ ಕುತೋರ್ ಬ್ಲಿಜ್ ದಿಕಂಕ) (ದಿಕಂಕ ಬಳಿಯ ಕೃಷಿಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಸಂಜೆ ಗಳು) ಎನ್ನುವ ಇವನ ಮೊದಲ ಕಥಾಸಂಕಲನ ಈತನಿಗೆ ಹೆಸರು ತಂದ ಗ್ರಂಥ. ಈ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ರೇನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ನಡೆನುಡಿ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದವನ್ನು ಕುರಿತ ವಾಸ್ತವ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಗಾಗಲ್ ನು [[ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್|ಸೇಂಟ್ ಪೀಟರ್ಸ್ಬರ್ಗ್]] ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಕೆಲಸಮಾಡಿ, ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಏನೊಂದು ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಗಳಿಸಲಾರದೆ 1834ರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಶರಣು ಹೊಡೆದು, ಸಾಹಿತಿ ಯಾಗಿಯೇ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ. '''ಡೈರಿ ಆಫ್ ಎ ಮ್ಯಾಡ್ ಮ್ಯಾನ್''' (1835) ಇವನು 1836ರಿಂದ 1846ರವರೆಗೆ [[ಇಟಲಿ|ಇಟಲಿಯಲ್ಲಿ]] ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇವನು 1842ರಲ್ಲಿ '''ದಿ ಓವರ್ ಕೋಟ್''' ಎಂಬ ಹಾಸ್ಯ ಭರಿತವಾದ [[ಕಾದಂಬರಿ]] ರಚಿಸಿದ. ಈತ ಬರೆದ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಕೃತಿಗಳೆಂದರೆ '''ರೆವಿಜೋರ್ಸ್ (ದಿ ಗವರ್ನಮೆಂಟ್ ಇನ್ಸ್ಪೆಕ್ಟರ್ 1836)''' ಎನ್ನುವ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕ [[ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು '''ಡೆಡ್ ಸೋಲ್ಸ್''' 1842 (ಸತ್ತ ಆತ್ಮಗಳು) ಎಂಬ ಅಪೂರ್ಣ ಕಾದಂಬರಿ. ಇನ್ಸ್ಟೆಕ್ಟರ್ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಖರಾದ. ಲಂಚಕೋರರಾದ, ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಅಧಿಕ ಪ್ರಸಂಗತನ, ಪೆದ್ದು ಪೆದ್ದಾದ ನಡೆವಳಿಕೆ - ಇವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹಾಸ್ಯಭರಿತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಗೇಲಿಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಸತ್ತ ಆತ್ಮಗಳು ಎಂಬ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ರಷ್ಯದ ಜೀತಗಾರಿಕೆ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇಡೀ ರಷ್ಯನ್ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿದ ಈ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ರಷ್ಯನ್ ಸಮಾಜವನ್ನೇ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಮಹಾಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ರಚಿಸ ಬೇಕೆಂದು ಗಾಗಲ್ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅತಿಯಾಗಿ ನೀತಿಭೋಧೆ ಮಾಡುವ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ಕಾದಂಬರಿಯ ರಚನೆ ತೀರಾ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಇವನು [[ರೋಮ್]] ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾಗ ಮತಭ್ರಾಂತನಾದ ಪಾದ್ರಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ 1845 ರಲ್ಲಿ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳತ್ತ ಮನಸ್ಸು ಹರಿಯಿತಾಗಿ ಗಾಗಲ್ ಚಿತ್ತಕ್ಷೋಭೆಗೆ ಒಳಗಾದ. ಅಗ ತಾನು ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಬರೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಸತ್ತ ಆತ್ಮಗಳು ಕಾದಂಬರಿಯ ಮುಂದಿನ ಭಾಗದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿದ. ಸೊಚಿನೆನಿಯಾ ಎನ್ನುವ ಗದ್ಯನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಹೆನಿಟ್ಬ (ವಿವಾಹ) ಎಂಬ ವಿನೋದ ಪ್ರಹಸನ ಇವನ ಇತರ ಕೃತಿಗಳು. [[ಪುಷ್ಕಿನ್]], ಲೆರ್ಮೊಂಟಾವ್ ಮೊದಲಾದವರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಯುಗದಿಂದ ಹಿಡಿದು - ತುರ್ಗೆನೈಫ್, [[ಲಿಯೊ ಟಾಲ್‍ಸ್ಟಾಯ್|ಟಾಲ್ಸ್ಟಾಯ್]], [[ದಾಸ್ತೋವ್ಸ್ಕಿ]] ಮುಂತಾದ ವಾಸ್ತವತಾವಾದಿಗಳವರೆಗಿನ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಗಾಗಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತಿ. ಇವನ ವಿಕಟ ವಾಸ್ತವಿಕ ದೃಷ್ಟಿ,ವಿಡಂಬನಯುತ ವಾದ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಗದ್ಯಶೈಲಿ ಇವು ದಾಸ್ತೋವ್ಸ್ಕಿ, ಬೆಲಿ ಮುಂತಾದವರ ಮೇಲೆ ಗಾಢಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದುವು. ಗಾಗಲ್ ರಷ್ಯನ್ ಸಮಾಜದ ಹಳೆಯ ಹುರುಳಿಲ್ಲದ ಕಂದಾಚಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು ನಡೆವಳಿಕೆಗಳು, ನೀತಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಬದುಕಿನ ವ್ಯಗ್ರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಾಹಿತಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೊಸ ಪಂಥವನ್ನೇ (ರಿಯಲಿಸಂ) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವನು ಈತ. ತನ್ನ ಚಿತ್ತಚಾಂಚಲ್ಯ, ವಿಚಾರದ ಅಸಾಂಗತ್ಯ, ಮುಂತಾದ ದೋಷಗಳಿಂದಾಗಿ ಈತ ನಿಷ್ಠೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಪ್ರಗತಿವಿರೋಧಿ ಎಂಬ ಆಕ್ಷೇಪಣೆಗಳಿಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಾಗಲ್ ನಿಕಲೈ ವಸೀಲ್ಯವಿಚ್}} {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಸಾಹಿತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಷ್ಯಾದ ಸಾಹಿತಿಗಳು]] gpll6w6ma9u5pvq1fby7m4sei4oqkh8 0 63641 1432108 1344734 2026-10-15T07:45:13Z VASANTH S.N. 728 ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಅಳವಡಿಕೆ 1432108 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = ಹಿಂದೂ | name = ಗಾಗಾಭಟ್ಟ | native_name = विश्वेश्वर भट्ट | native_name_lang = mr | birth_name = Vishveshwara Bhatt | caption = [[Indrabhishek]] of Chatrapati Shivaji by Gaga Bhatt in the court. | image = The_Coronation_Durbar_with_over_100_characters_depicted_in_attendance.jpg | known_for = [[Indrabhishek]] (or coronation) of [[Chatrapati]] [[Shivaji Maharaj]] | honorific_prefix = [[Pandit]] | birth_place = [[ವಾರಣಾಸಿ]] | birth_date = 1600 | death_date = 1685 | subsect = [[Vaishnavism]] | title = Vedonarayana | dharma_name = Paṇḍita Viśveśvara Bhaṭṭa | parents = Divakara Bhatt (father) }} ಗಾಗಾಭಟ್ಟನು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಡಿತ, [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಮೀಮಾಂಸಕ]]. ಭಾಟ್ಟಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಕರ್ತೃ. ಮರಾಠಾ ರಾಜ [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿ]]ಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವವನು. ಪೈಠಣದಿಂದ ಬಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಗೋತ್ರದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.<ref>[https://books.google.com/books?id=HsBPTc3hcekC&pg=PA78&lpg=PA78&dq=Gaga+Bhatt&source=bl&ots=AYUwBuv35p&sig=L75gjxwx-H29PbQM7r3sgJA0qlY&hl=en&ei=h12cTJLcOoasvgPvx4GLDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CDcQ6AEwBg#v=onepage&q=Gaga%20Bhatt&f=false Chhatrapati Shivaji] By Bhawan Singh. Page 78.</ref> ಈತನ ನಿಜನಾಮಧೇಯ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, [[ತಂದೆ]] ದಿನಕರಭಟ್ಟ. ಪಿತಾಮಹ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟ. ಭಟ್ಟ ನಾರಾಯಣ ಈತನ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದೂ ಈತ ಸಂನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರೂ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮೇರೆಗೆ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದೂ ಈತನ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈತನ ಭಾಟ್ಟಚಿಂತಾಮಣಿ ಗ್ರಂಥವು<ref name="Bhaṭṭa1985">{{cite book|author=Nārāyaṇa Bhaṭṭa|editor=Richard Salomon|title=The Bridge to the Three Holy Cities|url=https://books.google.com/books?id=8YhePJoCCWAC|accessdate=16 June 2013|year=1985|publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi|isbn=978-0-89581-647-4|pages=xxvi–xxvii}}</ref> [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸಾ]] ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ ತರ್ಕಪಾದ ಮಾತ್ರ ಉಪಲಬ್ಧವಿದೆ. ವಿಚಾರಸರಣಿ ಯಲ್ಲಿ ಈತ [[ಕುಮಾರಿಲ ಭಟ್ಟ|ಕುಮಾರಿಲಭಟ್ಟ]]ನನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದ್ದಾನೆಂಬುದು ಗ್ರಂಥ ವಿಷಯದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈಮಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ ಎಂಬ ವೃತ್ತಿಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಶಿವಾರ್ಕೋದಯವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಈತ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆಂದು ಈತನ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳು]] dmo849a9zzfz8g9myzgrefo27gdicf6 1432109 1432108 2026-10-15T07:46:18Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಸಂಸ್ಕೃತ ಲೇಖಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432109 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious biography | religion = ಹಿಂದೂ | name = ಗಾಗಾಭಟ್ಟ | native_name = विश्वेश्वर भट्ट | native_name_lang = mr | birth_name = Vishveshwara Bhatt | caption = [[Indrabhishek]] of Chatrapati Shivaji by Gaga Bhatt in the court. | image = The_Coronation_Durbar_with_over_100_characters_depicted_in_attendance.jpg | known_for = [[Indrabhishek]] (or coronation) of [[Chatrapati]] [[Shivaji Maharaj]] | honorific_prefix = [[Pandit]] | birth_place = [[ವಾರಣಾಸಿ]] | birth_date = 1600 | death_date = 1685 | subsect = [[Vaishnavism]] | title = Vedonarayana | dharma_name = Paṇḍita Viśveśvara Bhaṭṭa | parents = Divakara Bhatt (father) }} ಗಾಗಾಭಟ್ಟನು ೧೭ನೇ ಶತಮಾನದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಡಿತ, [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಮೀಮಾಂಸಕ]]. ಭಾಟ್ಟಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಕರ್ತೃ. ಮರಾಠಾ ರಾಜ [[ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ|ಶಿವಾಜಿ]]ಯ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿರುವವನು. ಪೈಠಣದಿಂದ ಬಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಗೋತ್ರದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.<ref>[https://books.google.com/books?id=HsBPTc3hcekC&pg=PA78&lpg=PA78&dq=Gaga+Bhatt&source=bl&ots=AYUwBuv35p&sig=L75gjxwx-H29PbQM7r3sgJA0qlY&hl=en&ei=h12cTJLcOoasvgPvx4GLDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=7&ved=0CDcQ6AEwBg#v=onepage&q=Gaga%20Bhatt&f=false Chhatrapati Shivaji] By Bhawan Singh. Page 78.</ref> ಈತನ ನಿಜನಾಮಧೇಯ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ, [[ತಂದೆ]] ದಿನಕರಭಟ್ಟ. ಪಿತಾಮಹ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟ. ಭಟ್ಟ ನಾರಾಯಣ ಈತನ ಮೂಲಪುರುಷನೆಂದೂ ಈತ ಸಂನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರೂ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿಯ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮೇರೆಗೆ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನೆಂದೂ ಈತನ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಈತನ ಭಾಟ್ಟಚಿಂತಾಮಣಿ ಗ್ರಂಥವು<ref name="Bhaṭṭa1985">{{cite book|author=Nārāyaṇa Bhaṭṭa|editor=Richard Salomon|title=The Bridge to the Three Holy Cities|url=https://books.google.com/books?id=8YhePJoCCWAC|accessdate=16 June 2013|year=1985|publisher=Motilal Banarsidass |location=Delhi|isbn=978-0-89581-647-4|pages=xxvi–xxvii}}</ref> [[ಮೀಮಾಂಸ ದರ್ಶನ|ಪೂರ್ವಮೀಮಾಂಸಾ]] ಸೂತ್ರದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಕೇವಲ ತರ್ಕಪಾದ ಮಾತ್ರ ಉಪಲಬ್ಧವಿದೆ. ವಿಚಾರಸರಣಿ ಯಲ್ಲಿ ಈತ [[ಕುಮಾರಿಲ ಭಟ್ಟ|ಕುಮಾರಿಲಭಟ್ಟ]]ನನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದ್ದಾನೆಂಬುದು ಗ್ರಂಥ ವಿಷಯದಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೈಮಿನೀಯ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ ಎಂಬ ವೃತ್ತಿಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಶಿವಾಜಿಯನ್ನು ಕುರಿತಂತೆ ಶಿವಾರ್ಕೋದಯವೆಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಈತ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆಂದು ಈತನ ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಗ್ರಂಥಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಸಂಸ್ಕೃತ ಲೇಖಕರು]] kyg234jtcmc1v5118qkii8ip2nro88o 0 64510 1432130 1345663 2026-10-15T09:20:35Z VASANTH S.N. 728 ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1432130 wikitext text/x-wiki {{Incomplete}} [[File:Azurite-malachite on gossan (Morenci Mine, Arizona, USA) (27890565095).jpg|thumb|[[Azurite]]-[[malachite]] on gossan from [[Arizona]]]] [[File:Malachite on Gossan, from Woodlawn Mine - New South Wales, Australia.jpg|thumb|Malachite on gossan from [[Australia]] ]] [[ಖನಿಜ]] ಸಿರಗಳ ಮತ್ತು ಅದಿರು ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಅಪಘಟನೆಗೊಂಡ (ಡೀಕಂಪೋಸ್ಡ್‌) ಮೇಲುಭಾಗಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಹೆಸರು. [[ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಿಥಿಲತೆ]]ಯಿಂದ ಕರಗದ [[ಖನಿಜ]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಶೇಷ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಾಗಿ [[ಭೂಮಿ|ಭೂಮಿಯ]] ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. [[ಲೋಹ]] ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರಾನ್ವಿತ ಕಾವಿ ಅದಿರನ್ನು (ಸೆಲ್ಯುಲರ್ ಲಿಮೊನೈಟ್) ಇಲ್ಲವೇ ಜಲಯೋಜಿತ (ಹೈಡ್ರೇಟೆಡ್) ಕಬ್ಬಿಣದ ಆಕ್ಸೈಡ್ ಮೇಲ್ಪದರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಮೇಲ್ಪದರವೇ ಗೋಸಾನ್. ಇದರ ದಪ್ಪ (ಎಂದರೆ ಮಂದತ್ವ) ರಾಸಾಯನಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಒಂದೆರಡು ಅಂಗುಲಗಳಿಂದ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಅಂಗುಲಗಳ ವರೆಗೂ ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೂಡ ಇರಬಹುದು. ಗೋಸಾನಿನ ಬಣ್ಣ, ರೂಪ, ರಚನೆ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಅದರ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಲೋಹ ನಿಕ್ಷೇಪವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು. {{Unreferenced}} [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] rpyb568az952rygirvk9gxob7splw95 10 90779 1432131 799205 2026-10-15T09:22:55Z Ziv 92051 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia (1728-1802).gif]] → [[File:War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 1432131 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Kingdom of Sardinia<!-- Piedmont-Sardinia --> | shortname alias = Sardinia | flag alias = Flag of the Kingdom of Sardinia.svg | flag alias-1720 = Savoie flag.svg | flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg | flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg | flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1782 | var3 = 1816 | var4 = 1848 | var5 = savoyard | related1 = Sardinia | cat = Sardinia kingdom </noinclude> }} f548e0xg4ctf1kj101lrwwby4sk4vw8 0 125178 1432122 1341406 2026-10-15T08:56:57Z Reema Jalihal 87461 1432122 wikitext text/x-wiki '''ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ''' ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ನಾಚ್ ಎಂಬುದು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕರ್ಮ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಧ್ರಾಬ್ ತಿಂಗಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹದಿನೈದನೆಯ ೧೧ನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜಾರ್ಖಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ಅದೃಷ್ಟ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕರಾಮ್ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಯ ದೇವರ [[ಆರಾಧನೆ]]ಯನ್ನು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಅದೃಷ್ಟದ ದೇವರನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಅದೃಷ್ಟದ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20120520124721/http://ezccindia.org/orissa.html</ref> ==ಕರ್ಮ ಹಬ್ಬ== ಕರಮ್ ಅಥವಾ ಕರ್ಮವು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಜಾರ್ಖಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತಿಸ್ಘಡ್, ಅಸ್ಸಾಂ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ [[ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ|ಸುಗ್ಗಿ]]ಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಕ್ತಿ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಯೌವ್ವನದ ದೇವರಾದ ಕರಮ್-ದೇವತಾ (ಕರ್ಮ್-ಲಾರ್ಡ್/ ದೇವರು) ನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-02-17 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430055911/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/ |url-status=dead }}</ref> ಕರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕೊರ್ಬಾ, ಬೈಗಾ, ಬಿಂಜ್ವಾರಿ, ನಾಗ್ಪುರಿ, ಖೋರ್ತಾ,ಕುಡುಮಿ, ಒರಾನ್, ಮುಂಡಾ, ಸಂತಾಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ. ಆಗಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ ನಡುವೆ ಬರುವ ಹಿಂದೂ ತಿಂಗಳ ಭಾಧೋ (ಭದ್ರ) [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ]]ಯ (ಪೂರ್ಣಿಮಾ) ೧೧ ನೇ ದಿನದಂದು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುವ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಗುಂಪುಗಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮರ, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕರಮ್ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ,ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ [[ಕಣಿವೆ]] ಡ್ರಮ್ ಬೀಟ್ "ಹಂತಗಳ ದಿನ" ಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[File:करमा पर्व का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮಗಹಿ ಭಾಷೆಯ ಕರಮಾ ಪರ್ವದ ಹಾಡು]] ==ಆಚರಣೆಯ ಸಾರಂಶ== ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಫಸಲುಗಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಭತ್ತು ಬಗೆಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟ [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಜೋಳ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಜಾವಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಡುಗಿ ೭-೯ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಹುಡುಗಿಯರು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಗಳ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ ಕರಮ್ ಮರದ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವಿವಾಹಿತ, ಯುವತಿಯರು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗೆ ತಂದು ನೆಲದ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಗಳಿಂದ ಪಲ್ಸ್ಟ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಪಾದ್ರಿಯೊಬ್ಬರು (ಪಹಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತರೆ) [[ಮೊಳಕೆ]]ಯೊಡೆದ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ಯವನ್ನು ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವ ದೇವತೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕೊಳಿಯನ್ನು ಸಹ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ಶಾಖೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ನಂತರ ಗ್ರಾಮದ ಪಾದ್ರಿ ಕಾರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಪರಿಣಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಒಂದು ದಂತಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.ಪೂಜೆಯ ನಂತರ, ಮರುದಿನ ಬೆಳ್ಳಿಗ್ಗೆ ಕರಮ್ ಶಾಖೆನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ==ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ== ಕರಮ್ ಒಂದು ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ. ಹಬ್ಬವು [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನರು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ್ನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಕೃಷಿ]]ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿಡಲು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ದವಾದ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾಯಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವಿಕೆ ಆರಾಭನೆಯು ಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ಫ಼್ಹಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರಮ್ / ಕರ್ಮ/ [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ|ದೇವತಾ]]/ ಕರ್ಮ್ ದೇವಿಸ್ (ಸಕ್ತಿ,ಯುವ ಮತ್ತು ಯೌವ್ವನದ ದೇವರು )ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಭಕ್ತರು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕರಮ್/ ಕದಮ್/ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹುಡುಗಿಯರು ಜಾವಾ ಹೂವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಯಾಣ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://indroyc.com/2012/09/26/karma/</ref> ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] of60ethtz40l75k5qfviujml3mzbep1 1432123 1432122 2026-10-15T08:57:57Z Reema Jalihal 87461 1432123 wikitext text/x-wiki '''ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ''' ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ನಾಚ್ ಎಂಬುದು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕರ್ಮ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಧ್ರಾಬ್ ತಿಂಗಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹದಿನೈದನೆಯ ೧೧ನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜಾರ್ಖಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ಅದೃಷ್ಟ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕರಾಮ್ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಯ ದೇವರ [[ಆರಾಧನೆ]]ಯನ್ನು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಅದೃಷ್ಟದ ದೇವರನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಅದೃಷ್ಟದ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20120520124721/http://ezccindia.org/orissa.html</ref> ==ಕರ್ಮ ಹಬ್ಬ== ಕರಮ್ ಅಥವಾ ಕರ್ಮವು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಜಾರ್ಖಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತಿಸ್ಘಡ್, ಅಸ್ಸಾಂ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ [[ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ|ಸುಗ್ಗಿ]]ಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಕ್ತಿ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಯೌವ್ವನದ ದೇವರಾದ ಕರಮ್-ದೇವತಾ (ಕರ್ಮ್-ಲಾರ್ಡ್/ ದೇವರು) ನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-02-17 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430055911/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/ |url-status=dead }}</ref> ಕರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕೊರ್ಬಾ, ಬೈಗಾ, ಬಿಂಜ್ವಾರಿ, ನಾಗ್ಪುರಿ, ಖೋರ್ತಾ,ಕುಡುಮಿ, ಒರಾನ್, ಮುಂಡಾ, ಸಂತಾಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ. ಆಗಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ ನಡುವೆ ಬರುವ ಹಿಂದೂ ತಿಂಗಳ ಭಾಧೋ (ಭದ್ರ) [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ]]ಯ (ಪೂರ್ಣಿಮಾ) ೧೧ ನೇ ದಿನದಂದು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುವ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಗುಂಪುಗಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮರ, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕರಮ್ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ,ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ [[ಕಣಿವೆ]] ಡ್ರಮ್ ಬೀಟ್ "ಹಂತಗಳ ದಿನ" ಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. [[File:करमा पर्व का गीत.webm|thumb|upright=1.3|ಮಗಹಿ ಭಾಷೆಯ ಕರಮಾ ಪರ್ವದ ಹಾಡು]] ==ಆಚರಣೆಯ ಸಾರಂಶ== ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಫಸಲುಗಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಭತ್ತು ಬಗೆಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟ [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಜೋಳ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಜಾವಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಡುಗಿ ೭-೯ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಹುಡುಗಿಯರು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಗಳ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ ಕರಮ್ ಮರದ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವಿವಾಹಿತ, ಯುವತಿಯರು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗೆ ತಂದು ನೆಲದ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಗಳಿಂದ ಪಲ್ಸ್ಟ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಪಾದ್ರಿಯೊಬ್ಬರು (ಪಹಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತರೆ) [[ಮೊಳಕೆ]]ಯೊಡೆದ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ಯವನ್ನು ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವ ದೇವತೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕೊಳಿಯನ್ನು ಸಹ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ಶಾಖೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ನಂತರ ಗ್ರಾಮದ ಪಾದ್ರಿ ಕಾರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಪರಿಣಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಒಂದು ದಂತಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.ಪೂಜೆಯ ನಂತರ, ಮರುದಿನ ಬೆಳ್ಳಿಗ್ಗೆ ಕರಮ್ ಶಾಖೆನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ==ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ== ಕರಮ್ ಒಂದು ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ. ಹಬ್ಬವು [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನರು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ್ನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಕೃಷಿ]]ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿಡಲು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ದವಾದ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾಯಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವಿಕೆ ಆರಾಭನೆಯು ಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ಫ಼್ಹಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರಮ್ / ಕರ್ಮ/ [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ|ದೇವತಾ]]/ ಕರ್ಮ್ ದೇವಿಸ್ (ಸಕ್ತಿ,ಯುವ ಮತ್ತು ಯೌವ್ವನದ ದೇವರು )ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಭಕ್ತರು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕರಮ್/ ಕದಮ್/ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹುಡುಗಿಯರು ಜಾವಾ ಹೂವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಯಾಣ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://indroyc.com/2012/09/26/karma/</ref> [[File:कुरूख करमा पूजा गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು]] [[File:Karam Puja Songs.webm|thumb|ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡುಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] ojricljqueza9qwvdaeac27ibfzerde 1432124 1432123 2026-10-15T08:58:57Z Reema Jalihal 87461 1432124 wikitext text/x-wiki '''ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ''' ಅಥವಾ ಕರ್ಮ ನಾಚ್ ಎಂಬುದು ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕರ್ಮ ಉತ್ಸವದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಧ್ರಾಬ್ ತಿಂಗಳ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಹದಿನೈದನೆಯ ೧೧ನೇ ದಿನದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಜಾರ್ಖಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಒಡಿಶಾ, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ಅದೃಷ್ಟ ಎಂದರ್ಥ. ಈ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕರಾಮ್ ದೇವತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಧಿಯ ದೇವರ [[ಆರಾಧನೆ]]ಯನ್ನು ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೆಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಅದೃಷ್ಟದ ದೇವರನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಅದೃಷ್ಟದ ಕಾರಣವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>https://web.archive.org/web/20120520124721/http://ezccindia.org/orissa.html</ref> ==ಕರ್ಮ ಹಬ್ಬ== ಕರಮ್ ಅಥವಾ ಕರ್ಮವು ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯವಾದ ಜಾರ್ಖಡ್, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತಿಸ್ಘಡ್, ಅಸ್ಸಾಂ, ಒಡಿಶಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸುವ [[ಸುಗ್ಗಿ ಕುಣಿತ|ಸುಗ್ಗಿ]]ಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಕ್ತಿ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಯೌವ್ವನದ ದೇವರಾದ ಕರಮ್-ದೇವತಾ (ಕರ್ಮ್-ಲಾರ್ಡ್/ ದೇವರು) ನ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |url=https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-02-17 |archive-date=2019-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430055911/https://www.avenuemail.in/jamshedpur/karam-festival-shows-to-way-to-humanity-harivansh/124287/ |url-status=dead }}</ref> ಕರಮ್ ಹಬ್ಬವನ್ನು ವಿವಿಧ ಗುಂಪುಗಳು ಆಚರಿಸುತ್ತರೆ, ಅವುಗಳೆಂದರೆ: ಕೊರ್ಬಾ, ಬೈಗಾ, ಬಿಂಜ್ವಾರಿ, ನಾಗ್ಪುರಿ, ಖೋರ್ತಾ,ಕುಡುಮಿ, ಒರಾನ್, ಮುಂಡಾ, ಸಂತಾಲ್ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ. ಆಗಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟ್ಂಬರ್ ನಡುವೆ ಬರುವ ಹಿಂದೂ ತಿಂಗಳ ಭಾಧೋ (ಭದ್ರ) [[ಹುಣ್ಣಿಮೆ]]ಯ (ಪೂರ್ಣಿಮಾ) ೧೧ ನೇ ದಿನದಂದು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುವ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಗುಂಪುಗಳು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಮರ, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕರಮ್ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ,ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ [[ಕಣಿವೆ]] ಡ್ರಮ್ ಬೀಟ್ "ಹಂತಗಳ ದಿನ" ಕ್ಕೆ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ==ಆಚರಣೆಯ ಸಾರಂಶ== ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಉತ್ತಮ ಫಸಲುಗಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂಭತ್ತು ಬಗೆಯ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟ [[ಅಕ್ಕಿ]], [[ಗೋಧಿ]], [[ಜೋಳ]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಜಾವಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹುಡುಗಿ ೭-೯ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹಬ್ಬದ ಹುಡುಗಿಯರು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಜನರು ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಗಳ ಗುಂಪುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದ ನಂತರ ಕರಮ್ ಮರದ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವಿವಾಹಿತ, ಯುವತಿಯರು ದೇವತೆಗಳು ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿಗೆ ತಂದು ನೆಲದ ಮದ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಗಳಿಂದ ಪಲ್ಸ್ಟ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಪಾದ್ರಿಯೊಬ್ಬರು (ಪಹಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತರೆ) [[ಮೊಳಕೆ]]ಯೊಡೆದ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮದ್ಯವನ್ನು ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡುವ ದೇವತೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕೊಳಿಯನ್ನು ಸಹ ಕೊಲ್ಲಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ಶಾಖೆಗೆ ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ನಂತರ ಗ್ರಾಮದ ಪಾದ್ರಿ ಕಾರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಪರಿಣಮಕಾರಿತ್ವದ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಒಂದು ದಂತಕತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.ಪೂಜೆಯ ನಂತರ, ಮರುದಿನ ಬೆಳ್ಳಿಗ್ಗೆ ಕರಮ್ ಶಾಖೆನದಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು. ==ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ== ಕರಮ್ ಒಂದು ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬ. ಹಬ್ಬವು [[ಪ್ರಕೃತಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನರು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ್ನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಕೃಷಿ]]ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿಡಲು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ದವಾದ ಸುಗ್ಗಿಯನ್ನು ಖಚಿತಪದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ತಾಯಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತಮ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವಿಕೆ ಆರಾಭನೆಯು ಧಾನ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ಫ಼್ಹಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕರಮ್ / ಕರ್ಮ/ [[ದೇವತಾಶಾಸ್ತ್ರ|ದೇವತಾ]]/ ಕರ್ಮ್ ದೇವಿಸ್ (ಸಕ್ತಿ,ಯುವ ಮತ್ತು ಯೌವ್ವನದ ದೇವರು )ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಭಕ್ತರು ದಿನವಿಡೀ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕರಮ್/ ಕದಮ್/ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹುಡುಗಿಯರು ಜಾವಾ ಹೂವನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕಲ್ಯಾಣ, ಸ್ನೇಹ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವಕ್ಕಾಗಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref>https://indroyc.com/2012/09/26/karma/</ref> [[File:कुरूख करमा पूजा गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು]] [[File:Karam Puja Songs.webm|thumb|ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡುಗಳು]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== <References /> {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ನೃತ್ಯ]] cor2m5ajpxkxhiubr5wvi7p9l1alkz1 0 125873 1432075 1366177 2026-10-15T03:03:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432075 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ಸನಾಯ ಇರಾನಿ | image = Sanaya Irani in 2019.jpg | caption = ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಸನಾಯ | birth_date = ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೩ | birth_place = [[ಮುಂಬೈ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], [[ಭಾರತ]] | occupation = ನಟಿ, ನರ್ತಕಿ, ಮಾಡೆಲ್ | years_active = ೨೦೦೫ - | spouse = ಮೋಹಿತ್ ಸೆಹೆಗಲ್ (m. 2016)<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/From-reel-to-real-life-jodis/articleshow/16850159.cms|title=From reel to real life jodis|work=The Times of India|date=18 October 2012|first=Priyanka|last=Naithani|access-date=4 June 2019}}</ref> | alma_mater = ಸಿದೆನ್ಹಮ್ ಕಾಲೇಜು<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/sanaya-irani-turns-33-today-lesser-known-facts-about-iss-pyaar-ko-kya-naam-doon-actress/photostory/54378277.cms|title=Sanaya Irani turns 33 today: Lesser known facts about 'Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon' actress|date=17 September 2016}}</ref> | education = [[Master of Business Administration|ಎಮ್.ಬಿ.ಎ]] ಪದವಿ | awards = | known_for = ಮಿಲೇ ಜಬ್ ಹಮ್ ತುಮ್, ಇಸ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೊ ಕ್ಯಾ ನಾಮ್ ದೂ? ರಂಗ್ ರಸಿಯಾ }} '''ಸನಯಾ ಇರಾನಿ''' (ಈಗ ಸೆಹೆಗಲ್) (ಜನನ : ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೩)<ref>{{cite news |title=Happy Birthday Sanaya Irani: Lesser known facts about the Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon actor |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/happy-birthday-sanaya-irani-4846773/ |accessdate=16 March 2020 |work=The Indian Express |date=17 September 2017}}</ref> ಇವರು [[ಭಾರತೀಯ]] ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿ. ಮಿಲೇ ಜಬ್ ಹಮ್ ತುಮ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಗುಂಜನ್ ಮತ್ತು ಇಸ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೊ ಕ್ಯಾ ನಾಮ್ ದೂ? ಧಾರವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಖುಷಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.. ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ ಇರಾನಿ ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ ಡಾನ್ಸ್ ಶೋನ ೮ನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಫೈನಲಿಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದರು. ನಂತರ ಮೋಹಿತ್ ಸೆಹಗಲ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ನಚ್ ಬಲಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |title=I want to win Nach Baliye for Mohit: Sanaya Irani - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/i-want-to-win-nach-baliye-for-mohit-sanaya-irani/articleshow/58961785.cms |accessdate=16 March 2020 |work=The Times of India |language=en}}</ref> == ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ == ಇರಾನಿ,೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೮೩ ರಂದು [[ಮುಂಬೈ]]ನಲ್ಲಿ [[ಪಾರ್ಸಿ ಜನಾಂಗ|ಪಾರ್ಸಿ]] ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanaya-Irani-brimming-with-joy-a-day-before-her-birthday-read-to-know/articleshow/54360887.cms|title=Sanaya Irani brimming with joy a day before her birthday, read to know|date=17 September 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/happy-birthday-sanaya-irani-4846773/|title=Happy Birthday Sanaya Irani: Lesser known facts about the Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon actor|date=17 September 2017|website=Indian Express}}</ref> ಇವರು ಊಟಿಯ ಬೋರ್ಡಿಂಗ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಲಿತರು.<ref name="rediff.com">{{Cite web|url=https://www.rediff.com//movies/2008/nov/11from-fanna-to-mile-jab-hum-tum.htm|title=From Fanaa to Mile Jab Hum Tum|date=2004-12-31|publisher=Rediff.com|access-date=2014-04-19}}</ref> ನಂತರ ಇವರು ಸಿಡೆನ್ಹ್ಯಾಮ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು <ref name="urlFrom Fanaa to Mile Jab Hum Tum22">{{Cite web|url=http://www.rediff.com//movies/2008/nov/11from-fanna-to-mile-jab-hum-tum.htm|title=From Fanaa to Mile Jab Hum Tum|website=|publisher=Rediff.com|access-date=2012-06-09}}</ref> ಮತ್ತು ಮಾಡೆಲ್ ಆಗುವ ಮೊದಲು ಎಂಬಿಎ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="Birthday Indian Express">{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/happy-birthday-sanaya-irani-4846773/|title=Happy Birthday Sanaya Irani: Lesser known facts about the Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon actor|date=2017-09-17|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-06-10}}</ref> ==ವೃತ್ತಿ== ===ಮಾಡೆಲಿಂಗ್ ವೃತ್ತಿ (೨೦೦೫-೦೭)=== ಇರಾನಿ ಇವರು ''ಯಶ್ ರಾಜ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫನಾ'' (೨೦೦೬)ಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೆಹಬೂಬಾ ಎಂಬ ಕಿರು ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ನಟನಾ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಿಸಿದರು. ನಟಿ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, " ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ನನಗೆ ಆ ಪಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು. [[ಅಮೀರ್‌ ಖಾನ್‌|ಅಮೀರ್ ಖಾನ್]] ಮತ್ತು ಕಾಜೋಲ್ ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ನಟ-ನಟಿಯರು ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ನನ್ನ ಒಂದು ಕನಸು ನನಸಾಯಿತು. " ಬಾಲಿವುಡ್ ತಾರೆಗಳಾದ [[ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್]], [[ಕರೀನಾ ಕಪೂರ್]] ಮತ್ತು ಇತರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದರು. ನಂತರ ಜಗ್ಜಿತ್ ಸಿಂಗ್ ರವರ ''ತುಮ್ಕೊ ದೇಖಾ'' ಎಂಬ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಇವರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. === ಇತರ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು === ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೩ ರಲ್ಲಿ, ಇರಾನಿ ತನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಸ್ನೇಹಿತೆ [[ದ್ರಷ್ಟಿ ಧಾಮೀ]]ಯ ಜೊತೆ ''ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ'' ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ಆಶಿಶ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರ ಜೊತೆ '' ಝಲಕ್ ದಿಖ್ಲಾ ಜಾ'' ಎಂಬ ನೃತ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನದ ೭ನೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇವರು ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ ಇವರು ಇಸ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೋ ಕ್ಯಾ ನಾಮ್ ದೂ?ಏಕ್ ಬಾರ್ ಫಿರ್! ಎಂಬ ಧಾರವಾಹಿರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾ ( ಶ್ರೇನು ಪಾರಿಖ್ ) ಅವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT-second-season-of-is-pyaar-ko-kya-naam-doon-to-star-avinash-sachdeva-shrenu-parik-4347017-PHO.html |title=Second season of Iss Pyaar Ko Kya Naam Doon – Daily Bhaskar |access-date=2020-03-16 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084844/http://daily.bhaskar.com/article/ENT-second-season-of-is-pyaar-ko-kya-naam-doon-to-star-avinash-sachdeva-shrenu-parik-4347017-PHO.html |url-status=dead }}</ref> ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೭ರ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಫಿನಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಶಿಶ್ ಶರ್ಮಾ, ಪ್ರೀತಿಕಾ ರಾವ್ ಮತ್ತು ಹರ್ಷದ್ ಅರೋರಾ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರಾನಿಯವರು ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news-interviews/Bigg-Boss-Dont-like-Tanishaa-anymore/articleshow/27672775.cms|title=Bigg Boss: 'Don't like Tanishaa anymore' - The Times of India|last=|date=2013-12-20|publisher=Timesofindia.indiatimes.com|access-date=2014-04-19}}</ref> ಅವರು ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಜೂನ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ ''ಬೇಇಂತ್ಹಾ''ದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/eid-special-akshay-kumar-celebrates-with-beintehaa-balika-vadhu-and-rangrasiya-cast-view-pics/|title=Eid Special: Akshay Kumar celebrates with Beintehaa, Balika Vadhu and Rangrasiya cast – View pics!|date=12 July 2014|access-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180915163420/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/eid-special-akshay-kumar-celebrates-with-beintehaa-balika-vadhu-and-rangrasiya-cast-view-pics/|archive-date=15 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|url-status=dead}}</ref> [[ಚಿತ್ರ:Sanaya_Irani_Ra.One_Music_Launch.jpg|right|thumb|250x250px| ರಾ.ಒನ್ (೨೦೧೧)ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇರಾನಿ ಜೊತೆಗೆ [[ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್ (ಹಿಂದಿ ನಟ)|ಶಾರುಖ್ ಖಾನ್]] ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಗೌರ್, ಗಿಯಾ ಮಾನೆಕ್ ಮತ್ತು ರಾಗಿಣಿ ಖನ್ನಾ ]] ಇವರು ಸ್ಟಾರ್ ಪ್ಲಸ್ ಪರವಾಗಿ [[ಯುಕೆ]] ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.media247.co.uk/bizasia/star-tvs-khushi-to-visit-uk-cities-this-month|title=Star TV’s ‘Khushi’ to visit UK cities this month &#124; BizAsia UK &#124; The UK's only Asian media news site|date=|publisher=Media247.co.uk|access-date=2014-04-19|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308180458/http://www.media247.co.uk/bizasia/star-tvs-khushi-to-visit-uk-cities-this-month|url-status=dead}}</ref> ನಂತರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೩೦, ೨೦೧೩ ರಂದು [[ಲಂಡನ್]]ನಲ್ಲಿ [[ಬರ್ಮಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ೧ ಮೇ ೨೦೧೩ ರಂದು ಲೀಸೆಸ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಶುಭಾಶಯ ಕೋರಿದರು ಹಾಗೂ ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಜನಸಮೂಹ ಸ್ವಾಗತಿಸಿತು.<ref>{{Cite news|url=http://www.leicestermercury.co.uk/Soap-star-overwhelmed-welcome-crowds/story-15978558-detail/story.html|title=Soap star 'overwhelmed' by welcome from crowds|last=Mercury|first=Leicester|date=2012-05-02|work=Leicester Mercury|access-date=2014-04-19|archive-date=2014-06-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608165239/http://www.leicestermercury.co.uk/Soap-star-overwhelmed-welcome-crowds/story-15978558-detail/story.html|url-status=dead}}</ref> ೨೫ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಂದು ಸ್ಟಾರ್ ಪರಿವಾರ್ ಲೈವ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಇರಾನಿ ಎರಡನೇ ಬಾರಿಗೆ [[ಲಂಡನ್]]ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.media247.co.uk/bizasia/sanaya-irani-to-attend-star-parivaar-live|title=Sanaya Irani to attend Star Parivaar Live &#124; BizAsia UK &#124; The UK's only Asian media news site|date=|publisher=Media247.co.uk|access-date=2014-04-19|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308180937/http://www.media247.co.uk/bizasia/sanaya-irani-to-attend-star-parivaar-live|url-status=dead}}</ref> ಆರ್ಟೆಸಿಯಾ ಶಾಪಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳಲು ಇವರು ೮ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೩ ರಂದು [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್]]ಸಿ.ಎಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು.<ref>{{Cite web|url=http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Khushi-of-IPKKND-coming-to-LA-on-8th-9th-Dec/22757|title=Sanaya Irani (Khushi of IPKKND) coming to LA on 8th, 9th Dec &#124; Gossip|date=2013-02-15|publisher=Metromasti.com|access-date=2014-04-19|archive-date=2014-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308182834/http://www.metromasti.com/tv/gossip/Sanaya-Irani-Khushi-of-IPKKND-coming-to-LA-on-8th-9th-Dec/22757|url-status=dead}}</ref> ==ಮಾಧ್ಯಮ== ಇವರು ''ಪೀಪಲ್ ಮ್ಯಾಗಸಿನ್'' ನಲ್ಲಿ (ಭಾರತ) ನಲವತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿ. ನಟನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಇವರು ನೃತ್ಯ ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕೆ-ಮೂಲದ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ'' ಇವರನ್ನು ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ೫೦ ಸೆಕ್ಸಿಯೆಸ್ಟ್ ಏಷ್ಯನ್ ಮಹಿಳಾ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/dec/061212-Priyanka-Chopra-named-world-sexiest-Asian-woman.htm|title=Priyanka Chopra named world's sexiest Asian woman|website=archive.mid-day.com|access-date=19 July 2018|archive-date=16 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916011914/http://archive.mid-day.com/entertainment/2012/dec/061212-Priyanka-Chopra-named-world-sexiest-Asian-woman.htm|url-status=dead}}</ref> ಪುನಃ''ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಐ'' ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು. ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ''ರೆಡಿಫ್''ನಲ್ಲಿ ಇವರು ಟಾಪ್ ೧೦ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೂರದರ್ಶನ ನಟಿಯರಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-televisions-top-10-actresses/20140702.htm#8|title=Television's top 10 actresses|date=2 July 2014}}</ref> ನವೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ೮''ರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಸನಾಯಾರವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಇವರು ಆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/tvtags/rangrasiya/sanaya-irani-and-rucha-hasabnis-wild-card-entrants-bigg-boss-8|title=Sanaya Irani and Rucha Hasabnis as wild card entrants in Bigg Boss 8|date=23 October 2014|access-date=16 ಮಾರ್ಚ್ 2020|archive-date=1 ಜುಲೈ 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701140241/https://www.pinkvilla.com/tvtags/rangrasiya/sanaya-irani-and-rucha-hasabnis-wild-card-entrants-bigg-boss-8|url-status=dead}}</ref> ==ಫಿಲ್ಮೋಗ್ರಾಫಿ== {| class="wikitable" |- ! ವರ್ಷ ! ಸಿನಿಮಾ ! ಪಾತ್ರ ! ನಿರ್ದೇಶಕ |- | ೨೦೦೬ || ಫನಾ ||ಮೆಹಬೂಬಾ || ಕುನಾಲ್ ಕೊಹ್ಲಿ |- | rowspan="2" | ೨೦೧೮ || ಡಮ್ ಡಮ್ ಡಮ್ರೂ<ref>{{cite web|url=http://myeduniya.com/Entertainment/TvSerials/?revid=131717|title=Dum Dum Dumroo (2018)|author=Telly News|work=Myeduniya|date=21 January 2018|accessdate=2018-02-02}}</ref> || ಡಾ.ಸ್ನೇಹ || ಆಕಾಶ್ ಗೋಯ್ಲಾ |- |ಪೀಹು<ref>{{cite web|url=https://www.bizasialive.com/sanaya-iranis-short-film-pihu-release-week/|title=Sanaya Irani’s short-film ‘Pihu’ to release this week|date=18 June 2018}}</ref> || ಪೀಹು || |- | ೨೦೧೯||ಘೋಸ್ಟ್ ||ಸಿಮ್ರನ್ ಸಿಂಗ್ || ವಿಕ್ರಮ್ ಭಟ್ |- |} === ವೆಬ್ ಸರಣಿ === {| class="wikitable" ! ವರ್ಷ ! ಹೆಸರು ! ಪಾತ್ರ ! ವೇದಿಕೆ ! ಉಲ್ಲೇಖ |- | rowspan="2" | ೨೦೧೮ | ''ವೋಡ್ಕಾ ಶಾಟ್ಸ್'' | ಕೆಯಾ ಶರ್ಮಾ | ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ | <ref>{{Cite web|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sanaya-irani-is-back-but-this-time-in-a-web-series-titled-vodka-shots/|title=Sanaya Irani is back but this time in a web-series titled Vodka Shots|last=Sreejeeta Sen|date=26 December 2017|publisher=Bollywood Life|access-date=2018-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180203005906/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/sanaya-irani-is-back-but-this-time-in-a-web-series-titled-vodka-shots/|archive-date=2018-02-03|url-status=dead}}</ref> |- | ''ಜಿಂದಾಬಾದ್'' | ಸಾರಾ ಸಯೀದ್ | [[ರಿಲಯನ್ಸ್ ಜಿಯೋ|ಜಿಯೋ ಸಿನೆಮಾ]] | <ref>{{Cite web|url=http://www.iwmbuzz.com/digital/news-digital/sanaya-irani-vikram-bhatt-sana-khan-vikram-bhatts-web-series-zindabaad/2018/05/29|title=Sanaya Irani, Vikram Bhatt, Sana Khan in Vikram Bhatt’s web-series, Zindabaad|date=29 May 2018}}</ref> |} == ಟೆಲಿವಿಷನ್ == === ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳು === * ೨೦೧೨ : ''ಸ್ಟಾರ್ ಪರಿವಾರ್ ಕಾ ತ್ಯೋಹರ್'' * ೨೦೧೩ : ಸಹ - ನಿರೂಪಕರಾಗಿ ''ಇಶ್ಕ್ ವಾಲಾ ಲವ್'' ( ಕರಣ್ ಗ್ರೋವರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ) * ೨೦೧೩ : ''ಇಸ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೋ ಕ್ಯಾ ನಾಮ್ ದೂ?'' ''.'' ''.'' ''.'' ''ಏಕ್ ಬಾರ್ ಫಿರ್'' ಖುಷಿ (ಆಸ್ಥಾರವರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು) <ref name=":0"/> == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ೨೧೦೫ ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಇರಾನಿಯವರು ಮೋಹಿತ್ ಸೆಹಗಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಿತಾರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ನಂತರ [[ಗೋವಾ]]ದಲ್ಲಿ ೨೫ ಜನವರಿ ೨೦೧೬ ರಂದು ಮೋಹಿತ್ ರವರೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವಾದರು.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/television/what-s-hot/story/see-pics-sanaya-irani-mohit-sehgal-get-engaged-will-tie-the-knot-in-goa-in-january-277352-2015-12-15#close-overlay|title=See pics: Sanaya Irani, Mohit Sehgal get engaged|date=15 December 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/sanaya-irani-mohit-sehgal-get-married-in-goa/1/|title=Sanaya Irani and Mohit Sehgal ties the knot in Goa|website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sanaya-Irani-Women-just-want-to-take-a-selfie-and-men-just-want-to-steal-a-kiss/articleshow/55960408.cms|title=Sanaya Irani: Women just want to take a selfie and men just want to steal a kiss}}</ref> ==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು== {| class="wikitable sortable" |- ! ವರ್ಷ !! ಪ್ರಶಸ್ತಿ !! ವರ್ಗ !! ಕೆಲಸ !! ಫಲಿತಾಂಶ |- |೨೦೦೮ | ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ | Gr8! ಪೇಸ್ (ಸ್ತ್ರೀ) | ''ಮಿಲೀ ಜಬ್ ಹಮ್ ತುಮ್'' | {{won}}<ref name="IndianTelevisionAcademyAwards2008">{{cite web |url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008#winners |title=Indian Television Academy Awards 2008 |work= |accessdate=2012-05-28 |archive-date=2010-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100820113249/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008#winners |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="2"| ೨೦೧೨ | ಪೀಪಲ್ಸ್ ಚಾಯ್ಸ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಇಂಡಿಯಾ | ನೆಚ್ಚಿನ ಆನ್-ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಜೋಡಿ (ಬರುನ್ ಸೋಬ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ) | rowspan="3" | ''ಇಸ್ ಪ್ಯಾರ್ ಕೋ ಕ್ಯಾ ನಾಮ್ ದೂನ?'' | {{won}}<ref name="People's Choice Awards">{{cite web|title=2012 And the winners are...|url=http://peopleschoiceindia.com/winners2012.php|publisher=People's Choice Awards India|accessdate=30 November 2012|archive-date=25 ಫೆಬ್ರವರಿ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140225214759/https://peopleschoiceindia.com/winners2012.php|url-status=dead}}</ref> |- | ಭಾರತೀಯ ಟೆಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತೆರೆಯ ದಂಪತಿಗಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಟೆಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ( ಬರುನ್ ಸೋಬ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ) | {{won}}<ref name="tellyawards.indiantelevision.com">{{cite news|title=Telly awards 2012 Popular Awards winners|url=http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k11/poll/winners.php|access-date=2020-03-16|archive-date=2012-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120702115232/http://tellyawards.indiantelevision.com/y2k11/poll/winners.php|url-status=dead}}</ref> |- |rowspan="2"|೨೦೧೩ | ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜನಪ್ರಿಯ ನಟಿ | {{nom}}<ref>{{cite web | title=The ITA Awards 2012 - Popular Top-5 | url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=71 | access-date=2020-03-16 | archive-date=2013-10-29 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185256/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=71 | url-status=dead }}</ref> |- | ''ಬೋರೊಪ್ಲಸ್ ಗೋಲ್ಡ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'' | ಬೋರೊಪ್ಲಸ್ ಫೇಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಇಯರ್ | ''ಚಂಚನ್'' | {{won}}<ref>{{cite web|author= |url=http://www.thegoldawards.com/?p=1196 |title=Extra Category Awards 2012 |publisher=GoldAwards |date=1999-02-22 |accessdate=2014-04-19}}</ref> |- |rowspan="2"| ೨೦೧೪ | ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ(ಜನಪ್ರಿಯ) |rowspan="2"| | {{nom}}<ref name="indiantelevisionacademy.com">{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=95|title=IndianTelevisionAcademy.com|work=indiantelevisionacademy.com|access-date=2020-03-16|archive-date=2015-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725174620/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=95|url-status=dead}}</ref> |- | ಭಾರತೀಯ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು | ಜಿಆರ್ 8! ವರ್ಷದ ಸಾಧಕಿ | {{nom}}<ref name="indiantelevisionacademy.com"/> |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:೧೯೮೩ ಜನನ]] [[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]] [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ನಟನಟಿಯರು]] 23mlqjp2kvnwpoif5g1jtfvyggibq69 0 132840 1432074 1370423 2026-10-15T02:23:03Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432074 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = ಶ್ರೇಯಸ್ ಗೋಪಾಲ್ | image = Rajasthan Royals player Shreyas Gopal in a post-match presentation during 2019 Indian Premier League.png | caption = ಗೋಪಾಲ್ ೨೦೧೯ ರ ಐಪಿಎಲ್ ಪಂದ್ಯದ ನಂತರದ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯಲ್ಲಿ | country = India | fullname = ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೇಯಸ್ ಗೋಪಾಲ್ | birth_date = {{Birth date and age|1993|9|4|df=yes}} | birth_place = [[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ | batting = ಬಲಗೈ | bowling = ಬಲಗೈ ಲೆಗ್ ಬ್ರೇಕ್ | role = ಆಲ್ ರೌಂಡರ್ | club1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ|ಕರ್ನಾಟಕ]] | year1 = {{nowrap|2013/14–2022/23}} | club2 = [[ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] | year2 = {{nowrap|2014–2017}} | clubnumber2 = ೧೯ | club3 = [[ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್]] | year3 = {{nowrap|2018–2021}} | clubnumber3 = ೩೭ | club4 = ಸನ್ ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದರಾಬಾದ್ | year4 = 2022 | club5 = ಕೇರಳ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡ | year5 = 2023– | columns = 3 | column1 = ಎಫ಼್‌ಸಿ | matches1 = ೫೬ | runs1 = ೨,೪೩೧ | bat avg1 = ೩೫.೭೫ | 100s/50s1 = ೪/೯ | top score1 = ೧೬೧[[not out|*]] | deliveries1 = ೮,೦೪೭ | wickets1 = ೧೮೪ | bowl avg1 = ೨೬.೧೯ | fivefor1 = ೬ | tenfor1 = ೦ | best bowling1 = ೫/೧೭ | catches/stumpings1 = ೧೭/– | column2 = ಎಲ್‌ಎ | matches2 = ೨೯ | runs2 = ೩೨೮ | bat avg2 = ೨೯.೮೧ | 100s/50s2 = ೦/೦ | top score2 = ೩೮ | deliveries2 = ೧,೧೪೩ | wickets2 = ೪೬ | bowl avg2 = ೨೦.೨೮ | fivefor2 = ೨ | tenfor2 = ೦ | best bowling2 = ೫/೧೯ | catches/stumpings2 = ೧೦/– | column3 = ಟಿ೨೦ | matches3 = ೪೯ | runs3 = ೨೩೫ | bat avg3 = ೧೫.೬೬ | 100s/50s3 = ೦/೦ | top score3 = ೩೯ | deliveries3 = ೮೪೫ | wickets3 = ೫೯ | bowl avg3 = ೧೭.೩೫ | fivefor3 = ೧ | tenfor3 = ೦ | best bowling3 = ೫/೧೧ | catches/stumpings3 = ೧೩/– | date = ೪ ಮೇ | year = ೨೦೧೯ | source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/344580.html ESPNcricinfo }} '''ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಶ್ರೇಯಾಸ್ ಗೋಪಾಲ್'''<ref>{{cite web|title=Shreyas Gopal - CricketArchive profile|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/171/171459/171459.html|publisher=CricketArchive}}</ref> (ಜನನ 4 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1993). ಇವರು ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು. ಇವರು ದೇಶೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ತಂಡದ ಆಟಗಾರ. ಇವರು ಆಲ್ ರೌಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಬಲಗೈನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಬೌಲ್ ಲೆಗ್ ಬ್ರೇಕ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಅಂಡರ್ -೧೯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ಏಕದಿನ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು.<ref>{{cite web|title=Under-19 ODI Matches played by Shreyas Gopal|url=https://cricketarchive.com/Archive/Players/171/171459/Under-19_ODI_Matches.html|publisher=CricketArchive}}</ref> ೧೩ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರು, ೧೫ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರು, ೧೬ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರು ಮತ್ತು ೧೯ ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರಂತಹ ವಿವಿಧ ವಯೋಮಾನದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref>{{cite web|title=Rahul Dravid is my cricketing God, says Shreyas Gopal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/top-stories/Rahul-Dravid-is-my-cricketing-God-says-Shreyas-Gopal/articleshow/20664912.cms|publisher=Times of India|access-date=10 August 2014}}</ref> <!-- Commented out because image was deleted: [[ಚಿತ್ರ:ಶ್ರೇಯಾಸ್ ಗೋಪಾಲ್.jpg|thumb|300x300px|ಶ್ರೇಯಾಸ್ ಗೋಪಾಲ್]] --> ==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ== ಶ್ರೇಯಸ್ ಗೋಪಾಲ್ ದಿ ಫ್ರಾಂಕ್ ಆಂಥೋನಿ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಬೆಂಗಳೂರು ನಲ್ಲಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು [[ಜೈನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ]]ದಿಂದ ತಮ್ಮ ಬಿಕಾಮ್‌ (ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್) ಅನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.<ref>[http://www.jainuniversity.ac.in/Sports.htm Notable Alumni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202005445/http://www.jainuniversity.ac.in/Sports.htm |date=2017-02-02 }} Jain University</ref> ಅವರ ತಂದೆ ರಾಮಸ್ವಾಮಿ ಗೋಪಾಲ್ ಅವರು ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕ್ಲಬ್ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರಾಗಿದ್ದರು, ಅವರ ತಾಯಿ ಅಮಿತಾ ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ [[ವಾಲಿಬಾಲ್]] ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/Rahul-Dravid-is-my-cricketing-God-says-Shreyas-Gopal/articleshow/20664912.cms|title = Rahul Dravid is my cricketing God, says Shreyas Gopal &#124; New Zealand in India 2016 News - Times of India}}</ref> ಅವರ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ರೋಲ್ ಮಾಡೆಲ್‌ ಆಗಿ [[ಅನಿಲ್ ಕುಂಬ್ಳೆ]] ಬೌಲಿಂಗ್ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಲು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟರು.<ref>{{Cite web|last=IANS|title=No Pressure, But Dream to Don India Colors Soon: Shreyas Gopal|url=https://www.indiawest.com/sports/no-pressure-but-dream-to-don-india-colors-soon-shreyas-gopal/article_b3b258e0-739c-11ea-8976-cf223c23931e.html|access-date=8 July 2020|website=India West|language=en|archive-date=8 ಜುಲೈ 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708115415/https://www.indiawest.com/sports/no-pressure-but-dream-to-don-india-colors-soon-shreyas-gopal/article_b3b258e0-739c-11ea-8976-cf223c23931e.html|url-status=dead}}</ref> == ದೇಶೀಯ ವೃತ್ತಿ == ಗೋಪಾಲ್ 2013 ರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಫೆಬ್ರವರಿ 12, 2014 ರಂದು, ಗೋಪಾಲ್ ಇರಾನಿ ಕಪ್ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ರೆಸ್ಟ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಹೊಡೆದರು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಇರಾನಿ ಕಪ್ ಗೆಲ್ಲಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/Shreyas-Gopal-records-first-hat-trick-of-Irani-Cup-history/articleshow/30297597.cms|title=Shreyas Gopal records first hat-trick of Irani Cup history - Times of India|website=The Times of India|access-date=4 May 2019}}</ref> ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ, ೨೦೧೯–೨೦ ದುಲೀಪ್ ಟ್ರೋಫಿಗಾಗಿ ಇಂಡಿಯಾ ಬ್ಲೂ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು.<ref>{{cite news |url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27331972/shubman-gill-priyank-panchal-faiz-fazal-lead-duleep-trophy-sides |title=Shubman Gill, Priyank Panchal and Faiz Fazal to lead Duleep Trophy sides |work=ESPNcricinfo |access-date=6 August 2019}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560 |title=Duleep Trophy 2019: Shubman Gill, Faiz Fazal and Priyank Panchal to lead as Indian domestic cricket season opens |work=Cricket Country |access-date=6 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190806083650/https://www.cricketcountry.com/news/duleep-trophy-2019-shubman-gill-faiz-fazal-and-priyank-panchal-to-lead-duleep-trophy-2019-squad-fixtures-schedule-876560 |archive-date=6 ಆಗಸ್ಟ್ 2019 |url-status=dead}}</ref> ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ೨೦೧೮–೧೯ ದೇವಧರ್ ಟ್ರೋಫಿಗಾಗಿ ಭಾರತದ ಎ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1162570.html |title=Rahane, Ashwin and Karthik to play Deodhar Trophy |work=ESPNcricinfo |access-date=19 October 2018}}</ref> == ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ == ೨೦೧೪ ರ ಐಪಿಎಲ್ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ [[ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] ಇವರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಋತುಗಳನ್ನು ಕಳೆದರು. ಜನವರಿ ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ, ಇವರನ್ನು ೨೦೧೮ ರ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ಐಪಿಎಲ್]] ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ [[ರಾಜಸ್ಥಾನ್ ರಾಯಲ್ಸ್]] ಖರೀದಿಸಿತು.<ref name="IPL2018">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22218394/ipl-2018-player-auction-list-sold-unsold-players|title=List of sold and unsold players|work=ESPNcricinfo|access-date=27 January 2018}}</ref> ೩೦ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೯ ರಂದು, ಇವರು ೨೦೧೯ ರ ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ನಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್ ಚಾಲೆಂಜರ್ಸ್ ಬೆಂಗಳೂರು]] ವಿರುದ್ಧ ೩ ಸತತ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ತೆಗೆದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ವಿರಾಟ್ ಕೊಹ್ಲಿ, ಎಬಿ ಡಿವಿಲಿಯರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕಸ್ ಸ್ಟೊಯಿನಿಸ್ ಅವರ ವಿಕೆಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ.<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/8048/report/1178424/royal-challengers-bangalore-vs-rajasthan-royals-49th-match-indian-premier-league-2019|title=Gopal hat-trick in washout, RCB eliminated|work=ESPNcricinfo|access-date=1 May 2019}}</ref> ಶ್ರೇಯಸ್ ಗೋಪಾಲ್ ಐಪಿಎಲ್‌ನ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.<ref>{{Cite magazine|author=Rajarshi Gupta |date=May 1, 2019 |title=IPL 2019: Shreyas Gopal of Rajasthan Royals claims a hat-trick in 5-over game vs RCB|url=https://www.indiatoday.in/sports/story/shreyas-gopal-hattrick-rrvsrcb-ipl-2019-1514110-2019-04-30|access-date=29 August 2021|magazine=India Today|language=en}}</ref> ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ, ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ ಪಂದ್ಯಾವಳಿಗಾಗಿ ೨೦೨೨ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್‌ರೈಸರ್ಸ್ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಖರೀದಿಸಿತು.<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689 |title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players |work=ESPNcricinfo |access-date=13 February 2022}}</ref> ೨೦೨೪ ರ ಐಪಿಎಲ್ ಹರಾಜಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು [[ಮುಂಬೈ ಇಂಡಿಯನ್ಸ್]] ಖರೀದಿಸಿದರು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು : == {{reflist}} ==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು== * {{cricinfo|id=344580}} * [http://www.wisdenindia.com/player/India/Shreyas-Gopal/52572.html Shreyas Gopal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304041445/http://www.wisdenindia.com/player/India/Shreyas-Gopal/52572.html |date=4 March 2016 }}'s profile page on Wisden {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] mhupphpa1kr7ya8wa4khihxfrxyayhf 0 142304 1432121 1432061 2026-10-15T08:52:45Z A826 72368 Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-55131-12|~2026-55131-12]] ([[User talk:~2026-55131-12|talk]]) to last revision by Anzx-ooo(TwinkleGlobal) 1432121 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ಕಲ್ಪನ | image = Kalpana Poster.jpg | caption = ಚಲನಚಿತ್ರದ ಭಿತ್ತಿ ಚಿತ್ರ | director = [[ರಾಮ ನಾರಾಯಣನ್]] | producer = [[ಶ್ರೀ ತೇನಾಂಡಾಳ್ ಫಿಲಮ್ಸ್]] | writer = [[ರಾಘವ ಲಾರೆನ್ಸ್]] | based_on = ''ಕಾಂಚನಾ '' (ತಮಿಳು) | starring = {{plainlist | * [[ಉಪೇಂದ್ರ]] * [[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೈ]] * [[ಸಾಯಿಕುಮಾರ್]] * [[ಬಾಬು ಆಂಟೋನಿ]] }} | music = [[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ]] | cinematography = ಕೆ. ಎಸ್. ಸೆಲ್ವರಾಜ್ | released = 2012 ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 28 | runtime = 163 ನಿಮಿಷಗಳು | country = ಭಾರತ | language = ಕನ್ನಡ | budget = {{INR}}7 ಕೋಟಿ <ref>{{Cite web |url=http://www.bangaloremirror.com/article/25/20121228201212282004404883bba01ca/Smells-like-Sandalwood.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2013-01-17 |archive-date=2013-01-17 |archive-url=https://archive.today/20130117135308/http://www.bangaloremirror.com/article/25/20121228201212282004404883bba01ca/Smells-like-Sandalwood.html |url-status=live }}</ref> | gross = {{INR}}11 ಕೋಟಿ<ref name="Times of ಭಾರತ - Bangalore Mirror">{{cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/article/25/20121228201212282004404883bba01ca/Smells-like-Sandalwood.html |archive-url=https://archive.today/20130117135308/http://www.bangaloremirror.com/article/25/20121228201212282004404883bba01ca/Smells-like-Sandalwood.html |url-status=dead |archive-date=2013-01-17 |title=Top 10 Highest Grossers of Sandalwood 2012 |publisher=Times of India – Bangalore Mirror }}</ref> to ₹15 crores<ref>https://www.ibtimes.co.in/sandalwood-2016-highest-grossing-kannada-movies-2016-box-office-709450</ref> }} '''''ಕಲ್ಪನಾ''''' 2012 ರ [[ಕನ್ನಡ]] ಭಾಷೆಯ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, [[ಉಪೇಂದ್ರ]], [[ಸಾಯಿಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೈ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ ರಾಮ ನಾರಾಯಣನ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಶ್ರೀ ತೇನಾಂಡಾಳ್ ಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಬ್ಯಾನರ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ, ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು 2011 ರ [[ತಮಿಳು|ತಮಿಳಿನ]] ''ಕಾಂಚನಾ'' ಚಿತ್ರದ ರೀಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. [[ತಮಿಳು]] ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಲತಃ ಶರತ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಪಾತ್ರವನ್ನು [[ಸಾಯಿಕುಮಾರ್]] ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/upendra-s-kalpana-launched-news-kannada-lmprNHhfdcd.html|title=Upendra's Kalpana launched|date=2011-12-15|publisher=Sify|archive-url=https://web.archive.org/web/20111220223511/http://www.sify.com/movies/upendra-s-kalpana-launched-news-kannada-lmprNHhfdcd.html|archive-date=2011-12-20|access-date=2012-08-06}}</ref> [[ಶ್ರುತಿ (ನಟಿ)|ಶ್ರುತಿ]] ಮತ್ತು [[ಉಮಾಶ್ರೀ]] ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮೂಲತಃ ದೇವದರ್ಶಿನಿ ಮತ್ತು ಕೋವೈ ಸರಳಾ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2012 ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ]] ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿತು. [[ಸಾಯಿಕುಮಾರ್|ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ಅವರ ಅಭಿನಯ ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರವು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ <ref>{{Cite web|url=http://www.chitraloka.com/news/1788-kalpana-starts-off-very-well.html|title=Kalpana Starts Off Very Well - chitraloka.com - Kannada Movie News, Reviews - Image|publisher=|access-date=2022-03-11|archive-date=2012-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002003341/http://chitraloka.com/news/1788-kalpana-starts-off-very-well.html|url-status=dead}}</ref> ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿತು ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು]], [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಚಿತ್ರದುರ್ಗ]], [[ಬಳ್ಳಾರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್' ಆಗಿತ್ತು,<ref name="sify.com">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=15011110&cid=14635444|title=Chennai Box Office - sify.com|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430063552/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=15011110&cid=14635444|archive-date=2014-04-30}}</ref> ಆದರೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ 'ಹಿಟ್' ಆಗಿತ್ತು.<ref name="ReferenceA">{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=15009642&cid=14635444|title=Chennai Box Office - sify.com|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430063550/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=15009642&cid=14635444|archive-date=2014-04-30}}</ref> ''ಕಲ್ಪನಾ'' 2012 ರ ಆರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆಯ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುರುಷ ನಟನಿಗಾಗಿ ಉದಯ ಫಿಲ್ಮ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಪಡೆದರು.<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2013/udaya-film-awards-pics-upendra-radhika-winners-list-104563.html|title=Udaya film Awards 2013 Results|last=|date=|publisher=|access-date=|archive-date=2013-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021035309/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2013/udaya-film-awards-pics-upendra-radhika-winners-list-104563.html|url-status=dead}}</ref> ಚಿತ್ರದ ಉತ್ತರಭಾಗವನ್ನು ''ಕಲ್ಪನಾ 2'' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಕಾಂಚನಾ 2'' ನ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದೆ. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ನಂತರ 2017 ರಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ಮೈನ್ಸ್ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ನಿಂದ ''ಭಾಗಮತಿ'' ಎಂದು ಹಿಂದಿಗೆ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. == ಪಾತ್ರವರ್ಗ == * [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ರಾಘವ / ಕಲ್ಪನಾ ಆಗಿ * ಪ್ರಿಯಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೈ * ಕಲ್ಪನಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಾಯಿಕುಮಾರ್]] * ಜಾನಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರುತಿ (ನಟಿ)|ಶ್ರುತಿ]] * ರಾಘವನ ತಾಯಿಯಾಗಿ [[ಉಮಾಶ್ರೀ]] * ಸತ್ಯಜಿತ್ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭೂತೋಚ್ಚಾಟಕನಾಗಿ * ಶೋಬ್ರಾಜ್ ಶಾಸಕ ಶಂಕರ್ * ಅಕ್ಬರ್ ಭಾಯ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಾಬು ಆಂಟೋನಿ * ಜಾನಕಿ ಪತಿಯಾಗಿ [[ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್]] * ಓಂ ಪ್ರಕಾಶ್ ರಾವ್ ನಕಲಿ ಅರ್ಚಕ 1 * [[ಬುಲೆಟ್ ಪ್ರಕಾಶ್]] ನಕಲಿ ಅರ್ಚಕ 2 ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಡಿಸೆಂಬರ್ 14 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನ]] ಕಂಠೀರವ ಸ್ಟುಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಮೂಲ ಆವೃತ್ತಿಯಂತೆಯೇ 95% ಚಿತ್ರೀಕರಣವು [[ಚೆನ್ನೈ|ಚೆನ್ನೈನಲ್ಲಿ]] ನಡೆದಿದ್ದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ಮಂಗಳೂರು]] ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ವಿವಾಹ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಕಾರಣ ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಕರೆತಂದರು. ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ, ನಟಿ [[ಪ್ರಿಯಾಂಕ ಉಪೇಂದ್ರ (ನಟಿ)|ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಉಪೇಂದ್ರ]] ನೂರಾರು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರರಂಗದ ಗಣ್ಯರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹಾರ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮೂಲ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರೈ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪೇಂದ್ರ ಎದುರು ಅದೇ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನಟ ಶರತ್ ಕುಮಾರ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಸಾಯಿಕುಮಾರ್|ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್]] ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಉಮಾಶ್ರೀ]], [[ಶ್ರುತಿ (ನಟಿ)|ಶ್ರುತಿ]] ಮತ್ತು ಅಚ್ಯುತ್ ಕುಮಾರ್ ಸಹ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಟ ಶೋಭರಾಜ್ ಮುಖ್ಯ ಖಳನಾಯಕನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="autogenerated1"/> == ಹಾಡುಗಳು == ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ [[ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ]] ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ಟ್ಯೂನ್‌ಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. {{ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿ | extra_column = ಹಾಡುಗಾರರು | all_music = ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ | all_lyrics = | title1 = ನಿಲ್ಲು ಮಗಾ ನಿಲ್ಲು ಮಗಾ | extra1 = [[ಶಂಕರ್ ಮಹದೇವನ್]] | length1 = | lyrics1 = | title2 = ಬಾಯನ್ನೋ ಬಂಬಡ | extra2 = ಲಕ್ಷ್ಮಿ ವಿಜಯ್, ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ | length2 = | title3 = ಹೇ ಮದನ ಕಾಮರಾಯ | length3 = | extra3 = ಚೇತನ್, [[ಶಮಿತಾ ಮಲ್ನಾಡ್]] | title4 = ಬಂದ್‍ಹೇಳು ಬಂದ್‍ಹೇಳು | extra4 = ವಿ.ಹರಿಕೃಷ್ಣ, [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ (ಗಾಯಕಿ)|ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿನಿ]] | length4 = | lyrics4 = }} == ವಿಮರ್ಶೆಗಳು == ''ಕಲ್ಪನಾ'' ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನುಕೂಲಕರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನಯ ವಿಮರ್ಶಕರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು. ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ "ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್ ಅವರ ಮಂಗಳಮುಖಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಣಕ್ಕಾಗಿ ಪೂರ್ಣ ಅಂಕಗಳು. ಉಪೇಂದ್ರ ಮಿಂಚಿದ್ದಾರೆ. ನಿಮ್ಮ ಸೀಟಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವೇಗದ-ಚಲನೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ." ಎಂದಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/Kalpana/movie-review/16587883.cms|title=Kalpana Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India|publisher=}}</ref> ಬೆಂಗಳೂರು ಮಿರರ್‌ನ ಎಸ್ ಶ್ಯಾಮ್ ಪ್ರಸಾದ್ ಅವರು ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3.5 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಹೇಳಿದರು " ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಮನರಂಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯು ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕತೆಯ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದ್ದು ಮಿಶ್ರಣವು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್, ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಆಗಿ, ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ." <ref>{{Cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/index.aspx?page=article&sectid=76&contentid=20120928201209282137148765b86fa9b|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930230913/http://www.bangaloremirror.com/index.aspx?page=article&sectid=76&contentid=20120928201209282137148765b86fa9b|archive-date=30 September 2012|access-date=30 September 2012}}</ref> ಡಿಎನ್‌ಎ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು 3.5/5 ಎಂದು ರೇಟ್ ಮಾಡಿ ಹೇಳಿತು " ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕತೆಯ ಹುಚ್ಚು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ. ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ - ಸ್ವಲ್ಪ ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿ!" <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review_review-kalpana-kannada-is-a-crazy-mix-of-humour-and-horror_1746747|title=Review: 'Kalpana '(Kannada) is a crazy mix of humour and horror - Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=29 September 2012|publisher=}}</ref> IBN ಲೈವ್ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಬರೆಯಿತು- " ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಹಾರರ್ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ. ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ." <ref>{{Cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-kalpana-is-a-good-horror-film/296113-71-203.html|title=Kannada Review: 'Kalpana' is a good horror film|date=28 September 2012|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20121018195424/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-kalpana-is-a-good-horror-film/296113-71-203.html|archive-date=18 October 2012}}</ref> [[ಡೆಕ್ಕನ್ ಹೆರಾಲ್ಡ್]] ಕೂಡ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು, "ಸಂಭಾಷಣೆಯ ರಾಜ ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜೆಂಡರ್ ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಆಗಿ ಮೋಡಿಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಹೇರಳವಾದ ಶಕ್ತಿಯು ''ಕಲ್ಪನಾದಲ್ಲಿ'' ಮತ್ತೊಂದು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ರೂಪಾಂತರವು ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಉಪ್ಪಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಭಯವನ್ನು ಹಾಸ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರೆಮಾಡುವವರಿಗೆ ಇದೆ" <ref>{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/281807/kalpana.html|title=Kalpana|publisher=}}</ref> ರೆಡಿಫ್ ''ಕಲ್ಪನಾಗೆ'' 5 ರಲ್ಲಿ 3 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿತು, "ತನ್ನಲಿಂಗಿಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಯಿ ಕುಮಾರ್, ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ದೇಹ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಡೈಲಾಗ್ ಡೆಲಿವರಿಯಿಂದ ಅಚ್ಚರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಒಂದು ಆನಂದದಾಯಕ ಹಾರರ್ ಚಿತ್ರ. ನೀವು ಭಯಾನಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ ನೀವು ಇದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡಬಹುದು." <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-kalpana-is-agood-horror-film/20120928.htm|title=Review: Kalpana is an enjoyable horror film|publisher=}}</ref> Oneindia ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 5 ರಲ್ಲಿ 3 ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಹೇಳಿತು "ಕಲ್ಪನಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಲ್ಲೀನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನೋರಂಜಕವಾಗಿದೆ. ಕಥೆಯ ಹರಿವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೀಟಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸಾಯಿಕುಮಾರ್ ಅವರೇ ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಡೈಲಾಗ್ ಡೆಲಿವರಿ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಜೆಂಡರ್‌ನ ದೇಹ ಭಾಷೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದೆ." <ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/reviews/2012/kalpana-movie-review-099869.html|title=Kalpana Movie Review – Movie Reminds Naa Ninna Bidalaare|date=28 September 2012|publisher=|access-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020144210/http://entertainment.oneindia.in/kannada/reviews/2012/kalpana-movie-review-099869.html|url-status=dead}}</ref> ''ಸೂಪರ್‌ಗುಡ್ ಮೂವೀಸ್'' ''ಕಲ್ಪನಾವನ್ನು'' ಒಂದು ಸೊಗಸಾದ ಚಿತ್ರ ಎಂದು ಕರೆದಿದೆ, ಇದು 5 ರಲ್ಲಿ 3.5 ಸ್ಟಾರ್‌ಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ವಿಮರ್ಶಕರು ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು, " ''[[ಎ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|A]]'' ಯ ದಿನಗಳಿಂದಲೂ ಉಪೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರೊಬ್ಬ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರದರ್ಶನಕಾರ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ." <ref>{{Cite web|url=http://www.supergoodmovies.com/49876/sandalwood/kalpana-movie-review-movie-review-details|title=Kalpana Movie Review|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20120930233411/http://www.supergoodmovies.com/49876/sandalwood/kalpana-movie-review-movie-review-details|archive-date=30 September 2012|access-date=30 September 2012}}</ref> ''ಇಂಡಿಯಾಗ್ಲಿಟ್ಜ್'' ಕೂಡ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಹೇಳಿತು " ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಒಂದು ಸ್ಟುನ್ನರ್. ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ." <ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/14933.html|title=Kalpana review. Kalpana Kannada movie review, story, rating - IndiaGlitz.com|publisher=|access-date=2022-03-11|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828054808/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/14933.html|url-status=dead}}</ref> ''ನ್ಯೂಸ್‌ಟ್ರಾಕ್ ಇಂಡಿಯಾ'' ಚಲನಚಿತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ಪದಗಳನ್ನು ಬರೆದು ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿತು, "ನೀವು ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನೋಡಿದರೆ, ''ಕಲ್ಪನಾವು'' 'ಎ' ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆನಂದಿಸಬಹುದಾದ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ." <ref>{{Cite web|url=http://www.newstrackindia.com/index.jsp|title=News from India,News Updates India,Latest India News,Breaking News from India - News Track India|publisher=|access-date=2022-03-11|archive-date=2021-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20211201114831/https://newstrackindia.com/index.jsp|url-status=dead}}</ref> == ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆ == [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ]] ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ ''ಕಲ್ಪನಾ'' ಉತ್ತಮ ಓಪನಿಂಗ್ ಗಳಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=15009222&cid=14635444|title=Chennai Box Office - sify.com|publisher=|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220095036/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=15009222&cid=14635444|archive-date=2013-12-20}}</ref> ಚಲನಚಿತ್ರವು ಸಿಂಗಲ್ ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ 90% ಮತ್ತು ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 70% ಆಕ್ಯುಪೆನ್ಸಿಗೆ ತೆರೆಯಿತು. ಚಿತ್ರವು ತನ್ನ ಆರಂಭಿಕ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 4 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 2.5 ಕೋಟಿ ನಿವ್ವಳ ಪಾಲನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತು, ಈ ಮೂಲಕ ಆರಂಭಿಕ ವಾರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 3 ಕೋಟಿ ಗಳಿಸಿದ [[ಉಪೇಂದ್ರ]] ಅವರ ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರ ''[[ಗಾಡ್ ಫಾದರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಡ್‌ಫಾದರ್‌ನ]]'' ದಾಖಲೆ ಮೀರಿಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2012/upendra-kalpana-box-office-099955.html|title=Upendra's Kalpana rocks at Box Office|date=3 October 2012|publisher=|access-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=8 ಜುಲೈ 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140708031209/http://entertainment.oneindia.in/kannada/news/2012/upendra-kalpana-box-office-099955.html|url-status=dead}}</ref> ಈ ಚಿತ್ರವು ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ನಲ್ಲಿ {{ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಯಿ}} 11 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಸಿತು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ 25 ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ 50 ದಿನಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿತು.<ref>{{Cite web|url=http://kannada.oneindia.in/movies/news/2012/11/upendra-kalpana-completes-50-days-069630.html|title=ಉಪೇಂದ್ರ 'ಕಲ್ಪನ' ಯಶಸ್ವಿ ಅರ್ಧ ಶತಕ ನಾಟೌಟ್|date=17 November 2012|publisher=|access-date=11 ಮಾರ್ಚ್ 2022|archive-date=19 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131019173007/http://kannada.oneindia.in/movies/news/2012/11/upendra-kalpana-completes-50-days-069630.html|url-status=dead}}</ref> ''ಕಲ್ಪನಾ'' 2012 ರಲ್ಲಿ ಆರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಗಳಿಕೆ ಮಾಡಿದ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}}{{reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{IMDb title|tt3178816}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ವರ್ಷ-೨೦೧೨ ಕನ್ನಡಚಿತ್ರಗಳು]] 3jigh9uqp7dc2sfe9ddvtfy4invk4in 0 147240 1432078 1366942 2026-10-15T04:17:53Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432078 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name =ಸಿ.ಎನ್.ಮಂಜುನಾಥ್ | image = | imagesize = | caption = | birth_date = {{Birth date and age|1957|7|20|df=y}} | birth_place = ಚೋಳೇನಹಳ್ಳಿ ಚನ್ನರಾಯಪಟ್ಟಣ ತಾಲೂಕು, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ,[[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಭಾರತ | death_date = | death_place = | restingplace = | restingplacecoordinates = | othername = | occupation = ನಿರ್ದೇಶಕರು ಶ್ರೀ ಜಯದೇವ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಬೆಂಗಳೂರು | yearsactive = | known for = ಬಲೂನ್ ಮಿಟ್ರಲ್ ವಾಲ್ವುಲೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿ | spouse = | domesticpartner = | children = | parents = ಚಾಮರಾಜೇ ಗೌಡ | website = | awards = [[ಪದ್ಮ ಶ್ರೀ]]<br>[[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] | office = [[ಸಂಸದ]], [[ಲೋಕಸಭೆ]] | term_start = ೪ ಜೂನ್ ೨೦೨೪ | predecessor = [[ಡಿ.ಕೆ.ಸುರೇಶ್]] | constituency = [[ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ]] | party = [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]] }} '''ಡಾ. ಚೋಳೇನಹಳ್ಳಿ ನಂಜಪ್ಪ ಮಂಜುನಾಥ್''' (ಜನನ ೨೦ ಜುಲೈ ೧೯೫೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಹೃದ್ರೋಗ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಜಯದೇವ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರು. <ref name="Practo profile">{{Cite web|url=https://www.practo.com/bangalore/doctor/dr-c-n-manjunath-cardiologist-1|title=Practo profile|date=2015|publisher=Practo|access-date=24 December 2015|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225093429/https://www.practo.com/bangalore/doctor/dr-c-n-manjunath-cardiologist-1|url-status=dead}}</ref> ಅವರು ಬಲೂನ್ ಮಿಟ್ರಲ್ ವಾಲ್ವುಲೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್ ಅನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಯುರಾ ಬಲೂನ್ ಕ್ಯಾತಿಟರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. <ref>{{Cite web|url=https://www.qikwell.com/doctors/dr-c-n-manjunath|title=Professional Statement|date=2015|publisher=Qikwell|access-date=24 December 2015}}</ref> ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗಾಗಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀಯ]] ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ನೀಡಿತು. ಅವರು ೪೧೦ ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯ ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನು ೧೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೦ ರಂದು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಇದು [[ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಕಾಯಿಲೆ ೨೦೧೯|ಕೋವಿಡ್‍-19]] ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಕರೋನಾ ಯೋಧರಿಗೆ ಗೌರವ ಸೂಚಕವಾಗಿ ನಾಡಹಬ್ಬ (ರಾಜ್ಯ ಉತ್ಸವ) ಆಗಿದೆ. <ref>{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015}}</ref> ಅವರು ೧೯೯೮ ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="Professional Statement">{{Cite web|url=https://www.qikwell.com/doctors/dr-c-n-manjunath|title=Professional Statement|date=2015|publisher=Qikwell|access-date=24 December 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://www.qikwell.com/doctors/dr-c-n-manjunath "Professional Statement"]. Qikwell. 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 December</span> 2015</span>.</cite></ref> == ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ == ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ|ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಚಾಮರಾಜೇಗೌಡ <ref name="Gowda’s son-in-law ensures god will protect his name">{{Cite web|url=http://epaper.timesofindia.com/Default/Layout/Includes/MIRRORNEW/ArtWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=MIRRORNEW&BaseHref=BGMIR%2F2011%2F01%2F07&ViewMode=HTML&GZ=T&PageLabel=2&EntityId=Ar00200&AppName=1|title=Gowda’s son-in-law ensures god will protect his name|date=2011|publisher=Times of India|access-date=24 December 2015}}</ref> ರವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಡಾ. ಮಂಜುನಾಥ್ ಅವರು ಮೈಸೂರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. [[ಬೆಂಗಳೂರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬೆಂಗಳೂರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಎಮ್‍ಡಿ ಮತ್ತು [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು|ಮಂಗಳೂರು ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಹೃದಯಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಡಿಎಮ್‌ ಪಡೆದರು. <ref name="Professional Statement"/> ಅವರು ೧೯೮೨ ರಲ್ಲಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ|ಬೆಂಗಳೂರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ]] ಇಂಟರ್ನ್ ಆಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ೧೯೮೫ ರಲ್ಲಿ [[ಕಸ್ತೂರಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜು|ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಸ್ತೂರ್ಬಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕಾಲೇಜಿಗೆ]] ಹೃದ್ರೋಗ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಾರ್ ಆಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. <ref name="Jayadeve profile">{{Cite web|url=http://www.jayadevacardiology.com/Dr.C.N.Manjunath%20Bio%20Data%202010.pdf|title=Jayadeve profile|date=2015|publisher=Sri Jayadeva Institute of Cardiovascular Sciences and Research|access-date=24 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20220331010205/http://jayadevacardiology.com/Dr.C.N.Manjunath%20Bio%20Data%202010.pdf|archive-date=31 ಮಾರ್ಚ್ 2022|url-status=dead}}</ref> ೧೯೮೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಶ್ರೀ ಜಯದೇವ ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಅವರು 2006 <ref name="Jayadeve profile" /> ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಮತ್ತು ಹೃದ್ರೋಗಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಂತಹ ವಿವಿಧ ಹುದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಡಾ. ಮಂಜುನಾಥ್ ಅವರ ಬಲೂನ್ ಮಿಟ್ರಲ್ ವಾಲ್ವುಲೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಯ ಹೊಸ ವಿಧಾನದ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. <ref name="Professional Statement"/> ಅವರ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು ಮತ್ತು ಪೀರ್ ರಿವ್ಯೂಡ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಯತಕಾಲಿಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿವೆ.<ref name="Articles by Cholenahally Nanjappa Manjunath">{{Cite web|url=http://www.expertscape.com/ar/ventricular+tachycardia/a/Manjunath,+Cholenahally+Nanjappa|title=Articles by Cholenahally Nanjappa Manjunath|date=2015|publisher=Experscape|access-date=24 December 2015}}</ref> ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಯ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಭಂಡಾರವಾದ ಪಬ್‌ಮೆಡ್ ಅವರ ೭೩ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿಮಾಡಿದೆ. <ref name="PUBLICATIONS AUTHORED BY MANJUNATH CHOLENAHALLY NANJAPPA">{{Cite web|url=http://www.pubfacts.com/author/Manjunath+Cholenahally%20Nanjappa|title=PUBLICATIONS AUTHORED BY MANJUNATH CHOLENAHALLY NANJAPPA|date=2015|publisher=Pubfacts|access-date=24 December 2015}}</ref> ಅವರು ೨೬,೦೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಧ್ಯಸ್ಥಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಯುರಾ ಬಲೂನ್ ಕ್ಯಾತಿಟರ್ ಅನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಲೂನ್ ಮಿಟ್ರಲ್ ವಾಲ್ವುಲೋಪ್ಲ್ಯಾಸ್ಟಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. <ref name="Professional Statement" /> ಅವರು ಮಲ್ಲಿಗೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಕೇಂದ್ರ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇಂಡಿಯನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಕಾರ್ಡಿಯಾಲಜಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. <ref name="New president of ICC">{{Cite web|url=http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/oct152004/s11.asp|title=New president of ICC|date=15 October 2004|publisher=Deccan Herald|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225073938/http://archive.deccanherald.com/Deccanherald/oct152004/s11.asp|archive-date=25 December 2015|access-date=24 December 2015}}</ref> ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ೧೯೯೮ ರಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು]] ನೀಡಿತು.<ref name="Professional Statement" /> ಅವರು ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ|ಪದ್ಮಶ್ರೀಯ]] ನಾಲ್ಕನೇ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವವನ್ನು ಪಡೆದರು <ref name="Padma Awards">{{Cite web|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|title=Padma Awards|date=2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf "Padma Awards"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Ministry of Home Affairs, Government of India. 2015. Archived from [http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 15 October 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">21 July</span> 2015</span>.</cite></ref> . [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬೆಂಗಳೂರು|ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಹೆಲ್ತ್ ಸೈನ್ಸಸ್]] ಅವರಿಗೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಸೈನ್ಸ್ ಪದವಿ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. <ref name="Abdul Kalam to attend RGUHS’ convocation">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/article464112.ece?service=print|title=Abdul Kalam to attend RGUHS’ convocation|date=30 March 2012|publisher=Indian Express|access-date=24 December 2015|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225051729/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/article464112.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> ಡಾ. ಮಂಜುನಾಥ್ ಅವರು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ|ಎಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡರ]] ಮಗಳನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬವು [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ]] . <ref name="Jayadeva chief stripped of all powers">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Jayadeva-chief-stripped-of-all-powers/2013/09/04/article1767316.ece|title=Jayadeva chief stripped of all powers|date=4 September 2013|publisher=Indian Express|access-date=24 December 2015|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225054221/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/Jayadeva-chief-stripped-of-all-powers/2013/09/04/article1767316.ece|url-status=dead}}</ref> ಅವರ ಜೀವನವನ್ನು ''ಜೀವನ ದಂತಕಥೆಯ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ ಎಂಬ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ,'' . <ref name="Biography of a living legend">{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/article222809.ece?service=print|title=Biography of a living legend|date=16 January 2010|publisher=Indian Express|access-date=24 December 2015|archive-date=25 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225060210/http://www.newindianexpress.com/states/karnataka/article222809.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{Reflist}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] 6g963jm498fhvvf3vxjxnncthjgpe9r 0 153312 1432073 1365241 2026-10-15T01:48:46Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432073 wikitext text/x-wiki {{Infobox person| name=ಶೋಭಾ ಕಪೂರ್ | image = Tusshar Kapoor, Shobha Kapoor, Jeetendra at Esha Deol's wedding reception 03.jpg |image_size=||birth_name=|birth_date= | birth_date = {{birth_date and age|1 February 1949}}<ref>[https://www.indiatoday.in/television/celebrity/story/ekta-kapoor-wishes-mother-shobha-kapoor-on-her-birthday-my-biggest-support-1642336-2020-02-01 Ekta Kapoor wishes mother Shobha Kapoor on her 71st Birthday]</ref> |website= |nationality=ಭಾರತೀಯರು | spouse = {{marriage|ಜಿತೇಂದ್ರ|1974}} |children=ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್ (ಮಗಳು)<br/>ತುಷಾರ್ ಕಪೂರ್ (ಮಗ) |occupation=ದೂರದರ್ಶನ ನಿರ್ಮಾಪಕರು}} '''ಶೋಭಾ ಕಪೂರ್''' (ಜನನ ೧ ಫೆಬ್ರವರಿ ೧೯೪೯) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ, ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಸರಣಿ ನಿರ್ಮಾಪಕರು. <ref>{{Cite web |title=Shobha Kapoor |url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/Shobha-Kapoor |website=[[The Times of India]]}}</ref> ಅವರು ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಗಳು [[ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್]] ಅವರು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈನಲ್ಲಿರುವ]] ಚಲನಚಿತ್ರ, ಟಿವಿ ಮತ್ತು ವೆಬ್ ಸರಣಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/20768335.cms Shobha Kapoor: The backbone of Balaji Telefilms]</ref> ಬಾಲಾಜಿ ಟೆಲಿಫಿಲ್ಮ್ಸ್‌ನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕಪೂರ್ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. == ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ == ಮದುವೆಗೆ ಮೊದಲು ಅವರು ಗಗನಸಖಿಯಾಗಿದ್ದರು . ನಂತರ ಅವರು ನಟ ಕಪೂರ್ [[ಜಿತೇಂದ್ರ|ಜೀತೇಂದ್ರ]] ಅವರನ್ನು ಮದುವೆಯಾಗಿ ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಮಗಳಾದ [[ಏಕ್ತಾ ಕಪೂರ್]] (ಜ. ೧೯೭೫), ಒಬ್ಬ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಮತ್ತು ಮಗ ತುಷಾರ್ ಕಪೂರ್ (ಜನನ. ೧೯೭೬), ಒಬ್ಬ ನಟ. <ref>[https://www.bollywoodshaadis.com/articles/women-in-jeetendras-life-9281 When Jeetendra almost married Hema Malini before meeting Shobha Kapoor!]</ref> <ref>[https://www.ndtv.com/entertainment/ekta-kapoors-hilarious-message-for-jeetendra-and-shobha-kapoor-on-their-44th-wedding-anniversary-1940559?amp=1&akamai-rum=off Producer Ekta Kapoor has a hilarious message for mother Shobha Kapoor and father Jeetendra]</ref> == ಚಿತ್ರಕಥೆ (ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿ) == === ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು === ಕಪೂರ್ ತಮ್ಮ ಬ್ಯಾನರ್ ಬಾಲಾಜಿ ಮೋಷನ್ ಪಿಕ್ಚರ್ಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ದೀರ್ಘ ಪಟ್ಟಿಯು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದೆ. <ref>{{Cite news |title='Kyaa Kool Hain Hum 3' motion poster: Tusshar Kapoor and Aftab Shivdasani are naughtier beyond imagination |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Kyaa-Kool-Hain-Hum-3-motion-poster-Tusshar-Kapoor-andAftab-Shivdasani-are-naughtier-beyond-imagination/articleshow/50183957.cms |access-date=3 July 2018}}</ref> {| class="wikitable" !ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! ವರ್ಷ |- | ''ಕ್ಯೋ ಕಿ...'' ''ಮುಖ್ಯ ಝುತ್ ನಹಿಂ ಬೋಲ್ತಾ'' | ೨೦೦೧ |- | ''ಕುಚ್ ತೋ ಹೈ'' | ೨೦೦೩ |- | ''ಕೃಷ್ಣ ಕಾಟೇಜ್'' | ೨೦೦೪ |- | ''ಕ್ಯಾ ಕೂಲ್ ಹೈ ಹಮ್'' | ೨೦೦೫ |- | ''ಕೋಯಿ ಆಪ್ ಸಾ'' | ೨೦೦೫ |- | ''ಲೋಖಂಡವಾಲಾದಲ್ಲಿ ಶೂಟೌಟ್'' | ೨೦೦೭ |- | ''ಮಿಷನ್ ಇಸ್ತಾಂಬುಲ್'' | ೨೦೦೮ |- | ''ಸಿ ಕ್ಕೊಂಪನಿ'' | ೨೦೦೮ |- | ''ಇಎಂಐ - ಲಿಯಾ ಹೈ ತೋ ಚುಕಾನಾ ಪರೇಗಾ'' | ೨೦೦೮ |- | ''ಲವ್ ಸೆಕ್ಸ್ ಔರ್ ಧೋಖಾ'' | ೨೦೧೦ |- | ''ಒನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಮುಂಬೈ'' | ೨೦೧೦ |- | ''ತರ್ಯಾಂಚೆ ಬೈಟ್'' | ೨೦೧೧ |- | '' ಶೋರ್ ಇನ್ ದ ಸಿಟೀ'' | ೨೦೧೧ |- | ''ರಾಗಿಣಿ ಎಂಎಂಎಸ್'' | ೨೦೧೧ |- | ''ಡರ್ಟಿ ಪಿಕ್ಚರ್'' | ೨೦೧೧ |- | ''ಕ್ಯಾ ಸೂಪರ್ ಕೂಲ್ ಹೈ ಹಮ್'' | ೨೦೧೨ |- | ''ಏಕ್ ಥಿ ದಾಯನ್'' | ೨೦೧೩ |- | '' ಶೂಟೌಟ್ ಎಟ್ ವಡಾಲಾ'' | ೨೦೧೩ |- | ''ಲೂಟೆರಾ'' | ೨೦೧೩ |- | ''ವನ್ಸ್ ಅಪಾನ್ ಎ ಟೈಮ್ ಇನ್ ಮುಂಬೈ ದೊಬಾರ'' | ೨೦೧೩ |- | ''ಶಾದಿ ಕೆ ಸೈಡ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್'' | ೨೦೧೪ |- | ''ರಾಗಿಣಿ ಎಂಎಂಎಸ್ ೨'' | ೨೦೧೪ |- | ''ಮುಖ್ಯ ತೇರಾ ಹೀರೋ'' <ref>{{Cite web |title=Ekta Kapoor brings David and Varun Dhawan together - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ekta-Kapoor-brings-David-and-Varun-Dhawan-together/articleshow/17925186.cms |website=The Times of India}}</ref> | ೨೦೧೪ |- | ''ಕುಕು ಮಾಥುರ್ ಕಿ ಝಂಡ್ ಹೋ ಗಯಿ'' <ref>{{Cite web |date=April 2, 2014 |title=Ekta Kapoor's next film titled Kuku Mathur Ki Jhandh Ho Gayi |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/ekta-kapoor-kuku-mathur-ki-jhand-ho-gayi-187257-2014-04-02 |website=India Today}}</ref> | ೨೦೧೪ |- | ''ಏಕ್ ವಿಲನ್ - ದೇರ್ ಇಸ್ ವನ್ ಇನ್ ಎವೆರಿ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ'' <ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=30 May 2014 |title=Ek Villain makers deny similarity with I Saw The Devil |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/ek-villain-makers-deny-similarity-with-i-saw-the-devil/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> | ೨೦೧೪ |- | ''ಕ್ಯಾ ಕೂಲ್ ಹೇ ಹಮ್ ೩'' | ೨೦೧೬ |- | ''ಅಜರ್'' <ref>{{Cite web |title=Will Emraan play Mohammed Azharuddin in Ekta Kapoor's next? - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Will-Emraan-Hashmi-play-Mohammed-Azharuddin-in-Ekta-Kapoors-next/articleshow/33910229.cms |website=The Times of India}}</ref> | ೨೦೧೬ |- | ''[[ಉಡ್ತಾ ಪಂಜಾಬ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉಡ್ತಾ ಪಂಜಾಬ್]]'' <ref>{{Cite web |date=16 March 2015 |title=Ekta Kapoor's Balaji Motion Pictures acquires Shahid Kapoor starrer 'Udta Punjab' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-acquires-udta-punjab/}}</ref> | ೨೦೧೬ |- | ''ಗ್ರೇಟ್ ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಮಸ್ತಿ'' <ref>{{Cite web |date=17 March 2015 |title=Balaji Motion Pictures to co-produce 'Masti' triquel, titled 'Great Grand Masti' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/balaji-motion-pictures-to-co-produce-masti-triquel-titled-great-grand-masti/}}</ref> | ೨೦೧೬ |- | ''ಎ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಜಾಟ್'' <ref>{{Cite web |date=20 February 2015 |title=Tiger Shroff signs Ekta Kapoor and Remo D'souza's next film Turbanator |url=https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator-476246/ |website=Bollywood Life |access-date=5 ನವೆಂಬರ್ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230210112410/https://www.bollywoodlife.com/news-gossip/tiger-shroff-signs-ekta-kapoor-and-remo-dsouzas-next-film-turbanator-476246/ |archive-date=10 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |url-status=dead}}</ref> | ೨೦೧೬ |- | ''ಹಾಫ್ ಗರ್ಲ್‌ಫ್ರೆಂಡ್'' <ref>{{Cite web |title=Mohit Suri, Ekta Kapoor and Chetan Bhagat join hands for 'Half Girlfriend'. - Planet Bollywood News |url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=n092914040704 |website=www.planetbollywood.com}}</ref> | ೨೦೧೭ |- | ''ಸೂಪರ್ ಸಿಂಗ್'' <ref>{{Cite web |last=Hungama |first=Bollywood |date=17 January 2017 |title=Diljit Dosanjh to star in Ekta Kapoor's maiden Punjabi production Super Singh |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/diljit-dosanjh-star-ekta-kapoors-maiden-punjabi-production-super-singh/ |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> | ೨೦೧೭ |- | ''ವೀರೆ ದಿ ವೆಡ್ಡಿಂಗ್'' <ref>{{Cite web |title=Veere Di Wedding: Producer Ekta Kapoor to do this for the first time in 8 years |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/veere-di-wedding-producer-ekta-kapoor-to-do-this-for-the-first-time-in-8-years/231132 |website=www.timesnownews.com}}</ref> | ೨೦೧೮ |- | ''ಲೈಲಾ ಮಜ್ನು'' <ref>{{Cite web |title=Imtiaz Ali and Ekta Kapoor collaborate to recreate the love story of Laila Majnu |url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/imtiaz-ali-and-ekta-kapoor-collaborate-to-recreate-the-love-story-of-laila-majnu-26596.html |website=filmfare.com}}</ref> | ೨೦೧೮ |- | ''ಜಡ್ಜ್‌ಮೆಂಟಲ್ ಹೈ ಕ್ಯಾ'' <ref>{{Cite web |title=Kangana Ranaut's thriller film titled Mental Hai Kya? |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/kangana-ranauts-thriller-film-titled-mental-hai-kya-399884 |website=PINKVILLA |access-date=2023-11-05 |archive-date=2021-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623114853/https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/kangana-ranauts-thriller-film-titled-mental-hai-kya-399884 |url-status=dead }}</ref> | ೨೦೧೯ |- | ''ಜಬರಿಯಾ ಜೋಡಿ'' <ref>{{Cite web |last=Rakshit |first=Nayandeep |date=9 April 2018 |title=Sidharth Malhotra's a thug! |url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-sidharth-malhotra-s-a-thug-2602464 |website=DNA India}}</ref> | ೨೦೧೯ |- | ''ಡ್ರೀಮ್ ಗರ್ಲ್'' | ೨೦೧೯ |- | ''ಡಾಲಿ ಕಿಟ್ಟಿ ಔರ್ ವೋ ಚಮಕ್ತೆ ಸಿತಾರೆ'' | ೨೦೧೯ |- | ''ಏಕ್ ವಿಲನ್ ರಿಟರ್ನ್ಸ್'' | ೨೦೨೨ |- | ''ಗುಡ್ ಬೈ'' | ೨೦೨೨ |- | ''ಕಥಲ್'' | ೨೦೨೩ |- | ''ಡ್ರೀಮ್ ಗರ್ಲ್ ೨'' | ೨೦೨೩ |- |} === ವೆಬ್ ಸರಣಿ === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" width="60%" ! scope="col" |ವರ್ಷ ! scope="col" | ಶೀರ್ಷಿಕೆ ! scope="col" | ವೇದಿಕೆ ! class="unsortable" scope="col" | Ref. |- | ೨೦೨೦ | ''ಹು ಈಸ್ ಯುವರ್ ಡ್ಯಾಡ್'' | ಆಲ್ಟ್ ಬಾಲಾಜಿ | style="text-align:center;" | |- |} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} <references group="" responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{Imdb name|nm0438506}} {{Authority control}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಅನುವಾದ ಶಿಬಿರ ಲೇಖನ]] cvkdoaq2wqga0v7aw1cku4yfpxrth1m 0 158422 1432085 1381723 2026-10-15T05:53:01Z VASANTH S.N. 728 ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ 1432085 wikitext text/x-wiki [[File:Table of Trigonometry, Cyclopaedia, Volume 2.jpg|thumb|Table of Trigonometry, from the 1728 ''[[Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences|Cyclopaedia]]'', Volume 2 featuring a Gunter's scale]] '''ಎಡ್ಮಂಡ್ ಗಂಟರ್''' (1581-1626) [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] ಒಬ್ಬ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಖಗೋಳೀಯ ದೂರಮಾಪನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಾಪನೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವನದು. == ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ಜನನ ಹಾರ್‌ಫರ್ಡ್‌ಷೀರ್‌ನಲ್ಲಿ. [[:en:Westminster_School|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‍ಸ್ಟರ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಇವನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. ಅನಂತರ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡಿನ]] [[:en:Christ_Church,_Oxford|ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಚರ್ಚ್‌ಗೆ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದ (1599). == ವೃತ್ತಿಜೀವನ, ಸಾಧನೆಗಳು == ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನಿನ]] [[:en:Gresham_College|ಗ್ರೆಷ್‌ಹ್ಯಾಂ ಕಾಲೇಜಿಗೆ]] ಸೇರಿ ತನ್ನ ಕಡೆಯ ಕಾಲದವರೆಗೂ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸೇವೆಗೈದ.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=y|wstitle=Gunter, Edmund|volume=12|pages=729–730}}</ref> ಸೆಕ್ಟರ್, [[:en:Jacob's_staff|ಕ್ರಾಸ್‌ಸ್ಟಾಫ್]], ಬೌ, [[:en:Quadrant_(instrument)|ಕ್ವಾಡ್ರೆಂಟ್]] ಮುಂತಾದ ಖಗೋಳೀಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಣೆಗಳು ಇವನ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ''ಕ್ಯಾನನ್ ಟ್ರೈಆಂಗ್ಯುಲೋರಮ್'' ಈತ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ (1620) ಒಂದು ಗ್ರಂಥ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ [[:en:Magnetic_declination|ಕಾಂತದಿಕ್ಪಾತ]] ವ್ಯಸ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವರಲ್ಲಿ (1622 ಇಲ್ಲವೆ 1625) ಈತನೇ ಮೊದಲಿಗನೆನ್ನಬಹುದು. [[:en:Trigonometry|ತ್ರಿಕೋಣಮಿತಿಯ]] ಪದಗಳಾದ [[:en:Sine_and_cosine|ಸೈನ್ ಮತ್ತು ಕೋಸೈನ್]] ಎಂಬುವನ್ನು ಈತ ಮೊದಲಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದವನೆಂದೂ,<ref name="Gunter_1620">{{cite book|title=Canon triangulorum|url=https://archive.org/details/bim_early-english-books-1475-1640_canon-triangulorum-sive_gunter-edmund_1620|author-last=Gunter|author-first=Edmund|date=1620|author-link=Edmund Gunter}}</ref><ref name="Roegel_2010">{{cite web |date=6 December 2010 |editor-last=Roegel |editor-first=Denis |title=A reconstruction of Gunter's Canon triangulorum (1620) |url=https://hal.inria.fr/inria-00543938/document |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728192238/https://hal.inria.fr/inria-00543938/document |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |publisher=HAL |type=Research report |id=inria-00543938}}</ref><ref name="cosine">{{cite web |title=cosine |url=https://www.etymonline.com/word/cosine}}</ref> ತನ್ನ ಮಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಹೆನ್ರಿ ಬ್ರಿಗ್ಸ್]] (1556-1630) ಎಂಬುವನಿಗೆ ಅಂಕಗಣಿತೀಯ ಪೂರಕದ (arithmetical complement) ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದವನೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮೋಜಣಿ]] ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ [[:en:Gunter's_chain|ಗಂಟರನ ಸರಪಣಿ]] ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದು 66 ಅಡಿ ಉದ್ದದ, 100 ಕೊಂಡಿಗಳಿರುವ ಸರಪಣಿ. ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಉಪಕರಣ [[:en:Slide_rule|ಸ್ಲೈಡ್ ರೂಲ್]] ಕಾಣಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಗಂಟರನ ರೇಖೆಯೆಂಬ (Gunter's line) ಉಪಕರಣವಿತ್ತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನೀಯುವ ಗಂಟರನ ಮಾನಕವೆಂಬ ಉಪಕರಣವನ್ನೂ ಈತ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{MacTutor Biography|id=Gunter}} * [http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/gunter.html Galileo Project page] * [http://www.geoastro.de/gunter/ Gunter's Quadrant applet] <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಂಟರ್, ಎಡ್ಮಂಡ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] l4wtldfj8df7hexto7szp5bfaqb1ekx 1432086 1432085 2026-10-15T05:54:00Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಗಣಿತ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432086 wikitext text/x-wiki [[File:Table of Trigonometry, Cyclopaedia, Volume 2.jpg|thumb|Table of Trigonometry, from the 1728 ''[[Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences|Cyclopaedia]]'', Volume 2 featuring a Gunter's scale]] '''ಎಡ್ಮಂಡ್ ಗಂಟರ್''' (1581-1626) [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ]] ಒಬ್ಬ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ. ಖಗೋಳೀಯ ದೂರಮಾಪನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಮಾಪನೋಪಕರಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವನದು. == ಜನನ, ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ == ಜನನ ಹಾರ್‌ಫರ್ಡ್‌ಷೀರ್‌ನಲ್ಲಿ. [[:en:Westminster_School|ವೆಸ್ಟ್‌ಮಿನ್‍ಸ್ಟರ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಇವನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. ಅನಂತರ [[ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡ್|ಆಕ್ಸ್‌ಫರ್ಡಿನ]] [[:en:Christ_Church,_Oxford|ಕ್ರೈಸ್ಟ್‌ಚರ್ಚ್‌ಗೆ]] ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದ (1599). == ವೃತ್ತಿಜೀವನ, ಸಾಧನೆಗಳು == ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ [[ಲಂಡನ್|ಲಂಡನಿನ]] [[:en:Gresham_College|ಗ್ರೆಷ್‌ಹ್ಯಾಂ ಕಾಲೇಜಿಗೆ]] ಸೇರಿ ತನ್ನ ಕಡೆಯ ಕಾಲದವರೆಗೂ [[ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ|ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರದ]] ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಸೇವೆಗೈದ.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=y|wstitle=Gunter, Edmund|volume=12|pages=729–730}}</ref> ಸೆಕ್ಟರ್, [[:en:Jacob's_staff|ಕ್ರಾಸ್‌ಸ್ಟಾಫ್]], ಬೌ, [[:en:Quadrant_(instrument)|ಕ್ವಾಡ್ರೆಂಟ್]] ಮುಂತಾದ ಖಗೋಳೀಯ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ವಿವರಣೆಗಳು ಇವನ ಬರೆಹಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತವೆ. ''ಕ್ಯಾನನ್ ಟ್ರೈಆಂಗ್ಯುಲೋರಮ್'' ಈತ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ (1620) ಒಂದು ಗ್ರಂಥ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿನ [[:en:Magnetic_declination|ಕಾಂತದಿಕ್ಪಾತ]] ವ್ಯಸ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದವರಲ್ಲಿ (1622 ಇಲ್ಲವೆ 1625) ಈತನೇ ಮೊದಲಿಗನೆನ್ನಬಹುದು. [[:en:Trigonometry|ತ್ರಿಕೋಣಮಿತಿಯ]] ಪದಗಳಾದ [[:en:Sine_and_cosine|ಸೈನ್ ಮತ್ತು ಕೋಸೈನ್]] ಎಂಬುವನ್ನು ಈತ ಮೊದಲಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿದವನೆಂದೂ,<ref name="Gunter_1620">{{cite book|title=Canon triangulorum|url=https://archive.org/details/bim_early-english-books-1475-1640_canon-triangulorum-sive_gunter-edmund_1620|author-last=Gunter|author-first=Edmund|date=1620|author-link=Edmund Gunter}}</ref><ref name="Roegel_2010">{{cite web |date=6 December 2010 |editor-last=Roegel |editor-first=Denis |title=A reconstruction of Gunter's Canon triangulorum (1620) |url=https://hal.inria.fr/inria-00543938/document |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170728192238/https://hal.inria.fr/inria-00543938/document |archive-date=28 July 2017 |access-date=28 July 2017 |publisher=HAL |type=Research report |id=inria-00543938}}</ref><ref name="cosine">{{cite web |title=cosine |url=https://www.etymonline.com/word/cosine}}</ref> ತನ್ನ ಮಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಯೂ ಆಗಿದ್ದ ಗಣಿತಜ್ಞ [[ಹೆನ್ರಿ ಬ್ರಿಗ್ಸ್]] (1556-1630) ಎಂಬುವನಿಗೆ ಅಂಕಗಣಿತೀಯ ಪೂರಕದ (arithmetical complement) ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದವನೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇವನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಮೋಜಣಿ]] ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ [[:en:Gunter's_chain|ಗಂಟರನ ಸರಪಣಿ]] ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಇದು 66 ಅಡಿ ಉದ್ದದ, 100 ಕೊಂಡಿಗಳಿರುವ ಸರಪಣಿ. ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವ ಉಪಕರಣ [[:en:Slide_rule|ಸ್ಲೈಡ್ ರೂಲ್]] ಕಾಣಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಗಂಟರನ ರೇಖೆಯೆಂಬ (Gunter's line) ಉಪಕರಣವಿತ್ತೆನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನೀಯುವ ಗಂಟರನ ಮಾನಕವೆಂಬ ಉಪಕರಣವನ್ನೂ ಈತ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು == * {{MacTutor Biography|id=Gunter}} * [http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/gunter.html Galileo Project page] * [http://www.geoastro.de/gunter/ Gunter's Quadrant applet] <references />{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಂಟರ್, ಎಡ್ಮಂಡ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] [[ವರ್ಗ:ಗಣಿತ]] nigxqv83ovlfoeyjthnztn218m6h8gr 0 174570 1432128 1369546 2026-10-15T09:09:04Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432128 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian state legislative assembly constituency |name= ಹಡಗಲಿ |image=File:88-Hoovina Hadagali constituency.svg |image_size= |alt= |caption= ಹಡಗಲಿ ವಿ.ಸ.ಕ್ಷೇತ್ರ ನಕ್ಷೆ |region= |state= ಕರ್ನಾಟಕ |district_label= |district= ವಿಜಯನಗರ |division= |constituency= ಹಡಗಲಿ |established= |abolished= |electors= |reservation= ಎಸ್.ಸಿ |mla= ಕೃಷ್ಣನಾಯ್ಕ್ |party= ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿ |alliance= |year= ೨೦೨೩ |module= }}   '''ಹೂವಿನಹಡಗಲಿ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ(೮೮)''' [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] 224 [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. <ref name="electors2019">{{Cite web |title=Karnataka Loksabha Elections - 2019 - Voters Count |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PCELE2019/GE2019_VOTERS_COUNT.pdf |access-date=10 February 2021 |website=ceokarnataka.kar.nic.in}}</ref> ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ|ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ. ಹೂವಿನ ಹಡಗಲಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹಾಲಿ ಶಾಸಕ ಕೃಷ್ಣಾನಾಯ್ಕ. == ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು == === ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಸದಸ್ಯ ! colspan="2" | ಪಾರ್ಟಿ |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೧೯೫೭|1957]] | ಸಂಸದ ಮರಿಸ್ವಾಮಿಯ|{{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೧೯೬೨|1962]] | ಅಂಗಡಿ ಚನ್ನಬಸಪ್ಪ|{{Full party name with color|Praja Socialist Party}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೧೯೬೭|1967]] | ಎನ್.ಎಂ.ಕೆ. ಸೋಗಿ|{{Full party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೧೯೭೨|1972]] | ಸಿ. ಅಂದಾನೆಪ್ಪ |} === ಕರ್ನಾಟಕ === {| class="wikitable sortable" !ವರ್ಷ ! ಸದಸ್ಯ ! colspan="2" | ಪಾರ್ಟಿ |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 1978|1978]] | ಕರಿಬಸವನಗೌಡ ಕೋಗಳಿ|{{Full party name with color|Indian National Congress (Indira)|dab=y}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 1983|1983]] | rowspan="2" | [[ಮಠದ ಪಾಟೀಲ್ ಪ್ರಕಾಶ್|ಎಂ.ಪಿ. ಪ್ರಕಾಶ್]]|{{Full party name with color|Janata Party|rowspan=2}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 1985|1985]] |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 1989|1989]] | ಇ.ಟಿ. ಶಂಭುನಾಥ|{{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 1994|1994]] | [[ಮಠದ ಪಾಟೀಲ್ ಪ್ರಕಾಶ್|ಎಂ.ಪಿ. ಪ್ರಕಾಶ್]]|{{Full party name with color|Janata Dal}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 1999|1999]] | ವಿ.ಬಿ. ಹಾಲಪ್ಪ|{{Full party name with color|Indian National Congress}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 2004|2004]] | [[ಮಠದ ಪಾಟೀಲ್ ಪ್ರಕಾಶ್|ಎಂ.ಪಿ. ಪ್ರಕಾಶ್]]|{{Full party name with color|Janata Dal (Secular)|dab=y}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೦೯|೨೦೦೮]] <ref name="election2008">{{Cite web |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3783-karnataka-2008/ |access-date=7 September 2021 |website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> | ಬಿ. ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್|{{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, 2013|೨೦೧೩]] <ref name="election2013">{{Cite web |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2013 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3784-karnataka-2013/ |access-date=7 September 2021 |website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]}}</ref> | rowspan="2" | [[ಪಿ. ಟಿ. ಪರಮೇಶ್ವರ್ ನಾಯ್ಕ್|ಪಿ.ಟಿ. ಪರಮೇಶ್ವರ್ ನಾಯಕ್]]|{{Full party name with color|Indian National Congress|rowspan=2}} |- | [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೧೮|೨೦೧೮]] |- | [[೨೦೨೩ ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ ಚುನಾವಣೆ|೨೦೨೩]] <ref>{{Cite web |title=Hadagalli Assembly Constituency Election Result - Legislative Assembly Constituency |url=https://resultuniversity.com/election/hadagalli-karnataka-assembly-constituency |access-date=2023-11-15 |website=resultuniversity.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115053623/https://resultuniversity.com/election/hadagalli-karnataka-assembly-constituency |archive-date=2023-11-15 |url-status=dead}}</ref> | ಕೃಷ್ಣ ನಾಯಕ|{{Full party name with color|Bharatiya Janata Party}} |} == ಚುನಾವಣಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು == === 2023 === {{Election box begin|title=[[2023 Karnataka Legislative Assembly election|Karnataka Legislative Assembly Election, 2023]]: Hadagalli<ref name="Karnataka Assembly Elections 2023: Hadagali">{{cite news |title=Karnataka Assembly Elections 2023: Hadagali |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS1088.htm?ac=88 |access-date=29 April 2025 |publisher=Election Commission of India |date=13 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429180411/https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS1088.htm?ac=88 |archive-date=29 April 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://results.eci.gov.in/ResultAcGenMay2023/ConstituencywiseS1088.htm?ac=88 |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2023 |website=Election Commission of India}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link|candidate=Krishna Nayaka|party=Bharatiya Janata Party|votes=73,200|percentage=48.81|change=+28.63}} {{Election box candidate with party link|party=Indian National Congress|candidate=[[P. T. Parameshwar Naik]]|votes=71,756|percentage=47.85|change=+9.20}} {{Election box candidate with party link|party=Janata Dal (Secular)|candidate=Puthresh Kayannanavar|votes=1,847|percentage=1.23|change=-4.72}} {{Election box candidate with party link|party=None of the above|candidate=[[None of the Above]]|votes=823|percentage=0.55|change=-0.90}} {{Election box majority|votes=1,444|percentage=0.96|change=-5.60}} {{Election box turnout|votes=149,956|percentage=78.37|change=+1.86}} {{Election box gain with party link||winner=Bharatiya Janata Party|loser=Indian National Congress|swing=}} {{Election box end}} === 2018 === {{Election box begin|title=[[2018 Karnataka Legislative Assembly election|Karnataka Legislative Assembly Election, 2018]]: Hadagalli<ref name=election2018>{{cite web |url=https://old.eci.gov.in/files/file/6933-karnataka-2018/ |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2018 |website=Election Commission of India |accessdate= 4 February 2021}}</ref>}} {{Election box winning candidate with party link||candidate=[[P. T. Parameshwar Naik]]|party=Indian National Congress|votes=54,097|percentage=38.65|change=}} {{Election box candidate with party link|party=Independent|candidate=Odo Gangappa|votes=44,919|percentage=32.09|change=|}} {{Election box candidate with party link|party=Bharatiya Janata Party|candidate=B. Chandra Naik|votes=28,255|percentage=20.18|change=|}} {{Election box candidate with party link|party=Janata Dal (Secular)|candidate=Kayannanavara Putrappa|votes=8,327|percentage=5.95|change=|}} {{Election box candidate with party link|party=All India Mahila Empowerment Party|candidate=L. Krishna Naik|votes=1,534|percentage=1.10|change=}} {{Election box candidate with party link|party=None of the above|candidate=[[None of the Above]]|votes=2,025|percentage=1.45|change=}} {{Election box majority|votes=9,178|percentage=6.56|change=}} {{Election box turnout|votes=139,981|percentage=76.51|change=}} {{Election box hold with party link||winner=Indian National Congress|loser=|swing=}} {{Election box end}} == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] * [[ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{cite web |title=Karnataka Loksabha Elections - 2019 - Voters Count |url=https://www.ceokarnataka.kar.nic.in/PCELE2019/GE2019_VOTERS_COUNT.pdf |accessdate=10 February 2021 |website=ceokarnataka.kar.nic.in}} {{cite web |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2008 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3783-karnataka-2008/ |accessdate=7 September 2021 |website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]}} {{cite web |title=Karnataka Legislative Assembly Election - 2013 |url=https://old.eci.gov.in/files/file/3784-karnataka-2013/ |accessdate=7 September 2021 |website=eci.gov.in |publisher=[[Election Commission of India]]}}{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Assembly constituencies of Karnataka}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕಾರಣ]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ]] pwqnua46cwmk85hsyyk3pcucr5i7tiw 2 175166 1432063 1372017 2026-10-14T13:02:02Z ~2026-55135-90 102352 /* */ basavaksha 1432063 wikitext text/x-wiki <ref>shri basavaksha swamiji</ref>[[ಶ್ರೀ ಬಸವಾಕ್ಷ ಸ್ವಾಮೀಜಿ#Basavaksha #sribasavaksha # shribasavakshaswamiji|Shri Basavaksha Swamiji]] ಶ್ರೀ ಬಸವಾಕ್ಷ ಸ್ವಾಮಿಗಳು( shri basavaksha swamiji) Based on the details provided, here is a structured profile of Shri Basavaksha Swamiji. I have organized the information into clear sections for better readability. Profile: Shri Basavaksha Swamiji (ಪರಿಚಯ: ಶ್ರೀ ಬಸವಾಕ್ಷ ಸ್ವಾಮಿಗಳು) 1. Personal Details (ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು) <nowiki>*</nowiki> Name: Shri Basavaksha Swamiji (ಶ್ರೀ ಬಸವಾಕ್ಷ ಸ್ವಾಮಿಗಳು) <nowiki/> <nowiki/>* Place of Birth: Kaggere (Holalagunda), Kunigal Taluk, Tumakuru District. <nowiki/>* Father: Sri Manjunath B. <nowiki/>* Mother: Smt. Dakshayini H.M. <nowiki>*</nowiki> Education: Bachelor of Arts 2. Spiritual Journey (ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಪಯಣ) <nowiki/>* Initiation (Jangama Diksha): Received Basava Tatva Upadesha and Samaja Seva Diksha on March 3, 2025. <nowiki/>* Guru: Shri Basavaprabhu Swamiji (Virakta Matha). 3. Achievements & Social Service (ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವೆ) <nowiki/>* Scientific Awareness: Conducted awareness programs regarding the "Scientific Ishtalinga" across Karnataka and Andhra Pradesh. <nowiki/>* Ishtalinga Dharana: Successfully facilitated Ishtalinga Dharana (initiation into wearing the Ishtalinga) for over 5,000 people. 4. Literary Works (ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ) <nowiki/>* Vachanas: Composed thousands of new Vachanas. <nowiki/>* Published Works:    * Lingaikya (ಲಿಂಗೈಕ್ಯ)    * Antarangada Anubhava Mantapa (ಅಂತರಂಗದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪ) 5. Vision & Mission (ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶ) > "To build a strong 'Basava Bharata' through the implementation of Kayaka Dasoha and Basava Tatva principles in society." > > "ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಕಾಯಕ ದಾಸೋಹ ಮತ್ತು ಬಸವ ತತ್ವದ ಅನುಷ್ಠಾನದ ಗುರಿ... ಸದೃಢ ಬಸವ ಭಾರತ ನಿರ್ಮಾಣ." ಜನನ ಜಂಗಮ ದೀಕ್ಷೆ:- ಬಸವ ತತ್ವ ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇವಾ ದೀಕ್ಷೆ 2025 ಮಾರ್ಚ್ 3ರಂದು ಶ್ರೀ ಬಸವಪ್ರಭು ಸ್ವಾಮಿಗಳು ವಿರಕ್ತ ಮಠ ಇವರಿಂದ, <references /> czs3koxstps13btecfluva9sw40d7yh 0 178691 1432132 1369831 2026-10-15T09:36:55Z InternetArchiveBot 69876 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1432132 wikitext text/x-wiki [[File:Horace_Greeley_restored.jpg|thumb|ಗ್ರೀಲಿ ಸು. ೧೮೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ]] '''ಹೊರೇಸ್ ಗ್ರೀಲಿ''' (1811-1872) ಒಬ್ಬ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕನ್]] [[ಪತ್ರಕರ್ತ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ]] ಮತ್ತು [[ರಾಜಕಾರಣಿ]]. [[ಅಬ್ರಹಮ್ ಲಿಂಕನ್|ಏಬ್ರಹಾಂ ಲಿಂಕನನ]] ಸಮಕಾಲೀನ. == ಜೀವನ == 1811ರ ಫೆಬ್ರುವರಿ 3ರಂದು [[:en:Amherst,_New_Hampshire|ಆಮ್‌ಹರ್ಸ್ಟ್]] ಬಳಿ ಬಡ [[ರೈತ]] [[ಕುಟುಂಬ|ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದ. ಗ್ರೀಲಿಯ ಜೀವನದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದ್ದುವು. ಅವನು ಹೆಚ್ಚು [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಪಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. [[ಬಾಲ್ಯ|ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ]] ಅವನಿಗೆ [[ಮುದ್ರಣಕಲೆ|ಮುದ್ರಣಕಲೆಯಲ್ಲಿ]] ಆಸಕ್ತಿ ಹುಟ್ಟಿತು. 14ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆತ [[:en:Poultney_(town),_Vermont|ಈಸ್ಟ್ ಪಾಲ್ಟ್ನೆಯಲ್ಲಿ]] ''ನಾರ್ದರ್ನ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್'' ಪತ್ರಿಕಾ [[ಕಚೇರಿ|ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿ]] ಅಭ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದ. ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದೃಷ್ಟವನ್ನರಸುತ್ತ [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿಗೆ]] ಹೋದ. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೂವರೆ ವರ್ಷ ಕಾಲ ಕಾರೇಗಾರನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ ಗ್ರೀಲಿಯೂ, ಅವನ ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬನೂ ಸೇರಿ ಸಣ್ಣ [[ಮುದ್ರಣ ಯಂತ್ರ|ಮುದ್ರಣಾಲಯವೊಂದನ್ನು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 1834ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್ ಎಂಬ [[ಸಾಹಿತ್ಯ]] ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಸಂಪಾದಕನಾದ.{{sfn|Lunde|p=11}} 1836ರಲ್ಲಿ [[:en:Mary_Young_Cheney_Greeley|ಮೇರಿ ಯಂಗ್ ಚೇನಿ]] ಎಂಬ ಶಾಲಾಧ್ಯಾಪಕಿಯನ್ನು [[ಮದುವೆ|ಮದುವೆಯಾದ]]. ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕರ್ ಪತ್ರಿಕೆ ಕುಂಟುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕ್ರಮೇಣ ಗ್ರೀಲಿಯ ಆಸಕ್ತಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ರಾಜಕಾರಣದತ್ತ ವಾಲಿತು. ಗ್ರೀಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಮಾನವುಳ್ಳವನೂ, ಮಾನವೀಯ ದೃಷ್ಟಿ ತಳೆದವನೂ ಆಗಿದ್ದನಾದರೂ ತೀವ್ರಗಾಮಿ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ನಂಬಿಕೆಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ವ್ಹಿಗ್ ಆಗಿದ್ದ.{{sfn|Williams|pp=31–32}} [[:en:Whig_Party_(United_States)|ವ್ಹಿಗ್ ಪಕ್ಷದವರು]] [[ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ]] ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವವರೂ, ಡೆಮೊಕ್ರಾಟ್ ವಿರೋಧಿ ಭಾವನೆಗಳುಳ್ಳವರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಆತ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕರಿನಲ್ಲಿ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಲೇಖನಗಳು ವ್ಹಿಗ್ ನಾಯಕರ ಗಮನ ಸೆಳೆದುವು. ಅವರ ಅಪೇಕ್ಷೆಯಂತೆ ''ಜೆಫರ್ಸನಿಯನ್'' ಎಂಬ ವ್ಹಿಗ್ ಪ್ರಚಾರ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರಡಿಸಿದ (1838).{{sfn|Tuchinsky|pp=4–5}} 1840ರಲ್ಲಿ ಇಂಥದೇ ಉದ್ದೇಶವುಳ್ಳ ''ಲಾಗ್ ಕ್ಯಾಬಿನ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೊರಡಿಸಿದವನೂ ಈತನೇ. ಇವೆರಡೂ ತುಂಬ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿದುವು. ವ್ಹಿಗ್ ಪಕ್ಷದೊಂದಿಗೆ ಇವನ ಬಾಂಧವ್ಯವೂ ಬೆಳೆಯಿತು. ಈ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ ಈತ 1841ರಲ್ಲಿ [[:en:New-York_Tribune|ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನ್]] ಎಂಬ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಇದು ಸುಧಾರಣೆ, ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿ, ಜನತೋದ್ಧಾರ ಇವು ಗುರಿಗಳಾಗಿ ಉಳ್ಳ ವ್ಹಿಗ್ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಸುದ್ದಿ ಸಂಪಾದನೆ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಮೌಲ್ಯ, ನೈತಿಕ ಶ್ರದ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು. ಗ್ರೀಲಿ ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನೂ ಪರ್ಯಾಲೋಚಿಸಿ, ಹೊಸ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಅವನ ಸುಂದರ, ಆಕರ್ಷಕ ಶೈಲಿಯ ಬರೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿತವಾದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದುವು. ಗ್ರೀಲಿಯ ಬರಹಗಳು ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಹೊಂದಿದ್ದುವು. ಈತ ತನ್ನ ಲೇಖನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಪ್ರವರ್ತಕನಾದ. ಭಾವುಕ ಆದರ್ಶವಾದಿಯಾದ ಗ್ರೀಲಿ, ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದ. [[ಗುಲಾಮಗಿರಿ|ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ]] ವಿರುದ್ಧ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸಿದ.{{sfn|Snay|p=63}} ಉತ್ತರ ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆತ ವಿರೋಧಿಸಿದ. ಉತ್ತರದ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅವನು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ. ಅವನಿಗೆ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ [[ಸಹಾನುಭೂತಿ|ಸಹಾನುಭೂತಿಯಿತ್ತು]]. ಆತ ದಣಿವರಿಯದೆ [[ಭಾಷಣ]] ಮಾಡಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದ. ದಣಿವರಿಯದೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಾಗಿ ದುಡಿದ. 1848ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕಾಂಗ್ರೆಸಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ.{{sfn|Williams|p=114}} ಕಾಂಗ್ರೆಸಿಗೆ [[ಚುನಾವಣೆ]] ಹೊಂದಲು ಅವನು ಹಲವು ಬಾರಿ ಯತ್ನಿಸಿ ವಿಫಲನಾದ. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಆಸೆಪಟ್ಟನೆಂದು ಹಲವರು ಆತನನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು. [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಅಂತಃಕಲಹ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ರದ್ದಿಗಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದವರ ಪರವಾಗಿ ಗ್ರೀಲಿಯೂ ಇದ್ದ. ಆತ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕಿನ ರಿಪಬ್ಲಿಕನರ ನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ. ಆದರೆ 1864ರಲ್ಲಿ ಲಿಂಕನನಿಗೆ ಇವನು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲು ಹಿಂದೆಗೆದ. [[ಶಾಂತಿ]] [[ಒಪ್ಪಂದ]] ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಲಿಂಕನನನ್ನು ಆತ ಒತ್ತಾಯಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಕೀರ್ತಿಗೆ ಕಳಂಕ ಹತ್ತಿತು. ಯುದ್ಧಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವನ ಕೀರ್ತಿ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. [[:en:Jefferson_Davis|ಜೆಫರ್ಸೆನ್ ಡೇವಿಸ್‌ನನ್ನು]] [[ವಿಚಾರಣೆ|ವಿಚಾರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ]] ದೀರ್ಘಕಾಲ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಿದ್ದನ್ನು ಗ್ರೀಲಿ ವಿರೋಧಿಸಿ, ಈತನ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಇವನಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರಣ. 1868ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗೆ [[:en:Ulysses_S._Grant|ಯು.ಎಸ್.ಗ್ರ್ಯಾಂಟನ]] ಉಮೇದುವಾರಿಕೆಗೆ ಆತ ಮೊದಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದನಾದರೂ ಅನಂತರ ವಿರೋಧಿಸಿದ.{{sfn|Van Deusen|pp=368–373}} ಕೆಲವು [[ಉದಾರವಾದ|ಉದಾರವಾದಿ]] ರಿಪಬ್ಲಿಕನರು ಗ್ರೀಲಿಯನ್ನೆ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದರು. [[:en:1872_Democratic_National_Convention|ಡೆಮೋಕ್ರಾಟಿಕ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಇವನ ಉಮೇದುವಾರಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಗೆ ದೊರೆಯಿತು. ಆದರೆ ಹಲವರು ಇವನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಪ್ರಚಂಡ ಸೋಲಾಯಿತು. ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಿನ ಸಂಪಾದಕ ಹುದ್ದೆಯನ್ನೂ ಈತ ಕಳೆದುಕೊಂಡ. ಈ ಎಲ್ಲ ಪರಾಜಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಇವನ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ ನಷ್ಟವಾಯಿತು. ಗ್ರೀಲಿ 1872ರ ನವೆಂಬರ್ 29ರಂದು ಮರಣಹೊಂದಿದ.{{sfn|Williams|p=306}} ಸಂಪಾದಕರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಬೆಲೆ ಇದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಸಂಪಾದಕನಾಗಿ ಮೆರೆದ ಗ್ರೀಲಿಯ ಪಾಲಿಗೆ ಹೊಗಳಿಕೆ ತೆಗಳಿಕೆಗಳೆರಡೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದುವು. ಆತ ಸತ್ತಾಗ ಎಲ್ಲರೂ ಮುಕ್ತ ಕಂಠದಿಂದ ಅವನ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದರು. ಆತ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನೂ ಗಳಿಸಿದ. == ಕೃತಿಗಳು == ''ಹಿಂಟ್ಸ್ ಟುವರ್ಡ್ಸ್ ರಿಫಾರ್ಮ್ಸ್'' (1850), ''ಗ್ಲಾನ್ಸಸ್ ಅಟ್ ಯೂರೋಪ್'' (1851), ''ಹಿಸ್ಟೊರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸ್ಟ್ರಗಲ್ ಫಾರ್ ಸ್ಲೇವರಿ ಎಕ್ಸ್‌ಟೆನ್ಷನ್ ಆರ್ ರಿಸ್ಟ್ರಿಕ್ಷನ್ ಇನ್ ದಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್'' (1856), ''ಓವರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಜರ್ನಿ ಫ್ರಂ ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ಟು ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ ಇನ್ ದಿ ಸಮ್ಮರ್ ಆಫ್ 1859'' (1860), ''ದಿ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕಾನ್‌ಫ್ಲಿಕ್ಟ್'' (1864-1866), ''ರಿಕಲೆಕ್ಷನ್ಸ್ ಆಫ್ ಎ ಬಿಸಿ ಲೈಫ್'' (1868) ''ಎಸ್ಸೇಸ್ ಆನ್ ಪೊಲಿಟಿಕಲ್ ಎಕಾನೊಮಿ'' (1869), ''ವ್ಹಾಟ್ ಐ ನೋ ಆಫ್ ಫಾರ್ಮಿಂಗ್'' (1871) ಇವು ಈತನ ಕೆಲವು [[ಪುಸ್ತಕ|ಪುಸ್ತಕಗಳು]]. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}} == ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ == * {{Cite web |last=Lunde |first=Erik S. |date=February 2000 |title=Greeley, Horace |url=http://www.anb.org/articles/16/16-00653.html |access-date=January 16, 2015 |website=American National Biography Online |ref={{sfnRef|Lunde ANB}}}} * {{Cite book |last=Lunde |first=Erik S. |url=https://archive.org/details/horacegreeley00lund |title=Horace Greeley |publisher=Twayne Publishers |year=1981 |isbn=0-8057-7343-6 |series=Twayne's United States Authors Series |ref={{sfnRef|Lunde}} |issue=413}} * {{Cite book |last=Williams |first=Robert C. |url=https://archive.org/details/horacegreeleycha00will |title=Horace Greeley: Champion of American Freedom |publisher=New York University Press |year=2006 |isbn=978-0-8147-9402-9 |ref={{sfnRef|Williams}}}}, scholarly biography * {{Cite book |last=Tuchinsky |first=Adam |url=https://archive.org/details/horacegreeleysne00tuch |title=Horace Greeley's New-York Tribune: Civil War–Era Socialism and the Crisis of Free Labor |publisher=Cornell University Press |year=2009 |isbn=978-0-8014-4667-2 |jstor=10.7591/j.ctt7zfzw |ref={{sfnRef|Tuchinsky}}}} *{{Cite book |last=Snay |first=Mitchell |url=https://www.questia.com/library/95028568/horace-greeley-founder-of-the-new-york-tribuneisbn=0-8057-7343-6 |title=Horace Greeley and the Politics of Reform in Nineteenth-Century America |publisher=Rowman & Littlefield Publishers Inc. |year=2011 |ref={{sfnRef|Snay}}}} {{Dead link|date=November 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * {{Cite book |last=Van Deusen |first=Glyndon G. |url=https://www.questia.com/library/98259620/horace-greeley-nineteenth-century-crusader |title=Horace Greeley: Nineteenth-Century Crusader |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1953 |ref={{sfnRef|Van Deusen}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20191009092420/https://www.questia.com/library/98259620/horace-greeley-nineteenth-century-crusader |archive-date=2019-10-09 |access-date=2026-03-11 |url-status=dead}} [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98259668 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524215042/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98259668|date=May 24, 2012}} {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗ್ರೀಲಿ, ಹಾರೇಸ್}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಕರ್ತರು]] [[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]] f9wdhp9w1eylhvkjvj48z9zcd5hkejy 3 187693 1432064 2026-10-14T13:43:38Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1432064 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Sumanth cheeku}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೩, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 5lkbeb0268ioregp5nyxddg81o12a1e 3 187694 1432065 2026-10-14T13:45:26Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1432065 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Laxman biradar 2222}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೫, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) jtdgxxzyik9by18ki3dk5gtdi2i030m 3 187695 1432067 2026-10-14T15:29:41Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1432067 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Farhan Nandyal}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೯, ೧೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) efeo4b76rfne6dfjeaaf3jjmncprbja 0 187696 1432068 2026-10-14T18:16:20Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಸಿಚುವಾನ್ ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು<br /><small>(四川大熊猫栖息地)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | File:Panda Cub from Wolong, Sichu... 1432068 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಸಿಚುವಾನ್ ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು<br /><small>(四川大熊猫栖息地)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Panda Cub from Wolong, Sichuan, China.JPG|250px]]<br /><small>ವೊಲಾಂಗ್‌ನ ಪಾಂಡಾ ಮರಿ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Sichuan Giant Panda Sanctuaries – Wolong, Mt Siguniang and Jiajin Mountains |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನೈಋತ್ಯ ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನೈಸರ್ಗಿಕ: (x) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೦೦೬ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೯,೨೪,೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ ೫,೨೭,೧೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಚಿಯೊಂಗ್ಲೈ ಮತ್ತು ಜಿಯಾಜಿನ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಚೀನಾ |} '''ಸಿಚುವಾನ್ ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು''' ಚೀನಾದ ನೈಋತ್ಯ ಸಿಚುವಾನ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಚಿಯೊಂಗ್ಲೈ ಮತ್ತು ಜಿಯಾಜಿನ್ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ. ಇದರಲ್ಲಿ ವೊಲಾಂಗ್, ಸಿಗುನಿಯಾಂಗ್ ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಜಿಯಾಜಿನ್ ಪರ್ವತಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಕಾಡು ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾಗಳ ಶೇಕಡಾ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Sichuan Giant Panda Sanctuaries - Wolong, Mt Siguniang and Jiajin Mountains |url=https://whc.unesco.org/en/list/1213/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-12}}</ref> ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> == ಭೂಗೋಳ == ತಾಣ ೯,೨೪,೫೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುತ್ತ ೫,೨೭,೧೦೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ವಲಯವಿದೆ. ಇದು ಚೆಂಗ್ಡು ಬಯಲು ಮತ್ತು ಕ್ವಿಂಘೈ–ಟಿಬೆಟ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ಇದೆ.<ref name="unesco"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ದೃಶ್ಯ ಉದ್ಯಾನಗಳಿವೆ ಎಂದು ಐಯುಸಿಎನ್ ಹೇಳುತ್ತದೆ.<ref name="iucn">{{cite web |title=Sichuan Giant Panda Sanctuaries - Wolong, Mt Siguniang and Jiajin Mountains |url=https://worldheritageoutlook.iucn.org/node/1143 |website=IUCN World Heritage Outlook |access-date=2026-10-12}}</ref> ವೊಲಾಂಗ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಚಿಯೊಂಗ್ಲೈ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪೂರ್ವ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ವೆಂಚುವಾನ್ ಕೌಂಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ೧,೨೦೦ರಿಂದ ೬,೨೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ ಹರಡಿದೆ.<ref name="sichuantravelguide">{{cite web |title=Wolong Nature Reserve Travel Guide |url=https://www.sichuantravelguide.com/wildlife/wolong-nature-reserve.html |website=Sichuan Travel Guide |access-date=2026-10-12}}</ref> [[File:Mount Siguniang - 4 Sisters.jpg|thumb|ಸಿಗುನಿಯಾಂಗ್ ಪರ್ವತದ ನಾಲ್ಕು ಸಹೋದರಿಯರ ಶಿಖರಗಳು]] == ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ == ಇದು ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನಿರಂತರ ಪಾಂಡಾ ವಾಸಸ್ಥಾನ.<ref name="conservation">{{cite web |title=UNESCO Added Giant Panda and Shark Sanctuaries to World Heritage List |url=https://todayinconservation.com/2020/03/july-16-unesco-added-giant-panda-and-shark-sanctuaries-to-world-heritage-list-2006/ |website=Today in Conservation |access-date=2026-10-12}}</ref> ಚೀನಾದ ಕಾಡು ಪಾಂಡಾಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಸುಮಾರು ೧,೯೦೦; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ೧,೩೪೦ ಇವೆ.<ref name="iucn"/> ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ವಿಶಾಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದ ಪಾಂಡಾಗಳು ಈಗ ಸಿಚುವಾನ್‌ನ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತ; ೨೦೧೬ರಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭೇದದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು "ಅಪಾಯದಂಚು"ನಿಂದ "ದುರ್ಬಲ"ಕ್ಕೆ ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="conservation"/> [[File:Giant Pandas having a snack.jpg|thumb|left|ಬಿದಿರು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾಗಳು]] == ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗ == ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿ ೧೦೯ ಸಸ್ತನಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಚೀನಾದ ಸಸ್ತನಿಗಳ ಶೇಕಡಾ ೨೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು. ೩೬೫ ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ೩೦೦ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ೫,೦೦೦ರಿಂದ ೬,೦೦೦ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ದಾಖಲಾಗಿದ್ದು, ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಲಯದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಸ್ಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು.<ref name="unesco"/> ಕೆಂಪು ಪಾಂಡಾ, ಹಿಮ ಚಿರತೆ ಮತ್ತು ಮೋಡ ಚಿರತೆ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು.<ref name="iucn"/> ವೊಲಾಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಮೂಗುಮುರುಕ ಮಂಗ, ಟಾಕಿನ್, ಚಿನ್ನದ ಫೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಚೀನಿ ಮೊನಾಲ್ ಕೂಡ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ.<ref name="sichuantravelguide"/> ಈ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಕಾಡುಗಳ ಅವಶೇಷ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ.<ref name="conservation"/> == ವೊಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ == ಗೆಂಗ್ಡಾ ಟೌನ್‌ಷಿಪ್‌ನ ಶೆನ್‌ಶುಪಿಂಗ್ ಪಾಂಡಾ ಕೇಂದ್ರ ೧೫೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು, ಸೆರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಾಂಡಾ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಕಾಡು ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಮರುಪರಿಚಯ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ೨೦೦೮ರ ಭೂಕಂಪದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಹೆಟಾವೊಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರ ನಾಶವಾದ ಬಳಿಕ ಇದನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು.<ref name="chinadiscovery">{{cite web |title=Wolong Panda Center, Wolong Panda Reserve (Shenshuping) |url=https://www.chinadiscovery.com/sichuan-tours/wolong-panda-reserve.html |website=China Discovery |access-date=2026-10-12}}</ref> ಅಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಾಂಡಾಗಳಿದ್ದು ೫೯ ಪಾಂಡಾ ಆವರಣಗಳಿವೆ. ಭೂಕಂಪದ ನಂತರ ಯಿನ್ಷಿಯು–ವೊಲಾಂಗ್ ನಡುವಿನ ೪೫ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ರಸ್ತೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ತೆರೆಯಲಾಯಿತು. ಸಿಗುನಿಯಾಂಗ್ ಶಿಖರದ ಎತ್ತರ ೬,೨೫೦ ಮೀಟರ್; ಅದು ಶೆನ್‌ಶುಪಿಂಗ್‌ನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧೨೩ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="chinadiscovery"/> ವೊಲಾಂಗ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೨೦೨೧ರ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೧೫೦ ಕಾಡು ಪಾಂಡಾಗಳಿವೆ.<ref name="sichuantravelguide"/> ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ, ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ನಿಷಿದ್ಧ.<ref name="sichuantravelguide"/> [[File:Chengdu-pandas-d10.jpg|thumb|ಚೆಂಗ್ಡು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪಾಂಡಾ]] == ೨೦೦೮ರ ಭೂಕಂಪ == [[File:Giant Panda 2.JPG|thumb|ದೈತ್ಯ ಪಾಂಡಾ]] ೮.೦ ತೀವ್ರತೆಯ ಸಿಚುವಾನ್ ಭೂಕಂಪದ ಬಳಿಕ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ವೊಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಕಾವೊಪೋ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅರಣ್ಯ ಹೊದಿಕೆ ಶೇಕಡಾ ೫೬.೬೬ರಿಂದ ೪೮.೧೧ಕ್ಕೆ ಇಳಿದು, ೨೦೧೧ರ ವೇಳೆಗೆ ಚೇತರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ೬.೬ ತೀವ್ರತೆಯ ಲೂಶಾನ್ ಭೂಕಂಪವೂ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು.<ref name="iucn"/> [[File:Chengdu Research Base Eingang.jpg|thumb|left|ಚೆಂಗ್ಡು ಪಾಂಡಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ]] == ಬೆದರಿಕೆಗಳು == ೨೦೨೫ರ ಐಯುಸಿಎನ್ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಈ ತಾಣದ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು "ಕೆಲವು ಕಳವಳಗಳೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ. ರಸ್ತೆ, ರೈಲುಮಾರ್ಗ, ಜಾನುವಾರು ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಳೆ-ಜಲಚಕ್ರ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆದರಿಕೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="iucn"/> ಭೂಕಂಪಗಳ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ೨೦೦೮ರ ಭೂಕಂಪದ ಬಳಿಕ ಕುಗ್ಗಿ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆದಿದೆ; ಭವಿಷ್ಯದ ಒತ್ತಡವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿತ.<ref name="iucn"/> ಬಫರ್ ಅಥವಾ ಕೋರ್ ವಲಯದ ಮೂಲಕ ಹೆದ್ದಾರಿ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆ ತಾಣದ ಸಮಗ್ರತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಬಹುದೆಂದು ೨೦೧೧ರ ಅಧ್ಯಯನ ಎಚ್ಚರಿಸಿತ್ತು. ೨೦೧೮ರ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾನವ ಅಡಚಣೆಯನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಯಾಆನ್‌ನ ಪಾಂಡಾ ವಾಸಸ್ಥಾನ ಶೇಕಡಾ ೫೮.೫೬ರಷ್ಟು ಕುಗ್ಗಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿತು.<ref name="explorer">{{cite web |title=Sichuan Giant Panda Sanctuaries - Wolong, Mt Siguniang and Jiajin Mountains |url=https://www.worldheritageexplorer.org/sites/sichuan_giant_panda_sanctuaries_-_wolong_mt_siguniang_and_jiajin_mountains.html |website=World Heritage Explorer |access-date=2026-10-12}}</ref> ಬಫರ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯ ಮರುಬೆಳೆಸುವಿಕೆ, ಮೀಸಲುಗಳ ನಡುವೆ ಪಾಂಡಾ ಕಾರಿಡಾರ್ ಮತ್ತು ಸೆರೆಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯೂ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಭಾಗ.<ref name="conservation"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ಮಾನದಂಡ (x) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಪಾಂಡಾ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ತಾಣ ಮತ್ತು ಸೆರೆಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆತಿದೆ.<ref name="unesco"/><ref name="conservation"/> ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಬಳಿಕ ತಾಣ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="unesco"/> ವೊಲಾಂಗ್ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶ ಟಿಕೆಟ್‌ಯುಕ್ತ ಪ್ರವಾಸಿ ಉದ್ಯಾನವಲ್ಲ; ವೊಲಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಾಲಾಂಗ್ ಬಳಿಯ ಕೆಲವು ಕೆಳಭಾಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯ.<ref name="sichuantravelguide"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> 7v4rf7ofyd1rfjwatv7pfizruuwcqlp 0 187697 1432069 2026-10-14T18:25:21Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಖರಿಯಾ ಜನರು''' (ಖಡಿಯಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒ... 1432069 wikitext text/x-wiki {{short description|ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಖರಿಯಾ ಜನರು''' (ಖಡಿಯಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ [[ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆ]] [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್]] ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.<ref name="tri">{{Cite web|title=Kharia People|publisher=ಡಾ. ರಾಮದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TRI), ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ|url=https://trijharkhand.in/en/kharia|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:332-Khadia Yo-Yo Daay Durang.webm|thumb|upright=1.3|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡು: ಮದುವೆಗಾಗಿ ಹುಡುಗನ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೀವನಸಂಗಾತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಭಾವ]] == ಉಪಗುಂಪುಗಳು == ಖರಿಯಾ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉಪಗುಂಪುಗಳಿವೆ: ಬೆಟ್ಟದ ಖರಿಯಾ (ಹಿಲ್ ಖರಿಯಾ), ಧೇಲ್ಕಿ ಖರಿಯಾ ಮತ್ತು ದೂಧ್ ಖರಿಯಾ.<ref name="tri"/> ಬೆಟ್ಟದ ಖರಿಯಾ ಜನರು ಒಡಿಶಾದ [[ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಯೂರ್ಭಂಜ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನೋಪಾಯದ ವಿಧಾನಗಳು ಉಪಗುಂಪಿನಿಂದ ಉಪಗುಂಪಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="tri"/> == ವಾಸಸ್ಥಳ == ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್, ಗುಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಡೇಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪುರುಲಿಯಾ, ಬಾಂಕುರಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ನಾಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಇವರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tri"/> ೧೯೮೧ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ೧,೪೧,೭೭೧, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ೧,೪೪,೧೭೮ ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ೬,೮೯೨ ಖರಿಯಾ ಜನರಿದ್ದರು.<ref name="tri"/> == ಭಾಷೆ == ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕುಟುಂಬದ್ದು. ಬೆಟ್ಟದ ಖರಿಯಾ ಜನರು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾದ "ಖರಿಯಾ ಥಾರ್" ಬಳಸಲು ತೊಡಗಿದರು.<ref name="tri"/> == ಧರ್ಮ == ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಖರಿಯಾ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೪೬.೧ರಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಶೇ. ೪೩.೪ರಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> == ನೃತ್ಯ == ಖರಿಯಾ ಜನರ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯೊ, ಕಿನ್‌ಭಾರ್, ಹಾಲ್ಕಾ, ಕುಧಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜದುರಾ ಸೇರಿವೆ. ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಾಡುವ ಮತ್ತು ಕುಣಿಯುವ ಕ್ರಮವೂ ಇದೆ.<ref name="tri"/> == ಖರಿಯಾ ಹಾಡುಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್ಹಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್ ೨೦೨೪–೨೫" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ವೀಡಿಯೊ ಮದುವೆಗಾಗಿ ಹುಡುಗನ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಾಗ ಜೀವನಸಂಗಾತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಹಾಡು ಎಂದು ವಿವರಣೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಎರಡು, ವಧು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದ ಹಾಡುಗಳು. [[File:633- Khadia Bidaai Durang.webm|thumb|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ವಿದಾಯ ಗೀತೆ]] [[File:797- Khadia Bidaai Durang.webm|thumb|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ವಿದಾಯ ಗೀತೆ (ಇನ್ನೊಂದು)]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:Kharia language|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಖರಿಯಾ ಮಾಧ್ಯಮ]] 0wigv9r49oh6amk59e5sdhfjpo36kqy 1432070 1432069 2026-10-14T18:25:41Z Reema Jalihal 87461 1432070 wikitext text/x-wiki {{short description|ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ}} '''ಖರಿಯಾ ಜನರು''' (ಖಡಿಯಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಒಂದು ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ [[ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆ|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆ]] [[ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಭಾಷೆಗಳು|ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್]] ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ.<ref name="tri">{{Cite web|title=Kharia People|publisher=ಡಾ. ರಾಮದಯಾಳ್ ಮುಂಡಾ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಲ್ಯಾಣ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ (TRI), ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಸರ್ಕಾರ|url=https://trijharkhand.in/en/kharia|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:332-Khadia Yo-Yo Daay Durang.webm|thumb|upright=1.3|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡು: ಮದುವೆಗಾಗಿ ಹುಡುಗನ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜೀವನಸಂಗಾತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಭಾವ]] == ಉಪಗುಂಪುಗಳು == ಖರಿಯಾ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಉಪಗುಂಪುಗಳಿವೆ: ಬೆಟ್ಟದ ಖರಿಯಾ (ಹಿಲ್ ಖರಿಯಾ), ಧೇಲ್ಕಿ ಖರಿಯಾ ಮತ್ತು ದೂಧ್ ಖರಿಯಾ.<ref name="tri"/> ಬೆಟ್ಟದ ಖರಿಯಾ ಜನರು ಒಡಿಶಾದ [[ಮಯೂರ್ಭಂಜ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಯೂರ್ಭಂಜ್]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನೋಪಾಯದ ವಿಧಾನಗಳು ಉಪಗುಂಪಿನಿಂದ ಉಪಗುಂಪಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ.<ref name="tri"/> == ವಾಸಸ್ಥಳ == ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಸಿಂಗ್‌ಭೂಮ್, ಗುಮ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸಿಮ್ಡೇಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ಪುರುಲಿಯಾ, ಬಾಂಕುರಾ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಮಿಡ್ನಾಪುರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಇವರಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tri"/> ೧೯೮೧ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ೧,೪೧,೭೭೧, ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ೧,೪೪,೧೭೮ ಮತ್ತು [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]]ದಲ್ಲಿ ೬,೮೯೨ ಖರಿಯಾ ಜನರಿದ್ದರು.<ref name="tri"/> == ಭಾಷೆ == ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಕುಟುಂಬದ್ದು. ಬೆಟ್ಟದ ಖರಿಯಾ ಜನರು ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಭಾಷೆಯಾದ "ಖರಿಯಾ ಥಾರ್" ಬಳಸಲು ತೊಡಗಿದರು.<ref name="tri"/> == ಧರ್ಮ == ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಖರಿಯಾ ಜನರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೪೬.೧ರಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಮತ್ತು ಶೇ. ೪೩.೪ರಷ್ಟು ಮಂದಿ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]] ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="tri"/> == ನೃತ್ಯ == ಖರಿಯಾ ಜನರ ನೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯೊ, ಕಿನ್‌ಭಾರ್, ಹಾಲ್ಕಾ, ಕುಧಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಜದುರಾ ಸೇರಿವೆ. ಯುವಕ-ಯುವತಿಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಾಡುವ ಮತ್ತು ಕುಣಿಯುವ ಕ್ರಮವೂ ಇದೆ.<ref name="tri"/> == ಖರಿಯಾ ಹಾಡುಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ "ಎನ್ಹಾನ್ಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಕ್ ಓರಲ್ ಕಲ್ಚರ್ ೨೦೨೪–೨೫" ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ವೀಡಿಯೊ ಮದುವೆಗಾಗಿ ಹುಡುಗನ ಮನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವಾಗ ಜೀವನಸಂಗಾತಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವ ಹಾಡು ಎಂದು ವಿವರಣೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಎರಡು, ವಧು ತಂದೆಯ ಮನೆಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದ ಹಾಡುಗಳು. [[File:633- Khadia Bidaai Durang.webm|thumb|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ವಿದಾಯ ಗೀತೆ]] [[File:797- Khadia Bidaai Durang.webm|thumb|ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆಯ ವಿದಾಯ ಗೀತೆ (ಇನ್ನೊಂದು)]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಖರಿಯಾ ಭಾಷೆ]] * [[ಮುಂಡಾ ಜನರು]] * [[ಸಂತಾಲರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:Kharia language|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಖರಿಯಾ ಮಾಧ್ಯಮ]] pi4t8d3tjvdn84st4295hzddjc8sap2 3 187698 1432077 2026-10-15T04:12:03Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1432077 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Mohini Acharya}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೪೨, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) m9gcdo43p5i4hatcbmjw5oajedoj3ix 0 187699 1432079 2026-10-15T05:41:21Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1432079 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | type = [[List of districts of Odisha|District]] of [[Odisha]] | image = {{Photomontage | photo1a = Rushikalya River in Brahampur, Orissa.JPG | photo1b = Taratarini maa.jpg | photo2a = Sundareswar Temple Gate.jpg | photo2b = Berhampur orissa - panoramio.jpg | photo3a = Gopalpur Sea Beach View.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 300 }} | alt = | caption = Clockwise from top-left: [[Rushikulya River]], [[Taratarini Temple]], Street in [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]], Beach at [[Gopalpur, Odisha|Gopalpur]], Sundareshwar Temple in Sunathar | nickname = | image_map1 = | map_alt = | map_caption = Location in Odisha | coordinates = {{coord|19.383|N|85.05|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[Odisha]] | established_title = Established | established_date = {{start date and age|1936|3|31}}{{citation needed|date=June 2024}} | founder = | named_for = | seat_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ | seat = [[Chhatrapur]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[District Collector|Collector & District Magistrate]] | leader_name1 = Keerthi Vasan V<ref>{{cite web |title=Ganjam collector dons teacher's hat during surprise visit to schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/ganjam-collector-dons-teachers-hat-during-surprise-visit-to-schools/articleshow/123393523.cms |website=The Times of India |date=19 August 2025}}</ref> | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 8206 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,529,031 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=districtcensus/> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = Ganjami | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 761 xxx / 760 xxx | registration_plate = OD-07(for Ganjam)<br />OD-32 (for Bhanjanagar) | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]] | custom_label4_sec1 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | custom_data4_sec1 = {{convert|1295.6|mm|in}} | website = {{URL|https://ganjam.odisha.gov.in}} | demographics1_info1 = [[Odia language|Odia]] | custom_label2_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | custom_data2_sec1 = 0.981 [[male|♂]]/[[female|♀]] | custom_label3_sec1 = Literacy | custom_data3_sec1 = 83.86% | custom_label1_sec2 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data1_sec2 = [[Berhampur (Lok Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> [[Aska (Lok Sabha constituency)|Aska]]<br />[[Kandhamal (Lok Sabha constituency)|Kandhamal (part)]] | custom_label2_sec2 = [[Odisha Legislative Assembly|Vidhan Sabha constituency]] | custom_data2_sec2 = 13 {{collapsible list|title={{nbsp}}|123-[[Bhanjanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Bhanjanagar]]<br /> 124-[[Polasara (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Polasara]]<br /> 125-[[Kabisuryanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Kabisuryanagar]]<br /> 126-[[Khallikote (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Khallikote]](SC)<br /> 127-[[Chhatrapur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chhatrapur]](SC)<br /> 128-[[Aska (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Aska]]<br /> 129-[[Surada (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Surada]]<br /> 130-[[Sanakhemundi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Sanakhemundi]]<br /> 131-[[Hinjili (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Hinjili]]<br /> 132-[[Gopalpur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Gopalpur]]<br /> 133-[[Berhampur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> 134-[[Digapahandi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Digapahandi]]<br /> 135-[[Chikiti (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chikiti]]}} }} '''ಗಂಜಾಂ'''- [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಿಗು [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಇವೆ.ಪುಲ್‍ಬಾನಿ, [[ಕೋರಾಪುಟ್]] ಇವು ಗಂಜಾಂನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4,824 ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೫,೨೯,೦೩೧.(೨೦೧೧) ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಾಯುವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ನೈಋತ್ಯ]] ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಡುಗಳುಂಟು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶ ಮೈದಾನ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಖೋಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಾವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಗಂಜಾಂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಳಿಂಗ]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಋಷಿಕುಲ್ಯ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜೌಗಡದಲ್ಲಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]] ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ]] ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಥರ, ಶೈಲೋದ್ಭವ, [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]] ಮುಂತಾದ ಸಂತತಿಗಳ ರಾಜರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. 16-18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಆಳ್ವಿಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1753ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಉತ್ತರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದಿಗೆ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ತರುವಾಯ ಇದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಕೈವಶವಾಯಿತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಂಜಾಂ ಬಳಿ ಕೋಠಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು 1815ರ ವರೆಗೆ ಗಂಜಾಂ ಪಟ್ಟಣವೇ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ವ್ಯಾಧಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ [[ಬರ್ಹಾಂಪುರ]] ಮತ್ತು ಛತ್ರಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ 1936ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://ganjam.nic.in/about-district/administrative-setup/subdivision/|title = Subdivision &#124; District Ganjam, Government of Odisha &#124; India}}</ref> {| class="wikitable" |+23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |ಬ್ರಹ್ಮಪುರ |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕೊನಿಸಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ಚಿಕಿಟಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |ಕೊಡಲಾ | |ಬುಗುಡ |} ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" |+22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |'''ರಂಗಿಲುಂಡ''' |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಚಿಕಿಟಿ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ | |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |'''ಬೆಗುನಿಯಾಪದ''' | |ಬುಗುಡ |} '''ಗಂಜಾಂ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.''' {| class="wikitable" |+39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ! !ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ !ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಟೌನ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |2 |ಚಮಖಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೈದ್ಯನಾಥಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |3 |ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬಡಾ ಬಜಾರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |4 |ರಂಭಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಗೋಸಾನಿನುವಾಗಾಂವ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |5 |ಕಳ್ಳಿಕೋಟೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಮಹಿಳಾ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |6 |ಮೆರೈನ್ ಪಿಎಸ್, ಅರ್ಜ್ಯಪಲ್ಲಿ |ಸದರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |7 |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಛತ್ರಪುರ |ಗೋಪಾಲಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |8 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಗೋಲಂತರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |9 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಕೆ. ನುಗಾಂವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |10 |ಕೊಡಾಲ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಜರಡಾ ಪಿಎಸ್ |- |11 |ಪೋಲಸರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ದಿಗಪಹಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |12 |ಅಸಿಕಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |13 |ಹಿಂಜಿಲಿ ಪಿಎಸ್ |ಸೈಬರ್ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |14 |ಪಟ್ಟಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಸಂಚಾರ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |15 |ಸೊರಡಾ ಪಿಎಸ್ |ಬೆಗುನಿಯಪದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |16 |ಬಡಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |17 |ಶೇರಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |18 |ಧಾರಕೋಟ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |19 |ಭಂಜನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |20 |ಗಂಗಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |21 |ಬುಗುಡ ಪಿಎಸ್ | |- |22 |ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ ಪಿ.ಎಸ್. | |- |23 |ತರಸಿಂಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |24 |ಬೆಲ್ಲಗುಂಟ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |25 |ಇಂಧನ ಪಿಎಸ್, ಭಂಜನಗರ | |- |26 |ಕೋಟಿನಾಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಕೋಟಿನಾಡ(ಆಸಿಕ) | |} ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಬ್ರಹ್ಮಪುರ • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು , ಆಸಿಕ , ಛತ್ರಪುರ , ಭಂಜನಗರ , ಪೊಲಸರ , ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ • '''''ಅಧಿಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು''''' : ಸೊರಡ , ಬೆಳಗುಂತಾ , ಬುಗುಡ , ಗೋಪಾಲಪುರ , ಗಂಜಾಂ , ರಂಭಾ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟ್ , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ , ಕೊಡಲ , ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಚಿಕಿಟಿ , ಶೇರಗಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ , ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ , ಪತ್ರಾಪುರ ಇತ್ಯಾದಿ. • '''''ಸಣ್ಣ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು''''' : ಧಾರಕೋಟ್ , ಪಾತಾಪುರ ಸನಖೇಮುಂಡಿ , BDPur , ಬಡಗಡ , ಶೆರಗಡ , ಬಲಿಪದಾರ , ಬಬನಪುರ , ಮುಂಡಾಮರೈ , ಹುಮ್ಮಾ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗಂಜಾಂ ಕೆವ್ಡಾ ರೂಹ್‌ನ ಸಾರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ , ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಜಾಂ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು [[ಬಂದರು]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಗೋಪಾಲ್‌ಪುರದ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [ 10 ] ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಸ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಹುಮದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೂಲ್ಗೆ, ನೇಯ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಕೃಷಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು. ಇಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾದರೂ ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ.]] [[ಕಬ್ಬು]], [[ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಎಳ್ಳು]], [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |957,123 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |1,064,172 | +11.2% |- !1921 |1,029,623 |−3.2% |- !1931 |1,165,908 | +13.2% |- !1941 |1,308,056 | +12.2% |- !1951 |1,361,831 | +4.1% |- !1961 |1,587,461 | + 16.6% |- !1971 |1,944,844 | + 22.5% |- !1981 |2,267,628 | + 16.6% |- !1991 |2,704,056 | +19.2% |- !2001 |3,160,635 | +16.9% |- !2011 |3,529,031 | +11.7% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} {{bar box|title=Religions in Ganjam district (2011)<ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=left|bars={{bar percent|[[Hinduism in Odisha|Hinduism]]|darkorange|98.78}} {{bar percent|[[Christianity in Odisha|Christianity]]|dodgerblue|0.68}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.54}}}} ೨೦೧೧ ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೫೨೯,೦೩೧ , ಇದು <ref name="districtcensus" /> ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote =Lithuania 3,535,547 July 2011 est.}}</ref>ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮೩ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ ). <ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|430|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧–೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ ೧೧.೩೭% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಂಜಾಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿದೆ , <ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೭೧.೮೮%. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೧.೭೬% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೦೮ ರ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ತಂಜಾವೂರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಂಜಾಂ ಅನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೯.೫೦% ಮತ್ತು ೩.೩೭% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Handbook 2011 - Ganjam|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/934/download/36604/DH_2011_2119_PART_A_DCHB_GANJAM.pdf|website=[[Census of India]]|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) <ref name="census2011-langreport" /> # ಒಡಿಯಾ (91.3%) # ತೆಲುಗು (7.17%) # ಇತರರು (1.54%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೧.೨೯% ಜನರು ಒಡಿಯಾ , ೭.೧೭% ತೆಲುಗು , ೦.೪೪% ಕುಯಿ ಮತ್ತು ೦.೪೨% ಸೊರಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ == === ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗಂಜಾಂನ [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಅವುಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದ್ದಾರೆ . {| class="wikitable sortable" !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಮೀಸಲಾತಿ !ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಸ್ತಾರ (ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು) !16ನೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು !ಪಾರ್ಟಿ |- !123 |ಭಂಜನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಭಂಜಾನಗರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಭಂಜಾನಗರ , ಜಗನ್ನಾಥಪ್ರಸಾದ್ |ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !124 (124) |ಪೋಲಸಾರಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬುಗುಡ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಪೊಲಸರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಬುಗುಡ , ಪೊಲಸರ |ಗೋಕುಲ ನಂದ ಮಲ್ಲಿಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !125 (125) |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಕೊಡಲ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೇಗುನಿಯಪದ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !126 (126) |ಖಾಲಿಕೋಟೆ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಖಾಲಿಕೋಟೆ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಖಾಲಿಕೋಟೆ, ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರ ಸೇಥಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !127 (127) |ಛತ್ರಪುರ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಛತ್ರಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಭಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ, ಛತ್ರಪುರ |ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !128 |ಅಸ್ಕಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಅಸ್ಕಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಅಸ್ಕಾ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) |ಸರೋಜ್ ಪಧಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !129 (129) |ಸುರದಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸೂರಾದ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಸೂರಾದ, ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ , |ನೀಲಮಣಿ ಬಿಸೋಯಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !130 (130) |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ , ಧಾರಕೋಟೆ |ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಜೇನಾ |ಐಎನ್‌ಸಿ |- !131 (131) |ಹಿಂಜಿಲಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ (ಪುರಸಭೆ), ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್, ಹಿಂಜಿಲಿ ಶೆರಗಡ |ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಡಿ |- !132 |ಗೋಪಾಲಪುರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಗೋಪಾಲಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಗೈಲುಂಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಎಂ) (ಭಾಗ) |ಬಿಭೂತಿ ಭೂಷಣ್ ಜೇನಾ |ಬಿಜೆಪಿ |- !133 (133) |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬರ್ಹಾಂಪುರ (ಪುರಸಭೆ) (ಭಾಗ), |ಕೆ. ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !134 (134) |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ದಿಗಪಹಂಡಿ (NAC), ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) |ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಮಹಾಪಾತ್ರ |ಬಿಜೆಪಿ |- !135 (135) |ಚಿಕಿಟಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಚಿಕಿಟಿ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಚಿಕಿಟಿ ಬ್ಲಾಕ್, ಪತ್ರಾಪುರ ಬ್ಲಾಕ್ |ಮನೋರಂಜನ್ ಧ್ಯಾನ್ ಸಮಂತರ |ಬಿಜೆಪಿ |} === ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ೨೦೦೮ ರಿಂದ, ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಮತ್ತು ಅಸ್ಕಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ . ಹಿಂದಿನ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಂಜಾಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1952 ಮತ್ತು 1957 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಚತಾರ್‌ಪುರ]] (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಸ್ಕಾ ಸ್ಥಾನವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಜಾನಗರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. <ref name="angul-ls" /> == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು == * ಕಬಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಭಂಜಾ , ಮಹಾನ್ ಕವಿ * ಕಬಿಸೂರ್ಜ್ಯ ಬಲದೇಬ್ ರಥ , ಕವಿ * ಭಾರತರತ್ನ [[ವರಾಹಗಿರಿ ವೆಂಕಟ ಗಿರಿ|ವಿ.ವಿ. ಗಿರಿ]] , ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (4ನೇ) * ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು . * ಕಳಿಂಗ ವೀರ [[ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ. * ಒಡಿಶಾದ 14ನೇ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ ನಿಂದ ಶಾಸಕ (ವಿಧಾನಸಭೆ ಸದಸ್ಯ) ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. * ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ಗಜಪತಿ , ಒಡಿಶಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ , ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ( ಗಜಪತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಲಖೆಮುಂಡಿ ಶಾಖೆ ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಇದು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು . * ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ದಾಸ್ , ಒಡಿಶಾದ 2 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ , ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ . * ಬಿನಾಯಕ್ ಆಚಾರ್ಯ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸರ್ ಅನ್ನೆಪು ಪರಶುರಾಮದಾಸ್ ಪಾತ್ರೊ ''',''' ಕೆಸಿಐಇ , ಜಮೀನ್ದಾರ, ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮಾಜಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೋಟಾ ಹರಿನಾರಾಯಣ , ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ತೇಜಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ [[ಸಂಜುಕ್ತ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ]] , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ವಹೀದಾ ರೆಹಮಾನ್ , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರದ ಗಂಜಾಂ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಹಾಪಾತ್ರ , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ನಟ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ . * ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ ಸೆಲೀನಾ ಜೇಟ್ಲಿ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸಿಸಿರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ಹಿಂದಿ/ಒಡಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * ಪಂಡಿತ್ ತಾರಿಣಿ ಚರಣ್ ಪಾತ್ರ , ಪ್ರಮುಖ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಗುರು, ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಕವಿ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಬಿನಾಕರ (ಒಡಿಸ್ಸಿ ಬಿನಾದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ) * ಪಂಡಿತ್ ರಾಮರಾವ್ ಪಾತ್ರೋ , ಶ್ರೇಷ್ಠ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ , ಸಂಯೋಜಕ, ಬೀನಾ ವಾದಕ, ಗಾಯಕ. * ಲಿಸಾ ಮಿಶ್ರಾ , ಗಾಯಕಿ * ಸುಲಗ್ನಾ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ನಟಿ * ಕೆ ರವಿ ಕುಮಾರ್ , 2010 ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ವೇಟ್‌ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು 2012 ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪಿ. ವಿ.ಎಸ್. ರಾವ್ , ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ್ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಲಿಂಗರಾಜ್ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್. * ಸೋಮನಾಥ್ ರಥ್, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್ * ಬಿಸ್ವನಾಥ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿರಿಯ ಗಾಂಧಿವಾದಿ , ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಭೂದಾನ ನಾಯಕ. * ಅರುಣ್ ಕೆ.ಪತಿ , ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * ಡಬ್ಲ್ಯೂವಿವಿಬಿ ರಾಮಲಿಂಗಂ , ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ. * ಥಾಪಿ ಧರ್ಮ ರಾವ್, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ * ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಾಹು , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರು. * ರಾಮ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ . ಅವರು ಬಿಜು ಜನತಾದಳ (ಬಿಜೆಡಿ) ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು . * ಶ್ರೀಮತಿ ಎ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಬಾಯಿ, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಉಪಸಭಾಪತಿ * ಶಶಿ ಭೂಷಣ್ ರಾತ್ , ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ * ರಾಜಾ ಹರಿಹರ ಮರ್ದರಾಜ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾಜಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ನಿಖಿಲಾನಂದ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಬರಹಗಾರ * ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ಟನಾಯಕ , ಕವಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜಕ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮೋಹನ್ ಪತಿ , ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * ಹರಿಹರ ಪಾಂಡ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಜಿ.ಎಸ್. ಮೆಲ್ಕೋಟೆ , ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪಟು. * ಗೋಪರಾಜು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ , ನಾಸ್ತಿಕ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. * ರಾಜಾ ಬಹದ್ದೂರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮರ್ದರಾಜ್ ದೇವ್, ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಶ್ರೀಬಸ್ತ ಪಾಂಡವರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಚಕಾರ ಬಿಸೋಯಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಭಗಬನ್ ಸಾಹು , ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ * ಸೌಭಾಗ್ಯ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * ಗೌರಿ ಕುಮಾರ್ ಬ್ರಹ್ಮ , ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * ಡಾ. ದೀನಾನಾಥ್ ಪಥಿ , ಭಾರತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ==ನಗರಗಳು== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ ಛತ್ರಪುರ. ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬುರ್ಹಾಂಪುರ , ಗೋಪಾಲಪುರ ಮತ್ತು ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ . [[ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ]] ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳ. ಛತ್ರಪುರ ಬುರ್ಹಾಂಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ [[ಆಗ್ನೇಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಹಾಂಪುರ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತ]]-[[ಮದರಾಸು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು [[ಉತ್ಕಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{official website|https://ganjam.odisha.gov.in/}} * {{Cite EB1911|wstitle=Ganjam|volume=11|page=452}} This offers a detailed history of the district, albeit from a British imperial point of view. {{Geographic location |Centre = Ganjam district |North = [[Nayagarh district]] |Northeast = [[Khordha district]] |East = [[Puri district]] |Southeast = ''[[Bay of Bengal]]'' |South = [[Srikakulam district]], [[Andhra Pradesh]] |Southwest = |West = [[Gajapati district]] |Northwest = [[Kandhamal district]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== 5ur2nuc86phqmvjxqbwtodbk9816sx3 1432080 1432079 2026-10-15T05:46:01Z VASANTH S.N. 728 /* ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ */ 1432080 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | type = [[List of districts of Odisha|District]] of [[Odisha]] | image = {{Photomontage | photo1a = Rushikalya River in Brahampur, Orissa.JPG | photo1b = Taratarini maa.jpg | photo2a = Sundareswar Temple Gate.jpg | photo2b = Berhampur orissa - panoramio.jpg | photo3a = Gopalpur Sea Beach View.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 300 }} | alt = | caption = Clockwise from top-left: [[Rushikulya River]], [[Taratarini Temple]], Street in [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]], Beach at [[Gopalpur, Odisha|Gopalpur]], Sundareshwar Temple in Sunathar | nickname = | image_map1 = | map_alt = | map_caption = Location in Odisha | coordinates = {{coord|19.383|N|85.05|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[Odisha]] | established_title = Established | established_date = {{start date and age|1936|3|31}}{{citation needed|date=June 2024}} | founder = | named_for = | seat_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ | seat = [[Chhatrapur]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[District Collector|Collector & District Magistrate]] | leader_name1 = Keerthi Vasan V<ref>{{cite web |title=Ganjam collector dons teacher's hat during surprise visit to schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/ganjam-collector-dons-teachers-hat-during-surprise-visit-to-schools/articleshow/123393523.cms |website=The Times of India |date=19 August 2025}}</ref> | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 8206 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,529,031 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=districtcensus/> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = Ganjami | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 761 xxx / 760 xxx | registration_plate = OD-07(for Ganjam)<br />OD-32 (for Bhanjanagar) | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]] | custom_label4_sec1 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | custom_data4_sec1 = {{convert|1295.6|mm|in}} | website = {{URL|https://ganjam.odisha.gov.in}} | demographics1_info1 = [[Odia language|Odia]] | custom_label2_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | custom_data2_sec1 = 0.981 [[male|♂]]/[[female|♀]] | custom_label3_sec1 = Literacy | custom_data3_sec1 = 83.86% | custom_label1_sec2 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data1_sec2 = [[Berhampur (Lok Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> [[Aska (Lok Sabha constituency)|Aska]]<br />[[Kandhamal (Lok Sabha constituency)|Kandhamal (part)]] | custom_label2_sec2 = [[Odisha Legislative Assembly|Vidhan Sabha constituency]] | custom_data2_sec2 = 13 {{collapsible list|title={{nbsp}}|123-[[Bhanjanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Bhanjanagar]]<br /> 124-[[Polasara (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Polasara]]<br /> 125-[[Kabisuryanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Kabisuryanagar]]<br /> 126-[[Khallikote (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Khallikote]](SC)<br /> 127-[[Chhatrapur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chhatrapur]](SC)<br /> 128-[[Aska (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Aska]]<br /> 129-[[Surada (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Surada]]<br /> 130-[[Sanakhemundi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Sanakhemundi]]<br /> 131-[[Hinjili (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Hinjili]]<br /> 132-[[Gopalpur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Gopalpur]]<br /> 133-[[Berhampur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> 134-[[Digapahandi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Digapahandi]]<br /> 135-[[Chikiti (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chikiti]]}} }} '''ಗಂಜಾಂ'''- [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಿಗು [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಇವೆ.ಪುಲ್‍ಬಾನಿ, [[ಕೋರಾಪುಟ್]] ಇವು ಗಂಜಾಂನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4,824 ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೫,೨೯,೦೩೧.(೨೦೧೧) ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಾಯುವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ನೈಋತ್ಯ]] ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಡುಗಳುಂಟು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶ ಮೈದಾನ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಖೋಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಾವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಗಂಜಾಂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಳಿಂಗ]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಋಷಿಕುಲ್ಯ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜೌಗಡದಲ್ಲಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]] ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ]] ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಥರ, ಶೈಲೋದ್ಭವ, [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]] ಮುಂತಾದ ಸಂತತಿಗಳ ರಾಜರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. 16-18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಆಳ್ವಿಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1753ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಉತ್ತರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದಿಗೆ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ತರುವಾಯ ಇದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಕೈವಶವಾಯಿತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಂಜಾಂ ಬಳಿ ಕೋಠಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು 1815ರ ವರೆಗೆ ಗಂಜಾಂ ಪಟ್ಟಣವೇ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ವ್ಯಾಧಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ [[ಬರ್ಹಾಂಪುರ]] ಮತ್ತು ಛತ್ರಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ 1936ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://ganjam.nic.in/about-district/administrative-setup/subdivision/|title = Subdivision &#124; District Ganjam, Government of Odisha &#124; India}}</ref> {| class="wikitable" |+23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |ಬ್ರಹ್ಮಪುರ |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕೊನಿಸಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ಚಿಕಿಟಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |ಕೊಡಲಾ | |ಬುಗುಡ |} ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" |+22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |'''ರಂಗಿಲುಂಡ''' |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಚಿಕಿಟಿ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ | |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |'''ಬೆಗುನಿಯಾಪದ''' | |ಬುಗುಡ |} '''ಗಂಜಾಂ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.''' {| class="wikitable" |+39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ! !ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ !ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಟೌನ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |2 |ಚಮಖಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೈದ್ಯನಾಥಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |3 |ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬಡಾ ಬಜಾರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |4 |ರಂಭಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಗೋಸಾನಿನುವಾಗಾಂವ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |5 |ಕಳ್ಳಿಕೋಟೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಮಹಿಳಾ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |6 |ಮೆರೈನ್ ಪಿಎಸ್, ಅರ್ಜ್ಯಪಲ್ಲಿ |ಸದರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |7 |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಛತ್ರಪುರ |ಗೋಪಾಲಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |8 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಗೋಲಂತರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |9 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಕೆ. ನುಗಾಂವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |10 |ಕೊಡಾಲ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಜರಡಾ ಪಿಎಸ್ |- |11 |ಪೋಲಸರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ದಿಗಪಹಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |12 |ಅಸಿಕಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |13 |ಹಿಂಜಿಲಿ ಪಿಎಸ್ |ಸೈಬರ್ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |14 |ಪಟ್ಟಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಸಂಚಾರ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |15 |ಸೊರಡಾ ಪಿಎಸ್ |ಬೆಗುನಿಯಪದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |16 |ಬಡಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |17 |ಶೇರಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |18 |ಧಾರಕೋಟ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |19 |ಭಂಜನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |20 |ಗಂಗಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |21 |ಬುಗುಡ ಪಿಎಸ್ | |- |22 |ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ ಪಿ.ಎಸ್. | |- |23 |ತರಸಿಂಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |24 |ಬೆಲ್ಲಗುಂಟ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |25 |ಇಂಧನ ಪಿಎಸ್, ಭಂಜನಗರ | |- |26 |ಕೋಟಿನಾಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಕೋಟಿನಾಡ(ಆಸಿಕ) | |} ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಬ್ರಹ್ಮಪುರ • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು , ಆಸಿಕ , ಛತ್ರಪುರ , ಭಂಜನಗರ , ಪೊಲಸರ , ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ • '''''ಅಧಿಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು''''' : ಸೊರಡ , ಬೆಳಗುಂತಾ , ಬುಗುಡ , ಗೋಪಾಲಪುರ , ಗಂಜಾಂ , ರಂಭಾ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟ್ , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ , ಕೊಡಲ , ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಚಿಕಿಟಿ , ಶೇರಗಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ , ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ , ಪತ್ರಾಪುರ ಇತ್ಯಾದಿ. • '''''ಸಣ್ಣ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು''''' : ಧಾರಕೋಟ್ , ಪಾತಾಪುರ ಸನಖೇಮುಂಡಿ , BDPur , ಬಡಗಡ , ಶೆರಗಡ , ಬಲಿಪದಾರ , ಬಬನಪುರ , ಮುಂಡಾಮರೈ , ಹುಮ್ಮಾ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗಂಜಾಂ ಕೆವ್ಡಾ ರೂಹ್‌ನ ಸಾರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ , ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಜಾಂ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು [[ಬಂದರು]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಗೋಪಾಲ್‌ಪುರದ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [ 10 ] ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಸ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಹುಮದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೂಲ್ಗೆ, ನೇಯ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಕೃಷಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು. ಇಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾದರೂ ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ.]] [[ಕಬ್ಬು]], [[ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಎಳ್ಳು]], [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |957,123 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |1,064,172 | +11.2% |- !1921 |1,029,623 |−3.2% |- !1931 |1,165,908 | +13.2% |- !1941 |1,308,056 | +12.2% |- !1951 |1,361,831 | +4.1% |- !1961 |1,587,461 | + 16.6% |- !1971 |1,944,844 | + 22.5% |- !1981 |2,267,628 | + 16.6% |- !1991 |2,704,056 | +19.2% |- !2001 |3,160,635 | +16.9% |- !2011 |3,529,031 | +11.7% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} {{bar box|title=Religions in Ganjam district (2011)<ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=left|bars={{bar percent|[[Hinduism in Odisha|Hinduism]]|darkorange|98.78}} {{bar percent|[[Christianity in Odisha|Christianity]]|dodgerblue|0.68}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.54}}}} ೨೦೧೧ ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೫೨೯,೦೩೧ , ಇದು <ref name="districtcensus" /> ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote =Lithuania 3,535,547 July 2011 est.}}</ref>ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮೩ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ ). <ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|430|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧–೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ ೧೧.೩೭% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಂಜಾಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿದೆ , <ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೭೧.೮೮%. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೧.೭೬% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೦೮ ರ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ತಂಜಾವೂರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಂಜಾಂ ಅನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೯.೫೦% ಮತ್ತು ೩.೩೭% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Handbook 2011 - Ganjam|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/934/download/36604/DH_2011_2119_PART_A_DCHB_GANJAM.pdf|website=[[Census of India]]|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) # ತೆಲುಗು (7.17%) # ಇತರರು (1.54%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೧.೨೯% ಜನರು ಒಡಿಯಾ , ೭.೧೭% ತೆಲುಗು , ೦.೪೪% ಕುಯಿ ಮತ್ತು ೦.೪೨% ಸೊರಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ == === ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗಂಜಾಂನ [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಅವುಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದ್ದಾರೆ . {| class="wikitable sortable" !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಮೀಸಲಾತಿ !ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಸ್ತಾರ (ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು) !16ನೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು !ಪಾರ್ಟಿ |- !123 |ಭಂಜನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಭಂಜಾನಗರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಭಂಜಾನಗರ , ಜಗನ್ನಾಥಪ್ರಸಾದ್ |ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !124 (124) |ಪೋಲಸಾರಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬುಗುಡ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಪೊಲಸರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಬುಗುಡ , ಪೊಲಸರ |ಗೋಕುಲ ನಂದ ಮಲ್ಲಿಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !125 (125) |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಕೊಡಲ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೇಗುನಿಯಪದ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !126 (126) |ಖಾಲಿಕೋಟೆ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಖಾಲಿಕೋಟೆ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಖಾಲಿಕೋಟೆ, ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರ ಸೇಥಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !127 (127) |ಛತ್ರಪುರ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಛತ್ರಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಭಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ, ಛತ್ರಪುರ |ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !128 |ಅಸ್ಕಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಅಸ್ಕಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಅಸ್ಕಾ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) |ಸರೋಜ್ ಪಧಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !129 (129) |ಸುರದಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸೂರಾದ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಸೂರಾದ, ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ , |ನೀಲಮಣಿ ಬಿಸೋಯಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !130 (130) |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ , ಧಾರಕೋಟೆ |ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಜೇನಾ |ಐಎನ್‌ಸಿ |- !131 (131) |ಹಿಂಜಿಲಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ (ಪುರಸಭೆ), ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್, ಹಿಂಜಿಲಿ ಶೆರಗಡ |ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಡಿ |- !132 |ಗೋಪಾಲಪುರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಗೋಪಾಲಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಗೈಲುಂಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಎಂ) (ಭಾಗ) |ಬಿಭೂತಿ ಭೂಷಣ್ ಜೇನಾ |ಬಿಜೆಪಿ |- !133 (133) |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬರ್ಹಾಂಪುರ (ಪುರಸಭೆ) (ಭಾಗ), |ಕೆ. ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !134 (134) |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ದಿಗಪಹಂಡಿ (NAC), ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) |ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಮಹಾಪಾತ್ರ |ಬಿಜೆಪಿ |- !135 (135) |ಚಿಕಿಟಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಚಿಕಿಟಿ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಚಿಕಿಟಿ ಬ್ಲಾಕ್, ಪತ್ರಾಪುರ ಬ್ಲಾಕ್ |ಮನೋರಂಜನ್ ಧ್ಯಾನ್ ಸಮಂತರ |ಬಿಜೆಪಿ |} === ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ೨೦೦೮ ರಿಂದ, ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಮತ್ತು ಅಸ್ಕಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ . ಹಿಂದಿನ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಂಜಾಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1952 ಮತ್ತು 1957 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಚತಾರ್‌ಪುರ]] (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಸ್ಕಾ ಸ್ಥಾನವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಜಾನಗರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. <ref name="angul-ls" /> == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು == * ಕಬಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಭಂಜಾ , ಮಹಾನ್ ಕವಿ * ಕಬಿಸೂರ್ಜ್ಯ ಬಲದೇಬ್ ರಥ , ಕವಿ * ಭಾರತರತ್ನ [[ವರಾಹಗಿರಿ ವೆಂಕಟ ಗಿರಿ|ವಿ.ವಿ. ಗಿರಿ]] , ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (4ನೇ) * ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು . * ಕಳಿಂಗ ವೀರ [[ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ. * ಒಡಿಶಾದ 14ನೇ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ ನಿಂದ ಶಾಸಕ (ವಿಧಾನಸಭೆ ಸದಸ್ಯ) ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. * ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ಗಜಪತಿ , ಒಡಿಶಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ , ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ( ಗಜಪತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಲಖೆಮುಂಡಿ ಶಾಖೆ ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಇದು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು . * ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ದಾಸ್ , ಒಡಿಶಾದ 2 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ , ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ . * ಬಿನಾಯಕ್ ಆಚಾರ್ಯ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸರ್ ಅನ್ನೆಪು ಪರಶುರಾಮದಾಸ್ ಪಾತ್ರೊ ''',''' ಕೆಸಿಐಇ , ಜಮೀನ್ದಾರ, ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮಾಜಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೋಟಾ ಹರಿನಾರಾಯಣ , ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ತೇಜಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ [[ಸಂಜುಕ್ತ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ]] , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ವಹೀದಾ ರೆಹಮಾನ್ , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರದ ಗಂಜಾಂ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಹಾಪಾತ್ರ , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ನಟ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ . * ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ ಸೆಲೀನಾ ಜೇಟ್ಲಿ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸಿಸಿರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ಹಿಂದಿ/ಒಡಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * ಪಂಡಿತ್ ತಾರಿಣಿ ಚರಣ್ ಪಾತ್ರ , ಪ್ರಮುಖ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಗುರು, ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಕವಿ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಬಿನಾಕರ (ಒಡಿಸ್ಸಿ ಬಿನಾದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ) * ಪಂಡಿತ್ ರಾಮರಾವ್ ಪಾತ್ರೋ , ಶ್ರೇಷ್ಠ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ , ಸಂಯೋಜಕ, ಬೀನಾ ವಾದಕ, ಗಾಯಕ. * ಲಿಸಾ ಮಿಶ್ರಾ , ಗಾಯಕಿ * ಸುಲಗ್ನಾ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ನಟಿ * ಕೆ ರವಿ ಕುಮಾರ್ , 2010 ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ವೇಟ್‌ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು 2012 ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪಿ. ವಿ.ಎಸ್. ರಾವ್ , ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ್ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಲಿಂಗರಾಜ್ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್. * ಸೋಮನಾಥ್ ರಥ್, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್ * ಬಿಸ್ವನಾಥ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿರಿಯ ಗಾಂಧಿವಾದಿ , ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಭೂದಾನ ನಾಯಕ. * ಅರುಣ್ ಕೆ.ಪತಿ , ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * ಡಬ್ಲ್ಯೂವಿವಿಬಿ ರಾಮಲಿಂಗಂ , ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ. * ಥಾಪಿ ಧರ್ಮ ರಾವ್, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ * ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಾಹು , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರು. * ರಾಮ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ . ಅವರು ಬಿಜು ಜನತಾದಳ (ಬಿಜೆಡಿ) ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು . * ಶ್ರೀಮತಿ ಎ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಬಾಯಿ, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಉಪಸಭಾಪತಿ * ಶಶಿ ಭೂಷಣ್ ರಾತ್ , ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ * ರಾಜಾ ಹರಿಹರ ಮರ್ದರಾಜ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾಜಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ನಿಖಿಲಾನಂದ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಬರಹಗಾರ * ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ಟನಾಯಕ , ಕವಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜಕ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮೋಹನ್ ಪತಿ , ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * ಹರಿಹರ ಪಾಂಡ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಜಿ.ಎಸ್. ಮೆಲ್ಕೋಟೆ , ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪಟು. * ಗೋಪರಾಜು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ , ನಾಸ್ತಿಕ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. * ರಾಜಾ ಬಹದ್ದೂರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮರ್ದರಾಜ್ ದೇವ್, ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಶ್ರೀಬಸ್ತ ಪಾಂಡವರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಚಕಾರ ಬಿಸೋಯಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಭಗಬನ್ ಸಾಹು , ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ * ಸೌಭಾಗ್ಯ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * ಗೌರಿ ಕುಮಾರ್ ಬ್ರಹ್ಮ , ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * ಡಾ. ದೀನಾನಾಥ್ ಪಥಿ , ಭಾರತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ==ನಗರಗಳು== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ ಛತ್ರಪುರ. ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬುರ್ಹಾಂಪುರ , ಗೋಪಾಲಪುರ ಮತ್ತು ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ . [[ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ]] ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳ. ಛತ್ರಪುರ ಬುರ್ಹಾಂಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ [[ಆಗ್ನೇಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಹಾಂಪುರ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತ]]-[[ಮದರಾಸು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು [[ಉತ್ಕಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{official website|https://ganjam.odisha.gov.in/}} * {{Cite EB1911|wstitle=Ganjam|volume=11|page=452}} This offers a detailed history of the district, albeit from a British imperial point of view. {{Geographic location |Centre = Ganjam district |North = [[Nayagarh district]] |Northeast = [[Khordha district]] |East = [[Puri district]] |Southeast = ''[[Bay of Bengal]]'' |South = [[Srikakulam district]], [[Andhra Pradesh]] |Southwest = |West = [[Gajapati district]] |Northwest = [[Kandhamal district]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== qvq6e8vi8eyvtu500pxh5rzhy8v31q5 1432081 1432080 2026-10-15T05:47:45Z VASANTH S.N. 728 1432081 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | type = [[List of districts of Odisha|District]] of [[Odisha]] | image = {{Photomontage | photo1a = Rushikalya River in Brahampur, Orissa.JPG | photo1b = Taratarini maa.jpg | photo2a = Sundareswar Temple Gate.jpg | photo2b = Berhampur orissa - panoramio.jpg | photo3a = Gopalpur Sea Beach View.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 300 }} | alt = | caption = Clockwise from top-left: [[Rushikulya River]], [[Taratarini Temple]], Street in [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]], Beach at [[Gopalpur, Odisha|Gopalpur]], Sundareshwar Temple in Sunathar | nickname = | image_map1 = | map_alt = | map_caption = Location in Odisha | coordinates = {{coord|19.383|N|85.05|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[Odisha]] | established_title = Established | established_date = {{start date and age|1936|3|31}}{{citation needed|date=June 2024}} | founder = | named_for = | seat_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ | seat = [[Chhatrapur]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[District Collector|Collector & District Magistrate]] | leader_name1 = Keerthi Vasan V<ref>{{cite web |title=Ganjam collector dons teacher's hat during surprise visit to schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/ganjam-collector-dons-teachers-hat-during-surprise-visit-to-schools/articleshow/123393523.cms |website=The Times of India |date=19 August 2025}}</ref> | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 8206 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,529,031 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=districtcensus/> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = Ganjami | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 761 xxx / 760 xxx | registration_plate = OD-07(for Ganjam)<br />OD-32 (for Bhanjanagar) | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]] | custom_label4_sec1 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | custom_data4_sec1 = {{convert|1295.6|mm|in}} | website = {{URL|https://ganjam.odisha.gov.in}} | demographics1_info1 = [[Odia language|Odia]] | custom_label2_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | custom_data2_sec1 = 0.981 [[male|♂]]/[[female|♀]] | custom_label3_sec1 = Literacy | custom_data3_sec1 = 83.86% | custom_label1_sec2 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data1_sec2 = [[Berhampur (Lok Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> [[Aska (Lok Sabha constituency)|Aska]]<br />[[Kandhamal (Lok Sabha constituency)|Kandhamal (part)]] | custom_label2_sec2 = [[Odisha Legislative Assembly|Vidhan Sabha constituency]] | custom_data2_sec2 = 13 {{collapsible list|title={{nbsp}}|123-[[Bhanjanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Bhanjanagar]]<br /> 124-[[Polasara (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Polasara]]<br /> 125-[[Kabisuryanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Kabisuryanagar]]<br /> 126-[[Khallikote (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Khallikote]](SC)<br /> 127-[[Chhatrapur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chhatrapur]](SC)<br /> 128-[[Aska (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Aska]]<br /> 129-[[Surada (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Surada]]<br /> 130-[[Sanakhemundi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Sanakhemundi]]<br /> 131-[[Hinjili (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Hinjili]]<br /> 132-[[Gopalpur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Gopalpur]]<br /> 133-[[Berhampur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> 134-[[Digapahandi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Digapahandi]]<br /> 135-[[Chikiti (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chikiti]]}} }} '''ಗಂಜಾಂ'''- [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಿಗು [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಇವೆ.ಪುಲ್‍ಬಾನಿ, [[ಕೋರಾಪುಟ್]] ಇವು ಗಂಜಾಂನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4,824 ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೫,೨೯,೦೩೧.(೨೦೧೧) ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಾಯುವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ನೈಋತ್ಯ]] ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಡುಗಳುಂಟು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶ ಮೈದಾನ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಖೋಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಾವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಗಂಜಾಂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಳಿಂಗ]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಋಷಿಕುಲ್ಯ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜೌಗಡದಲ್ಲಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]] ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ]] ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಥರ, ಶೈಲೋದ್ಭವ, [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]] ಮುಂತಾದ ಸಂತತಿಗಳ ರಾಜರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. 16-18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಆಳ್ವಿಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1753ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಉತ್ತರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದಿಗೆ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ತರುವಾಯ ಇದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಕೈವಶವಾಯಿತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಂಜಾಂ ಬಳಿ ಕೋಠಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು 1815ರ ವರೆಗೆ ಗಂಜಾಂ ಪಟ್ಟಣವೇ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ವ್ಯಾಧಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ [[ಬರ್ಹಾಂಪುರ]] ಮತ್ತು ಛತ್ರಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ 1936ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://ganjam.nic.in/about-district/administrative-setup/subdivision/|title = Subdivision &#124; District Ganjam, Government of Odisha &#124; India}}</ref> {| class="wikitable" |+23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |ಬ್ರಹ್ಮಪುರ |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕೊನಿಸಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ಚಿಕಿಟಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |ಕೊಡಲಾ | |ಬುಗುಡ |} ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" |+22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |'''ರಂಗಿಲುಂಡ''' |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಚಿಕಿಟಿ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ | |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |'''ಬೆಗುನಿಯಾಪದ''' | |ಬುಗುಡ |} '''ಗಂಜಾಂ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.''' {| class="wikitable" |+39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ! !ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ !ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಟೌನ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |2 |ಚಮಖಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೈದ್ಯನಾಥಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |3 |ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬಡಾ ಬಜಾರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |4 |ರಂಭಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಗೋಸಾನಿನುವಾಗಾಂವ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |5 |ಕಳ್ಳಿಕೋಟೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಮಹಿಳಾ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |6 |ಮೆರೈನ್ ಪಿಎಸ್, ಅರ್ಜ್ಯಪಲ್ಲಿ |ಸದರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |7 |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಛತ್ರಪುರ |ಗೋಪಾಲಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |8 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಗೋಲಂತರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |9 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಕೆ. ನುಗಾಂವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |10 |ಕೊಡಾಲ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಜರಡಾ ಪಿಎಸ್ |- |11 |ಪೋಲಸರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ದಿಗಪಹಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |12 |ಅಸಿಕಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |13 |ಹಿಂಜಿಲಿ ಪಿಎಸ್ |ಸೈಬರ್ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |14 |ಪಟ್ಟಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಸಂಚಾರ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |15 |ಸೊರಡಾ ಪಿಎಸ್ |ಬೆಗುನಿಯಪದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |16 |ಬಡಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |17 |ಶೇರಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |18 |ಧಾರಕೋಟ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |19 |ಭಂಜನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |20 |ಗಂಗಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |21 |ಬುಗುಡ ಪಿಎಸ್ | |- |22 |ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ ಪಿ.ಎಸ್. | |- |23 |ತರಸಿಂಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |24 |ಬೆಲ್ಲಗುಂಟ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |25 |ಇಂಧನ ಪಿಎಸ್, ಭಂಜನಗರ | |- |26 |ಕೋಟಿನಾಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಕೋಟಿನಾಡ(ಆಸಿಕ) | |} ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಬ್ರಹ್ಮಪುರ • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು , ಆಸಿಕ , ಛತ್ರಪುರ , ಭಂಜನಗರ , ಪೊಲಸರ , ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ • '''''ಅಧಿಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು''''' : ಸೊರಡ , ಬೆಳಗುಂತಾ , ಬುಗುಡ , ಗೋಪಾಲಪುರ , ಗಂಜಾಂ , ರಂಭಾ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟ್ , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ , ಕೊಡಲ , ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಚಿಕಿಟಿ , ಶೇರಗಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ , ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ , ಪತ್ರಾಪುರ ಇತ್ಯಾದಿ. • '''''ಸಣ್ಣ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು''''' : ಧಾರಕೋಟ್ , ಪಾತಾಪುರ ಸನಖೇಮುಂಡಿ , BDPur , ಬಡಗಡ , ಶೆರಗಡ , ಬಲಿಪದಾರ , ಬಬನಪುರ , ಮುಂಡಾಮರೈ , ಹುಮ್ಮಾ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗಂಜಾಂ ಕೆವ್ಡಾ ರೂಹ್‌ನ ಸಾರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ , ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಜಾಂ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು [[ಬಂದರು]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಗೋಪಾಲ್‌ಪುರದ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [ 10 ] ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಸ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಹುಮದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೂಲ್ಗೆ, ನೇಯ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಕೃಷಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು. ಇಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾದರೂ ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ.]] [[ಕಬ್ಬು]], [[ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಎಳ್ಳು]], [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |957,123 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |1,064,172 | +11.2% |- !1921 |1,029,623 |−3.2% |- !1931 |1,165,908 | +13.2% |- !1941 |1,308,056 | +12.2% |- !1951 |1,361,831 | +4.1% |- !1961 |1,587,461 | + 16.6% |- !1971 |1,944,844 | + 22.5% |- !1981 |2,267,628 | + 16.6% |- !1991 |2,704,056 | +19.2% |- !2001 |3,160,635 | +16.9% |- !2011 |3,529,031 | +11.7% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} {{bar box|title=Religions in Ganjam district (2011)<ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=left|bars={{bar percent|[[Hinduism in Odisha|Hinduism]]|darkorange|98.78}} {{bar percent|[[Christianity in Odisha|Christianity]]|dodgerblue|0.68}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.54}}}} ೨೦೧೧ ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೫೨೯,೦೩೧ , ಇದು <ref name="districtcensus" /> ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote =Lithuania 3,535,547 July 2011 est.}}</ref>ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮೩ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ ). <ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|430|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧–೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ ೧೧.೩೭% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಂಜಾಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿದೆ , <ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೭೧.೮೮%. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೧.೭೬% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೦೮ ರ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ತಂಜಾವೂರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಂಜಾಂ ಅನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೯.೫೦% ಮತ್ತು ೩.೩೭% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Handbook 2011 - Ganjam|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/934/download/36604/DH_2011_2119_PART_A_DCHB_GANJAM.pdf|website=[[Census of India]]|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) # ತೆಲುಗು (7.17%) # ಇತರರು (1.54%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೧.೨೯% ಜನರು ಒಡಿಯಾ , ೭.೧೭% ತೆಲುಗು , ೦.೪೪% ಕುಯಿ ಮತ್ತು ೦.೪೨% ಸೊರಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ == === ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗಂಜಾಂನ [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಅವುಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದ್ದಾರೆ . {| class="wikitable sortable" !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಮೀಸಲಾತಿ !ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಸ್ತಾರ (ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು) !16ನೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು !ಪಾರ್ಟಿ |- !123 |ಭಂಜನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಭಂಜಾನಗರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಭಂಜಾನಗರ , ಜಗನ್ನಾಥಪ್ರಸಾದ್ |ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !124 (124) |ಪೋಲಸಾರಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬುಗುಡ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಪೊಲಸರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಬುಗುಡ , ಪೊಲಸರ |ಗೋಕುಲ ನಂದ ಮಲ್ಲಿಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !125 (125) |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಕೊಡಲ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೇಗುನಿಯಪದ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !126 (126) |ಖಾಲಿಕೋಟೆ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಖಾಲಿಕೋಟೆ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಖಾಲಿಕೋಟೆ, ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರ ಸೇಥಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !127 (127) |ಛತ್ರಪುರ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಛತ್ರಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಭಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ, ಛತ್ರಪುರ |ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !128 |ಅಸ್ಕಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಅಸ್ಕಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಅಸ್ಕಾ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) |ಸರೋಜ್ ಪಧಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !129 (129) |ಸುರದಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸೂರಾದ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಸೂರಾದ, ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ , |ನೀಲಮಣಿ ಬಿಸೋಯಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !130 (130) |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ , ಧಾರಕೋಟೆ |ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಜೇನಾ |ಐಎನ್‌ಸಿ |- !131 (131) |ಹಿಂಜಿಲಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ (ಪುರಸಭೆ), ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್, ಹಿಂಜಿಲಿ ಶೆರಗಡ |ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಡಿ |- !132 |ಗೋಪಾಲಪುರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಗೋಪಾಲಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಗೈಲುಂಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಎಂ) (ಭಾಗ) |ಬಿಭೂತಿ ಭೂಷಣ್ ಜೇನಾ |ಬಿಜೆಪಿ |- !133 (133) |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬರ್ಹಾಂಪುರ (ಪುರಸಭೆ) (ಭಾಗ), |ಕೆ. ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !134 (134) |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ದಿಗಪಹಂಡಿ (NAC), ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) |ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಮಹಾಪಾತ್ರ |ಬಿಜೆಪಿ |- !135 (135) |ಚಿಕಿಟಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಚಿಕಿಟಿ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಚಿಕಿಟಿ ಬ್ಲಾಕ್, ಪತ್ರಾಪುರ ಬ್ಲಾಕ್ |ಮನೋರಂಜನ್ ಧ್ಯಾನ್ ಸಮಂತರ |ಬಿಜೆಪಿ |} === ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ೨೦೦೮ ರಿಂದ, ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಮತ್ತು ಅಸ್ಕಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ . ಹಿಂದಿನ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಂಜಾಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1952 ಮತ್ತು 1957 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಚತಾರ್‌ಪುರ]] (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಸ್ಕಾ ಸ್ಥಾನವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಜಾನಗರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು == * ಕಬಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಭಂಜಾ , ಮಹಾನ್ ಕವಿ * ಕಬಿಸೂರ್ಜ್ಯ ಬಲದೇಬ್ ರಥ , ಕವಿ * ಭಾರತರತ್ನ [[ವರಾಹಗಿರಿ ವೆಂಕಟ ಗಿರಿ|ವಿ.ವಿ. ಗಿರಿ]] , ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (4ನೇ) * ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು . * ಕಳಿಂಗ ವೀರ [[ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ. * ಒಡಿಶಾದ 14ನೇ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ ನಿಂದ ಶಾಸಕ (ವಿಧಾನಸಭೆ ಸದಸ್ಯ) ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. * ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ಗಜಪತಿ , ಒಡಿಶಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ , ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ( ಗಜಪತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಲಖೆಮುಂಡಿ ಶಾಖೆ ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಇದು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು . * ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ದಾಸ್ , ಒಡಿಶಾದ 2 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ , ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ . * ಬಿನಾಯಕ್ ಆಚಾರ್ಯ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸರ್ ಅನ್ನೆಪು ಪರಶುರಾಮದಾಸ್ ಪಾತ್ರೊ ''',''' ಕೆಸಿಐಇ , ಜಮೀನ್ದಾರ, ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮಾಜಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೋಟಾ ಹರಿನಾರಾಯಣ , ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ತೇಜಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ [[ಸಂಜುಕ್ತ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ]] , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ವಹೀದಾ ರೆಹಮಾನ್ , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರದ ಗಂಜಾಂ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಹಾಪಾತ್ರ , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ನಟ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ . * ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ ಸೆಲೀನಾ ಜೇಟ್ಲಿ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸಿಸಿರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ಹಿಂದಿ/ಒಡಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * ಪಂಡಿತ್ ತಾರಿಣಿ ಚರಣ್ ಪಾತ್ರ , ಪ್ರಮುಖ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಗುರು, ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಕವಿ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಬಿನಾಕರ (ಒಡಿಸ್ಸಿ ಬಿನಾದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ) * ಪಂಡಿತ್ ರಾಮರಾವ್ ಪಾತ್ರೋ , ಶ್ರೇಷ್ಠ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ , ಸಂಯೋಜಕ, ಬೀನಾ ವಾದಕ, ಗಾಯಕ. * ಲಿಸಾ ಮಿಶ್ರಾ , ಗಾಯಕಿ * ಸುಲಗ್ನಾ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ನಟಿ * ಕೆ ರವಿ ಕುಮಾರ್ , 2010 ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ವೇಟ್‌ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು 2012 ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪಿ. ವಿ.ಎಸ್. ರಾವ್ , ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ್ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಲಿಂಗರಾಜ್ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್. * ಸೋಮನಾಥ್ ರಥ್, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್ * ಬಿಸ್ವನಾಥ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿರಿಯ ಗಾಂಧಿವಾದಿ , ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಭೂದಾನ ನಾಯಕ. * ಅರುಣ್ ಕೆ.ಪತಿ , ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * ಡಬ್ಲ್ಯೂವಿವಿಬಿ ರಾಮಲಿಂಗಂ , ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ. * ಥಾಪಿ ಧರ್ಮ ರಾವ್, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ * ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಾಹು , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರು. * ರಾಮ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ . ಅವರು ಬಿಜು ಜನತಾದಳ (ಬಿಜೆಡಿ) ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು . * ಶ್ರೀಮತಿ ಎ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಬಾಯಿ, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಉಪಸಭಾಪತಿ * ಶಶಿ ಭೂಷಣ್ ರಾತ್ , ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ * ರಾಜಾ ಹರಿಹರ ಮರ್ದರಾಜ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾಜಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ನಿಖಿಲಾನಂದ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಬರಹಗಾರ * ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ಟನಾಯಕ , ಕವಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜಕ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮೋಹನ್ ಪತಿ , ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * ಹರಿಹರ ಪಾಂಡ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಜಿ.ಎಸ್. ಮೆಲ್ಕೋಟೆ , ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪಟು. * ಗೋಪರಾಜು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ , ನಾಸ್ತಿಕ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. * ರಾಜಾ ಬಹದ್ದೂರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮರ್ದರಾಜ್ ದೇವ್, ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಶ್ರೀಬಸ್ತ ಪಾಂಡವರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಚಕಾರ ಬಿಸೋಯಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಭಗಬನ್ ಸಾಹು , ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ * ಸೌಭಾಗ್ಯ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * ಗೌರಿ ಕುಮಾರ್ ಬ್ರಹ್ಮ , ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * ಡಾ. ದೀನಾನಾಥ್ ಪಥಿ , ಭಾರತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ==ನಗರಗಳು== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ ಛತ್ರಪುರ. ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬುರ್ಹಾಂಪುರ , ಗೋಪಾಲಪುರ ಮತ್ತು ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ . [[ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ]] ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳ. ಛತ್ರಪುರ ಬುರ್ಹಾಂಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ [[ಆಗ್ನೇಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಹಾಂಪುರ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತ]]-[[ಮದರಾಸು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು [[ಉತ್ಕಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{official website|https://ganjam.odisha.gov.in/}} * {{Cite EB1911|wstitle=Ganjam|volume=11|page=452}} This offers a detailed history of the district, albeit from a British imperial point of view. {{Geographic location |Centre = Ganjam district |North = [[Nayagarh district]] |Northeast = [[Khordha district]] |East = [[Puri district]] |Southeast = ''[[Bay of Bengal]]'' |South = [[Srikakulam district]], [[Andhra Pradesh]] |Southwest = |West = [[Gajapati district]] |Northwest = [[Kandhamal district]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== o56t3cgdzg25x816g14x5euswefn4nl 1432082 1432081 2026-10-15T05:48:05Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432082 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | type = [[List of districts of Odisha|District]] of [[Odisha]] | image = {{Photomontage | photo1a = Rushikalya River in Brahampur, Orissa.JPG | photo1b = Taratarini maa.jpg | photo2a = Sundareswar Temple Gate.jpg | photo2b = Berhampur orissa - panoramio.jpg | photo3a = Gopalpur Sea Beach View.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 300 }} | alt = | caption = Clockwise from top-left: [[Rushikulya River]], [[Taratarini Temple]], Street in [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]], Beach at [[Gopalpur, Odisha|Gopalpur]], Sundareshwar Temple in Sunathar | nickname = | image_map1 = | map_alt = | map_caption = Location in Odisha | coordinates = {{coord|19.383|N|85.05|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[Odisha]] | established_title = Established | established_date = {{start date and age|1936|3|31}}{{citation needed|date=June 2024}} | founder = | named_for = | seat_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ | seat = [[Chhatrapur]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[District Collector|Collector & District Magistrate]] | leader_name1 = Keerthi Vasan V<ref>{{cite web |title=Ganjam collector dons teacher's hat during surprise visit to schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/ganjam-collector-dons-teachers-hat-during-surprise-visit-to-schools/articleshow/123393523.cms |website=The Times of India |date=19 August 2025}}</ref> | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 8206 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,529,031 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=districtcensus/> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = Ganjami | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 761 xxx / 760 xxx | registration_plate = OD-07(for Ganjam)<br />OD-32 (for Bhanjanagar) | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]] | custom_label4_sec1 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | custom_data4_sec1 = {{convert|1295.6|mm|in}} | website = {{URL|https://ganjam.odisha.gov.in}} | demographics1_info1 = [[Odia language|Odia]] | custom_label2_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | custom_data2_sec1 = 0.981 [[male|♂]]/[[female|♀]] | custom_label3_sec1 = Literacy | custom_data3_sec1 = 83.86% | custom_label1_sec2 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data1_sec2 = [[Berhampur (Lok Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> [[Aska (Lok Sabha constituency)|Aska]]<br />[[Kandhamal (Lok Sabha constituency)|Kandhamal (part)]] | custom_label2_sec2 = [[Odisha Legislative Assembly|Vidhan Sabha constituency]] | custom_data2_sec2 = 13 {{collapsible list|title={{nbsp}}|123-[[Bhanjanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Bhanjanagar]]<br /> 124-[[Polasara (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Polasara]]<br /> 125-[[Kabisuryanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Kabisuryanagar]]<br /> 126-[[Khallikote (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Khallikote]](SC)<br /> 127-[[Chhatrapur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chhatrapur]](SC)<br /> 128-[[Aska (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Aska]]<br /> 129-[[Surada (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Surada]]<br /> 130-[[Sanakhemundi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Sanakhemundi]]<br /> 131-[[Hinjili (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Hinjili]]<br /> 132-[[Gopalpur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Gopalpur]]<br /> 133-[[Berhampur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> 134-[[Digapahandi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Digapahandi]]<br /> 135-[[Chikiti (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chikiti]]}} }} '''ಗಂಜಾಂ'''- [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಿಗು [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಇವೆ.ಪುಲ್‍ಬಾನಿ, [[ಕೋರಾಪುಟ್]] ಇವು ಗಂಜಾಂನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4,824 ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೫,೨೯,೦೩೧.(೨೦೧೧) ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಾಯುವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ನೈಋತ್ಯ]] ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಡುಗಳುಂಟು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶ ಮೈದಾನ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಖೋಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಾವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಗಂಜಾಂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಳಿಂಗ]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಋಷಿಕುಲ್ಯ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜೌಗಡದಲ್ಲಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]] ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ]] ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಥರ, ಶೈಲೋದ್ಭವ, [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]] ಮುಂತಾದ ಸಂತತಿಗಳ ರಾಜರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. 16-18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಆಳ್ವಿಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1753ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಉತ್ತರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದಿಗೆ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ತರುವಾಯ ಇದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಕೈವಶವಾಯಿತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಂಜಾಂ ಬಳಿ ಕೋಠಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು 1815ರ ವರೆಗೆ ಗಂಜಾಂ ಪಟ್ಟಣವೇ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ವ್ಯಾಧಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ [[ಬರ್ಹಾಂಪುರ]] ಮತ್ತು ಛತ್ರಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ 1936ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://ganjam.nic.in/about-district/administrative-setup/subdivision/|title = Subdivision &#124; District Ganjam, Government of Odisha &#124; India}}</ref> {| class="wikitable" |+23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |ಬ್ರಹ್ಮಪುರ |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕೊನಿಸಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ಚಿಕಿಟಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |ಕೊಡಲಾ | |ಬುಗುಡ |} ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" |+22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |'''ರಂಗಿಲುಂಡ''' |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಚಿಕಿಟಿ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ | |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |'''ಬೆಗುನಿಯಾಪದ''' | |ಬುಗುಡ |} '''ಗಂಜಾಂ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.''' {| class="wikitable" |+39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ! !ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ !ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಟೌನ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |2 |ಚಮಖಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೈದ್ಯನಾಥಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |3 |ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬಡಾ ಬಜಾರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |4 |ರಂಭಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಗೋಸಾನಿನುವಾಗಾಂವ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |5 |ಕಳ್ಳಿಕೋಟೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಮಹಿಳಾ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |6 |ಮೆರೈನ್ ಪಿಎಸ್, ಅರ್ಜ್ಯಪಲ್ಲಿ |ಸದರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |7 |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಛತ್ರಪುರ |ಗೋಪಾಲಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |8 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಗೋಲಂತರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |9 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಕೆ. ನುಗಾಂವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |10 |ಕೊಡಾಲ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಜರಡಾ ಪಿಎಸ್ |- |11 |ಪೋಲಸರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ದಿಗಪಹಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |12 |ಅಸಿಕಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |13 |ಹಿಂಜಿಲಿ ಪಿಎಸ್ |ಸೈಬರ್ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |14 |ಪಟ್ಟಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಸಂಚಾರ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |15 |ಸೊರಡಾ ಪಿಎಸ್ |ಬೆಗುನಿಯಪದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |16 |ಬಡಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |17 |ಶೇರಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |18 |ಧಾರಕೋಟ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |19 |ಭಂಜನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |20 |ಗಂಗಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |21 |ಬುಗುಡ ಪಿಎಸ್ | |- |22 |ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ ಪಿ.ಎಸ್. | |- |23 |ತರಸಿಂಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |24 |ಬೆಲ್ಲಗುಂಟ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |25 |ಇಂಧನ ಪಿಎಸ್, ಭಂಜನಗರ | |- |26 |ಕೋಟಿನಾಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಕೋಟಿನಾಡ(ಆಸಿಕ) | |} ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಬ್ರಹ್ಮಪುರ • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು , ಆಸಿಕ , ಛತ್ರಪುರ , ಭಂಜನಗರ , ಪೊಲಸರ , ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ • '''''ಅಧಿಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು''''' : ಸೊರಡ , ಬೆಳಗುಂತಾ , ಬುಗುಡ , ಗೋಪಾಲಪುರ , ಗಂಜಾಂ , ರಂಭಾ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟ್ , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ , ಕೊಡಲ , ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಚಿಕಿಟಿ , ಶೇರಗಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ , ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ , ಪತ್ರಾಪುರ ಇತ್ಯಾದಿ. • '''''ಸಣ್ಣ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು''''' : ಧಾರಕೋಟ್ , ಪಾತಾಪುರ ಸನಖೇಮುಂಡಿ , BDPur , ಬಡಗಡ , ಶೆರಗಡ , ಬಲಿಪದಾರ , ಬಬನಪುರ , ಮುಂಡಾಮರೈ , ಹುಮ್ಮಾ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗಂಜಾಂ ಕೆವ್ಡಾ ರೂಹ್‌ನ ಸಾರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ , ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಜಾಂ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು [[ಬಂದರು]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಗೋಪಾಲ್‌ಪುರದ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [ 10 ] ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಸ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಹುಮದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೂಲ್ಗೆ, ನೇಯ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಕೃಷಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು. ಇಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾದರೂ ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ.]] [[ಕಬ್ಬು]], [[ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಎಳ್ಳು]], [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |957,123 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |1,064,172 | +11.2% |- !1921 |1,029,623 |−3.2% |- !1931 |1,165,908 | +13.2% |- !1941 |1,308,056 | +12.2% |- !1951 |1,361,831 | +4.1% |- !1961 |1,587,461 | + 16.6% |- !1971 |1,944,844 | + 22.5% |- !1981 |2,267,628 | + 16.6% |- !1991 |2,704,056 | +19.2% |- !2001 |3,160,635 | +16.9% |- !2011 |3,529,031 | +11.7% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} {{bar box|title=Religions in Ganjam district (2011)<ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=left|bars={{bar percent|[[Hinduism in Odisha|Hinduism]]|darkorange|98.78}} {{bar percent|[[Christianity in Odisha|Christianity]]|dodgerblue|0.68}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.54}}}} ೨೦೧೧ ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೫೨೯,೦೩೧ , ಇದು <ref name="districtcensus" /> ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote =Lithuania 3,535,547 July 2011 est.}}</ref>ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮೩ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ ). <ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|430|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧–೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ ೧೧.೩೭% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಂಜಾಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿದೆ , <ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೭೧.೮೮%. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೧.೭೬% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೦೮ ರ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ತಂಜಾವೂರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಂಜಾಂ ಅನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೯.೫೦% ಮತ್ತು ೩.೩೭% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Handbook 2011 - Ganjam|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/934/download/36604/DH_2011_2119_PART_A_DCHB_GANJAM.pdf|website=[[Census of India]]|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) # ತೆಲುಗು (7.17%) # ಇತರರು (1.54%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೧.೨೯% ಜನರು ಒಡಿಯಾ , ೭.೧೭% ತೆಲುಗು , ೦.೪೪% ಕುಯಿ ಮತ್ತು ೦.೪೨% ಸೊರಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ == === ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗಂಜಾಂನ [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಅವುಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದ್ದಾರೆ . {| class="wikitable sortable" !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಮೀಸಲಾತಿ !ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಸ್ತಾರ (ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು) !16ನೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು !ಪಾರ್ಟಿ |- !123 |ಭಂಜನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಭಂಜಾನಗರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಭಂಜಾನಗರ , ಜಗನ್ನಾಥಪ್ರಸಾದ್ |ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !124 (124) |ಪೋಲಸಾರಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬುಗುಡ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಪೊಲಸರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಬುಗುಡ , ಪೊಲಸರ |ಗೋಕುಲ ನಂದ ಮಲ್ಲಿಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !125 (125) |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಕೊಡಲ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೇಗುನಿಯಪದ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !126 (126) |ಖಾಲಿಕೋಟೆ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಖಾಲಿಕೋಟೆ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಖಾಲಿಕೋಟೆ, ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರ ಸೇಥಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !127 (127) |ಛತ್ರಪುರ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಛತ್ರಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಭಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ, ಛತ್ರಪುರ |ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !128 |ಅಸ್ಕಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಅಸ್ಕಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಅಸ್ಕಾ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) |ಸರೋಜ್ ಪಧಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !129 (129) |ಸುರದಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸೂರಾದ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಸೂರಾದ, ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ , |ನೀಲಮಣಿ ಬಿಸೋಯಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !130 (130) |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ , ಧಾರಕೋಟೆ |ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಜೇನಾ |ಐಎನ್‌ಸಿ |- !131 (131) |ಹಿಂಜಿಲಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ (ಪುರಸಭೆ), ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್, ಹಿಂಜಿಲಿ ಶೆರಗಡ |ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಡಿ |- !132 |ಗೋಪಾಲಪುರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಗೋಪಾಲಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಗೈಲುಂಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಎಂ) (ಭಾಗ) |ಬಿಭೂತಿ ಭೂಷಣ್ ಜೇನಾ |ಬಿಜೆಪಿ |- !133 (133) |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬರ್ಹಾಂಪುರ (ಪುರಸಭೆ) (ಭಾಗ), |ಕೆ. ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !134 (134) |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ದಿಗಪಹಂಡಿ (NAC), ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) |ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಮಹಾಪಾತ್ರ |ಬಿಜೆಪಿ |- !135 (135) |ಚಿಕಿಟಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಚಿಕಿಟಿ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಚಿಕಿಟಿ ಬ್ಲಾಕ್, ಪತ್ರಾಪುರ ಬ್ಲಾಕ್ |ಮನೋರಂಜನ್ ಧ್ಯಾನ್ ಸಮಂತರ |ಬಿಜೆಪಿ |} === ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ೨೦೦೮ ರಿಂದ, ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಮತ್ತು ಅಸ್ಕಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ . ಹಿಂದಿನ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಂಜಾಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1952 ಮತ್ತು 1957 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಚತಾರ್‌ಪುರ]] (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಸ್ಕಾ ಸ್ಥಾನವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಜಾನಗರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು == * ಕಬಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಭಂಜಾ , ಮಹಾನ್ ಕವಿ * ಕಬಿಸೂರ್ಜ್ಯ ಬಲದೇಬ್ ರಥ , ಕವಿ * ಭಾರತರತ್ನ [[ವರಾಹಗಿರಿ ವೆಂಕಟ ಗಿರಿ|ವಿ.ವಿ. ಗಿರಿ]] , ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (4ನೇ) * ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು . * ಕಳಿಂಗ ವೀರ [[ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ. * ಒಡಿಶಾದ 14ನೇ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ ನಿಂದ ಶಾಸಕ (ವಿಧಾನಸಭೆ ಸದಸ್ಯ) ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. * ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ಗಜಪತಿ , ಒಡಿಶಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ , ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ( ಗಜಪತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಲಖೆಮುಂಡಿ ಶಾಖೆ ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಇದು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು . * ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ದಾಸ್ , ಒಡಿಶಾದ 2 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ , ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ . * ಬಿನಾಯಕ್ ಆಚಾರ್ಯ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸರ್ ಅನ್ನೆಪು ಪರಶುರಾಮದಾಸ್ ಪಾತ್ರೊ ''',''' ಕೆಸಿಐಇ , ಜಮೀನ್ದಾರ, ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮಾಜಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೋಟಾ ಹರಿನಾರಾಯಣ , ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ತೇಜಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ [[ಸಂಜುಕ್ತ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ]] , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ವಹೀದಾ ರೆಹಮಾನ್ , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರದ ಗಂಜಾಂ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಹಾಪಾತ್ರ , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ನಟ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ . * ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ ಸೆಲೀನಾ ಜೇಟ್ಲಿ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸಿಸಿರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ಹಿಂದಿ/ಒಡಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * ಪಂಡಿತ್ ತಾರಿಣಿ ಚರಣ್ ಪಾತ್ರ , ಪ್ರಮುಖ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಗುರು, ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಕವಿ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಬಿನಾಕರ (ಒಡಿಸ್ಸಿ ಬಿನಾದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ) * ಪಂಡಿತ್ ರಾಮರಾವ್ ಪಾತ್ರೋ , ಶ್ರೇಷ್ಠ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ , ಸಂಯೋಜಕ, ಬೀನಾ ವಾದಕ, ಗಾಯಕ. * ಲಿಸಾ ಮಿಶ್ರಾ , ಗಾಯಕಿ * ಸುಲಗ್ನಾ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ನಟಿ * ಕೆ ರವಿ ಕುಮಾರ್ , 2010 ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ವೇಟ್‌ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು 2012 ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪಿ. ವಿ.ಎಸ್. ರಾವ್ , ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ್ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಲಿಂಗರಾಜ್ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್. * ಸೋಮನಾಥ್ ರಥ್, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್ * ಬಿಸ್ವನಾಥ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿರಿಯ ಗಾಂಧಿವಾದಿ , ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಭೂದಾನ ನಾಯಕ. * ಅರುಣ್ ಕೆ.ಪತಿ , ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * ಡಬ್ಲ್ಯೂವಿವಿಬಿ ರಾಮಲಿಂಗಂ , ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ. * ಥಾಪಿ ಧರ್ಮ ರಾವ್, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ * ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಾಹು , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರು. * ರಾಮ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ . ಅವರು ಬಿಜು ಜನತಾದಳ (ಬಿಜೆಡಿ) ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು . * ಶ್ರೀಮತಿ ಎ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಬಾಯಿ, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಉಪಸಭಾಪತಿ * ಶಶಿ ಭೂಷಣ್ ರಾತ್ , ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ * ರಾಜಾ ಹರಿಹರ ಮರ್ದರಾಜ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾಜಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ನಿಖಿಲಾನಂದ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಬರಹಗಾರ * ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ಟನಾಯಕ , ಕವಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜಕ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮೋಹನ್ ಪತಿ , ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * ಹರಿಹರ ಪಾಂಡ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಜಿ.ಎಸ್. ಮೆಲ್ಕೋಟೆ , ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪಟು. * ಗೋಪರಾಜು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ , ನಾಸ್ತಿಕ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. * ರಾಜಾ ಬಹದ್ದೂರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮರ್ದರಾಜ್ ದೇವ್, ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಶ್ರೀಬಸ್ತ ಪಾಂಡವರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಚಕಾರ ಬಿಸೋಯಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಭಗಬನ್ ಸಾಹು , ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ * ಸೌಭಾಗ್ಯ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * ಗೌರಿ ಕುಮಾರ್ ಬ್ರಹ್ಮ , ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * ಡಾ. ದೀನಾನಾಥ್ ಪಥಿ , ಭಾರತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ==ನಗರಗಳು== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ ಛತ್ರಪುರ. ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬುರ್ಹಾಂಪುರ , ಗೋಪಾಲಪುರ ಮತ್ತು ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ . [[ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ]] ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳ. ಛತ್ರಪುರ ಬುರ್ಹಾಂಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ [[ಆಗ್ನೇಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಹಾಂಪುರ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತ]]-[[ಮದರಾಸು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು [[ಉತ್ಕಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{official website|https://ganjam.odisha.gov.in/}} * {{Cite EB1911|wstitle=Ganjam|volume=11|page=452}} This offers a detailed history of the district, albeit from a British imperial point of view. {{Geographic location |Centre = Ganjam district |North = [[Nayagarh district]] |Northeast = [[Khordha district]] |East = [[Puri district]] |Southeast = ''[[Bay of Bengal]]'' |South = [[Srikakulam district]], [[Andhra Pradesh]] |Southwest = |West = [[Gajapati district]] |Northwest = [[Kandhamal district]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] sbcbsm1uwawq9umk7wfg7nl56d7fhie 1432083 1432082 2026-10-15T05:48:28Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಒಡಿಶಾ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1432083 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | type = [[List of districts of Odisha|District]] of [[Odisha]] | image = {{Photomontage | photo1a = Rushikalya River in Brahampur, Orissa.JPG | photo1b = Taratarini maa.jpg | photo2a = Sundareswar Temple Gate.jpg | photo2b = Berhampur orissa - panoramio.jpg | photo3a = Gopalpur Sea Beach View.jpg | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 300 }} | alt = | caption = Clockwise from top-left: [[Rushikulya River]], [[Taratarini Temple]], Street in [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]], Beach at [[Gopalpur, Odisha|Gopalpur]], Sundareshwar Temple in Sunathar | nickname = | image_map1 = | map_alt = | map_caption = Location in Odisha | coordinates = {{coord|19.383|N|85.05|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = {{flagicon image|Orissa Flag(INDIA).png}} [[Odisha]] | established_title = Established | established_date = {{start date and age|1936|3|31}}{{citation needed|date=June 2024}} | founder = | named_for = | seat_type = ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರ | seat = [[Chhatrapur]] | government_type = | governing_body = | leader_title1 = [[District Collector|Collector & District Magistrate]] | leader_name1 = Keerthi Vasan V<ref>{{cite web |title=Ganjam collector dons teacher's hat during surprise visit to schools |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/ganjam-collector-dons-teachers-hat-during-surprise-visit-to-schools/articleshow/123393523.cms |website=The Times of India |date=19 August 2025}}</ref> | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 8206 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 3,529,031 | population_as_of = 2011 | population_footnotes = <ref name=districtcensus/> | population_density_km2 = auto | population_rank = | population_demonym = Ganjami | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 761 xxx / 760 xxx | registration_plate = OD-07(for Ganjam)<br />OD-32 (for Bhanjanagar) | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = [[Brahmapur, Odisha|Brahmapur]] | custom_label4_sec1 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]] | custom_data4_sec1 = {{convert|1295.6|mm|in}} | website = {{URL|https://ganjam.odisha.gov.in}} | demographics1_info1 = [[Odia language|Odia]] | custom_label2_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | custom_data2_sec1 = 0.981 [[male|♂]]/[[female|♀]] | custom_label3_sec1 = Literacy | custom_data3_sec1 = 83.86% | custom_label1_sec2 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data1_sec2 = [[Berhampur (Lok Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> [[Aska (Lok Sabha constituency)|Aska]]<br />[[Kandhamal (Lok Sabha constituency)|Kandhamal (part)]] | custom_label2_sec2 = [[Odisha Legislative Assembly|Vidhan Sabha constituency]] | custom_data2_sec2 = 13 {{collapsible list|title={{nbsp}}|123-[[Bhanjanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Bhanjanagar]]<br /> 124-[[Polasara (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Polasara]]<br /> 125-[[Kabisuryanagar (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Kabisuryanagar]]<br /> 126-[[Khallikote (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Khallikote]](SC)<br /> 127-[[Chhatrapur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chhatrapur]](SC)<br /> 128-[[Aska (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Aska]]<br /> 129-[[Surada (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Surada]]<br /> 130-[[Sanakhemundi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Sanakhemundi]]<br /> 131-[[Hinjili (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Hinjili]]<br /> 132-[[Gopalpur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Gopalpur]]<br /> 133-[[Berhampur (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Berhampur]]<br /> 134-[[Digapahandi (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Digapahandi]]<br /> 135-[[Chikiti (Odisha Vidhan Sabha constituency)|Chikiti]]}} }} '''ಗಂಜಾಂ'''- [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒರಿಸ್ಸ]] ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು [[ಜಿಲ್ಲೆ]]. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಿಗು [[ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ]]ಗೂ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಪುರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ [[ಶ್ರೀಕಾಕುಲಂ]] ಜಿಲ್ಲೆಯೂ ಇವೆ.ಪುಲ್‍ಬಾನಿ, [[ಕೋರಾಪುಟ್]] ಇವು ಗಂಜಾಂನ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು. ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 4,824 ಚ.ಮೈ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩೫,೨೯,೦೩೧.(೨೦೧೧) ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ವಾಯುವ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ನೈಋತ್ಯ]] ತುದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲವೃಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾಡುಗಳುಂಟು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗ ಬೆಟ್ಟಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಬೆಟ್ಟ ಕಾಡುಗಳಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶ ಮೈದಾನ. ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಖೋಂಡ್ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಾವರ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರಿದ್ದಾರೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಗಂಜಾಂ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಕಳಿಂಗ]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಋಷಿಕುಲ್ಯ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಜೌಗಡದಲ್ಲಿ [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ]]ನ [[ಶಿಲಾಶಾಸನ]] ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ]] ಗೆದ್ದಿದ್ದ ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಮಥರ, ಶೈಲೋದ್ಭವ, [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಗಂಗ]] ಮುಂತಾದ ಸಂತತಿಗಳ ರಾಜರು ಇದನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. 16-18ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು [[ಮುಸ್ಲಿಮ್|ಮುಸ್ಲಿಮರ]] ಆಳ್ವಿಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತು. 1753ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ರೆಂಚ್|ಫ್ರೆಂಚರು]] ಉತ್ತರ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದಿಗೆ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನೂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ತರುವಾಯ ಇದು [[ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಕೈವಶವಾಯಿತು. 1768ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಗಂಜಾಂ ಬಳಿ ಕೋಠಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಂಡರು 1815ರ ವರೆಗೆ ಗಂಜಾಂ ಪಟ್ಟಣವೇ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆಡಳಿತಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ವ್ಯಾಧಿ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ [[ಬರ್ಹಾಂಪುರ]] ಮತ್ತು ಛತ್ರಪುರದಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದರು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಒರಿಸ್ಸ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೆ 1936ರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. == ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.<ref>{{cite web|url=https://ganjam.nic.in/about-district/administrative-setup/subdivision/|title = Subdivision &#124; District Ganjam, Government of Odisha &#124; India}}</ref> {| class="wikitable" |+23 ತಹಸಿಲ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |ಬ್ರಹ್ಮಪುರ |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕೊನಿಸಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ಚಿಕಿಟಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |ಕೊಡಲಾ | |ಬುಗುಡ |} ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂರು ಉಪವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ 22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. {| class="wikitable" |+22 ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು !# अधिक्षित !ಛತ್ರಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ !ಭಂಜನಗರ ಉಪ-ವಿಭಾಗ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ |'''ರಂಗಿಲುಂಡ''' |ಭಂಜನಗರ |- |2 |ಗಂಜಾಂ |ಕುಕುಡಖಂಡಿ |ಅಸಿಕಾ |- |3 |ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ |ಪತ್ರಾಪುರ |ಶೇರಾಗಡ |- |4 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ |ಚಿಕಿಟಿ |ಧಾರಕೋಟ್ |- |5 |ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಸೊರಾಡಾ |- |6 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಬೆಳಗುಂತ |- |7 |ಪೋಲಸಾರಾ | |ಜಗನ್ನಾಥ್ ಪ್ರಸಾದ್ |- |8 |'''ಬೆಗುನಿಯಾಪದ''' | |ಬುಗುಡ |} '''ಗಂಜಾಂ ಆಡಳಿತ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕೋಷ್ಟಕದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.''' {| class="wikitable" |+39 ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳು ! !ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ !ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆ |- |1 |ಛತ್ರಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ ಟೌನ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |2 |ಚಮಖಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬೈದ್ಯನಾಥಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |3 |ಗಂಜಾಂ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಬಡಾ ಬಜಾರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |4 |ರಂಭಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಗೋಸಾನಿನುವಾಗಾಂವ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |5 |ಕಳ್ಳಿಕೋಟೆ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಮಹಿಳಾ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |6 |ಮೆರೈನ್ ಪಿಎಸ್, ಅರ್ಜ್ಯಪಲ್ಲಿ |ಸದರ್ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |7 |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಛತ್ರಪುರ |ಗೋಪಾಲಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |8 |ಪುರುಷೋತ್ತಮಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಗೋಲಂತರಾ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |9 |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಕೆ. ನುಗಾಂವ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |10 |ಕೊಡಾಲ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಜರಡಾ ಪಿಎಸ್ |- |11 |ಪೋಲಸರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ದಿಗಪಹಂಡಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |12 |ಅಸಿಕಾ ಪಿ.ಎಸ್. |ಎನರ್ಜಿ ಪಿಎಸ್, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |13 |ಹಿಂಜಿಲಿ ಪಿಎಸ್ |ಸೈಬರ್ ಪಿ.ಎಸ್., ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |14 |ಪಟ್ಟಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |ಸಂಚಾರ ಠಾಣೆ, ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |- |15 |ಸೊರಡಾ ಪಿಎಸ್ |ಬೆಗುನಿಯಪದ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ |- |16 |ಬಡಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |17 |ಶೇರಗಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |18 |ಧಾರಕೋಟ್ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |19 |ಭಂಜನಗರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |20 |ಗಂಗಾಪುರ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |21 |ಬುಗುಡ ಪಿಎಸ್ | |- |22 |ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ ಪಿ.ಎಸ್. | |- |23 |ತರಸಿಂಗಿ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |24 |ಬೆಲ್ಲಗುಂಟ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ | |- |25 |ಇಂಧನ ಪಿಎಸ್, ಭಂಜನಗರ | |- |26 |ಕೋಟಿನಾಡ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆ, ಕೋಟಿನಾಡ(ಆಸಿಕ) | |} ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಬ್ರಹ್ಮಪುರ • '''''ಪುರಸಭೆ''''' : ಹಿಂಜಿಲಿಕಾಟು , ಆಸಿಕ , ಛತ್ರಪುರ , ಭಂಜನಗರ , ಪೊಲಸರ , ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ • '''''ಅಧಿಸೂಚಿತ ಪ್ರದೇಶ ಕೌನ್ಸಿಲ್‌ಗಳು''''' : ಸೊರಡ , ಬೆಳಗುಂತಾ , ಬುಗುಡ , ಗೋಪಾಲಪುರ , ಗಂಜಾಂ , ರಂಭಾ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟ್ , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ , ಕೊಡಲ , ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಚಿಕಿಟಿ , ಶೇರಗಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ , ಜಗನ್ನಾಥ ಪ್ರಸಾದ್ , ಪತ್ರಾಪುರ ಇತ್ಯಾದಿ. • '''''ಸಣ್ಣ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳು''''' : ಧಾರಕೋಟ್ , ಪಾತಾಪುರ ಸನಖೇಮುಂಡಿ , BDPur , ಬಡಗಡ , ಶೆರಗಡ , ಬಲಿಪದಾರ , ಬಬನಪುರ , ಮುಂಡಾಮರೈ , ಹುಮ್ಮಾ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುವ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಗಂಜಾಂ ಕೆವ್ಡಾ ರೂಹ್‌ನ ಸಾರಗಳ ಉತ್ಪಾದನೆ , ಇದನ್ನು ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗಂಜಾಂ ಕರಾವಳಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದು [[ಬಂದರು]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಸುಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದೆ. ಗೋಪಾಲ್‌ಪುರದ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಹತ್ತಿರದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಜಿಲ್ಲೆ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ. [ 10 ] ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅಸ್ಕದಲ್ಲಿ ಸಕ್ಕರೆ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಇದೆ. ಹುಮದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿನಿಂದ ಉಪ್ಪು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ನೂಲ್ಗೆ, ನೇಯ ಮುಖ್ಯ ಗುಡಿಸಲು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು. ಕೃಷಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸಬು. ಇಲ್ಲಿಯ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕವಾದರೂ ಸಣ್ಣ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ.]] [[ಕಬ್ಬು]], [[ದ್ವಿದಳಧಾನ್ಯ]], [[ಕಡಲೇಕಾಯಿ|ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಎಳ್ಳು]], [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == {| class="wikitable" |+ಐತಿಹಾಸಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯೆ !ವರ್ಷ !<abbr>ಪಾಪ್.</abbr> !<abbr>±%</abbr> |- !1901 |957,123 |—&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; |- !1911 |1,064,172 | +11.2% |- !1921 |1,029,623 |−3.2% |- !1931 |1,165,908 | +13.2% |- !1941 |1,308,056 | +12.2% |- !1951 |1,361,831 | +4.1% |- !1961 |1,587,461 | + 16.6% |- !1971 |1,944,844 | + 22.5% |- !1981 |2,267,628 | + 16.6% |- !1991 |2,704,056 | +19.2% |- !2001 |3,160,635 | +16.9% |- !2011 |3,529,031 | +11.7% |- | colspan="3" |ಮೂಲ: ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ |} {{bar box|title=Religions in Ganjam district (2011)<ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>|titlebar=#Fcd116|left1=Religion|right1=Percent|float=left|bars={{bar percent|[[Hinduism in Odisha|Hinduism]]|darkorange|98.78}} {{bar percent|[[Christianity in Odisha|Christianity]]|dodgerblue|0.68}} {{bar percent|Other or not stated|black|0.54}}}} ೨೦೧೧ ರ [[ಜನಗಣತಿ (ಗಣತಿ)|ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೩,೫೨೯,೦೩೧ , ಇದು <ref name="districtcensus" /> ಲಿಥುವೇನಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ <ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote =Lithuania 3,535,547 July 2011 est.}}</ref>ಅಥವಾ US ರಾಜ್ಯ ಕನೆಕ್ಟಿಕಟ್‌ಗೆ ಸರಿಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ . ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೮೩ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦ ರಲ್ಲಿ ). <ref name="districtcensus" /> ಜಿಲ್ಲೆಯು {{convert|430|PD/sqkm|PD/sqmi}}ಮೈಲಿ) . <ref name="districtcensus" /> ೨೦೦೧–೨೦೧೧ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ದರ ೧೧.೩೭% ಆಗಿತ್ತು. <ref name="districtcensus" /> ಗಂಜಾಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೮೩ ಮಹಿಳೆಯರ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತವಿದೆ , <ref name="districtcensus" /> ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ ೭೧.೮೮%. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೨೧.೭೬% ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ೧೯೦೮ ರ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ಗೆಜೆಟಿಯರ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ , ತಂಜಾವೂರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಕೆನರಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಂಜಾಂ ಅನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮೂರು ಜಿಲ್ಲೆಗಳೆಂದು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೧೯.೫೦% ಮತ್ತು ೩.೩೭% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. <ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus" /><ref name="districtcensus">{{Cite web |title=District Census Handbook 2011 - Ganjam|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/934/download/36604/DH_2011_2119_PART_A_DCHB_GANJAM.pdf|website=[[Census of India]]|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಷೆಗಳು (2011) # ತೆಲುಗು (7.17%) # ಇತರರು (1.54%) ೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ , ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೯೧.೨೯% ಜನರು ಒಡಿಯಾ , ೭.೧೭% ತೆಲುಗು , ೦.೪೪% ಕುಯಿ ಮತ್ತು ೦.೪೨% ಸೊರಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. <ref name="census2011-religion">{{cite web|title=Table C-01 Population by Religious Community: Odisha|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11387/download/14500/DDW21C-01%20MDDS.XLS|website=Census of India, 2011|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> == ರಾಜಕೀಯ == === ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ: ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಗಂಜಾಂನ [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು, ಅವುಗಳ ಚುನಾಯಿತ ಸದಸ್ಯರು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತಿದ್ದಾರೆ . {| class="wikitable sortable" !ಇಲ್ಲ. !ಕ್ಷೇತ್ರ !ಮೀಸಲಾತಿ !ವಿಧಾನಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ವಿಸ್ತಾರ (ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳು) !16ನೇ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರು !ಪಾರ್ಟಿ |- !123 |ಭಂಜನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಭಂಜಾನಗರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಭಂಜಾನಗರ , ಜಗನ್ನಾಥಪ್ರಸಾದ್ |ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !124 (124) |ಪೋಲಸಾರಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬುಗುಡ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಪೊಲಸರ (ಎನ್‌ಎಸಿ), ಬುಗುಡ , ಪೊಲಸರ |ಗೋಕುಲ ನಂದ ಮಲ್ಲಿಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !125 (125) |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಕೊಡಲ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೇಗುನಿಯಪದ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) , ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪ್ರತಾಪ್ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !126 (126) |ಖಾಲಿಕೋಟೆ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಖಾಲಿಕೋಟೆ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಖಾಲಿಕೋಟೆ, ಪುರುಸೊತ್ತಮಪುರ (ಭಾಗ) |ಪೂರ್ಣ ಚಂದ್ರ ಸೇಥಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !127 (127) |ಛತ್ರಪುರ |ಎಸ್‌ಸಿ |ಛತ್ರಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಭಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಗಂಜಾಂ, ಛತ್ರಪುರ |ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !128 |ಅಸ್ಕಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಅಸ್ಕಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಅಸ್ಕಾ, ಕಬಿಸೂರ್ಯನಗರ (ಭಾಗ) |ಸರೋಜ್ ಪಧಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !129 (129) |ಸುರದಾ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸೂರಾದ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಸೂರಾದ, ಬೆಳ್ಳಗುಂತಾ , |ನೀಲಮಣಿ ಬಿಸೋಯಿ |ಬಿಜೆಪಿ |- !130 (130) |ಸನಖೇಮುಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಸನಖೇಮುಂಡಿ , ಧಾರಕೋಟೆ |ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಜೇನಾ |ಐಎನ್‌ಸಿ |- !131 (131) |ಹಿಂಜಿಲಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ (ಪುರಸಭೆ), ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್, ಹಿಂಜಿಲಿ ಶೆರಗಡ |ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ |ಬಿಜೆಡಿ |- !132 |ಗೋಪಾಲಪುರ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಗೋಪಾಲಪುರ (ಎನ್ ಎಸಿ), ರಂಗೈಲುಂಡ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಎಂ) (ಭಾಗ) |ಬಿಭೂತಿ ಭೂಷಣ್ ಜೇನಾ |ಬಿಜೆಪಿ |- !133 (133) |ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ್ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಬರ್ಹಾಂಪುರ (ಪುರಸಭೆ) (ಭಾಗ), |ಕೆ. ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್ |ಬಿಜೆಪಿ |- !134 (134) |ದಿಗಪಹಂಡಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ದಿಗಪಹಂಡಿ (NAC), ದಿಗಪಹಂಡಿ , ಕುಕುಡಖಂಡಿ (ಭಾಗ) |ಸಿದ್ಧಾಂತ್ ಮಹಾಪಾತ್ರ |ಬಿಜೆಪಿ |- !135 (135) |ಚಿಕಿಟಿ |ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ |ಚಿಕಿಟಿ (ಎನ್ ಎಸಿ), ಚಿಕಿಟಿ ಬ್ಲಾಕ್, ಪತ್ರಾಪುರ ಬ್ಲಾಕ್ |ಮನೋರಂಜನ್ ಧ್ಯಾನ್ ಸಮಂತರ |ಬಿಜೆಪಿ |} === ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು === ೨೦೦೮ ರಿಂದ, ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಮತ್ತು ಅಸ್ಕಾ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ . ಹಿಂದಿನ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು ಗಂಜಾಂ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1952 ಮತ್ತು 1957 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು [[ಚತಾರ್‌ಪುರ]] (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಬೆರ್ಹಾಂಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಸ್ಕಾ ಸ್ಥಾನವು 1977 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಯಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು 1962, 1967 ಮತ್ತು 1971 ರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಂಜಾನಗರ (ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ) ಸ್ಥಾನವಾಗಿತ್ತು. == ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನರು == * ಕಬಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಉಪೇಂದ್ರ ಭಂಜಾ , ಮಹಾನ್ ಕವಿ * ಕಬಿಸೂರ್ಜ್ಯ ಬಲದೇಬ್ ರಥ , ಕವಿ * ಭಾರತರತ್ನ [[ವರಾಹಗಿರಿ ವೆಂಕಟ ಗಿರಿ|ವಿ.ವಿ. ಗಿರಿ]] , ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ (4ನೇ) * ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ [[ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್|ಪಿ.ವಿ. ನರಸಿಂಹ ರಾವ್]] , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು . * ಕಳಿಂಗ ವೀರ [[ಬಿಜು ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ. * ಒಡಿಶಾದ 14ನೇ ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದ [[ನವೀನ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್]] , ಒಡಿಶಾದ ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಿಂಜಿಲಿಕಟ್ ನಿಂದ ಶಾಸಕ (ವಿಧಾನಸಭೆ ಸದಸ್ಯ) ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ. * ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣ ಚಂದ್ರ ಗಜಪತಿ , ಒಡಿಶಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ , ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಯುಕ್ತ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯದ ಶಿಲ್ಪಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಪೂರ್ವ ಗಂಗಾ ರಾಜವಂಶದ ( ಗಜಪತಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪರಲಖೆಮುಂಡಿ ಶಾಖೆ ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಇದು ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು) ರಾಜರಾಗಿದ್ದರು . * ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ದಾಸ್ , ಒಡಿಶಾದ 2 ನೇ ಪ್ರಧಾನಿ , ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಜಿ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ . * ಬಿನಾಯಕ್ ಆಚಾರ್ಯ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ * ರಾವ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಸರ್ ಅನ್ನೆಪು ಪರಶುರಾಮದಾಸ್ ಪಾತ್ರೊ ''',''' ಕೆಸಿಐಇ , ಜಮೀನ್ದಾರ, ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯ ಮಾಜಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವವರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೋಟಾ ಹರಿನಾರಾಯಣ , ವಿಜ್ಞಾನಿ, ಮಾಜಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಲಘು ಯುದ್ಧ ವಿಮಾನ ತೇಜಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಖ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸಕ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾಜಿ ಕುಲಪತಿ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ [[ಸಂಜುಕ್ತ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ]] , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಒಡಿಸ್ಸಿ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ * ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಟಿ ಮತ್ತು ನರ್ತಕಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪದ್ಮಭೂಷಣ ವಹೀದಾ ರೆಹಮಾನ್ , ಬೆರ್ಹಾಂಪುರದ ಗಂಜಾಂ ಕಲಾ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. * ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಹಾಪಾತ್ರ , ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ನಟ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ . * ನಟಿ ಮತ್ತು ರೂಪದರ್ಶಿ ಸೆಲೀನಾ ಜೇಟ್ಲಿ , ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ಸ್ವಾಯತ್ತ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ (ಈಗ ಖಲ್ಲಿಕೋಟೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಸಿಸಿರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ಹಿಂದಿ/ಒಡಿಯಾ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ * ಪಂಡಿತ್ ತಾರಿಣಿ ಚರಣ್ ಪಾತ್ರ , ಪ್ರಮುಖ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ, ಗುರು, ಗಾಯಕ, ವಿದ್ವಾಂಸ, ಕವಿ, ಸಂಯೋಜಕ ಮತ್ತು ಬಿನಾಕರ (ಒಡಿಸ್ಸಿ ಬಿನಾದ ಪ್ರತಿಪಾದಕ) * ಪಂಡಿತ್ ರಾಮರಾವ್ ಪಾತ್ರೋ , ಶ್ರೇಷ್ಠ ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತಗಾರ , ಸಂಯೋಜಕ, ಬೀನಾ ವಾದಕ, ಗಾಯಕ. * ಲಿಸಾ ಮಿಶ್ರಾ , ಗಾಯಕಿ * ಸುಲಗ್ನಾ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ನಟಿ * ಕೆ ರವಿ ಕುಮಾರ್ , 2010 ರ ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟದಲ್ಲಿ ವೇಟ್‌ಲಿಫ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನ ಗೆದ್ದರು ಮತ್ತು 2012 ರ ಲಂಡನ್ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪಿ. ವಿ.ಎಸ್. ರಾವ್ , ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಬಿ. ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ್ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ * ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಲಿಂಗರಾಜ್ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಒರಿಸ್ಸಾ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್. * ಸೋಮನಾಥ್ ರಥ್, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮಾಜಿ ಸ್ಪೀಕರ್ * ಬಿಸ್ವನಾಥ್ ಪಟ್ನಾಯಕ್ ಒಬ್ಬ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿರಿಯ ಗಾಂಧಿವಾದಿ , ಸರ್ವೋದಯ ಮತ್ತು ಭೂದಾನ ನಾಯಕ. * ಅರುಣ್ ಕೆ.ಪತಿ , ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ * ಡಬ್ಲ್ಯೂವಿವಿಬಿ ರಾಮಲಿಂಗಂ , ಗಣಿತ ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ. * ಥಾಪಿ ಧರ್ಮ ರಾವ್, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಬರಹಗಾರ * ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಸಾಹು , ಬ್ರಹ್ಮಪುರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಮಾಜಿ ಕೇಂದ್ರ ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವರು. * ರಾಮ್ ಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್ , ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಹಣಕಾಸು ಸಚಿವ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದ ಮಾಜಿ ಶಾಸಕ . ಅವರು ಬಿಜು ಜನತಾದಳ (ಬಿಜೆಡಿ) ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು . * ಶ್ರೀಮತಿ ಎ. ಲಕ್ಷ್ಮಿಬಾಯಿ, ಒಡಿಶಾ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಮೊದಲ ಮಹಿಳಾ ಉಪಸಭಾಪತಿ * ಶಶಿ ಭೂಷಣ್ ರಾತ್ , ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕಾರಣಿ * ರಾಜಾ ಹರಿಹರ ಮರ್ದರಾಜ್, ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆಯ ಮಾಜಿ ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ನಿಖಿಲಾನಂದ ಪಾಣಿಗ್ರಾಹಿ , ಬರಹಗಾರ * ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಪಟ್ಟನಾಯಕ , ಕವಿ ಮತ್ತು ಒಡಿಸ್ಸಿ ಸಂಗೀತದ ಸಂಯೋಜಕ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮೋಹನ್ ಪತಿ , ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ * ಹರಿಹರ ಪಾಂಡ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಜಿ.ಎಸ್. ಮೆಲ್ಕೋಟೆ , ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸದೀಯ ಪಟು. * ಗೋಪರಾಜು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್ , ನಾಸ್ತಿಕ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ. * ರಾಜಾ ಬಹದ್ದೂರ್ ರಾಮಚಂದ್ರ ಮರ್ದರಾಜ್ ದೇವ್, ರಾಜ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಸಂಸ್ಕಾರಕ ಶ್ರೀಬಸ್ತ ಪಾಂಡವರು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಲಕ್ಷ್ಮಿ ನಾರಾಯಣ ಪಟ್ನಾಯಕ್, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಚಕಾರ ಬಿಸೋಯಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ * ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಭಗಬನ್ ಸಾಹು , ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಾರ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ * ಸೌಭಾಗ್ಯ ಕುಮಾರ್ ಮಿಶ್ರಾ , ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಗಾಗಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು * ಗೌರಿ ಕುಮಾರ್ ಬ್ರಹ್ಮ , ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸಾಹಿತ್ಯ ವಿಮರ್ಶಕ, ವಾಗ್ಮಿ ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರ * ಡಾ. ದೀನಾನಾಥ್ ಪಥಿ , ಭಾರತೀಯ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರ, ಲೇಖಕ ಮತ್ತು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ==ನಗರಗಳು== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಖ್ಯ ಪಟ್ಟಣ ಛತ್ರಪುರ. ಇತರ ದೊಡ್ಡ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಬುರ್ಹಾಂಪುರ , ಗೋಪಾಲಪುರ ಮತ್ತು ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ . [[ಪರ್ಲಕಿಮೇಡಿ]] ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಸ್ಥಳ. ಛತ್ರಪುರ ಬುರ್ಹಾಂಪುರಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ [[ಆಗ್ನೇಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ ಮಾರ್ಗವೊಂದು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಬುರ್ಹಾಂಪುರ [[ಕೊಲ್ಕತ್ತ|ಕಲ್ಕತ್ತ]]-[[ಮದರಾಸು]] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯ ಮೇಲಿದೆ. ==ಶೈಕ್ಷಣಿಕ== ಗಂಜಾಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾಲೇಜುಗಳು [[ಉತ್ಕಲ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * {{official website|https://ganjam.odisha.gov.in/}} * {{Cite EB1911|wstitle=Ganjam|volume=11|page=452}} This offers a detailed history of the district, albeit from a British imperial point of view. {{Geographic location |Centre = Ganjam district |North = [[Nayagarh district]] |Northeast = [[Khordha district]] |East = [[Puri district]] |Southeast = ''[[Bay of Bengal]]'' |South = [[Srikakulam district]], [[Andhra Pradesh]] |Southwest = |West = [[Gajapati district]] |Northwest = [[Kandhamal district]] }} ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== [[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಒಡಿಶಾ]] bvpzbqd5upbwh228f1eoritm7dnjgzd 0 187700 1432112 2026-10-15T08:28:00Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ<br /><small>(三清山)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | File:19190-SanQingShan (45434925915).jpg|250px... 1432112 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ<br /><small>(三清山)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:19190-SanQingShan (45434925915).jpg|250px]]<br /><small>ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್‌ನ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಖರಗಳು</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Mount Sanqingshan National Park |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಈಶಾನ್ಯ ಜಿಯಾಂಗ್ಷಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಚೀನಾ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ನೈಸರ್ಗಿಕ: (vii) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೦೦೮ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೨೨,೯೫೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ ೧೬,೮೫೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಹುವಾಯು ಪರ್ವತ (೧,೮೧೭ ಮೀ) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಚೀನಾ |} '''ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್''' (ಮೂರು ಪರಿಶುದ್ಧರ ಪರ್ವತ) ಚೀನಾದ ಈಶಾನ್ಯ ಜಿಯಾಂಗ್ಷಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಹುವಾಯು ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ. ೪೮ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಖರಗಳು ಮತ್ತು ೮೯ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಕಂಬಗಳು ಇದರ ವಿಶೇಷ; ಅನೇಕ ಕಂಬಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಕಾರವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Mount Sanqingshan National Park |url=https://whc.unesco.org/en/list/1292/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-14}}</ref> ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> == ಭೂಗೋಳ == ಈ ಉದ್ಯಾನ ೨೨,೯೫೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವಿದ್ದು, ಹೊರಗೆ ೧೬,೮೫೦ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಬಫರ್ ವಲಯವಿದೆ. ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ ಹುವಾಯು ಪರ್ವತ ೧,೮೧೭ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಸುತ್ತಲಿನ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶದ ನಡುವೆ ಇದು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ಕಾಡಿನ ದ್ವೀಪದಂತಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ೬೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತಗಳು, ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಲುಮೆಗಳಿವೆ.<ref name="unesco"/> ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ ೧,೮೫೭.೭ ಮಿಲಿಮೀಟರ್; ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಜಿಯೋಪಾರ್ಕ್ ಸ್ಥಾನಮಾನವೂ ಇದೆ.<ref name="c2c">{{cite web |title=Mount Sanqingshan National Park |url=https://c2c.wii.gov.in/mount-sanqingshan-national-park |website=Cultural to Natural (Wildlife Institute of India) |access-date=2026-10-14}}</ref> ಯುಶಾನ್ ಕೌಂಟಿಯ ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್ ಪಟ್ಟಣ ಷಾಂಗ್ರಾವೊ ನಗರದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿದೆ.<ref name="chinaxiantour">{{cite web |title=Jiangxi Sanqing Mountain: Amazing Views and Hiking Tips |url=https://www.chinaxiantour.com/jiangxi-travel-guide/jiangxi-sanqing-mountain.html |website=China Xian Tour |access-date=2026-10-14}}</ref> [[File:Sanqingshan 1461.JPG|thumb|ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ಪರ್ವತ ನೋಟ]] == ಗ್ರಾನೈಟ್ ಶಿಲಾರೂಪಗಳು == "ಓರಿಯಂಟಲ್ ಗಾಡೆಸ್" ಮತ್ತು "ಗಿಗಾಂಟಿಕ್ ಬೋವಾ" ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲಾರೂಪಗಳು.<ref name="c2c"/> "ಮಾನ್‌ಸ್ಟರ್ ಪೈಥಾನ್ ಪೀಕ್" ನಾನ್‌ಚಿಂಗ್ ಉದ್ಯಾನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="chinaxiantour"/> ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ "ಇಮ್ಮಾರ್ಟಲ್ ಶೋಯಿಂಗ್ ದಿ ವೇ" ಮತ್ತು "ಮಂಕಿ ಕಿಂಗ್ ಅಪ್ರಿಷಿಯೇಟಿಂಗ್ ಟ್ರೆಷರ್" ಸೇರಿವೆ.<ref name="chinaexplorertour">{{cite web |title=Sanqing Mountain Taoist Complex Hiking and Temple Guide for New Visitors |url=https://chinaexplorertour.com/2026/blog/shangrao-sanqing-mountain-taoist-complex-hiking-guide/ |website=China Explorer Tour |access-date=2026-10-14}}</ref> ಮಂಜು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಿನ ಕವಿಯುತ್ತದೆ.<ref name="chinaexplorertour"/> ಮೋಡಗಳ ಸಾಗರ ಮತ್ತು ಮಂಜು ಈ ಪರ್ವತದ ನಾಲ್ಕು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರ ಪ್ರದೇಶ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref name="chinaxiantour"/> [[File:Sanqingshan banner1.jpg|thumb|left|ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ಶಿಖರಗಳು]] == ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ == ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ೨,೩೭೩ ಉನ್ನತ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಮತ್ತು ೪೦೧ ಕಶೇರುಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇವೆ; ೪೫ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಐಯುಸಿಎನ್ ಕೆಂಪು ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿವೆ. ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗ ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ.<ref name="c2c"/> ಅರಣ್ಯ ಹೊದಿಕೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಿಲ್ಲ: ೨೦೦೦–೨೦೧೩ರ ನಡುವೆ ನಷ್ಟ ವರದಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ೨೦೧೯ರ ಸ್ಥಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ ೨೦೦೯ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಹೊದಿಕೆ ತೋರಿಸಿದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗದು ಎಂದು ಐಯುಸಿಎನ್ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತದೆ.<ref name="iucn"/><ref name="iucn">{{cite web |title=Mount Sanqingshan National Park |url=https://worldheritageoutlook.iucn.org/node/1152 |website=IUCN World Heritage Outlook |access-date=2026-10-14}}</ref> [[File:SanQingShan8.jpg|thumb|ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್‌ನ ಶಿಲಾರೂಪ]] == ತಾವೋ ಪರಂಪರೆ == ಪೂರ್ವ ಜಿನ್ ರಾಜವಂಶದ ಕಾಲದಿಂದಲೂ (ಕ್ರಿ.ಶ. ೩೧೭–೪೨೦) ಈ ಪರ್ವತ ತಾವೋ ಧರ್ಮೀಯರಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ತಾಣ. ಪರ್ವತದ ಹೆಸರು ತಾವೋ ಧರ್ಮದ ಮೂವರು ಅತ್ಯುನ್ನತ ದೇವತೆಗಳಾದ ಯುಚಿಂಗ್, ಷಾಂಗ್ಚಿಂಗ್ ಮತ್ತು ತೈಚಿಂಗ್ ಅವರಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಗಾಳಿ-ಗುಡುಗಿನ ಗೋಪುರ, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್–ಹುಲಿ ಸಭಾಂಗಣ ಮತ್ತು ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್ ಅರಮನೆ ಇಲ್ಲಿನ ಅವಶೇಷಗಳು.<ref name="c2c"/> ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್ ಅರಮನೆ ೧,೬೦೦ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದು, ಮತ್ತು ೨೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ.<ref name="chinaexplorertour"/><ref name="chinaxiantour"/> == ಭೇಟಿ == ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಪರ್ವತ ಹಲಗೆಯ ಹಾದಿಯಿದ್ದು, ೩.೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಮೆಟ್ಟಿಲಿಲ್ಲದ ನೇರ ಹಾದಿ.<ref name="chinaxiantour"/> ಜಿನ್ಷಾ (ಪೂರ್ವ) ಮತ್ತು ವೈಷುವಾಂಗ್ಷಿ (ದಕ್ಷಿಣ) ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ ಸೌಲಭ್ಯವಿದೆ.<ref name="chinaxiantour"/> ಮುಖ್ಯ ತಾಣಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಸುಮಾರು ೧೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ನಡೆಯಬೇಕು; ಒಂದರಿಂದ ಎರಡು ದಿನ ಸೂಕ್ತ. ಷಾಂಗ್ರಾವೊ ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಸುಮಾರು ೮೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="chinaxiantour"/> ಜಿನ್ಷಾ ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೨೦ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="chinaexplorertour"/> ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚಾರಣ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಐದರಿಂದ ಏಳು ಗಂಟೆ ಬೇಕು; ವಸಂತ ಮತ್ತು ಶರದೃತು ಭೇಟಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಕಾಲ.<ref name="chinaexplorertour"/><ref name="chinaxiantour"/> [[File:Sanqing Shan 2013.06.15 15-05-03.jpg|thumb|ಸಾನ್‌ಚಿಂಗ್‌ಶಾನ್‌ನ ದೃಶ್ಯ]] == ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ == ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಬೆದರಿಕೆ. ಜನಸಂದಣಿ, ಕಸ, ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಹಾನಿ ಕಾಳಜಿಗೆ ಕಾರಣ; ದಿನಕ್ಕೆ ೧೦,೦೦೦ ಸಂದರ್ಶಕರ ಮಿತಿಯಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ದಿನ ೨೦,೦೦೦ ದಾಟಿದೆ. ೨೦೨೪ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೮.೮ ಲಕ್ಷ ಜನ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದರು. ಉದ್ಯಾನ ತಲುಪಲು ೪೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಾಸಿ ಹೆದ್ದಾರಿಯಿದೆ; ಈಗಾಗಲೇ ಎರಡು ಕೇಬಲ್ ಕಾರ್‌ಗಳಿದ್ದು, ಮೂರನೆಯದಕ್ಕೆ ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ಅನುಮತಿ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ಯಾನದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ೨೦೧೫ರಲ್ಲಿ ೫೮೩ರಿಂದ ೨೦೨೩ರಲ್ಲಿ ೩೫೦ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ೨೦೦೮ರಲ್ಲಿ ೫,೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿವಾಸಿಗಳಿದ್ದು, ಮುಂದೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="iucn"/> ೨೦೨೫ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು "ಉತ್ತಮ" ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿದೆ.<ref name="iucn"/> == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ಮಾನದಂಡ (vii) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗ್ರಾನೈಟ್ ಭೂದೃಶ್ಯದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಮನ್ನಣೆ ದೊರೆತಿದೆ. ಕಾನೂನು ರಕ್ಷಣೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ, ಯೋಜನೆ ಸಮರ್ಪಕ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ತಾಣದ ಗಡಿಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಎಲ್ಲ ಗ್ರಾನೈಟ್ ರಚನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ; ಹೊರಗಿನ ಬಫರ್ ವಲಯ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರದ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನಿಂದ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರವೇಶ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವಾಗಲೇ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಯೋಜಿಸುವುದೇ ಮುಖ್ಯ ಸವಾಲು.<ref name="unesco"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> f1efo6xxiadrvtwyh2gdx2vlnxgqgxb 0 187701 1432114 2026-10-15T08:39:18Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಒಡಿಶಾದ ಭದ್ರಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ}} '''ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ''' (ಮೊಘಲ್ ತಮಾಸಾ; '''ಚೈತಿ ತಮಾಶಾ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭದ್ರಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಒಂದು... 1432114 wikitext text/x-wiki {{short description|ಒಡಿಶಾದ ಭದ್ರಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ}} '''ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ''' (ಮೊಘಲ್ ತಮಾಸಾ; '''ಚೈತಿ ತಮಾಶಾ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭದ್ರಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಒಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆ. ಮೊಘಲ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುವ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ.<ref name="inz">{{Cite web|title=Mughal Tamsha|publisher=Indianetzone|url=https://www.indianetzone.com/31/mughal_tamsha_indian_festival.htm|access-date=2026-10-13}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ob">{{Cite web|last=Chakra|first=Shyamhari|title=Govt Should Take Active Interest To Revive Odisha's 'Mogul Tamasha', Says Exponent Badal Sikdar|publisher=OdishaBytes|date=2020-12-12|url=https://odishabytes.com/govt-should-take-active-interest-to-revive-odishas-mogul-tamasha-says-exponent-badal-sikdar/|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Mogal Tamsa Podcast with Gaurang Chandra Barik by Sangram Keshari Senapati.webm|thumb|upright=1.3|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ಕುರಿತು ಗೌರಂಗ ಚಂದ್ರ ಬಾರಿಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ]] == ಮೂಲ == ಭದ್ರಕ್ ಬಳಿಯ ಸಂಗತ್ ಗ್ರಾಮದ ಕವಿ ಬಂಶೀ ಬಲ್ಲಭ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಗೆಯ ತಮಾಶಾಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು; ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="ob"/> ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ೧೭೨೮ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮಾಶಾದಲ್ಲಿ "ಬಾದಶಾಹಿ" ಮತ್ತು "ಸೌದಾಗರಿ" ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿದ್ದು, ಇಂದು ಬಾದಶಾಹಿ ಬಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="acharya">{{Cite journal|last=Acharya|first=Indranil|title=Situating Folk Performances in the Public Domain: An Evaluation of Gambhira and Mughal Tamasha|journal=Journal of the Department of English, Vidyasagar University|volume=11|year=2013–14|url=https://ir.vidyasagar.ac.in/bitstream/123456789/2051/1/7.pdf}}</ref> == ಪ್ರದರ್ಶನ == ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾ ಬಿಷುವ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಊರಿನ [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> ಚೈತಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಭದ್ರಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆ ಬೇರೂರಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="ob"/> ಚೈತ್ರದ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಗತ್, ಕುಆನ್ಸ್, ಶಹಾಪುರ್ ಮತ್ತು ಜನುಗಂಜ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="acharya"/> ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಥೆಯಿಲ್ಲ. ಶಹನಾಯಿ, ಮೊಹುರಿ, ಢೋಲ್ ಮತ್ತು ಜೋಡಿ ನಗಾರಾಗಳ ವಾದನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಸಮೂಹಗಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅನಂತರ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ದೃಶ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="acharya"/> == ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆ == ಮೊಘಲ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ "ಮಿರ್ಜಾ" ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಶೋಷಿಸುವವನಾಗಿ ಇಡೀ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ಒಂಬತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಲಾ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ: ಚೋಪ್‌ದಾರ್ (ಕಾವಲುಗಾರ), ಜಮೀನ್ದಾರ, ವೆಸ್ಟಿವಾಲಾ, ಹುಕ್ಕಾವಾಲಾ, ಪಂಖಾವಾಲಾ, ಭಟ್ (ಸ್ತುತಿಪಾಠಕ), ದಪ್ತರಿ (ಗುಮಾಸ್ತ), ಭಂಡಾರಿ ಮತ್ತು ಗುವಾಲನ್ (ಹಾಲು ಮಾರುವವಳು).<ref name="inz"/> ಹಾಲುಗಾತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="acharya"/> ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಪರ್ಷಿಯನ್, [[ಉರ್ದೂ]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಮತ್ತು ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಮೂಲ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> == ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ ಬಾದಲ್ ಸಿಕ್ದಾರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಭದ್ರಕ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಈ ಕಲೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="ob"/> == ಅವನತಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ == ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ತಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨ರಿಂದ ೪ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದ ಈ ಕಲೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ನಾಟ್ಯ-ಗುರು ಬಾದಲ್ ಸಿಕ್ದಾರ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆಯರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="ob"/> ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ob"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} 7yrjyyt16k76yiakma0fc7klo68giz5 1432115 1432114 2026-10-15T08:40:16Z Reema Jalihal 87461 1432115 wikitext text/x-wiki {{short description|ಒಡಿಶಾದ ಭದ್ರಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ}} '''ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ''' (ಮೊಘಲ್ ತಮಾಸಾ; '''ಚೈತಿ ತಮಾಶಾ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭದ್ರಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಒಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆ. ಮೊಘಲ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುವ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ.<ref name="inz">{{Cite web|title=Mughal Tamsha|publisher=Indianetzone|url=https://www.indianetzone.com/31/mughal_tamsha_indian_festival.htm|access-date=2026-10-13}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ob">{{Cite web|last=Chakra|first=Shyamhari|title=Govt Should Take Active Interest To Revive Odisha's 'Mogul Tamasha', Says Exponent Badal Sikdar|publisher=OdishaBytes|date=2020-12-12|url=https://odishabytes.com/govt-should-take-active-interest-to-revive-odishas-mogul-tamasha-says-exponent-badal-sikdar/|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Mogal Tamsa Podcast with Gaurang Chandra Barik by Sangram Keshari Senapati.webm|thumb|upright=1.3|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ಕುರಿತು ಗೌರಂಗ ಚಂದ್ರ ಬಾರಿಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ]] == ಮೂಲ == ಭದ್ರಕ್ ಬಳಿಯ ಸಂಗತ್ ಗ್ರಾಮದ ಕವಿ ಬಂಶೀ ಬಲ್ಲಭ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಗೆಯ ತಮಾಶಾಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು; ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="ob"/> ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ೧೭೨೮ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮಾಶಾದಲ್ಲಿ "ಬಾದಶಾಹಿ" ಮತ್ತು "ಸೌದಾಗರಿ" ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿದ್ದು, ಇಂದು ಬಾದಶಾಹಿ ಬಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="acharya">{{Cite journal|last=Acharya|first=Indranil|title=Situating Folk Performances in the Public Domain: An Evaluation of Gambhira and Mughal Tamasha|journal=Journal of the Department of English, Vidyasagar University|volume=11|year=2013–14|url=https://ir.vidyasagar.ac.in/bitstream/123456789/2051/1/7.pdf}}</ref> == ಪ್ರದರ್ಶನ == ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾ ಬಿಷುವ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಊರಿನ [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> ಚೈತಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಭದ್ರಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆ ಬೇರೂರಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="ob"/> ಚೈತ್ರದ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಗತ್, ಕುಆನ್ಸ್, ಶಹಾಪುರ್ ಮತ್ತು ಜನುಗಂಜ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="acharya"/> ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಥೆಯಿಲ್ಲ. ಶಹನಾಯಿ, ಮೊಹುರಿ, ಢೋಲ್ ಮತ್ತು ಜೋಡಿ ನಗಾರಾಗಳ ವಾದನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಸಮೂಹಗಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅನಂತರ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ದೃಶ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="acharya"/> == ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆ == ಮೊಘಲ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ "ಮಿರ್ಜಾ" ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಶೋಷಿಸುವವನಾಗಿ ಇಡೀ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ಒಂಬತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಲಾ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ: ಚೋಪ್‌ದಾರ್ (ಕಾವಲುಗಾರ), ಜಮೀನ್ದಾರ, ವೆಸ್ಟಿವಾಲಾ, ಹುಕ್ಕಾವಾಲಾ, ಪಂಖಾವಾಲಾ, ಭಟ್ (ಸ್ತುತಿಪಾಠಕ), ದಪ್ತರಿ (ಗುಮಾಸ್ತ), ಭಂಡಾರಿ ಮತ್ತು ಗುವಾಲನ್ (ಹಾಲು ಮಾರುವವಳು).<ref name="inz"/> ಹಾಲುಗಾತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="acharya"/> ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಪರ್ಷಿಯನ್, [[ಉರ್ದೂ]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಮತ್ತು ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಮೂಲ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> == ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ ಬಾದಲ್ ಸಿಕ್ದಾರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಭದ್ರಕ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಈ ಕಲೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="ob"/> == ಅವನತಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ == ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ತಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨ರಿಂದ ೪ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದ ಈ ಕಲೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ನಾಟ್ಯ-ಗುರು ಬಾದಲ್ ಸಿಕ್ದಾರ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆಯರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="ob"/> ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ob"/> == ವೀಡಿಯೊಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ವೀಡಿಯೊಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ. <gallery mode="packed" heights="160"> File:Madhu Barik from Mogal Tamsa.webm|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ಮಧು ಬಾರಿಕ್" ಭಾಗ File:Pana Bali from Mogal Tamsa.webm|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ಪಾನ ಬಾಲಿ" ಭಾಗ File:Phulabali & Choukidar of Mogal Tamsa.webm|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ಫುಲಾಬಾಲಿ ಮತ್ತು ಚೌಕಿದಾರ್" ಭಾಗ File:Dahibali and End part of Mogal Tamasa.webm|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ದಹಿಬಾಲಿ" ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಭಾಗ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} q3ujrikqzid4ab9xkjbhzkphusi2elk 1432116 1432115 2026-10-15T08:42:48Z Reema Jalihal 87461 1432116 wikitext text/x-wiki {{short description|ಒಡಿಶಾದ ಭದ್ರಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಜಾನಪದ ರಂಗಭೂಮಿ}} '''ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ''' (ಮೊಘಲ್ ತಮಾಸಾ; '''ಚೈತಿ ತಮಾಶಾ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]]ದ ಭದ್ರಕ್ ಪಟ್ಟಣದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಒಂದು ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ಜಾನಪದ ರಂಗಕಲೆ. ಮೊಘಲ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಊಳಿಗಮಾನ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುವ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ, ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಬೆರೆತಿರುತ್ತವೆ.<ref name="inz">{{Cite web|title=Mughal Tamsha|publisher=Indianetzone|url=https://www.indianetzone.com/31/mughal_tamsha_indian_festival.htm|access-date=2026-10-13}}</ref> ಇದು ಸುಮಾರು ೨೫೦ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="ob">{{Cite web|last=Chakra|first=Shyamhari|title=Govt Should Take Active Interest To Revive Odisha's 'Mogul Tamasha', Says Exponent Badal Sikdar|publisher=OdishaBytes|date=2020-12-12|url=https://odishabytes.com/govt-should-take-active-interest-to-revive-odishas-mogul-tamasha-says-exponent-badal-sikdar/|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Mogal Tamsa Podcast with Gaurang Chandra Barik by Sangram Keshari Senapati.webm|thumb|upright=1.3|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ಕುರಿತು ಗೌರಂಗ ಚಂದ್ರ ಬಾರಿಕ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ]] == ಮೂಲ == ಭದ್ರಕ್ ಬಳಿಯ ಸಂಗತ್ ಗ್ರಾಮದ ಕವಿ ಬಂಶೀ ಬಲ್ಲಭ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಗೆಯ ತಮಾಶಾಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು; ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.<ref name="ob"/> ಅಧ್ಯಯನವೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ೧೭೨೮ರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ತಮಾಶಾದಲ್ಲಿ "ಬಾದಶಾಹಿ" ಮತ್ತು "ಸೌದಾಗರಿ" ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಗಳಿದ್ದು, ಇಂದು ಬಾದಶಾಹಿ ಬಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ.<ref name="acharya">{{Cite journal|last=Acharya|first=Indranil|title=Situating Folk Performances in the Public Domain: An Evaluation of Gambhira and Mughal Tamasha|journal=Journal of the Department of English, Vidyasagar University|volume=11|year=2013–14|url=https://ir.vidyasagar.ac.in/bitstream/123456789/2051/1/7.pdf}}</ref> == ಪ್ರದರ್ಶನ == ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಹಾ ಬಿಷುವ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಊರಿನ [[ಶಿವ]] ದೇವಾಲಯದ ಮುಂದೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> ಚೈತಿ ಜಾತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಇದು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ಭದ್ರಕ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲೆ ಬೇರೂರಿತು ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="ob"/> ಚೈತ್ರದ ಕೊನೆಯ ವಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಗತ್, ಕುಆನ್ಸ್, ಶಹಾಪುರ್ ಮತ್ತು ಜನುಗಂಜ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="acharya"/> ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಥೆಯಿಲ್ಲ. ಶಹನಾಯಿ, ಮೊಹುರಿ, ಢೋಲ್ ಮತ್ತು ಜೋಡಿ ನಗಾರಾಗಳ ವಾದನದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವ ಸಮೂಹಗಾನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅನಂತರ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಗ್ಯಭರಿತ ದೃಶ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.<ref name="acharya"/> == ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷೆ == ಮೊಘಲ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ "ಮಿರ್ಜಾ" ಸ್ಥಳೀಯರನ್ನು ಶೋಷಿಸುವವನಾಗಿ ಇಡೀ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಉಳಿದ ಒಂಬತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಲಾ ಒಂದು ದೃಶ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ: ಚೋಪ್‌ದಾರ್ (ಕಾವಲುಗಾರ), ಜಮೀನ್ದಾರ, ವೆಸ್ಟಿವಾಲಾ, ಹುಕ್ಕಾವಾಲಾ, ಪಂಖಾವಾಲಾ, ಭಟ್ (ಸ್ತುತಿಪಾಠಕ), ದಪ್ತರಿ (ಗುಮಾಸ್ತ), ಭಂಡಾರಿ ಮತ್ತು ಗುವಾಲನ್ (ಹಾಲು ಮಾರುವವಳು).<ref name="inz"/> ಹಾಲುಗಾತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಪುರುಷ ಕಲಾವಿದರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.<ref name="acharya"/> ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳು ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ; ಪರ್ಷಿಯನ್, [[ಉರ್ದೂ]], [[ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆ|ಹಿಂದಿ]], [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಮತ್ತು ಒಡಿಯಾ ಭಾಷೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಒಂದು ಮೂಲ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> == ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯಗಳೆರಡಕ್ಕೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="inz"/> ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮೂರನೇ ಎರಡರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರು ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾವಿದ ಬಾದಲ್ ಸಿಕ್ದಾರ್ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಭದ್ರಕ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಜನರಿಗೂ ಈ ಕಲೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಅವರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="ob"/> == ಅವನತಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ == ಅವಕಾಶಗಳ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ ತಂಡಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ೧೨ರಿಂದ ೪ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದ ಈ ಕಲೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ನಾಟ್ಯ-ಗುರು ಬಾದಲ್ ಸಿಕ್ದಾರ್ ಅವರು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದೆಯರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು.<ref name="ob"/> ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಯ ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಸರ್ಕಾರ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅವರು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="ob"/> == ವೀಡಿಯೊಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ವೀಡಿಯೊಗಳೂ ಲಭ್ಯವಿವೆ. <gallery mode="packed" heights="160"> File:Madhu Barik from Mogal Tamsa.webm|thumb|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ಮಧು ಬಾರಿಕ್" ಭಾಗ File:Pana Bali from Mogal Tamsa.webm|250px|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ಪಾನ ಬಾಲಿ" ಭಾಗ File:Phulabali & Choukidar of Mogal Tamsa.webm|250px|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ಫುಲಾಬಾಲಿ ಮತ್ತು ಚೌಕಿದಾರ್" ಭಾಗ File:Dahibali and End part of Mogal Tamasa.webm|250px|ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾದ "ದಹಿಬಾಲಿ" ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ಭಾಗ </gallery> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} = ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:Mogal Tamsa|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಗಲ್ ತಮ್ಸಾ]] j1mqvxmnbqjd322d2hma76qpw4jj99j 0 187702 1432117 2026-10-15T08:47:17Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಚಹಾ ತೋಟ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗೀತ ಪ್ರಕಾರ}} '''ಜುಮುರ್''' (ಜುಮೋಯಿರ್, ಜುಮೈರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಅಸ್ಸಾಂ]]ನ ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃ... 1432117 wikitext text/x-wiki {{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಚಹಾ ತೋಟ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗೀತ ಪ್ರಕಾರ}} '''ಜುಮುರ್''' (ಜುಮೋಯಿರ್, ಜುಮೈರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಅಸ್ಸಾಂ]]ನ ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ; ಪುರುಷರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="gk">{{Cite web|title=Jhumur Dance|publisher=GKToday|date=2025-02-24|url=https://www.gktoday.in/jhumur-dance/|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Jhumur Dance.webm|thumb|upright=1.3|ಅಸ್ಸಾಂನ ಜುಮುರ್ ನೃತ್ಯ]] == ಮೂಲ == ಈ ನೃತ್ಯ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾದನ್ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಚಹಾ ತೋಟದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇದನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಸಾಂಗೆ ತಂದರು; ಅಸ್ಸಾಮಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡರೂ ಇದು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="gk"/> ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ದೇಶದ ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನರನ್ನು ಕರೆತಂದರು; ಇವರನ್ನು ಈಗ "ಚಹಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರು ಭದ್ರ ರಾಜ್‌ವಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೧೦೮ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರನ್ನು ಕರೆತರಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆರೆತು ಇಂದಿನ ಜುಮುರ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಆದಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೂ ಇದನ್ನು ಕುಣಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="tribune">{{Cite web|title=8000 artistes to bring Jhumur to life in mega cultural showcase|publisher=The Assam Tribune|date=2025-02-21|url=https://epaper.assamtribune.com/assam/8000-artistes-to-bring-jhumoir-to-life-in-mega-cultural-showcase-1568879|access-date=2026-10-13}}</ref> == ಸಂದರ್ಭಗಳು == ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದ ತುಸು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಕರಮ್ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜುಮುರ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="gk"/> ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಬಿತ್ತನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕುಣಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಾಜ್‌ವಾರ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tribune"/> ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಆಚರಿಸುವ ಚಹಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಪ್ರದರ್ಶನ ಶೈಲಿ == ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನರ್ತಕರು ಪರಸ್ಪರ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಾದರೂ ಪುರುಷರೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾದಲ್, ಢೋಲ್, ತಾಳ ಮತ್ತು [[ಕೊಳಲು]] ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರು ಮಾದಲ್ ಮತ್ತು ಢೋಲ್ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಮೂಲ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಂಪು-ಬಿಳಿ ಸೀರೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="gk"/> == ಜುಮೋಯಿರ್ ಬಿನಂದಿನಿ ೨೦೨೫ == ೨೦೨೫ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪ರಂದು [[ಗುವಾಹಾಟಿ]]ಯ ಸರುಸಜೈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂನ [[ಚಹಾ]] ಉದ್ಯಮದ ೨೦೦ನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ "ಜುಮೋಯಿರ್ ಬಿನಂದಿನಿ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref name="gk"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮,೦೦೦ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು.<ref name="tribune"/> == ಸಮುದಾಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ == ಚಹಾ ತೋಟ ಸಮುದಾಯದ ವಂಶಸ್ಥರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಿನ್ಸುಕಿಯಾ, ದಿಬ್ರುಗಢ ಮತ್ತು ಶಿವಸಾಗರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (OBC) ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ (ST) ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.<ref name="gk"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} 5uwzvg8m55mpghflyp3d2kfry7qifk7 1432118 1432117 2026-10-15T08:48:14Z Reema Jalihal 87461 1432118 wikitext text/x-wiki {{short description|ಅಸ್ಸಾಂನ ಚಹಾ ತೋಟ ಸಮುದಾಯಗಳ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಗೀತ ಪ್ರಕಾರ}} '''ಜುಮುರ್''' (ಜುಮೋಯಿರ್, ಜುಮೈರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) [[ಅಸ್ಸಾಂ]]ನ ಚಹಾ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಹಾಡುತ್ತಾ ಕುಣಿಯುತ್ತಾರೆ; ಪುರುಷರು ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ನುಡಿಸುತ್ತಾ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="gk">{{Cite web|title=Jhumur Dance|publisher=GKToday|date=2025-02-24|url=https://www.gktoday.in/jhumur-dance/|access-date=2026-10-13}}</ref> [[File:Jhumur Dance.webm|thumb|upright=1.3|ಅಸ್ಸಾಂನ ಜುಮುರ್ ನೃತ್ಯ]] == ಮೂಲ == ಈ ನೃತ್ಯ ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾದನ್ ಜನಾಂಗೀಯ-ಭಾಷಾ ಗುಂಪಿನಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದ ಚಹಾ ತೋಟದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಇದನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಸಾಂಗೆ ತಂದರು; ಅಸ್ಸಾಮಿ ಪ್ರಭಾವಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡರೂ ಇದು ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="gk"/> ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸುಮಾರು ೨೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ಚಹಾ ತೋಟಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿ, ದೇಶದ ವಿವಿಧೆಡೆಯಿಂದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನರನ್ನು ಕರೆತಂದರು; ಇವರನ್ನು ಈಗ "ಚಹಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರು ಭದ್ರ ರಾಜ್‌ವಾರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಸುಮಾರು ೧೦೮ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಜನರನ್ನು ಕರೆತರಲಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅವರ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಬೆರೆತು ಇಂದಿನ ಜುಮುರ್ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಆದಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳೂ ಇದನ್ನು ಕುಣಿಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="tribune">{{Cite web|title=8000 artistes to bring Jhumur to life in mega cultural showcase|publisher=The Assam Tribune|date=2025-02-21|url=https://epaper.assamtribune.com/assam/8000-artistes-to-bring-jhumoir-to-life-in-mega-cultural-showcase-1568879|access-date=2026-10-13}}</ref> == ಸಂದರ್ಭಗಳು == ಚಹಾ ತೋಟಗಳ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸುಗ್ಗಿಯ ಕಾಲದ ತುಸು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಕರಮ್ ಪೂಜೆಗಳಲ್ಲಿ ಜುಮುರ್ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="gk"/> ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಬಿತ್ತನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಳೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ ಕುಣಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಾಜ್‌ವಾರ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.<ref name="tribune"/> ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಆಚರಿಸುವ ಚಹಾ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಈ ನೃತ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. == ಪ್ರದರ್ಶನ ಶೈಲಿ == ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನರ್ತಕರು ಪರಸ್ಪರ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಉದ್ದನೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ; ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರಾದರೂ ಪುರುಷರೂ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಾದಲ್, ಢೋಲ್, ತಾಳ ಮತ್ತು [[ಕೊಳಲು]] ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತವೆ. ಪುರುಷರು ಮಾದಲ್ ಮತ್ತು ಢೋಲ್ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಮೂಲ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೆಂಪು-ಬಿಳಿ ಸೀರೆ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="gk"/> == ಜುಮೋಯಿರ್ ಬಿನಂದಿನಿ ೨೦೨೫ == ೨೦೨೫ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೪ರಂದು [[ಗುವಾಹಾಟಿ]]ಯ ಸರುಸಜೈ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಅಸ್ಸಾಂನ [[ಚಹಾ]] ಉದ್ಯಮದ ೨೦೦ನೇ ವರ್ಷಾಚರಣೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ "ಜುಮೋಯಿರ್ ಬಿನಂದಿನಿ" ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿತವಾಗಿತ್ತು.<ref name="gk"/> ಇದರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೮,೦೦೦ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸಿದ್ದರು.<ref name="tribune"/> == ಸಮುದಾಯದ ಸ್ಥಾನಮಾನ == ಚಹಾ ತೋಟ ಸಮುದಾಯದ ವಂಶಸ್ಥರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಿನ್ಸುಕಿಯಾ, ದಿಬ್ರುಗಢ ಮತ್ತು ಶಿವಸಾಗರ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರನ್ನು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳ (OBC) ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡದ (ST) ಸ್ಥಾನಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಿಕೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.<ref name="gk"/> == ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡುಗಳು == [[File:Karam Puja Songs.webm|thumb|upright=1.3|ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡುಗಳು]] ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊವೊಂದು ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ; ಅದರ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಹಬ್ಬ ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನ, ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಡುವೆ ಬರುತ್ತದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} sq5xxxftvtg9q1wprb9c63mhvmvt6el 0 187703 1432125 2026-10-15T09:01:13Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸುಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬ}} '''ಕರಮ್ ಹಬ್ಬ''' (ಕರಮ್ ಪೂಜೆ, ಕರ್ಮಾ ಪರ್ವ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ ಕೃಷಿ... 1432125 wikitext text/x-wiki {{short description|ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಸುಗ್ಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬ}} '''ಕರಮ್ ಹಬ್ಬ''' (ಕರಮ್ ಪೂಜೆ, ಕರ್ಮಾ ಪರ್ವ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧನೆಯ ಹಬ್ಬ. [[ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸ|ಭಾದ್ರಪದ]] ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ [[ಏಕಾದಶಿ]]ಯಂದು (ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಬ್ಬದ ಕೇಂದ್ರ ಸಂಕೇತ ಕರಮ್ ಮರ; ಇದನ್ನು ಶಕ್ತಿ, ಯೌವನ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದ ದೇವತೆಯಾದ ಕರಮ್ ದೇವತೆ (ಕರಮ್ ರಾಜ/ಕರಮ್‌ಸಾನಿ) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="drishti">{{Cite web|title=Karam Festival|publisher=Drishti IAS|date=2025-09-06|url=https://www.drishtiias.com/state-pcs-current-affairs/karam-festival-1|access-date=2026-10-15}}</ref> == ಆಚರಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು == ಈ ಹಬ್ಬ [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]], [[ಅಸ್ಸಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಒರಿಸ್ಸಾ|ಒಡಿಶಾ]] ರಾಜ್ಯಗಳ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಿದ್ದು, ಮುಂಡಾ, ಹೋ, [[ಒರಾಂವ್ ಜನರು|ಒರಾಂವ್]], ಬೈಗಾ, [[ಖರಿಯಾ ಜನರು|ಖರಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಸಂತಾಲ್ ([[ಸಂತಾಲರು]]) ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.<ref name="drishti"/> ೨೦೨೫ರಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ರಾಂಚಿ]]ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದ ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.<ref name="drishti"/> ಅಸ್ಸಾಂನ ಚಹಾ ತೋಟ ಸಮುದಾಯಗಳು ತುಸು ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಕರಮ್ ಪೂಜೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಜುಮುರ್ ನೃತ್ಯ|ಜುಮುರ್]] ನೃತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="gk">{{Cite web|title=Jhumur Dance|publisher=GKToday|date=2025-02-24|url=https://www.gktoday.in/jhumur-dance/|access-date=2026-10-15}}</ref> == ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಈ ಹಬ್ಬದ ಮೂಲ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒರಾಂವ್ (ಕುರುಖ್) ಸಮುದಾಯ ಇದನ್ನು ಶರದೃತುವಿನ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ [[ಧಾನ್ಯ]]ದ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="drishti"/> ಹಬ್ಬದ ಹೆಸರು "ಕರ್ಮ" (ಕೆಲಸ) ಮತ್ತು ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿಯರ ಪ್ರೀತಿಯ ಬಾಂಧವ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ಹಾಡು ಮತ್ತು ನೃತ್ಯಗಳು ದುಡಿಮೆಯ ಮಹತ್ವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಸಂದೇಶ ಸಾರುತ್ತವೆ.<ref name="fp">{{Cite web|last=Kumar|first=Rajan|title=Karam: Celebrating nature|publisher=Forward Press|date=2016-01-12|url=https://www.forwardpress.in/?p=1988|access-date=2026-10-15}}</ref> == ಆಚರಣೆಯ ವಿಧಾನ == * '''ಸಿದ್ಧತೆ:''' ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ವಾರ ಮೊದಲು ಯುವತಿಯರು ನದಿಯ ಶುದ್ಧ ಮರಳನ್ನು ತಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಏಳು ಬಗೆಯ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತಾರೆ; ಇವು ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು "ಜಾವಾ" ಆಗುತ್ತವೆ.<ref name="drishti"/> * '''ಪೂಜೆ:''' ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಅಂಗಳ ಅಥವಾ ಅಖಾಡದಲ್ಲಿ ಕರಮ್ ಮರದ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ನೆಡುತ್ತಾರೆ. ಜಾವಾ ಹೂಗಳನ್ನು ತರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಹಾನ್ (ಪುರೋಹಿತ) ಕರಮ್ ರಾಜನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="drishti"/> ಸಾಲ್ ಅಥವಾ ಕೆಂದು ಮರದ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಅಂಗಳದಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕರಮ್ ಮರವೆಂದು ಪೂಜಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಕಾಲಾನುಗುಣ ಹೂ-ಹಣ್ಣು, ಅಕ್ಕಿ, ಹಾಲು ಮತ್ತು ಸೌತೆಕಾಯಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪಹಾನ್ "ಕರಮ್ ಕಥಾ" ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="fp"/> * '''ಹಾಡು–ನೃತ್ಯ:''' ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಮ್ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ನೃತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ (ನೋಡಿ: [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]]).<ref name="drishti"/> * '''ವಿಸರ್ಜನೆ:''' ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕರಮ್ ಕೊಂಬೆಯನ್ನು ನದಿ ಅಥವಾ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಿ ಜಾವಾವನ್ನು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಪೂಜೆಯ ನಂತರ ಮರವನ್ನು ಹೊಲಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಹೂಳುವುದರಿಂದ ಬೆಳೆಗೆ ಕೀಟಬಾಧೆ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref name="fp"/> == ಕೃಷಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ್ ಅಥವಾ ಭೆಲುವಾ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನು ನೆಡುವುದರಿಂದ ಕರಮ್ ದೇವತೆ ಬೆಳೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿರ್ಚಿಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಸಿಂದ್ವಾರ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೀಟನಾಶಕವಾಗಿ ನೆಡುತ್ತಾರೆ; ಪಹಾನ್ ಉತ್ತಮ ಫಸಲಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="drishti"/> == ಕರಮ್ ಹಾಡುಗಳು == ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳ ಕರಮ್ ಹಬ್ಬದ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕರಮ್ ಪೂಜೆ ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಜನಪದ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಅಂದು ಸಹೋದರಿಯರು ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಸಹೋದರರ ಮಂಗಲ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. [[File:कुरूख करमा पूजा गीत.webm|thumb|ಕುರುಖ್ ಭಾಷೆಯ ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡು]] [[File:Karam Puja Songs.webm|thumb|ಕರಮ್ ಪೂಜೆಯ ಹಾಡುಗಳು]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕರ್ಮ ನೃತ್ಯ]] * [[ಜುಮುರ್ ನೃತ್ಯ]] * [[ಒರಾಂವ್ ಜನರು]] * [[ಮುಂಡಾ ಜನರು]] * [[ಸೋಹರಾಯ್]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} == ಹೊರ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:commons:Category:Karam festival|ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕರಮ್ ಹಬ್ಬ]] [[ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಝಾರ್ಖಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] oz4ylmps7zw8n7wq9g14nm27m4strm5 0 187704 1432126 2026-10-15T09:06:01Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ವಸಂತೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬ}} '''ಸರ್ಹುಲ್''' ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ ವಸಂತೋತ್ಸವ. ಸರ್ಹುಲ್... 1432126 wikitext text/x-wiki {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ವಸಂತೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬ}} '''ಸರ್ಹುಲ್''' ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ ವಸಂತೋತ್ಸವ. ಸರ್ಹುಲ್ ಎಂದರೆ "ಸಾಲ್ ಮರದ ಪೂಜೆ"; ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚೈತ್ರ ಮಾಸ|ಚೈತ್ರ]] ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬ ಮೂರು ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="drishti">{{Cite web|title=Sarhul Festival 2026|publisher=Drishti IAS|date=2026-03-24|url=https://www.drishtiias.com/state-pcs-current-affairs/sarhul-festival-2026/print_manually|access-date=2026-10-15}}</ref><ref name="outlook">{{Cite web|title=Jharkhand: Sarhul Festival|publisher=Outlook Traveller|date=2017-02-15|url=https://www.outlookindia.com/traveller/ot-getaway-guides/jharkhand_sarhul_festival/|access-date=2026-10-15}}</ref> [[File:Tonang Buru lo chaba Asur Sarhul Song.webm|thumb|upright=1.3|ಅಸುರ್ ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಸಮಯ == "ಸರ್" ಎಂದರೆ ವರ್ಷ, "ಹುಲ್" ಎಂದರೆ ಆರಂಭ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲ್ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಹೂ ಬಿಡುವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಈ ಹಬ್ಬ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="gaon">{{Cite web|title=Tribal communities celebrate Sarhul, their new year, by worshipping the Sal tree|publisher=Gaon Connection|url=https://www.gaonconnection.com/read/sarhul-festival-jharkhand-sal-tree-tribal-population-nature-celebrations-festivities-handia-dance-folk-culture-sarna-new-year-50599|access-date=2026-10-15}}</ref> ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೧ ಮತ್ತು ೨೨ರಂದು ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಜೆ ಇತ್ತು.<ref name="drishti"/> == ಆಚರಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳು == ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಒರಾಂವ್ ಜನರು|ಒರಾಂವ್]], [[ಮುಂಡಾ ಜನರು|ಮುಂಡಾ]], ಹೋ, [[ಸಂತಾಲರು|ಸಂತಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಖರಿಯಾ ಜನರು|ಖರಿಯಾ]] ಸಮುದಾಯಗಳು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="rau">{{Cite web|title=Sarhul Tribal Festival|publisher=Rau's IAS Compass|date=2025-03-31|url=https://compass.rauias.com/current-affairs/sarhul-tribal-festival/|access-date=2026-10-15}}</ref> ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತ == ಸಾಲ್ ಮರ ಆದಿವಾಸಿ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ; ಅದು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಸರ್ನಾ ಮಾ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="drishti"/> ಸಾಲ್ ಮರಗಳಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೋಪನ್ನು "ಜಾಹೇರ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ದೇವತೆ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref name="gaon"/> ಗ್ರಾಮದ ಪುರೋಹಿತ "ಪಹಾನ್" [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು, ಅವನ ಪತ್ನಿ "ಪಹೆನ್" [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ಹಬ್ಬ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮಿಲನವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/> ಸ್ಥಳೀಯರು ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಫಸಲು, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಸಾಲ್ ಮರ ಆಹಾರ, ನೆರಳು, ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮರದ ಹಲಗೆ, ಎಲೆಯ ಬಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಔಷಧಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="outlook"/> == ಆಚರಣೆ == * '''ಮೊದಲ ದಿನ:''' ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಪಹಾನ್ ಪೂಜೆಗೆ ನೀರು ತರುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸಾಲ್ ಹೂಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/> * '''ಎರಡನೇ ದಿನ:''' ದೇವತೆಗೆ ಸಾಲ್ ಹೂಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ("ಫೂಲ್‌ಖೋನ್ಸಿ" ಎಂಬ ಹೂ ಅರ್ಪಣೆಯ ವಿಧಿ); ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹುಂಜವನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/><ref name="outlook"/> ಪಹಾನ್ ಹೂ, ಹಣ್ಣು, ಹುಂಜ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯ ಮದ್ಯ "ಹಾಂಡಿಯಾ"ವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="drishti"/> ಪಹಾನ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹೇಳುವಾಗ ಢೋಲ್, ನಗಾರಾ ಮತ್ತು ತುರ್ಹಿ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತವೆ; ಪಹಾನ್ ಸರ್ನಾ ಹೂಗಳನ್ನು ಹಂಚಿ ಸೋದರತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ "ಶಗುನ್ ಪಾನಿ" ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="gaon"/> * '''ಕೊನೆಯ ದಿನ:''' ಹಾಂಡಿಯಾ ಸಹಿತ ಸಮುದಾಯ ಭೋಜನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/> ರಾಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಢೋಲುಗಳ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತ ಜಾಂಕಿಗಳ "ಶೋಭಾ ಯಾತ್ರೆ" ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="outlook"/> ಸಾಲ್ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟ ನೀರಿನ ಕೊಡಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಮಳೆಯನ್ನು ಊಹಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನೃತ್ಯ == ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ "ಜಾದುರ್" ಮುಂತಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="outlook"/> "ಬಾ ಪೊರೊಬ್" ನೃತ್ಯ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ; ನರ್ತಕರು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="gaon"/> == ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ == ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ನಾಯಕ ಬಾಬಾ ಕಾರ್ತಿಕ್ ಒರಾಂವ್ ಅವರು [[ರಾಂಚಿ]]ಯ ಹತ್ಮಾದಿಂದ ಸಿರಂ ಟೋಲಿ ಸರ್ನಾ ಸ್ಥಲದವರೆಗೆ ಸರ್ಹುಲ್ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="rau"/> ಸರ್ನಾ ಧರ್ಮ ಅನುಸರಿಸುವವರಿಗಾಗಿ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧರ್ಮ ಸಂಕೇತ (ಕೋಡ್) ಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಇದೆ. ೨೦೨೦ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ೨೦೨೧ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸರ್ನಾ ಧರ್ಮ ಸಂಕೇತ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು; ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೧.೩೧ ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸರ್ನಾ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.<ref name="etv">{{Cite web|title=Explained: Special religion code for Jharkhand's Sarna tribe|publisher=ETV Bharat|date=2020-11-12|url=https://www.etvbharat.com/english/state/jharkhand/explained-special-religion-code-for-jharkhands-sarna-tribe/na20201112071135033|access-date=2026-10-15}}</ref> == ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡುಗಳು == ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು|ಅಸುರ್]] ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಹುಲ್ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯೆಯಿಂದ ಚೈತ್ರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ವಸಂತೋತ್ಸವ. [[File:Abu raij re Asur Sarhul Song.webm|thumb|ಅಸುರ್ ಸಮುದಾಯದ ಇನ್ನೊಂದು ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಝಾರ್ಖಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] r5ztg43cvp3hl17c4srti9sae7ul1c0 1432127 1432126 2026-10-15T09:06:49Z Reema Jalihal 87461 1432127 wikitext text/x-wiki {{short description|ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ವಸಂತೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಹಬ್ಬ}} '''ಸರ್ಹುಲ್''' ಝಾರ್ಖಂಡ್ ಮತ್ತು ಛೋಟಾನಾಗಪುರ ಪ್ರದೇಶದ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳು ಆಚರಿಸುವ ವಸಂತೋತ್ಸವ. ಸರ್ಹುಲ್ ಎಂದರೆ "ಸಾಲ್ ಮರದ ಪೂಜೆ"; ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. [[ಚೈತ್ರ ಮಾಸ|ಚೈತ್ರ]] ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ತೃತೀಯೆಯಂದು ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಹಬ್ಬ ಮೂರು ದಿನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="drishti">{{Cite web|title=Sarhul Festival 2026|publisher=Drishti IAS|date=2026-03-24|url=https://www.drishtiias.com/state-pcs-current-affairs/sarhul-festival-2026/print_manually|access-date=2026-10-15}}</ref><ref name="outlook">{{Cite web|title=Jharkhand: Sarhul Festival|publisher=Outlook Traveller|date=2017-02-15|url=https://www.outlookindia.com/traveller/ot-getaway-guides/jharkhand_sarhul_festival/|access-date=2026-10-15}}</ref> [[File:Tonang Buru lo chaba Asur Sarhul Song.webm|thumb|upright=1.3|ಅಸುರ್ ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡು]] == ಹೆಸರು ಮತ್ತು ಸಮಯ == "ಸರ್" ಎಂದರೆ ವರ್ಷ, "ಹುಲ್" ಎಂದರೆ ಆರಂಭ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಲ್ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಎಲೆ ಮತ್ತು ಹೂ ಬಿಡುವ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಈ ಹಬ್ಬ ಬರುತ್ತದೆ.<ref name="gaon">{{Cite web|title=Tribal communities celebrate Sarhul, their new year, by worshipping the Sal tree|publisher=Gaon Connection|url=https://www.gaonconnection.com/read/sarhul-festival-jharkhand-sal-tree-tribal-population-nature-celebrations-festivities-handia-dance-folk-culture-sarna-new-year-50599|access-date=2026-10-15}}</ref> ೨೦೨೬ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಚ್ ೨೧ ಮತ್ತು ೨೨ರಂದು ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಜೆ ಇತ್ತು.<ref name="drishti"/> == ಆಚರಿಸುವ ಸಮುದಾಯಗಳು == ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಒರಾಂವ್ ಜನರು|ಒರಾಂವ್]], [[ಮುಂಡಾ ಜನರು|ಮುಂಡಾ]], ಹೋ, [[ಸಂತಾಲರು|ಸಂತಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಖರಿಯಾ ಜನರು|ಖರಿಯಾ]] ಸಮುದಾಯಗಳು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="rau">{{Cite web|title=Sarhul Tribal Festival|publisher=Rau's IAS Compass|date=2025-03-31|url=https://compass.rauias.com/current-affairs/sarhul-tribal-festival/|access-date=2026-10-15}}</ref> ಝಾರ್ಖಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ೩೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಬುಡಕಟ್ಟು ಗುಂಪುಗಳು ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಕೇತ == ಸಾಲ್ ಮರ ಆದಿವಾಸಿ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ; ಅದು ಗ್ರಾಮ ದೇವತೆ ಸರ್ನಾ ಮಾ ನೆಲೆಸಿರುವ ಸ್ಥಳ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="drishti"/> ಸಾಲ್ ಮರಗಳಿರುವ ಪವಿತ್ರ ತೋಪನ್ನು "ಜಾಹೇರ್" ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಈ ದೇವತೆ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಪತ್ತುಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.<ref name="gaon"/> ಗ್ರಾಮದ ಪುರೋಹಿತ "ಪಹಾನ್" [[ಸೂರ್ಯ]]ನನ್ನು, ಅವನ ಪತ್ನಿ "ಪಹೆನ್" [[ಭೂಮಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೀಗೆ ಹಬ್ಬ ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಮಿಲನವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/> ಸ್ಥಳೀಯರು ಭೂಮಿ ತಾಯಿಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ, ಉತ್ತಮ ಫಸಲು, ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="drishti"/> ಸಾಲ್ ಮರ ಆಹಾರ, ನೆರಳು, ಆಶ್ರಯ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹಾಗೂ ಮರದ ಹಲಗೆ, ಎಲೆಯ ಬಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಔಷಧಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದರಿಂದ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಅದನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="outlook"/> == ಆಚರಣೆ == * '''ಮೊದಲ ದಿನ:''' ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಪಹಾನ್ ಪೂಜೆಗೆ ನೀರು ತರುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಸಾಲ್ ಹೂಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/> * '''ಎರಡನೇ ದಿನ:''' ದೇವತೆಗೆ ಸಾಲ್ ಹೂಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ("ಫೂಲ್‌ಖೋನ್ಸಿ" ಎಂಬ ಹೂ ಅರ್ಪಣೆಯ ವಿಧಿ); ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಹುಂಜವನ್ನು ಬಲಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/><ref name="outlook"/> ಪಹಾನ್ ಹೂ, ಹಣ್ಣು, ಹುಂಜ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕಿಯ ಮದ್ಯ "ಹಾಂಡಿಯಾ"ವನ್ನು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಪೂರ್ವಜರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.<ref name="drishti"/> ಪಹಾನ್ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹೇಳುವಾಗ ಢೋಲ್, ನಗಾರಾ ಮತ್ತು ತುರ್ಹಿ ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗುತ್ತವೆ; ಪಹಾನ್ ಸರ್ನಾ ಹೂಗಳನ್ನು ಹಂಚಿ ಸೋದರತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ "ಶಗುನ್ ಪಾನಿ" ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.<ref name="gaon"/> * '''ಕೊನೆಯ ದಿನ:''' ಹಾಂಡಿಯಾ ಸಹಿತ ಸಮುದಾಯ ಭೋಜನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="rau"/> ರಾಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನ ಢೋಲುಗಳ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತ ಜಾಂಕಿಗಳ "ಶೋಭಾ ಯಾತ್ರೆ" ನಡೆಯುತ್ತದೆ.<ref name="outlook"/> ಸಾಲ್ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟ ನೀರಿನ ಕೊಡಗಳಲ್ಲಿನ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ನೋಡಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ಮಳೆಯನ್ನು ಊಹಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿದೆ.<ref name="outlook"/> == ನೃತ್ಯ == ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ "ಜಾದುರ್" ಮುಂತಾದ ಜಾನಪದ ನೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.<ref name="outlook"/> "ಬಾ ಪೊರೊಬ್" ನೃತ್ಯ ಹಬ್ಬದ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ; ನರ್ತಕರು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಉಡುಪು ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ.<ref name="gaon"/> == ಮೆರವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಗುರುತಿನ ಪ್ರಶ್ನೆ == ೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆದಿವಾಸಿ ನಾಯಕ ಬಾಬಾ ಕಾರ್ತಿಕ್ ಒರಾಂವ್ ಅವರು [[ರಾಂಚಿ]]ಯ ಹತ್ಮಾದಿಂದ ಸಿರಂ ಟೋಲಿ ಸರ್ನಾ ಸ್ಥಲದವರೆಗೆ ಸರ್ಹುಲ್ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು.<ref name="rau"/> ಸರ್ನಾ ಧರ್ಮ ಅನುಸರಿಸುವವರಿಗಾಗಿ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧರ್ಮ ಸಂಕೇತ (ಕೋಡ್) ಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಇದೆ. ೨೦೨೦ರ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಝಾರ್ಖಂಡ್ ವಿಧಾನಸಭೆ ೨೦೨೧ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸರ್ನಾ ಧರ್ಮ ಸಂಕೇತ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಸ್ತಾವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು; ೨೦೧೧ರ ಜನಗಣತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೧.೩೧ ಲಕ್ಷ ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸರ್ನಾ ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು.<ref name="etv">{{Cite web|title=Explained: Special religion code for Jharkhand's Sarna tribe|publisher=ETV Bharat|date=2020-11-12|url=https://www.etvbharat.com/english/state/jharkhand/explained-special-religion-code-for-jharkhands-sarna-tribe/na20201112071135033|access-date=2026-10-15}}</ref> == ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡುಗಳು == ಕಾಮನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು|ಅಸುರ್]] ಸಮುದಾಯದ ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡುಗಳ ವೀಡಿಯೊ ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸರ್ಹುಲ್ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ತೃತೀಯೆಯಿಂದ ಚೈತ್ರ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ವಸಂತೋತ್ಸವ. [[File:Abu raij re Asur Sarhul Song.webm|thumb|ಅಸುರ್ ಸಮುದಾಯದ ಇನ್ನೊಂದು ಸರ್ಹುಲ್ ಹಾಡು]] == ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ == * [[ಕರಮ್ ಹಬ್ಬ]] * [[ಸೋಹರಾಯ್]] * [[ಅಸುರ್ ಬುಡಕಟ್ಟು]] * [[ಒರಾಂವ್ ಜನರು]] * [[ಮುಂಡಾ ಜನರು]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == {{reflist}} [[ವರ್ಗ:ಹಬ್ಬಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಝಾರ್ಖಂಡ್]] [[ವರ್ಗ:ಜಾನಪದ]] 4zwifqz700a192osgdl29uje0e6dwnw