ಉಬುಂಟು

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="kn">
  <siteinfo>
    <sitename>ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</sitename>
    <dbname>knwiki</dbname>
    <base>https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">ಮೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">ವಿಶೇಷ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ಸದಸ್ಯ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ಚಿತ್ರ</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">ಸಹಾಯ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ವರ್ಗ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ಸಂಪುಟ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">ಕರಡು</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ಉಬುಂಟು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1951</id>
    <revision>
      <id>1432149</id>
      <parentid>1338462</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T17:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6351" sha1="7zoihutfaxriyx6fz5bj2xsfgeggq07" xml:space="preserve">{{Infobox ಗಣಕಯಂತ್ರದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣ ಸಾಧನ
| name                   = ಉಬುಂಟು
| logo                   = [[ಚಿತ್ರ:Ubuntu-logo-2022.svg|200px|Ubuntu logo]]
| screenshot             = [[file:VirtualBox Ubuntu 21.04 DEU 22 04 2021 20 00 02.png|thumb]]
| caption                = ಉಬುಂಟು ೨೧.೦೪
| slogan                 = ಮಾನವರಿಗಾಗಿ ಲಿನಕ್ಸ್
| website                = [http://www.ubuntu.com/ www.ubuntu.com]
| developer              = [[ಕೆನಾನಿಕಲ್]] / [[ಉಬುಂಟು ಪ್ರತಿಶ್ಟಾನ]]
| family                 = [[ಯುನಿಕ್ಸ್-ತರಹ]] &lt;!--- Do not add Linux or Debian here. They are not families.--&gt;
| source_model           = [[ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶ]]
| released               = ೨೦ ಅಕ್ಟೋಬರ ೨೦೦೪
| latest_release_version = ೨೧.೦೪ &lt;!-- If you update this, remember to also update [[Comparison of Linux distributions]] --&gt;
| language               = ಬಹುಭಾಷಿಕ (೫೫ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು)
| kernel_type            = [[Monolithic kernel|Monolithic]] ([[Linux kernel|Linux]])
| userland               = [[GNU Core Utilities|GNU]]
| ui                     = [[ಯುನಿಟಿ]]
| license                = Mainly the [[GNU GPL]] / plus various other licenses
| working_state          = Current
| updatemodel            = [[Advanced Packaging Tool|APT]] (front-ends available)
| package_manager        = [[dpkg]] (front-ends like [[Synaptic Package Manager|Synaptic]] available)
| supported_platforms    = [[IA-32]], [[x86-64]], lpia, [[SPARC]], [[PowerPC]], [[ARM architecture|ARM]], [[IA-64]]
}}

'''ಉಬುಂಟು''' ಎಂಬುದು ಆಫ್ರಿಕಾದ ಜನಪದದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿ ಬರುವ ಶಬ್ಧ. 'ಇತರರೆಡೆಗೆ ಮಾನವೀಯತೆ' ಎಂಬಂತಹ ನೀತಿಗೆ ಉಬುಂಟು ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಪ್ರತೀತಿ. ಉಬುಂಟು ಲಿನಕ್ಸ್, ಡೆಬಿಯನ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನಾಧರಿಸಿ ತರಲಾದ ಒಂದು ಲಿನಕ್ಸ್ ವಿತರಣೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದ ಕೆನಾನಿಕಲ್ ಕಂಪೆನಿಯು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತಿದೆ. (ಕೆನಾನಿಕಲ್ ಕಂಪೆನಿಯ ಮಾಲೀಕ ಮಾರ್ಕ್ ಷಟ್ಟಲ್ ವರ್ತ್).

ಪ್ರತಿ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಬಿಡುಗಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕಾರ್ಯನೀತಿಯನ್ನು ರೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಈ ವಿತರಣೆಯ ಸಮುದಾಯ, ಆಕರವನ್ನು ಹಾಗೂ ಬೈನರಿಗಳನ್ನೂ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಉಚಿತವೂ ಹೌದು. ಅಲ್ಲದೇ ಅಂತರಜಾಲದಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಡೆಯಲಾಗದವರಿಗೆ ಉಬುಂಟು ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಡಿಗಳನ್ನು ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ.

==ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ==
&lt;!--Keep the table short and tidy.  If you want more information go to the main article for releases.  Otherwise the table will get deleted again.--&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;  style=&quot;float:left; width:39%;&quot;
|-
! ಆವೃತ್ತಿ !! ಕೋಡ್ ಹೆಸರು !! ಆವೃತ್ತಿ ದಿನ
|-
| ೪.೧೦    || Warty Warthog || ೨೦೦೪-೧೦-೨೦
|-
| ೫.೦೪    || Hoary Hedgehog || ೨೦೦೫-೦೪-೦೮
|-
| ೫.೧೦    || Breezy Badger || ೨೦೦೫-೧೦-೧೩
|- 
| ೬.೦೬ LTS || Dapper DuckDrake || ೨೦೦೬-೦೬-೦೧
|-
| ೬.೧೦    || Edgy Eft || ೨೦೦೬-೧೦-೨೬
|-
| ೭.೦೪    || Feisty DeerFawn  || ೨೦೦೭-೦೪-೧೯
|-
| ೭.೧೦    || Gutsy Gibbon  || ೨೦೦೭-೧೦-೧೮
|-
| ೮.೦೪ LTS || Hardy Heron   || ೨೦೦೮-೦೪-೨೪
|-
| ೮.೧೦    || Intrepid Ibex || ೨೦೦೮-೧೦-೩೦
|- 
| ೯.೦೪    || Jaunty Jackalope || ೨೦೦೯-೦೪-೨೩
|-
| ೯.೧೦ || Karmic Koala || ೨೦೦೯-೧೦-೨೯
|-
| ೧೦.೦೪ LTS  || Lucid Lynx || ೨೦೧೦-೦೪-೨೯
|-
| ೧೦.೧೦    || Maverick Meerkat || ೨೦೧೦-೧೦-೧೦
|-
| ೧೧.೦೪    || Natty Narwhal || ೨೦೧೧-೦೪-೨೮
|-
| ೧೧.೧೦   || Oneiric Ocelot || ೨೦೧೧-೧೦-೧೩
|-
| ೧೨.೦೪  LTS   || Pricise Pangolian || ೨೦೧೨-೧೪-೧೩
|-
| ೧೨.೧೦    || Quantal || ೨೦೧೨-೧೦-೧೩
|-
| ೧೩.೦೪    || Raring Ringtail || ೨೦೧೩-೦೪-೧೩
|-
| ೧೩.೧೦    || Saucy Salamandor || ೨೦೧೩-೧೦-೧೩
|-
| ೧೪.೦೪  LTS || Trusty Tahr || ೨೦೧೪-೦೪-೧೩
|-
| ೧೪.೧೦ || Utopic Unicorn || 
|-
| ೧೫.೦೪  || Vivid Vervet || 
|-
| ೧೫.೧೦ || Wily Werewolf ||
|-
| ೧೬.೦೪  LTS || ಕ್ಸೀನಿಯಲ್ ಕ್ಸೀರಸ್ || 
|-
| ೧೬.೧೦ || ಯಕ್ಕೆಟ್ಟಿ ಯಾಕ್ || 
|-
| ೧೭.೦೪  || ಜೆಸ್ಟಿ ಜಾಪಸ್ || 
|-
| ೧೭.೧೦ || ಆರ್ಟ್ ಫುಲ್ ಆರ್ಡ್ ವರ್ಕ್ || 
|-
| ೧೮.೦೪  LTS|| ಬೋನಿಯಾಕ್ ಬೀವರ್ || 
|-
|  ೨೦.೦೪ || ||
|-
| ೨೨.೦೪ || ||
|}
{{-}}

==ಚಿತ್ರಾವಳಿ==
[[ಚಿತ್ರ:Ubuntu_9.04_Jaunty_Jackalope.png|thumb|left|ubuntu 8.04]]
[[ಚಿತ್ರ:Kannada on ubuntu.png|thumb|center|ಉಬುಂಟುನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ]]

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[ರೆಡ್ ಹ್ಯಾಟ್]]ವ್
* [[ಸುಸೇ]]
* [[ಡೆಬಿಯನ್]]
* [[ಫೆಡೋರಾ]]

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://web.archive.org/web/20090624030019/http://www.ubuntu.com/ ಉಬುಂಟು ಅಧಿಕೃತ ತಾಣ]
{{ಲಿನಕ್ಸ್ ವಿತರಣೆಗಳು}}
{{Reflist}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಗಣಕಯಂತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಲಿನಕ್ಸ್ ವಿತರಣೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣ ಸಾಧನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮುಕ್ತ ತಂತ್ರಾಂಶಗಳು]]</text>
      <sha1>7zoihutfaxriyx6fz5bj2xsfgeggq07</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸುದೀಪ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7131</id>
    <revision>
      <id>1432143</id>
      <parentid>1432021</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>unnecessary edits</comment>
      <origin>1382003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14388" sha1="7z9pzms3djryyo2owrhwoxzd99357h3" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ
| birth_name   = ಸುದೀಪ ಸಂಜೀವ್ 
| birth_place  = [[ಶಿವಮೊಗ್ಗ]], [[ಕರ್ನಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]
| other_names  = ಕಿಚ್ಚ, ಅಭಿನಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ,ಬಾದ್ ಶಾಹ್,ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅಭಿಮಾನಿ 
| occupation   = ನಟ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ, ಹಿನ್ನೆಲೆಗಾಯಕ, ಕಥೆಗಾರ, ಚಿತ್ರಕಥೆ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರೂಪಕ
| spouse       = {{marriage| ಪ್ರಿಯಾ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್|2003}}
| children     = ೧
| father       = ಸಂಜೀವ್ ‌ಸರೋವರ್
| mother       = ಸರೋಜ
| relatives    = 
| years active = 1998–ಪ್ರಸ್ತುತ
|image=Sudeep interview TeachAIDS.jpg
}}
'''ಸುದೀಪ''' ಅಥವಾ ಕಿಚ್ಚ ಸುದೀಪ (ಜನನ ೨ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೭೩) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟ, ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ಮಾಪಕ, ಕಥೆ,ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರ,ವಿತರಕ,ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕ, ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ತಮಿಳು ಭಾಷೆಯ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ಸ್ಪರ್ಶ (2000), ಹುಚ್ಚ (2001), ನಂದಿ (2002), ಕಿಚ್ಚ (2003), ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ತು (2003), ಮೈ ಆಟೋಗ್ರಾಫ್ (2006), ನಂ  73 ಶಾಂತಿ ನಿವಾಸ (2007), ಮುಸ್ಸಂಜೆ ಮಾತು (2008), ವೀರ ಮದಕರಿ (2009), ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್  ಮಾತಲ್ಲಿ (2010), ಕೆಂಪೇಗೌಡ (2011), ತೆಲುಗು-ತಮಿಳು ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ ಈಗ (2012) ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರ ದಬಾಂಗ್ 3 (2019) ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರಗಳು.

ಹುಚ್ಚ, ನಂದಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ತು ಚಿತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆದರು. 2013 ರಿಂದ, ಅವರು ಟೆಲಿವಿಷನ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡದ  ನಿರೂಪಕರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂ ಸೇವಕ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ಕೂಡ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.

==ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ==

ಕರ್ನಾಟಕದ ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವ್ ಮಂಜಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸರೋಜ ದಂಪತಿಗಳಿಗೆ  ಸುದೀಪ್ ಜನಿಸಿದರು.ಬೆಂಗಳೂರಿನ ದಯಾನಂದ ಸಾಗರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದನಾ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

==ಸಿನಿಮಾಗಳು==

{{Pending films key}}
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ವರ್ಷ 
!ಸಿನಿಮಾಗಳು
!ಪಾತ್ರಗಳು
|-
! colspan=&quot;3&quot;|ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾಗಳು
|-
|1997
|ತಾಯವ್ವ
|ರಾಮು
|-
|1999
|ಪ್ರತ್ಯರ್ಥ
|ಸುದೀಪ್
|-
|2001
|[[ಸ್ಪರ್ಶ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ಪರ್ಶ]]
|ಸುದೀಪ್
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2001
|[[ಹುಚ್ಚ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹುಚ್ಚ]]
|ಸಚ್ಚಿದಾನಂದ/ಕಿಚ್ಚ
|-
|ವಾಲಿ
|ಶಿವ/ದೇವ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2002
|ಚಂದು
|ಚಂದ್ರಶೇಖರ್/ಚಂದು
|-
|ಧಮ್
|ವರದರಾಜ
|-
|ನಂದಿ
|ನಂದಿ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2003
|ಕಿಚ್ಚ
|ಕಿಚ್ಚ/ಕೃಷ್ಣಮೋಹನ್
|-
|ಪಾರ್ಥ
|ಪಾರ್ಥ
|-
|[[ಸ್ವಾತಿ ಮುತ್ತು]]
|ಶಿವಯ್ಯ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2004
|[[ರಂಗ ಎಸ್.ಎಸ್.ಎಲ್.ಸಿ]]
|ರಂಗ
|-
|[[ನಲ್ಲ]]
|ಪ್ರಶಾಂತ್/ಪಚ್ಚಿ
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2005
|[[ಮಹಾರಾಜ]]
|ಸೂರ್ಯ
|-
|ಕಾಶಿ ಫ್ರಂ ವಿಲೆಜ್
|ಕಾಶಿ
|-
|[[ಸೈ]]
|ಚಕ್ರಿ
|-
|[[ನಮ್ಮಣ್ಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಮ್ಮಣ್ಣ]]
|ಮುತ್ತಣ್ಣ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2005
|[[ಮೈ ಆಟೋಗ್ರಾಫ್]]
|ಶಂಕರ್
|-
|[[ತಿರುಪತಿ (೨೦೦೬ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ತಿರುಪತಿ]] 
|ಎಸಿಪಿ ತಿರುಪತಿ
|-
|ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ
|ಅಜಯ ಕುಮಾರ್ ಸರನಾಯಕ್
|-
|2007
|[[ನಂಬರ್ 73 ಶಾಂತಿ ನಿವಾಸ]]
|ರಘು
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2008
|ಗೂಳಿ
|ಗೂಳಿ
|-
|[[ಕಾಮಣ್ಣನ ಮಕ್ಕಳು]]
|ರಾಣ
|-
|[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]
|ಎಸಿಪಿ ಪ್ರತಾಪ್
|-
|2009
|[[ವೀರ ಮದಕರಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವೀರ ಮದಕರಿ]]
|ಮುತ್ತತ್ತಿ ಸತ್ಯರಾಜು/ಮದಕರಿ ಐಪಿಎಸ್
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2010
|[[ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್ ಮಾತಲ್ಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜಸ್ಟ್ ಮಾತ್ ಮಾತಲ್ಲಿ]]
|ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ್
|-
|ಮಿ. ತೀರ್ಥ
|ತೀರ್ಥ
|-
|[[ಕಿಚ್ಚ ಹುಚ್ಚ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಿಚ್ಚ ಹುಚ್ಚ]]
|ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ/ಕಿಚ್ಚ
|-
|[[ವೀರ ಪರಂಪರೆ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವೀರ ಪರಂಪರೆ]]
|ತೇಜ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2011
|[[ಕೆಂಪೇಗೌಡ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೆಂಪೇಗೌಡ]]
|ಕೆಂಪೇಗೌಡ
|-
|[[ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ]]
|ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನ/ವಿಷ್ಣು
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2013
|[[ವರದನಾಯಕ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವರದನಾಯಕ]]
|ಎಸಿಪಿ ವರದನಾಯಕ
|-
|[[ಬಚ್ಚನ್]]
|ಭರತ್/ಬಚ್ಚನ್
|-
|2014
|[[ಮಾಣಿಕ್ಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಣಿಕ್ಯ]]
|ವಿಜಯ್/ಜಯ್
|-
|2015
|[[ರನ್ನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರನ್ನ]]
|ಭಾರ್ಗವಚಂದ್ರ/ಚಂದು
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2016
|[[ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ ೨|ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ 2]]
|ಸತ್ಯ/ಶಿವ
|-
|[[ಮುಕುಂದ ಮುರಾರಿ]]
|ಮುರಾರಿ/ಕೃಷ್ಣ
|-
|2017
|[[ಹೆಬ್ಬುಲಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹೆಬ್ಬುಲಿ]]
|ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ರಾಮ್
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|[[ದಿ ವಿಲನ್ (೨೦೧೮ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಿ ವಿಲನ್]]
|ರಾಮ್/ರಾವಣ
|-
|[[ಅಂಬಿ ನಿಂಗೆ ವಯಸ್ಸಾಯ್ತೋ]]
|ಕಿರಿಯ ಅಂಬಿ
|-
|2019
|[[ಪೈಲ್ವಾನ್ (ಚಿತ್ರ)|ಪೈಲ್ವಾನ್]]
|ಪೈಲ್ವಾನ್ ಕಿಚ್ಚ/ಕೃಷ್ಣ
|-
|2021
|[[ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ-3 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೋಟಿಗೊಬ್ಬ 3]]
|ಸತ್ಯ/ಶಿವ
|-
|2022
|[[ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ]]
|ವಿಕ್ರಾಂತ್ ರೋಣ
|-
|2023
|[[ಕಬ್ಜ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕಬ್ಜ]]
|ಭಾರ್ಗವ್ ಭಕ್ಷಿ
|-
|2024
|ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ † &lt;ref&gt;{{Cite news |title=K46 - ಡೆಮನ್ ವಾರ್ ಬಿಗ್ನ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರದ ಎಲ್ಲಾ ವಿವರಗಳು |work=FilmiBug |url=https://www.filmibug.com/k46-demon-war-begins/ |access-date=2023-03-31 |archive-date=2023-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703162012/https://www.filmibug.com/k46-demon-war-begins/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|-
! colspan=&quot;3&quot;|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರಗಳು
|-
|2002
|ತುಂಟಾಟ
| rowspan=&quot;4&quot; |ಸುದೀಪ್
|-
|2005
|ಗುನ್ನ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2006
|ಜಾಕ್ ಪಾಟ್
|-
|ಕೇರ್ ಆಫ್ ಫುಟ್ ಪಾತ್
|-
|2007
|[[ಮಾತಾಡ್ ಮಾತಾಡು ಮಲ್ಲಿಗೆ]]
|ಒಂದು ಗುಂಪಿನ ನಾಯಕ
|-
|2009
|ಮೇಘವೇ ಮೇಘವೇ
| rowspan=&quot;2&quot; |ಸುದೀಪ್
|-
|2010
|ಐತಲಕ್ಕಡಿ
|-
|2011
|[[ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೋರಿ - 3 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೊಲೀಸ್ ಸ್ಟೋರಿ 3]]
|ಸೂರ್ಯ
|-
|2014
|[[ರಂಗನ್ ಸ್ಟೈಲ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಂಗನ್ ಸ್ಟೈಲ್]]
|ಸಿಸಿಬಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಕೃಷ್ಣ 
|-
|2015
|[[ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲವ್ ಯು ಆಲಿಯ]]
| rowspan=&quot;2&quot; |ಸುದೀಪ್
|-
|2016
|[[ಅಪೂರ್ವ]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|[[ರಾಜು ಕನ್ನಡ ಮೀಡಿಯಂ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ರಾಜು ಕನ್ನಡ ಮೀಡಿಯಂ]]
|ದೀಪಕ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ
|-
|ಕಿಚ್ಚು
|ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿ
|-
!colspan=&quot;3&quot;|ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
|-
|2012
|ಈಗ
|ಸುದೀಪ್
|-
|2013
|ಅಕ್ಷನ್ 3ಡಿ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|-
|2015
|[[ಬಾಹುಬಲಿ: ದ ಬಿಗಿನ್ನಿಂಗ್]]
|ಅಸ್ಲಾಮ್ ಖಾನ್
|-
|2019
|ಸೈರಾ ನರಸಿಂಹ ರೆಡ್ಡಿ
|ಅವುಕು ರಾಜು
|-
! colspan=&quot;3&quot;|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
|-
|2015
|ಪುಲಿ
|ಜಲಂತರಂಗನ್
|-
! colspan=&quot;3&quot;| ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು
|-
|2008
|ಫೂಂಕ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ರಾಜೀವ್
|-
|2010
|ಫೂಂಕ್ 2
|-
|2009
|ರಣ್
|ಜಯ್ ಮಲಿಕ್
|-
|2019
|[[ದಬಂಗ್ 3 (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ದಬಂಗ್ 3]]
|ಬಾಲಿ ಸಿಂಗ್
|}

==ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=100%
|-
! width=5%|Year
! width=40%| Nominated work
! width=40%| Category
! width=10%| Result
! width=5%| {{Tooltip|Ref.|Reference}}
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೧
| style=&quot;text-align: center;&quot;|''ಕೆಂಪೇಗೌಡ''
| style=&quot;text-align: center;&quot; |ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಬೆಸ್ಟ್ ಆಕ್ಟರ್
| {{nom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;SIIMA 2011:
* {{cite web|url=http://www.projectsjugaad.com/2012/06/siima-nominees-are/|title=SIIMA NOMINEES ARE|publisher=projectsjugaad.com|date=June 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140201172244/http://www.projectsjugaad.com/2012/06/siima-nominees-are/|archivedate=2014-02-01|df=}}
* {{cite web|url=http://www.chitraloka.com/awards/171-sima-awards-puneet-darshan-sudeep-nominated.html|title=SIMA Awards - Puneet, Darshan, Sudeep nominated|publisher=chitraloka.com|date=7 June 2012 &lt;!-- 04:48 --&gt;|access-date=7 ಫೆಬ್ರವರಿ 2019|archive-date=4 ಮಾರ್ಚ್ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193526/http://www.chitraloka.com/awards/171-sima-awards-puneet-darshan-su|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;|೨೦೧೨
| style=&quot;text-align: center;&quot;|''ಈಗ''
| style=&quot;text-align: center;&quot; |ಎರಡನೇ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್ (ನೆಗೆಟಿವ್ ರೋಲ್) – ತೆಲುಗು
| {{won}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-14/news-interviews/42062123_1_negative-role-best-actor-eega | title=SIIMA 2013 winners | publisher=articles.timesofindia.indiatimes.com | date=September 13, 2013 | accessdate=September 14, 2013 &lt;!-- at 11.13AM IST --&gt; | archive-date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130917173054/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-09-14/news-interviews/42062123_1_negative-role-best-actor-eega | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;text-align:center;&quot;| ೨೦೧೩
| style=&quot;text-align: center;&quot;|''ಬಚ್ಚನ್ ''
| style=&quot;text-align: center;&quot;|ಮೂರನೇ ಸೌತ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮೂವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್
| {{nom}}
| style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;ref&gt;SIIMA 2013:
* {{cite web |url=http://siima.in/nominations/ |title=SIIMA nominees Kannada |publisher=siima.in |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222803/http://siima.in/nominations/ |archivedate=2016-03-03 |df= }}
* {{cite web |url=http://kannada.oneindia.in/movies/news/siima-2014-kannada-nominations-list-announced-086297.html |title=SIIMA 2014: ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳ ನಾಮಿನೇಶನ್ ಪಟ್ಟಿ |publisher=kannada.oneindia.in |date=July 21, 2014 |access-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 7, 2019 |archive-date=ಜುಲೈ 30, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730023033/http://kannada.oneindia.in/movies/news/siima-2014-kannada-nominations-list-announced-086297.html |url-status=dead }}
* {{cite web |url=http://www.ibtimes.co.in/siima-2014-kannada-nominations-sudeep-yash-darshan-upendra-shivarajkumar-rated-best-actors-604929 |title=SIIMA 2014 Kannada Nominations: Sudeep, Yash, Darshan, Upendra and Shivarajkumar Rated as Best Actors |publisher=www.ibtimes.co.in |date=July 21, 2014 }}&lt;/ref&gt;
|}
===ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ===
ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟರು]]</text>
      <sha1>7z9pzms3djryyo2owrhwoxzd99357h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ರಾಮಾಯಣ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7523</id>
    <revision>
      <id>1432158</id>
      <parentid>1361660</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:28:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>68124</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಟೆಂಪ್ಲೇಟು</comment>
      <origin>1432158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95639" sha1="brsyn87spmo0290bqs9jlloj6hi1ztd" xml:space="preserve">{{Infobox religious text
| subheader = '''रामायणम्'''
| image = Indischer Maler von 1780 001.jpg
| caption = [[ರಾಮ]] ತನ್ನ ಪತ್ನಿ [[ಸೀತಾ]] ಮತ್ತು ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಅರಣ್ಯ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿ, ಸಿ.ಎ. ೧೭೮೦
| author = [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]]
| religion = [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]
| language = [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]
| verses = ೨೪೦೦೦
}}
{{ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳು}}
{{ವಿಶೇಷ ಲೇಖನ}}
[[ಚಿತ್ರ:Ramayana.jpg|thumb|ರಾಮಾ ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ]]
'''ರಾಮಾಯಣ''' [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂಗಳ]] ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದುದು. ಈ ಬೃಹದ್ಕಾವ್ಯವು [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.ರಾಮಾಯಣವನ್ನು [[ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ|ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವಾಗಿ]] ವಿಭಜಿಸಿದರೆ (ರಾಮನ+ಅಯನ=ರಾಮಾಯಣ) ''ರಾಮನ ಇತಿಹಾಸ'' ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣವು ೨೪೦೦೦ ಶ್ಲೋಕಗಳಿಂದುಂಟಾದ ೭ ಕಾಂಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ [[ಸೂರ್ಯ ವಂಶ|ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ]] ರಾಜಪುತ್ರ [[ರಾಮ]], ಆತನ ಮಡದಿ [[ಸೀತೆ]] ಹಾಗೂ ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣ ಮಾಡಿದ [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ಸಂಹಾರ ಕುರಿತಾಗಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳಿಂದ ರಚಿತವಾದ ಈ ಕಾವ್ಯ ರಾಮನ ಮಕ್ಕಳಾದ [[ಲವ]]-[[ಕುಶ|ಕುಶರಿಂದ]] ಪ್ರಚಲಿತವಾಯಿತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ರಾಮಾಯಣವು [[ಭಾರತ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದ]] ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ರಾಮನ ಕಥೆಯು ಅನೇಕ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ನಂತರದ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಾಯಿತು.

==ರಾಮಾಯಣದ ಇತಿವೃತ್ತ==

*ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಂತೆ ರಾಮಾಯಣದ ರಚನಾ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ ೫ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಕ್ರಿ.ಪೂ ೧ನೇ ಶತಮಾನವೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಲವು ಮಹಾಭಾರತದ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಕಾಲ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಪೌರಾಣಿಕಗಳಂತೆ ಈ ಕಾವ್ಯವೂ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ನಿಖರವಾದ ಕಾಲ ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ.
*ರಾಮಾಯಣವು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]  ಕಾವ್ಯದ ಮೇಲೆ ಶ್ಲೋಕದ ಹೊಸ [[ಛಂದಸ್ಸು|ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ]] ಬಹುಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.ಇದು ಪುರಾತನ ಹಿಂದೂ ಋಷಿಗಳ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಕಥಾಮಾಧ್ಯಮದ ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ ತಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಸಂಬಂಧಿತ ಚರ್ಚಾಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ರಾಮ]], [[ಸೀತೆ]], [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]], [[ಭರತ]], [[ಹನುಮಂತ]] ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಖಳನಾಯಕನಾದ [[ರಾವಣ]] ಈ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
*ರಾಮ ಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖರೆಂದರೆ - ೧೬ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಹಿಂದಿ]] ಕವಿ [[ತುಳಸಿದಾಸ|ತುಳಸೀದಾಸರು]], ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಕವಿ [[ಕಂಬ]], ೨೦ನೇ ಶತಮಾನದ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಕುವೆಂಪು]]([[ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ]]).
*ರಾಮಾಯಣ ಕೇವಲ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ]] ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಎಂಟನೆ ಶತಮಾನದಿಂದ ಅನೇಕ [[ಭಾರತೀಯ]] ವಸಾಹತುಗಳು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ಏರ್ಪಟ್ಟಾಗ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆ ವಿವಿಧ ರೂಪಾಂತರಗಳ ಮೂಲಕ ಆ ದೇಶಗಳಿಗೂ ಹರಡಿತು.ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಖ್ಮೇರ್,ಮಜಪಾಹಿತ್, ಶೈಲೇಂದ್ರ,ಚಂಪಾ,ಶ್ರೀವಿಜಯ ಮೊದಲಾದ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸ್ಥಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ ರಾಮಾಯಣ [[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ]] (ಜಾವಾ,ಸುಮಾತ್ರಾ ಮತ್ತು ಬೋರ್ನಿಯೊ)[[ಥೈಲೆಂಡ್]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]],[[ಮಲೇಶಿಯ]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಲಾಓಸ್|ಲಾಓಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ]] ಸಾಹಿತ್ಯ,ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ನಾಟಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.

== ಸಾರಾಂಶ ==
ರಾಮಾಯಣದ ನಾಯಕನಾದ ರಾಮ ಹಿಂದೂಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡುವ ಜನಪ್ರಿಯ ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ರಾಮ ನಡೆದ ದಾರಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಿಗಳು ಭೇಟಿ ಕೊಡುವುದುಂಟು. ರಾಮಾಯಣ ಕೇವಲ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಯಾಗಿರದೆ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಒಂದು ಭಾಗವೇ ಆಗಿದೆ.ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುವ ಗೌರವ ಎಷ್ಟೆಂದರೆ ರಾಮಾಯಣ ಅಥವಾ ಅದರ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಓದಿ ಅಥವಾ ಕೇಳಿದಲ್ಲಿ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರಕುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಮ, ಹಿಂದೂ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ [[ವಿಷ್ಣು|ವಿಷ್ಣುವಿನ]] ಅವತಾರ. ರಾಮನ ಅವತಾರದ ಉದ್ದೇಶ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು. ರಾಮನನ್ನು ನಂಬಿದವರಿಗೆ ಎಂದೂ ಅನ್ಯಾಯ ಆಗದು ಎಂದು ಜನರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ.

== ರಾಮಾಯಣದ ರಚನೆ ==

*ರಾಮಾಯಣಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಹಳೆಯದೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಓದುವಂಥದೂ ಆದ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ]] ''ರಾಮಾಯಣ''ವು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ರಾಮಾಯಣದ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಈ ಕೃತಿಯು ಅನೇಕ ಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಅಪೂರ್ಣ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು ೧೧ನೆಯ ಶತಮಾನದ್ದು.&lt;ref&gt;Robert P. Goldman, ''The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India'', pp 5&lt;/ref&gt; ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರತಿಯು [[ಉತ್ತರ ಭಾರತ|ಉತ್ತರ ಭಾರತದ]] ಹಾಗೂ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ]] ಎರಡು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ರಾಮನ ಜನ್ಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವನ ಅವತಾರ ಸಮಾಪ್ತಿಯವರೆಗಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಳುಕಾಂಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

#'''''ಬಾಲಕಾಂಡ''''' – [[ರಾಮ|ರಾಮನ]] ಜನನ, ಬಾಲ್ಯ, ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ]] ರಾಮ ಕಳೆದ ದಿನಗಳು, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಕೋರಿಕೆಯಂತೆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಅವನೊಡನೆ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ತೆರಳುವುದು, ಸೀತಾ ಸ್ವಯಂವರ- ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.
#''ಅಯೋಧ್ಯಾ ಕಾಂಡ'' – ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಕೈಕೇಯಿ|ಕೈಕೇಯಿಯು]] [[ದಶರಥ|ದಶರಥನಲ್ಲಿ]] ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಮೂರು ವರಗಳಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ ವನವಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ದಶರಥನು ಪುತ್ರಶೋಕವನ್ನು ತಾಳಲಾರದೆ ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
#'''''ಅರಣ್ಯ ಕಾಂಡ''''' – ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಜೀವನ, ಸೀತೆಯ ಅಪಹರಣ ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗಿದೆ.
#'''''ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ ಕಾಂಡ''''' –  ಸೀತೆಯನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ [[ರಾಮ]] [[ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ|ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆ]] ಎಂಬ ವಾನರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ [[ಸುಗ್ರೀವ]], [[ಹನುಮಂತ]] ಮುಂತಾದ ಕಪಿವೀರರ ಗೆಳೆತನವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾನರಸೈನ್ಯವು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
#'''''ಸುಂದರ ಕಾಂಡ''''' – [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನ]] ಬಗೆಗಿನ ವಿವರಗಳಿವೆ. ಹನುಮಂತನ ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರು ಸುಂದರೆ ಎಂದಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಭಾಗಕ್ಕೆ [[ಸುಂದರ ಕಾಂಡ]] ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಹನುಮಂತ ಸಮುದ್ರ ಲಂಘನ ಮಾಡಿ ಲಂಕೆ ಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯು]] [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ [[ಅಶೋಕ ವನ|ಅಶೋಕವನದಲ್ಲಿ]] ಇರುವ ವಿಷಯವನ್ನು[[ರಾಮ|ರಾಮನಿಗೆ]] ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ.
#'''''ಯುದ್ಧ ಕಾಂಡ''''' - ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ರಾಮ]] - [[ರಾವಣ|ರಾವಣರ]] ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ, ರಾವಣ ಸಂಹಾರದ ನಂತರ ರಾಮ ತನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಡನೆ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ]] ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ನಡೆಯುವುದರ ಕುರಿತಾದ ವರ್ಣನೆಗಳಿವೆ.
#'''''ಉತ್ತರ ಕಾಂಡ''''' –  ರಾಮ, ಸೀತೆ ವನವಾಸದ ನಂತರ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ದಿನಗಳು. ಅಗಸನ ಮಾತಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮ ಕಾಡಿಗಟ್ಟುವುದು, ಕಾಲಾಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಮಾವತಾರ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಂಡ ವಿವರಗಳಿವೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಕಡೆಯ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ವಾಲ್ಮೀಕಿಯೇ ಬರೆದಿರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂದೇಹಗಳಿವೆ. ಈ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಭಾಗದ ನಡುವೆ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ವಿರೋಧಾಭಾಸಗಳಿದ್ದರೂ ಈ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು ಕೃತಿಯ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದ ಅಂಗ ಎಂದು ಅನೇಕ ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;Raghunathan, N. (trans.), ''Srimad Valmiki Ramayana''&lt;/ref&gt; ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ರಾಮನ ಜನ್ಮ, ಅವನ ದೈವೀ ಅಂಶ ಮತ್ತು [[ರಾವಣ|ರಾವಣನನ್ನು]] ಕುರಿತಾದ ದಂತಕಥೆಗಳಂಥ ಅನೇಕ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಂಶಗಳ ಬಹುಭಾಗ ಈ ಎರಡು ಅಧ್ಯಾಯಗಳಲ್ಲೇ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ.

== ರಾಮಾಯಣದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Hanuman in Terra Cotta.jpg|thumb|[[ದ್ರೋಣಗಿರಿ]] ಪರ್ವತವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಿರುವ [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನ]] ಪ್ರತಿಮೆ]]

*'''[[ರಾಮ]]''' -  [[ರಾಮ]] ರಾಮಾಯಣದ ನಾಯಕ. ರಾಮನನ್ನು [[ದೇವರು|ದೇವರ]] ಅವತಾರವೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಮನು [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯ]] [[ಸೂರ್ಯ ವಂಶ|ಸೂರ್ಯ ವಂಶದ]] ರಾಜನಾದ [[ದಶರಥ|ದಶರಥನ]] ಹಿರಿಯ ಮಗ. ದಶರಥನಿಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿ ಪಾತ್ರನಾದ ಮಗ. ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆಲ್ಲ ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡರೆ ಬಹಳ ಪ್ರೀತಿ. ರಾಮ ಸದ್ಗುಣಗಳ ಸಾಕಾರ ರೂಪವಾಗಿದ್ದನು. ದಶರಥನ ಮೂವರು ಪತ್ನಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳಾದ [[ಕೈಕೇಯಿ|ಕೈಕೇಯಿಯು]] ತನ್ನ ವರಗಳ ಮೂಲಕ [[ರಾಮ|ರಾಮನ]] ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳಾಗುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮನು ರಾಜನಾಗುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟು, ತಂದೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವನವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ರಾಕ್ಷಸನಾದ ರಾವಣನು ರಾಮನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
*'''[[ಸೀತಾ]]''' - [[ಸೀತಾ|ಸೀತೆಯು]] ರಾಮನ ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು [[ಮಿಥಿಲಾ(ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ)|ಮಿಥಿಲೆಯ]] ರಾಜನಾದ [[ಜನಕ|ಜನಕನ]] ಮಗಳು. ಸೀತೆಯು ಸ್ತ್ರೀ ಸಚ್ಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದ್ದವಳು. ಸೀತೆಯು ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ. ಅಲ್ಲಿ [[ರಾವಣ|ರಾವಣನಿಂದ]] ಅಪಹರಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾಳೆ. ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು [[ಲ೦ಕಾ|ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ರಾಮ ರಾವಣನನ್ನು ಕೊಂದು ಅವನ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.
*'''[[ಹನುಮಂತ]]''' - ಹನುಮಂತ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಕಪಿಯ ಹೆಸರು. ಇವನು [[ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ|ಕಿಷ್ಕಿಂದಾ]] ಎಂಬ ವಾನರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಹನುಮಂತ [[ರಾಮ|ರಾಮನ]] ಭಕ್ತ. ಮಹಾ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಾರಿ [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯು]] [[ಲಂಕಾ|ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿರುವ]] ವಿಷಯವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಲಂಕೆಯಿಂದ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಬರಲು ರಾಮನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
*'''[[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]]''' - ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರಾಮನ ತಮ್ಮ. ರಾಮ ವನವಾಸಕ್ಕೆಂದು ಹೊರಟಾಗ ಲಕ್ಶ್ಮಣನೂ ಅವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದಷ್ಟೂ ದಿನ ತನ್ನ ಅಣ್ಣ, ಅತ್ತಿಗೆಯರಾದ ರಾಮ ಮತ್ತು ಸೀತೆಯ ಸೇವೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ರಾವಣನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ [[ಮಾರೀಚ]] ಚಿನ್ನದ ಜಿಂಕೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡಿದಾಗ ಸೀತೆ ಆ ಜಿಂಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಆಸೆ ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ರಾಮನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಕಾವಲಿಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದು ತರಲೆಂದು ಹೋದಾಗ, ರಾಮನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ತನಾದ ಕೇಳಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಸೀತೆ ಒತ್ತಾಯದ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ರಾಮನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆಂದು ಹೋದಾಗ, ಓಂಟಿಯಾಗಿದ್ದ ಸೀತೆಯನ್ನು [[ರಾವಣ]] ಅಪಹರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
*'''[[ರಾವಣ]]''' - ರಾವಣನು [[ಲಂಕಾ|ಲಂಕೆಯ]] ರಾಜನಾಗಿದ್ದು '''ಲಂಕಾಧಿಪತಿ''' ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವನು. ರಾವಣನು [[ಬ್ರಹ್ಮ|ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು]] ಕುರಿತು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ. &quot;ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ, [[ರಾಕ್ಷಸ|ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ]] ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಕಿನ್ನರರಿಂದಲೂ&quot; ಸಾವು ಬಾರದಿರಲಿ ಎಂಬುದೇ ಆ ವರ. ರಾವಣನಿಗೆ ಹತ್ತು ತಲೆಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತು ಕೈಗಳು. [[ಬ್ರಹ್ಮ|ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ]] ಚಿರಂಜೀವಿಯಾಗುವ ವರ ಪಡೆದ ರಾವಣ ಲೋಕಕಂಟಕನಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುಷ್ಟತನದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು [[ರಾಮ]] ಭೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ ತಾಳುತ್ತಾನೆ.
*'''[[ದಶರಥ]]''' - ದಶರಥ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯ]] ರಾಜ. [[ರಾಮ|ಶ್ರೀರಾಮನ]] ತಂದೆ. ದಶರಥನಿಗೆ [[ಕೌಸಲ್ಯೆ]], [[ಸುಮಿತ್ರ|ಸುಮಿತ್ರೆ]], [[ಕೈಕೇಯಿ]] ಎಂಬ  ಮೂರು ಜನ ಪತ್ನಿಯರು. ರಾಮನು ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಗ. [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣನು]] ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗ. [[ಭರತ]] ಮತ್ತು [[ಶತ್ರುಘ್ನ|ಶತ್ರುಘ್ನರು]] ಕಿರಿಯ ರಾಣಿಯಾದ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮಕ್ಕಳು. ಕೈಕೇಯಿ ದಶರಥನ ಪ್ರೀತಿಯ ಹೆಂಡತಿ. ದಶರಥನಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡು ರಾಮನನ್ನು ದಶರಥನಿಂದ ದೂರ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರಿಯಪುತ್ರನಾದ ರಾಮನ ವಿರಹವನ್ನು ಸಹಿಸದೆ ದಶರಥ ಎದೆಯೊಡೆದುಕೊಂಡು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ.
*'''[[ಭರತ]]''' - ಭರತನು ದಶರಥನ ಎರಡನೆಯ ಮಗ. ರಾಮನು ಸೀತಾ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೊಡನೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಭರತ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ತಾಯಿಯೇ ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ, ತನ್ನ ತಂದೆ [[ದಶರಥ|ದಶರಥನ]] ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣಳಾದ ವಿಷಯ ಭರತನಿಗೆ ನಂತರ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕೂಡಲೇ ತಾಯಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ರಾಮನನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ಭರತ ಎಷ್ಟೇ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ತಪ್ಪ್ಪಲು ಒಪ್ಪದ ರಾಮ ಭರತನೊಡನೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಆಗ ಭರತ ರಾಮನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ. ತಾನು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳದೆ, ಅಣ್ಣನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನೇ ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲಿಟ್ಟು, ರಾಮನ ಪರವಾಗಿ ರಾಜ್ಯದ ಆಡಳಿತವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
*'''[[ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ]]''' - [[ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ]] ಒಬ್ಬ ಋಷಿ. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹೋಮ, ಹವನಾದಿಗಳಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ರಾಮ, ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಹೋಮ, ಹವನಾದಿಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ರಾಮನನ್ನು [[ಮಿಥಿಲಾ(ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ)|ಮಿಥಿಲಾ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಜನಕರಾಜನು ಸೀತಾ ಸ್ವಯಂವರ ಏರ್ಪಡಿಸಿರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಶಿವ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದು [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯನ್ನು]] ವಿವಾಹವಾಗುತ್ತಾನೆ.

== ರಾಮ ಪುರಾಣ ==
[[ಚಿತ್ರ:Ravi Varma-Rama-breaking-bow.jpg|thumb|300px|ಮಿಥಿಲೆಯ ಸೀತಾ ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಶಿವನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತಿರುವುದು, [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ರಚನೆಯ ಚಿತ್ರ]]

*ವಿಶ್ವದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ರಾಕ್ಷಸರರ ರಾಜ ರಾವಣನ ಘೋರ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಅವನನ್ನು ದೇವತೆಗಳು, [[ರಾಕ್ಷಸ|ರಾಕ್ಷಸರು]] ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಕಿನ್ನರರು ಕೊಲ್ಲಲಾಗದೆಂಬ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದನು. ಅದನ್ನು ಅವನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂಥ ವರವನ್ನು ಪಡೆದು ರಾವಣನು ತನ್ನ ಸಹಚರ ರಾಕ್ಷಸರೊಡಗೂಡಿ ಭೂಸಂಹಾರಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿ, ಶಿಷ್ಟಜನರಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ]] ಅವರ ಜಪ-ತಪಗಳಿಗೆ ಉಪದ್ರವ ಕೊಡಲಾರಂಭಿಸಿದನು.
*ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ತಮ್ಮನ್ನು ಈ ದುಷ್ಟನಿಂದ ಕಾಪಾಡು ಎಂದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೊರೆ ಹೊಕ್ಕರು. ಬ್ರಹ್ಮನು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಬಳಿಸಾರಿ ದೇವತೆಗಳ ಚಿಂತೆಯನ್ನು ಅರುಹಿ, ರಾವಣನು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದದ ವರವನ್ನು ಪಡೆದಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ವಿಷ್ಣುವೇ ಮಾನವನಾಗಿ ಅವತಾರವೆತ್ತಿ ರಾವಣನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು.
*ಈ ಮಧ್ಯೆ ಕೋಸಲವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯ]] ರಾಜ [[ದಶರಥ|ದಶರಥನಿಗೆ]] ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು. ಮಂತ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಪುರೋಹಿತರ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಪುತ್ರಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪುತ್ರಕಾಮೇಷ್ಟಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ವಿಷ್ಣು ದಶರಥನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ದೈವೀ ಪುರುಷನೊಬ್ಬನನ್ನು ಯಜ್ಞಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಈ ದೈವೀ ಪುರುಷ ದಶರಥನಿಗೆ ಅಮೃತವಿದ್ದ ಚಿನ್ನದ ಕಲಶವೊಂದನ್ನು ನೀಡಿ ತನ್ನ ರಾಣಿಯರಿಗೆ ಅದನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಹೇಳಿದನು.
*ದಶರಥನು ಅದನ್ನು ತನ್ನ ಮೂವರು ರಾ‍ಣಿಯರಾದ [[ಕೌಸಲ್ಯೆ]], [[ಸುಮಿತ್ರ|ಸುಮಿತ್ರೆ]] ಮತ್ತು [[ಕೈಕೇಯಿ]] ಇವರ ನಡುವೆ ಹಂಚಿದನು. ಕಾಲ ಕ್ರಮೇಣ ಅವರು ಗರ್ಭಿಣಿಯರಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮವಿತ್ತರು. ರಾಣಿ [[ಕೌಸಲ್ಯೆ|ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ]] ಹಿರಿಯ ಮಗನಾಗಿ [[ರಾಮ|ರಾಮನೂ]], [[ಕೈಕೇಯಿ|ಕೈಕೇಯಿಗೆ]] [[ಭರತ|ಭರತನೂ]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]] ಮತ್ತು [[ಶತ್ರುಘ್ನ|ಶತ್ರುಘ್ನರು]] ಸುಮಿತ್ರೆಗೆ ಜನಿಸಿದರು.
*ಈ ಬಾಲಕರು [[ವಸಿಷ್ಠ|ವಸಿಷ್ಠರಿಂದ]] ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ, ಬಿಲ್ಲುವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ ಕಲಿಯುತ್ತ ಬೆಳೆದರು. ಒಂದು ದಿನ [[ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ|ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರು]] ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದು [[ದಶರಥ|ದಶರಥನಲ್ಲಿ]] ತಮ್ಮ ಯಜ್ಞ ಯಾಗಾದಿಗಳಿಗೆ ಭಂಗ ತರುತ್ತಿರುವ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ರಾಮನನ್ನು ಕಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಕೋರಿದರು. ಒಲ್ಲದ ಮನ್ಸಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೊಡನೆ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಳಿಸಿಕೊಡಲು ಅವನು ಒಪ್ಪಿದನು. ಈ ಸೋದರರು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ಅವರಿಗೆ ಅನೇಕ ದಿವ್ಯಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು.
*ಹಿಂತಿರುಗುವಾಗ [[ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ|ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರೊಡನೆಯ]] ಪ್ರಯಾಣದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಮಿಥಿಲಾ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ [[ಜನಕ]] ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ಮಗಳು ಅಪ್ರತಿಮ ಸುಂದರಿ [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯನ್ನು]] ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ [[ಶಿವ|ಶಿವನ]] ಬಹಳ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎದೆಯೀರಿಸಿದವನಿಗೆ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿ ಕೊಡಲಿರುವ ಸ್ವಯಂವರವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತನು. ಅನೇಕ ವಿವಾಹೇಚ್ಛುಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ ಸೋತಿದ್ದ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ರಾಮನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಅವನು ಜನಕನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಜನಕನು ಅವನ ಲಾವಣ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರು ಹೋದನು. ಐದು ಸಾವಿರ ಜನರು ಆ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎಂಟು ಗಾಲಿಗಳ ರಥದಲ್ಲಿ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ತಂದರು. ರಾಮನು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಮುರಿಯುವಷ್ಟು ಬಗ್ಗಿಸಿದನು. ಜನಕನು ಸಂತಸದಿಂದ ತನ್ನ ಲಾವಣ್ಯವತಿ ಮಗಳನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು. ಭವ್ಯವಾದ ಮದುವೆ ಸಮಾರಂಭದ ನಂತರ ನವಜೋಡಿಯು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು.

=== ರಾಮನ ವನವಾಸ ===

*ರಾಜ ದಶರಥನು ತನ್ನ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಹಾಗೂ ಪದ್ಧತಿಯಂತೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ಯುವರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಅವನ ಪ್ರಜೆಗಳು ಈ ಘೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಂತಸದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು.ಇಡೀ ನಗರವು ಈ ಸಂಬಂಧದ ಉತ್ಸವವನ್ನೂ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸಲು ಸಿದ್ಧತೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿತು.ದಶರಥನು ಈ ಆಚರಣೆಗಳ ಸಂಬಂಧ ಚರ್ಚಿಸಲು ತನ್ನ ಪತ್ನಿ ಕೈಕೇಯಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದನು. ಆದರೆ, ದುಷ್ಟದಾಸಿಯಾದ [[ಮಂಥರ|ಮಂಥರೆಯಿಂದ]] ದುರ್ಬೋಧನೆಗೊಳಗಾಗಿ 'ಯುವರಾಜನಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಮಗ ಭರತನಲ್ಲ,ಆದ ಕೌಸಲ್ಯೆಯ ಮಗ ರಾಮ' ಎಂದು ಅಸೂಯೆಪಟ್ಟು ದುಃಖಿಸಿದಳು.ದಶರಥನು ಬಂದಾಗ ಅವಳು ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರುಗರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು.ಚಿಂತಿತನಾದ ದಶರಥನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಕೈಕೇಯಿ,ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ದಶರಥ ತನಗಿತ್ತಿದ್ದ ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದಳು.ಈ ವರಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರೆ ಪ್ರಸನ್ನಳಾಗುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದಳು.
*ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಅವಳು,ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ತನ್ನ ಮಗ ಭರತನನ್ನು ಯುವರಾಜನಾಗಿ ನೇಮಿಸಬೇಕೆಂದೂ,ಎರಡನೆಯದಾಗಿ,ರಾಮನನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಕಾಲ ಘೋರವಾದ ದಂಡಕಾರಣ್ಯಕ್ಕೆ ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳಿಸ ಬೇಕೆಂದೂ ಕೇಳಿದಳು. ದುಃಖಿತನಾದ ದಶರಥ,ಆದಾಗ್ಯೂ ತನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು.ಆದರ್ಶ ಪುತ್ರನಾದ ರಾಮ,ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ತನಗಿದ್ದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಅವನ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಪತ್ನಿ [[ಸೀತೆ]] ಮತ್ತು ತಮ್ಮ [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ]], [[ರಾಮ|ರಾಮನ]] ಜೊತೆ ಹೊರಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ದಶರಥ ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ರಾಮ,ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪರಿತಪ್ತ ಜನರಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲಾನಂತರ ದಶರಥ ದುಃಖದಿಂದ ಮರಣವನ್ನಪ್ಪಿದನು.

=== ಸೀತಾಪಹರಣ ===
[[ಚಿತ್ರ:Ravi Varma-Ravana Sita Jathayu.jpg|thumb|300px|ರಾವಣ ಜಟಾಯುವಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವುದು, [[ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮ]] ರಚನೆಯ ಚಿತ್ರ]]

*ರಾಮ, ಸೀತೆ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ]] ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಜನರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು [[ಗಂಗಾ]] ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿ ಕಾಡಿನೊಳಕ್ಕೆ ಹೋದರು. ಚಿತ್ರಕೂಟ ಎಂಬ ಸುಂದರ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕುಟೀರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಫಲಪುಷ್ಪಗಳಿದ್ದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಕುಟೀರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಸ್ವರ್ಗವೇ ಆಯಿತು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಮ ಗರುಡರಾಜನಾದ ಜಟಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿತ್ರತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದ ಭರತ, ನಡೆದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಮನನ್ನು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಕಳಿಸುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಸರ, ಕೋಪಗೊಂಡನು.
*ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತರುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದು ರಾಮನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರುವಂತೆ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು. ತಂದೆಯ ವಚನದಿಂದ ಬದ್ಧನಾದ ರಾಮ ಇದಕ್ಕೆ ನಿರಾಕರಿಸಿದಾಗ ರಾಮನ ಪಾದುಕೆಗಳನ್ನು ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಒಯ್ದು ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ರಾಮನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಂದಿಗ್ರಾಮದಿಂದ ಭರತ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಹದಿನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ರಾಮ ಮರಳಿ ಬರದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನೂ ಭರತ ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು.
*ಒಂದು ದಿನ ರಾವಣನ ತಂಗಿಯಾದ [[ಶೂರ್ಪನಖಿ]] ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸಿ, ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡು ಅವನನ್ನು ಮೋಹಿಸಿದಳು. ಸುಂದರ ಹುಡುಗಿಯ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ರಾಮನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಳು. ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯತ್ತ ನಿಷ್ಠಾವಂತನಾದ ರಾಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಕುಪಿತನಾದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಅವಳ ಮೂಗು ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಟ್ಟನು. ರಾವಣನತ್ತ ಮರಳಿ ಶೂರ್ಪನಖಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ದೂರಿತ್ತಳು. ಅವಳಿಂದ ಸೀತೆಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದ ರಾವಣ, ರಾಮನನ್ನು ಕೊಂದು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ನಿರ್ಧಾರ ವನ್ನು ಮಾಡಿದನು. ರಾವಣನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದ [[ಮಾರೀಚ]] ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ದೂರ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು.
*ಹೊರಡುವ ಮುನ್ನ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆದು ಅದರ ಒಳಗೆ ಇರುವವರೆಗೂ ಸೀತೆ ಸುರಕ್ಷಿತಳಾಗಿ ಇರುವಳೆಂದು ತಿಳಿಸಿ ಹೋದನು. ಮುದುಕನ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಬಂದ ರಾವಣ ಅನ್ನದಾನ ಮಾಡುವಂತೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡನು. ಗೆರೆಯನ್ನು ದಾಟಲು ಹೆದರಿದರೂ, ಅವನಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಲು ಸೀತೆ ಮುಂದೆ ಬಂದಾಗ ರಾವಣ ಅವಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ತನ್ನ [[ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನ|ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ]] ಹಾರಿದನು. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಜಟಾಯು ಸೀತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಬಂದಾಗ ರಾವಣ ಜಟಾಯುವಿನ ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹೋದನು. ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕಾಣದೆ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಜಟಾಯುವಿನಿಂದ ಸೀತಾಪಹರಣದ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿದರು.

=== ವಾನರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ===

*ತಮ್ಮ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಕಿಷ್ಕಿಂದೆಯ ವಾನರ ರಾಜನಾದ [[ಸುಗ್ರೀವ]] ಹಾಗೂ [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನನ್ನು]] ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹನುಮಂತ ಸುಗ್ರೀವನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇನಾಧಿಪತಿ. ಸೀತೆ ರಾವಣನ ರಥದಿಂದ ಎಸೆದ ಆಭರಣಗಳು ವಾನರರಿಗೆ ದೊರೆತಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಅಣ್ಣ [[ವಾಲಿ|ವಾಲಿಯಿಂದ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಹೊರಗಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಸುಗ್ರೀವ ರಾಮನ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪರಸ್ಪರ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಸಹಾಯ ಪಡೆದ ಸುಗ್ರೀವನಿಂದ ವಾಲಿ ಮಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸುಗ್ರೀವ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕೂಡಿ ಲಂಕೆಯೆಡೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಮ, ಸುಗ್ರೀವರು ಸೀತೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ತಮ್ಮ ವಾನರಸೇನೆಯನ್ನು ನಾನಾ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಕಳಿಸಿದರು.
*ಅವರು ರಾವಣನಿಂದ ಹತನಾದ ಜಟಾಯುವಿನ ಸೋದರ, [[ಸಂಪಾತಿ|ಸಂಪಾತಿಯನ್ನು]] ಭೇಟಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಫಲ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸಂಪಾತಿಯು ಅಂಗವೈಕಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ  ಹಾರಲು ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿದ್ದನು. ಅವನು ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹಾರಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಸುಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದವು. ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಜಟಾಯುವು ಅವನನ್ನು ಸಾವಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದನು. ಇಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಜಟಾಯು ದೇಹಬಲದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಗನಾದರೂ ಸಂಪಾತಿಗೆ ಕಣ್ಣಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಷ್ಟಿಯಿದ್ದು ನೂರಾರು [[ಯೋಜನ|ಯೋಜನಗಳಷ್ಟು]] ದೂರ ನೋಡಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದನು.
* ರಾವಣನು ತನ್ನ ಸೋದರನನ್ನು ಕೊಂದದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ವಾನರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಒಪ್ಪಿದನು. ಅನತಿಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅವನು ಸೀತೆಯನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವುದಾಗಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದನು. ಅವಳು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದಾಚೆಗಿನ ಲಂಕಾದ್ವೀಪದಲ್ಲಿನ [[ಅಶೋಕ ವನ|ಅಶೋಕವನವೊಂದರಲ್ಲಿ]] ಸೆರೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಹೇಳಿದನು.

=== ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ===

*ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ವಾನರಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅಂಗದನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದನು. ಹನುಮಂತನು ಅಂಗದನ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿ ತೆರಳಿದನು. ಅವರು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ಬಹುದೂರ ಹೋದಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ಲಂಕಾದ್ವೀಪದ ನಡುವೆ ಮಹಾಸಾಗರವನ್ನು ಕಂಡರು. ಆ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆಂದು ತಿಳಿಯದಾದರು. ತನ್ನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರಹೇಳಿ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನದೇಹವನ್ನು ಹಿಗ್ಗಿಸಿ ಮಹಾರೂಪ ತಾಳಿ ಅಪಾರ ಜಲರಾಶಿಯನ್ನು ಜಿಗಿದು ದಾಟಿ ತ್ರಿಕೂಟ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಇಳಿದು [[ಲಂಕಾ|ಲಂಕಾಪಟ್ಟಣದತ್ತ]] ನೋಡಿದನು. ನಗರಕ್ಕೆ ಭಾರೀ ಪಹರೆ ಇದ್ದದ್ದರಿಂದ ಬೆಕ್ಕಿನ ರೂಪತಾಳಿ ನಗರವನ್ನು ನುಸುಳಿ ನಗರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದನು. ರಾವಣನು ತನ್ನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸೀತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
*ತನ್ನ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಕೊನೆಗೆ ಆಶೋಕವನದಲ್ಲಿ ಮರದ ಕೆಳಗೆ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆಯಲ್ಪಟ್ಟು ದುಃಖದಿಂದ ಕಳೆಗುಂದಿದ ಸೌಂದರ್ಯವುಳ್ಳ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಸಣ್ಣ ಕಪಿಯೊಂದರ ವೇಷ ತಾಳಿ [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನು]] ಮರದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಜಿಗಿದು ಅವಳಿಗೆ ರಾಮನ ಉಂಗುರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವಳಿಂದ ಒಂದು ಉಂಗುರವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಅವಳನ್ನು ತನ್ನೊಡನೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಲು, ರಾಮನೇ ತನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಬರಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿ ತನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಒಂದು ಬೆಲೆಯುಳ್ಳ ವಜ್ರವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಹನುಮಂತನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಳು. ಅವರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ರಾವಣನು ಅವಳ ಮನವೊಲಿಸಲು ವ್ಯರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡಿ ಅವಳು ಇನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಶವಾಗದಿದ್ದರೆ, ತನ್ನ ಬೆಳಗಿನ ಉಪಾಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳ ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ತುಂಡರಿಸುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಸಿದನು.
*ರಾವಣನ ಮಾತಿನಿಂದ ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದ ಹನುಮಂತನು ಮಾವಿನ ತೋಟವನ್ನು ಹಾಳು ಮಾಡಿದನು. ಅವನನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರು ಬಂಧಿಸಿ ರಾವಣನ ಮುಂದೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರು. ಹನುಮಂತನು ತಾನು ರಾಮನ ದೂತನೆಂದು ಹೇಳಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು ಇಲ್ಲವೆ ರಾಮನ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗು ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದ ರಾವಣನು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ರಾವಣನ ನ್ಯಾಯಪರ ತಮ್ಮನಾದ [[ವಿಭೀಷಣ|ವಿಭೀಷಣನು]] ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ರಾವಣನಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ  ಪ್ರಕಾರ  ದೂತನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅನುಚಿತ  ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲು ಸಲಹೆ ಮಾಡಿದನು.
* ಇದಕ್ಕೆ ರಾವಣನು ಒಪ್ಪಿ ತನ್ನ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇವಕರಿಗೆ ಹನುಮಂತನ ಬಾಲಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಲು ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ಬಾಲಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹತ್ತಿದ ನಂತರ ಹನುಮಂತನು ತನ್ನ ಶರೀರವನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಿ  ಮನೆಗಳ ಮೇಲೆಲ್ಲ ಜಿಗಿಯುತ್ತ ಹೋಗಿ ಲಂಕೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹರಡಿದನು. ಅವನು ರಾಮ, ಸುಗ್ರೀವರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ಸೀತೆಯು ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಯುದ್ಧಸಿದ್ಧತೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು.

=== ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ===
[[ಚಿತ್ರ:Prince Rama preparing to lay siege to Lanka.jpg|thumb|300px|right|ಲಂಕೆಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ನಡೆಸಲು ರಾಮನ ಸಿದ್ಧತೆ - ಸ್ಮಿತ್‍ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿನ ಚಿತ್ರ]]

*ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟದೆ ಹೋದರೆ, ಹನುಮಂತನ ಹೊರತು ಬೇರಾರೂ ಅದನ್ನು ದಾಟಲಾರರು ಎಂದು ರಾಮನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದನು. ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮೂರು ದಿನ ಕಾದರೂ ತನ್ನನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದ ರಾಮನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಿಡಲು [[ವರುಣ|ವರುಣನು]] ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದನು. ಸಮುದ್ರದೇವತೆಯಾದ ಅವನು 'ಸೇತುವೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದಾದರೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದಷ್ಟು ದೃಢವಾಗಿರುವಂತೆ ಸೇತುವೆಗೆ ಅಲೆಗಳು ಅನುಕೂಲವಾಗಿರುವಂತೆ ಏರ್ಪಡಿಸುವುದಾಗಿ' ಮಾತು ಕೊಟ್ಟನು. ರಾಮನು ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬರುವ ವಾರ್ತೆಯಿಂದ ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯ ವಾತಾವರಣ ಉಂಟಾಯಿತು.
*ರಾವಣನ ತಮ್ಮನಾದ ವಿಭೀಷಣನು, ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ರಾವಣನಿಗೆ ಸಲಹೆಯಿತ್ತಾಗ ರಾವಣನು ಅತೀವ ಸಿಟ್ಟಿಗೆದ್ದದ್ದರಿಂದ, ರಾಮನನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡನು. (ನಂತರ ನಡೆದ ಘನಘೋರ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳೂ ಭಾಗವಹಿಸಿದರು. [[ವಿಷ್ಣು]] ಮತ್ತು [[ಇಂದ್ರ]], [[ರಾಮ|ರಾಮನ]] ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ಅಸುರರು [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ವಹಿಸಿದರು) ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಮಿಶ್ರಫಲಗಳೊಡನೆ ಯುದ್ಧ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ನಡೆದ ನಂತರ ರಾಮ-ರಾವಣರ ನಡುವೆ ನೇರ ಹೋರಾಟದ ಮೂಲಕ ಯುದ್ಧದ ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ಘೋಷಿಸುವುದೆಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕಾಳಗದ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ದೇವ-ದೇವತೆಗಳೂ ಭೀತರಾದರು.
*ರಾಮನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಬಾಣವೂ ರಾವಣನ ಒಂದು ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ ಅದು ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ತೋಚದೆ ಇದ್ದ ರಾಮನಿಗೆ ರಾವಣನ ದೇಹದತ್ತ ಗುರಿಯಿಡುವಂತೆ ವಿಭೀಷಣ ತಿಳಿಸಿಕೊಟ್ಟ. ಈ ಉಪಾಯ ಫಲಿಸಿ ರಾವಣ ಉರುಳಿ ಬಿದ್ದಂತೆ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಪುಷ್ಪಗಳು ರಾಮನ ಮೇಲೆ ಮಳೆಗರೆದವು. ಅವನ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ದೈವೀ ಸಂಗೀತ ಅನುರಣಿಸಿತು. ರಾವಣನ ಪತ್ನಿ [[ಮಂಡೋದರಿ|ಮಂಡೋದರಿಯ]] ವಿಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಮ ರಾವಣನಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತ ಅಂತ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಮಾಡಿ ಲಂಕೆಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
*ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬೀಗುತ್ತಿದ್ದ ಸೀತೆ ರಾಮನ ಜೊತೆಗೂಡಿದಳು. ಆದರೆ ಅವಳ ಸಂತೋಷ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿತ್ತು. ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡ ರಾಮ, ರಾವಣನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಇದ್ದುದರಿಂದ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾಗಲು ಅವಳು ತಕ್ಕವಳಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದ. ತನ್ನ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅವನಿಗೆ ಭರವಸೆಯಿತ್ತಳು ಸೀತೆ. ಆದರೂ ರಾಮನ ಅನುಮಾನ ಮುಂದುವರೆದಿದ್ದರಿಂದ ಸೀತೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡುವ ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಚಿತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿದಳು.
*ಎಲ್ಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಅಂತಃಕರಣವೂ ಸೀತೆಯ ಕಡೆಗಿದ್ದಿತು. ಸೀತೆ ಚಿತೆಯನ್ನೇರಿ ಕೆಲ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ [[ಅಗ್ನಿ]] ಆಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ತಂದು ಬಿಟ್ಟನು. ಅಗ್ನಿಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿರಪರಾಧವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾಮ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದನು. ರಾಮನ ನಡತೆಯನ್ನು ಸೀತೆ ಕ್ಷಮಿಸಿದಳು. ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದು, ರಾವಣನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ರಾಮ ವಿಜೃಂಭಣೆಯಿಂದ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಮರಳಿ ಭರತ ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಜನರ ಅಪಾರ ಸಂತೋಷಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯಭಾರವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡನು.

=== ಸೀತಾ ಪರಿತ್ಯಾಗ ===

*[[ರಾಮ|ಶ್ರೀರಾಮನ]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ [[ಅಯೋಧ್ಯೆ|ಅಯೋಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ]] ಸುಖ, ಸಮೃದ್ಧಿಗಳು ನೆಲಸಿದ್ದವು. ಪ್ರಜೆಗಳು ಆನಂದದಿಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈ ನೆಮ್ಮದಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲವಿದ್ದ [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯ]] ಪಾವಿತ್ರ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ಜನರು ಅನುಮಾನದಿಂದ ಮಾತಾಡ ತೊಡಗಿದರು. ಈ ವಿಷಯ ಗೂಢಚಾರರಿಂದ ರಾಮನಿಗೂ ತಿಳಿದು ಬಂದಿತು. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬರಗಾಲಕ್ಕೂ ಸೀತೆಯಿಂದಾಗಿರುವ ತಪ್ಪೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಜನ ಗುಸುಗುಸು ಮಾತಾಡತೊಡಗಿದರು. ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂತೋಷ ಪಡಿಸಲು ರಾಮ ಸೀತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಸೀತೆಯು ವನವಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಮನೊಡನೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕಾಲಕಳೆದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೋಗಬೇಕಾಯಿತು.
*ತುಂಬು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು, ವಿಹಾರದ ನೆಪ ಹೇಳಿ ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಅವಳನ್ನು ಕಾಡಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಅಲ್ಲೆ ಬಿಟ್ಟು ಬರುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರೇಮವನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜನಾಪವಾದದಿಂದ ರಾಮ ತನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿರುವನೆಂಬ ಸುದ್ದಿಯಿಂದ ಸೀತೆ ದುಃಖತಪ್ತಳಾಗಿ ಕಲ್ಲು ಕರಗುವಂತೆ ರೋದಿಸುತ್ತಾಳೆ. ನಂತರ ರಾಮನಿಂದ ಪರಿತ್ಯಕ್ತೆಯಾದ ಸೀತೆಗೆ [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಮುನಿಯು ತನ್ನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದನು. [[ಸೀತೆ]] ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ [[ಲವ]] ಮತ್ತು [[ಕುಶ]] ಎಂಬ ಅವಳಿ-ಜವಳಿ ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತಾಳೆ. ಸೀತೆಯು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ದೊಡ್ಡವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಲವ-ಕುಶರಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿ ಸಕಲ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
*ಲವ-ಕುಶರು ಬೆಳೆದು ಎಂಟು ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದರು (Ẋಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ಯುವಕರಾಗಿದ್ದರುẊ.) ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಒಂದು ಚಿಂತೆ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು. [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ|ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ]] ಮಗನಾಗಿದ್ದ [[ರಾವಣ|ರಾವಣನನ್ನು]] ಕೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ತನಗೆ ಬಂದಿರಬಹುದಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ಹತ್ಯೆ ಎಂಬ ಪಾಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಶ್ವಮೇಧ]] ಯಾಗ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದನು. ಈ ಯಾಗಕ್ಕೆ ತನ್ನ ದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ, ಋಷಿ ಮುನಿಗಳಿಗೂ ಆಹ್ವಾನವಿರುತ್ತದೆ. [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಮುನಿಗಳು  ಲವ-ಕುಶರೊಡನೆ ಈ ಯಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಯಾಗದ ದಿನ ಲವ-ಕುಶರಿಬ್ಬರು ರಾಮನ ಎದುರು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಋಷಿಗಳಿಂದ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನಿಗೆ ಆ ಗಾಯನದ ಮೂಲಕ ತನ್ನದೇ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೋಜಿಗವಾಗುತ್ತದೆ.
* ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಿಂದ ರಾಮನಿಗೆ [[ಲವ]], [[ಕುಶ|ಕುಶರು]] ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯು]] ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಗಳ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯ ತಿಳಿದು, ಅವಳನ್ನು ತಾನಿರುವಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಮುನಿಯು ಸೀತೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಕರೆದು ಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ರಾಮ ಸೀತೆಯು ಮತ್ತೊಂದು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಮೇಲಿರುವ ಕಳಂಕದಿಂದ ದೂರಾಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ದುಃಖ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ.
*ಆಗ ಸೀತೆಯು ತನ್ನ ತಾಯಿಯಾದ ಭೂದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ - ತಾನು ಪತಿವ್ರತೆಯೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿ ಬಾಯಿ ಬಿರಿಯಲಿ, ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗು ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿರುವಂತೆಯೇ ಭೂಮಿ ದೊಡ್ಡ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಬಾಯಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಗಾಗಿ]] ಸಿಂಹಾಸನವೊಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೀತೆಯ ತಾಯಿಯಾದ [[ಭೂದೇವಿ|ಭೂದೇವಿಯನ್ನು]] ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು [[ಭೂಮಿ]] ಒಳಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭೂಮಿ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
* ಈ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ರಾಮ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅನುಮಾನಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮುನಿಗಳು [[ರಾವಣ|ರಾವಣನ]] ಸಂಹಾರದ ನಿಮಿತ್ತಕ್ಕಾಗಿ ಸೀತೆಯ ಅವತಾರವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದಿದ್ದರಿಂದ ಅವಳು ಹೋಗಿದ್ದಾಳೆ. ನೀನು ದುಃಖಿಸಬೇಡ ಎಂದು ರಾಮನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

== ನಾರದನ ಹೇಳುವ ಆದರ್ಶ ಮನುಷ್ಯನ ೧೬ ಗುಣಗಳು ==

# ಗುಣವಾನ್ - ನೀತಿವಂತ
# ವೀರ್ಯವಾನ್- ಶೂರ
# ಧರ್ಮಜ್ಞ - ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು
# ಕೃತಜ್ಞ್ನ - ಮಾಡಿದ ಸಹಾಯ/ಉಪಕಾರವನ್ನು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುವವನು
# ಸತ್ಯವಾಕ್ಯ – ಸತ್ಯವನ್ನು ನುಡಿಯುವವನು
# ಧೃಡವೃತ – ಮನೋನಿಶ್ವಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವನು
# ಚರಿತ್ರವಾನ್ – ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆಯುಳ್ಳವನು
# ಸರ್ವಭೂತಹಿತ – ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವವನು
# ವಿದ್ವಾನ್ - ಎಲ್ಲ ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು
# ಸಮರ್ಥ – ಸಮರ್ಥನು
# ಸದೈಕ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ – ನೋಡಲು ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಸುಖಕರನು
# ಆತ್ಮವಂತ – ಧೈರ್ಯಸ್ಥ
# ಜಿತಕ್ರೋಧ – ಕೋಪವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು
# ದ್ಯುತಿಮಾನ್ – ಕಾಂತಿಯುಳ್ಳವನು
# ಅನಸೂಯಕ – ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದವನು
# ಕಸ್ಯ ಬಿಭ್ಯತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ಜಾತರೋಶಸ್ಯ ಸಂಯುಗೆ - ಯಾರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ದೇವತೆಗಳೂ ಹೆದರುವರೋ ಅಂಥವನು.

ರಾಮನೇ ಸ್ವತಃ  ತಾನು ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರನೆಂದು ಹೇಳಿದರೂ, ಒಮ್ಮೆ ಕೂಡ ತಾನು ದೈವಾಂಶವುಳ್ಳವನೆಂದು ಹೇಳದಿದ್ದರೂ &lt;ref&gt;''ಆತ್ಮಾನಂ ಮಾನುಷಂ ಮನ್ಯೆ ''&lt;/ref&gt;, ಹಿಂದುಗಳು ಅವನನ್ನು ಆದರ್ಶವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದೂ [[ವಿಷ್ಣು]] ದೇವರ  ಪ್ರಮುಖ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬ ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

== ರಾಮಾಯಣದ ನೀತಿಪಾಠ ==

*[[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು]] ತನ್ನ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಮೂಲಕ ಮಾನವನ ಬಾಳುವೆಯ ರೀತಿಯ ಕುರಿತು ತನ್ನ ನೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜೀವನವು ಕ್ಷಣ ಭಂಗುರವಾಗಿದ್ದು, ಭೋಗಲಾಲಸೆಯ ನೀತಿಯು ಅರ್ಥಹೀನವಾದದ್ದು. ಆದರೆ ಹಾಗೆಂದು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಪುರಾತನ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಹಕ್ಕುಬಾಧ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ವಿಮುಖನಾಗಬಾರದು. [[ವೇದ|ವೇದದಲ್ಲಿ]] ಉಕ್ತವಾದದ್ದೇ [[ಧರ್ಮ]], ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಲಾಭ, ನಷ್ಟಗಳಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.
*ಇಂಥ ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯಿಂದ ಇಹಲೋಕದಲ್ಲೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು &lt;ref&gt;ರಘುನಾಥನ್ ಎನ್. (ಅನುವಾದ), ''ಶ್ರೀಮದ್ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಂ''&lt;/ref&gt; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಯಾವುದೇ ಮಾತು ಕೊಡುವ ಮೊದಲೇ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ರಾಮಾಯಣವು ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತದೆ. [[ನಾರದ]] ಮುನಿಯು ಇಡೀ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿ  ವಾಲ್ಮೀಕಿಗೆ ಹೇಳಿದ ''ಸಂಕ್ಷೇಪ ರಾಮಾಯಣ''ವು ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದ ಮೊದಲ ಸರ್ಗವಾಗಿದೆ. ನಾರದನು ಆದರ್ಶ ಮನುಷ್ಯನ ೧೬ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿ  ರಾಮನು ಈ ಎಲ್ಲ ೧೬ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾನವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.
*ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅತಿಮಾನವ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸದೆ, ಎಲ್ಲ ಗುಣ ದೋಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿ, ನೈತಿಕ ಸಂದಿಗ್ಧಗಳನ್ನೆದುರಿಸಿ ಅವುಗಳನ್ನು ''ಧರ್ಮ'' (ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗ)ವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದರಿಂದ ಗೆದ್ದ ಒಬ್ಬ ಸಹಜ ಮಾನವನನ್ನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಕಥಾನಾಯಕನ ಪರಿಶುದ್ಧ ಚಾರಿತ್ರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಶಯವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ-
*#ತನ್ನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯಲು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ವಾಲಿಯನ್ನು ಮರದ ಮರೆಯಿಂದ ರಾಮನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯುದ್ಧದ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಾಗಿತ್ತು.
*#ಸೀತೆಯು ರಾವಣನ ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದಾಗ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತನ್ನ ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧ ಮಾಡುವಂತೆ ರಾಮನು ಅವಳನ್ನು ಬಲವಂತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
*#ನಂತರ ಶೂದ್ರ ಶಂಬೂಕನನ್ನು ಸಮಾಜದ ಕೆಳವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದು ಯೋಗಿಗಳಂತೆ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ರಾಮನು ಕೊಲ್ಲುವನು. ಇವು ಮತ್ತು ಉಳಿದ ಅನೇಕ ಇಂಥ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಕಥಾನಾಯಕನಾದ ರಾಮನ ಮನುಷ್ಯ ಸಹಜ ಗುಣವನ್ನೆತ್ತಿ ತೋರಿಸಿ ಕಥೆಯ ಮೂಲ ನೀತಿಯಾಗಿರುವ 'ಮನುಷ್ಯನು ಸತ್ಯಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಅತಿಮಾನವನಿರುವುದು ಅವಶ್ಯವಿಲ್ಲ' ಎಂಬುದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತವೆ.

== ಪಠ್ಯದ ಚರಿತ್ರೆ ==

*ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಂಬುಗೆಯಂತೆ ಈ ಕಾವ್ಯವು ಹಿಂದೂ ಕಾಲಗಣನೆಯ ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ [[ತ್ರೇತಾಯುಗ|ತ್ರೇತಾಯುಗಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿದ್ದು, [[ವಾಲ್ಮೀಕಿ|ವಾಲ್ಮೀಕಿಯು]] ರಚಿಸಿದ್ದು. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯೂ ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಭಾಷೆ [[ಪಾಣಿನಿ|ಪಾಣಿನಿಯ]] ಕಾಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಳೆಯದಾದ [[ಸಂಸ್ಕೃತ]]. ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ರಾಮಾಯಣಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಈ ಪ್ರಭೇದ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಮೂಲ ಕೃತಿಯ ರಚನೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಐದನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆದದ್ದಿರಬಹುದು.
*ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಬಾಯಿಂದ ಬಾಯಿಗೆ ಹಾಗೂ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಒಬ್ಬರಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಹೊಂದುತ್ತಾ, ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಅನೇಕ ಮಾರ್ಪಾಟುಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತ ಇಂದಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ರಾಮಾಯಣದ ರಚನಾಕಾಲವನ್ನು ಕೇವಲ ಭಾಷಾ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯಲಾಗದು. ದೀರ್ಘವಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಇಂದಿನ ರೂಪವನ್ನು ರಾಮಾಯಣ ಪಡೆದಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ಐದನೆ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಕ್ರಿ.ಶ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
*ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯ ಕಾಲ ಇನ್ನೂ ಹಳೆಯದಿರಬಹುದು. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರುಗಳು - ರಾಮ, ಸೀತೆ, ದಶರಥ, ಜನಕ, ವಸಿಷ್ಠ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ - ಈ ಎಲ್ಲ ಹೆಸರುಗಳೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣಕ್ಕಿಂತ ಹಳೆಯದಾದ ವೇದಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;In the [[Veda|Vedas]] ''Sita'' means [[furrow]] relating to a goddess of agricuture. - S.S.S.N. Murty, A note on the Ramayana&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ವೇದಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೋಲುವ ಯಾವ ಕಥೆಯೂ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;Goldman, Robert P.,  ''The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India'' pp 24&lt;/ref&gt;
*ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ವೇದೋಕ್ತ ದೇವತೆಗಳಲ್ಲ. ಮಹಾಭಾರತ-ರಾಮಾಯಣಗಳ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳ ರಚನಾನಂತರವೇ ಈ ದೇವರುಗಳ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ರಾಮಾಯಣದ ಎರಡನೆ ಕಾಂಡದಿಂದ ಆರನೆ ಕಾಂಡದವರೆಗಿನ ಭಾಗಗಳು ಈ ಕಾವ್ಯದ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲ ಕಾಂಡವಾದ ಬಾಲಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯದಾದ ಉತ್ತರಕಾಂಡ ನಂತರ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿತ ವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;Goldman, Robert P.,  ''The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India'' pp 15-16&lt;/ref&gt;
*ಬಾಲಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಂಡದ ಕರ್ತೃ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃಗಳು ಗಂಗಾ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ''ಹದಿನಾರು ಜನಪದ''ಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿನ ಮಗಧ ಹಾಗೂ ಕೋಸಲ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಿಕಟ ಪರಿಚಯ ಪಡೆದಿದ್ದರೆನ್ನುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ರಾಮಾಯಣದ ಈ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ಹಾಗೂ ಭೌಗೋಳಿಕ ವರ್ಣನೆಗಳು ''ಹದಿನಾರು ಜನಪದ''ಗಳ ಕಾಲದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ರಾಮಾಯಣದ ಅರಣ್ಯಕಾಂಡವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ರಾಕ್ಷಸರು, ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಕಲ್ಪನಾಲೋಕದತ್ತ ವರ್ಣನೆಗಳು ಸರಿಯುತ್ತವೆ.
*ಮಧ್ಯ ಹಾಗೂ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕ ವರ್ಣನೆಗಳು ವಾಸ್ತವದಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರವಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. [[ಶ್ರೀಲಂಕಾ]] ದ್ವೀಪದ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುವುದು ಸಹ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;Goldman, Robert P.,  ''The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India'' pp 28&lt;/ref&gt; ಈ ಅಂಶಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಚರಿತ್ರಜ್ಞ ಎಚ್.ಡಿ.ಸಂಕಾಲಿಯಾ ಅವರು ರಾಮಾಯಣದ ಕಾಲ ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನ ಇದ್ದಿರಬಹುದೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;See Sankalia, H.D., ''Ramayana: Myth or Reality'', New Delhi, 1963&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಚರಿತ್ರಕಾರರಾದ ಎ.ಎಲ್.ಬಾಷಮ್ ಅವರು [[ರಾಮ]]ನು ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೭ ನೆಯ ಅಥವಾ ೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಿರಬಹುದಾದ ಸಣ್ಣ ರಾಜ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;Basham, A.L., ''The Wonder that was India'', London, 1956, pp 303&lt;/ref&gt; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯ ಕಾಲ ಕ್ರಿ.ಪೂ. ೬೦೦೦ ದಷ್ಟು ಹಳೆಯದಿರಬಹುದೆಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;Goldman, Robert P.,  ''The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India'' p. 14&lt;/ref&gt;

== ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪಾಂತರಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Thai_Ramayan.jpg|thumb|right|300px|ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆ ಏಷ್ಯಾದ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ರಾಮ-ರಾವಣರ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಥೈಲೆಂಡಿನ ಒಂದು ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ]].
*ಅನೇಕ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳಂತೆ, ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ ಮತ್ತು [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕಿಂತ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ.
*ರಾಮಾಯಣದ ಕಥಾಸಂಪ್ರದಾಯ [[ಥೈಲೆಂಡ್]], [[ಕಾಂಬೋಡಿಯ]], [[ಮಲೇಷಿಯಾ|ಮಲೇಷಿಯ]], [[ಲಾಓಸ್]], [[ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] ಮತ್ತು [[ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾ]] ದೇಶಗಳಲ್ಲೂ  ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿವೆ. [[ಮಲೇಷಿಯಾ|ಮಲೇಷಿಯಾದ]] ಕೆಲವು ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ [[ಲಕ್ಷ್ಮಣ|ಲಕ್ಷ್ಮಣನಿಗೆ]] [[ರಾಮ|ರಾಮನ]] ಪಾತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದು, ರಾಮನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ದುರ್ಬಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

=== ಭಾರತೀಯ ರೂಪಾಂತರಗಳು ===

*[[ಭಾರತ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ]] ವಿವಿಧ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬರಹಗಾರರು ಬರೆದ ರಾಮಾಯಣದ ರೂಪಾಂತರಗಳಿವೆ. ಈ ವಿವಿಧ ರೂಪಾಂತರಗಳು ಒಂದರಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸಾಕಷ್ಟು ಭಿನ್ನವಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ೧೪-೧೫ ನೆಯ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, [[ಕುಮಾರ ವಾಲ್ಮೀಕಿ]] ಕನ್ನಡಲ್ಲಿ ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ ಎಂಬ ರೂಪಾಂತರದ ಕರ್ತೃ.
*ಕನ್ನಡದ ಇತರ ಮುಖ್ಯ ರಾಮಾಯಣಗಳೆಂದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ [[ಕುವೆಂಪು]] ಅವರ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಕೃತಿ &quot;[[ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ]]&quot; ಮತ್ತು ರಂಗನಾಥ ಶರ್ಮಾ ಅವರ &quot;ಕನ್ನಡ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ.&quot;
*೧೨ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು]] ಕವಿ ಕಂಬ &quot;ರಾಮಾವತಾರಮ್&quot; ಅಥವಾ ಕಂಬರಾಮಾಯಣ ರಚಿಸಿದ. [[ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಮಾಯಣ ೧೫೭೬ ರಲ್ಲಿ [[ತುಲಸಿದಾಸ್|ತುಲಸೀದಾಸರು]] ರಚಿಸಿದ ಶ್ರೀ ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸ.
*ಇದಲ್ಲದೆ [[ಗುಜರಾತ್|ಗುಜರಾತಿ]] ಕವಿ ಪ್ರೇಮಾನಂದರು ೧೭ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾಲಿ ಕವಿ ಕೃತ್ತಿವಾಸರು ೧೪ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಒರಿಯಾ ಕವಿ ಬಲರಾಮದಾಸರು ೧೬ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ಮರಾಠಿ]] ಕವಿ ಶ್ರೀಧರ ೧೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, [[ತೆಲುಗು]] ಕವಿ ರಂಗನಾಥರು ೧೫ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಆವೃತ್ತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*ರಾಮಾಯಣದ ಉಪ-ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಾವಣನ ಕೇಡಿಗ ತಮ್ಮಂದಿರಾದ ಅಹಿ ರಾವಣ ಮತ್ತು ಮಹಿ ರಾವಣರನ್ನು ಕುರಿತದ್ದು. ಈ ಕಥೆಯಂತೆ ಅಹಿ-ಮಹಿ ರಾವಣರು ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಾಳಿಗೆ ಬಲಿ ಕೊಡಲು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಅವನೇ ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾನೆ.
*ಕೇರಳದ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿರುವ ರಾಮಾಯಣದ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ವರದಿಗಳಿವೆ.

&lt;ref&gt;See ''A different song'', [http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/08/12/stories/2005081201210200.htm ''The Hindu'', Aug 12, 2005] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101027001647/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/08/12/stories/2005081201210200.htm |date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 27, 2010 }}&lt;/ref&gt; &quot;ಮಾಪಿಳ್ಳೆ ರಾಮಾಯಣ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ರೂಪಾಂತರ ಮಾಪಿಳ್ಳೆಗಳ ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುವ ಈ ರೂಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ನಾಯಕ ಒಬ್ಬ [[ಮುಸ್ಲಿಮ್]] ಸುಲ್ತಾನ. ರಾಮನ ಹೆಸರನ್ನು &quot;ಲಾಮನ್&quot; ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಿರುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಬೇರೆಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳೂ ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆಯೇ ಇವೆ. ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ರೀತಿನೀತಿಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿ ಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ತುಸು ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳಾಗಿವೆ.

*ಜನಪದರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲೂ 'ಗೊಂಡ ರಾಮಾಯಣ' ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ರಾಮ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ನಾಯಕ. ಈ ಕೃತಿ ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಜನಪದ ಐಚ್ಛಿಕ ಪದವಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ.

=== ದಕ್ಷಿಣ ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾದ ರೂಪಾಂತರಗಳು ===

*[[ಏಷ್ಯಾ|ಏಷ್ಯಾದ]] ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಮದು ಪಡೆದಿದ್ದು, ಕೆಲವು ದೇಶಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ರಾಮಾಯಣದಿಂದಲೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದಿವೆ.
*[[ಚೀನಾ]] ದೇಶದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ &quot;ಪಶ್ಚಿಮದತ್ತ ಪಯಣ&quot; ದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದವು. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ಕಾವ್ಯದ &quot;ಸುನ್ ವುಕಾಂಗ್&quot; ಪಾತ್ರ [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿದ ಪಾತ್ರ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
*ಇಂಡೊನೇಷ್ಯಾದ ಜಾವಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತನೆ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣದ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವಾದ &quot;ಕಾಕಾವಿನ್ ರಾಮಾಯಣ&quot; ಜನ್ಮತಾಳಿತು. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬದಲಿಸದೆ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಾಂತರವಾಗಿದೆ.
*ಲಾಓಸ್ ದೇಶದ ಕಾವ್ಯ &quot;ಫ್ರಾ ಲಕ್ ಫ್ರಾ ಲಾಮ್&quot; ರಾಮಾಯಣದ ರೂಪಾಂತರ; ಇದರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿರುವ &quot;ಲಕ್&quot; ಮತ್ತು &quot;ಲಾಮ್&quot; ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ರಾಮರ ಹೆಸರಿನ ಲಾಓ ರೂಪಾಂತರಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಜೀವನವನ್ನು ಬುದ್ಧನ ಹಿಂದಿನ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.
*ಮಲೇಷ್ಯಾದ &quot;ಹಿಕಾಯತ್ ಸೆರಿ ರಾಮ&quot; ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ದಶರಥ ಪ್ರವಾದಿ ಆದಮನ ಮೊಮ್ಮಗ ಎಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ, ರಾವಣ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ವರ ಪಡೆಯುವುದರ ಬದಲು ಅಲ್ಲಾನಿಂದ ವರ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;See ''Effect Of Ramayana On Various Cultures And Civilisations''&lt;/ref&gt;
*[[ಥೈಲೆಂಡ್|ಥೈಲೆಂಡಿನ]] ಕಾವ್ಯವಾದ &quot;ರಾಮಕಿಯೆನ್&quot; ಸಹ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣ ಮತ್ತು ಮಂಡೋದರಿಯರ ಮಗಳೆಂದು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜ್ಯೋತಿಷಿಯಾದ [[ವಿಭೀಷಣ|ವಿಭೀಷಣನು]] [[ಸೀತೆ|ಸೀತೆಯ]] ಜಾತಕವನ್ನು ನೋಡಿ ಅಪಶಕುನವನ್ನು ಮುನ್ನುಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ರಾವಣ ಅವಳನ್ನು ನೀರಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಜನಕ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಥೆ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥೆಯಂತಿದ್ದರೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಥಾಯಿ ಸಮಾಜದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾವ್ಯದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳು ಬ್ಯಾ೦ಗ್‍ಕಾಕ್ ನಲ್ಲಿರುವ &quot;ವಾತ್ ಫ್ರಾ ಕಯೆವ್&quot; ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತವೆ.
*ಇತರ [[ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾ|ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ]] ರೂಪಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲಿಯ &quot;ರಾಮಕವಚ&quot;, ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್ ನ &quot;ಮರಡಿಯ ಲಾವಣ&quot;, ಕಾಂಬೋಡಿಯದ &quot;ರೀಮ್‍ಕರ್&quot; ಮತ್ತು ಮ್ಯಾನ್‍ಮಾರ್ ನ &quot;ಯಾಮ ಜಾತ್‍ದವ್&quot; ಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಬಹುದು.

=== ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ ===

*[[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡದ]] ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿಯಾಗಿದ್ದ [[ಕುವೆಂಪು]] ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು [[ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ]] ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ.
*[[ತೆಲುಗು]] ಕವಿಯಾದ [[ವಿಶ್ವನಾಥ ಸತ್ಯನಾರಾಯಣ]] ಎಂಬುವವರು ರಾಮಾಯಣ ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಮು ಎಂಬ ಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಇಬ್ಬರು ಕವಿಗಳಿಗೂ [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿತ್ತು.
*ಅಶೋಕ್ ಬ್ಯಾಂಕರ್ ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ]]  ಲೇಖಕರು ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಆರು ಸರಣಿ ಕಾದಂಬರಿಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದಿದ್ದಾರೆ.
*[[ಕಾಂಚೀಪುರಂ|ಕಾಂಚೀಪುರಂನ]] ಗೇಟಿ ರೈಲ್ವೇ ಥಿಯೇಟರ್ ಕಂಪನಿಯು ದ್ರಾವಿಡರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಪುನರ್ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಈ ಕಾವ್ಯದ ಪರಿಷ್ಕೃತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ರಾವಣನನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸನೆಂದೂ, ರಾಜನೀತಿಜ್ಞನೆಂದೂ, ಸೀತೆ ಅವನಿಗೆ ಮರುಳಾ ದಳೆಂದೂ, ರಾಮನು ನೀತಿ, ನಿಯಮ, ನಯನಾಜೂಕುಗಳಿಲ್ಲದ ಲಂಪಟ ರಾಜಕುಮಾರನೆಂದೂ, ಕುಡಿದು ಉನ್ಮತ್ತಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಮಾರಣಹೋಮಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದನೆಂದೂ ಚಿತ್ರಿಸುವ ರಾಮಾಯಣದ ಈ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟು ದೂರ ಇವೆ. ಈ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣಗಳು ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪುನರ್ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ದ್ರಾವಿಡ ಚಳುವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಗುಪ್ತಪ್ರಯತ್ನದ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ.

== ರಾಮಾಯಣದ ಗುರುತುಗಳು ==

*[[ಹಂಪೆ|ಹಂಪೆಯ]] ಹತ್ತಿರ ಇರುವ [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಅವಶೇಷಗಳ ನಡುವೆ [[ಸುಗ್ರೀವ|ಸುಗ್ರೀವನ]] ಗುಹೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾದ ಒಂದು ಗುಹೆಯಿದೆ. ಈ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಗುರುತುಗಳಿವೆ.
*ಈ ಸ್ಥಳವು ಸುಂದರ ಕಾಂಡದಲ್ಲಿನ  ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ವರ್ಣನೆಯಂತೆ ಇದೆ. ರಾಮನು ಹನುಮಂತನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ  ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಜಾರರಾಮನ (ಸಾವಿರ 'ರಾಮ'ರ) ದೇವಾಲಯವಿದೆ.
* ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ರಾಮಮಂದಿರ
* ರಾಮಸೇತು

== ಈ ಪುಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡಿ ==

*[[ಮಹಾಭಾರತ]]
*[[:ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣ]]
*[[ತ್ರೇತಾಯುಗ]]
*[[:ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣದ ಪಾತ್ರಗಳು]]
*[[ಏಕ ಶ್ಲೋಕೀ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ]]
*[[ಖರ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

* Milner Rabb, Kate, ''National Epics'', 1896 - [http://www.gutenberg.org/dirs/etext05/8ntle10.txt See eText] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110914003423/http://www.gutenberg.org/dirs/etext05/8ntle10.txt |date=2011-09-14 }} [[Project Gutenburg]]
* Raghunathan, N. (Trans), ''Srimad Valmiki Ramayanam'', Vighneswara Publishing House, Madras (1981)
*''A different Song'' - Article from &quot;The Hindu&quot; August 12, 2005 - [http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/08/12/stories/2005081201210200.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101027001647/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/08/12/stories/2005081201210200.htm |date=2010-10-27 }}
* Dr. Gauri Mahulikar ''Effect Of Ramayana On Various Cultures And Civilisations'', Ramayan Institute [http://www.ramayanainstitute.org/.../Papers/ EFFECTOFRAMAYANAONVARIOUSCULTURESANDCIVILISATIONS.pdf -]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Goldman, Robert P.,  ''The Ramayana of Valmiki: An Epic of Ancient India'' Princeton University Press, 1999 ISBN 0-691-01485-X
* S. S. N. Murthy, A note on the Ramayana, Jawaharlal Nehru University, New Delhi [http://www1.shore.net/~india/ejvs/ejvs1006/ejvs1006article.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061003170332/http://www1.shore.net/~india/ejvs/ejvs1006/ejvs1006article.pdf |date=2006-10-03 }}

== ಅಡಿ ಟಿಪ್ಪಣಿ ==
&lt;references /&gt;

== ಹೊರಗಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==

;ಮೂಲ ಪಠ್ಯ

*[[oldwikisource:रामायण|रामायण]] ([[Devanagari]] version on [[Wikisource]])

; ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರಗಳು

*[http://www.sacred-texts.com/hin/rama/index.htm ರಾಲ್ಫ್ ಗ್ರಿಫಿತ್ ಅವರಿಂದ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ (೧೮೭೦-೧೮೭೪)]
*[http://www.valmikiramayan.net/ ಅರ್ಥಸಹಿತ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070113034155/http://www.valmikiramayan.net/ |date=2007-01-13 }}

;ಆನ್‍ಲೈನ್ ಮಾಹಿತಿ

*[http://www.swargarohan.org/Ramayana/Ramcharitmanas.htm ಗುಜರಾತಿ ಭಾಷಾಂತರದೊಂದಿಗೆ ತುಲಸಿ ರಾಮಾಯಣದ ಪಠ್ಯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060221105454/http://www.swargarohan.org/Ramayana/Ramcharitmanas.htm |date=2006-02-21 }}
*[http://ebooks.iskcondesiretree.com/index.php?f=%2Fpdf%2FRamayana&amp;q=f ರಾಮಾಯಣದ ಬಗೆಗೆ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಮಾಹಿತಿ]
*[http://www.sacred-texts.com/hin/dutt/index.htm ಆರ್.ಸಿ.ಭಟ್ ಅವರಿಂದ ಸರಳೀಕೃತ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ (೧೮೯೯)]
*[http://www.onlinedarshan.com/ramayana/index.htm ಆನ್‍ಲೈನ್ ರಾಮಾಯಣ] (ನೋಂದಣಿ ಅಗತ್ಯ)
*[http://eol.jsc.nasa.gov/scripts/sseop/photo.pl?mission=STS033&amp;roll=74&amp;frame=74 ನಾಸಾ ಸಂಸ್ಥೆ ತೆಗೆದಿರುವ ಚಿತ್ರ(ಇದನ್ನ ರಾಮಾಯಣ ಕಾಲದ ಸೇತುವೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಶಂಕಿಸಲಾಗಿದೆ)]

; ರಾಮಾಯಣ ಆಧಾರಿತ ಕೃತಿಗಳು

*[http://www.kamat.com/kalranga/mythology/ramayan/index.htm Illustrated Ramayana] contains paintings, sculptures, and other Indian art inspired by Ramayana.
*[http://www.borobudur.tv/temple_index.htm The Ramayana reliefs at Prambanan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070203034717/http://www.borobudur.tv/temple_index.htm |date=2007-02-03 }}
*[https://www.gadima.com/category/4/0/0/geetramayan-akashwani Marathi lyrical representation of Ramayana by G D Madgulkar and Sudhir Phadke]
*[http://www.ninapaley.com/Sitayana/ ''Sita Sings the Blues''] - clips of a 21st century animated portrayal of the Ramayana from [[Sita Devi|Sita's]] perspective

; ಸಂಶೋಧನಾ ಲೇಖನಗಳು

*[http://www.umassd.edu/indic/effectoframayanaonvariousculturesandcivilisations.pdf ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಮೇಲೆ ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಭಾವ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060327190747/http://www.umassd.edu/indic/effectoframayanaonvariousculturesandcivilisations.pdf |date=2006-03-27 }} - (ಪಿಡಿಫ್ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.)

; ವರ್ಗೀಕರಣಗೊಳ್ಳದ ಕೆಲವು ಅಂತರಜಾಲ ತಾಣಗಳು

*[http://www.ramayana.com/ Ramayana.com]
*[http://puja.net/Podcasts/PodcastMenu.htm Weekly podcast on Vedic Chanting, Mantras, Vedic Mythology and stories from the Puranas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070127000537/http://puja.net/Podcasts/PodcastMenu.htm |date=2007-01-27 }}
*[http://www.iskconkolkata.com/25-life-lessons-ramayana/ 25 Lessons from Ramayana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127222410/http://www.iskconkolkata.com/25-life-lessons-ramayana/ |date=2021-01-27 }} 
*http://www.atributetohinduism.com/Hindu_Scriptures.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719113311/http://www.atributetohinduism.com/Hindu_Scriptures.htm |date=2006-07-19 }}
*[http://ramsss.com/bhakti/books/ramayana/index.htm Ramayana]
*[https://www.thespiritualscientist.com/category/vedic-scriptures/ramayana/ Ramayana - The Spiritual Scientist]

{{ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಗಳು}}
{{ರಾಮಾಯಣ}}
{{ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ರಾಮಾಯಣ|*]]
[[ವರ್ಗ:ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]
[[ವರ್ಗ:ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು]]</text>
      <sha1>brsyn87spmo0290bqs9jlloj6hi1ztd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9832</id>
    <revision>
      <id>1432206</id>
      <parentid>1346458</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:31:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ</comment>
      <origin>1432206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18507" sha1="94ii06i0ugh3pn1olwrnlmvsona54kk" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:CL-1.jpg|180px|thumb|ಚಿಂದೋಡಿ ಲೇಲಾ ]]
'''ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ'''1941-.  ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿ [[ನಾಟಕ]]ಮಂಡಲಿಯ ಒಡತಿ. ಶತಮಾನೋತ್ಸವ, ಸಹಸ್ರಮಾನೋತ್ಸವಗಳನ್ನಾಚರಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಭಿನೇತ್ರಿ. ಕನ್ನಡವೃತ್ತಿರಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸರಿಗಟ್ಟಲಾಗದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಹಸಿ.
==ಬಾಲ್ಯ== 
ಜನ್ಮ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರು, [[ನಟ]]ರು. ತಾಯಿ ಶಾಂತಮ್ಮ ಗೃಹಿಣಿ. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀಗುರು ಕರಿಬಸವ ರಾಜೇಂದ್ರ ನಾಟಕಮಂಡಲಿ (ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ) ಅಭಿನಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಲೇಬಕಾವಲಿ, ಕಾಳಿದಾಸ, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣ, ಗುಣಸಾಗರಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ವೀರಪ್ಪನವರ ಅಭಿನಯ ಗಾಯನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ `ಗಾಯನ ಗಂಧರ್ವ ಎಂಬ ಬಿರುದು, ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದರು. `ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ತೊಟ್ಟ ವೀರಪ್ಪ, ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. `ಚಿಂದೋಡಿ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.
ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಐದು ಮಂದಿ ಗಂಡು, ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಲೀಲಮ್ಮ ಕೊನೆಯವರು; ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲಾ ಕಂಪನಿಯ ನಟರು. ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ [[ವೀರಶೈವ]] ಕುಟುಂಬ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನಾಟಕ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವುದು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ತಮ್ಮ 5ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. `ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪಾತ್ರ. ಬಾಲನಟಿಯ ಅಭಿನಯ ಜನಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಯಿತು. ಪುರುಷರೇ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ; ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಬಾರದೇಕೆ? ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಬಂದದ್ದೇ ತಡ. ಲೀಲಮ್ಮ ತಮ್ಮ 14ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ `ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಚೂಟಿಯಾದ ಚೆಲುವಿನ ಕಿಶೋರಿಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸರ್ವತ್ರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ 50 ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ನಿರ್ಗಮನ ಕಂಡಿಲ್ಲ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
1960-1975ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ ಗುಣಸಾಗರಿ, ಲಂಕಾದಹನ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಶಾಕುಂತಲ, ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರ - `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಪಾತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರ ಮನೆ ಮಾತಾಯಿತು. ಲೀಲಾ ಅವರನ್ನು `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಎಂದೇ ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಜಯಭೇರಿ ಬಾರಿಸುವ ಬಯಕೆ, ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್. ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳೆಲ್ಲಾ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದವು. ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2000 ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಎ.ಎನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವವೇ ನಡೆಯಿತು. ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕಲಾಸೇವೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನೇ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಈಗ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು, ಸದಾಶಿವನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಕನ್ನಡ ಸಂ‍‍ಸ್ಕೃತಿ ಕೇಂದ್ರ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1950-60ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಮಿತ್ರಮಂಡಲಿಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲೆಂದು 1995ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ನಾಟಕ, ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ನಡೆಯಿತು. ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಪ್ರದರ್ಶನ. ಒಂದೇ ನಾಟಕ, ಒಂದೇ ತಂಡದಿಂದ. ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ 1135 ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದವು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಯಶ ಸಾಧಿಸಿದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 3340 ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡ ನಾಟಕ, [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ|ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆ]]ಗೆ ಸೇರಲಿರುವ ವೃತ್ತಿ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಾಟಕ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಟಕ `ಧರ್ಮದ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅನೇಕ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ನಾಟಕ. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡ್ `ಜ್ಯೋತಿ' ಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪಾತ್ರ. ಶಾಕುಂತಲ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಲಂಕಾದಹನ, ಮಹರಾವಣ, ಸಿಂಡಿಕೇಟ್-ಇಂಡಿಕೇಟ್, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ಮಗ-ಇವು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅಭಿನಯದ ನಾಟಕಗಳು-ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳು.

ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ 1928ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ, ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತ. ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ `ಬಂಗಾರ ತೋಡಾಧಾರಿಯಾದ ವೀರಪ್ಪ ನಿಧನಾನಂತರ, ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಎರಡನೇ ವೀರಪ್ಪನವರ ನಿಧನಾನಂತರ, 1978ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕವಲಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಕೆಲಕಾಲಾನಂತರ ಆ ಮೂರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದವು. ಈಗ ಅವು ಮೂರು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗಿವೆ; ಲೀಲಾ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾದ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಪರಿಚಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ `ಕಾಸರಗೋಡಿನಿಂದ ಕಾಶಿಯವರೆಗೆ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಸಂಕೀರ್ಣ ನಡೆಸಿ, ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ನೆರವಿನಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತಿತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ `ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ `ಟಿಪ್ಪೂ ಸುಲ್ತಾನ್, `ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.
==ಬಿರುದು ಸನ್ಮಾನಗಳು==
ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗುರುಮಠಗಳೂ ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಕನ್ನಡ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1985), [[ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1994), ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (2003)-ಮೊದಲಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾಗಿರುವ ಈ ಕಲಾವಿದೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ `[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1988) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (1987) ಅನಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ(1991) ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ, ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸೋದರಳಿಯ ಬಂಗಾರೇಶ್ (ಅಣ್ಣ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನ ಮಗ) ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ `[[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ [[ಸ್ವರ್ಣಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರಕಿರುವುದು ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಗಾನಯೋಗಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1995-96ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ: ಚಿಂದೋಡಿ ಬಂಗಾರೇಶ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್]]), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ([[ಹಂಸಲೇಖ]]) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.  

ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲ
'''ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ''' - [[ಕನ್ನಡ]]ದ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಟಿಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ರಾಜ್ಯ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರು ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇವರೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖರು. ತಮ್ಮ ಕಂಚಿನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ಡರು. 


==ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನ ಚಿತ್ರಗಳು==
* [[ತುಂಬಿದ ಕೊಡ]]
* [[ತೇಜಸ್ವಿನಿ]]
* [[ಭಲೇ ಹುಡುಗ|ಭಲಾಹುಡ್ಗ]]
* [[ಶರಪಂಜರ]]
* [[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]]-ನಿರ್ಮಾಪಕರು
* [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]
* [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕೇಂದ್ರ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಅಕೆಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ತೆಲುಗು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಅವರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ನಾಡೋಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು [[ಕನ್ನಡ]] ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ [[೨೦೦೬]]ನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

==ಮರಣ==
ಪದ್ಮಶ್ರೀ 'ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲ' (೭೨), ರವರವರು ಸ್ವಲ್ಪದಿನಗಳಿಂದ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ೨೧, ಗುರುವಾರ, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦, ಗುರುವಾರ, 'ಹೃದಯಾಘಾತ'ದಿಂದ ಮರಣಿಸಿದರು. ಮೃತರ ಶರೀರವನ್ನು ಸಕಲ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ೨೩, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦ ರಂದು '[[ದಾವಣಗೆರೆ|ದಾವಣಗೆರೆ'ಯ]] ಬಳಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲೀಲಾರವರು ಖ್ಯಾತ ನಟರಾದ, '[[ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್|ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್]]', '[[ಕಲ್ಯಾಣ ಕುಮಾರ್]]', '[[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು|ಬಿ.ಆರ್.ಪಂಥುಲು]]', 'ಶಂಕರ ಸಿಂಗ್', '[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರಿ ಬಾಯಿ]]', '[[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್|ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣೆಗಾಲ್]]' ರವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಮಾಡಿದ್ದರು. 

==ಉಲ್ಲೇಖನ ==
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-03 |archive-date=2017-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131501/http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/pages/Chindodi-Leela-Kalaakshetra/536143729919201&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.dnaindia.com/bangalore/report-chindodi-leela-daughter-of-the-police-passes-away-1337672&lt;/ref&gt;

* http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125201803/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html |date=2010-01-25 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ}}
[[ವರ್ಗ: ರಂಗಭೂಮಿ]]
[[ವರ್ಗ: ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ]]
[[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>94ii06i0ugh3pn1olwrnlmvsona54kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432207</id>
      <parentid>1432206</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಪದ್ಮಶ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18605" sha1="0ccs489kqe03veiwjkoe0r52v1kandb" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:CL-1.jpg|180px|thumb|ಚಿಂದೋಡಿ ಲೇಲಾ ]]
'''ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ'''1941-.  ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿ [[ನಾಟಕ]]ಮಂಡಲಿಯ ಒಡತಿ. ಶತಮಾನೋತ್ಸವ, ಸಹಸ್ರಮಾನೋತ್ಸವಗಳನ್ನಾಚರಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಭಿನೇತ್ರಿ. ಕನ್ನಡವೃತ್ತಿರಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸರಿಗಟ್ಟಲಾಗದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಹಸಿ.
==ಬಾಲ್ಯ== 
ಜನ್ಮ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರು, [[ನಟ]]ರು. ತಾಯಿ ಶಾಂತಮ್ಮ ಗೃಹಿಣಿ. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀಗುರು ಕರಿಬಸವ ರಾಜೇಂದ್ರ ನಾಟಕಮಂಡಲಿ (ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ) ಅಭಿನಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಲೇಬಕಾವಲಿ, ಕಾಳಿದಾಸ, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣ, ಗುಣಸಾಗರಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ವೀರಪ್ಪನವರ ಅಭಿನಯ ಗಾಯನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ `ಗಾಯನ ಗಂಧರ್ವ ಎಂಬ ಬಿರುದು, ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದರು. `ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ತೊಟ್ಟ ವೀರಪ್ಪ, ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. `ಚಿಂದೋಡಿ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.
ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಐದು ಮಂದಿ ಗಂಡು, ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಲೀಲಮ್ಮ ಕೊನೆಯವರು; ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲಾ ಕಂಪನಿಯ ನಟರು. ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ [[ವೀರಶೈವ]] ಕುಟುಂಬ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನಾಟಕ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವುದು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ತಮ್ಮ 5ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. `ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪಾತ್ರ. ಬಾಲನಟಿಯ ಅಭಿನಯ ಜನಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಯಿತು. ಪುರುಷರೇ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ; ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಬಾರದೇಕೆ? ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಬಂದದ್ದೇ ತಡ. ಲೀಲಮ್ಮ ತಮ್ಮ 14ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ `ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಚೂಟಿಯಾದ ಚೆಲುವಿನ ಕಿಶೋರಿಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸರ್ವತ್ರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ 50 ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ನಿರ್ಗಮನ ಕಂಡಿಲ್ಲ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
1960-1975ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ ಗುಣಸಾಗರಿ, ಲಂಕಾದಹನ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಶಾಕುಂತಲ, ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರ - `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಪಾತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರ ಮನೆ ಮಾತಾಯಿತು. ಲೀಲಾ ಅವರನ್ನು `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಎಂದೇ ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಜಯಭೇರಿ ಬಾರಿಸುವ ಬಯಕೆ, ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್. ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳೆಲ್ಲಾ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದವು. ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2000 ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಎ.ಎನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವವೇ ನಡೆಯಿತು. ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕಲಾಸೇವೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನೇ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಈಗ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು, ಸದಾಶಿವನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಕನ್ನಡ ಸಂ‍‍ಸ್ಕೃತಿ ಕೇಂದ್ರ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1950-60ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಮಿತ್ರಮಂಡಲಿಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲೆಂದು 1995ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ನಾಟಕ, ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ನಡೆಯಿತು. ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಪ್ರದರ್ಶನ. ಒಂದೇ ನಾಟಕ, ಒಂದೇ ತಂಡದಿಂದ. ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ 1135 ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದವು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಯಶ ಸಾಧಿಸಿದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 3340 ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡ ನಾಟಕ, [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ|ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆ]]ಗೆ ಸೇರಲಿರುವ ವೃತ್ತಿ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಾಟಕ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಟಕ `ಧರ್ಮದ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅನೇಕ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ನಾಟಕ. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡ್ `ಜ್ಯೋತಿ' ಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪಾತ್ರ. ಶಾಕುಂತಲ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಲಂಕಾದಹನ, ಮಹರಾವಣ, ಸಿಂಡಿಕೇಟ್-ಇಂಡಿಕೇಟ್, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ಮಗ-ಇವು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅಭಿನಯದ ನಾಟಕಗಳು-ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳು.

ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ 1928ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ, ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತ. ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ `ಬಂಗಾರ ತೋಡಾಧಾರಿಯಾದ ವೀರಪ್ಪ ನಿಧನಾನಂತರ, ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಎರಡನೇ ವೀರಪ್ಪನವರ ನಿಧನಾನಂತರ, 1978ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕವಲಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಕೆಲಕಾಲಾನಂತರ ಆ ಮೂರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದವು. ಈಗ ಅವು ಮೂರು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗಿವೆ; ಲೀಲಾ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾದ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಪರಿಚಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ `ಕಾಸರಗೋಡಿನಿಂದ ಕಾಶಿಯವರೆಗೆ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಸಂಕೀರ್ಣ ನಡೆಸಿ, ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ನೆರವಿನಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತಿತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ `ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ `ಟಿಪ್ಪೂ ಸುಲ್ತಾನ್, `ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.
==ಬಿರುದು ಸನ್ಮಾನಗಳು==
ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗುರುಮಠಗಳೂ ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಕನ್ನಡ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1985), [[ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1994), ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (2003)-ಮೊದಲಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾಗಿರುವ ಈ ಕಲಾವಿದೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ `[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1988) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (1987) ಅನಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ(1991) ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ, ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸೋದರಳಿಯ ಬಂಗಾರೇಶ್ (ಅಣ್ಣ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನ ಮಗ) ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ `[[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ [[ಸ್ವರ್ಣಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರಕಿರುವುದು ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಗಾನಯೋಗಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1995-96ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ: ಚಿಂದೋಡಿ ಬಂಗಾರೇಶ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್]]), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ([[ಹಂಸಲೇಖ]]) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.  

ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲ
'''ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ''' - [[ಕನ್ನಡ]]ದ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಟಿಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ರಾಜ್ಯ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರು ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇವರೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖರು. ತಮ್ಮ ಕಂಚಿನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ಡರು. 


==ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನ ಚಿತ್ರಗಳು==
* [[ತುಂಬಿದ ಕೊಡ]]
* [[ತೇಜಸ್ವಿನಿ]]
* [[ಭಲೇ ಹುಡುಗ|ಭಲಾಹುಡ್ಗ]]
* [[ಶರಪಂಜರ]]
* [[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]]-ನಿರ್ಮಾಪಕರು
* [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]
* [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕೇಂದ್ರ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಅಕೆಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ತೆಲುಗು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಅವರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ನಾಡೋಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು [[ಕನ್ನಡ]] ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ [[೨೦೦೬]]ನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

==ಮರಣ==
ಪದ್ಮಶ್ರೀ 'ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲ' (೭೨), ರವರವರು ಸ್ವಲ್ಪದಿನಗಳಿಂದ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ೨೧, ಗುರುವಾರ, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦, ಗುರುವಾರ, 'ಹೃದಯಾಘಾತ'ದಿಂದ ಮರಣಿಸಿದರು. ಮೃತರ ಶರೀರವನ್ನು ಸಕಲ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ೨೩, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦ ರಂದು '[[ದಾವಣಗೆರೆ|ದಾವಣಗೆರೆ'ಯ]] ಬಳಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲೀಲಾರವರು ಖ್ಯಾತ ನಟರಾದ, '[[ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್|ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್]]', '[[ಕಲ್ಯಾಣ ಕುಮಾರ್]]', '[[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು|ಬಿ.ಆರ್.ಪಂಥುಲು]]', 'ಶಂಕರ ಸಿಂಗ್', '[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರಿ ಬಾಯಿ]]', '[[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್|ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣೆಗಾಲ್]]' ರವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಮಾಡಿದ್ದರು. 

==ಉಲ್ಲೇಖನ ==
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-03 |archive-date=2017-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131501/http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/pages/Chindodi-Leela-Kalaakshetra/536143729919201&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.dnaindia.com/bangalore/report-chindodi-leela-daughter-of-the-police-passes-away-1337672&lt;/ref&gt;

* http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125201803/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html |date=2010-01-25 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ}}
[[ವರ್ಗ: ರಂಗಭೂಮಿ]]
[[ವರ್ಗ: ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ]]
[[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>0ccs489kqe03veiwjkoe0r52v1kandb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432208</id>
      <parentid>1432207</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18709" sha1="mfru5hubhcepts3b7qukdhbkntsdzds" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:CL-1.jpg|180px|thumb|ಚಿಂದೋಡಿ ಲೇಲಾ ]]
'''ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ'''1941-.  ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿ [[ನಾಟಕ]]ಮಂಡಲಿಯ ಒಡತಿ. ಶತಮಾನೋತ್ಸವ, ಸಹಸ್ರಮಾನೋತ್ಸವಗಳನ್ನಾಚರಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಭಿನೇತ್ರಿ. ಕನ್ನಡವೃತ್ತಿರಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸರಿಗಟ್ಟಲಾಗದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಹಸಿ.
==ಬಾಲ್ಯ== 
ಜನ್ಮ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರು, [[ನಟ]]ರು. ತಾಯಿ ಶಾಂತಮ್ಮ ಗೃಹಿಣಿ. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀಗುರು ಕರಿಬಸವ ರಾಜೇಂದ್ರ ನಾಟಕಮಂಡಲಿ (ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ) ಅಭಿನಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಲೇಬಕಾವಲಿ, ಕಾಳಿದಾಸ, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣ, ಗುಣಸಾಗರಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ವೀರಪ್ಪನವರ ಅಭಿನಯ ಗಾಯನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ `ಗಾಯನ ಗಂಧರ್ವ ಎಂಬ ಬಿರುದು, ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದರು. `ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ತೊಟ್ಟ ವೀರಪ್ಪ, ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. `ಚಿಂದೋಡಿ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.
ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಐದು ಮಂದಿ ಗಂಡು, ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಲೀಲಮ್ಮ ಕೊನೆಯವರು; ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲಾ ಕಂಪನಿಯ ನಟರು. ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ [[ವೀರಶೈವ]] ಕುಟುಂಬ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನಾಟಕ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವುದು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ತಮ್ಮ 5ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. `ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪಾತ್ರ. ಬಾಲನಟಿಯ ಅಭಿನಯ ಜನಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಯಿತು. ಪುರುಷರೇ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ; ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಬಾರದೇಕೆ? ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಬಂದದ್ದೇ ತಡ. ಲೀಲಮ್ಮ ತಮ್ಮ 14ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ `ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಚೂಟಿಯಾದ ಚೆಲುವಿನ ಕಿಶೋರಿಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸರ್ವತ್ರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ 50 ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ನಿರ್ಗಮನ ಕಂಡಿಲ್ಲ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
1960-1975ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ ಗುಣಸಾಗರಿ, ಲಂಕಾದಹನ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಶಾಕುಂತಲ, ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರ - `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಪಾತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರ ಮನೆ ಮಾತಾಯಿತು. ಲೀಲಾ ಅವರನ್ನು `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಎಂದೇ ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಜಯಭೇರಿ ಬಾರಿಸುವ ಬಯಕೆ, ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್. ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳೆಲ್ಲಾ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದವು. ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2000 ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಎ.ಎನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವವೇ ನಡೆಯಿತು. ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕಲಾಸೇವೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನೇ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಈಗ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು, ಸದಾಶಿವನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಕನ್ನಡ ಸಂ‍‍ಸ್ಕೃತಿ ಕೇಂದ್ರ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1950-60ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಮಿತ್ರಮಂಡಲಿಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲೆಂದು 1995ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ನಾಟಕ, ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ನಡೆಯಿತು. ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಪ್ರದರ್ಶನ. ಒಂದೇ ನಾಟಕ, ಒಂದೇ ತಂಡದಿಂದ. ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ 1135 ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದವು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಯಶ ಸಾಧಿಸಿದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 3340 ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡ ನಾಟಕ, [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ|ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆ]]ಗೆ ಸೇರಲಿರುವ ವೃತ್ತಿ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಾಟಕ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಟಕ `ಧರ್ಮದ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅನೇಕ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ನಾಟಕ. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡ್ `ಜ್ಯೋತಿ' ಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪಾತ್ರ. ಶಾಕುಂತಲ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಲಂಕಾದಹನ, ಮಹರಾವಣ, ಸಿಂಡಿಕೇಟ್-ಇಂಡಿಕೇಟ್, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ಮಗ-ಇವು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅಭಿನಯದ ನಾಟಕಗಳು-ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳು.

ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ 1928ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ, ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತ. ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ `ಬಂಗಾರ ತೋಡಾಧಾರಿಯಾದ ವೀರಪ್ಪ ನಿಧನಾನಂತರ, ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಎರಡನೇ ವೀರಪ್ಪನವರ ನಿಧನಾನಂತರ, 1978ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕವಲಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಕೆಲಕಾಲಾನಂತರ ಆ ಮೂರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದವು. ಈಗ ಅವು ಮೂರು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗಿವೆ; ಲೀಲಾ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾದ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಪರಿಚಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ `ಕಾಸರಗೋಡಿನಿಂದ ಕಾಶಿಯವರೆಗೆ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಸಂಕೀರ್ಣ ನಡೆಸಿ, ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ನೆರವಿನಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತಿತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ `ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ `ಟಿಪ್ಪೂ ಸುಲ್ತಾನ್, `ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.
==ಬಿರುದು ಸನ್ಮಾನಗಳು==
ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗುರುಮಠಗಳೂ ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಕನ್ನಡ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1985), [[ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1994), ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (2003)-ಮೊದಲಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾಗಿರುವ ಈ ಕಲಾವಿದೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ `[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1988) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (1987) ಅನಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ(1991) ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ, ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸೋದರಳಿಯ ಬಂಗಾರೇಶ್ (ಅಣ್ಣ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನ ಮಗ) ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ `[[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ [[ಸ್ವರ್ಣಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರಕಿರುವುದು ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಗಾನಯೋಗಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1995-96ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ: ಚಿಂದೋಡಿ ಬಂಗಾರೇಶ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್]]), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ([[ಹಂಸಲೇಖ]]) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.  

ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲ
'''ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ''' - [[ಕನ್ನಡ]]ದ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಟಿಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ರಾಜ್ಯ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರು ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇವರೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖರು. ತಮ್ಮ ಕಂಚಿನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ಡರು. 


==ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನ ಚಿತ್ರಗಳು==
* [[ತುಂಬಿದ ಕೊಡ]]
* [[ತೇಜಸ್ವಿನಿ]]
* [[ಭಲೇ ಹುಡುಗ|ಭಲಾಹುಡ್ಗ]]
* [[ಶರಪಂಜರ]]
* [[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]]-ನಿರ್ಮಾಪಕರು
* [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]
* [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕೇಂದ್ರ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಅಕೆಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ತೆಲುಗು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಅವರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ನಾಡೋಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು [[ಕನ್ನಡ]] ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ [[೨೦೦೬]]ನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

==ಮರಣ==
ಪದ್ಮಶ್ರೀ 'ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲ' (೭೨), ರವರವರು ಸ್ವಲ್ಪದಿನಗಳಿಂದ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ೨೧, ಗುರುವಾರ, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦, ಗುರುವಾರ, 'ಹೃದಯಾಘಾತ'ದಿಂದ ಮರಣಿಸಿದರು. ಮೃತರ ಶರೀರವನ್ನು ಸಕಲ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ೨೩, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦ ರಂದು '[[ದಾವಣಗೆರೆ|ದಾವಣಗೆರೆ'ಯ]] ಬಳಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲೀಲಾರವರು ಖ್ಯಾತ ನಟರಾದ, '[[ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್|ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್]]', '[[ಕಲ್ಯಾಣ ಕುಮಾರ್]]', '[[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು|ಬಿ.ಆರ್.ಪಂಥುಲು]]', 'ಶಂಕರ ಸಿಂಗ್', '[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರಿ ಬಾಯಿ]]', '[[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್|ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣೆಗಾಲ್]]' ರವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಮಾಡಿದ್ದರು. 

==ಉಲ್ಲೇಖನ ==
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-03 |archive-date=2017-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131501/http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/pages/Chindodi-Leela-Kalaakshetra/536143729919201&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.dnaindia.com/bangalore/report-chindodi-leela-daughter-of-the-police-passes-away-1337672&lt;/ref&gt;

* http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125201803/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html |date=2010-01-25 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ}}
[[ವರ್ಗ: ರಂಗಭೂಮಿ]]
[[ವರ್ಗ: ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ]]
[[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>mfru5hubhcepts3b7qukdhbkntsdzds</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432209</id>
      <parentid>1432208</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ವಿಸ್ತರಣೆ</comment>
      <origin>1432209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20075" sha1="knhyvrnrycjvk1085ysgu0ty2f8cevd" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = Chindodi Leela
| image              = ChindodiLeelaPic.jpg
| alt                = 
| caption            = 
| birth_name         = Leela
| birth_date         = 1943
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|2010|01|21|1937}}
| death_place        = 
| other_names        = 
| occupation         = 
| years_active       = 
| known_for          = 
| notable_works      = 
}}
[[ಚಿತ್ರ:CL-1.jpg|180px|thumb|ಚಿಂದೋಡಿ ಲೇಲಾ ]]
'''ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ'''೧೯೪೩-೨೦೧೦.(1943&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=CUR_TITLE |url=https://www.sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=2 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812210103/https://www.sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=2 |archive-date=12 August 2020 |access-date=2020-07-30 |website=www.sangeetnatak.gov.in}}&lt;/ref&gt; – 21 January 2010)&lt;ref name=&quot;India Times&quot;&gt;{{cite news|url=http://movies.indiatimes.com/news-gossip/regional-/kannada/Karnataka-theatre-personality-Chindodi-Leela-dead/articleshow/5486901.cms|title=Karnataka theatre personality Chindodi Leela dead|date=22 January 2010|publisher=India Times|access-date=22 January 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100127081756/http://movies.indiatimes.com/news-gossip/regional-/kannada/Karnataka-theatre-personality-Chindodi-Leela-dead/articleshow/5486901.cms|archive-date=27 January 2010|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;   ಸುಮಾರು ಎಂಟು ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವುಳ್ಳ ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿ [[ನಾಟಕ]]ಮಂಡಲಿಯ ಒಡತಿ. ಶತಮಾನೋತ್ಸವ, ಸಹಸ್ರಮಾನೋತ್ಸವಗಳನ್ನಾಚರಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಅಭಿನೇತ್ರಿ. ಕನ್ನಡವೃತ್ತಿರಂಗ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಸರಿಗಟ್ಟಲಾಗದ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸಾಹಸಿ.
==ಬಾಲ್ಯ== 
ಜನ್ಮ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ. ತಂದೆ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕರು, [[ನಟ]]ರು. ತಾಯಿ ಶಾಂತಮ್ಮ ಗೃಹಿಣಿ. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ ಶ್ರೀಗುರು ಕರಿಬಸವ ರಾಜೇಂದ್ರ ನಾಟಕಮಂಡಲಿ (ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ) ಅಭಿನಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಗುಲೇಬಕಾವಲಿ, ಕಾಳಿದಾಸ, ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣ, ಗುಣಸಾಗರಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸರಾದ ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಒಡೆಯರು ವೀರಪ್ಪನವರ ಅಭಿನಯ ಗಾಯನವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ `ಗಾಯನ ಗಂಧರ್ವ ಎಂಬ ಬಿರುದು, ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದ್ದರು. `ಚಿನ್ನದ ತೋಡಾ ತೊಟ್ಟ ವೀರಪ್ಪ, ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರು. `ಚಿಂದೋಡಿ ಮನೆತನದ ಹೆಸರಾಗಿ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂತು.
ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಐದು ಮಂದಿ ಗಂಡು, ನಾಲ್ಕು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಲೀಲಮ್ಮ ಕೊನೆಯವರು; ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲಾ ಕಂಪನಿಯ ನಟರು. ಸಂಪ್ರದಾಯಸ್ಥ [[ವೀರಶೈವ]] ಕುಟುಂಬ. ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ನಾಟಕ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವುದು ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನವರ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅವರ ಮಕ್ಕಳೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ತಮ್ಮ 5ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು. `ಶಿವಯೋಗಿ ಸಿದ್ಧರಾಮ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬಾಲಸಿದ್ಧರಾಮನ ಪಾತ್ರ. ಬಾಲನಟಿಯ ಅಭಿನಯ ಜನಕ್ಕೆ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯಾಯಿತು. ಪುರುಷರೇ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲ; ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಬಾರದೇಕೆ? ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಬಂದದ್ದೇ ತಡ. ಲೀಲಮ್ಮ ತಮ್ಮ 14ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ `ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಚೂಟಿಯಾದ ಚೆಲುವಿನ ಕಿಶೋರಿಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸರ್ವತ್ರ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪ್ರಶಂಸೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಹಿಂತಿರುಗಿ ನೋಡಲಿಲ್ಲ. ರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ 50 ವರ್ಷಗಳಾದರೂ ನಿರ್ಗಮನ ಕಂಡಿಲ್ಲ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ==
1960-1975ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ ಗುಣಸಾಗರಿ, ಲಂಕಾದಹನ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಶಾಕುಂತಲ, ಹಳ್ಳಿಹುಡುಗಿ ಮೊದಲಾದ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಳ್ಳಿಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದುದು, ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪಾತ್ರ - `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಪಾತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರ ಮನೆ ಮಾತಾಯಿತು. ಲೀಲಾ ಅವರನ್ನು `ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿ' ಎಂದೇ ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಜಯಭೇರಿ ಬಾರಿಸುವ ಬಯಕೆ, ಬೆಳಗಾವಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪ್. ಅಭಿನಯಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳೆಲ್ಲಾ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದವು. ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 2000 ಕನ್ನಡ ನಾಟಕಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಎ.ಎನ್ ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಉತ್ಸವವೇ ನಡೆಯಿತು. ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಕಲಾಸೇವೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಸರ್ಕಾರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನೇ 30 ವರ್ಷಗಳ ಗುತ್ತಿಗೆಗೆ ನೀಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಈಗ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಬೆಳಗಾವಿಯ ಉತ್ತರಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು, ಸದಾಶಿವನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಕನ್ನಡ ಸಂ‍‍ಸ್ಕೃತಿ ಕೇಂದ್ರ ರಂಗಮಂದಿರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1950-60ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ಮಿತ್ರಮಂಡಲಿಯಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅದೃಷ್ಟ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಲೆಂದು 1995ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್‍ನಲ್ಲಿ ಬಂದರು. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಚಿತ್ರಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ನಾಟಕ, ಸತತ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ನಡೆಯಿತು. ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಪ್ರದರ್ಶನ. ಒಂದೇ ನಾಟಕ, ಒಂದೇ ತಂಡದಿಂದ. ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಮೂರು ಪ್ರದರ್ಶನದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ 1135 ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದವು. ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ವ ಯಶ ಸಾಧಿಸಿದ `ಪೊಲೀಸನ ಮಗಳು ಕರ್ನಾಟಕದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 3340 ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡ ನಾಟಕ, [[ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆಗಳ ಪುಸ್ತಕ|ಗಿನ್ನೆಸ್ ದಾಖಲೆ]]ಗೆ ಸೇರಲಿರುವ ವೃತ್ತಿ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಾಟಕ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪ್ರಧಾನ ಭೂಮಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಇನ್ನೊಂದು ನಾಟಕ `ಧರ್ಮದ ದೌರ್ಜನ್ಯ ಅನೇಕ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಶತದಿನೋತ್ಸವ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡ ನಾಟಕ. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡ್ `ಜ್ಯೋತಿ' ಯಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿಯಂತೆಯೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಪಾತ್ರ. ಶಾಕುಂತಲ, ಚಿತ್ರಾಂಗದ, ಲಂಕಾದಹನ, ಮಹರಾವಣ, ಸಿಂಡಿಕೇಟ್-ಇಂಡಿಕೇಟ್, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯ ಮಗ-ಇವು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅಭಿನಯದ ನಾಟಕಗಳು-ಜನಪ್ರಿಯ ನಾಟಕಗಳು.

ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ 1928ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೆ.ಬಿ.ಆರ್. ಡ್ರಾಮಾ ಕಂಪನಿ, ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತ. ಕುಟುಂಬದ ಮೊದಲ `ಬಂಗಾರ ತೋಡಾಧಾರಿಯಾದ ವೀರಪ್ಪ ನಿಧನಾನಂತರ, ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು. ಎರಡನೇ ವೀರಪ್ಪನವರ ನಿಧನಾನಂತರ, 1978ರಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕವಲಾಗಿ ಹಂಚಿಹೋಯಿತು. ಕೆಲಕಾಲಾನಂತರ ಆ ಮೂರು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆದವು. ಈಗ ಅವು ಮೂರು ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗಿವೆ; ಲೀಲಾ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆದಿವೆ. ಸಂಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಸ್ಥಾನವಾದ ದಾವಣಗೆರೆಯಲ್ಲಿ `ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ರಂಗಮಂದಿರ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕ ಸಂಸ್ಕøತಿ ಪರಿಚಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂಗವಾಗಿ `ಕಾಸರಗೋಡಿನಿಂದ ಕಾಶಿಯವರೆಗೆ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಂಗಯಾತ್ರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಸಂಕೀರ್ಣ ನಡೆಸಿ, ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದ ನೆರವಿನಿಂದ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತಿತರ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ `ಕಿತ್ತೂರು ಚೆನ್ನಮ್ಮ `ಟಿಪ್ಪೂ ಸುಲ್ತಾನ್, `ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ.
==ಬಿರುದು ಸನ್ಮಾನಗಳು==
ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರಿಗೆ ಸರ್ಕಾರವಲ್ಲದೆ ಖಾಸಗಿ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಗುರುಮಠಗಳೂ ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಕನ್ನಡ [[ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1985), [[ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (1994), ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] (2003)-ಮೊದಲಾದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾಗಿರುವ ಈ ಕಲಾವಿದೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ `[[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ (1988) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ (1987) ಅನಂತರ ಅಧ್ಯಕ್ಷೆಯಾಗಿ(1991) ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕನ್ನಡದ ಕೆಲವು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ದೊರೆಯದ ಕಾರಣ, ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲೇ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸೋದರಳಿಯ ಬಂಗಾರೇಶ್ (ಅಣ್ಣ ಚಿಂದೋಡಿ ವೀರಪ್ಪನ ಮಗ) ನಿರ್ದೇಶನದ ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ನಿರ್ಮಿಸಿದ `[[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]] ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ [[ಸ್ವರ್ಣಕಮಲ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ದೊರಕಿರುವುದು ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಗಾನಯೋಗಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 1995-96ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಪ್ರಶಸ್ತಿ (ನಿರ್ದೇಶಕ: ಚಿಂದೋಡಿ ಬಂಗಾರೇಶ್), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ([[ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್]]), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ([[ಹಂಸಲೇಖ]]) ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.  

ವರ್ಗ: ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲ
'''ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ''' - [[ಕನ್ನಡ]]ದ ರಂಗ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲೊಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಟಿಯರಲ್ಲೊಬ್ಬರು. ರಾಜ್ಯ ನಾಟಕ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ ಅವರು ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ನಾಟಕರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೪೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇವರೊಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖರು. ತಮ್ಮ ಕಂಚಿನ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ಡರು. 


==ಅವರು ನಟಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಚಲನ ಚಿತ್ರಗಳು==
* [[ತುಂಬಿದ ಕೊಡ]]
* [[ತೇಜಸ್ವಿನಿ]]
* [[ಭಲೇ ಹುಡುಗ|ಭಲಾಹುಡ್ಗ]]
* [[ಶರಪಂಜರ]]
* [[ಗಾನಯೋಗಿ ಪಂಚಾಕ್ಷರಿ ಗವಾಯಿ]]-ನಿರ್ಮಾಪಕರು
* [[ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ]]

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು==
* [[ಭಾರತ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]]
* [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರದ [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಕೇಂದ್ರ ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಅಕೆಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ತೆಲುಗು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ, [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ಅವರ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ನಾಡೋಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು [[ಕನ್ನಡ]] ಸಂಘಟನೆಗಾಗಿ ನೀಡುವ [[೨೦೦೬]]ನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕಾತ್ಯಾಯಿನಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ

==ಮರಣ==
ಪದ್ಮಶ್ರೀ 'ಚೆಂದೋಡಿ ಲೀಲ' (೭೨), ರವರವರು ಸ್ವಲ್ಪದಿನಗಳಿಂದ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು. ೨೧, ಗುರುವಾರ, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦, ಗುರುವಾರ, 'ಹೃದಯಾಘಾತ'ದಿಂದ ಮರಣಿಸಿದರು. ಮೃತರ ಶರೀರವನ್ನು ಸಕಲ ಮರ್ಯಾದೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ೨೩, ಜನವರಿ, ೨೦೧೦ ರಂದು '[[ದಾವಣಗೆರೆ|ದಾವಣಗೆರೆ'ಯ]] ಬಳಿ ಸಮಾಧಿಮಾಡಲಾಯಿತು. ಲೀಲಾರವರು ಖ್ಯಾತ ನಟರಾದ, '[[ಡಾ.ರಾಜಕುಮಾರ್|ಡಾ. ರಾಜಕುಮಾರ್]]', '[[ಕಲ್ಯಾಣ ಕುಮಾರ್]]', '[[ಬಿ.ಆರ್.ಪಂತುಲು|ಬಿ.ಆರ್.ಪಂಥುಲು]]', 'ಶಂಕರ ಸಿಂಗ್', '[[ಪಂಡರೀಬಾಯಿ|ಪಂಢರಿ ಬಾಯಿ]]', '[[ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣಗಾಲ್|ಪುಟ್ಟಣ್ಣ ಕಣೆಗಾಲ್]]' ರವರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಮಾಡಿದ್ದರು. 

==ಉಲ್ಲೇಖನ ==
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2018-09-03 |archive-date=2017-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909131501/http://sangeetnatak.gov.in/sna/citation_popup.php?id=958&amp;at=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/pages/Chindodi-Leela-Kalaakshetra/536143729919201&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;https://www.dnaindia.com/bangalore/report-chindodi-leela-daughter-of-the-police-passes-away-1337672&lt;/ref&gt;

* http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100125201803/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/53758.html |date=2010-01-25 }}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂದೋಡಿ ಲೀಲಾ}}
[[ವರ್ಗ: ರಂಗಭೂಮಿ]]
[[ವರ್ಗ: ವೃತ್ತಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಲಾವಿದೆ]]
[[ವರ್ಗ: ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪದ್ಮಶ್ರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು]]</text>
      <sha1>knhyvrnrycjvk1085ysgu0ty2f8cevd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ದೇಶ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9933</id>
    <revision>
      <id>1432140</id>
      <parentid>1432066</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>unnecessary edits</comment>
      <origin>1350874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8541" sha1="tbd5zr74z7tsmik9ouwm99d3sd9wkmn" xml:space="preserve">ಒಂದೇ ರಾಜಕೀಯ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು '''ದೇಶ''' ಅಥವಾ '''ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರ'''ವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ '''[[ರಾಜ್ಯ]]''' ಪದವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ತತ್ಸಮವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ (ಉದಾ. [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ]]).
ದೇಶಗಳ ಸಂವಿಧಾನ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನಿನ ಭಾಷಾಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೇಶವನ್ನು [[ರಾಜ್ಯ|ರಾಜ್ಯವೆಂದೂ]] ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಮ್‌ನಂತ]]‍ಹ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ದೇಶವೆಂದು ಪರಿಗಣಿತವಾದರೂ, ಅದರ ವಿಭಾಗೀಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾದ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್]], [[ಸ್ಕಾಟ್ಲೆಂಡ್]], [[ವೇಲ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಐರ್‍ಲೆಂಡ್‌ಗಳು ಕೂಡ ದೇಶಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

[[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯಿಂದ]] ಮಾನ್ಯತೆಗೊಂಡಿರುವ ದೇಶಗಳು ೧೯೩. ಇದಲ್ಲದೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಹಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು, ಪಂಗಡಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅನೇಕ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನೂ ಪಡೆದಿವೆ.

[[:en:Nation|ರಾಷ್ಟ್ರವು]] ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘಟನೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ [[ಭಾಷೆ]], [[ಇತಿಹಾಸ]], ಜನಾಂಗೀಯತೆ, [[ಸಂಸ್ಕೃತಿ]], [[ಪ್ರದೇಶ]] ಮತ್ತು / ಅಥವಾ [[ಸಮಾಜ|ಸಮಾಜದಂತಹ]] ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಾದ್ಯಂತ ಹಂಚಿಕೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಸಾಮೂಹಿಕ ಗುರುತು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಸುತ್ತ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಆದರೆ ಇತರವು ರಾಜಕೀಯ ಸಂವಿಧಾನಗಳಿಗೆ ಬದ್ಧವಾಗಿವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Black%27s_Law_Dictionary&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.academia.edu/40353321&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆ, ಏಕತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತವಾಗಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ-ರಾಜಕೀಯ ಸಮುದಾಯ ಎಂದೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://books.google.co.in/books?id=740O4K52DCwC&amp;redir_esc=y&lt;/ref&gt;

ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-polisci-041719-101841&lt;/ref&gt; ಇತಿಹಾಸದುದ್ದಕ್ಕೂ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಗುಂಪು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ತಾಯ್ನಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ - ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರವು ಒಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಒಗ್ಗೂಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ - 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/topic/nationalism&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಹೇಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದವು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಮೂರು ಗಮನಾರ್ಹ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಆದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಲವು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಆದಿಮತ್ವ (ಬಹುವಾರ್ಷಿಕತೆ), ಯಾವಾಗಲೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿವೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಜನಾಂಗೀಯತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ, ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಮಾನವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಚಿಹ್ನೆಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯ ಪ್ರಬಲ ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಆದಿಮವಾದ(ಆದಿಮತ್ವ) ವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಆಧುನೀಕರಣ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ರಚನಾತ್ಮಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕೀಕರಣ, [[ನಗರೀಕರಣ]] ಮತ್ತು ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಂತಹ ಆಧುನೀಕರಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.&lt;ref&gt;https://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-polisci-041719-101841&lt;/ref&gt;

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ ==
* [[ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] - ಎಲ್ಲಾ [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ|ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]] ಮನ್ನಿತ ದೇಶಗಳನ್ನು, ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಮನ್ನಣೆಯಿರದ ಸ್ವತಂತ್ರ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು, ಬೇರೆ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಧೀನತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಟ್ಟಿ.
* [[ಸಾರ್ವಭೌಮ ದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ]] - ಎಲ್ಲಾ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮನ್ನಿತ ದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪಟ್ಟಿ.
* [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸದಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references/&gt;
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕೀಯ]]</text>
      <sha1>tbd5zr74z7tsmik9ouwm99d3sd9wkmn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಎರಿಟ್ರಿಯ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11330</id>
    <revision>
      <id>1432150</id>
      <parentid>1380170</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18521" sha1="791y1xdikl90q3vepr7kahqbvrc6s5t" xml:space="preserve">&lt;center&gt;&lt;small&gt;([[:am:Wikipedia:Can't see the font?|ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲವೇ?]])''&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
{{Infobox ದೇಶ
|native_name              = ''Hagere Ertra&lt;br /&gt; ሃገረ ኤርትራ &lt;br /&gt; دولة إرتريا &lt;br /&gt;ಹಾಗರೆ ಎರ್ಟ್ರ''
|conventional_long_name   = ಎರಿಟ್ರಿಯ ರಾಜ್ಯ 
|common_name              = ಎರಿಟ್ರಿಯ 
|image_flag               = Flag of Eritrea.svg
|image_coat               =
|image_map                = LocationEritrea.png
|national_anthem          = ''ಎರ್ಟ್ರ್, ಎರ್ಟ್ರ್, ಎರ್ಟ್''
|official_languages       = ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;
|capital                  = [[ಅಸ್ಮರ]]
|latd= 15|latm=20 |latNS=ಉ |longd=38 |longm=55 |longEW=ಪೂ
|largest_city             = ಅಸ್ಮರ
|government_type          = [[ಹಂಗಾಮಿ ಸರಕಾರ]]
|leader_title1            = [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]
|leader_name1             = [[ಇಸ್ಸಯಾಸ್ ಅಫೆವೆರ್ಕಿ]]
|area_rank                = ೧೦೦ನೇ
|area_magnitude           = ೧ E೧೦
|area                     = ೧೧೭,೬೦೦
|areami²                  = ೪೫,೪೦೫ &lt;!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--&gt;
|percent_water            = ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ
|population_estimate      = ೪,೪೦೧,೦೦೦
|population_estimate_rank = ೧೧೮ನೇ
|population_estimate_year = ಜುಲೈ ೨೦೦೫
|population_census        = ೪,೨೯೮,೨೬೯
|population_census_year   = ೨೦೦೨
|population_density       = ೩೭
|population_densitymi²    = ೯೬ 
|population_density_rank  = ೧೬೫ನೇ
|GDP_PPP                  = $೪.೪೭೧ [[ಬಿಲಿಯನ್]] &lt;!--IMF--&gt;
|GDP_PPP_rank             = ೧೬೮ನೇ
|GDP_PPP_year             = ೨೦೦೫
|GDP_PPP_per_capita       = $೧,೦೦೦
|GDP_PPP_per_capita_rank  = ೨೧೪ನೇ
|sovereignty_type         = [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]]
|sovereignty_note         = [[ಇತಿಯೋಪಿಯ]]ದಿಂದ
|established_event1       = ವಾಸ್ತವಿಕವಾಗಿ
|established_event2       = ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ
|established_date1        = [[ಮೇ ೨೯]] [[೧೯೯೧]]
|established_date2        = [[ಮೇ ೨೪]] [[೧೯೯೩]]
|HDI                      = ೦.೪೫೪
|HDI_rank                 = ೧೫೭ನೇ
|HDI_year                 = ೨೦೦೫
|HDI_category             = &lt;span style=&quot;color:#e0584e;&quot;&gt;ಕೆಳದರ್ಜೆ&lt;/span&gt; 
|currency                 = [[ನಕ್ಫ]]
|currency_code            = ERN
|country_code             = 
|time_zone                = [[East Africa Time|EAT]]
|utc_offset               = +೩
|time_zone_DST            = ''ಪಾಲಿಸುವದಿಲ್ಲ''
|utc_offset_DST           = +೩
|cctld                    =.er
|calling_code             = ೨೯೧
|ISO_3166-1_alpha2        = ER
|ISO_3166-1_alpha3        = ERI
|ISO_3166-1_numeric       = ೨೩೨
|sport_code               = ERI
|vehicle_code             = ER
|footnotes                = &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ಆಡಳಿತದ ಭಾಷೆಗಳು: [[ಟಿಗ್ರಿನ್ಯ ಭಾಷೆ|ಟಿಗ್ರಿನ್ಯ]], [[ಅರಬ್ಬಿ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://cy.revues.org/document39.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2006-12-25 |archive-date=2010-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106012237/http://cy.revues.org/document39.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Eritrea.pdf&lt;/ref&gt;
}}
[[ಚಿತ್ರ:Eritrea Train Mountain Tunnel.jpg|300px|left|thumb]]
'''ಎರಿಟ್ರಿಯ''' ([[ಗಿಇಜ್ ಅಕ್ಷರ|ಗಿಇಜ್]] ኤርትራ ; ''[[:en:IPA|ʾĒrtrā]]'') [[ಪೂರ್ವ ಆಫ್ರಿಕಾ]]ದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ]]ದ ಅಂಚಿಗಿರುವ [[ದೇಶ]]. [[ಜನವರಿ ೧]], [[೧೮೯೦]]ರಲ್ಲಿ [[ಇಟಲಿ]]ಯ ವಸಾಹತುಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನವಾಗಿ ಎರಿಟ್ರಿಯ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book| title=Historical Dictionary of Eritrea| url=https://archive.org/details/historicaldictio0000kill| first=Tom |last=Killion |year=1998|id=ISBN 0-8108-3437-5}}&lt;/ref&gt; ಆಧುನಿಕ ಎರಿಟ್ರಿಯ ದೇಶ ೧೯೬೧ರಿಂದ ೧೯೯೧ರ ವರೆಗಿನ ೩೦ ವರ್ಷಗಳ [[ಎರಿಟ್ರಿಯದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧದ]] ನಂತರ [[ಇತ್ಯೋಪಿಯ]]ದಿಂದ [[ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ಪಡೆಯಿತು. ೧೯೯೭ರ [[ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ ಎರಿಟ್ರಿಯ [[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆ]] ಆಧಾರಿತ [[ಸಂಸದೀಯ ಗಣರಾಜ್ಯ]]. ಆದರೆ ಮೇ ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಇತಿಯೋಪಿಯದೊಂದಿಗೆ ಪುನಃ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದರಿಂದ ಈ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಚುನಾವಣೆಗಳು ನಡೆಯದೆ ಪ್ರಸಕ್ತವಾಗಿ ಎರಿಟ್ರಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. 
ಒಂಬತ್ತು [[ಜನಾಂಗ]]ಗಳಿಗೆ ಸೇರುವ ಜನರನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಎರಿಟ್ರಿಯದಲ್ಲಿ [[ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]] ಮುಖ್ಯ ಧರ್ಮಗಳು. ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ [[ಟಿಗ್ರಿನ್ಯ ಭಾಷೆ|ಟಿಗ್ರಿನ್ಯ]], [[ಅರಬ್ಬಿ ಭಾಷೆ|ಅರಬ್ಬಿ]] ಮತ್ತು [[ಆಂಗ್ಲ]] ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಯಾವುದೂ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಲ್ಲ. 
== ಇತಿಹಾಸ ==
ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ೨೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ [[ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಜನರು ಬಂದು ನೆಲಸಿದರೂ,ಇತ್ತೀಚಿನವರೇಗೂ ಅಂದರೆ [[೧೯೯೩]]ರ ವರೆಗೆ ಇದು [[ಇತಿಯೋಪಿಯ]]ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಹಿಂದೆ [[೧೮೯೦]]ರಲ್ಲಿ [[ಇಟೆಲಿ]]ಯ ಒಂದು ವಸಾಹತು ಆಗಿದ್ದ ಇದು [[೧೯೪೧]] ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಬ್ರಿಟಿಷರ]] ಕೈ ಸೇರಿತು. [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದ ನಂತರ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ನಿರ್ಣಯದಂತೆ ಇತಿಯೋಪಿಯದ ಒಂದು ಸ್ವಾಯತ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಯಿತು. [[೧೯೬೨]]ರಲ್ಲಿ ಇತಿಯೋಪಿಯದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಹೈಲಿ ಸೆಲ್ಲಸಿ]] ಎರಿಟ್ರಿಯದ ಜನರ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಇತಿಯೋಪಿಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಲಯನಗೊಳಿಸಿದ. ಇದರಿಂದ ೬೦ರ ದಶಕದ ಮದ್ಯ ಭಾಗದಿಂದ ಸತತವಾಗಿ [[ಅಂತರ್ಯುದ್ಧ]] ನಡೆದು ಕೊನೆಯದಾಗಿ [[ಮೇ ೨೪]], [[೧೯೯೩]]ರಲ್ಲಿ ಆಫ್ರಿಕ ಖಂಡದ ೫೨ನೇ ದೇಶವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು.
೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ಇತಿಯೊಪಿಯದೊಂದಿಗಿನ ಗಡಿವಿವಾದದಿಂದ ಯುದ್ಡ ನಡೆದು ಸಾವಿರಾರು ಜನ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರು. ಮೇ ೨೦೦೦ರಲ್ಲಿ ಎರಿಟ್ರಿಯ ವಿವಾದಿತ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದರೂ ಸಂಘರ್ಷ ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.

== ಭೌಗೋಳಿಕ ಮಹಿತಿ ==
[[ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ [[ಸುಡಾನ್]] ದೇಶದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ,[[ಇತಿಯೋಪಿಯ]]ದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇದೆ. [[ಕೆಂಪುಸಮುದ್ರ]]ದ ಅಂಚಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಸಾವಿರ ಕಿ.ಮೀ.ನಷ್ಟು ಚಾಚಿಕೊಂಡಿದೆ.ಇದರ ಕರಾವಳಿ ೧೪ ರಿಂದ ೬೪ ಕಿ.ಮೀ.ಗಳಷ್ಟು ಅಗಲವಾಗಿದೆ. ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೩೦೦೦ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರ ಇರುವ &quot;ಸೋಯಿರ&quot; ಪರ್ವತ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ. [[ದಿಕ್ಕುಗಳು|ಆಗ್ನೇಯ]] ಭಾಗದಲ್ಲಿ &quot;ವೆನಾಕಿಲ್&quot; [[ಮರುಭೂಮಿ]] ಇದೆ. &quot;ಬರಕ&quot; ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ ನದಿ.
ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 18º2ದಿ-12º42ದಿವರಗೆ ಪು.ರೇ. 36º-43º ವರೆಗೆ. ಕಸಾರ್ ಭೂಶಿರದಿಂದ ಡುಮೈರಾ ಭೂಶಿರದವರೆಗೆ ಹಬ್ಬಿರುವ ಇದರ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 1,17,600 ಚ.ಕಿಮೀ. (45,405 ಚ.ಮೈ) ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೬೪ ಲಕ್ಷ (೨೦೧೪)&lt;ref name=&quot;Ciaethn&quot;&gt;[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#er CIA – Eritrea – Ethnic groups] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html#er |date=2018-11-16 }}. Cia.gov. Retrieved 25 June 2012.&lt;/ref&gt; ಅಸ್ಮಾರ ರಾಜಧಾನಿ. ಇದು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ 2280ಮೀ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದ್ದು 1,17,000 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿದೆ. ದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ 17,500 ಇಟಾಲಿಯನರಲ್ಲಿ ಬಹು ಮಂದಿ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಮುಖ್ಯ ರೇವುಪಟ್ಟಣ ಕೆಂಪುಸಮುದ್ರದ ತೀರದಲ್ಲಿರುವ ಮಸಾವ.
==ಮೇಲ್ಮೈ ಲಕ್ಷಣ==
ಎರಿಟ್ರಿಯದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ [[ಸುಡಾನ್|ಸುಡಾನಿನ]] ಮೈದಾನದಿಂದ [[ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ]]ದ ಕರಾವಳಿಯವರೆಗೆ ಇಥಿಯೋಪಿಯ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಾಯ್ದು ಹಬ್ಬಿದೆ. ಎರಿಟ್ರಿಯದ ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ಉದ್ದ 1079 ಕಿಮೀ. ತೀರದ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ ಸು. 35-80 ಕಿಮೀ ಅಗಲ. ಇಲ್ಲಿ ಸೆಕೆ ಹೆಚ್ಚು, ಆರ್ದ್ರತೆಯೂ ಹೆಚ್ಚು; ಮಳೆ ಅನಿಶ್ಚಿತ. ಈ ಬಯಲಿನಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಪರ್ವತಗಳ ಕಡೆಗೆ ಭೂಮಿ ಏರುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಸೋನ (ಸು. 3013 ಮೀ) ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ. ಉನ್ನತ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋದಂತೆ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ ವಾಯಗುಣವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಯವ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಸುಡಾನಿನ ಬೆಂಗಾಡಿನ ಕಡೆಗೆ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ.
== ಆರ್ಥಿಕ ಮಾಹಿತಿ ==
[[ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಹಿಂದುಳಿದ ದೇಶಗಳೊಲ್ಲೊಂದಾದ ಎರಿಟ್ರಿಯಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಸತತವಾಗಿ ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಿಂದ ನಲುಗಿದೆ. ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ೫ ರಷ್ಟು  ಭೂಮಿ ಮಾತ್ರ ಕೃಷಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಉದ್ಯೋಗವಾದರೂ ಕೆಂಪುಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಕೂಡಾ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗವಾಗಿದೆ. [[ಚಿನ್ನ]], [[ಕಬ್ಬಿಣ]]ದ [[ಅದಿರು]] ಹಾಗೂ [[ತಾಮ್ರ]]ದ [[ಗಣಿ]]ಗಳಿವೆ. ಉಪ್ಪು, [[ಸಿಮೆಂಟು]] ಮುಖ್ಯ ರಫ್ತು ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು
ಇಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿಯ ಸಹಾಯದಿಂದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮತ್ತು ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದ [[ಧಾನ್ಯ]]ಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎತ್ತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರಧಾನ್ಯ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋದಿ), [[ಕಾಫಿ]],[[ಹೊಗೆಸೊಪ್ಪು]], ಹಣ್ಣು ತರಕಾರಿ - ಇವು ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು, ಮಳೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ತಗ್ಗಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮರಗೋಂದು, ಎಣ್ಣೆ ಬೀಜಗಳು, [[ಖರ್ಜೂರ]]-ಇವು ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಪಶುಪಾಲನೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿಯಿಂದ ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ; ಮಸಾವದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಇದರ ಬಳಿ ಇರುವ ಡಾಹ್ಲಾಕ್ ದ್ವೀಪ ಸ್ತೋಮದಲ್ಲೂ [[ಮೀನು]] ಹಿಡಿಯುವುದು ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ. ಉಗಾರೋ ಮತ್ತು ಮಸಾವಗಳ ಹತ್ತಿರ ಸ್ವಲ್ಪ [[ಚಿನ್ನ]] ದೊರಕಿದೆ. ಕೈಗಾರಿಕೆ ಅತ್ಯಲ್ಪ. [[ಹತ್ತಿ]] ಮತ್ತು [[ಸಿಮೆಂಟ್]] ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಕೆಲವಿವೆ. ಉಪ್ಪನ್ನೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. 
== ಸಮಾಜ ==
[[File:Traditional Eritrean dance.jpg|thumb|upright|Eritrean women performing a traditional [[Tigray-Tigrinya people|Tigrinya]] dance.]]
ಎರಿಟ್ರಿಯದ ಜನ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಒಂಬತ್ತು [[ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗ]]ಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರು. [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತಧರ್ಮ]] ಮುಖ್ಯವಾದ ಧರ್ಮಗಳು. ಸುಮಾರು ೮೦ ಶೇಕಡಾ ಜನ ರೈತರು ಹಾಗೂ ದನಗಾಹಿಗಳು. ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಮುಸ್ಲಿಮರು ಹಾಗೂ ನಿರಕ್ಷರಿಗಳು. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹದಗೆಡಿಸಿದೆ.
ಎರಿಟ್ರಿಯದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಪ್ಟ್‌ ಕ್ರೈಸ್ತ ಪಂಗಡದ ಜನರೂ, ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರೂ, ನೈರುತ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಗ್ರೊಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
; Government
* [http://www.shabait.com/index.php Ministry of Information of Eritrea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180622190405/http://www.shabait.com/index.php |date=2018-06-22 }} (official government website).
* [http://www.eritrea-tv.net EriTV News, Music, Movie and Comedy from Eritrea Television] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818080840/http://eritrea-tv.net/ |date=2018-08-18 }}
* {{CIA World Factbook link|er|Eritrea}}
* {{GovPubs|eritrea}}
* {{dmoz|Regional/Africa/Eritrea}}
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13349078 Eritrea profile] from [[BBC News]].
* {{Wikiatlas|Eritrea}}
; Other
* [http://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/CoIEritrea/Pages/ReportCoIEritrea.aspx Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in Eritrea], [[United Nations Human Rights Council]] Report, 8 June 2015
* [http://hrc-eritrea.org/ HRCE – Human Rights Concern – Eritrea]
* [http://tv.oneworld.net/2008/10/09/ifad-three-sisters-part-1/ Documentary on Women's liberation in Eritrea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101202062456/http://tv.oneworld.net/2008/10/09/ifad-three-sisters-part-1/ |date=2010-12-02 }}
* [http://www.tigrinja.com/ Tigrinya online learning with numbers, alphabet and history] (Eritrea and north Ethiopia (Tigray-Province)).
* {{it icon}} [http://www.ferroviaeritrea.it/ Ferrovia eritrea Eritrean Railway]
* [http://gis.calvin.edu/atlas/eritrea.html Atlas of Eritrea] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121015000344/http://gis.calvin.edu/atlas/eritrea.html |date=2012-10-15 }}
* {{it icon}} [http://www.eritreaeritrea.com/ About Eritrea]
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=ER Key Development Forecasts for Eritrea] from [[International Futures]].
; Magazine
* {{it icon}} [http://speciali.espresso.repubblica.it/interattivi/speciale-eritrea/ Special section about Eritrea from Espresso online magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220815181145/https://speciali.espresso.repubblica.it/interattivi/speciale-eritrea/ |date=2022-08-15 }}
* [http://www.geschichteinchronologie.ch/afrika/kol/Eritrea-Munzinger-fight-against-colonialism-ENGL.html History of Eritrea: First recordings – Munzinger – exploitation by colonialism and fight against colonialism (Italy, England, Ethiopia, Soviet Union, USA, Israel) – independence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012135549/http://geschichteinchronologie.ch/afrika/kol/Eritrea-Munzinger-fight-against-colonialism-ENGL.html |date=2007-10-12 }}
* [http://www.counterpunch.org/2014/05/21/the-cuba-of-africa/ What We Can Learn from Eritrea – the Cuba of Africa] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (2014.05.21), ''[[CounterPunch]]''
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಎರಿಟ್ರಿಯ}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಆಫ್ರಿಕ ಖಂಡದ ದೇಶಗಳು]]</text>
      <sha1>791y1xdikl90q3vepr7kahqbvrc6s5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಂಚೋಳಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13325</id>
    <revision>
      <id>1432190</id>
      <parentid>1346448</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ</comment>
      <origin>1432190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13115" sha1="6543odebjge30vm5jcpon2j3ibbbo3z" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಚಿಂಚೋಳಿ
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = Chincholi
| nickname                = 
| settlement_type         = ಪಟ್ಟಣ
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Karnataka
| pushpin_label_position  = left
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption   = ಭಾರತದ ದೇಶದ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳ
| latd          = 17.47
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          =  77.43
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
| coordinates_display   = inline
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|ಭಾರತ
}}
| subdivision_type1       = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_name1       = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| subdivision_type2       = ಜಿಲ್ಲೆ
| subdivision_name2       = [[ಕಲಬುರಗಿ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 6
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 462
| population_total        = 20897
| population_as_of        = 2011
| population_rank         = 
| population_density_km2  = 2859.67
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      =ಭಾಷೆಗಳು
| demographics1_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics1_info1     = [[ಕನ್ನಡ]] 
| blank6_name_sec1        = [[ಲೋಕ ಸಭೆ]]
| blank6_info_sec1        = [[ಬೀದರ್ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಬೀದರ್ (ಲೋಕ ಸಭೆ)]]
| blank7_name_sec1        = [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] 
| blank7_info_sec1        = ಚಿಂಚೋಳಿ
| timezone1               = IST
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 585 307
| area_code_type          = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್
| area_code               = 08475
| registration_plate      = 
| website                 = {{URL|karnataka.gov.in}}
| iso_code                = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]]
| footnotes               =
}}

'''ಚಿಂಚೋಳಿ'''ಯು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ,[[ಕಲಬುರಗಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತಿ ಮತ್ತು  ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೮೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚಿಂಚೋಳಿಯು [[ಸೇಡಂ|ಸೇಡಮ್]],[[ಚಿತ್ತಾಪುರ]],[[ಬೀದರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹುಮ್ನಾಬಾದ್]],[[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ ಮೆಡಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಹೀರಬಾದ್, ರಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಂಡೂರ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.

==ಜನ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಂಚೋಳಿಯು ೨೦೮೯೭ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೧೦೮೫೨ ಪುರುಷರು  ಮತ್ತು ೧೦೦೪೫ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Chincholi 2011 census&quot;&gt;{{cite web|title=ಚಿಂಚೋಳಿ 2011 ಜನಗಣತಿ|url= http://www.census2011.co.in/data/town/803208-chincholi-karnataka.html|website=www.census2011.co.in accessdate 21 Sep 2016}}&lt;/ref&gt; 
==ಭೌಗೋಳಿಕ==
ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,000'-2,000' ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನೆಲ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ [[ನದಿ]] ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ. ಇದು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಚಿಂಚೋಳಿ ಪಟ್ಟಣದ ವರೆಗೂ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಅನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಹರಿದು ಕಾಗಿಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ. 70,087 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ. ಇಡೀ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಭಾಗ ಇಲ್ಲಿದೆ. [[ತೇಗ]], [[ಬೀಟೆ|ಬೀಟೆ,]] [[ಕರಿಮತ್ತಿ]], ಹುರಗಲು ಮುಖ್ಯ ಮರಗಳು, ಇಲ್ಲಿಯದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಅರಣ್ಯ. ಲಂಗೂರ್, [[ಕೋತಿ]], [[ಜಿಂಕೆ]], [[ನರಿ]]ಗಳಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು [[ಚಿರತೆ]]ಗಳೂ [[ಕರಡಿ]]ಗಳೂ ಇವೆ. ಹಿಂದೆ [[ಹುಲಿ]]ಗಳಿದ್ದುವು. ಈಗ ಅವು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. [[ತೋಳ]], [[ಕಿರುಬ]], [[ಕಾಡುನಾಯಿ]]ಗಳೂ ಉಂಟು.
==ವಾಣಿಜ್ಯ== 
ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಂದುಳಿದ ತಾಲ್ಲೂಕಾಗಿದ್ದ ಚಿಂಚೋಳಿ ಈಗ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಭೂಮಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಫಲವತ್ತಾದ್ದಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಈಗ ಮುಗಿಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಂಪಳ್ಳ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ 140 ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ ತಗುಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ 12,000 ಎಕರೆಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಗೆ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಲಿದೆ.
==ಆಡಳಿತ==
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳ ಚಿಂಚೋಳಿ, ಇದು ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಗಿರಿಕಾನನ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿಂಚೋಳಿಯದು ರಮ್ಯವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಹಿಂದೆ ಇಡೀ ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ನವಾಬ್ ಅಲಂ ಅಲಿ ಕೈರೋಜನ ಜಹಗೀರಾಗಿತ್ತು. ಚಿಂಚೋಳಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಥವಾದ ದರಗಾ ಒಂದುಂಟು. ರಾಜನ ಅರಮನೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಕಟ್ಟಡ. ರಾಯಿಮಾನ್‍ಘಡ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಚಿಂಚೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಚೇರಿಗಳಿವೆ. 1953ರವರೆಗೂ ಚಿಂಚೋಳಿ ಪೌರ ಸಮಿತಿ ಅಲ್ಲಿಯ ತಹಸೀಲ್ದಾರರ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷ ಅದಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಣ ಪೌರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾನ ಲಭಿಸಿತು. ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಯಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಂಟು.

ಚಿಂಚೋಳಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ನದೀನಾಲೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈಗಿರುವ ಊರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಕ್ಕದ ಚಂದಾಪುರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು 310 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪಟ್ಟಣದ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 8,000 ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಉದ್ಯಾನ, ಆಟದ ಮೈದಾನ, ಬಯಲು ನಾಟ್ಯಮಂದಿರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ನದಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರಾ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿದೆ.

ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಚಿಂಚೋಳಿ ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ತಾಂಡೂರು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಸ್ ಮೂಲಕ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮೈ. ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ [[ಸೇಡಂ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಿಂದ ನೇರವಾದ ರಸ್ತೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. 
==ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು ==
*ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ಕೆಳದಂಡೆ ಜಲಾಶಯ/ನಾಗರಾಳ ಜಲಾಶಯ.&lt;ref name=&quot;ಕೆಳದಂಡೆಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ&quot;&gt;{{cite web|title=ಕೆಳದಂಡೆ ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ಜಲಾಶಯ|url=http://waterresources.kar.nic.in/salient_features_lower_mullamuri.htm|website=waterresources.kar.nic.in accessdate 21 Sep 2016}}&lt;/ref&gt; 
*ಕುಂಚವರಂ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶ 
*ಚಂದ್ರಂಪಳ್ಳಿ  ಜಲಾಶಯ
*ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಬುಗ್ಗಿ
*ಎತ್ತಿ ಪೋತಾ ಜಲಪಾತ&lt;ref name=&quot;ಚಿಂಚೋಳಿತಾಲೂಕಿನಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯಸ್ಥಳಗಳು&quot;
&gt;{{cite web|title=ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು|url=http://www.kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B3%8B%E0%B2%B3%E0%B2%BF-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3/|website=kanaja.in accessdate 12 October 2016}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಸಾರಿಗೆ/ಸಂಪರ್ಕ==
*ಬಸ್ಸು :  ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ  ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. 
*ರೈಲು : ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ  [[ತಾಂಡೂರ್]]  ಮತ್ತು [[ಸೇಡಮ್|ಸೆಡಮ್]].ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ.
*ವಿಮಾನ: ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್   ೧೫೫ ಕಿ.ಮೀ.   ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ 80 ಕಿ. ಮೀ

==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==

*ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್]]
*ವೈಜನಾಥ್ ಪಾಟೀಲ್-ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಹಾಗು ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು.&lt;ref name=Vaijnathpatilinfo&gt;{{cite web|title=ವೈಜನಾಥ್ ಪಾಟೀಲ್|url=http://myneta.info/karnataka2013/candidate.php?candidate_id=939|website= myneta.info accessdate 21 Sep 2016}}&lt;/ref&gt;

==ಚಿತ್ರಗಳು ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Lower Mullamari Dam Nagaral.jpg|ಲೋವರ್ ಮುಲ್ಲಾಮರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಾಗರಾಳ್ ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲೂಕ
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು==
&lt;references/&gt;
{{ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಷಯಗಳು}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂಚೋಳಿ}}

[[ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>6543odebjge30vm5jcpon2j3ibbbo3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432191</id>
      <parentid>1432190</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:02:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ತಾಲೂಕುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13160" sha1="2auqom0nsos9dqfsripwlyl4729f6dl" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name                    = ಚಿಂಚೋಳಿ
| native_name             = 
| native_name_lang        = 
| other_name              = Chincholi
| nickname                = 
| settlement_type         = ಪಟ್ಟಣ
| image_skyline           = 
| image_alt               = 
| image_caption           = 
| pushpin_map             = India Karnataka
| pushpin_label_position  = left
| pushpin_map_alt         = 
| pushpin_map_caption   = ಭಾರತದ ದೇಶದ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಳ
| latd          = 17.47
| latm          = 
| lats          = 
| latNS          = N
| longd          =  77.43
| longm          = 
| longs          = 
| longEW         = E
| coordinates_display   = inline
| subdivision_type        = ದೇಶ
| subdivision_name        = {{flag|ಭಾರತ
}}
| subdivision_type1       = ರಾಜ್ಯ
| subdivision_name1       = [[ಕರ್ನಾಟಕ]]
| subdivision_type2       = ಜಿಲ್ಲೆ
| subdivision_name2       = [[ಕಲಬುರಗಿ]]
| established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
| established_date        = 
| founder                 = 
| named_for               = 
| government_type         = 
| governing_body          = 
| unit_pref               = Metric
| area_footnotes          = 
| area_rank               = 
| area_total_km2          = 6
| elevation_footnotes     = 
| elevation_m             = 462
| population_total        = 20897
| population_as_of        = 2011
| population_rank         = 
| population_density_km2  = 2859.67
| population_demonym      = 
| population_footnotes    = 
| demographics_type1      =ಭಾಷೆಗಳು
| demographics1_title1    = ಅಧಿಕೃತ
| demographics1_info1     = [[ಕನ್ನಡ]] 
| blank6_name_sec1        = [[ಲೋಕ ಸಭೆ]]
| blank6_info_sec1        = [[ಬೀದರ್ (ಲೋಕ ಸಭೆ ಚುನಾವಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ)|ಬೀದರ್ (ಲೋಕ ಸಭೆ)]]
| blank7_name_sec1        = [[ವಿಧಾನ ಸಭೆ]] 
| blank7_info_sec1        = ಚಿಂಚೋಳಿ
| timezone1               = IST
| utc_offset1             = +5:30
| postal_code_type        = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್]]
| postal_code             = 585 307
| area_code_type          = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್
| area_code               = 08475
| registration_plate      = 
| website                 = {{URL|karnataka.gov.in}}
| iso_code                = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]]
| footnotes               =
}}

'''ಚಿಂಚೋಳಿ'''ಯು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ,[[ಕಲಬುರಗಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಣ ಪಂಚಾಯತಿ ಮತ್ತು  ತಾಲ್ಲೂಕು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ೮೫ ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಚಿಂಚೋಳಿಯು [[ಸೇಡಂ|ಸೇಡಮ್]],[[ಚಿತ್ತಾಪುರ]],[[ಬೀದರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಹುಮ್ನಾಬಾದ್]],[[ತೆಲಂಗಾಣ]] ರಾಜ್ಯದ ಮೆಡಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜಹೀರಬಾದ್, ರಂಗಾರೆಡ್ಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಂಡೂರ ಗಡಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದೆ.

==ಜನ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ==
೨೦೧೧ ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿಂಚೋಳಿಯು ೨೦೮೯೭ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ೧೦೮೫೨ ಪುರುಷರು  ಮತ್ತು ೧೦೦೪೫ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Chincholi 2011 census&quot;&gt;{{cite web|title=ಚಿಂಚೋಳಿ 2011 ಜನಗಣತಿ|url= http://www.census2011.co.in/data/town/803208-chincholi-karnataka.html|website=www.census2011.co.in accessdate 21 Sep 2016}}&lt;/ref&gt; 
==ಭೌಗೋಳಿಕ==
ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 1,000'-2,000' ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ನೆಲ ಇಳಿಜಾರಾಗಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯ [[ನದಿ]] ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ. ಇದು ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾಲ್ಲೂಕನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಚಿಂಚೋಳಿ ಪಟ್ಟಣದ ವರೆಗೂ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ಹರಿದು ಅನಂತರ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಹರಿದು ಕಾಗಿಣಾ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರಣ್ಯಗಳಿವೆ. 70,087 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ. ಇಡೀ ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧಭಾಗ ಇಲ್ಲಿದೆ. [[ತೇಗ]], [[ಬೀಟೆ|ಬೀಟೆ,]] [[ಕರಿಮತ್ತಿ]], ಹುರಗಲು ಮುಖ್ಯ ಮರಗಳು, ಇಲ್ಲಿಯದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಅರಣ್ಯ. ಲಂಗೂರ್, [[ಕೋತಿ]], [[ಜಿಂಕೆ]], [[ನರಿ]]ಗಳಲ್ಲದೆ ಕೆಲವು [[ಚಿರತೆ]]ಗಳೂ [[ಕರಡಿ]]ಗಳೂ ಇವೆ. ಹಿಂದೆ [[ಹುಲಿ]]ಗಳಿದ್ದುವು. ಈಗ ಅವು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲವೆನ್ನಬಹುದು. [[ತೋಳ]], [[ಕಿರುಬ]], [[ಕಾಡುನಾಯಿ]]ಗಳೂ ಉಂಟು.
==ವಾಣಿಜ್ಯ== 
ಗುಲ್ಬರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಹಿಂದುಳಿದ ತಾಲ್ಲೂಕಾಗಿದ್ದ ಚಿಂಚೋಳಿ ಈಗ ಪ್ರಗತಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ. ಭೂಮಿ ಅಷ್ಟೇನೂ ಫಲವತ್ತಾದ್ದಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಈಗ ಮುಗಿಯುವ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಚಂದ್ರಂಪಳ್ಳ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ 140 ಲಕ್ಷ ರೂ.ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚ ತಗುಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ 12,000 ಎಕರೆಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಮಿಗೆ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಲಿದೆ.
==ಆಡಳಿತ==
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥಳ ಚಿಂಚೋಳಿ, ಇದು ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಗಿರಿಕಾನನ ಕಣಿವೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಿಂಚೋಳಿಯದು ರಮ್ಯವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಹಿಂದೆ ಇಡೀ ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕು ನವಾಬ್ ಅಲಂ ಅಲಿ ಕೈರೋಜನ ಜಹಗೀರಾಗಿತ್ತು. ಚಿಂಚೋಳಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಥವಾದ ದರಗಾ ಒಂದುಂಟು. ರಾಜನ ಅರಮನೆ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಣೀಯ ಕಟ್ಟಡ. ರಾಯಿಮಾನ್‍ಘಡ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಚಿಂಚೋಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕು ಕಚೇರಿಗಳಿವೆ. 1953ರವರೆಗೂ ಚಿಂಚೋಳಿ ಪೌರ ಸಮಿತಿ ಅಲ್ಲಿಯ ತಹಸೀಲ್ದಾರರ ಆಡಳಿತ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಆ ವರ್ಷ ಅದಕ್ಕೆ ಪಟ್ಟಣ ಪೌರಸಭೆಯ ಸ್ಥಾನ ಲಭಿಸಿತು. ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ನೀರು ಸರಬರಾಯಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯುಂಟು.

ಚಿಂಚೋಳಿಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ನದೀನಾಲೆಗಳಿರುವುದರಿಂದ ಈಗಿರುವ ಊರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ನಗರ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪಕ್ಕದ ಚಂದಾಪುರವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು 310 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಪಟ್ಟಣದ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಲಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 8,000 ಜನರಿಗೆ ವಸತಿ ಸೌಕರ್ಯ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರ, ಉದ್ಯಾನ, ಆಟದ ಮೈದಾನ, ಬಯಲು ನಾಟ್ಯಮಂದಿರ ಇತ್ಯಾದಿ ಸೌಕರ್ಯಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹತ್ತಿರದ ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ನದಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿಯ ನೀರಿನ ಪೂರೈಕೆಗೆ ಅನುಕೂಲವಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರಾ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತಿದೆ.

ರಾಜ್ಯದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಚಿಂಚೋಳಿ ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ತಾಂಡೂರು ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ಬಸ್ ಮೂಲಕ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮೈ. ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ [[ಸೇಡಂ]] ತಾಲ್ಲೂಕಿನಿಂದ ನೇರವಾದ ರಸ್ತೆ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. 
==ಜಲಾಶಯ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು ==
*ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ಕೆಳದಂಡೆ ಜಲಾಶಯ/ನಾಗರಾಳ ಜಲಾಶಯ.&lt;ref name=&quot;ಕೆಳದಂಡೆಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ&quot;&gt;{{cite web|title=ಕೆಳದಂಡೆ ಮುಲ್ಲಾಮಾರಿ ಜಲಾಶಯ|url=http://waterresources.kar.nic.in/salient_features_lower_mullamuri.htm|website=waterresources.kar.nic.in accessdate 21 Sep 2016}}&lt;/ref&gt; 
*ಕುಂಚವರಂ ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶ 
*ಚಂದ್ರಂಪಳ್ಳಿ  ಜಲಾಶಯ
*ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ಬುಗ್ಗಿ
*ಎತ್ತಿ ಪೋತಾ ಜಲಪಾತ&lt;ref name=&quot;ಚಿಂಚೋಳಿತಾಲೂಕಿನಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯಸ್ಥಳಗಳು&quot;
&gt;{{cite web|title=ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಿಯ ಸ್ಥಳಗಳು|url=http://www.kanaja.in/%E0%B2%9A%E0%B2%BF%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B3%8B%E0%B2%B3%E0%B2%BF-%E0%B2%A4%E0%B2%BE%E0%B2%B2%E0%B3%82%E0%B2%95%E0%B2%BF%E0%B2%A8-%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%B7%E0%B2%A3/|website=kanaja.in accessdate 12 October 2016}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==ಸಾರಿಗೆ/ಸಂಪರ್ಕ==
*ಬಸ್ಸು :  ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಇಲ್ಲಿಂದ  ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. 
*ರೈಲು : ಹತ್ತಿರದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ  [[ತಾಂಡೂರ್]]  ಮತ್ತು [[ಸೇಡಮ್|ಸೆಡಮ್]].ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ೩೦ ಕಿ.ಮೀ.
*ವಿಮಾನ: ಹತ್ತಿರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಹೈದ್ರಾಬಾದ್   ೧೫೫ ಕಿ.ಮೀ.   ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ 80 ಕಿ. ಮೀ

==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==

*ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಾಜಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ವೀರೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ್]]
*ವೈಜನಾಥ್ ಪಾಟೀಲ್-ಹೈದ್ರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಹಾಗು ಮಾಜಿ ಶಾಸಕರು.&lt;ref name=Vaijnathpatilinfo&gt;{{cite web|title=ವೈಜನಾಥ್ ಪಾಟೀಲ್|url=http://myneta.info/karnataka2013/candidate.php?candidate_id=939|website= myneta.info accessdate 21 Sep 2016}}&lt;/ref&gt;

==ಚಿತ್ರಗಳು ==
&lt;gallery mode=&quot;packed-hover&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
File:Lower Mullamari Dam Nagaral.jpg|ಲೋವರ್ ಮುಲ್ಲಾಮರಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನಾಗರಾಳ್ ಚಿಂಚೋಳಿ ತಾಲೂಕ
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖನಗಳು==
&lt;references/&gt;
{{ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಷಯಗಳು}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂಚೋಳಿ}}

[[ವರ್ಗ:ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ತಾಲೂಕುಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>2auqom0nsos9dqfsripwlyl4729f6dl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಆರೋರಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13943</id>
    <revision>
      <id>1432148</id>
      <parentid>1336935</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T15:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9124" sha1="ni1zffoyjzdyiiogjzns68aijmy9bk4" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg|250px|right|thumb|ಅಲಾಸ್ಕಾದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಆರೋರಾ ಬೋರಿಯಾಲಿಸ್‌ನ ಸುಂದರ ನೋಟ]]
[[ಚಿತ್ರ:Aurora Borealis 22Jan2004.jpg|250px|left|thumb|ಕೆನಡಾದ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಆರೋರಾ]]
ಆರೋರಾ [[ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶ]]ಗಳಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುವ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಬೆಳಕಿನಾಟ. ಇದೊಂದು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿದೆ. [[ಉತ್ತರಧ್ರುವ]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಇಂತಹ ಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕಿನಾಟವನ್ನು ಆರೋರಾ ಬೋರಿಯಾಲಿಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರೋರಾ ಬೋರಿಯಾಲಿಸ್ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಹೊಳಪಿನೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣವು ಸಹ ಇದರಲ್ಲಿರುವುದುಂಟು. ಮೊದಲನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಬೇರಾವುದೋ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಜರಗುತ್ತಿರುವ [[ಸೂರ್ಯೋದಯ]]ದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವುದು. ಆರೋರಾ ಬೋರಿಯಾಲಿಸ್ ಅನ್ನು ನಾರ್ದರ್ನ್ ಲೈಟ್ಸ್ (ಬಡಗಣ ಬೆಳಕು) ಎಂದು ಸಹ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರೋರಾ ಬೋರಿಯಾಲಿಸ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ ನಿಂದ ಎಪ್ರಿಲ್ ವರೆಗೆ ಘಟಿಸುತ್ತದೆ.
ದಕ್ಷಿಣಧ್ರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ ವಿದ್ಯಮಾನವು ಆರೋರಾ ಆಸ್ಟ್ರಾಲಿಸ್ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.

== ಆರೋರಾದ ಮೂಲ ==
ಆರೋರಾ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಈಗ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಭೂಮಿ]]ಯ [[ವಾತಾವರಣ]]ದ ಮೇಲ್ಪದರದಲ್ಲಿರುವ [[ಪರಮಾಣು]]ಗಳಿಗೆ [[ಕಾಂತಗೋಲ]] (ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟೋಸ್ಫಿಯರ್)ದಲ್ಲಿನ ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರೇರಿತ ಕಣಗಳು ( + ಅಥವಾ - [[ಅಯಾನು]] ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಾಗ ಆರೋರಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಣಗಳು ಗಂಟೆಗೆ ೩೦೦ ರಿಂದ ೧೨೦೦ ಕಿ.ಮೀ. ವೇಗದಲ್ಲಿ [[ಅಂತರಿಕ್ಷ]]ದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಕಾಂತಗೋಲದಲ್ಲಿನ ಇಂತಹ ಕಣಗಳು ದಟ್ಟೈಸಿದ ಮೋಡವನ್ನು ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವುದು. ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಈ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾದ ಝರಿಗೆ [[ಸೌರ ಮಾರುತ]]ವೆಂಬ ಹೆಸರು. ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರೇರಿತವಾದ ಈ ಕಣಗಳು ಭೂಮಿಯ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿನ [[ಅನಿಲಗ]]ಳ ಪರಮಾಣುಗಳಿಗೆ ಢಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದಾಗ ಅವು ಉತ್ತೇಜಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಕೊಂಚ ಸಮಯದ ನಂತರ ಅನಿಲಗಳ ಪರಮಾಣುಗಳು ತಾವು ಸೌರ ಮಾರುತದಿಂದ ಪಡೆದ [[ಶಕ್ತಿಯ]]ನ್ನು [[ಬೆಳಕು|ಬೆಳಕಿನ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕುತ್ತವೆ. ಅಗಾಧ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪರಮಾಣುಗಳು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಹೀಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳಕಾಗಿ ಹೊರಹಾಕಿದಾಗ ಆಗಸದಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಬೆಳಕಿನಾಟ ಕಾಣಿಸುವುದು. ಇದೇ ಆರೋರಾ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಬೆಳಕು ಚಿಮ್ಮಿಸುವ ಪರಮಾಣುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು [[ಆಮ್ಲಜನಕ]]ದವಾದ್ದರಿಂದ ಆರೋರಾ ಎತ್ತರದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದಟ್ಟ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿ [[ಸಾರಜನಕ]] ಪರಮಾಣುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಆರೋರಾವು ನೀಲ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Aurora2.jpg|right|thumb|250px|ಆರೋರಾದ ಇನ್ನೊಂದು ದೃಶ್ಯ]]
ಬಹಳವಾಗಿ ಆರೋರಾ ಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಿರುವ ಕುಂಡದಂತೆ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವದಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿರುವ ಒಂದು ಬಣ್ಣದ ಪರದೆಯಂತೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ದಪ್ಪನಾಗಿ ಎಳೆದಿರುವ ಸ್ಥಿರ ವಕ್ರ ರೇಖೆಗಳಂತೆ ಕಂಡರೆ ಇನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ಆರೋರಾಗಳು ಕ್ಷಣಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಆಕಾರ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಬಣ್ಣದ ಪರದೆಯು ಕಲವಾರು ಸಮಾನಾಂತರ ರೇಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಈ ಗೆರೆಗಳು ಆ ಕ್ಷೇತ್ರದ [[ಕಾಂತೀಯ ಗೆರೆ]]ಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆರೋರಾಗಳ ಆಕಾರವು ಭೂಮಿಯ ಕಾಂತತ್ವದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.
ಧ್ರುವಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋರಾದ ಉಗಮವು ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮಶೀತೋಷ್ಣವಲಯದ ಉತ್ತರದಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಹ ಇವೆ ಕಾಣುವುದುಂಟು. ಅಲ್ಲದೆ ಇಕ್ವಿನಾಕ್ಸ್ ಆಸುಪಾಸಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಆರೋರಾಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ.
[[ಚಿತ್ರ:Aurora australis panorama.jpg|thumb|650px|center|ಆರೋರಾ ಆಸ್ಟ್ರಾಲಿಸ್]]
== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==
{{commons|Aurora}}
** [http://www.banditdenuit.com/ Quebec auroras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213050703/http://www.banditdenuit.com/ |date=2007-12-13 }}
** [http://www.gedds.alaska.edu/AuroraForecast/ Aurora Forecast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100202111901/http://www.gedds.alaska.edu/AuroraForecast/ |date=2010-02-02 }}
** [http://www.spaceweather.com/ Spaceweather.com] Official NASA site with many photos
** [http://www.n3kl.org/sun/noaa.html Current Solar Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041101021429/http://www.n3kl.org/sun/noaa.html |date=2004-11-01 }} A collection of solar data, graphs and monitors from NOAA information
** [http://www.vikinganswerlady.com/njordrljos.htm The Aurora Borealis and the Vikings]
** [http://www.northern-lights.no/english/mythology/index.shtml Aurora Mythology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071223030338/http://www.northern-lights.no/english/mythology/index.shtml |date=2007-12-23 }}
** [http://www.bernstein-berlin.de/fach_bereiche/physik/projekte/ph_beleg_klasse12_polarlichter/ Aurora in Mythology, theology, history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109164144/http://www.bernstein-berlin.de/fach_bereiche/physik/projekte/ph_beleg_klasse12_polarlichter/ |date=2007-11-09 }} ''(in German)''
** [http://meted.ucar.edu/hao/aurora/ Physics of the Aurora]
** [http://www.atoptics.co.uk/highsky/auror1.htm Aurora formation &amp; spectrum] {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
** [http://users.hunterlink.net.au/~ddcsk/aurora1.htm History of Auroral Sounds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513203532/http://users.hunterlink.net.au/~ddcsk/aurora1.htm |date=2006-05-13 }} Discussion auroral sounds
** http://www.acoustics.hut.fi/projects/aurora/ Study of Sounds &amp; Acoustical Effects Related to Geomagnetic Storms and Aurora Borealis
** [http://odin.gi.alaska.edu/FAQ/ Frequently asked questions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061219115954/http://odin.gi.alaska.edu/FAQ/ |date=2006-12-19 }}
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>ni1zffoyjzdyiiogjzns68aijmy9bk4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಕೊತ್ವಾಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18860</id>
    <revision>
      <id>1432144</id>
      <parentid>1432027</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>unnecessary edits</comment>
      <origin>1348137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6541" sha1="09up4x6h375mebn545ux2ri1196m5uk" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               = ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಕೊತ್ವಾಲ್
| image              = Jennifer Kotwal.jpg 
| caption            = ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಕೊತ್ವಾಲ್
| birth_date         = 
| occupation         = ನಟಿ, ರೂಪದರ್ಶಿ
| spouse             = 
| partner            = 
| parents            = 
| website            = www.jenniferkotwal.com
| yearsactive        = ೧೯೯೯–೨೦೧೪
}}
'''ಜೆನ್ನಿಫರ್ ಕೊತ್ವಾಲ್''' ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ರೂಪದರ್ಶಿ. [[ಪ್ರೇಮ್]] ಬರೆದು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ೨೦೦೫ ರ ಭಾರತೀಯ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ [[ಜೋಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೋಗಿ]]ಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2012-07-08 |title='I am waiting for the right role' |url=https://www.deccanherald.com/content/262757/i-am-waiting-right-role.html |access-date=2021-03-16 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-02-24 |title='It's all in the attitude' |url=https://www.deccanherald.com/content/314568/its-all-attitude.html |access-date=2021-03-16 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಟ್ರಾವೆಲ್ ಅಂಡ್ ಲಿವಿಂಗ್ ಚಾನೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಓ ಮೈ ಗೋಲ್ಡ್ ಸೀಸನ್‌ನಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಹೋಸ್ಟ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-12-14 |title='Beauty &amp; bullion' |url=https://www.deccanherald.com/content/374593/beauty-bullion.html |access-date=2022-08-30 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-12-14 |title='Jennifer Kotwal to feature in TLC's OH MY GOLD!' |url=https://www.adgully.com/jennifer-kotwal-to-feature-in-tlc-s-oh-my-gold-56256.html |access-date=2022-08-30 |website=Adgully |language=en}}&lt;/ref&gt;

==ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು==
===ಕನ್ನಡ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
| ೨೦೦೫ || ''[[ಜೋಗಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಜೋಗಿ]]'' ||ನಿವೇಧಿತಾ|| ಚೊಚ್ಚಲ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ&lt;ref name=&quot;Happy with masala flicks&quot;&gt;{{cite news |last1=The New Indian Express |title=Happy with masala flicks |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2010/jun/13/happy-with-masala-flicks-123164.html |accessdate=17 July 2022 |date=13 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220717185226/https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2010/jun/13/happy-with-masala-flicks-123164.html |archivedate=17 July 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೦೬ || ''ಶ್ರೀ'' || ದೀಪಾ ||
|-
| ೨೦೦೭ || ''ಯುಗಾದಿ'' ||ಪ್ರಿಯಾ ||
|-
| ೨೦೦೭ || ''ಮಸ್ತಿ'' || ||
|-
| ೨೦೦೭ || ''ಸತ್ಯವಾನ್ ಸಾವಿತ್ರಿ'' || ಮೋನಿಶಾ||
|-
| ೨೦೦೭ || ''ಸ್ನೇಹನಾ ಪ್ರೀತಿನಾ'' || || ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.indiaglitz.com/jennifer-kotwal-hijacked-telugu-news-31131 | title=Jennifer Kotwal hijacked! - Telugu News | date=14 May 2007 | access-date=18 ಮೇ 2024 | archive-date=19 ಜನವರಿ 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250119113100/https://www.indiaglitz.com/jennifer-kotwal-hijacked-telugu-news-31131 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೦೭ || ''ಲವ ಕುಶ'' ||ಸಾರಾ ||
|-
| ೨೦೦೭ || ''[[ಈ ಬಂಧನ]]'' || ಪಲ್ಲವಿ ||ವಿಸ್ತೃತ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|-
| ೨೦೦೮ || ''[[ನೀ ಟಾಟಾ ನಾ ಬಿರ್ಲಾ]]'' || ತೇಜ ||
|-
| ೨೦೦೮ ||  ''ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ'' ||ಸಹನಾ ||
|-
| ೨೦೧೦ ||  ''ಎರಡನೆ ಮದುವೆ'' ||ವೀಣಾ||
|-
| ೨೦೧೦ || ''ಜೊತೆಗಾರ|| ||  ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ
|-
| ೨೦೧೦ || ''ಅಪ್ಪು ಮತ್ತು ಪಪ್ಪು'' || || ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ
|-
| ೨೦೧೦ || ''ಬಿಸಿಲೆ'' || ಅನು ||
|-
| ೨೦೧೦ || ''ಹುಲಿ'' || ಪ್ರೀತಿ ||
|-
| ೨೦೧೧ || ''[[ಪ್ರಿನ್ಸ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರಿನ್ಸ್]]'' ||ಪ್ರೀತಿ|| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2010-07-21 |title=Jennifer is all praises for her 'Prince' |url=https://www.deccanherald.com/content/82885/jennifer-all-praises-her-prince.html |access-date=2021-03-16 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೧ || ''ಮಾತ್ತೊಂದ್ ಮದುವೆನಾ'' || ವೀಣಾ ||
|}

===ಹಿಂದಿ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
| ೨೦೦೧ ||''ಯಾದೇನ್''||ಪ್ರೀತಿ ಸಹಾಯ್ ||

|}

===ತೆಲುಗು===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! ವರ್ಷ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
! ಪಾತ್ರ
! ಟಿಪ್ಪಣಿ
|-
| ೨೦೦೨ || ''ಮನಸುಂಟೆ ಚಾಲು'' || ಸ್ರವಂತಿ || ಚೊಚ್ಚಲ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ
|-
| ೨೦೦೩ || ''ನಾಗ'' || ದೇವತೆ ||
|-
|}

===ದೂರದರ್ಶನ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%;&quot;
! ವರ್ಷ
! ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ
! ಚಾನಲ್
|-
| ೧೯೯೯ || ''ಜಸ್ಟ್ ಮೊಹಬ್ಬತ್''
|ಸೋನಿ ಟಿವಿ
|-
|೨೦೧೪ ||ಓ ಮೈ ಗೋಲ್ಡ್
|ಟಿಎಲ್‍ಸಿ
|-
|}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* {{imdb name|id=1572706|name=Jennifer Kotwal}}
* {{Twitter|JenniferKotwal|name=Jennifer Kotwal}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>09up4x6h375mebn545ux2ri1196m5uk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಂತಾಮಣಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20108</id>
    <revision>
      <id>1432199</id>
      <parentid>1346454</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಷ್ಕರಣೆ</comment>
      <origin>1432199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34411" sha1="4olt9oyo5hx6yt3vf5b6ezvi3hvb19f" xml:space="preserve">{{ದ್ವಂದ್ವ|ಈ ಲೇಖನವು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಾಲೂಕಿನ ಬಗ್ಗೆ.|ಇದೇ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಚಿಂತಾಮಣಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]] ನೋಡಿ.}}
{{Infobox Indian Jurisdiction |
native_name = ಚಿಂತಾಮಣಿ | 
type = city | 
latd = 13.4 | longd = 78.066|
locator_position = right | 
state_name = ಕರ್ನಾಟಕ |
district = [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] |
leader_title = |
leader_name = |
altitude = 865|
population_as_of = 2001 |
population_total = 65,456| 
population_density = 5236.48|
area_magnitude= 7 |
area_total =  12.5|
area_telephone =  08154|
postal_code = 563 125|
vehicle_code_range = |
sex_ratio = |
unlocode = |
website = |
footnotes = |
}}
==ಕ್ಷೇತ್ರದ ಕಥೆ==
'''ಚಿಂತಾಮಣಿ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದ [[ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪಟ್ಟಣ ಹಾಗೂ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ತಾಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರ. ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಲಾರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿಭಜನೆ ನಡೆದಾಗ ಇದು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು [[ಕನ್ನಡ]] ಮತ್ತು [[ತೆಲಗು]] ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ. [[ಚಿಂತಾಮಣಿ ನಾಯಕನೆಂಬ ಮರಾಠ ನಾಯಕ]],' ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ 'ಚಿಂತಾಮಣಿ,' ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. 'ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ' ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಕೋಲಾರ ಹಾಗೂ ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರಕ್ಕೆ ಸಮಾನ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅವಿಭಜಿತ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಕೃಷಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದ್ದು ಇಲ್ಲೇ. ಕಾಲಜ್ಞಾನ ಬರೆದ ನಾರಾಯಣ ತಾತನವರ ದೇವಾಲಯ ಕೈವಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ಇದೆ. ಕೈಲಾಸಗಿರಿಯೆಂಬಲ್ಲಿ ಗುಹಾಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಅವು ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಯಾತ್ರಾಸ್ಥಳ 'ಮುರುಗಮಲೆ ಕ್ಷೇತ್ರ' ವಿದೆ. ಅಲಂಬಗಿರಿಯಿದೆ.ಈ ತಾಲೂಕಿನ ಸುಕ್ಷೇತ್ರ ದೊಡ್ಡಬೊಮ್ಮನಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ ಕಾಲದ ಶ್ರೀ ವೀರಭದ್ರ್ರ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ.ಪಟ್ಟಣದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 65,456 (2001). ನಗರದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 11.14 ಚ. ಕಿ.ಮೀ. ಚಿಂತಾಮಣಿ ರಾವ್ ಎಂಬ ಮರಾಠಿ ನಾಯಕ ಈ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನೆಂದೂ ಆದ್ದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಆತನ ಹೆಸರೇ ಬಂದಿದೆಯೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
==ಭೌಗೋಳಿಕ ಸ್ಥಾನ==
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಬಾಗೇಪಲ್ಲಿ]] ತಾಲ್ಲೂಕು ಮತ್ತು [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ [[ಶಿಡ್ಲಘಟ್ಟ]] ತಾಲ್ಲೂಕು, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಶ್ರೀನಿವಾಸಪುರ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಕೋಲಾರ]] ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ಇವೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ 909.4 ಚ.ಕಿ.ಮೀ. ಒಟ್ಟು 334 ಗ್ರಾಮಗಳೂ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣವೂ ಇರುವ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹೋಬಳಿಗಳು ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ, ಕಸಬಾ, [[ಕೈವಾರ]], ಮುರಗಮಲ್ಲ, ಮುಂಗಾನಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಚಿಲಕಲನೇರ್ಪು.
==ವಾಯುಗುಣ== 
ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಾಯುಗುಣ ಹಿತಕರವಾದ್ದು. ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ಮಳೆ 690 ಮಿ.ಮೀ. ವರ್ಷದಲ್ಲಿ 45 ದಿನಗಳು ಮಳೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ದಿನದ ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 29.6ಲಿ ಸೆಂ.ಮೀ. ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಉಷ್ಣತೆ 18.6ಲಿ ಸೆಂ.ಮೀ. ಮೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣತೆಯ ತಿಂಗಳು; ಜನವರಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚಳಿಯ ತಿಂಗಳು. ಮರುಳುಮಿಶ್ರಿತ ಮಣ್ಣುಳ್ಳ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯಯೋಗ್ಯ ಭೂಮಿ 2,14,232 ಎಕರೆಗಳು. 

ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳಷ್ಟು ದೂರ ಪಾಪಘ್ನಿ ನದಿ ಹರಿದು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.  [[ರಾಗಿ]], [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]], [[ಕಬ್ಬು]], [[ನೆಲಗಡಲೆ]], [[ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ]], [[ಈರುಳ್ಳಿ]], [[ಆಲೂಗಡ್ಡೆ|ಆಲೂಗೆಡ್ಡೆ]], ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿಯ ಬೆಳೆಗಳು. [[ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು]], [[ದ್ರಾಕ್ಷಿ]] ಮತ್ತು [[ದಾಳಿಂಬೆ]] ಮುಖ್ಯವಾದ ಹಣ್ಣುಗಳು.
==ಕೃಷಿ==
[[ಕುರಿ]], [[ಹಂದಿ]], [[ಕೋಳಿ]]ಗಳನ್ನು ಸಾಕುತ್ತಾರೆ, ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯದ ಜೊತೆಗೆ [[ಪಶುಪಾಲನೆ]]ಯೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಬಟ್ಲಹಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಬುರುಡಗುಂಟೆ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಪಶುವೈದ್ಯಶಾಲೆಯುಂಟು. ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಶುಗರ್ಭಧಾರಣ ಕೇಂದ್ರವೂ ಹಂದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರವೂ ಇವೆ. 

==ವಾಣಿಜ್ಯ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಬಿಳಿಯ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಪಿಂಗಾಣಿ ಉಪಕರಣಗಳ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದದ್ದು. ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ, ಅಗರಬತ್ತಿ ಇವು ತಯಾರಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಮರ ಕುಯ್ಯುವ ಉದ್ಯಮವೂ ಉಂಟು. ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಈ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳು, ಮೈಸೂರಿನ ಸ್ಟೇಟ್ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಂಕುಗಳ ಶಾಖೆಗಳು ಇವೆ.
==ಇತಿಹಾಸ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಗೆ 12 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ ನೈಋತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವುದು ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ 4,399' ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಟೀಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕೋಟೆ ಕಟ್ಟಿಸಿದ. 1791ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈಗ ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಒಂದು ಹೋಬಳಿ ಕೇಂದ್ರ. ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ 8 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮುರುಗಮಲೆ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಗಿತಿಹಾಸಕಾಲದ ಅವಶೇಷಗಳುಂಟು. ಇಲ್ಲಿಯ ಮುಕ್ತೀಶ್ವರ ದೇವಾಲಯದ ಬಳಿ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು ದೊರಕಿವೆ.
==ಹಬ್ಬ ಹರಿದಿನಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಿಂಗ್ರಪಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಫಾಲ್ಗುಣ ಶುದ್ಧ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಲಕ್ಷ್ಮೀನರಸಿಂಹಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆ, ಕೋನಕುಂಟ್ಲು ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಆಷಾಢ ಶುದ್ಧ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ವೆಂಕಟರಮಣಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆ, ಆಲಂಬಗಿರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರ ಶುದ್ಧ ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ವೆಂಕಟರಮಣಸ್ವಾಮಿ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಬುರುಡಗುಂಟೆ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜೈತ್ರ ಬಹುಳ ತ್ರಯೋದಶಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಗಂಗಮ್ಮ ದೇವರ ಜಾತ್ರೆ-ಇವು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಜಾತ್ರೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದನಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನವೂ ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
==ಸಾರಿಗೆ==
ಚಿಂತಾಮಣಿ ಪಟ್ಟಣ ಕೋಲಾರಕ್ಕೆ ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ 43 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ಯಶವಂತಪುರ]]-ಬಂಗಾರಪೇಟೆ ರೈಲುಮಾರ್ಗ ಇದರ ಮುಖಾಂತರ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತವೆ. 

==ಆಡಳಿತ==
ಚಿಂತಾಮಣಿ ಪೌರಸಭಾ ಪಟ್ಟಣ. ನಗರಕ್ಕೆ ಕನ್ನಂಪಲ್ಲಿ ಕೆರೆ ಮತ್ತು ಕೊಳವೆ ಬಾವಿಗಳಿಂದ ನೀರು ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸೌಕರ್ಯವುಂಟು. ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮಿಕ, ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಗಳೂ, ವೃತ್ತಿಶಿಕ್ಷಣಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ದರ್ಜೆ ಕಾಲೇಜೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳೂ ಇವೆ. ಅಗರಬತ್ತಿ ತಯಾರಿಕೆ, ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಚಿಂತಾಮಣಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ವ್ಯಾಪಾರಕೇಂದ್ರ, ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಥಮ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಆರಂಭವಾದ್ದು ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮತ್ತು ಹೊರಗಿನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳಿವೆ. (==ಜನಸಂಖ್ಯೆ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ, ೩೩೯ ನಿವಾಸಿತ ಹಾಗೂ ೬೧ ಅನಿವಾಸಿತ ಸೇರಿದಂತೆ, ಒಟ್ಟು ೪೦೦ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ೨,೦೫,೭೯೧ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ. ಮತ್ತು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ೬೫,೪೯೩ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು ೨,೭೧,೨೮೪ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ. ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೯೦೨.೭೨ ಚ. ಕಿ. ಮೀ.

==ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಬೇಡಿಕೆಯಿದೆ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಜೇಡಿಮಣ್ಣು ಪಿಂಗಾಣಿ ಉಪಕರಣಗಳಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಕಚ್ಚಾವಸ್ತು. ಕನ್ನಂಪಲ್ಲಿ ಕೆರೆಯಿಂದ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಂತಾಮಣಿ ಚಿನ್ನ-ಬೆಳ್ಳಿ  ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಹೊರವಲಯದಲ್ಲಿ ’ಬೂರಗಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ’ ಯಲ್ಲಿ ’ದೊರಶೆಟ್ಟಿ ಎಕ್ಕೇರಿ ಆಂಜನೇಯಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ನಗರದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಅಂಜನಾದ್ರಿ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ’ವರದಾಂಜನೇಯಸ್ವಾಮಿ ಗುಡಿ' ಯಿದೆ. ನಗರದೊಳಗೆ, ರಾಘವೇಂದ್ರ, ಹರಿಹರೇಶ್ವರ, ನಗರೇಶ್ವರ, ನಾಗನಾಥೇಶ್ವರ, ಸಹನೇಶ್ವರ, ಕನ್ನಿಕಾಪರಮೇಶ್ವರಿ, ಗಣಪತಿ, ಕಾಳಿಕಾಂಬ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ’ಆಝಾದ್ ಚೌಕ' ದ ಹರಿಹರೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯವು ವಿಶಾಲ ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಆಝಾದ್ ಚೌಕದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಸಾರ್ವಜನಿಕ-ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

== ಕೋನಕುಂಟ್ಲು ==
ಇದು ಚಿಂತಾಮಣಿ  ಹತ್ತಿರವಿರುವ, ರಮ್ಯ ತಾಣದಲ್ಲಿ  ಆಕರ್ಷಕ ಬೆಟ್ಟ-ಗುಡ್ಡಗಳಿವೆ. ವೆಂಕಟರಮಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವಿದೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಕೇತ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಹುತ್ತದಾಕಾರದಲ್ಲಿ ನರಸಿಂಹ ದೇವರ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಚೈತ್ರ ಬಹುಳ ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ನಡೆಯುವ ಬ್ರಹ್ಮ-ರಥೋತ್ಸವ ಹೆಸರುವಾಸಿ.

== ಆಲಂಬಗಿರಿ ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ ೮ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಆಲಂಬಗಿರಿ ವೆಂಕಟಾರಮಣಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಗೃಹ ಮತ್ತು ಎರಡು ಮಂಟಪಗಳಿವೆ. ವಿಶಾಲವಾದ ನವರಂಗ, ಆಯತಾಕಾರದ ಮುಖಮಂಟಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಚೌಕಾಕಾರದ ವಿಜಯನಗರ ಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಯ ಶಿಖರವನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ. ಚೈತ್ರ ಹುಣಿಮೆಯಂದು, ಬ್ರಹ್ಮ ರಥೋತ್ಸವ. ಮರಾಠ ನಾಯಕರು ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

==ಕೈವಾರ==
ಮಹಾಭಾರತದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏಕಚಕ್ರಪುರವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಕೈವಾರ, ಅರಗಿನ ಮನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾಂಡವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.  ಈ ಗ್ರಾಮದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ 'ಚಿದಂಬಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟ' ದ ಮೇಲೆ ವಾಸವಾಗಿದ್ದ ಬಕಾಸುರನನ್ನು ಭೀಮಸೇನನು ಕೊಂದು, ಅವನ ಶವವನ್ನು ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿಟ್ಟಿದ್ದನೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಈ ಮೇಲೆ ಒಸರುವ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಡಿಯನ್ನು ಬಕಾಸುರನ ಕೀವು-ರಕ್ತವೆಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೈವಾರ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಮರ ನಾರಾಯಣ, ಧರ್ಮರಾಯ, ಭೀಮೇಶ್ವರ, ಅರ್ಜುನೇಶ್ವರ, ನಕುಲೇಶ್ವರ, ಸಹದೇವೇಶ್ವರ ದೆವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಕೈವಾರದ ನಾರಾಯಣೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ ಈಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಕೇಂದ್ರ. ವಿಜಯನಗರ ಕಾಲದ ಹಲವಾರು ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೈವಾರದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇವೆ. ’ಕಾಲಜ್ಞಾನ ಬರೆದ,ಯೋಗಿನಾರೇಯಣ, ತೆಲುಗು ಕನ್ನಡ ಕವಿ ಸಂತರು ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರು.

==[[ಮಹಾ ಕೈಲಾಸಗಿರಿ]]==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ ೬ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಗುಹಾಂತರ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ’ಅಂಬಾಜಿದುರ್ಗ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿ’ ಯ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಕೊರೆದು, ಒಂದು ಇಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನೂ ಬಳಸದೇ  ಕೈಲಾಸಗಿರಿ ಗುಹಾಲಯ ದೇವಸ್ಥಾನ’ ವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ’ಚತುರ್ಮುಖ ಶಿವ’, ’ಪಾರ್ವತಿ’ ಮತ್ತು ’ಗಣೇಶ’ ನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಒಂದು  ಪ್ರಾಂಗಣವನ್ನು ಹಾಗೂ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ’ಜಟಾಧಾರಿ ಶಿವನ ವಿಗ್ರಹ’ ಕೆತ್ತುವ ಕಾರ್ಯ, ಮಾಜಿ ಸಚಿವ, ’ಚೌಡರೆಡ್ಡಿ ಕುಟುಂಬ’ ದವರ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯೊಡನೆ, ಭರದಿಂದ ಸಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಹಸ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಜನರಿಗೆ ಕೈಲಾಸಗಿರಿ ಒಂದು ಹೇಳಿಮಾಡಿಸಿದ ತಾಣ.

==ಮುರುಗಮಲ್ಲಾ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ ೧೧ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮ ’ಮರುಗಮಲ್ಲಾ’. ಕರ್ನಾಟಕದ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ದರ್ಗಾ ’ಫಲಿಶಾವಾಲಿಯ ಮುರುಗಮಲ್ಲಾ ದರ್ಗಾ’ ಇಲ್ಲಿದೆ. ’ವಾರ್ಷಿಕ ಉರುಸ್’ ಸಾವಿರಾರು ಶ್ರದ್ಧಾಳುಗಳಿಗೆ ಅವರ ಮನೋಕಾಮನೆಗಳನ್ನಲ್ಲದೆ, ರೋಗ-ರುಜಿನಗಳನ್ನೂ ’ಪೀರ್ ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲ’ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆಯೆಂಬ ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಹಿಂದೂ-ಮುಸಲ್ಮಾನರ ಭಾವೈಕ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲಿನ ’ದರ್ಗಾ’.  ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೮ ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ, ೬೦೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೋಟೆ ಬೆಟ್ಟದಮೇಲಿದೆ. ಕೋಟೆ ಗಾಳಿ-ಮಳೆಗಳಿಗೆ ತುತ್ತಾಗಿ  ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಶಿವಲಿಂಗವಿರುವ ದೇವಾಲಯ ಬೆಟ್ಟದ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲಿದೆ.

==ಯಗವ ಕೋಟೆ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ, ’ಬಟ್ಲಹಳ್ಳಿ’ ಗೆ ಹೋಗುವ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ೧೫ ಕಿ. ಮೀ ದೂರ ಸಾಗಿದರೆ, ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಹತ್ತಿರದಲ್ಲೇ ’ವೀರನಾರಾಯಣ ಮಂದಿರ’ ವಿದೆ. ಬೃಹದಾಕಾರದ ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ, ’[[ವಿಷ್ಣುಪಾದಗಳಿವೆ’]]. ಇದರ ತಪ್ಪಲಿನಲ್ಲೇ [[ಮುತ್ತಿನ ಕೊಳ]] ವೆಂಬ, ವಿಶಾಲ ಕೊಳವೂಂದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ’ವೀರ ನಾರಾಯಣ ಸ್ವಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮ ರಥೋತ್ಸವ’ ಇಲ್ಲಿ ಜರುಗುತ್ತದೆ.

==ಗರುಡಮಾರಲಹಳ್ಳಿ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ ೧೮ ಕಿ. ಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಚೀನ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ’ಭೈರವೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ’ ವು, 'ಸೀತೆಬೆಟ್ಟ' ದಂತೆಯೇ ’[[ವೊರಸು ಒಕ್ಕಲಿಗರು]],’ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ, ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ವಿಶಾಲವಾದ ಒಳ ಪ್ರಾಕಾರವಿದ್ದು, ಹಲವು ಪುಟ್ಟ ಪುಟ್ಟ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ’[[ಏರು ಬಯ್ಯಮ್ಮ’]] ಎಂಬ ಕನ್ಯಾ ಪೂಜಾ-ಗುಡಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ಇದು ’ಶಕ್ತಿದೇವತೆ’ ಯೆಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಇದರಂತೆಯೇ ’[[ಇರಗರು ಎಂಬ ಬಾಲಕರ ಗುಡಿ]],’ ಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಾನವಾತೀತ ಶಕ್ತಿಗಳ ಆರಾಧನೆಯ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದುಬಂದಿದೆ.

==ಕೆಂಪೆಗೌಡ ಕೋಟೆ==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಿಂದ ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದರೆ, ೧೨ ಕಿ. ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿ, ’[[ಕೆಂಪೇಗೌಡ]],’  ನಿರ್ಮಿಸಿದ, [[ಕೈವಾರ ಕೋಟೆ]]ಯಿದೆ. ಸಮುದ್ರಮಟ್ಟದಿಂದ ೪,೨೨೭ ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ. ’ಮಹಾಭಾರತ’ ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಸಹೋದರ ’[[ಭೀಮಸೇನ]]’ ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೆರೆಯಿಡಲಾಗಿತ್ತೆಂಬ ಪ್ರತೀತಿಯಿದೆ. ಹಿಂದೂಗಳು ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ’[[ತಪಸ್ ಗಿರಿ]]’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಬೆಟ್ಟದಮೇಲೆ ಪುಷ್ಕರಣಿ, ದೇವಾಲಯ, ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಶಿಥಿಲ-ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತವೆ.

==ಗ್ರಾಮಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿ ತಾಲೂಕಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ:
{{Multicol}}
* ಆನೂರು
* ಕಾನುಗಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಕೊಂಡವೆನಕಪಲ್ಲಿ
* ಕೋತ್ತೆಹುಡ್ಯ
* ಗುಂತೊರಗಡ್ಡೆ
* ದಿನ್ನಿಮಿಂದಲಹಳ್ಳಿ
* ನಾರಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಪುಲ್ಲಗುಂಡ್ಲಪಲ್ಲಿ
* ಫಸಲನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ
* ಯಗವಕೋಟೆ
* ವೈ.ಕುರುಪಲ್ಲಿ
* ಮೂಡಚಿಂತಲಹಳ್ಳಿ
* ವಿಶ್ವನಾಥಪುರ
* ಬಟ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕಂಬಾಲಹಳ್ಳಿ
* ಕೋನಾಪುರ
* ಚೆನ್ನರಾಯನ ಹಳ್ಳಿ
* ಬೋಡಂಪಲ್ಲಿ
* ಭತ್ತಲಹಳ್ಳಿ
* ಮುಷ್ಠೂರುಪಟ್ಣ
* ಯನಮಲಪಾಡಿ
* ರಾಗಿಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಸೋಮಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಭೊಮಿಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ
* ಅಗ್ರಹಾರ
* ಆಲಪ್ಪಲ್ಲಿ
* ಉಪ್ಪಾರ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕನಿಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ
* ಕಾಪ್ಪಲ್ಲಿ
* ಗೊಂದಿವಾರ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಸೋಮಯಾಜಲಹಳ್ಳಿ
* ಬುರುಡಗುಂಟೆ
* ಬತ್ತಲಾಪುರ
* ಚಿಲಕಲನೇಪುಱ
* ಟಿ ಗೊಲ್ಲಿಹಳ್ಳಿ
* ತುಳವನೂರು
* ದ್ವಾರಪಲ್ಲಿ
* ದೇವಪಲ್ಲಿ
* [[ಧರ್ಮವರಹಳ್ಳಿ|ಧಮಱವಾರಹಳ್ಳಿ]]
* ಬೀದಲಹಳ್ಳಿ
* ಮೀಂಚಿಲಹಳ್ಳಿ
* ಹೊಸಹುದ್ಯ
* ಚಿನ್ನಸಂದ್ರ
* ದೂಡ್ಡಹಳ್ಳಿ
* ನಲ್ಲಗುಟ್ಟಹಳ್ಳಿ
* ಸೊಲದೇನಹಳ್ಳಿ
* ದೊಡ್ಡಗಂಜೂರು
* ಕೊಡದವಾಡಿ
* ಗೊಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಚೀಮನಹಳ್ಳಿ
* ದೂಡ್ಡಗಂಜೂರು
* ದೂಡ್ಡನತ್ತ
* ಶಿಂಗನಹಳ್ಳಿ
* ಸಿದ್ದಿಪುರ
* ಹಾದಿಗೆರೆ
* ಏನಿಗದಲೆ
* ಉಲಿಬೆಲೆ
* ಏನಿಗಧಲೆ
* ಕಂಚೇಪಲ್ಲಿ
* ಕಾಚನಹಳ್ಳಿ
* ಗೊರ್ಲದೊಡ್ಡಿಹಳ್ಳಿ
* ಚಿಂತಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಚಿನ್ನಪಲ್ಲಿ
* ಚೊಕ್ಕನಹಳ್ಳಿ
* ಬಾಲರೆಡ್ಡಿಹಳ್ಳಿ
* ಮೋಟಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ವರದೇನಹಳ್ಳಿ
* ಹಿರೇಕಟ್ಟಿಗೇನಹಳ್ಳಿ
* ಚಿಕ್ಕಕಟ್ಟಿಗೇನಹಳ್ಲಿ
* ಚೆನ್ನಕೇಶವಪುರ
* ನಿಡುಗುಕಿಱ
* ನೆರ್ನಕಲ್ಲು
* ಬ್ಯಾಲಹಳ್ಳಿ
* ಮಾದರಕಲ್ಲು
* ರಾಚಾಪುರ
* ಇರಗಂಪಲ್ಲಿ
* ಎಗವಮಿಂಡಿಗಲ್‌
* ಕುರಪಲ್ಲಿ
* ಗುಂದಿಕೆರೆ
* ಗುಡ್ಡಂಪಲ್ಲಿ
* ಜುಂಜನಹಳ್ಳಿ
* ಮ್ಯಾಕಪೋತಲಹಳ್ಳಿ
* ಸೀತಾರಾಮಪುರ
* ಕಡದನಮರಿ
* ಸುನ್ನಪಗುಟ್ಟ
* ಹನುಮೈಗಾರಹಳ್ಳಿ
* ಕಾಗತಿ
* ದಿಗೂರು
* ಬಚ್ಚವಾರಹಳ್ಳಿ
* ಬಡಗವಾರಹಳ್ಳಿ
* ಬುಕ್ಕನಹಳ್ಳಿ
* ಮುಂತಕದಿರೇನಹಳ್ಳಿ
* ಸಿಂಗಸಂದ್ರ
{{Multicol-break}}
* ಹಿರಣ್ಯಪಲ್ಲಿ
* ಕೈವಾರ
* ಬನಹಳ್ಳಿ
* ಕತ್ತರಿಗುಪ್ಪೆ
* ಕೊಡಿಗೇನಹಳ್ಳಿ
* ಹುಸೇನ್‌ಪುರ
* ಕೆಂಚಾರ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕೆ.ಗೊಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕೆಂಚಾರ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕೋಡೇಗಂಡ್ಲು
* ಗೌಡನಹಳ್ಳಿ
* ನಡಂಪಲ್ಲಿ
* ಮರಬಹಳ್ಳಿ
* ಯಂಡಪಲ್ಲಿ
* ಯಗವ ಗೋಳ್ಳಹಳ್ಳಿ
* ಕಾವಲುಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ಕೋನಪ್ಪಲ್ಲಿ
* ಚೊಕ್ಕಹಳ್ಳಿ
* ಥನಮಿಟ್ಟೆನಹಳ್ಳಿ
* ನಾಯನಹಳ್ಳಿ
* ಮಹಮ್ಮದ್‌ಪುರ
* ಕೊರ್ಲಪತಿಱ
* ಕೆ. ಗೊಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕದಿರೇನಹಳ್ಳಿ
* ಕಲಕಸಂದ್ರ
* ಕೊತಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ
* ಕೊರ್ಲಪತಿಱ
* ಗಾಜಲವಾರಹಳ್ಳಿ
* ಚಂಗಮಾರಹಳ್ಳಿ
* ಜಂಗಾಲಹಳ್ಳಿ
* ದೇವಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ನೇರಡಗುಂಟಹಳ್ಳಿ
* ಪಾಪತಿಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ
* ಪೋಲನಾಯಕನಹಳ್ಲಿ
* ಬಂದೇನಹಳ್ಳಿ
* ಬಚ್ಚಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ಮನಿಯಾರಮುದ್ದಲಹಳ್ಳಿ
* ಮಾಸನಹಳ್ಳಿ
* ಯರಮರೆಡ್ಡಿಹಳ್ಳಿ
* ರಂಪರಿತಟ್ಟಿ
* ಸೀಗಲಗುಟ್ಟ
* ಕೋಟಗಲ್‌
* [[ಕುರುಬೂರು]]
* ಎಂ.ಗೊಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕಾಪಲ್ಲಿ
* ಕೊಂಡ್ಲಿಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ಗುಟ್ಟಪಾಳ್ಯ
* ಚಿಂತಪಲ್ಲಿ
* ಚನ್ನರಾಯಗಡ್ಡ
* ತಿಮ್ಮಮ್ಮಬಂಡ
* ದೇವಪ್ಪಲ್ಲಿ
* ಪಲ್ಲಿಗಡ್ಡೆ
* ಮುಂಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ಯರ್ರಯ್ಯಗಾರಹಳ್ಳಿ
* ಲಕ್ಕೆಪಲ್ಲಿ
* ವೆಂಕಟರಾಯನಕೋಟೆ
* ಸೀತಮ್ಮಪಲ್ಲಿ
* ಮಸ್ತೇನಹಳ್ಳಿ
* ಗುಟ್ರಹಳ್ಳಿ
* ಜಂಗಮಶೀಗೆಹಳ್ಳಿ
* ಬೂದಗೂರು
* ಮಸ್ತೇನಹಳ್ಳಿ
* ಮಾರಪ್ಪಲ್ಲಿ
* ಹುಲುಗುಮ್ಮನಹಳ್ಳಿ
* ಹೊಸೊರು
* ಮಿಂಡಿಗಲ್
* ಗುಟ್ಟೂರು
* ದಿಗವಮಿಂಡಿಗಲ್
* ನೆರ್ನಹಳ್ಳಿ
* ನಲ್ಲರಾಳ್ಳಹಳ್ಳಿ
* ವೇಗಲಹಳ್ಳಿ
* ಮಿಟ್ಟಹಳ್ಳಿ
* ಅಗ್ರಹಾರಹಳ್ಳಿ
* ಅನುಪಲ್ಲಿ
* ಅಪ್ಪಸಾನಹಳ್ಳಿ
* ಅಮಿಟಹಳ್ಳಿ
* ಕಟ್ಟಿಗೇನಹಳ್ಳಿ
* ಕೊಮ್ಮೇಪಲ್ಲಿ
* ಗುರ್ರಂಪಲ್ಲಿ
* ಗೋನೇನಹಳ್ಳಿ
* ಚಿಕ್ಕಕಟ್ಟಿಗೇನಹಳ್ಳಿ
* ದೊಡ್ಡಗುಟ್ಟಹಳ್ಳಿ
* ನಂದನವನ
* ನಂದನಹೊಸಹಳ್ಳಿ
* ಮಿಟ್ಟಹಳ್ಳಿ
* ರಂಗೇನಹಳ್ಳಿ
* ರಾಸಪಲ್ಲಿ
* ವೆಂಕಟರೆಡ್ಡಿಪಾಳ್ಯ
* ಮುನಗನಹಳ್ಳಿ
* ಕಟಮಾಚನ ಹಳ್ಳಿ
* ಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಕುರುಟ ಹಳ್ಳಿ
* ರಾಂಪುರ
{{Multicol-break}}
* ಮುರಗಮಲ್ಲ
* ಗುಂಡ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಗುಡಾರ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಚಲಮಕೋಟೆ
* ಜಿ.ಬತ್ತಲಹಳ್ಳಿ
* ದುಗನಾರೇಪಲ್ಲಿ
* ದೊಡ್ಡಕರಕಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಬೈಯಿನಹಳ್ಳಿ
* ಮುರಗಮಲ್ಲ
* ಯರಕೋಟೆ
* ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ
* ನಂದಿಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ಅಣ್ಣೀಹಳ್ಳಿ
* ಗಂಡ್ರಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ಗೋಪಲ್ಲಿ
* ಚಿಕ್ಕಕರಕಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಜೋಗ್ಯಾನಹಳ್ಳಿ
* ದಂಡುಪಾಳ್ಯ
* ನಂದಿಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ನಿಮ್ಮಕಾಯಲಹಳ್ಳಿ
* ಭಾರ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಮರಿನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ
* ಮುದ್ದಲಹಳ್ಳಿ
* ಪೆದ್ದೂರು
* ಗೌನಿಚೆರುವುಪಲ್ಲಿ
* ಪೆರಮಾಚನಹಳ್ಳಿ
* ಕೆಂದನಹಳ್ಳಿ
* ಕೊಂಗನ ಹಳ್ಳಿ
* ಗುನ್ನಹಳ್ಳಿ
* ಚಾಪುರ
* ನಾ||ಕಾಲೋನಿ
* ನಾಗದೇನಹಳ್ಳಿ
* ನಾಯಿಂದ್ರಹಳ್ಳಿ
* ಪೆರಮಾಚನ ಹಳ್ಳಿ
* ಮಡಬಹಳ್ಳಿ
* ಮೈಲಾಪುರ
* ವೆಂಕಟಾಪುರ
* ಶ್ರೀರಾಮ ಪುರ
* ರಾಗುಟ್ಟಹಳ್ಳಿ
* ಕರಿಯಪ್ಪಲ್ಲಿ
* ನಲ್ಲಗುಟ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಬ್ರಾಹ್ಮಣಹಳ್ಳಿ
* ವೈ ಗೊಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಸಂತೇಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಅಕ್ಕಿಮಂಗಲ
* ಕದಿರಾಪುರ
* ಬೀರಜೇನಹಳ್ಳಿ
* ವ್ಯೆಜಕೂರು
* ವಿರೂಪಾಕ್ಷಪುರ
* ಸಂತೇಕಲ್ಲಹಳ್ಳಿ
* ಸೂರಪ್ಪನಹಳ್ಳಿ
* ಹಿರೇಪಾಳ್ಯ
* ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ
* ಅನಕಲ್‌
* ಕರಕಮಾಕಲಗಡ್ಡ
* ಕೇತನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ
* ಗೌನಹಳ್ಳಿ
* ಚಿಕ್ಕಮುನಿಮಂಗಳ
* ಚೌಡದೇನಹಳ್ಳಿ
* ತಮ್ಮೇನಹಳ್ಳಿ
* ದ್ವಾರಪಲ್ಲಿ
* ಪಾಲೇನಹಳ್ಳಿ
* ಮೊಸಿಲಹಳ್ಳಿ
* ವೆಂಕಟಾಪುರ
* ಶೆಟ್ಟಿಹಳ್ಳಿ
* ತಳಗವಾರ
* ಜೋಡಿಹೊಸಹಳ್ಳಿ
* ತಳಗವಾರ
* ಮಲ್ಲಿಕಾಪುರ
* ಮುತ್ತುಕದಹಳ್ಳಿ
* ವಡ್ಡಹಳ್ಳಿ
* ಸುಬ್ಬರಾಯನಪೇಟೆ
* ಊಲವಾಡಿ
* ಐಮರೆಡ್ಡಿ ಹಳ್ಳಿ
* ಕೆ ಬತ್ತಲಹಳ್ಳಿ
* ಹೆಬ್ಬರಿ
* ಉಪ್ಪರಪೇಟೆ
* ಅಮಿಟಗಾನಹಳ್ಳಿ
* ಚಾಂಡ್ರಹಳ್ಳಿ
* ಬಿಂಗಾನಹಳ್ಲಿ
* ರಾಯಪಲ್ಲಿ
* ಸೋರಪಲ್ಲಿ
* ಯಗವಕೋಟೆ
* ಕಾನುಗಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಕೊಂಡವೆನಕಪಲ್ಲಿ
* ಕೋತ್ತೆಹುಡ್ಯ
* ಗುಂತೊರಗಡ್ಡೆ
* ದಿನ್ನಿಮಿಂದಲಹಳ್ಳಿ
* ನಾರಮಾಕಲಹಳ್ಳಿ
* ಪುಲ್ಲಗುಂಡ್ಲಪಲ್ಲಿ
* ಫಸಲನಾಯಕನಹಳ್ಳಿ
* ಯಗವಕೋಟೆ
* ವೈ.ಕುರುಪಲ್ಲಿ
* ದೇಶ ಭಕ್ತರಹಳ್ಳಿ
* ಅಪ್ಪೇಗೌಡನಹಳ್ಳಿ
* ವಿಜಯಪುರ

==ಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಖ್ಯಾತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು.
* [[ಸಿ ಎನ್ ಆರ್ ರಾವ್]]

==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ==
* [http://www.chintamanicity.gov.in ಚಿಂತಾಮಣಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಅಂತರ ಜಾಲ ತಾಣ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051030030142/http://www.chintamanicity.gov.in/ |date=2005-10-30 }}
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂತಾಮಣಿ}}
{{Unreferenced}}

[[ವರ್ಗ:ವಿಜಯಪೂರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಹಳ್ಳಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲ್ಲೋಕುಗಳು]]

{{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}}</text>
      <sha1>4olt9oyo5hx6yt3vf5b6ezvi3hvb19f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಪರಿಚಿತ ಹಾರಾಡುವ ವಸ್ತು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22036</id>
    <revision>
      <id>1432136</id>
      <parentid>1428148</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241167" sha1="jar89kr5lcxozyam9li9v0pv06flfvs" xml:space="preserve">{{merge|[[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು]]}}
'''[[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು|ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ]]''' (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ '''UFO''' ಅಥವಾ '''U.F.O.''' ಎಂದು ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ) ಎಂಬುದು [[ಅಂತರಿಕ್ಷ|ಅಂತರಿಕ್ಷದ]] ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇರುವ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಕಾರಣ ಅಥವಾ ಮೂಲವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಥವಾ ತತ್‌ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ವೀಕ್ಷಕರು ಗುರುತಿಸಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಈ ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆಯು]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ UFOಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿತು. ವೀಕ್ಷಕರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಿದ ಯಾವುದೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಸ್ತು-ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು UFO ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಗಾಗ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ, ಪರಿಣಿತ ಶೋಧಕರಿಂದ&lt;ref&gt;ವಾಯುಪಡೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡು ೨೦೦-೨ ಎಂಬ ಕಟ್ಟಳೆಯ [http://www.cufon.org/cufon/afr200-2.htm ಪಠ್ಯದ ಆವೃತ್ತಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100720204956/http://www.cufon.org/cufon/afr200-2.htm |date=2010-07-20 }} ಯ [http://www.nicap.org/directives/afr200-2_081254.pdf ದಸ್ತಾವೇಜಿನ pdf ಸ್ವರೂಪ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326135645/http://www.nicap.org/directives/afr200-2_081254.pdf |date=2009-03-26 }} ವು UFO ಒಂದನ್ನು ಈ ರೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ: &quot;ಯಾವ ವಾಯುಗಾಮಿ ವಸ್ತುವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿ, ಏರೋಡೈನಮಿಕ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅಥವಾ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಂದಾಗಿ ಸದ್ಯದ ಯಾವುದೇ ವಿಮಾನಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಯಾವುದನ್ನು ಒಂದು ಸುಪರಿಚಿತ ವಸ್ತುವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು UFO ಎನ್ನಬಹುದು.&quot;
ಇದಕ್ಕೆ ವಾಯುಪಡೆಯು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾ, &quot;ಇದುವರೆಗಿನ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು ವರದಿಯಾದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸಮರ್ಪಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿತು. ನಂತರದ ಆವೃತ್ತಿಯೊಂದು [http://www.foia.af.mil/shared/media/document/AFD-070703-004.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910051437/http://www.foia.af.mil/shared/media/document/AFD-070703-004.pdf |date=2012-09-10 }} ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿತು: &quot;ಯಾವುದೇ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿದ್ಯಮಾನ, ವಾಯುಗಾಮಿ ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿ, ಏರೋಡೈನಮಿಕ್‌ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅಥವಾ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಸಾಧಾರಣಕ್ಕಿಂತ ಹೊರತಾದ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ವಸ್ತುಗಳು&quot; ಎಂದು ಹೇಳುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, &quot;ಗುರುತು ಹಚ್ಚಲಾಗದ ಇಂಥ ವಸ್ತುಗಳ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ವಾಯುಪಡೆಯ ಕಾರ್ಯಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕನಿಷ್ಟ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಸಬೇಕು&quot; ಎಂದೂ ಅದು ತಿಳಿಸಿತು. ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯು, ವರದಿಯಾದವುಗಳ ಪೈಕಿ ಕೆಲವೇ ದೃಶ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದೆ. ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಈ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತು ಹಚ್ಚಲಾಗದವು ಎಂದೇ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರದ ರೀತ್ಯಾ ನಮೂದಿಸಲಾಗಿದೆ.&quot;&lt;/ref&gt; ಕೂಲಂಕಷ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನಂತರವೂ ಗುರುತಿಗೆ ಸಿಕ್ಕದ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿಯೇ ಯಾವುವು ಉಳಿಯುತ್ತವೆಯೋ ಅವೇ UFOಗಳು ಎಂಬುದು ವಾಯುಪಡೆಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿತ್ತು. ''UFO'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು [[ಅನ್ಯಲೋಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆ|ಅನ್ಯಲೋಕದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ನೌಕೆಗೆ]] [[ಪರ್ಯಾಯ ಪದ|ಪರ್ಯಾಯ ಪದವಾಗಿ]] ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಆಗಾಗ ಬಳಸುತ್ತದೆ. UFOಗಳೊಂದಿಗೆ [[ಪಂಥ|ಪಂಥಗಳೂ]] ಸಹ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ಪುರಾಣ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Revelations&quot;&gt;ವಲ್ಲೀ, ಜೆ. (೧೯೯೦). ''ಏಲಿಯನ್ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್‌ ಬೈ ಹ್ಯೂಮನ್ ಡಿಸೆಪ್ಷನ್.&quot; '' ''ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಅನಾಮಲಿಸ್ಟ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌. '' ''ISBN ೧-೯೩೩೬೬೫-೩೦-೦''&lt;/ref&gt; 
''UFO'' &lt;ref&gt;ಅಸಹಜ ವಿದ್ಯಮಾನ ಅಥವಾ NARCAP ಕುರಿತಾದ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏವಿಯೇಷನ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ ಸೆಂಟರ್‌ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ [http://www.narcap.org/newspage.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727111914/http://www.narcap.org/newspage.htm |date=2011-07-27 }}[http://www.narcap.org/newspage.htm ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727111914/http://www.narcap.org/newspage.htm |date=2011-07-27 }}&lt;/ref&gt; ಎಂಬ ಪದದ ಜೊತೆಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೊಂದಲ ಹಾಗೂ ಊಹಾತ್ಮಕ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಕೆಲವೊಂದು ಶೋಧಕರು '''ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿದ್ಯಮಾನ''' (ಅಥವಾ '''UAP''' ) ಎಂಬ ವಿಶಾಲಾರ್ಥದ ಪದವನ್ನು ಈಗ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ''ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್‌, ಫ್ರೆಂಚ್‌, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಇಟಾಲಿಯನ್‌ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ UFO ಕುರಿತು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಿಯೆಂದರೆ OVNI. 
ರೂಢಿಗತವಾಗಿರುವ, ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿರುವ ಕೆಲವೊಂದು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸುವುದೇ UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬಹುಪಾಲು ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ದೃಢೀಕರಿಸಿವೆ. ಅಂದರೆ, ವಿಮಾನ, ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿಗಳಂಥ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ವಸ್ತುಗಳು, ಅಥವಾ ಉಲ್ಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಗ್ರಹಗಳಂಥ ಖಗೋಳೀಯ ಕಾಯಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳೇ ಇದರ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಈ ಅಧ್ಯಯನದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇಂಥ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರು ವೈಪರೀತ್ಯದ ಕಾಯಗಳಂತೆ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದರೆ, UFOಗಳು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಅಥವಾ ಹೇಳಲಾದವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಾಲು ಕೇವಲ ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ವರದಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ UFOಗಳ ಪೈಕಿ ೨ %ಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯವು &quot;ಮಾನಸಿಕವಾದವು&quot; ಅಥವಾ ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರಗಳು ಎಂದು USAFನ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು; [[CUFOS]] ಕುರಿತಾದ ಅಲ್ಲೆನ್ ಹೆಂಡ್ರಿಯ ಅಧ್ಯಯನವು ೧ %ಗಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;/ref&gt; ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ವರದಿಯಾದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ೫ ರಿಂದ ೨೦%) ಅತಿ ಕರಾರುವಾಕ್ಕಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ (ಕೆಲವೊಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗಾಗಿ [[ಕೆಳಗೆ]] ನೋಡಿ) ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬಹುದು.
ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿರುವುದರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲಾ UFO ದೃಶ್ಯಗಳೂ ವರದಿಯಾಗಿವೆ&lt;ref name=&quot;Menzel&quot;&gt;ಮೆನ್‌ಝೆಲ್‌, ಡಿ. ಎಚ್‌.; ತೇವ್ಸ್‌, ಇ. ಎಚ್‌. (೧೯೭೭). ''ದಿ UFO ಎನಿಗ್ಮ''. ಗಾರ್ಡನ್‌ ಸಿಟಿ (NY, USA): ಡಬಲ್‌ಡೇ&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಅನುಭವಾತ್ಮಕ ಆಧಾರಾಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿತ್ತೇ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಕೆಲವೊಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದಷ್ಟು ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite book |title=UFOs: A Scientific Debate|author=Sagan, Carl and Page, Thornton|year=1995 |publisher=Barnes &amp; Noble |isbn=978076070916 |pages=310}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McDonald&quot;&gt;ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌, ಜೇಮ್ಸ್‌. ಇ. (೧೯೬೮). ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ೧೯೬೮ರ ಜುಲೈ ೨೯ರಂದು ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಂತರಿಕ್ಷಯಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸದನ ಸಮಿತಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು, ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣ, ರೇಬರ್ನ್‌ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್‌., ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌, D.D.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;COMETA&quot;&gt;COMETA ವರದಿ: http://www.ufoevidence.org/topics/Cometa.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McCarthy&quot;&gt;ಪಾಲಿಟಿಕಿಂಗ್ ಅಂಡ್‌ ಪಾರಾಡೈಮ್‌ ಶಿಫ್ಟಿಂಗ್: ಜೇಮ್ಸ್‌ ಇ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ UFO ಕೇಸ್‌ ಸ್ಟಡಿ http://www.project1947.com/shg/mccarthy/shgintro.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Sturrock‌/Stanford&quot;&gt;{{Cite web |url=http://news-service.stanford.edu/news/1998/july1/ufostudy71.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411190007/http://news-service.stanford.edu/news/1998/july1/ufostudy71.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು-ಅವಲೋಕಿಸಿದ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದ್ದು, UFOಗಳ ಕುರಿತಾಗಿರುವ ರಂಜಕವಾದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅಥವಾ ಬೆಂಬಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪರಿಣಿತ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನಾಗಿದ್ದ [[ಅಲನ್ ಹೈನೆಕ್‌]], ಒಕ್ಕೂಟ ಸರ್ಕಾರದ ಒಬ್ಬ ನೌಕರನಾಗಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ ನಂತರ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂಬುಕ್‌|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂಬುಕ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪಾಲ್ಗೊಂಡ. UFO ಕುರಿತಾದ ಕೆಲವೊಂದು ವರದಿಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ತಾನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ [[UFO ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕೇಂದ್ರ|UFO ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಕುರಿತಾದ ಕೇಂದ್ರದ]] ಮೂಲಕ ಹಾಗೂ CUFOಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ, ಆತ ತನ್ನ ಜೀವನದ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು UFO ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಅದನ್ನು ಸಾಕ್ಷ್ಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ. [[ಕ್ಲೋಸ್‌ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಥರ್ಡ್‌ ಕೈಂಡ್‌]] ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರವೊಂದು ಹೈನೆಕ್‌ನ್ನು ಜಾಳುಜಾಳಾಗಿ ಆಧರಿಸಿದೆ. [[ಮ್ಯುಚುಯಲ್ UFO ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌]] ಎಂಬುದು UFOಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ತಂಡವಾಗಿದೆ. MUFON ಎಂಬ ತಲಸ್ಪರ್ಶಿ ಆಧರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು UFO ಶೋಧಕರ ಕುರಿತಾಗಿ ಮೊದಲು ಬಂದ ಕೈಪಿಡಿಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಕಾಣಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾದ UFO ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಈ ಕೈಪಿಡಿಯು ಆಳವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು. 
U.S. ವತಿಯಿಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾದ ದೃಶ್ಯಗಳ ನಂತರ, UFO ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ಬರಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು. [[ಕೆನ್ನೆತ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌]] ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವರದಿಮಾಡಿದ್ದು, &quot;[[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ]]&quot; ಮತ್ತು &quot;ಹಾರುವ ಬಿಲ್ಲೆ&quot; ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದಗಳು ಇದರಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದವು. ಅಲ್ಲಿಂದೀಚೆಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ತಾವು UFOಗಳನ್ನು ನೋಡಿರುವುದಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ ಇಲ್ಲವೇ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ೨೦೦೮ರ U.S. ಮತ್ತು U.K. ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಗಳು [http://www.reporternews.com/news/2008/jul/26/you-are-not-alone/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113063901/http://www.reporternews.com/news/2008/jul/26/you-are-not-alone/ |date=2010-01-13 }} ಸೂಚಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಜನರ ಪೈಕಿ ಕನಿಷ್ಟಪಕ್ಷ ೮ %ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ತಾವು UFO ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;/ref&gt;
== ಇತಿಹಾಸ ==
ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳು ಇತಿಹಾಸದಾದ್ಯಂತ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.  ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಖಗೋಳೀಯ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದ್ದವು. ಅಂದರೆ, [[ಧೂಮಕೇತು|ಧೂಮಕೇತುಗಳು]], ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ [[ಉಲ್ಕೆ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], ಬರಿಗಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡಬಹುದಾದ ಐದು ಗ್ರಹಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಹಗಳು, ಗ್ರಹಗಳ ಸಂಯೋಗಗಳು, ಅಥವಾ [[ಹುಸಿಸೂರ್ಯ]] (ಸೂರ್ಯಾಭಾಸ) ಮತ್ತು [[ಎರಡೂ ಕಡೆ ಉಬ್ಬಿದ ಮೋಡ|ಎರಡೂ ಕಡೆ ಉಬ್ಬಿದ ಮೋಡಗಳಂತಹ]], ವಾತಾವರಣದ [[ಬೆಳಕಿನ ವಿದ್ಯಮಾನ|ಬೆಳಕಿನ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು]] ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ [[ಹ್ಯಾಲಿಯ ಧೂಮಕೇತು]]. ೨೪೦ B.Cಯಲ್ಲಿ ಚೈನಾದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ೪೬೭ B.Cಯಷ್ಟು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ್ಟಿತು. 
ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವರದಿಗಳು ರಂಜನೀಯವಾಗಿಲ್ಲದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತೆ ತೋರಿದರೂ, ಇಂತಹ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು ಅಥವಾ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅವುಗಳ ವಾಸ್ತವಿಕ ಕಾರಣಗಳೇನೇ ಇರಲಿ, ಇತಿಹಾಸದಾದ್ಯಂತ ಇಂಥ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು [[ಅತಿಮಾನುಷ]] ಕೌತುಕಗಳಂತೆ, [[ದೇವದೂತ|ದೇವದೂತರಂತೆ]], ಅಥವಾ ಇತರ ಧಾರ್ಮಿಕ [[ಶಕುನ|ಶಕುನಗಳಂತೆ]] ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಯುಗದ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲವೊಂದು ವಸ್ತುಗಳು ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ UFO ವರದಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲುವಂತೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120819213933/http://www.americanchronicle.com/articles/view/16589 ಗಿಯಾರ್ಡೇನೋ, ಡೇನಿಯೆಲಾ, &quot;ಡು UFOಸ್‌ ಎಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಇನ್‌ ದಿ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌&quot;] ೨೦೦೬-೧೧-೧೩ರಂದು ''[[ಅಮೆರಿಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್‌]]'' ನಿಂದ ಪಡೆದದ್ದು; ೨೦೦೭-೦೭-೨೭ರಂದು ಮರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದು&lt;/ref&gt; ಆ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳೆಂದು ಕಲಾ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವು ಮಧ್ಯಯುಗದ ಮತ್ತು ನವೋದಯ ಯುಗದ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.skeptic.com/the_magazine/archives/vol11n01.html
|title=The Art of Imagining UFOs
|first=Shaba
|last=Cuoghi
|work= in ''Skeptic Magazine'' Vol.11, No.1, 2004
|accessdate=
}}&lt;/ref&gt;
[[ಷೆನ್ ಕುವೋ]] (೧೦೩೧–೧೦೯೫), ಎಂಬ ಒಬ್ಬ [[ಚೀನೀ ಕವಿ]], ಸರ್ಕಾರಿ [[ಪಾರಂಗತ-ಅಧಿಕಾರಿ]] ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭಾಪೂರ್ಣ ಬಹುಶ್ರುತ ಆವಿಷ್ಕಾರಕ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ, ತನ್ನ ''[[ಡ್ರೀಮ್‌ ಪೋಲ್‌ ಎಸ್ಸೇಸ್‌]]'' (೧೦೮೮) ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯೊಂದರ ಕುರಿತಾಗಿ ವಿಶದವಾದ ಉದ್ಧೃತಭಾಗವನ್ನು ಬರೆದ. [[ಅನ್‌ಹುಯಿ]] ಮತ್ತು [[ಜಿಯಾಂಗ್‌ಸು]] (ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಯಾಂಗ್‌ಝೌ]] ನಗರದಲ್ಲಿ) ಎಂಬ, ೧೧ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಆತ ದಾಖಲಿಸಿದ. ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಹಾರುವ ವಸ್ತುವೊಂದು ತನ್ನ ಒಳಭಾಗದಿಂದ (ಮುತ್ತಿನಾಕಾರದ ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನಿಂದ) ಕಣ್ಣುಕುಕ್ಕುವ ಬೆಳಕನ್ನು ಕಾರುತ್ತಾ, ಹತ್ತು [[ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು]] ತ್ರಿಜ್ಯದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಮರಗಳಿಂದ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಪ್ರಚಂಡ ವೇಗದೊಂದಿಗೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹಾರಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಆ ಇಬ್ಬರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದರ್ಶಿಗಳು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಡೋಂಗ್‌, ಪಾಲ್‌. (೨೦೦೦). ''ಚೈನಾಸ್‌ ಮೇಜರ್‌ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್‌: ಪ್ಯಾರನಾರ್ಮಲ್ ಫಿನಾಮಿನ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಅನ್‌ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೇನ್ಡ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಪೀಪಲ್ಸ್‌ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್''. ಸ್ಯಾನ್ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೊ: ಚೈನಾ ಬುಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್ ಪೀರಿಯಾಡಿಕಲ್ಸ್‌, Inc. ISBN ೦-೮೩೫೧-೨೬೭೬-೫. ಪುಟಗಳು ೬೯–೭೧.&lt;/ref&gt; 
* ೧೮೭೮ರ ಜನವರಿ ೨೫ರಂದು, ''[[ಡೆನಿಸನ್‌]] ಡೈಲಿ ನ್ಯೂಸ್‌'' ಪತ್ರಿಕೆಯು ಈ ಕುರಿತು ಬರೆಯುತ್ತಾ, ಒಂದು ದೊಡ್ಡ, ಕಪ್ಪಗಿನ, ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿಯೊಂದನ್ನು ಹೋಲುವ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಹಾರುವ ವಸ್ತುವೊಂದು &quot;ಆಶ್ಚರ್ಯಕರ ವೇಗದಲ್ಲಿ&quot; ಹಾರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಜಾನ್‌ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತನೊಬ್ಬ ಕಂಡುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು. ಅದು ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ತಟ್ಟೆಯ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದೂ ಸಹ ಮಾರ್ಟಿನ್‌ ಹೇಳಿದ್ದು, UFOದೊಂದಿಗೆ &quot;ತಟ್ಟೆ&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತಳುಕು ಹಾಕಲು ಮೊದಲ ಕಾರಣವಾಯಿತು ಅಥವಾ UFOದೊಂದಿಗೆ &quot;ತಟ್ಟೆ&quot; ಎಂಬ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದು ಅದೇ ಮೊದಲಬಾರಿಗೆ ಎನ್ನಬಹುದು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.americanchronicle.com/articles/17732 |title=ಬಿಫೋರ್ ದಿ ರೈಟ್‌ ಬ್ರದರ್ಸ್‌… ದೇರ್ ವರ್ UFOಸ್‌ |access-date=2012-07-20 |archive-date=2012-07-20 |archive-url=https://archive.is/20120720070137/www.americanchronicle.com/articles/17732 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* ೧೯೦೪ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೮ರಂದು, [[ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ|ಸ್ಯಾನ್‌ ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋದ]] ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ೩೦೦ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿರುವ ''[[USS ಸಪ್ಲೈ]]'' ಮೇಲೆ ಈ ಥರದ ದೃಶ್ಯವೊಂದು ಕಾಣಿಸಿತೆಂದು ತನ್ನ ತಂಡದ ಮೂವರು ಸದಸ್ಯರಿಗೆ [[ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಫ್ರಾಂಕ್‌ ಸ್ಕೋಫೀಲ್ಡ್‌]] ತಿಳಿಸಿದ. ಇವನೇ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ [[ಯುದ್ಧ ತಂಡ|ಯುದ್ಧ ತಂಡದ]] [[ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕ|ಪ್ರಧಾನ ದಂಡನಾಯಕನಾದ]]. ದಟ್ಟ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ, ಮೊಟ್ಟೆಯಾಕಾರದ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ಮೂರು ವಸ್ತುಗಳು [[ಮೆಟ್ಟಿಲುಸಾಲಿನ ವ್ಯೂಹ|ಮೆಟ್ಟಿಲುಸಾಲಿನ ವ್ಯೂಹದ]] ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದುದರ ಕುರಿತು ಬರೆದ ಸ್ಕೋಫೀಲ್ಡ್‌, ಮೋಡದ ಸಾಲುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅವು ತೆರಳಿ, ನಂತರ ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ &quot;ನೆಗೆದು&quot;, ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಚೆಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹೊರಟಹೋದವು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ವಸ್ತುವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಸುಮಾರು ಆರು ಸೂರ್ಯರಷ್ಟು ಗಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&amp;amp;res=9E07EEDC1230EE32A2575AC0A9659C946597D6CF&amp;amp;oref=slogin NAVY OFFICER SEES METEORS.; ದೆ ವರ್ ರೆಡ್‌ ಒನ್ಸ್‌, ದಿ ಲಾರ್ಜೆಸ್ಟ್ ಎಬೌಟ್‌ ಸಿಕ್ಸ್‌ ಸನ್ಸ್ ಬಿಗ್‌. ][http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&amp;amp;res=9E07EEDC1230EE32A2575AC0A9659C946597D6CF&amp;amp;oref=slogin ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌, ಮಾರ್ಚ್‌ 9, 1904]; [http://brumac.8k.com/RemarkableMeteors/Remarkable.html ದೃಶ್ಯಗಳ ಮೂಲ ದೈನಿಕ ದಾಖಲೆಗಳ ಜೊತೆಗಿನ [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಮಕಾಬೀ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಮಕಾಬೀಯವರ]] ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717112142/http://brumac.8k.com/RemarkableMeteors/Remarkable.html |date=2011-07-17 }}; ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ]; ; [http://www.nicap.org/arnoldmac.htm ದೈನಿಕ ನಮೂದುಗಳೊಂದಿಗಿರುವ ಮಕಾಬೀಯವರ ದೃಶ್ಯಸಾರಾಂಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122101602/http://www.nicap.org/arnoldmac.htm |date=2009-01-22 }}&lt;/ref&gt;
* ೧೯೧೬ ಮತ್ತು ೧೯೨೬: [http://www.narcap.org/ NARCAP] ಯಿಂದ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ೧೩೦೫ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ಕಂಡ ಮೂರು ಹಳೆಯ UFO ದೃಶ್ಯಗಳು. ೧೯೧೬ರ ಜನವರಿ ೩೧ರಂದು [[ರಾಕ್‌ಫೋರ್ಡ್‌|ರಾಕ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ಗೆ]] ಸಮೀಪದ ಓರ್ವ UK ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ ದೀಪಗಳ ಸಾಲೊಂದನ್ನು ತಾನು ಕಂಡಿದ್ದಾಗಿ ವರದಿಮಾಡಿದ. ರೈಲ್ವೆ ಗಾಡಿಯೊಂದರ ಮೇಲಿನ ಕಿಟಕಿಗಳು ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ಅದು ಮೇಲೇರಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು ಎಂದು ಆತ ತಿಳಿಸಿದ್ದ. ೧೯೨೬ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, [[ಕೊಲೊರೆಡೋನ ಕೊಲೊರೆಡೋ ಚಿಲುಮೆ]] ಮತ್ತು [[ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ನ ವಿಚಿಟಾ|ಕಾನ್ಸಾಸ್‌ನ ವಿಚಿಟಾದ]] ನಡುವೆ ಆರು &quot;ಹಾರುವ ಆಳುಗುಂಡಿ ಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನು&quot; ಕಂಡುದಾಗಿ ಓರ್ವ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕ ವರದಿ ಮಾಡಿದ. ೧೯೨೬ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ನೆವಡಾ|ನೆವಡಾದ]] ಮೇಲೆ ಹಾರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ವಾಯು-ಟಪಾಲಿನ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕನೊಬ್ಬ ರೆಕ್ಕೆಯಿಲ್ಲದ, ದಿಂಡಿನಾಕಾರದ ಬೃಹತ್ ವಸ್ತುವೊಂದರಿಂದಾಗಿ ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಭೂಸ್ಪರ್ಶಮಾಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.&lt;ref&gt;[http://www.ufoevidence.org/newsite/files/WeinsteinPilotCatalog.pdf ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706043749/http://www.ufoevidence.org/newsite/files/WeinsteinPilotCatalog.pdf |date=2010-07-06 }} NARCAP, 'ಅನ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಏರಿಯಲ್ ಫಿನಾಮಿನ: ೮೦ ಇಯರ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಪೈಲಟ್‌ ಸೈಟಿಂಗ್ಸ್‌', &quot;ಕೆಟಲಾಗ್‌ ಆಫ್ ಮಿಲಿಟರಿ, ಏರ್‌ಲೈನರ್, ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪೈಲಟ್ಸ್’ ಸೈಟಿಂಗ್ಸ್‌ ಫ್ರಂ ೧೯೧೬ ಟು ೨೦೦೦&quot;, ಡೊಮಿನಿಕ್‌ ಎಫ್. ವೀನ್‌ಸ್ಟೀನ್‌, ೨೦೦೩,&lt;/ref&gt; 
* ೧೯೨೬ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ ೫ರಂದು, [[ಟಿಬೆಟ್‌|ಟಿಬೆಟ್‌ನ]] [[ಕೊಕೊನಾರ್]] ವಲಯದ [[ಹಂಬೋಲ್ಟ್‌ ಪರ್ವತಗಳ]] ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ತಮ್ಮ ಯಾತ್ರೆಯ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬಂದ ವಿಷಯವನ್ನು [[ನಿಕೋಲಸ್‌ ರೋರಿಕ್‌]] ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಸಹವರ್ತಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದು ಹೀಗಿತ್ತು: &quot;ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪ್ರತಿಫಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವಂತಿದ್ದ ವಸ್ತುವೊಂದು ಬೃಹತ್ ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಪ್ರಚಂಡ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಶಿಬಿರವನ್ನು ದಾಟಿದ ನಂತರ ಆ ವಸ್ತು ತನ್ನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬದಲಿಸಿತು. ಗಾಢವಾದ ನೀಲಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಅದು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದುದನ್ನು ನಾವು ಕಂಡೆವು. 
ನಮ್ಮ ಬಯಲು-ದುರ್ಬೀನುಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲು ನಮಗೆ ಸಮಯವಿದ್ದುದರಿಂದ, ಹೊಳೆಯುವ ಮೇಲ್ಮೈಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಅಂಡಾಕಾರದ ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಅತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಾವು ನೋಡಿದೆವು. ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.&quot; 
&lt;ref&gt;ನಿಕೋಲಸ್‌ ರೋರಿಕ್‌, 'ಆಲ್ಟಾಯ್‌-ಹಿಮಾಲಯ: ಎ ಟ್ರಾವೆಲ್ ಡೈರಿ', ಕೆಂಪ್ಟನ್‌, IL: ಅಡ್ವೆಂಚರ್ಸ್‌ ಅನ್‌ಲಿಮಿಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೧ (೧೯೨೯), ಪುಟಗಳು ೩೬೧–೨&lt;/ref&gt; ರೋರಿಕ್‌ ನೀಡಿದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ, &quot;...ಅದು ಉತ್ತರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಾರುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಹೊಳೆಯುವ ಕಾಯ. ಬಯಲು ದುರ್ಬೀನುಗಳು ಕೈನಲ್ಲಿವೆ. ಅದೊಂದು ಬೃಹತ್‌ ಕಾಯ. ಒಂದು ಭಾಗ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿದೆ. ನಂತರ ಅದುಹೇಗೋ ಮತ್ತೊಂದು ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಅದು ತಿರುಗಿಕೊಂಡು, ನೈರುತ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ.&quot; &lt;ref&gt;ನಿಕೋಲಸ್‌ ರೋರಿಕ್‌, 'ಶಾಂಭಾಲಾ: ಇನ್‌ ಸರ್ಚ್‌ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಎರಾ', ರೋಚೆಸ್ಟರ್‌, VE: ಇನ್ನರ್ ಟ್ರೆಡಿಷನ್ಸ್‌, ೧೯೯೦ (೧೯೩೦), ಪುಟಗಳು ೬–೭, ೨೪೪., [http://roerich.org/nr.html?mid=wrtgs ಆನ್‌ಲೈನ್‌]&lt;/ref&gt;
* [[IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರ|IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ]] ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಪೆಸಿಫಿಕ್‌ ಮತ್ತು ಐರೋಪ್ಯ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ, &quot;[[ಫೂ-ಫೈಟರ್‌ಗಳು]]&quot; (ವಿಮಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಲೋಹದ ಗೋಳಗಳು, ಬೆಳಕಿನ ಚೆಂಡುಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಆಕಾರಗಳು) ಕಂಡುಬಂದವಲ್ಲದೆ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಕ್ಕೂಟದ ಮತ್ತು ಮೈತ್ರಿ ಗುಂಪಿಗೆ ಸೇರಿದ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ಇದರ ಛಾಯಾಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದರು. 
ಹೀಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕೆಲವೊಂದು ವಿವರಣೆಗಳಲ್ಲಿ, [[ಸಂತ ಎಲ್ಮೋನ ಬೆಂಕಿ]], ಶುಕ್ರ ಗ್ರಹ, ಆಮ್ಲಜನಕದ ಕೊರತೆಯಿಂದಾದ ಮಿಥ್ಯಾದರ್ಶನಗಳು ಅಥವಾ ಜರ್ಮನಿಯ ರಹಸ್ಯ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ ಎಂಬ ಊಹೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಸೇರಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,775433,00.html |title=ಫೂ-ಫೈಟರ್ – TIME |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090525070409/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,775433,00.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://books.google.co.uk/books?id=tKJYbJped8kC&amp;amp;pg=PA69&amp;amp;lpg=PA69&amp;amp;dq=foo+fighters+pacific+ufo&amp;amp;source=web&amp;amp;ots=6KS2_NS-K-&amp;amp;sig=B5rDIK6XFggO6IVO14iv6sQqSGk&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;oi=book_result&amp;amp;resnum=1&amp;amp;ct=result#PPA70,M1 ] ''ಹಿಟ್ಲರ್ಸ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸಾಸರ್ಸ್‌:'' ಹೆನ್ರಿ ಸ್ಟೀವನ್ಸ್‌&lt;/ref&gt; 
* ೧೯೪೨ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೫ರಂದು, [[ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]] ವಲಯದ [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌]] ಮೇಲೆ, ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಿಮಾನಗಳು ಹಾರಿದ್ದನ್ನು ದೃಶ್ಯರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೂ ರೆಡಾರ್‌ ಉಪಕರಣದಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಡಿದ್ದರ ಕುರಿತು U.S. ಸೇನಾ ವೀಕ್ಷಕರು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಇವನ್ನು ಜಪಾನಿಯರ ವಿಮಾನಗಳು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವುಗಳೆಡೆಗೆ ವಿಮಾನನಾಶಕ ಫಿರಂಗಿಯಿಂದ ಗುಂಡುಹಾರಿಸಲಾಯಿತು. ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಜಪಾನಿಯರ ವಾಯುದಾಳಿಗಳು ಆಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತಾದ್ದರಿಂದ, ಆ ತಲ್ಲಣವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದಿಸಲು ಕೆಲವೊಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಇಷ್ಟವಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇಂಥ ವಿಮಾನಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳನ್ನು ಅವರು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದರೂ, ಸುಲಭ-ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಯಾವುದೇ ವಿವರಣೆಯು ಅವರಿಂದ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ, ನಿಜವಾದ ವಿಮಾನಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದವೆಂದು ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾದ ಜನರಲ್ [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಸಿ. ಮಾರ್ಷಲ್‌]] ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ [[ಹೆನ್ರಿ ಸ್ಟಿಮ್ಸನ್‌]] ಇಬ್ಬರೂ ಪಟ್ಟುಹಿಡಿದು ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಘಟನೆಯೇ ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಸಮರ]], ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ತೀರದ ವಾಯುದಾಳಿ ಎಂದು ಹೆಸರಾಯಿತು. 
* ೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ೨೦೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವರದಿಗಳು ಜಮಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಸ್ಕ್ಯಾಂಡಿನೇವಿಯಾ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಇಂಥ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತು ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ ಸೇನೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವರದಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌, ಪೋರ್ಚುಗಲ್, ಇಟಲಿ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್‌ನಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಂದ ವರದಿಗಳೂ ಸೇರಿ, ಇಂಥ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು &quot;ರಷ್ಯಾದ ಕ್ಷಿಪಣಿ ದಾಳಿ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೆ, ನಂತರದಲ್ಲಿ &quot;[[ಪ್ರೇತ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು]]&quot; ಎಂದೂ ಕರೆದವು. ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ ಜರ್ಮನ್‌ [[V1]] ಅಥವಾ [[V2]] [[ಕ್ಷಿಪಣಿ|ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳನ್ನು]] ರಷ್ಯಾ ದೇಶವು ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ಪ್ರಯೋಗವಾಗಿ ಬಳಸಿದುದರ ಪರಿಣಾಮವೇ ಈ ನಿಗೂಢ ವಸ್ತುಗಳು ಎಂದು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇಂಥ ಬಹುತೇಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಉಲ್ಕೆಯಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಸಮೀಕರಿಸಿ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ೨೦೦ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನವು ರೆಡಾರ್ ಮೇಲೆ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದವು. ಇವನ್ನು &quot;ನಿಜವಾದ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳು&quot; ಎಂದು ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ ಸೇನೆಯು ಭಾವಿಸಿತು. ಈ ವಸ್ತುಗಳು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವಿರಬೇಕು ಎಂದು ತನ್ನ ಒಂದಷ್ಟು ತನಿಖಾಗಾರರು ನಂಬಿರುವುದಾಗಿ ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ ಸೇನೆಯು ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಯುರೋಪ್‌ನ USAFಗೆ ಹೇಳಿತು. ಈ ಅಂಶ ೧೯೪೮ರ ಒಂದು [[ಮಹಾ ರಹಸ್ಯ|ಮಹಾ ರಹಸ್ಯದ]] ದಾಖಲೆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. (ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿವರಗಳಿಗೆ ವಿಕಿಯ [[ಪ್ರೇತ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು]] ಲೇಖನವನ್ನು ನೋಡಿ)
=== ಕೆನ್ನೆತ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌ ದೃಶ್ಯಗಳು ===
{{Main|Kenneth Arnold#June 24, 1947 UFO sighting}}
[[ಚಿತ್ರ:Arnold AAF document.jpg|thumb|right|ತಾನು ಕಂಡ UFO ದೃಶ್ಯದ ಕುರಿತು ಕೆನ್ನೆತ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌ 1947ರಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ವರದಿಯನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
IIನೇ ಜಾಗತಿಕ ಸಮರದ ನಂತರ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ UFO ಹಂತವು, ಅಮೆರಿಕದ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ [[ಕೆನ್ನೆತ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌]] ಕಂಡ ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ೧೯೪೭ರ ಜೂನ್ ೨೪ರಂದು [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್‌ನ]] [[ರೈನಿಯರ್ ಪರ್ವತ|ರೈನಿಯರ್ ಪರ್ವತದ]] ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಖಾಸಗಿ ವಿಮಾನವನ್ನು ಆತ ಹಾರಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಈ ದೃಶ್ಯ ಅವನಿಗೆ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಉಜ್ಜ್ವಲವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂಬತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು ರೈನಿಯರ್‌ನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಹಾರಿಹೋದುದನ್ನು ತಾನು ಕಂಡುದಾಗಿ ಆತ ವರದಿಮಾಡಿದ.
[[ಚಿತ್ರ:Arnold crescent 1947.jpg|thumb|left|1947ರಲ್ಲಿ ತಾನು ಕಂಡ ಅರ್ಧಚಂದ್ರಾಕಾರದ UFOನ ಒಂದು ರೇಖಾಕೃತಿಯ ಚಿತ್ರವೊಂದನ್ನು ಕೆನ್ನೆತ್‌ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.]]
ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇದೇ ಬಗೆಯ ವಸ್ತುಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ೧೯೪೭ರ ಇತರ U.S. ದೃಶ್ಯಗಳು ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನೂ ಸೆರೆಹಿಡಿದವು. ತಾನು ಕಂಡ ವಸ್ತುವು &quot;ಕಾವಲಿಯೊಂದರಂತೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿತ್ತು&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌, &quot;ಅವು ತಟ್ಟೆಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವಷ್ಟು ತೆಳುವಾಗಿದ್ದವು. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ-ಚಂದ್ರಾಕಾರವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಹಿಂಭಾಗವು ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಬಿಲ್ಲೆಯಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವು (ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ ಬರೆದಿರುವ ರೇಖಾಚಿತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ), 'ತಟ್ಟೆಯೊಂದನ್ನು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಕುಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ ಹೇಗೆ ಹಾರಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆಯೇ' ಹಾರಿದವು&quot; ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ. (ಅವುಗಳಲ್ಲೊಂದು ವಸ್ತುವು ಅರ್ಧ-ಚಂದ್ರಾಕಾರದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂದು ಆತ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದನ್ನು ಎಡಭಾಗದ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.) ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ನ ವಿವರಣೆಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪ್ರಚಾರ ಸಿಕ್ಕಿತು ಹಾಗೂ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ '''ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ''' ಮತ್ತು '''ಹಾರುವ ಬಿಲ್ಲೆ''' ಎಂಬ ಪದಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು.&lt;ref&gt;ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ (೧೯೯೮), ೬೧&lt;/ref&gt; ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ನ ದೃಶ್ಯ ವಿವರಣೆಯು ಹೊರಬಿದ್ದ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳ ನಂತರ, U.S.ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಥ ದೃಶ್ಯಗಳು ಗೋಚರಿಸಿದ ಕುರಿತಾಗಿ ನೂರಾರು ವರದಿಗಳು ಹೊರಬಿದ್ದವು.
ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯಗಳ ವಿವರಣೆಯು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದ ನಂತರ, ಇದೇ ಸ್ವರೂಪದ ಇತರ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬರತೊಡಗಿದವು. [[ಇದಾಹೊ]] ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ ೪ರ ಸಂಜೆ ವೇಳೆ ಬಿಲ್ಲೆಯಂತಹ ಒಂಬತ್ತು ವಸ್ತುಗಳು ಹಾರಿದ ನಿದರ್ಶನವೊಂದನ್ನು [[ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌|ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ನ]] ಸಿಬ್ಬಂದಿಯೊಬ್ಬ ವರದಿ ಮಾಡಿದ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ದೃಶ್ಯದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌ನ ವಿವರಣೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ತನ್ಮೂಲಕ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌ನ ವರದಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;http://www.project1947.com/fig/ual105.htm, http://www.ufoevidence.org/cases/case723.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100616060528/http://ufoevidence.org/cases/case723.htm |date=2010-06-16 }}, http://www.nicap.org/470704e.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117142042/http://www.nicap.org/470704e.htm |date=2010-01-17 }}&lt;/ref&gt;
ಅಮೆರಿಕದ UFO ಸಂಶೋಧಕ ಟೆಡ್‌ ಬ್ಲೋಚರ್, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ (ಅರ್ನಾಲ್ಡ್‌ ವಿವರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ) ವರದಿಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಜುಲೈ ೪ರಂದು ಕಂಡ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಮಾಣವು ಜುಲೈ ೬-೮ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಮೇಲೇರಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ. ಮುಂದಿನ ಕೆಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕದ ಬಹುತೇಕ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ &quot;ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಹಾರುವ ಬಿಲ್ಲೆಗಳ&quot; ಕುರಿತಾದ ಮುಖಪುಟ ಲೇಖನಗಳೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಬ್ಲೋಚರ್ ಗಮನಿಸಿದ. [[ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ UFO ಘಟನೆ|ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ UFO ಘಟನೆಯ]] ಕುರಿತಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಜುಲೈ ೮ರ ನಂತರ&lt;ref&gt;[http://nicap.org/waves/Wave47Rpt/Report1947Images/Chart_Daily.jpg ಟೆಡ್‌ ಬ್ಲೋಚರ್ಸ್‌ ಬಾರ್‌ ಚಾರ್ಟ್‌ ಆಫ್ ಜೂನ್‌/ಜುಲೈ 1947 UFO ಸೈಟಿಂಗ್ಸ್‌]&lt;/ref&gt; ಇಂಥ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಮಾಣ ಇಳಿಮುಖವಾಗತೊಡಗಿತು. ಜಾನುವಾರು ಕ್ಷೇತ್ರವೊಂದರ ಪಕ್ಕದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಅವಶೇಷಗಳು ಹವಾಮಾನದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ನೀಡಲು ಬಳಸುವ ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಸದರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಪತ್ರಿಕಾ ಹೇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;೧೯೪೭ರ ಜುಲೈ ೯ರಂದು, ರೋಸ್‌ವೆಲ್ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌ ಲೇಖನಗಳು ಈ ರೀತಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟವು: 
&quot;ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸರ್ರನೆ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ವರದಿಗಳು ಇಂದು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿವೆ. ಗಾಳಿಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಭೂಸೇನೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಗಳು ಒಂದು ಗಾಢವಾದ ಆಂದೋಲನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿರುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.&quot; [http://roswellproof.com/UP_Standard_July9.html UP ಲೇಖನ]&lt;/ref&gt; 
೧೯೬೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿನ ಹಲವಾರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಬ್ಲೋಚರ್‌ (ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಇ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌]] ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ) ಆ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳ ೮೫೩ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಕೆನಡಾ, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ D.C, ಮತ್ತು ಮೊಂಟಾನವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ U.S.ನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ೧೪೦ ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ನೆರವನ್ನು ಆತ ಪಡೆದುಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;[http://nicap.org/waves/Wave47Rpt/ReportUFOWave1947_Cover.htm ಟೆಡ್ ಬ್ಲೋಚರ್ &amp;amp; ಜೇಮ್ಸ್‌ ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌, ''ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆನ್ ದಿ UFO ವೇವ್ ಆಫ್ 1947'', 1967]&lt;/ref&gt; 
== ತನಿಖೆಗಳು ==
ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ UFOಗಳು ತನಿಖೆಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡುತ್ತಲೇ ಬಂದಿದ್ದು, ಈ ತನಿಖೆಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಹಾಗೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಿಖರತೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿವೆ. ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು, ಕೆನಡಾ, ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ, ಜಪಾನ್, ಪೆರು, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌, ಬೆಲ್ಜಿಯಂ, ಸ್ವೀಡನ್, ಬ್ರೆಝಿಲ್, ಚಿಲಿ, ಉರುಗ್ವೆ, ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಸ್ಪೇನ್, ಮತ್ತು ಸೋವಿಯಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟದ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಲವಾರು ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ UFO ವರದಿಗಳನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಿರುವುದು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಷಯ.
 
ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಮುಂದಿನವು ಸೇರಿವೆ: ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ ಸೇನೆಯು (೧೯೪೬–೧೯೪೭) ಕೈಗೊಂಡ [[ಪ್ರೇತ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು]] ತನಿಖೆ; [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆಯು]] ೧೯೪೭ರಿಂದ ೧೯೬೯ರವರೆಗೆ ನಡೆಸಿದ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಹಾಗೂ ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಗ್ರಜ್‌]]; [[ಗ್ರೀನ್‌ ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ಸ್‌]] ಕುರಿತಾಗಿ U.S. ಸೇನೆ/ವಾಯುಪಡೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ರಹಸ್ಯ ತನಿಖೆ‌, [[ಬ್ಯಾಟೆಲ್ಲೆ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌]] ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ರಹಸ್ಯ USAF ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ವಿಶೇಷ ವರದಿ #೧೪,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.projectbluebook.org/pdfs/150DPI/BBA-PBSR14-150.pdf |title=ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ವಿಶೇಷ ವರದಿ #14 |access-date=2009-12-21 |archive-date=2013-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130731062909/http://www.projectbluebook.org/pdfs/150DPI/BBA-PBSR14-150.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬ್ರೆಝಿಲಿಯನ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಆಪರೇಷನ್‌ ಸಾಸರ್‌ (೧೯೭೭). ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ ದೇಶವು ತನ್ನ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[CNES|CNESನ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ (GEPAN/SEPRA/[[GEIPAN]]) ೧೯೭೭ರಿಂದಲೂ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ; ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉರುಗ್ವೆ ದೇಶವೂ ೧೯೮೯ರಿಂದಲೂ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದೆ.
USAFನ [[ಕಾಂಡಾನ್‌ ಸಮಿತಿ|ಕಾಂಡಾನ್‌ ಸಮಿತಿಯಿಂದ]] ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಯತ್ನವೊಂದು ೧೯೬೮ರಲ್ಲಿ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರವೊಂದನ್ನು ತಳೆದು, UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ US ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಿರಾಮವನ್ನು ಹಾಕಿತು. ಆದರೂ, ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ತನಿಖೆ ಅಥವಾ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕೆಲವು ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;ಈ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ: [[1976ರ ಟೆಹ್ರಾನ್ UFO ಘಟನೆ|1976ರ ಟೆಹ್ರಾನ್ UFO ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ]], ಈ ಘಟನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ರಕ್ಷಣಾ ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗದ ಒಂದು ವರದಿಯು ಒಂದು ವರ್ಗೀಕರಣ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಶ್ವೇತಭವನ, ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಜಂಟಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು, ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಏಜೆನ್ಸಿ (NSA), ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ (CIA) ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. CIA, NSA, DIA, ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಗ್ರಹರೂಪದ ವರದಿಯ, UFO ಸಂಬಂಧಿತ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ ಪುಟಗಳು ಕೂಡಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಆನ್‌ಲೈನ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.[http://community.theblackvault.com/articles/entry/All-UFO-Documents-From- ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602185537/http://community.theblackvault.com/articles/entry/All-UFO-Documents-From- |date=2009-06-02 }}&lt;/ref&gt; 
[[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್‌|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್‌ನಂಥ]] ಸರ್ಕಾರದ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳೂ ಸೇರಿದಂತೆ, ಬಹುತೇಕ UFO ಸಂಶೋಧನೆಯು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದೊಂದಿಗೆ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಶ್ರದ್ಧೆಗಳು ಆಗಿಂದಾಗ್ಗೆ ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಲ್ಲೀ ಎಂಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ UFO ಸಂಶೋಧಕ ವಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅಧಿಕೃತ ವಿಜ್ಞಾನವು UFO ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತರೀತಿಯ ಗಮನ ಕೊಡದಿರುವ ಕಾರಣ ಉಂಟಾಗಿರುವ ನಿರ್ವಾತವನ್ನು ಸ್ವಯಂ-ಶೈಲಿಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆಗಾಗ ತುಂಬುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವಲ್ಲೀ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ನೂರಾರು ವೃತ್ತಿಪ್ರವೀಣ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ UFO ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ; ಇದನ್ನು &quot;ಅಗೋಚರ ಕಾಲೇಜು&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು ಎಂದೂ ಆತ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನೇನಾದರೂ ಕಲಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಆದರೆ ಈ ಕುರಿತು ಅಂಥ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಕೆಲಸವೇನೂ ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂದೂ ಆತ ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;Revelations&quot;/&gt; 
UFOಗಳ ಕುರಿತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವು ನಡೆದಿದೆ, ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಗಂಭೀರ ಗಮನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. UFOಗಳ ಕುರಿತ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಕಾಂಡಾನ್‌ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ ನಂತರ, U.S.ನಲ್ಲಿನ ಈ ಕುರಿತಾದ ಅಧಿಕೃತ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ೧೯೬೯ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡವು.&lt;ref name=&quot;COMETA&quot;/&gt; ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿ ಹಾಗೂ ಈ ತೀರ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಕಾಂಡಾನ್‌ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಅಕೆಡೆಮಿ ಆಫ್‌ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್ಸ್‌ ಕೂಟವು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಆದರೂ, [[AIAA|AIAAನ]] UFO ಉಪಸಮಿತಿಯು ಕೈಗೊಂಡ ಒಂದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅವಲೋಕನವು ಕಾಂಡಾನ್‌ನ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿತು. ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ಕಡೇಪಕ್ಷ ೩೦%ನಷ್ಟು ಭಾಗ ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಈ ಉಪಸಮಿತಿಯು ಸೂಚಿಸಿತು. 
 
ಎಲ್ಲಾ UFO ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ದಂತಕಥೆಗಳ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಇವೆಯಾದ್ದರಿಂದ&lt;ref name=&quot;Demon Haunted&quot;&gt;''[[ದಿ ಡೆಮನ್-ಹಾಂಟೆಡ್‌ ವರ್ಲ್ಡ್‌: ಸೈನ್ಸ್‌ ಆಸ್‌ ಎ ಕ್ಯಾಂಡ್ಲ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಡಾರ್ಕ್‌]]''&lt;/ref&gt; ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ರಂಜಕವಲ್ಲದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳೆಂಬಂತೆ ವಿವರಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನೂ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಜನಪ್ರಿಯ ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿರುವ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಕುರಿತು ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸಮುದಾಯವು ಸೀಮಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದೂ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾದಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Revelations&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FSS&quot;&gt;ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್‌, ಎಸ್‌. (೨೦೦೮). ''ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸಾಸರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಸೈನ್ಸ್‌: ಎ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌ ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಟ್ಸ್ ದಿ ಮಿಸ್ಟರೀಸ್‌ ಆಫ್ UFOಸ್‌''. ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನ್‌ ಲೇಕ್ಸ್‌, NJ: ನ್ಯೂ ಪೇಜ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ ISBN ೯೭೮-೧-೬೦೧೬೩-೦೧೧-೭&lt;/ref&gt; 
 
ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುಂಚೆ ಹಾಗೂ ನಂತರ ವಿವಾದಗಳು ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಿವೆ. &quot;ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ, ಅದರಲ್ಲೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾದ [[AIAA]] ಕೂಟದಲ್ಲಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಈ ವರದಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಸದರಿ ಕೂಟದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು UFOಗಳ ಕುರಿತು ಹದವರಿತ, ಆದರೆ ನಿರಂತರವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಕುರಿತು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ್ದರು&quot; ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;COMETA&quot;/&gt;. [[AAAS]] ಕೂಟವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ [[ಜೇಮ್ಸ್‌ ಇ. ಮೆಕ್‌ಡೊನಾಲ್ಡ್‌]], ಸಮಸ್ಯೆಯ ಸಮರ್ಪಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನವು ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತನ್ನ ಭಾವನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಂಡಾನ್ ವರದಿ ಹಾಗೂ US ವಾಯುಪಡೆಯು ಕೈಗೊಂಡ ಮುಂಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದ. 
ಕಾಂಡಾನ್‌ ತಳೆದ ತೀರ್ಮಾನಗಳಿಗೆ&lt;ref name=&quot;default&quot;&gt;{{cite conference|first=James E.|last=McDonald|title=Science in Default|conference=American Association for the Advancement of Science, 134th Meeting|booktitle=UFO's, A Scientific Debate|editor=[[Carl Sagan]], Thornton Page|url=http://dewoody.net/ufo/Science_in_Default.html|year=೧೯೭೨|publisher=Cornell University Press|location=[[Ithaca, New York]]|id=ISBN ೯೭೮-೦-೩೯೩-೦೦೭೩೯-೮|access-date=2009-12-21|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716064152/http://dewoody.net/ufo/Science_in_Default.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಏನು ಆಧಾರವಿದೆ ಎಂದೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಆತ, UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳು &quot;ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಾಚೆಗೆ ನಗೆಪಾಟಲಿಗೀಡಾಗಿವೆ&quot; ವಾದಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;McDonald&quot;/&gt; ೧೯೪೮ರಿಂದಲೂ USAFನ ಸಮಾಲೋಚಕನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಜ್ಞ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಜೆ. ಅಲನ್‌ ಹೈನೆಕ್‌ ಎಂಬ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಈ ವಿಷಯದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ಈತ ಕಾಂಡಾನ್‌ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿ, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅತಾಂತ್ರಿಕ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದ. ತಬ್ಬಿಬ್ಬಾಗಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದ UFO ವರದಿಗಳ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದವು. 
UFOಗಳು ನಿರ್ವಿವಾದವಾಗಿ ನಿಜವಾದ, ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದವಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನಾಗಲೀ, ಅಥವಾ ಅವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ಕಳವಳಕಾರಿ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನಾಗಲೀ ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಯು ಎಂದೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅತಿ ರಹಸ್ಯದ ವಿಷಯಗಳೆಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಋಣಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. UKಯ [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಕೂಟ|ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಕೂಟವಾದ]], [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಕಂಡೈನ್‌]]; ೧೯೪೮ ರಿಂದ ೧೯೫೧ರವರೆಗೆ [[ಗ್ರೀನ್‌ ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ಸ್‌|ಗ್ರೀನ್‌ ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ಸ್‌ಗೆ]] ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಯೋಜಿತವಾದ US ಸೇನಾ ತನಿಖಾಪಡೆಯಾದ US CIA-ಪ್ರಾಯೋಜಿತ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ ಸಮಿತಿ]], ಮತ್ತು USAFಗಾಗಿ ನಿಯೋಜಿತವಾದ, ೧೯೫೨ ರಿಂದ ೧೯೫೫ರವರೆಗಿನ [[ಬ್ಯಾಟೆಲ್ಲೆ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌|ಬ್ಯಾಟೆಲ್ಲೆ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನ]] ಅಧ್ಯಯನ (ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ವಿಶೇಷ ವರದಿ #೧೪) ಇವೇ ಮೊದಲಾದವು ಈ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. 
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ ಸಮಿತಿಯ ನಂತರ ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜಾರಿಯಾದ ಹಾಗೂ UFOಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ, ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸಿದ್ದ [http://en.wikisource.org/wiki/Air_Force_Regulation_200-2 USAF ರೆಗ್ಯುಲೇಷನ್ 200-2] ಎಂಬ ಕಟ್ಟಳೆಯು ಮುಚ್ಚುಮರೆಯಿಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಿತು. ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿರುವ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳೆಂದರೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಕಾರಣಗಳು ಹಾಗೂ ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿರಬಹುದಾದ ಸಂಭಾವ್ಯ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮಗ್ಗುಲುಗಳು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಭೌತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಅದು ಸೂಚಿಸಿತು. ಆದರೂ, ಸದರಿ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮೂಲಗಳ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅದು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವೇಳೆ UFOಗಳು ವಿದೇಶಿ ಅಥವಾ ಸ್ವದೇಶಿ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇಂಥ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನೂ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾದ, ೧೯೪೭ರಲ್ಲಿನ USAFನ ಮೊದಲೆರಡು ಅಧ್ಯಯನಗಳೂ ಸಹ ನಿಜವಾದ ಭೌತಿಕ ವಿಮಾನದ ಇರುವಿಕೆಯ ಕುರಿತು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದವಾದರೂ, ಅದರ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಯಾವುದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ. (ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿರುವ ಅಮೆರಿಕದ ತನಿಖೆಗಳ ಕುರಿತು ಗಮನಿಸಿ) ಈ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ೧೯೪೭ರ ಅಂತ್ಯದ ಹೊತ್ತಿಗೆ USAFನ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಅರೆ-ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅಧ್ಯಯನವಾದ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌ನ]] ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು.
೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌ ಒಂದು ಅತಿ ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಬರೆದು ([[ಸನ್ನಿವೇಶದ ಅಂದಾಜನ್ನು]] ನೋಡಿ), ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಖಾಸಗಿಯಾದ ಆದರೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಫ್ರೆಂಚ್ [[COMETA]] ಅಧ್ಯಯನದಂತೆಯೇ, ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ UFO ವರದಿಗಳು ಪ್ರಾಯಶಃ ಒಂದು ಭೂಮ್ಯತೀತ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. ೧೯೪೮ರಲ್ಲಿ USAFಗೆ ಒಂದು ಅತಿ ರಹಸ್ಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ನೀಡಿದ ಸ್ವೀಡಿಷ್‌ ಸೇನೆಯು, ತನ್ನ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ನಂಬಿರುವಂತೆ ೧೯೪೬ರ [[ಪ್ರೇತ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು]] ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಂದ [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು]] ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. (ಇದರ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಪ್ರೇತ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು]] ವಿಭಾಗವನ್ನು ನೋಡಿ). ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ, ಜರ್ಮನಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಹರ್ಮನ್‌ ಓಬರ್ತ್‌]] ಪಶ್ಚಿಮ ಜರ್ಮನಿಯ ಒಂದು ಆಂತರಿಕ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ. ಅವನ ನೇತೃತ್ವ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ತನಿಖೆಯು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತಾದರೂ, ಈ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಿಲ್ಲ. ೧೯೫೨ ಮತ್ತು ೧೯೫೩ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕೆನಡಾದ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌]] ನೀಡಿದ ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕ, ಆಂತರಿಕ ವರದಿಗಳು ಕೂಡಾ ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಗಳ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದವು. ಪ್ರಾಜೆಟ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌ ಆಗಲೀ ಅಥವಾ ನಂತರ ಬಂದ ಕೆನಡಾದ ರಕ್ಷಣಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳಾಗಲೀ ಈ ರೀತಿಯದೊಂದು ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಿಲ್ಲ. 
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಮೀಸಲಾದ CIAನ ಕಚೇರಿಯ (OS/I) ವತಿಯಿಂದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಹಸ್ಯದ ಮತ್ತೊಂದು U.S. ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಈ ರೀತಿಯದ್ದೊಂದು ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಮಂಡಳಿಯಿಂದ]] (NSC) ನಿರ್ದೇಶನ ಬಂದ ನಂತರ ೧೯೫೨ರ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಯನವು ನಡೆಯಿತು. UFOಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಒಡ್ಡುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಭೌತಿಕ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಅವು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದವು. ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ OS/Iನಿಂದ CIA ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ (DCI) ಬಂದ ಒಂದು ಜ್ಞಾಪಕಪತ್ರದ (ಮೆಮೊ) ಸಾರ ಹೀಗಿತ್ತು: &quot;... ಅಲ್ಲೇನೋ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕುರಿತು ತಕ್ಷಣ ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಘಟನೆಗಳ ವರದಿಗಳು ನಮಗೆ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿವೆ... U.S.ನ ಪ್ರಮುಖ ರಕ್ಷಣಾ ನೆಲೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಅತಿವೇಗವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುವ, ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದ ವಸ್ತುಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳು ಈ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವೆಂದಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ತರಹದ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಾಹನಗಳೆಂದಾಗಲೀ ಕರೆಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.&quot;
ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಎಷ್ಟೊಂದು ತುರ್ತಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತೆಂದರೆ, NSCಗೆ ಕಳಿಸಲು DCIನಿಂದ ಜ್ಞಾಪಕಪತ್ರದ ಕರಡೊಂದನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ OS/I, UFOಗಳ ಕುರಿತು NSCಯು ಒಂದು ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ, ಗುಪ್ತಚರ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಮುದಾಯದಾದ್ಯಂತ ಇದನ್ನೊಂದು ಆದ್ಯತಾ ಯೋಜನೆಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು. UFOಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಉನ್ನತ-ಮಟ್ಟದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಬಾಹ್ಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆಯೊಂದನ್ನು, ಅಂದರೆ [[ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ ಸಮಿತಿ]] ಎಂದು ಈಗ ಹೆಸರಾಗಿರುವ ತಂಡವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ವಿಷಯವನ್ನು ಮುಂದೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಬೇಕು ಎಂದೂ ಸಹ ಅದು DCIಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. ೧೯೫೩ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ ಸಮಿತಿಯಿಂದ ಋಣಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಬಂದ ನಂತರ OS/I ತನಿಖೆಯನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/97unclass/ufo.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001174318/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/97unclass/ufo.html |date=2019-10-01 }} UFOಗಳೊಂದಿಗಿನ ತಮ್ಮ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ CIA ಇತಿಹಾಸ&lt;/ref&gt; ಕೆಲವೊಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸರ್ಕಾರಿ ತೀರ್ಮಾನಗಳು ಭೌತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕುರಿತು ಸೂಚಿಸಿದವು. ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲಿಲ್ಲವಾದರೂ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಆ ಕುರಿತು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. [[ತಮ್ಮ ವಾಯುಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲಿರುವ ಬೃಹತ್‌ ತ್ರಿಕೋನಗಳ]] ಕುರಿತಾಗಿ ೧೯೮೯–೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್‌ ಸೇನಾ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಉರುಗ್ವೆ ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಧ್ಯಯನದ ತೀರ್ಮಾನ (ಕೆಳಗೆ ನೋಡಿ) ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. 
ಕೆಲವೊಂದು ಖಾಸಗಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತಮ್ಮ ತೀರ್ಮಾನದಲ್ಲಿ ತಟಸ್ಥವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ, ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಿರಂತರವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿವೆ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದವು. ೧೯೯೮ರ ಸ್ಟರ್ರಾಕ್‌ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿ|ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿಯ]] [[AIAA]] ಅವಲೋಕನಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. 
=== ಅಮೆರಿಕಾದ ತನಿಖೆಗಳು ===
೧೯೪೭ರ ಜೂನ್‌ ಮತ್ತು ಜುಲೈನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ U.S.ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಲಾದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ೧೯೪೭ರ ಜುಲೈ ೯ರಂದು [[ಸೇನಾ ವಾಯುಪಡೆ|ಸೇನಾ ವಾಯುಪಡೆಯ]] (AAF) ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗವು [[FBI|FBIನ]] ಸಹಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಔಪಚಾರಿಕ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತರ್ಕಬದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಆಯ್ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಶ್ಯಗಳ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅದು ತನಿಖೆಗಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಕೆನ್ನೆತ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌‌]] ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್‌ ಏರ್‌ಲೈನ್ಸ್‌ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯು ನೋಡಿದರೆನ್ನಲಾದ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು. &quot;ಇಂಥದೊಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸಲು&quot; ಸಾಧ್ಯವೇ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು &quot;ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು&quot; AAF ಬಳಸಿಕೊಂಡಿತು. 
&quot;ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು ದಿವ್ಯಾಕಾಶದ ಅಥವಾ ದೇವಲೋಕದ ಒಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರಬಹುದು&quot; ಅಥವಾ &quot;ಅವು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಕಾಯವಾಗಿರಬಹುದು&quot; ಎಂಬ ಆಲೋಚನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಇ.ಜಿ. ಫಿಚ್‌ನಿಂದ ಡಿ.ಎಂ. ಲ್ಯಾಡ್‌ಗೆ ಬಂದಿರುವ [http://www.gutenberg.org/files/25706/25706.txt FBIನ ಆಂತರಿಕ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರ]. UFO ವರದಿಗಳ ಕುರಿತು ತಾವು ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ತನಿಖೆಗೆ ನೆರವು ಕೋರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಗುಪ್ತಚರದ ಅಗತ್ಯತೆಗಳ USAAF ಗುಪ್ತಚರ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ ಕಚೇರಿಯ ಜನರಲ್ ಶ್ಲುಜೆನ್‌ರಿಂದ FBIಗೆ ಬಂದ ಪತ್ರವಿದು.&lt;/ref&gt; 
ಮೂರು ವಾರಗಳ ನಂತರ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ವಾಯುಪಡೆಯ ತನಿಖೆಯು ಈ ರೀತಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು: &quot;ಈ 'ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ'ಯ ಸನ್ನಿವೇಶವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂಥಾದ್ದಲ್ಲ. ಏನೋ ಒಂದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸುತ್ತಲೂ ಹಾರಾಡುತ್ತಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.nicap.org/loedding/LoeddingBook.pdf ಆಲ್‌ಫ್ರೆಡ್‌ ಲೋಡ್ಡಿಂಗ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಗ್ರೇಟ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸಾಸರ್‌ ವೇವ್‌ ಆಫ್ 1947], ಸಾರಾ ಕೊನ್ನರ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮೈಕೇಲ್ ಹಾಲ್, ವೈಟ್‌ ರೋಸ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌, ಆಲ್ಬುಕರ್ಕ್‌, ೧೯೯೮. ''ಚಾಪ್ಟರ್ ೪: ದಿ ಆನ್‌ಸ್ಲಾಟ್‌''. ಲೆಫ್ಟಿನೆಂಟ್‌ ಕರ್ನಲ್ ಜಾರ್ಜ್‌ ಡಿ. ಗ್ಯಾರೆಟ್‌ರ ಮಧ್ಯಂತರ ವರದಿಯನ್ನು ಇದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿದೆ.&lt;/ref&gt;
[[ರೈಟ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌‌|ರೈಟ್‌ ಫೀಲ್ಡ್‌‌ನಲ್ಲಿ]] [[ಏರ್ ಮಟೀರಿಯಲ್ ಕಮಾಂಡ್‌|ಏರ್ ಮಟೀರಿಯಲ್ ಕಮಾಂಡ್‌ನ]] ಗುಪ್ತಚರ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಭಾಗಗಳು ನಡೆಸಿದ ಮುಂದುವರಿದ ಅವಲೋಕನವು ಒಂದು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಅದೆಂದರೆ, ಒಂದು ಬಿಲ್ಲೆಯ ಆಕಾರ, ಲೋಹದ ಹೊಳಪುಳ್ಳ ನೋಟವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸದರಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮನುಷ್ಯನಿರ್ಮಿತ ವಿಮಾನದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬ &quot;ವಿದ್ಯಮಾನವು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕಟ್ಟುಕಥೆಯಲ್ಲ&quot;. &quot;ಹತ್ತುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಬೇಕೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ಚಲಿಸಬಲ್ಲ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ಅತೀವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ&quot; ಅವು ಹೊಂದಿದ್ದವು. &quot;ಸ್ನೇಹಪರ ವಿಮಾನಗಳು ಮತ್ತು ರೆಡಾರ್‌ನ ನೆರವಿನಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಾಗ&quot; ಶಬ್ದ ಮಾಡುವ, ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ ವ್ಯೂಹದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ, ಮತ್ತು &quot;ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು&quot; ಹೋಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಅವು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವು ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೊಳಗಾಗಿರುವ ವಾಹನ ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ, ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ತನಿಖೆ ಮಾಡಲು ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖಾ ಕಾರ್ಯವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು ಎಂದು ೧೯೪೭ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ತನಿಖೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ಇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದೂ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;USAFನ ಭವಿಷ್ಯದ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜನರಲ್ [[ನಾಥನ್‌ ಟ್ವೈನಿಂಗ್‌|ನಾಥನ್‌ ಟ್ವೈನಿಂಗ್‌ರಿಂದ]] ನೀಡಲ್ಪಟ್ಟ, [http://www.majesticdocuments.com/pdf/twiningopinionamc_23sept47.pdf 1947ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 23ರ ಟ್ವೈನಿಂಗ್ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರ] ವು ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳೂ ಸೇರಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿತು. ಆ ಅಂಗಗಳೆಂದರೆ: ಭೂಸೇನೆ, ನೌಕಾಪಡೆ, [[ಪರಮಾಣು ಶಕ್ತಿ ಆಯೋಗ]], ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ ಜಂಟಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ, ವಾಯುಪಡೆಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಅಡ್ವೈಸರಿ ಕಮಿಟಿ ಫಾರ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್‌]] (NACA), ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ [[RAND]], ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂಕ್ಲಿಯರ್ ಎನರ್ಜಿ ಫಾರ್ ದಿ ಪ್ರೊಪಲ್ಷನ್‌ ಆಫ್ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]] (NEPA) ಯೋಜನೆ.&lt;/ref&gt;
ಇದರಿಂದಾಗಿ ೧೯೪೭ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವಾಯುಪಡೆಯ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌ನ]] ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ದಾರಿಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಇದು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ನಿರ್ಧಾರ ತಳೆಯುವಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರದ ಆರಂಭಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ೧೯೪೮ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೈನ್‌ ತನಿಖೆಗಾರರು ಆ ಕಾರ್ಯಕಾರಿತ್ವಕ್ಕೆ [[ಮಹಾ-ರಹಸ್ಯದ ಗುಪ್ತಚರ ಅಂದಾಜು]] ಒಂದರ ದಾಖಲೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದರು. [[ವಾಯುಪಡೆಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ]] [[ಹಾಯ್ಟ್‌ ವ್ಯಾಂಡೆನ್‌ಬರ್ಗ್‌]] ಇದನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಂತೆ ಆದೇಶಿಸಿದರು. ಮುಚ್ಚಿಡಲಾಗಿದ್ದ ಈ ವರದಿಯ ಇರುವಿಕೆಯು, ಇದನ್ನು ಓದಿದ್ದ ಆ ತಂಡದೊಳಗಿನ ಹಲವು ಮಂದಿಯಿಂದ ಬಹಿರಂಗವಾಯಿತು. [[ಜೆ. ಅಲನ್ ಹೈನೆಕ್‌]] ಎಂಬ ಓರ್ವ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಹಾಗೂ USAFನ ಸಮಾಲೋಚಕ ಮತ್ತು USAFನ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್‌|ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್‌ನ]] ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಜೆ. ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌]] ಇವರೇ ಆ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌, ಅಧ್ಯಾಯ. ೩&lt;/ref&gt; 
ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ೧೯೪೮ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಗ್ರಜ್‌]] ಎಂದು ಬದಲಾಯಿತು. ಗ್ರಜ್‌ ಕೈಗೊಂಡ ಕಳಪೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ತನಿಖೆಗಳಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ವಾಯುಪಡೆಯ ಗುಪ್ತಚರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ೧೯೫೧ರ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಇದನ್ನು [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಎಂಬುದಾಗಿ ಮರುಸಂಘಟಿಸಿ, ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌ಗೆ ಇದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರಿಸಿದರು. ಕಾಂಡಾನ್‌ ಸಮಿತಿಯ ಋಣಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ತಾರ್ಕಿಕ ಆಧಾರವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಕಾರಣ, ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ಯೋಜನೆಯು ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ಇದರಿಂದಾಗಿ UFO ಕುರಿತಾದ ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಗಳು ಕೊನೆಗೊಂಡಂತಾದವು. ಆದರೂ, ೧೯೭೦ ನಂತರವೂ UFO ಕುರಿತ U.S. ಸರ್ಕಾರದ ರಹಸ್ಯ ತನಿಖೆಗಳು ಮುಂದುವರಿದವೆಂದು ಬೋಲೆಂಡರ್ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ೧೯೬೯ರ ಒಂದು USAF ದಾಖಲೆಪತ್ರ ಹಾಗೂ ನಂತರದ ಸರ್ಕಾರದ ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದವು. 
&quot;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದಾದ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳು... ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಂಗಗಳಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಮೊದಲು ವಿವರಣೆ ನೀಡಿದ ಬೋಲೆಂಡರ್ ಜ್ಞಾಪಕ ಪತ್ರವು, ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್‌ ತನಿಖೆಯ ಆಚೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರಸ್ವರೂಪದ UFO ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟುಹೊತ್ತಿಗಾಗಲೇ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿತು. ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಅದು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ, &quot;ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಬಹುದಾದ UFOಗಳ ಕುರಿತ ವರದಿಗಳನ್ನು ಇದೇ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾದ ವಾಯುಪಡೆಯ ಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಬಹುದು&quot; ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.
&lt;ref&gt;ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಪ್ರಸಕ್ತ USAFನ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ವರದಿಗಾರಿಕೆಯ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳು [http://www.theblackvault.com/documents/ufos/AFI10-206.pdf ವಾಯುಪಡೆಯ ಸೂಚನೆ (AFI)10-206] ಯಲ್ಲಿವೆ. ಇದರ ೫.೭.೩ನೇ ವಿಭಾಗವು (ಪುಟ ೬೪) &quot;ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು&quot; ಮತ್ತು &quot;ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿನ್ಯಾಸದ ವಿಮಾನ&quot;ದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು, ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿರುವ ಆದರೆ ರೂಢಿಗತ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಿಮಾನ, ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು, ಮೇಲ್ಮೈ ಹಡಗುಗಳು ಅಥವಾ ಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. 
ಕ್ಷಿಪಣಿ ಎಚ್ಚರಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ, ಪರಮಾಣು ಯುದ್ಧದ ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯವೊಂದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ &quot;ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾಗದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು&quot; ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ನಿಯಮ ೫E (ಪುಟ ೩೫)ರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt; ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, U.S. ವಾಯುಪಡೆಯ ಅಕೆಡೆಮಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ರಮದಲ್ಲಿ UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸಂಭಾವ್ಯ ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿರುವುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪಠ್ಯಕ್ರಮದ ಕುರಿತ ಮಾಹಿತಿಯು ಬಹಿರಂಗಗೊಂಡಾಗ, ೧೯೭೦ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ನೀಡಿದ ವಾಯುಪಡೆಯು ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಹಳತಾದುದೆಂದು ತಿಳಿಸಿ, ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಕೆಡೆಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿಯ ಋಣಾತ್ಮಕ ತೀರ್ಮಾನಗಳ ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿತು.&lt;ref&gt;http://www.cufon.org/cufon/afu.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530172640/http://www.cufon.org/cufon/afu.htm |date=2013-05-30 }} ವಾಯುಪಡೆ ಅಕೆಡೆಮಿ UFO ಸಾಮಗ್ರಿ&lt;/ref&gt; 
''ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ'' ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದದ ಬದಲಿಗೆ ''UFO'' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ಸಲಹೆಯನ್ನು ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌ ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ನೀಡಿದ. ಅವುಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಭಿನ್ನತೆಗೆ ''[[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ]]'' ಎಂಬ ಪದ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ''UFO'' ವನ್ನು ''ಯು-ಫೊ'' (you-foe) ಎಂಬ ಪದದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದು ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌ನ ಸಲಹೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ, ಅದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ರೂಪಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಅಂದರೆ, ''U.F.O.'' ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ವಾಯುಪಡೆಯು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಆ ಪದವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮುಂಚೆ ೧೯೫೪ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗೆ &quot;UFOB&quot; ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ರೂಪವಾಗಿ ವಾಯುಪಡೆಯು ಬಳಸುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್‌ ಕುರಿತಾದ ತನ್ನ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ೧೯೫೬ರಲ್ಲಿ ತಾನು ಬರೆದ ''ದಿ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆನ್ ಅನ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ಅಧ್ಯಯನಾ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌ ವಿವರಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಈ ಪದವನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.nicap.dabsol.co.uk/Rufo.htm
|title=The Report on Unidentified Flying Objects
|first=Francis L.
|last=Ridge
|work=National Investigations Committee on Aerial Phenomena
|accessdate=2006-08-19
|archive-date=2005-09-20
|archive-url=https://web.archive.org/web/20050920102857/http://www.nicap.dabsol.co.uk/Rufo.htm
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; 
೧೯೫೩ ಮತ್ತು ೧೯೫೪ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾದ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.foia.af.mil/shared/media/document/AFD-070703-004.pdf |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-21 |archive-date=2012-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120910051437/http://www.foia.af.mil/shared/media/document/AFD-070703-004.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [http://en.wikisource.org/wiki/Air_Force_Regulation_200-2 ವಾಯುಪಡೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡು 200-2] ಎಂಬ ಕಟ್ಟಳೆಯು ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯೊಂದನ್ನು (&quot;UFOB&quot;) ಈ ರೀತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದೆ: &quot;ಯಾವ ವಾಯುಗಾಮಿ ವಸ್ತುವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಶೈಲಿ, ಏರೊಡೈನಮಿಕ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅಥವಾ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸದ್ಯದ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ವಿಮಾನಗಳು ಅಥವಾ ಕ್ಷಿಪಣಿ ಮಾದರಿಗಳಿಗಿಂತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆಯೋ, ಅಥವಾ ಯಾವುದನ್ನು ಒಂದು ಸುಪರಿಚಿತ ವಸ್ತುವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೋ ಅದನ್ನು ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ ಎನ್ನಬಹುದು&quot;.
ಸದರಿ ಕಟ್ಟಳೆಯು ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾ, &quot;ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಭದ್ರತೆಯ ಮೇಲೆ ಎರಗಬಹುದಾದ ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯವಾಗಿ&quot; UFOBಗಳ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಬೇಕು ಮತ್ತು &quot;ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ತಾಂತ್ರಿಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು&quot; ಎಂದೂ ಹೇಳಿತು. ಜನರಿಗೆ ಏನೆಂದು ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಮಾತಿಗೆ, &quot;ಸದರಿ ವಾಯುಗಾಮಿ ವಸ್ತುವು ಒಂದು ಸುಪರಿಚಿತ ವಸ್ತುವಾಗಿ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನಂತರ UFOB ಕುರಿತ ಸುದ್ದಿಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಅನುಮತಿಸಬಹುದು&quot;, ಆದರೆ &quot;ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಗೆ ಬರದ ಅನೇಕ ವಸ್ತುಗಳು ಇರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿರುವುದರಿಂದ, ಇಂಥ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ATICಯು [ಏರ್ ಟೆಕ್ನಿಕಲ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಸೆಂಟರ್] ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಹೇಳಿದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು.&quot; &lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.foia.af.mil/shared/media/document/AFD-070703-004.pdf
|title=Official US Air Force document in pdf format
|accessdate=2007-11-12
|archive-date=2012-09-10
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120910051437/http://www.foia.af.mil/shared/media/document/AFD-070703-004.pdf
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://en.wikisource.org/wiki/Transwiki:Air_Force_Regulation_200-2
|title=Wikisource article about Air Force Regulation 200-2
|accessdate=2007-11-12
|archive-date=2008-05-05
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080505013115/http://en.wikisource.org/wiki/Transwiki:Air_Force_Regulation_200-2
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಅಮೆರಿಕಾದ ಸುಪರಿಚಿತ ತನಿಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ:
* ಮೊದಲು [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೈನ್‌]] ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ನಂತರ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಎನಿಸಿಕೊಂಡ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ೧೯೪೭ ರಿಂದ ೧೯೬೯ರವರೆಗೆ [[ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ವಾಯುಪಡೆಯಿಂದ]] ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಗ್ರಜ್‌]].
* [[ಗ್ರೀನ್‌ ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ಸ್‌]] (೧೯೪೮–೧೯೫೧) ಕುರಿತಾಗಿ U.S. ಸೇನೆ/ವಾಯುಪಡೆಯು ನಡೆಸಿದ ರಹಸ್ಯ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಟ್ವಿಂಕಲ್ ತನಿಖೆ.
* ಸ್ವೀಡಿಷ್‌, U.K., U.S., ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್‌ ಸೇನೆಗಳು ಕೈಗೊಂಡ [[ಪ್ರೇತ ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು]] ತನಿಖೆಗಳು (೧೯೪೬–೧೯೪೭).
* ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತನಿಖೆಯ ಕಚೇರಿಯಿಂದ (OS/I) ನಡೆಸಲಾದ ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಅಧ್ಯಯನ (೧೯೫೨–೫೩).
* ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕ CIA [[ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ ಸಮಿತಿ]] (೧೯೫೩)
* [[ಬ್ಯಾಟೆಲ್ಲೆ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌|ಬ್ಯಾಟೆಲ್ಲೆ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ನಿಂದ]] ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ USAFನ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ವಿಶೇಷ ವರದಿ ಸಂ. 14]] (೧೯೫೧–೧೯೫೪) ರಹಸ್ಯ ತನಿಖೆ.
* [[NASA|NASAದಿಂದ]] ನಿಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟ [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್‌ ವರದಿ]] (೧೯೬೦).
* ಸಾರ್ವಜನಿಕ [[ಕಾಂಡಾನ್‌ ಸಮಿತಿ]] (೧೯೬೬–೧೯೬೮).
* [[RAND]] ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬ ಖಾಸಗಿ ಆಂತರಿಕ ತನಿಖೆ (೧೯೬೮).&lt;ref&gt;[http://www.theblackvault.com/documents/ufoswhattodo.pdf ಜಾರ್ಜ್‌ ಕೋಚರ್‌, ''UFOಸ್‌: ವಾಟ್‌ ಟು ಡು&quot;, RAND ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್‌, 1968'' ]; UFO ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅವಲೋಕನ, ಪ್ರಕರಣದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಆಧಾರಕಲ್ಪನೆಯ ಅವಲೋಕನ, ಶಿಫಾರಸುಗಳು&lt;/ref&gt;
* ಖಾಸಗಿಯಾದ [[ಸ್ಟರ್ರಾಕ್‌ ಸಮಿತಿ]] (೧೯೯೮).
೧೯೪೦ರ ದಶಕದ ಒಂದು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ U.S. ಸೇನೆಯು ಈ ಹಿಂದೆ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಇಂಟರ್‌ಪ್ಲಾನೆಟರಿ ಫಿನಾಮಿನನ್ ಯುನಿಟ್‌]] (IPU) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ಕುರಿತು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಹೊರಬಂದಿಲ್ಲ. IPUನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸಿದ ಪತ್ರವೊಂದನ್ನು ಪ್ರತಿ-ಗುಪ್ತಚರ ವಿಭಾಗದ ಸೇನಾ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಂದ ೧೯೮೭ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ UFO ಸಂಶೋಧಕ [[ತಿಮೋಥಿ ಗುಡ್]] ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ. ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ವಿವರಣೆ ಹೀಗಿತ್ತು: &quot;..ಮೇಲೆ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ಸೇನಾ ತುಕಡಿಯ ಸ್ಥಾಪಿತಸ್ಥಿತಿಗೆ ೧೯೫೦ರ ದಶಕದ ಅಂತ್ಯದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಂಗವುಂಟಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಪುನಃ ಸಕ್ರಿಯಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಈ ತುಕಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನೂ BLUEBOOK ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ U.S.ನ [[ವಾಯುಪಡೆಯ ವಿಶೇಷ ತನಿಖೆಗಳ ಕಚೇರಿ|ವಾಯುಪಡೆಯ ವಿಶೇಷ ತನಿಖೆಗಳ ಕಚೇರಿಯ]] ವಶಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.&quot; IPU ದಾಖಲೆಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;ಗುಡ್‌ (೧೯೮೮), ೪೮೪&lt;/ref&gt; 
[[FOIA|FOIAಯ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಾವಿರಾರು ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳೂ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, U.S.ನ ಅನೇಕ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿವೆ (ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿವೆ). ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿ]] (DIA), [[FBI]], [[CIA]], [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಏಜೆನ್ಸಿ]] (NSA)ಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ವಾಯುಪಡೆ, ಭೂಸೇನೆ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆಯ ಸೇನಾ ಗುಪ್ತಚರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;ಈ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕವು ಈಗ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. [https://web.archive.org/web/20040810064721/http://foia.fbi.gov/foiaindex/ufo.htm FBI FOIA site] ನಂತಹ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ FOIA ವೆಬ್‌ಸೈಟುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಅಲ್ಲದೇ, &quot;The Black Vault&quot;ನಂತಹ ಖಾಸಗಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲೂ ಇವು ಲಭ್ಯವಿವೆ. USAF, ಭೂಸೇನೆ, CIA, DIA, DOD, ಮತ್ತು NSAಯಿಂದ ಪಡೆದ U.S. ಸರ್ಕಾರದ ಹಲವಾರು ಸಾವಿರ UFO-ಸಂಬಂಧಿತ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳ ಒಂದು [http://www.theblackvault.com/modules.php?name=core&amp;amp;showPage=true&amp;amp;pageID=25 ಪತ್ರಾಗಾರ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091209103717/http://www.theblackvault.com/modules.php?name=core&amp;showPage=true&amp;pageID=25 |date=2009-12-09 }} ವನ್ನು ಈ ಖಾಸಗಿ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ ಹೊಂದಿದೆ.&lt;/ref&gt;  
UFOಗಳ ಬಗೆಗಿನ ತನಿಖೆಯು ಅನೇಕ ನಾಗರಿಕರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು ಅವರು U.Sನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಂಶೋಧನಾ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟಿಗೇಷನ್ಸ್‌ ಕಮಿಟಿ ಆನ್ ಏರಿಯಲ್ ಫಿನಾಮಿನ]] (NICAP, ೧೯೫೬ರಿಂದ ೧೯೮೦ರವರೆಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು), [[ಏರಿಯಲ್ ಫಿನಾಮಿನ ರೀಸರ್ಚ್‌ ಆರ್ಗನೈಸೇಷನ್‌]] (APRO, ೧೯೫೨–೧೯೮೮), [[ಮ್ಯುಚುಯಲ್ UFO ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌]] (MUFON, ೧೯೬೯–), ಮತ್ತು [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ UFO ಸ್ಟಡೀಸ್‌]] (CUFOS, ೧೯೭೩–).
== ಅಮೆರಿಕದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಕರಣಗಳು ==
ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯೊಂದನ್ನು ಜಪಾನಿಯರ [[ವಾಯುದಾಳಿ|ವಾಯುದಾಳಿಯ]] ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದ್ದ ೧೯೪೨ರಲ್ಲಿನ [[ಲಾಸ್‌ ಏಂಜಲೀಸ್‌ನ ಸಮರ]]. ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಕಾನೂನು ಜಾರಿ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು US ಮಿಲಿಟರಿಯನ್ನು [[ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ ಘಟನೆ|ರೋಸ್‌ವೆಲ್‌ ಘಟನೆಯು]] ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. UFO ಅಪ್ಪಳಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ US ಮಿಲಿಟರಿಯು ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತೆಂದು ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. ಗಂಟೆಯಾಕಾರದ ವಸ್ತುವೊಂದು ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದುದನ್ನು ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಕಂಡರೆಂದು ಹೇಳಲಾದ [[ಕೆಕ್ಸ್‌ಬರ್ಗ್‌ ಘಟನೆ]]. ಈ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಶಾಂತಿಪಾಲನಾ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶಃ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಕಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಬೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನೆ ಹಿಲ್‌ ಅಪಹರಣ|ಬೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬಾರ್ನೆ ಹಿಲ್‌ ಅಪಹರಣವು]] ವರದಿಯಾದ ಮೊತ್ತಮೊದಲ ಅಪಹರಣ ಘಟನೆಯಾಗಿತ್ತು. 
=== ಕೆನಡಾದ ತನಿಖೆ ===
ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯು]] ಕೆನಡಾದಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬಂದ UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳು, ದೃಶ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ತನಿಖೆಗಳ ಕುರಿತು ವ್ಯವಹರಿಸಿದೆ. [[ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿನ ಡುಹಾಮೆಲ್‌|ಆಲ್ಬರ್ಟಾದಲ್ಲಿನ ಡುಹಾಮೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬಂದ [[ಬೆಳೆಯ ವರ್ತುಲಗಳ]] ಕುರಿತಾಗಿ ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, [[ಮನಿಟೋಬಾ|ಮನಿಟೋಬಾದಲ್ಲಿನ]] [[ಫಾಲ್ಕನ್ ಸರೋವರದ ಘಟನೆ]] ಮತ್ತು [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾ|ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದಲ್ಲಿನ]] [[ಷಾಗ್ ಬಂದರು ಘಟನೆ|ಷಾಗ್ ಬಂದರು ಘಟನೆಗಳನ್ನು]] ಅದು ಈಗಲೂ &quot;ಬಗೆಹರಿಸಲಾಗದ&quot; ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿಯೇ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.collectionscanada.gc.ca/ufo/ ಕೆನಡಾದ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು: ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶೋಧ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116131034/http://www.collectionscanada.gc.ca/ufo/ |date=2016-01-16 }}, ಕೆನಡಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕಾರ್ಯತಃ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದ ಪ್ರದರ್ಶನ&lt;/ref&gt; 
ಕೆನಡಾದ ಮುಂಚಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ, [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್‌]] (೧೯೫೦–೧೯೫೪) ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಸೆಕೆಂಡ್‌ ಸ್ಟೋರಿ]] (೧೯೫೨–೧೯೫೪) ಸೇರಿದ್ದು, ಇದಕ್ಕೆ [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿ|ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಮಂಡಳಿಯ]] ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು. ಆ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ಕೆನಡಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್‌ ರೇಡಿಯೋ ಇಲಾಖೆಯ ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ವಿಲ್ಬರ್ಟ್‌ ಬಿ. ಸ್ಮಿತ್‌]] ವಹಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರ ಇವರು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಗಳ ಕುರಿತು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. 
== ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಕರಣಗಳು ==
[[ಷಾಗ್‌ ಬಂದರು ಘಟನೆ|ಷಾಗ್‌ ಬಂದರು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ]], UFO ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುವೊಂದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. [[ರಾಯಲ್‌ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮೌಂಟೆಡ್‌ ಪೊಲೀಸ್‌]] ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಏನನ್ನೂ ಸಹ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚೂ ಕಮ್ಮಿ ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು USನ ಎರಡೂ ಸೇನೆಗಳು UFO-ಸಂಬಂಧಿತ ಮತ್ತೊಂದು ತಲಾಶೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವು. [[ನೋವಾ ಸ್ಕಾಟಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಷೆಲ್‌ಬೋರ್ನ್‌]] ಎಂಬ ಈ ಪ್ರದೇಶ, ಷಾಗ್‌ ಬಂದರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೩೦ ಮೈಲುಗಳಷ್ಟು ದೂರವಿತ್ತು. 
=== ಫ್ರೆಂಚ್‌ ತನಿಖೆ ===
{{Wikinews2|French Space Agency CNES releases UFO files|Pilots spot 'UFOs' near the Channel Islands}}೨೦೦೭ರ ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚರ [[ಸೆಂಟರ್‌ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿ'ಇಟ್ಯೂಡ್ಸ್ ಸ್ಪೇಷಿಯೇಲ್ಸ್‌]] (CNES) ಸಂಸ್ಥೆಯು UFO ದೃಶ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕುರಿತು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಾಖಲೆಯನ್ನು ''ಪ್ರಕಟಿಸಿತು''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cnes-geipan.fr |title=ಸೈಟ್‌ ಡು GEIPAN |access-date=2009-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219094957/http://www.cnes-geipan.fr/ |archive-date=2011-02-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
ಫ್ರೆಂಚರ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸ್ಪೇಸ್‌ ಏಜೆನ್ಸಿಯಾದ [[CNES|CNESನ]] GEPAN/SEPRA/[[GEIPAN]] (೧೯೭೭–) ಸೇರಿದ್ದು, ಇದು ಈಗ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಸರ್ಕಾರಿ-ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ತನಿಖೆಯಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲಾದ ಸುಮಾರು ೬೦೦೦ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೧೪% ಭಾಗವು ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದೆ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದಿವೆ. GEPAN/SEPRA/[[GEIPAN|GEIPANನ]] ಅಧಿಕೃತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ತಟಸ್ಥ ಅಥವಾ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸದರಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. UFOಗಳು ನಮ್ಮ ಅರಿವಿನ ಆಚೆಯಿದ್ದ ನಿಜವಾದ ಹಾರುವ ಯಂತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂಬುದು, ಅಥವಾ ವಿವರಿಸಲಾಗದ ಅತಿ ಕಷ್ಟದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗಾಗಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿವರಣೆಯೆಂದರೆ ಒಂದು ಭೂಮ್ಯತೀತ ವಸ್ತು ಎಂಬುದು ಅವರು ದಾಖಲಿಸಿರುವ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.ufoevidence.org/documents/doc2008.htm GEIPAN ನಿರ್ದೇಶಕ ವೆಸ್‌ ಸಿಲ್ಲಾರ್ಡ್‌ರೊಂದಿಗಿನ ಸಂದರ್ಶನ]; [http://www.ufoevidence.org/documents/doc1627.htm SEPRA ನಿರ್ದೇಶಕ ಜೀನ್-ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವೆಲಾಸ್ಕೊರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೇಳಿಕೆಗಳು]; [http://www.ufoevidence.org/documents/doc1626.htm ನಿರ್ದೇಶಕ ಕ್ಲಾಡ್‌ ಪೋಹರ್‌ರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ 1978ರ GEPAN ವರದಿ ].&lt;/ref&gt; 
ಫ್ರೆಂಚರ [[COMETA]] ಸಮಿತಿಯು (೧೯೯೬–೧೯೯೯) ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದವರು ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಾಗಿದ್ದರು. ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಅವರ ಅಧ್ಯಯನದ ಅಂತಿಮ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ CNES ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ವಾಯುಪಡೆಯ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಸೇನಾ ಗುಪ್ತಚರ ವಿಶ್ಲೇಷಕರೊಂದಿಗೆ ಇವರು ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿದ್ದರು. ಅದರಂತೆ, ವಿವರಿಸಲು ಅತಿ ಕಷ್ಟವಾಗಿರುವ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಭೂಮ್ಯತೀತ ಊಹಾ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿವರಣೆಯನ್ನು COMETA ಸಮಿತಿಯು ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ, ದೊಡ್ಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ದೂಷಿಸಲು ಮುಂದಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.ufoevidence.org/newsite/files/COMETA_part1.pdf COMETA ವರದಿ (ಇಂಗ್ಲಿಷ್), ಭಾಗ1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100706035943/http://www.ufoevidence.org/newsite/files/COMETA_part1.pdf |date=2010-07-06 }}; [http://www.ufoevidence.org/newsite/files/COMETA_part2.pdf COMETA ವರದಿ, ಭಾಗ2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090716113351/http://www.ufoevidence.org/newsite/files/COMETA_part2.pdf |date=2009-07-16 }}; [http://www.cufos.org/cometa.html ಗಿಲ್ಡಾಸ್‌ ಬೌರ್ಡಾಯ್ಸ್‌ ನೀಡಿರುವ COMETA ವರದಿ ಸಾರಾಂಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102101945/http://www.cufos.org/cometa.html |date=2010-01-02 }}; [http://www.cufos.org/cometa.pdf CUFOSನ ನಿದೇರ್ಶಕ ಮಾರ್ಕ್‌ ರೋಡ್‌ಘಿಯರ್ ನೀಡಿರುವ ಸಾರಾಂಶ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100108063006/http://www.cufos.org/cometa.pdf |date=2010-01-08 }}&lt;/ref&gt; 
=== ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ತನಿಖೆ ===
UFO ದೃಶ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಲ್ಪಿತ ಕಥೆಗಳ ಕುರಿತು UKಯು ವಿವಿಧ ಸ್ವರೂಪದ ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದಲೂ ಇಂಥ ಕೆಲವೊಂದು ತನಿಖೆಗಳ ತಿರುಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಅವಗಾಹನೆಗಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. UFO ದೃಶ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ, ೧೯೭೮ ರಿಂದ ೧೯೮೭ರವರೆಗಿನ, ಎಂಟು ಕಡತಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ|ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ]] ವತಿಯಿಂದ UKಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪತ್ರಾಗಾರಕ್ಕೆ ೨೦೦೮ರ ಮೇ ೧೪ರಂದು ಮೊದಲು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.nationalarchives.gov.uk/ufos UK ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪತ್ರಾಗಾರಗಳು]&lt;/ref&gt; 
ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಗಮನಕ್ಕೆ ತಾರದೆ ಇದರ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬರಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಇದರ ಬಹುತೇಕ ಕಡತಗಳು ಅಂಥ ಕಡಿಮೆ ಮಟ್ಟದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದಾಗಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಮಹಾರಹಸ್ಯವೆಂಬಂತೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ೨೦೧೨ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ೨೦೦ ಕಡತಗಳು ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ ಮತ್ತು [[ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಥ್ಯಾಚರ್‌|ಮಾರ್ಗರೇಟ್‌ ಥ್ಯಾಚರ್‌ರಂತಹ]] ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಂದ ಬಂದ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಈ ಕಡತಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಸಂಶೋಧಕರಿಂದ ಮನವಿಗಳು ಬಂದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ [[ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಾಯಿದೆ|ಮಾಹಿತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕಾಯಿದೆಯ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯವು ಈ ಕಡತಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/7398108.stm UFO ದೃಶ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ news.bbc.co.uk ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಕಡತಗಳು]&lt;/ref&gt; ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿನ [[ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್‌]] ಮತ್ತು [[ವಾಟರ್‌ಲೂ ಸೇತುವೆ|ವಾಟರ್‌ಲೂ ಸೇತುವೆಯ]] ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಾಹಿತಿಯು ಈ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆಯಾದರೂ ಅವು ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080530014056/http://afp.google.com/article/ALeqM5j0OnawpQKsmDXbJAce-OI5EiUgHQ AFP ಲೇಖನ: ಬ್ರಿಟನ್ಸ್‌ 'ಸ್ಪಾಟೆಡ್' UFOಸ್‌, ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌ ಸೇ]&lt;/ref&gt;
೨೦೦೮ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦ರಂದು UFO ಕುರಿತಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಡತಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಇಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವು ವಿವರವನ್ನು ಹೊರಗೆಡವುತ್ತಾ, ೧೯೯೧ರಲ್ಲಿ [[ಆಲಿಟೇಲಿಯಾ]] ಪ್ರಯಾಣಿಕ ವಿಮಾನವೊಂದು [[ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ|ಹೀಥ್ರೂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು]] ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಒಂದು &quot;[[ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಕ್ಷಿಪಣಿ]]&quot;ಯು ಕಾಕ್‌ಪಿಟ್‌ಗೆ ಅತಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಬಂದಿದ್ದನ್ನು ತಾವು ಕಂಡಿದ್ದಾಗಿ ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಅದು ತಿಳಿಸಿತ್ತು.  
ಇನ್ನೇನು ಘರ್ಷಣೆ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. UFO ಒಂದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ತಮಗೆದುರಾದ ಅತಿ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಎಂದು UFO ಪರಿಣಿತ ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/7679145.stm UFO ಒಂದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪದರಲ್ಲಿಯೇ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ BBC ನ್ಯೂಸ್‌ ಪ್ರಯಾಣ ವಿಮಾನ]&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ತನಿಖೆಗಳಲ್ಲಿ UKಯ [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಕೂಟ|ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರತ ಕೂಟವು]] ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ೧೯೫೧ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡ ಇದರ ಅಂತಿಮ ವರದಿಯು ೫೦ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ರಹಸ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ UFO ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ತಪ್ಪಾದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗಳಂತೆ, ದೃಷ್ಟಿಭ್ರಮೆಗಳಂತೆ, ಮಾನಸಿಕ ಭ್ರಾಂತಿಗಳಂತೆ ಅಥವಾ ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರ ಎಂಬಂತೆ ವಿವರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಕಾರ್ಯನಿರತ ಕೂಟವು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿತು. 'ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರಕೃತ ಪುರಾವೆಗಳು ಲಭ್ಯವಾಗುವವರೆಗೆ, ಈಗಾಗಲೇ ವರದಿಯಾಗಿರುವ ಅಂತರಿಕ್ಷದ ನಿಗೂಢ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳ ಕುರಿತು ಹೆಚ್ಚಿನ ತನಿಖೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಬೇಡ ಎಂದು ಈ ಮೂಲಕ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತೇವೆ' ಎಂದು ಸದರಿ ವರದಿಯು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. 
೧೯೯೬ ಮತ್ತು ೨೦೦೦ದ ನಡುವೆ UKಯ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯಕ್ಕಾಗಿ (MoD) UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ರಹಸ್ಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. &quot;ಅನ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಏರಿಯಲ್ ಫಿನಾಮಿನ ಇನ್‌ ದಿ UK ಡಿಫೆನ್ಸ್‌ ರೀಜನ್‌&quot; ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ವರದಿಗೆ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಕಂಡೈನ್‌]] ಎಂಬ ಸಂಕೇತನಾಮವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಮಾನವ-ನಿರ್ಮಿತ ಹಾಗೂ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಸ್ತುಗಳ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯೇ UFO ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಈ ವರದಿಯು ಹಿಂದಿನ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸಿತು. ವರದಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸರಣಿ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು: &quot;[[UAP|UAPಯ]] ಸಾವಿರಾರು ವರದಿಗಳಿದ್ದಾಗ್ಯೂ, ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವೂ ವರದಿಯಾಗಿಲ್ಲ ಅಥವಾ UK ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ [[SIGINT]], [[ELINT]] ಅಥವಾ ವಿಕಿರಣಾ ಮಾಪನಗಳಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಪ್ರಯೋಜನದ ವಿಡಿಯೋ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರ [[IMINT]] ಇಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ವರದಿಯು ಸೂಚಿಸಿತು. ವರದಿಯು ತನ್ನ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾ, &quot;UKADRನಲ್ಲಿ [UKಯ ವಾಯು ರಕ್ಷಣಾ ವಲಯ] ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ ಯಾವುದೇ UAPಯು, ಯಾವುದೇ ಚುರುಕುಬುದ್ಧಿಯ (ಭೂಮ್ಯತೀತ ಅಥವಾ ಪರದೇಶಿ) ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆದ ಹಠಾತ್‌ ದಾಳಿ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ, ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಹಗೆತನದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅವು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಏನೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರವಿಲ್ಲ&quot; ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು. 
ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ೧೯೯೧ರಿಂದ ೧೯೯೪ರವರೆಗೆ ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯದ UFO ವಿಭಾಗದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿದ್ದ [[ನಿಕ್‌ ಪೋಪ್‌]] ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ, ತಾನು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೮೦ %ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ಗೊತ್ತಿರುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಮಾನದ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರೆ (ಸುಮಾರು ೧೫ %ನಷ್ಟು ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ), ಸುಮಾರು ೫ %ರಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು &quot;ಯಾವುದೇ ರೂಢಿಗತ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತಿದ್ದವು.&quot; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುವಿಧದ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅತೀವ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಸಾಕ್ಷಿಗಳೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸೇರಿದ್ದವು. ಅಂದರೆ, ವಿಮಾನ ಚಾಲಕರು ಅಥವಾ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ, ರೆಡಾರ್‌ನಿಂದ ಪಡೆದ ಸಮರ್ಥನೆ ಅಥವಾ ವಿಡಿಯೊ/ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಂಥ ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಮಾನವ ಮೂಲವೊಂದನ್ನೂ ಮೀರಿದ ವೇಗಗಳು ಹಾಗೂ ಕುಶಲ ಚಾಲನೆಯನ್ನುಳ್ಳ, ಸ್ಪಷ್ಟ ರಚನೆಯ ವಾಹನವನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nickpope.net/faq.htm |title=ನಿಕ್‌ ಪೋಪ್‌ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2010-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100514064744/http://www.nickpope.net/faq.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಭೂಮ್ಯತೀತ ವಿವರಣೆಯೊಂದರ ಕೊರತೆಗೆ ತಡೆಯೊಡ್ಡುವ ಮೂಲಕ (ಅದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕದಿದ್ದರೂ), UFO ವಿದ್ಯಮಾನವು ಒಂದು ಅಪ್ಪಟ ನಿಜವಾದ ಸಂಗತಿ ಎಂದು ನಂಬುವ ಪೋಪ್‌, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆ, ಮತ್ತು ವಾಯುಮಾರ್ಗದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಗಂಭೀರವಾದ ಚರ್ಚಾವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ. [[ರೆಂಡೆಲ್‌ಶಾಮ್‌ ಕಾಡಿನ ಘಟನೆ|ರೆಂಡೆಲ್‌ಶಾಮ್‌ ಕಾಡಿನ ಘಟನೆಯಂತಹ]] ಕಂಗೆಡಿಸುವ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಮತ್ತು UFOಗಳನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ರಾಜಕೀಯಗಳನ್ನು ''ಓಪನ್ ಸ್ಕೈಸ್‌, ಕ್ಲೋಸ್ಡ್‌ ಮೈಂಡ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪೋಪ್‌ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. 
== ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಪ್ರಕರಣಗಳು ==
ರೆಂಡೆಲ್‌ಶಾಮ್‌ ಬಳಿಯಿರುವ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿನ [[ರೆಂಡೆಲ್‌ಶಾಮ್‌ ಕಾಡಿನ ಘಟನೆ]] ಮತ್ತು ಬೆಂಟ್‌ವಾಟರ್ಸ್‌ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ UFOಗಳನ್ನು ತಾವು ನೋಡಿರುವುದಾಗಿ US ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೆರಡೂ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಹೇಳಿದ್ದವು. 
ಈ ಪ್ರಕರಣವು ೧೯೮೦ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದ್ದು, US ಮತ್ತು RAFಗಳೆರಡರ ಸೇನಾ ನೆಲೆಯ ಬಳಿ ಹಲವಾರು ರಾತ್ರಿಗಳವರೆಗೆ ಅದು ಸಂಭವಿಸಿತು. 
=== ಉರುಗ್ವೆಯ ತನಿಖೆ ===
ಉರುಗ್ವೆಯ ವಾಯುಪಡೆಯು ೧೯೮೯ರಿಂದಲೂ UFO ಕುರಿತಾದ ತನಿಖೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು, ಇದುವರೆಗೂ ೨೧೦೦ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ೪೦ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ (ಸುಮಾರು ೨%ನಷ್ಟು) ಮಾತ್ರವೇ ಯಾವುದೇ ರೂಢಿಗತ ವಿವರಣೆಯಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವು ಪರಿಗಣಿಸಿವೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕಡತಗಳನ್ನೂ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ರಹಸ್ಯಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಆಚೆಯಿರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿವರಣೆ ನೀಡದ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೇನಾ ಜೆಟ್‌ ಅಡೆತಡೆಗಳು, ಅಪಹರಣಗಳು, ಪಶು ಊನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ಇಳಿದಾಣದ ಜಾಡಿನ ಭೌತಿಕ ಪುರಾವೆಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ತನಿಖೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿರುವ ಕರ್ನಲ್ ಏರಿಯಲ್ ಸ್ಯಾಂಚೆಝ್‌ ತಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದರ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾನೆ: &quot;ಇಳಿದಾಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಮಣ್ಣಿನ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಂಯೋಜನೆಗೆ ಆಗಿರುವ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜನೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ. 
ವಿದ್ಯಮಾನವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದು ವಾತಾವರಣದ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ, ವಿದೇಶಿ ವಾಯುಪಡೆಯೊಂದರಿಂದ ಬಂದ ವಿಮಾನದಿಂದ ಇಳಿಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಮೊದಲ್ಗೊಂಡು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತದವರೆಗಿನ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿರಬಹುದು. ದೂರದ ಪ್ರಪಂಚಗಳನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ನಾವು ಅನ್ವೇಷಕಗಳನ್ನು ಕಳಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೇ, ಇದೂ ಸಹ ಹೊರಗಿನ ಪ್ರಪಂಚ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಿಂದ ಬಂದಿರುವ ಒಂದು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕ ಅನ್ವೇಷಕವಾಗಿರಬಹುದು. UFO ವಿದ್ಯಮಾನವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದೆ. ನಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಭೂಮ್ಯತೀತ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವೊಂದನ್ನು ವಾಯುಪಡೆಯು ತಳ್ಳಿಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.&quot;&lt;ref&gt;[http://ovnipress.com/not/2009/06/OP20090607-ElPais-Hay40CasosOvniSinExplicacionEnUruguay.pdf 'ಎಲ್ ಪೇಸ್‌', ಮಾಂಟೆವಿಡಿಯೊ,ಉರುಗ್ವೆ, ಜೂನ್ 6, 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100821114436/http://ovnipress.com/not/2009/06/OP20090607-ElPais-Hay40CasosOvniSinExplicacionEnUruguay.pdf |date=2010-08-21 }}; [http://www.inexplicata.blogspot.com ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷಾಂತರ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಕೊರ್ರೇಲ್ಸ್‌ರಿಂದ]&lt;/ref&gt;
=== ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ವರದಿಗಳು ===
ಎಲ್ಲಾ ಅಜ್ಞಾತ ವರದಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೧ %ನಷ್ಟು&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cufos.org/BB_Unknowns.html |title=ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ಅಜ್ಞಾತ ಸಂಗತಿಗಳ ಅನುಕ್ರಮಣಿಕೆ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2013-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130630035534/http://www.cufos.org/BB_Unknowns.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಭಾಗವು ಹವ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಂದ ಅಥವಾ ಇತರ ದೂರದರ್ಶಕಗಳ (ಕ್ಷಿಪಣಿ ಅನ್ವೇಷಕಗಳು ಅಥವಾ ಸಮೀಕ್ಷಕಗಳಂತಹುದು) ಬಳಕೆದಾರರಿಂದ ಬಂದಿವೆ ಎಂದು ವಾಯುಪಡೆಯ [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಕಡತಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ೧೯೫೨ರಲ್ಲಿ, ಆಗ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್‌ಗೆ ಓರ್ವ ಸಮಾಲೋಚಕನಾಗಿದ್ದ [[ಜೆ. ಅಲನ್ ಹೈನೆಕ್‌]] ಎಂಬ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ೪೫ ಒಡನಾಡಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಸಮೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿದ. 
ಅವರಲ್ಲಿ ಐವರು (ಸುಮಾರು ೧೧%ನಷ್ಟು) UFO ದೃಶ್ಯಗಳ ಕುರಿತು ವರದಿ ನೀಡಿದರು. ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, [[ಪೀಟರ್ ಎ. ಸ್ಟರ್ರಾಕ್‌]] ಎಂಬ ಒಬ್ಬ ಖಗೋಳ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿ [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ ಆಫ್ ಏರೋನಾಟಿಕ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಆಸ್ಟ್ರನಾಟಿಕ್ಸ್‌]] ಮತ್ತು [[ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸ್ಟ್ರನಾಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ|ಅಮೆರಿಕನ್ ಅಸ್ಟ್ರನಾಮಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿಯ]] ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿದ. ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ತಿಳಿಸಿದವರ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ೫%ನಷ್ಟು ಮಂದಿ ತಾವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದರ ಕುರಿತಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಮೂರು [[ಗ್ರೀನ್‌ ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ಸ್‌]] ಸೇರಿದಂತೆ ಆರು UFO ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ [[ಕ್ಲೈಡ್‌ ಟಾಮ್‌ಬಾಗ್‌]] ಎಂಬ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, UFOಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಭೂಮ್ಯತೀತ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು (ETH) ಬೆಂಬಲಿಸಿದ. ಜೊತೆಗೆ, ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದೆಯೇ ಇದನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕಿದ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು &quot;ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕ&quot;ರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತನಗನ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದ. [[ಲಿಂಕನ್ ಲೆಪಾಝ್‌]] ಎಂಬ ಮತ್ತೋರ್ವ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ, ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿನ ಗ್ರೀನ್‌ ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ಸ್‌ ಮತ್ತು UFOನ ಇತರ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲಾಗಿದ್ದ ವಾಯುಪಡೆಯ ತನಿಖೆಯ ನೇತೃತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಕಂಡಿದ್ದ ಎರಡು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಲೆಪಾಝ್‌ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದು ಗ್ರೀನ್‌ ಫೈರ್‌ಬಾಲ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಒಂದು ಬಿಲ್ಲೆಯ-ಥರದ ಆಕೃತಿಯ ಅಸಹಜ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತು. (ಟಾಮ್‌ಬಾಗ್‌ ಮತ್ತು ಲೆಪಾಝ್‌ ಇಬ್ಬರೂ ಸಹ ೧೯೫೨ರ ಹೈನೆಕ್‌ನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು.) ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರಯಾಣ ವಿಮಾನದ ಕಿಟಕಿಯೊಂದರ ಮೂಲಕ ಹೈನೆಕ್‌ ಸ್ವತಃ ಎರಡು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದಿದ್ದ. ಈ ಚಿತ್ರಗಳು ಆತನಿದ್ದ ಸದರಿ ವಿಮಾನದೆಡೆಗೆ ಸಾಗಿಬರುವಂತಿದ್ದ ಬಿಲ್ಲೆಯಂತಹ ವಸ್ತುವೊಂದರದ್ದಾಗಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;ಹೈನೆಕ್‌ನ ''ದಿ UFO ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯೆನ್ಸ್‌'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿನ ಹೈನೆಕ್‌ನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ೧೯೭೨, ಪುಟ ೫೨&lt;/ref&gt; UFOನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಯಲಿಗೆಳೆಯುವವನಾದ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಮೆಂಝೆಲ್‌]] ಸಹ ನಂತರ [[1949ರಲ್ಲಿ ಒಂದು UFO ವರದಿ|1949ರಲ್ಲಿ ಒಂದು UFO ವರದಿಯನ್ನು]] ದಾಖಲಿಸಿದ.
೧೯೮೦ರಲ್ಲಿ, [[ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ UFO ಸ್ಟಡೀಸ್‌|ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ UFO ಸ್ಟಡೀಸ್‌ಗಾಗಿ]] (CUFOS) ಗೆರ್ಟ್‌ ಹೆಲ್ಬ್‌ ಮತ್ತು ಹೈನೆಕ್‌ರಿಂದ ವಿವಿಧ ಹವ್ಯಾಸಿ ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಸಂಘಗಳ ೧೮೦೦ ಸದಸ್ಯರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸಲಾಯಿತು. &quot;ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನಿಮ್ಮ ಅತಿವ್ಯಾಪಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಗೆ ವಸ್ತುವೊಂದು ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಒಡ್ಡಿರುವುದನ್ನು ನೀವೆಂದಾದರೂ ಕಂಡಿದ್ದೀರಾ?&quot; ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಇವರ ಪೈಕಿ ೨೪ %ನಷ್ಟು ಮಂದಿ &quot;ಹೌದು&quot; ಎಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ UFO ರಿಪೋರ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ ([[CUFOS]]) ಮರುಮುದ್ರಣಗೊಂಡ ಹರ್ಬ್‌/ಹೈನೆಕ್ ಹವ್ಯಾಸಿ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು, ಮೇ ೨೦೦೬, ಪುಟಗಳು ೧೪–೧೬&lt;/ref&gt;
=== UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ದಾಖಲೆಗಳು ===
ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಬಂದ ವಿವರ್ಗೀಕೃತ ಹಾಗೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ೪,೦೦೦ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪುಟಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು ಎಂದು [[ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ವಾಲ್ಟ್‌]] ಇಂಟರ್‌ನೆಟ್‌ ದಾಖಲೆಯು [[2009|2009ರ]] [[ಆಗಸ್ಟ್‌|ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://community.theblackvault.com/articles/entry/United-Kingdom-UFO-Documents |title='ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ವಾಲ್ಟ್‌', ಆಗಸ್ಟ್‌ 2009 |access-date=2009-12-21 |archive-date=2010-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100228200756/http://community.theblackvault.com/articles/entry/United-Kingdom-UFO-Documents |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ರೆಂಡೆಲ್‌ಶಾಮ್‌ ಅರಣ್ಯ ಘಟನೆ]], [[ಬೆಳೆಯ ವರ್ತುಲಗಳು]], ಸಮಾಧಿಯೊಂದರ ಮೇಲಿನ ಒಂದು UFO ದಾಳಿ ಮತ್ತು [[ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿಯ ಅಪಹರಣ]] ಸಮರ್ಥನೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವರದಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಈ ದಾಖಲೆಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://documents.theblackvault.com/documents/ufos/UK/aug-2009-highlights-guide.pdf 'ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ವಾಲ್ಟ್‌', ಆಗಸ್ಟ್‌ 2009]&lt;/ref&gt;
== UFOಗಳ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ==
{{Main|Identification studies of UFOs}}
[[ಚಿತ್ರ:Fata Morgana as UFO.jpg|200px|thumb|ಖಗೋಳೀಯ ದಿಗಂತದ ಕೆಳಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೂಗಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ಗೋಚರಿಸುವ ಫ್ಯಾಟಾ ಮೋರ್ಗಾನಾ ಎಂಬ ಒಂದು ವಿಧದ ಮರೀಚಿಕೆಯು ಕೆಲವೊಂದು UFO ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ದೂರದ ವಸ್ತುಗಳ ಚಹರೆಯನ್ನು ಫ್ಯಾಟಾ ಮೋರ್ಗಾನಾವು ವರ್ಧಿಸಬಲ್ಲದು ಅಥವಾ ಗುರುತು ಸಿಕ್ಕದಂತೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿರೂಪಗೊಳಿಸಬಲ್ಲದು.&lt;ref name=&quot;Offical UFO ತನಿಖೆs in France: the GEPAN/SEPRA Project&quot;&gt; Electromagnetic-Wave Ducting BY V. R. ESHLEMAN&lt;/ref&gt;]]
ಜಾಗರೂಕ ತನಿಖೆಯ ನಂತರ, ಬಹುಪಾಲು UFOಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ ([[UFOಗಳ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು]] ನೋಡಿ). ಬಹು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡ, UFO ವರದಿಗಳ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾದ ಮೂಲಗಳು ಈ ರೀತಿ ಇವೆ:
* ಬೃಹತ್ ಗಾತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳು (ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ತಾರೆಗಳು, ಗ್ರಹಗಳು, [[ಉಲ್ಕೆ|ಉಲ್ಕೆಗಳು]], ಪುನರ್-ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ [[ಗಗನನೌಕೆ]], [[ಕೃತಕ ಉಪಗ್ರಹಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಚಂದ್ರ]])
* ವಿಮಾನ ([[ಅಂತರಿಕ್ಷ ಜಾಹೀರಾತು]] ಮತ್ತು ಇತರ [[ವಿಮಾನ]], [[ಕ್ಷಿಪಣಿ]] [[ಉಡಾವಣೆಗಳು]])
* ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿಗಳು ([[ಹವಾಮಾನದ ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿಗಳು]], ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಚಲನೆಯಿಲ್ಲದ [[ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿ|ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿಗಳು]], ಬೃಹತ್ [[ಸಂಶೋಧನಾ ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿ|ಸಂಶೋಧನಾ ಆಕಾಶಬುಟ್ಟಿಗಳು]])
UFO ವರದಿಗಳ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ:
* ವಾತಾವರಣದ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಮಾನ ([[ಹಕ್ಕಿ|ಹಕ್ಕಿಗಳು]], ಅಸಹಜ [[ಮೋಡ|ಮೋಡಗಳು]], [[ಗಾಳಿಪಟ|ಗಾಳಿಪಟಗಳು]], [[ವಿಕಿರಣ ಸ್ಫೋಟಗಳು]])
* ದೀಪದ ವಿದ್ಯಮಾನ ([[ಮರೀಚಿಕೆ|ಮರೀಚಿಕೆಗಳು]], [[ಫೇಟಾ ಮೊರ್ಗಾನಾ]], [[ಮೂನ್‌ ಡಾಗ್‌|ಮೂನ್‌ ಡಾಗ್‌ಗಳು]], [[ಶೋಧಕದೀಪ|ಶೋಧಕದೀಪಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರ ನೆಲದೀಪಗಳು ಇತ್ಯಾದಿ.)
* ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರಗಳು
US ವಾಯುಪಡೆಗಾಗಿ [[ಬ್ಯಾಟೆಲ್ಲೆ ಮೆಮೊರಿಯಲ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್]] ವತಿಯಿಂದ ೧೯೫೨–೧೯೫೫ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ [[ಅಧ್ಯಯನ|ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು]] ಈ ವರ್ಗಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಒಂದು &quot;ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ&quot; ವರ್ಗವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ತಾವು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ ೩೨೦೦ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ೨೧.೫ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಕರಣಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವುಗಳ ಪೈಕಿ ೩೩ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ರಂಜಕವಲ್ಲದ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳು ಅಸಮರ್ಥವಾದವು. ಈ ಪ್ರಮಾಣವು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟದಾದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಎರಡು ಪಟ್ಟಿನಷ್ಟಿತ್ತು. ([[UFOಗಳ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳ|UFOಗಳ ಗುರುತು ಹಿಡಿಯುವಿಕೆಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಲ್ಲಿನ]] ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಂಕಿ-ಅಂಶ ಕುಸಿತವನ್ನು ನೋಡಿ). ಗುರುತಿಸಲಾದ ೬೯ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ೩೮ %ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ, ಉಳಿದ ೩೧ %ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು &quot;ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹ&quot; ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಯಿತು. ತೀರ್ಮಾನವೊಂದನ್ನು ತಳೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೯ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು. 
ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ CNES ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ೧೯೭೭ ಮತ್ತು ೨೦೦೪ರ ನಡುವಣ ನಡೆದ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ UFO ತನಿಖೆಯು (GEPAN/SEPRA/GEIPAN) ಸುಮಾರು ೬೦೦೦ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿತು. ಅದರ ಪೈಕಿ ೧೩.೫ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಯಾವುದೇ ತರ್ಕಬದ್ದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾದರೆ, ೪೬ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ನಿಖರವಾಗಿ ಅಥವಾ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲಂಥದು ಎನ್ನುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನಿಸಿದವು, ೪೧ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳು ವರ್ಗೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸೂಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರಲಿಲ್ಲ.  
[[CUFOS]] ಸಂಶೋಧಕ [[ಅಲನ್ ಹೆಂಡ್ರಿ]] ೧೯೭೯ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಒಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ, ಇತರ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಕಂಡುಕೊಂಡ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನೇ ತಳೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಅಂದರೆ, ಆತ ತನಿಖೆಗೆ ಆಯ್ದುಕೊಂಡ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಶೇಕಡಾವಾರು ಭಾಗವು (&lt;1 %) ತಮಾಷೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ ಮೋಸಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಬಹುತೇಕ ದೃಶ್ಯಗಳು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ರಂಜಕವಲ್ಲದ ವಿದ್ಯಮಾನದ ತಪ್ಪಾದ ಗುರುತಿಸುವಿಕೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗವನ್ನು ಅನನುಭವ ಅಥವಾ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಹೆಂಡ್ರಿ ಸೇರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;[[ಅಲನ್‌ ಹೆಂಡ್ರಿ]], ''ದಿ UFO ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌: ಎ ಗೈಡ್‌ ಟು ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿಂಗ್‌, ಇವ್ಯಾಲ್ಯುಯೇಟಿಂಗ್, ಅಂಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ UFO ಸೈಟಿಂಗ್ಸ್‌'', ೧೯೭೯, ಡಬಲ್‌ಡೇ &amp;amp; ಕಂ., ISBN ೦-೩೮೫-೧೪೩೪೮-೬&lt;/ref&gt; ಆದರೂ, ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೆಂಡ್ರಿಯು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದ ಅಂಕಿ-ಅಂಶವು [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಅಥವಾ [[ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿ|ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿಯಂತಹ]] UFO ಕುರಿತಾದ ಇತರ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಿತ್ತು. ಈ ಎರಡು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ೬ %ನಿಂದ ೩೦ %ವರೆಗಿನ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮಟ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದವು. ತಾನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ೮೮.೬ %ನಷ್ಟು ಭಾಗವು ನಿಚ್ಚಳವಾದ, ರಂಜಕವಲ್ಲದ ವಿವರಣೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಹೆಂಡ್ರಿ, ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಲ್ಲದ ಅಥವಾ ವಿರೋಧಾತ್ಮಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಅಥವಾ ಸಾಕಾಗದ ಮಾಹಿತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಉಳಿದ ೨.೮ %ನಷ್ಟು ಭಾಗವನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ. ೭.೧ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ ಹಾಗೂ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಕೇವಲ ೧.೫ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣ ಮಾತ್ರ ಸಮಂಜಸವೆಂದು ತೋರುವ ವಿವರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವನು ಅಂದುಕೊಂಡ. ಆದರೂ ಸಹ, ವರದಿಗಳ ಉಳಿದ ೮.೬ %ನಷ್ಟು ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಆತನಿಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. 
=== UFO ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ ===
{{Listdisp}}
 
''ಬಗೆಹರಿಯದ'' UFO ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಮಜಾಯಿಷಿ ನೀಡಲು ಹಲವಾರು ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
* [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಯು. ಕಾಂಡಾನ್‌]], ೧೯೬೮ರ ತನ್ನ [[ಕಾಂಡಾನ್ ವರದಿ|ಕಾಂಡಾನ್ ವರದಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಭೂಮ್ಯತೀತ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಭೂಮ್ಯತೀತ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು]] (ETH) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ. &quot;ಕೆಲವೊಂದು UFOಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ನಾಗರಿಕತೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಕಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಅಥವಾ ಅತಿ ದೂರದ ತಾರೆಯೊಂದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಗ್ರಹವೊಂದರ ಮೇಲಿನ ಗಗನನೌಕೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯು&quot; ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದಲ್ಲಿದೆ. ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಬಂದ [[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಕೀಹೋ|ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಕೀಹೋನ]] ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಈ ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ತಳುಕು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದರೂ, ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ವಿವಿಧ ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಈ ಕಲ್ಪನೆಯು ಕೀಹೋಗಿಂತ ಮುಂಚಿನದು ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ ([[ತೀರ ಸನಿಹದಲ್ಲಿರುವ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿನ ವಿಭಾಗವನ್ನು]] ನೋಡಿ). ಗುರುತು ಸಿಗದ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ತಜ್ಞರ ನಡುವೆ ಪ್ರಾಯಶಃ ಇದು ಅತಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಪಡೆದ ಸಿದ್ಧಾಂತವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಕೆಲವು ರಹಸ್ಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳು, ಭೂಮ್ಯತೀತ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ (ETH) ಪರವಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನವನ್ನು ತಳೆದಿವೆ, ಅಥವಾ ತಾವು ಸೇರಿದ ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಅಧಿಕೃತ ತೀರ್ಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಸಮ್ಮತಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;ಗುಡ್‌ (೧೯೮೮), ೨೩&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ತಿಮೋಥಿ ಗುಡ್‌ನಲ್ಲಿ (೨೦೦೭) ನಮೂದಿಸಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರ, ೧೦೬–೧೦೭, ೧೧೫; USAFE ವಿಷಯ ೧೪, TT ೧೫೨೪, (ಮಹಾ ರಹಸ್ಯ), ೧೯೪೮ರ ನವೆಂಬರ್ ೪, ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ವಿವರ್ಗೀಕರಿಸಿದ್ದು, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಾಗಾರಗಳು, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ D.C.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.mufon.com/znews_oberth.html ಶುಸ್ಲರ್, ಜಾನ್ ಎಲ್., &quot;ಹಾರುವ ತಟ್ಟ್ಟೆಗಳು ಹಾಗೂ ಭೂಮ್ಯತೀತ ಜೀವಿಯ ಕುರಿತಾದ ಜರ್ಮನಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಪ್ರೊ. ಹರ್ಮನ್ ಓಬರ್ತ್‌ರ ಹೇಳಿಕೆಗಳು&quot; 2002; ಅಮೆರಿಕದ ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿನ ಓಬರ್ತ್‌ರ ಲೇಖನವು ಹಲವಾರು ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಭಾನುವಾರದ ಪುರವಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ''[[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಪೋಸ್ಟ್]] ಮತ್ತು ಟೈಮ್ಸ್‌ ಹೆರಾಲ್ಡ್‌'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100103112533/http://mufon.com/znews_oberth.html |date=2010-01-03 }}, ಪುಟ AW೪&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rense.com/general30/inter.htm FBI FOIA ದಾಖಲೆ ಪತ್ರದ ನಕಲು]; [http://brumac.8k.com/1952YEAROFUFO/1952YEAROFUFO.html ಸುಮಾರು 1952ರ ಅವಧಿಯ ಸೇನಾ/CIA ETH ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮೇಲಿನ ಬ್ರೂಸ್‌ ಮಕಾಬೀಯವರ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯದ ಉಲ್ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305111034/http://brumac.8k.com/1952YEAROFUFO/1952YEAROFUFO.html |date=2010-03-05 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಡೋಲನ್, ೧೮೯; ಗುಡ್‌, ೨೮೭, ೩೩೭; ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌, ಅಧ್ಯಾಯ. ೧೬&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಗುಡ್, ೩೪೭&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ಡೇವಿಡ್‌ ಸೌಂಡರ್ಸ್‌, ''UFOಸ್‌?'' ''ಯೆಸ್‌''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ufoevidence.org/documents/doc1627.htm ವೆಲಾಸ್ಕೋ ಕೋಟೆಡ್‌ ಇನ್‌ ''ಲಾ ಡಿಪೆಕ್‌ ಡು ಮಿಡಿ'', ಟೌಲೌಸ್‌, ಫ್ರಾನ್ಸ್‌, ಏಪ್ರಿಲ್‌ 18, 2004]&lt;/ref&gt;
* UFOಗಳು ಇತರ ಆಯಾಮಗಳಿಂದ ಅಥವಾ [[ಸಮಾನಾಂತರ ವಿಶ್ವ|ಸಮಾನಾಂತರ ವಿಶ್ವದಿಂದ]] ಹಾಯ್ದು ಬರುವ ವಸ್ತುಗಳು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ [[ಅಂತರ ಆಯಾಮದ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಅಂತರ ಆಯಾಮದ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತವು]] [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಲ್ಲೀ|ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಲ್ಲೀಯಿಂದ]]&lt;ref name=&quot;valleedimensions&quot;&gt;ಡೈಮೆನ್ಷನ್ಸ್‌: ಎ ಕೇಸ್‌ಬುಕ್‌ ಆಫ್ ಏಲಿಯನ್‌ ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್‌, [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಲ್ಲೀ]], [[ಬ್ಯಾಲಂಟೈನ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌]], ೧೯೮೯. ISBN ೦-೩೪೫-೩೬೦೦೨-೮&lt;/ref&gt; ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತಾದರೂ, ಅವನಿಗಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿತ್ತು. 
* UFO ವರದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿರುವ [[ಅಧಿಸಾಮಾನ್ಯ]] ಮಗ್ಗಲುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು, ಅಂತರ ಆಯಾಮದ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಒಂದು ರೂಪಾಂತರವಾಗಿರುವ [[ಅಧಿಸಾಮಾನ್ಯ/ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ|ಅಧಿಸಾಮಾನ್ಯ/ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ]] ನೆರವು ಪಡೆಯಲಾಗಿದೆ. 
* ಮಾನಸಿಕ ತಪ್ಪುಗ್ರಹಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಜನರು ತಮಗೆ UFO ಕುರಿತಾದ ಅನುಭವಗಳಾದವು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅದು ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ [[ಮನಸ್ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ]].
* [[ದುಂಡು ಮಿಂಚು]] ಅಥವಾ [[ಅತಿಮಾನುಷ ಜೀವಿ|ಅತಿಮಾನುಷ ಜೀವಿಗಳಂತಹ]], ಅತ್ಯಲ್ಪವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಅಜ್ಞಾತವಾಗಿರುವ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು UFOಗಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ.&lt;ref&gt;ವಾತಾವರಣದ ಸುಳಿಯೊಂದರೊಳಗೆ ಇಂಧನವೊಂದರ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ) ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ದಹನದಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವೊಂದು UFOಗಳ ನಿದರ್ಶನಗಳು ಕಂಡುಬರಬಹುದು ಎಂಬ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಪೀಟರ್ ಎಫ್. ಕೋಲ್‌ಮನ್‌ ಮಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವನ್ನು ನೋಡಿ: ''ವೆದರ್‌'', ಪುಟ ೩೧, ೧೯೯೩; ''ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೊರೇಷನ್'', ೨೦೦೬, ಸಂಪುಟ ೨೦, ಪುಟಗಳು ೨೧೫–೨೩೮, ಮತ್ತು ಅವನ ಪುಸ್ತಕ ''ಗ್ರೇಟ್‌ ಬಾಲ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಫೈರ್‌- ಎ ಯೂನಿಪೈಡ್‌ ಥಿಯರಿ ಆಫ್ ಬಾಲ್‌ ಲೈಟ್ನಿಂಗ್, UFOಸ್, ಟಂಗಸ್ಕ ಅಂಡ್‌ ಅದರ್ ಅನಾಮಲಸ್‌ ಲೈಟ್ಸ್‌'', ಫೈರ್‌ಶೈನ್‌ ಪ್ರೆಸ್‌&lt;/ref&gt; 
* ಭೂಕಂಪದ ನ್ಯೂನತೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸಮೀಪದ ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದಲ್ಲಿನ ಎಳೆತಗಳಿಂದಾಗಿ UFOಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ, ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಣಿಸಿರುವಂತೆ ಮಿಥ್ಯಾದರ್ಶನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ [[ಭೂಕಂಪ ಜ್ವಾಲೆಗಳ]]/[[ರಾಚನಿಕ ಎಳೆತದ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]. 
* UFOಗಳು [[ಸೇನೆಯ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳು]]; ಬಹುತೇಕ ಜನರಿಗೆ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಮಹಾ-ರಹಸ್ಯದ ಅಥವಾ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ ವಿಮಾನಗಳು ಎಂಬ ಕಲ್ಪಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತ.&lt;ref&gt;{{cite video |people=[[Nick Cook|Cook, Nick]] (Narrator and Writer) |title=[[An Alien History of Planet Earth]] |year2=೨೦೦೬ |publisher=[[History Channel]]}}&lt;/ref&gt;
== ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ==
ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ದೃಶ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಪರೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳ ಸಮರ್ಥನೆಯನ್ನೂ ವರದಿಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಸೇನೆಯ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ ([[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]], [[ಕಾಂಡಾನ್‌ ಸಮಿತಿ]], ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರ್ಕಾರದ [[GEPAN/SEPRA]], ಮತ್ತು ಉರುಗ್ವೆಯ ಪ್ರಸಕ್ತ ವಾಯುಪಡೆ ಅಧ್ಯಯನ ಇವಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ). ವರದಿಯಾಗಿರುವ ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ವಿವಿಧ ಖಾಸಗಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹಾಗೂ ಎಂಜಿನಿಯರುಗಳಿಂದಲೂ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿವೆ. 
ಉದಾಹರಣೆಗೆ, [[CUFOS|CUFOSನಲ್ಲಿ]] [[ಜೆ. ಅಲನ್ ಹೈನೆಕ್‌|ಜೆ. ಅಲನ್ ಹೈನೆಕ್‌ರ]] ಓರ್ವ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿರುವ ಟೆಡ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಎಂಬ ಸಂಶೋಧಕ UFO ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವ ೩೨೦೦ರಷ್ಟು ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದು, ಈ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇಳಿಯುವಿಕೆಗಳ ಅಥವಾ ಸನಿಹದ ಪರಸ್ಪರ ಕ್ರಿಯೆಯೆಂದು ಹೇಳಲಾದ ಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಹೊಂದಿವೆ. ಇಂಥ ಜಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮರ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳಿಗಾದ ಹಾನಿ, ವಾಹನದ ಹಾನಿ, ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ಪ್ರಭಾವಗಳು, ವಿಕಿರಣ, ಹಲವು ವಿಧದ ಶಿಲ್ಕುಗಳು, ಪಾದದ ಗುರುತುಗಳು, ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಕುಸಿತ, ಉರಿಯುವಿಕೆ, ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕಸ್ಥಿತಿಯಂಥ ವಿಷಯಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ufophysical.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1&amp;Itemid=26 |title=ಜಾಡಿನ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಕುರಿತಾದ ಟೆಡ್‌ ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ನ ಸಾರಾಂಶ &amp; ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳು. |access-date=2024-10-03 |archive-date=2019-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190108205651/http://www.ufophysical.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1&amp;Itemid=26 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇಂಥ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ [[ಮೂಲ|ಮೂಲವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ವತಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೊಳಗಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ೧೯೬೪ರ [[ಲೊನ್ನೀ ಝಮೊರಾ]] ಸೊಕೊರ್ರೊ, N.M. ಪ್ರಕರಣ, ೧೯೬೭ರ ಕೆನಡಾದ [[ಫಾಲ್ಕನ್ ಸರೋವರದ ಪ್ರಕರಣ]], ಮತ್ತು ೧೯೮೧ರ ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಸರ್ಕಾರದ [[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಎನ್-ಪ್ರಾವೆನ್ಸ್‌ ಪ್ರಕರಣ]] ಇವು ಅಂತಹ ಒಂದಷ್ಟು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;[http://www.ufoevidence.org/documents/doc201.htm ಫಿಲಿಪ್ಸ್‌ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ]&lt;/ref&gt;
೧೯೯೮ರ ಸ್ಟರ್ರಾಕ್‌ UFO ಸಮಿತಿಯ ವತಿಯಿಂದ ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅವಲೋಕನವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಈ ಕೆಳಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಬಹುತೇಕ ವರ್ಗಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅದು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.ufoevidence.org/documents/doc535.htm ಸ್ಟರ್ರಾಕ್‌ ಸಮಿತಿಯ ಸಂಗ್ರಹ &amp;amp; ಸಾರಾಂಶ]; [http://www.scientificexploration.org/journal/jse_12_2_sturrock.pdf ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಕುರಿತಾದ ಸ್ಟರ್ರಾಕ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107163656/http://www.scientificexploration.org/journal/jse_12_2_sturrock.pdf |date=2010-01-07 }}; [http://www.ufoevidence.org/topics/sturrockpanel.htm ಸ್ಟರ್ರಾಕ್‌ ಸಮಿತಿಗೆ ಇತರ ಕೊಂಡಿಗಳು]&lt;/ref&gt;
 
* [[ರೇಡಾರ್]] ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಜಾಡುಹಿಡಿಯುವಿಕೆ: ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಸೇನಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗೂ ನಿಯಂತ್ರಣಾ ಗೋಪುರದ ನಿರ್ವಾಹಕರು, ಏಕಕಾಲಿಕ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಮಾನದ ಅಂತಃಛೇದಗಳನ್ನು ಇವು ಒಳಗೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ೧೯೮೯ ಮತ್ತು ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ, ಬೃಹತ್ತಾದ, ಸದ್ದುಮಾಡದ, ಕೆಳ-ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ [[ಕಪ್ಪು ತ್ರಿಕೋನ|ಕಪ್ಪು ತ್ರಿಕೋನಗಳ]] (ಬ್ಲಾಕ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ಸ್) ಸಮೂಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಇತ್ತೀಚಿನ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ. [[NATO|NATOದ]] ಅನೇಕ ರೇಡಾರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಜೆಟ್‌ ಅಂತಃಛೇದಕಗಳು ಇವುಗಳ ಜಾಡನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ಬೆಲ್ಜಿಯಂನ ಸೇನೆಯು ಇದರ ತನಿಖೆಯನ್ನು ನಡೆಸಿತ್ತು (ಇದರಲ್ಲಿ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ರೂಪದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೂ ಸೇರಿದ್ದವು).&lt;ref&gt;[http://www.caelestia.be/article05b.html ಬೆಲ್ಜಿಯಂ ಪ್ರಕರಣದ ತನಿಖೆ ಮತ್ತು ವಿವರಣೆಗಳು]&lt;/ref&gt; ಅಲಾಸ್ಕಾದ ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ [[JAL]] ೧೬೨೮ ಪ್ರಕರಣವು, ೧೯೮೬ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪ್ರಕರಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದರ ಕುರಿತು [[FAA]] ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.ufoevidence.org/topics/JALalaska.htm JAL 1628 ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳು]&lt;/ref&gt;
* ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ರಗಳು, ಚಲನಚಿತ್ರ, ಹಾಗೂ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ರೂಪದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ufos.about.com/od/visualproofphotosvideo/ig/UFO-Photographs-2006/colombia042206.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090324000152/http://ufos.about.com/od/visualproofphotosvideo/ig/UFO-Photographs-2006/colombia042206.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* UFOಗಳ ಇಳಿದಾಣದ ಅಥವಾ ಇಳಿಯುವಿಕೆಯ ಭೌತಿಕ ಜಾಡಿನ ಸಮರ್ಥನೆಗಳು: ಇದರಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಗುರುತುಗಳು, ಸುಟ್ಟಿರುವ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಶುಷ್ಕಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮಣ್ಣು, ಸುಟ್ಟ ಮತ್ತು ಹರಿದುಹೋದ ಎಲೆಗಳು, ಕಾಂತೀಯ ವೈಪರೀತ್ಯಗಳು{{Specify|date=February 2009}}, ಹೆಚ್ಚಳಗೊಂಡ ವಿಕಿರಣ ಮಟ್ಟಗಳು, ಮತ್ತು ಲೋಹಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. (ಈ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ: USAF [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಪ್ರಕರಣಗಳ [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]] ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಹೈಟ್‌ 611 UFO ಘಟನೆ]] ಅಥವಾ ೧೯೬೪ರ [[ಲೋನ್ನೀ ಝಮೋರಾ|ಲೋನ್ನೀ ಝಮೋರಾದ]] [[ಸೊಕೊರ್ರೊ]]). ೧೯೮೦ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಒಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ [[USAF]] [[ರೆಂಡೆಲ್‌ಶಾಮ್‌ ಅರಣ್ಯ ಘಟನೆ]]. ಇದಾದ ಎರಡು ವಾರಗಳಿಗೂ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ೧೯೮೧ರ ಜನವರಿಯಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌-ಎನ್-ಪ್ರಾವಿನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆಯು ಸಂಭವಿಸಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ಅಂದಿನ ಅಧಿಕೃತ ಸರ್ಕಾರಿ UFO-ತನಿಖಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[GEPAN]] ಇದರ ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿತು. ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾದ ಹುಲ್ಲಿನ ಬೇರುಗಳ ಒಂದು ತುಣುಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದ ೧೯೫೨ರ CE೨ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಮುಖ್ಯಸ್ಥ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಜೆ. ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌]] ವಿವರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;http://www.nicap.org/rufo/rufo-೧೩.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Ruppelt‌, ''ದಿ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆನ್ ಅನ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್'', ಅಧ್ಯಾಯ ೧೩&lt;/ref&gt;
* ಜನರು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಶಾರೀರಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು, ಚರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಬೊಬ್ಬೆಗಳು ಹಾಗೂ ದದ್ದುಗುಳ್ಳೆಗಳು, [[ಕಾರ್ನಿಯಾ|ಕಾರ್ನಿಯಾದ]] (ಶುಕ್ಲಪಟಲದ) ಬೊಬ್ಬೆಗಳು, ಮತ್ತು ೧೯೮೦ರಲ್ಲಿನ [[ಕ್ಯಾಶ್-ಲ್ಯಾಂಡ್ರಮ್ ಘಟನೆ|ಕ್ಯಾಶ್-ಲ್ಯಾಂಡ್ರಮ್ ಘಟನೆಯಂತಹ]] [[ವಿಕಿರಣ ವಿಷಕಾರಿತ್ವ|ವಿಕಿರಣ ವಿಷಕಾರಿತ್ವವನ್ನು]] ತೋರಿಕೆಗೆ ಹೋಲುವ ರೋಗಲಕ್ಷಣಗಳು ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಇಂಥ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣವು ೧೮೮೬ರಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತ್ತು. ವೆನಿಝುವೆಲಾದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿದ ಈ ಘಟನೆಯು [[ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಮೆರಿಕನ್]] ನಿಯತಕಾಲಿಕದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.nuforc.org/GNSciAm.html |title=NUFORC ವೆಬ್‌ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿನ 1886ರ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಮೆರಿಕನ್ ಲೇಖನ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2010-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100927144059/http://nuforc.org/GNSciAm.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 
* ಪ್ರಾಣಿ/[[ದನದ ಊನಗೊಳಿಸುವಿಕೆ|ದನದ ಊನಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯ]] ಪ್ರಕರಣಗಳೂ ಸಹ UFO ವಿದ್ಯಮಾನದ ಒಂದು ಭಾಗ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;http://www.rense.com/general66/lumb.htm&lt;/ref&gt;
* ಸಸ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಉಂಟಾಗುವ ಜೈವಿಕ ಪರಿಣಾಮಗಳು: ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿನ ವರ್ಧನೆ ಅಥವಾ ಕುಸಿತ, ಬೀಜಗಳ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮಗಳು, ಮತ್ತು ಕಾಂಡದ ಗೆಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಭಾರೀ ಊತ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇದು ಭೌತಿಕ ಜಾಡಿನ ಪ್ರಕರಣ ಅಥವಾ [[ಬೆಳೆ ವರ್ತುಲ|ಬೆಳೆ ವರ್ತುಲಗಳೊಂದಿಗೆ]] ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.controversial-science.com/current/cc-hypothesis-comparison.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2009-12-21 |archive-date=2009-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916033000/http://www.controversial-science.com/current/cc-hypothesis-comparison.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* [[ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವ್ಯತಿಕರಣ|ವಿದ್ಯುತ್ಕಾಂತೀಯ ವ್ಯತಿಕರಣದ]] (EM) ಪರಿಣಾಮಗಳು: [[CIA]] ಮತ್ತು [[DIA|DIAಗಳ]] ವರ್ಗೀಕೃತ ರಹಸ್ಯ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿರುವ, [[ಟೆಹ್ರಾನ್‌]] ಮೇಲೆ ಕಂಡುಬಂದ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[1976ರ ಸೇನಾ ಪ್ರಕರಣ|1976ರ ಸೇನಾ ಪ್ರಕರಣವೊಂದು]] ಒಂದಷ್ಟು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತು. [[F-4 ಫ್ಯಾಂಟಮ್ II]] ಜೆಟ್‌ ಅಂತಃಛೇದಕವೊಂದು UFOಗಳಲ್ಲೊಂದರ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೇನು ಕ್ಷಿಪಣಿ ಹಾರಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿನ ಬಹುವಿಮಾನ ಮತ್ತು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಫಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಪರ್ಕದ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿತ್ತು. ಇದೊಂದು ರೇಡಾರ್/ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಪ್ರಕರಣವೂ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;ಫಾಸೆಟ್‌ &amp;amp; ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್‌, ೮೧–೮೯; ಗುಡ್, ೩೧೮–೩೨೨, ೪೯೭–೫೦೨&lt;/ref&gt;
* ದೂರ ವಿಕಿರಣ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆ: ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ [[ಲಾಸ್ ಅಲಾಮೊಸ್ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ]] ಮತ್ತು [[ಓಕ್‌ ರಿಜ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ|ಓಕ್‌ ರಿಜ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿಗಳಲ್ಲಿರುವ]] ಸರ್ಕಾರಿ ಅಣ್ವಸ್ತ್ರ ನೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಇದು ಸಂಭವಿಸಿತೆಂದು [[FBI]] ಮತ್ತು [[CIA]] ದಾಖಲೆಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಡ್‌ ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌ ಕೂಡ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಈ ಕುರಿತು ವರದಿಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;[http://ufologie.net/books/ruppeltbook15.htm ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌, ಅಧ್ಯಾಯ. ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115034112/http://ufologie.net/books/ruppeltbook15.htm |date=2010-01-15 }}[http://ufologie.net/books/ruppeltbook15.htm 15] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100115034112/http://ufologie.net/books/ruppeltbook15.htm |date=2010-01-15 }}&lt;/ref&gt; 
* ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಮತ್ತು [[ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿ|ಕಾಂಡಾನ್‌ ವರದಿಯಲ್ಲಿ]] ಹಾಗೂ ಇತರರಿಂದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಒಳಪಟ್ಟ, ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಬ್ರೆಝಿಲ್‌ನ [[ಉಬಟುಬಾ|ಉಬಟುಬಾದಲ್ಲಿ]] ಕಂಡುಬಂದ [[ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ]] ತುಣುಕುಗಳಂಥ ವಾಸ್ತವಿಕವಾದ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಪ್ರಕರಣಗಳು. ೧೯೬೪ರ ಸೊಕೊರ್ರೊ/[[ಲೊನ್ನೀ ಝಮೊರಾ]] ಘಟನೆಯೂ ಸಹ ಲೋಹದ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು [[ನಾಸಾ]] ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;ಗುಡ್ (೧೯೮೮), ೩೭೧–೩೭೩; ರೇ ಸ್ಟಾನ್‌ಫೋರ್ಡ್‌, ''ಸೊಕೊರ್ರೊ 'ಸಾಸರ್' ಇನ ಎ ಪೆಂಟಗನ್ ಪ್ಯಾಂಟ್ರಿ'', ೧೯೭೬, ೧೧೨–೧೫೪&lt;/ref&gt; ಬಾಬ್‌ ವೈಟ್‌ನಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದ, &quot;ದಿ ಬಾಬ್‌ ವೈಟ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್‌&quot; ಎಂದೇ ಹೆಸರಾಗಿರುವ, ಕಣ್ಣೀರಿನ ಹನಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುವೊಂದು ಇದಕ್ಕಿರುವ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದು, UFO ಹಂಟರ್ಸ್‌ ಎಂಬ TV ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=KL8lRBryGco&lt;/ref&gt; 
* [[ಊದುವ ಜೇಡ|ಊದುವ ಜೇಡಗಳಿಂದ]] ಬಂದ ಗೂಡುಗಳು ಅಥವಾ [[ಹೊಟ್ಟು]] ಎಂಬಂತೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯಶಃ ವಿವರಿಸಲಾಗಿರುವ [[ಏಂಜಲ್ ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಏಂಜಲ್ ಹುಲ್ಲು]].&lt;ref&gt;http://english.pravda.ru/science/mysteries/30-05-2007/92473-angel_hair-0&lt;/ref&gt;
=== ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಮೂಲತತ್ವದ ಆವಿಷ್ಕಾರ ===
UFOಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಯುತ ವಾಹನಗಳು ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಸಾಕ್ಷಿಗಳ ವರದಿಗಳು ಹಾಗೂ ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೆರಡರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮೂಲಕ UFOಗಳ ಹಿಂದಿರುವ ಸಂಭಾವ್ಯ [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ|ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ]] [[ಮೂಲತತ್ವವನ್ನು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಲು]] ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. [[NASA|NASAದಲ್ಲಿ]] ಈ ಹಿಂದೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪರಮಾಣು ವಿಜ್ಞಾನದ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಜೇಮ್ಸ್‌ ಮೆಕ್‌ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ ಎಂಬಾತ ''ಯುಫಾಲಜಿ'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;[http://www.nicap.org/rufo/contents.htm ಆನ್‌ಲೈನ್‌]&lt;/ref&gt; [[NACA]]/[[ನಾಸಾ]] ಎಂಜಿನಿಯರ್ [[ಪಾಲ್‌ ಆರ್. ಹಿಲ್]] ಎಂಬಾತ ''ಅನ್‌ಕನ್ವೆನ್ಷನಲ್ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌'' ಎಂಬ ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೂ ಜರ್ಮನಿಯ ಕ್ಷಿಪಣಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಪಥನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಹರ್ಮನ್‌ ಓಬರ್ತ್‌]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mufon.com/znews_oberth.html |title=UFOಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ ಓಬರ್ತ್‌ರ ಹಲವಾರು ಉಲ್ಲೇಖಗಳು |access-date=2009-12-21 |archive-date=2010-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103112533/http://mufon.com/znews_oberth.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇವರೇ ಮೊದಲಾದವರು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಶಬ್ದಸ್ಫೋಟ|ಶಬ್ದಸ್ಫೋಟವೊಂದನ್ನು]] ಸೃಷ್ಟಿಸದೆಯೇ UFOಗಳು [[ಶಬ್ದಾತೀತ]] ವೇಗಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಮೆಕ್‌ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌, ಹಿಲ್‌, ಮತ್ತು ಓಬರ್ತ್‌ರವರು ನಿಭಾಯಿಸಿದ ಅಥವಾ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿತ್ತು. [[ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂಗದ ಅಯಾನೀಕೃತ ಅನಿಲ|ಸೂಕ್ಷ್ಮತರಂಗದ ಅಯಾನೀಕೃತ ಅನಿಲವು]] (ಮೈಕ್ರೊವೇವ್ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ) ಸದರಿ ನೌಕೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಮೆಕ್‌ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌ನಿಂದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಿಹಾರೋಪಾಯವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಹಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಓಬರ್ತ್‌ರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಮುನ್ನೂಕುವಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಹಾಗೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೇಗೋತ್ಕರ್ಷದ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ವಾಸಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಇನ್ನೂ ಅಜ್ಞಾತವಾಗೇ ಇರುವ [[ಗುರುತ್ವ-ವಿರೋಧಿ]] ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು UFOಗಳು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಈ ಇಬ್ಬರ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[[ಡೊನಾಲ್ಡ್‌ ಕೀಹೋ]] ೧೯೫೫ರ ತನ್ನ ''ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸಾಸರ್ ಕನ್‌ಸ್ಪಿರಸಿ'' ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿಯೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿರುವ, ಮುನ್ನೂಕುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ವಾತಾವರಣದ ವಾಯು ಹರಿವಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಓಬರ್ತ್‌ ಮಂಡಿಸಿದ ಗುರುತ್ವ ವಿರೋಧಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ''ibid''.&lt;/ref&gt;  
== UFOಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ==
{{Main|Ufology}}
[[ಯೂಫಾಲಜಿ]] ಅಥವಾ UFOಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಎಂಬುದು UFO ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವರ ಸಾಂಘಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಒಂದು [[ನವೀನ ಸಿದ್ಧಾಂತ]] ಅಥವಾ ಹೊಸಶಬ್ದ. 
=== UFO ಸಂಶೋಧಕರು ===
{{Main|List of Ufologists}}
=== UFO ಸಂಘಟನೆಗಳು ===
{{Main|UFO organizations}}
=== UFO ವರ್ಗೀಕರಣ ===
{{Unreferenced section|date=March 2009}}
ವರದಿಯಾಗಿರುವ ಅಥವಾ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ವಿದ್ಯಮಾನ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಯೂಫೋತಜ್ಞರು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನವು ಸೇರಿವೆ:
* [[ತಟ್ಟೆ]], ಆಟದ-ಬುಗುರಿ, ಅಥವಾ ಬಿಲ್ಲೆಯ-ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುವ &quot;ನೌಕೆ&quot;. ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ದೃಷ್ಟಿಗೋಚರ ಅಥವಾ ಶ್ರವಣಗೋಚರ ಮುನ್ನೂಕುವಿಕೆಯು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. (ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ) 
* [[ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಬೃಹತ್ &quot;ನೌಕೆ&quot; ಅಥವಾ ತ್ರಿಕೋನಾಕಾರದ ಬೆಳಕಿನ ಮಾದರಿ]]: ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ.
* ಬೆಳಗುತ್ತಿರುವ ಕಿಟಕಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಚುಟ್ಟದ-ಆಕಾರದ &quot;ನೌಕೆ&quot;; (ಉಲ್ಕೆಯ ಬೆಂಕಿಯುಂಡೆಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, ಆದರೆ ಅವು ವಿಭಿನ್ನ ವಿದ್ಯಮಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿವೆ).
* ಇತರ ವರ್ಗಗಳು: ಬಾಣದ ತುದಿಯ ಆಕಾರದವುಗಳು, (ಸಮಬಾಹು) ತ್ರಿಕೋನಗಳು, ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕಾರ, ಬೂಮರಾಂಗುಗಳು, ಗೋಳಗಳು (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿರುತ್ತವೆ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿರುವವು), ಗುಮ್ಮಟಗಳು, ವಜ್ರಕಾರಗಳು, ಆಕಾರರಹಿತ ಕಪ್ಪು ಪುಂಜಗಳು, ಮೊಟ್ಟೆಗಳು, ಪಿರಮಿಡ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ದಿಂಡುಗಳು, ಶಿಷ್ಟ &quot;ದೀಪಗಳು&quot;. 
UFOನ ಜನಪ್ರಿಯ ವರ್ಗೀಕರಣ ಪದ್ಧತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ: [[ಜೆ. ಅಲನ್ ಹೈನೆಕ್‌]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ [[ಹೈನೆಕ್ ಪದ್ಧತಿ]], ಮತ್ತು [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಲ್ಲೀ]] ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ [[ವಲ್ಲೀ ಪದ್ಧತಿ]].
ವೀಕ್ಷಿಸಲಾದ ವಸ್ತುವೊಂದನ್ನು ಅದರ ಬಾಹ್ಯರೂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಂಗಡಿಸುವುದನ್ನು ಹೈನೆಕ್ ಪದ್ಧತಿ ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, &quot;ಕ್ಲೋಸ್‌ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್‌&quot; (ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಸ್ಟೀವನ್ ಸ್ಪಿಲ್‌ಬರ್ಗ್‌]] &quot;ಕ್ಲೋಸ್‌ ಎನ್‌ಕೌಂಟರ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಥರ್ಡ್‌ ಕೈಂಡ್‌&quot; ಎಂಬ ತಮ್ಮ UFO ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಈ ಪದದಿಂದಲೇ ಪಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು) ವಿಧವಾಗಿ ಅದು ಮರುವಿಭಜನೆಗೊಂಡಿದೆ. ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಲ್ಲೀಯ ಪದ್ಧತಿಯು UFOಗಳನ್ನು ಐದು ವಿಸ್ತೃತ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವಿಧವೂ ಮೂರರಿಂದ ಐದು ಉಪ-ವಿಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅದು ಆಯಾ ವಿಧದ ಅನುಸಾರ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. 
== ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳು ==
{{Main|UFO conspiracy theory}}
UFOಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುದೀರ್ಘವಾದ [[ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳ]] ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದ್ದು, ಸಂಬಂಧಿತ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅನ್ಯಲೋಕದ ಜೀವಿಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುತ್ತಿವೆ, ಅಥವಾ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅವುಗಳ ಜೊತೆಗೂಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗೆ ಹಲವಾರು ಮುಖ ಅಥವಾ ರೂಪಾಂತರಗಳಿದ್ದು, ಕೆಲವೊಂದು ಏಕನಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಇತರ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿವೆ. 
ಇಂಥ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು U.S. ಸರ್ಕಾರವು ತಡೆಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿತ್ತು ಎಂದು ೮೦ %ನಷ್ಟು ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ನಂಬಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು U.S.ನಲ್ಲಿ ೧೯೯೭ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ ಒಂದು ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹವು ತಿಳಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;bNet (CBS ಇಂಟರಾಕ್ಟೀವ್ Inc.), &quot;UFOಗಳು &amp;amp; ಭೂಮ್ಯತೀತ ಜೀವಿಯ ಕುರಿತಾದ ವಾಸ್ತವಾಂಶಗಳನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದೆಯೇ?; ಮೂರನೇ ಎರಡು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಮೆರಿಕನ್ನರು ಆ ರೀತಿ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೊಸ ರೋಪರ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ ಹೊರಗೆಡಹುತ್ತದೆ,&quot; [https://web.archive.org/web/20151106101614/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2002_Oct_15/ai_92843602] ೨೦೦೮ರ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨ರಂದು ಕೊನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದು.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cnn97&quot;&gt;[http://www.cnn.com/US/9706/15/ufo.poll/index.html ಸಮೀಕ್ಷೆ‌: ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿಗಳ ಕುರಿತಾದ ಅರಿವನ್ನು U.S. ಸರ್ಕಾರ ಮುಚ್ಚಿಡುತ್ತಿದೆ], [[CNN]]/[[TIME]], ೧೯೯೭ರ ಜೂನ್‌ ೧೫.&lt;/ref&gt; ಹಲವಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಇಂಥ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಂಥಾ ಕೆಲವರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳಾದ [[ಗೋರ್ಡಾನ್ ಕೂಪರ್]] ಮತ್ತು [[ಎಡ್ಗರ್ ಮಿಚೆಲ್‌]], ಸೆನೆಟ್ ಸದಸ್ಯ [[ಬ್ಯಾರಿ ಗೋಲ್ಡ್‌ವಾಟರ್]], ವೈಸ್‌ ಅಡ್ಮಿರಲ್ [[ರೋಸ್ಕೋ ಎಚ್. ಹಿಲ್ಲೆನ್‌ಕೊಟ್ಟರ್‌]] ([[CIA|CIAನ]] ಮೊದಲ ನಿರ್ದೇಶಕ), [[ಲಾರ್ಡ್‌ ಹಿಲ್‌-ನಾರ್ಟನ್]] (ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ರಕ್ಷಣಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಹಿಂದಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು [[NATO]] ಮುಖ್ಯಸ್ಥ), ಹಲವಾರು ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಜನರಲ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಪರಿಣಿತರು, ಮತ್ತು [[ವೆಸ್‌ ಸಿಲ್ಲಾರ್ಡ್‌]](ಫ್ರೆಂಚ್‌ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[CNES|CNESನ]] ಹಿಂದಿನ ನಿರ್ದೇಶಕ, ಫ್ರೆಂಚ್‌ UFO ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[GEIPAN|GEIPANನ]] ಹೊಸ ನಿರ್ದೇಶಕ)ರಿಂದ ರೂಪಿತಗೊಂಡ, ೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ ಫ್ರೆಂಚ್‌ [[COMETA ವರದಿ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.cnes-geipan.fr/ |title=Groupe d'Etudes et d'Informations sur les Phénomènes Aérospatiaux Non identifiés |access-date=2009-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110219094957/http://www.cnes-geipan.fr/ |archive-date=2011-02-19 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮಾನವನ ಎಲ್ಲಾ ಅಥವಾ ಬಹುತೇಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಭೂಮ್ಯತೀತ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೇಲೆಯೇ ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದೂ ಸಹ ಒಂದಷ್ಟು ಮಂದಿ ಅಧಿಸಾಮಾನ್ಯ ಲೇಖಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು]] ವಿಭಾಗವನ್ನೂ ನೋಡಿ.
=== ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿದ ಆಪಾದನೆಗಳು ===
UFO ಸಂಬಂಧಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಮರೆಮಾಚುವಿಕೆಯ ಆಪಾದನೆಗಳು ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಭೌತಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿರಬಹುದು ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ನಾಶಪಡಿಸಿರಬಹುದು/ಮರೆಮಾಚಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಪಿತೂರಿಯ ವಿಚಾರ ಸರಣಿಗಳೂ ಸಹ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ([[ಮೆನ್ ಇನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್]], [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್‌ ವರದಿ|ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್‌ ವರದಿಗಳನ್ನೂ]] ನೋಡಿ.)
== ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರಗಳು ==
* [[ಮೌರಿ ದ್ವೀಪದ ಘಟನೆ]]
* ಭೂಮ್ಯತೀತ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಬಂದವು ಎಂದು ಹೇಳಲಾದ ವಿಸ್ತೃತ ಪತ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ಘಟನೆ. [[ಉಮ್ಮೊ]] ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಈ ಘಟನೆ ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘವಾದ ಸರಣಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವು ಕಡೇಪಕ್ಷ ೧೦೦೦ ಪುಟಗಳಷ್ಟಿದೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲವರು ಅಂದಾಜಿಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಪತ್ತೆಗೆ ಸಿಗದ ದಸ್ತಾವೇಜುಗಳ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಮಾಣವೇ ಸುಮಾರು ೪೦೦೦ ಪುಟಗಳಷ್ಟಿರಬಹುದು. 
ತೊಂಬತ್ತರ ದಶಕದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಜೋಸ್‌ ಲೂಯಿಸ್ ಜೋರ್ಡಾನ್ ಪೆನಾ ಎಂಬಾತ ಮುಂದೆ ಬಂದು ಈ ವಿದ್ಯಮಾನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊರುವುದಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡ. ಅವನ ಸಮರ್ಥನೆಗಳಿಗೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.paranoiamagazine.com/ufocults.html |title=PARANOIA – ಪೀಪಲ್ ಆರ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್: ಅನ್‌ಯೂಷುಯಲ್ UFO ಕಲ್ಟ್ಸ್‌ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2007-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070331185846/http://www.paranoiamagazine.com/ufocults.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸವಾಲೆಸೆಯಲು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಹುತೇಕ ಜನ{{Who|date=December 2008}} ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
* [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಆಡಮ್ಸ್‌ಕಿ]] ಎಂಬಾತ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ನಂತರ, ಸನಿಹದ ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ದೂರಸಂವೇದನದ ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಾನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ. ೧೯೫೯ರಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯೆಟ್‌ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವ ಆಕಾಶನೌಕೆಯಿಂದ ತೆಗೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಚಂದ್ರನ ದೂರದ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಖೋಟಾ ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರ ಜೊತೆಗೆ, ಚಂದ್ರನ ದೂರದ ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೇಲೆ ನಗರಗಳು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಮದಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಪರ್ವತಗಳಿದ್ದವು ಎಂದೂ ಸಹ ಸಮರ್ಥಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ. ನಕಲು ಮಾಡುವವರ ಪೈಕಿ [[ಸೆಡ್ರಿಕ್ ಅಲ್ಲಿಂಗ್‌ಹ್ಯಾಮ್]] ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಓರ್ವ ತೋರಿಕೆಯ, ಬ್ರಿಟಿಷ್‌ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿದ್ದ. 
* ೧೯೮೭/೧೯೮೮ರಲ್ಲಿ [[ಫ್ಲೋರಿಡಾ|ಫ್ಲೋರಿಡಾದ]] [[ಗಲ್ಫ್ ಬ್ರೀಝ್‌]] ನಗರದಲ್ಲಿ [[ಎಡ್‌ ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌]] ಎಂಬುವವ ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರವೊಂದನ್ನು ಎಸಗಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ಮನೆಯ ಸಮೀಪ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ UFO ಹಾರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡುದಾಗಿ ಮೊದಲು ವಾದಿಸಿದ ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌, ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇ UFO ಮತ್ತು ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿ, ತನ್ನ ನಾಯಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾದ ನಂತರ ಮನೆಯ ಹಿಂಬಾಗಿಲ ಬಳಿ ನಿಂತಿದ್ದವು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದ. ಸದರಿ ನೌಕೆಯ ಹಲವಾರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ, ಅದರ ಜೊತೆಯಿದ್ದ ಜೀವಿಯ ಒಂದೂ ಚಿತ್ರವಿರಲಿಲ್ಲ. ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ೧೯೯೦ರಲ್ಲಿ, ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌ ಕುಟುಂಬವು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿದ ಮೇಲೆ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದ ಹೊಸ ನಿವಾಸಿಗಳು ಅಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾಬಿಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಡಗಿಸಿಡಲಾಗಿದ್ದ UFO ಒಂದರ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿದರು. ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌ನ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದ್ದ ನೌಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದು ಹೊಂದಿದ್ದ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಲಾದ ಮಾದರಿಯ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳೀಯ [[ಪೆನ್ಸಕೋಲ]] ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಯು ಲೇಖನವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರ ಹಲವಾರು ಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾಲೆಳೆಯುವವರು ಅಥವಾ ಸಂದೇಹಿಗಳು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಕೆಲವೊಂದು ತನಿಖೆಗಾರರು{{Who|date=December 2008}} ಇಂಥ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಈಗ ಒಂದು ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆರು ಕಂತುಗಳ ಒಂದು ದೂರದರ್ಶನ ಕಿರುಸರಣಿ ಹಾಗೂ ಪುಸ್ತಕದ ವ್ಯವಹಾರವು ಹೆಚ್ಚೂಕಮ್ಮಿ ವಾಲ್ಟರ್‌ ಮೇಲೆರಗಿದವು. 
* [[ವಾರನ್ ವಿಲಿಯಂ (ಬಿಲ್ಲಿ) ಸ್ಮಿತ್]], ಓರ್ವ ಜನಪ್ರಿಯ ಬರಹಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿರುವ ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರಗಾರನಾಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Warren Smith: UFO Investigator&quot;
|url=http://www.middlecoastpublishing.com/ufo/warrenbillysmith.htm
|accessdate=2008-06-15
|archive-date=2008-06-18
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080618051532/http://www.middlecoastpublishing.com/ufo/warrenbillysmith.htm
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;
ಎಡ್‌ ವಾಲ್ಟರ್ಸ್‌ ತೆಗೆದಿರುವ ಗಲ್ಫ್‌ ಬ್ರೀಝ್ ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಕೀಟಲೆಯ ತಂತ್ರಗಳಷ್ಟೇ ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವ [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಮಕಾಬೀ|ಬ್ರೂಸ್‌ ಮಕಾಬೀಎಂಬ]] ಯೂಫೋತಜ್ಞನು, ಓರ್ವ ನೌಕಾ ದ್ಯುತಿ ಭೌತವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತ ಘಟನೆಯ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಿ, ಹಲವಾರು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ, ಅವು ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ.&lt;ref&gt;http://www.ufologie.net/htm/picgbr.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423062012/http://www.ufologie.net/htm/picgbr.htm |date=2010-04-23 }} ಎಡ್‌ ವಾಲ್ಟರ್‌ನ ಕೆಲವೊಂದು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು&lt;/ref&gt; ಗಲ್ಫ್‌ ಬ್ರೀಝ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದ ಕೆಲವೊಂದು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಂಡ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಕ್ಷಿಗಳ ಪೈಕಿ ಸ್ವತಃ ತಾನೂ ಇರುವುದಾಗಿ ಮಕಾಬೀ ಸಮರ್ಥಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;http://brumac.8k.com/GulfBreeze/Bubba/GBBUBBA.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130615030652/http://brumac.8k.com/GulfBreeze/Bubba/GBBUBBA.html |date=2013-06-15 }} &quot;ಬಬ್ಬಾ&quot; ಉಷ್ಣ ಮಂದಮಾರುತದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಕುರಿತಾದ ಮಕ್ಕಾಬೀಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮತ್ತು ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು&lt;/ref&gt;
== ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ UFOಗಳು ==
{{Main|UFOs in Fiction}}
ಕಳೆದ ೬೦ ವರ್ಷಗಳಿಂದಲೂ UFOಗಳು ಒಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ]] ವಿದ್ಯಮಾನವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. [[ಗ್ಯಾಲಪ್‌ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ|ಗ್ಯಾಲಪ್‌ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹಗಳು]] ವ್ಯಾಪಕ ಮಾನ್ಯತೆಯ ವಿಷಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ UFOಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ೧೯೭೩ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಶೇಕಡಾ ೯೫ರಷ್ಟು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ತಾವು UFOಗಳ ಕುರಿತು ಕೇಳ್ಪಟ್ಟಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರೆ, [[US ಅಧ್ಯಕ್ಷ]] [[ಜೆರಾಲ್ಡ್‌ ಫೋರ್ಡ್‌]] [[ಶ್ವೇತ ಭವನ|ಶ್ವೇತ ಭವನದಿಂದ]] ನಿರ್ಗಮಿಸಿದ ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ೧೯೭೭ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರ ಕುರಿತು ಕೇಳಿರುವುದಾಗಿ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ೯೨ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದರು. 
UFOಗಳ ಕುರಿತಾಗಿ [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರವು]] ಮಾಹಿತಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡ ೭೧ರಷ್ಟು ಜನರು ನಂಬಿದ್ದರು ಎಂದು ೧೯೯೬ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಒಂದು [[ಗ್ಯಾಲಪ್‌ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ|ಗ್ಯಾಲಪ್‌ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹವು]] (ಬುಲ್ಲರ್ಡ್‌, ೧೪೧) ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. [[ಸೈ ಫೈ ಚಾನೆಲ್‌|ಸೈ ಫೈ ಚಾನೆಲ್‌ಗಾಗಿ]] ೨೦೦೨ರಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾದ [[ರೋಪರ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹ|ರೋಪರ್ ಜನಮತ ಸಂಗ್ರಹವು]] ಇದೇ ಥರದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಕಂಡರೂ, UFOಗಳು ಭೂಮ್ಯತೀತ ನೌಕೆಯೆಂದೇ ನಂಬಿರುವುದಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಶೇಕಡ ೫೬ರಷ್ಟು ಮಂದಿ UFOಗಳನ್ನು ನಿಜವಾದ ನೌಕೆಗಳೆಂದು ನಂಬಿದ್ದರೆ, ಶೇಕಡ ೪೮ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿಗಳು ಭೂಮಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದವು ಎಂದೇ ನಂಬಿದ್ದರು. UFOಗಳ ಅಥವಾ ಭೂಮ್ಯತೀತ ಜೀವಿಯ ಕುರಿತು ತನಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರವು ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸುಮಾರು ಶೇಕಡ ೭೦ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.scifi.com/ufo/roper/
|title=The Roper Poll
|work=Ufology Resource Center
|publisher=[[SciFi.com]]
|month=September
|year=೨೦೦೨
|accessdate=೨೦೦೬-೦೮-೧೯
|archive-date=2009-05-24
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090524145857/http://www.scifi.com/ufo/roper/
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.freedomofinfo.org/national_poll.html |title=CFI – ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರದ ಪುಟ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731074330/http://www.freedomofinfo.org/national_poll.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mufon.com/fastfacts.htm |title=ಮ್ಯುಚುಯಲ್ UFO ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌ |access-date=2009-12-21 |archive-date=2008-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080430100715/http://www.mufon.com/fastfacts.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಥೆ-ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ, ಮಣ್ಣಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ ನೌಕೆಯು, UFO ದೃಶ್ಯಗಳ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆ ಮಾದರಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಭಾವವಾಗಿದೆ. ''[[ಫರ್ಬಿಡನ್ ಪ್ಲಾನೆಟ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಸ್ಟ್ರಾಟ್‌ಶಿಪ್ C-57D]] ಎಂಬ ಮಣ್ಣಿನ ಗಗನನೌಕೆ, ''[[ಲಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ದಿ ಸ್ಪೇಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಜುಪಿಟರ್ ಟು]], ಮತ್ತು ''[[ಸ್ಟಾರ್‌ ಟ್ರೆಕ್‌]]'' ನಲ್ಲಿನ [[USS ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್‌|USS ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೈಸ್‌ನ]] ಸಾಸರ್ ವಿಭಾಗ, ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕವನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿ ನೀಡಬಹುದು. 
ಜನಪ್ರಿಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು UFOಗಳ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧದ ಅದ್ಭುತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಾಗಿ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಆರ್ಮಾಂಡೋ ಸೈಮನ್ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು, ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹೇನ್ಸ್‌ನ ಪುಸ್ತಕವಾದ ''UFO ಫಿನಾಮಿನ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಬಿಹೇವಿಯರಲ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌'' ನಲ್ಲಿ ಆತ ನೀಡಿರುವ ಬರಹವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸಬಹುದು. 
=== ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿನ ಬಳಕೆ ===
* [[ಪ್ರಮುಖ UFO ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರಮುಖ UFO ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು]] ನೋಡಿ
==ಹೊರ ಸಂಪರ್ಕ==
*[https://timesofindia.indiatimes.com/world/us/wow-what-is-that-us-navy-pilots-report-unexplained-flying-objects/articleshow/69524844.cms ‘Wow, what is that?’ US Navy pilots report..\ May 27, 2019]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ ==
{|
|-
| 
* [[ಅಪಹರಣ ವಿದ್ಯಮಾನ]]
* [[ಪ್ರಾಚೀನ ಗಗನಯಾತ್ರಿಗಳು]]
* [[ಏರಿಯಾ 51]]
* [[ಕಪ್ಪು ತ್ರಿಕೋನ (UFO)]]
* [[ಬಾಬ್‌ ಲೇಜರ್‌]]
* [[ಬ್ರೂಕಿಂಗ್ಸ್‌ ವರದಿ]]
* [[2006ರ ಚಿಕಾಗೋ ಒ'ಹೇರ್ UFO ದೃಶ್ಯ]] 
* [[ಕೋಸ್ಟ್ ಟು ಕೋಸ್ಟ್ AM]]
| 
* [[ಕಾಂಡಾನ್ ವರದಿ]]
* [[ಸಂಪರ್ಕಶಾಲಿಗಳು]]
* [[ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಯ ಯೋಜನೆ]]
* [[ಭೂಮ್ಯತೀತ ಜೀವನ]]
* [[ಫೂ ಫೈಟರ್‌]]
* [[ಗ್ರೇಸ್‌]]
* [[ಜಾಕ್ವೆಸ್‌ ವಲ್ಲೀ]]
* [[ಜಾನ್‌ ಕೀಲ್]]
| 
* [[ಕೆನ್ನೆತ್ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್‌]]
* [[ಕೋಡಿಯಾಕ್ ದ್ವೀಪ UFO, 2007]]
* [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]]
* [[ಮೆನ್ ಇನ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್]]
* [[ಮ್ಯುಚುಯಲ್ UFO ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್‌]]
* [[ರಾಲ್ಫ್‌ ಹಾರ್ಟನ್‌ ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಯ ಅಪ್ಪಳಿಸುವಿಕೆ]] 
* [[ರಾಬರ್ಟ್‌ಸನ್‌ ಸಮಿತಿ]]
* [[ಕಣ್ಣಿನ ಪಾಪೆಯ ದಂಡ (ಗುಪ್ತಜೀವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ)]]
| 
* [[ರೋಸ್‌ವೆಲ್ UFO ಘಟನೆ]]
* [[ಸ್ಟಾಂಟನ್ ಟಿ. ಫ್ರೀಡ್‌ಮನ್‌]]
* [[ಕಲ್ಪಿತ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ UFOಗಳು]]
* [[UFO ಧರ್ಮ]]
* [[ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವವರು]]
* [[ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಗುರುತಿಸಲಾಗದ ವಸ್ತು]] 
* [[ವ್ಯಾಲೆಂಟಿಕ್ ಕಾಣೆಯಾಗುವಿಕೆ]] 
* [[ವೆಸ್ಟ್‌ಹಾಲ್‌ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ UFO]]
* [[ವಿಶ್ವ UFO ದಿನ]]
|}
== ಆಕರಗಳು ==
=== ಸಾಮಾನ್ಯ ===
{{refbegin}}
* [[ಥಾಮಸ್ ಇ. ಬುಲ್ಲಾರ್ಡ್‌]], &quot;UFOಸ್, ದಿ ಮಿಲಿಟರಿ, ಅಂಡ್‌ ದಿ ಅರ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್‌ ವಾರ್ ಎರಾ&quot;ದಲ್ಲಿನ &quot;UFOಸ್: ಲಾಸ್ಟ್ ಇನ್ ದಿ ಮಿಥ್ಸ್‌&quot;, ಪುಟಗಳು ೧೪೧–೧೯೧, &quot;UFOಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಅಬ್‌ಡಕ್ಷನ್ಸ್‌: ಛಾಲೆಂಜಿಂಗ್ ದಿ ಬಾರ್ಡರ್ಸ್‌ ಆಫ್ ನಾಲೆಜ್‌&quot;ನಲ್ಲಿನ ಪುಟಗಳು ೮೨–೧೨೧ ಡೇವಿಡ್ ಎಂ. ಜಾಕೋಬ್ಸ್‌, ಸಂಪಾದಕ; ೨೦೦೦, ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್ ಆಫ್‌ ಕಾನ್‌ಸಾಸ್‌, ISBN ೦-೭೦೦೬-೧೦೩೨-೪
* [[ಜೆರೋಮ್ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌]], ''ದಿ UFO ಬುಕ್‌: ಎನ್‌ಸೈಕ್ಲೋಪೀಡಿಯಾ ಆಫ್‌ ದಿ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾಟೆರೆಸ್ಟ್ರಿಯಲ್'', ೧೯೯೮, ವಿಸಿಬಲ್ ಇಂಕ್ ಪ್ರೆಸ್, ISBN ೧-೫೭೮೫೯-೦೨೯-೯. ಅನೇಕ ಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು UFO ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅತಿ ವಿವರವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ; ಉತ್ತಮವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
* {{cite journal
|author=J. Deardorff, B. Haisch, B. Maccabee, [[Harold E. Puthoff]]
|title=Inflation-Theory Implications for Extraterrestrial Visitation
|journal=[[Journal of the British Interplanetary Society]]
|year=೨೦೦೫
|volume=೫೮
|pages=೪೩–೫೦
|url=http://www.ufoskeptic.org/JBIS.pdf
|access-date=2009-12-21
|archive-date=2006-05-10
|archive-url=https://web.archive.org/web/20060510020812/http://www.ufoskeptic.org/
|url-status=dead
}}
* ಕ್ಯುರ್ರನ್, ಡೊಗ್ಲಸ್. ''ಇನ್‌ ಅಡ್ವಾನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್: ಫೋಕ್‌ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್ ಔಟರ್ ಸ್ಪೇಸ್''. (ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ), ಅಬ್ಬೆವಿಲ್ಲೆ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೧. ISBN ೦-೭೮೯೨-೦೭೦೮-೭. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿನ ಸಮಕಾಲೀನ UFO ದಂತಕಥೆ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳ ಸಂವೇದನಾರಹಿತವಾದ ಆದರೆ ನ್ಯಾಯೋಚಿತವಾದ ಉಪಚಾರ. ಇದರಲ್ಲಿ &quot;ಸಂಪರ್ಕಶಾಲಿ ಪಂಥಗಳು&quot; ಎಂಬ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಸೇರಿದೆ. ತನ್ನ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಮತ್ತು ಟೇಪ್‌ ರೆಕಾರ್ಡರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳ ಪ್ರವಾಸ ಮಾಡಿದ ಲೇಖಕ, ಅನೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಿಸಿದ್ದಾನೆ. 
* ಹಾಲ್‌, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಎಚ್‌., ಸಂಪಾದಕ. ''ದಿ UFO ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌: ಸಂಪುಟ ೧''. ೧೯೬೪, [[NICAP]], ಪುನರ್‌ಪ್ರಕಟಣೆ ೧೯೯೭, ಬಾರ್ನ್ಸ್‌ &amp; ನೋಬಲ್ ಬುಕ್ಸ್‌, ISBN ೦-೭೬೦೭-೦೬೨೭-೧. ಒಟ್ಟು ೫೦೦೦ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಪೈಕಿ ವಿವರಣೆಗೆ ನಿಲುಕದ ೭೪೬ NICAP ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಸುಸಂಘಟಿತ, ಸಮಗ್ರ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ— ಒಂದು ಮೇರುಕೃತಿ. 
* ಹಾಲ್, ರಿಚರ್ಡ್‌ ಎಚ್‌. ''ದಿ UFO ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌: ಎ ಥರ್ಟಿ-ಇಯರ್ ರಿಪೋರ್ಟ್‌''. ಸ್ಕೇರ್‌ಕ್ರೊ ಪ್ರೆಸ್‌, ೨೦೦೧. ISBN ೦-೮೧೦೮-೩೮೮೧-೮. ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಗ್ರ ಪ್ರಕರಣದ ಅಧ್ಯಯನ, ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚಿನ UFO ವರದಿಗಳು.
* ಹೆಂಡ್ರಿ, ಅಲನ್. ''ದಿ UFO ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌: ಎ ಗೈಡ್‌ ಟು ಇನ್‌ವೆಸ್ಟಿಗೇಟಿಂಗ್, ಇವ್ಯಾಲ್ಯುಯೇಟಿಂಗ್, ಅಂಡ್ ರಿಪೋರ್ಟಿಂಗ್ UFO ಸೈಟಿಂಗ್ಸ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಡಬಲ್‌ಡೇ &amp; ಕಂ., ೧೯೭೯. ISBN ೦-೩೮೫-೧೪೩೪೮-೬ ೧೩೦೦ [[CUFOS]] UFO ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಶಯ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಆದರೆ ಸಮತೋಲಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.
* [[ಹೈನೆಕ್, ಜೆ. ಅಲ್ಲೆನ್‌]]. ''ದಿ UFO ಎಕ್ಸ್‌ಪೀರಿಯನ್ಸ್‌: ಎ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಇನ್‌ಕ್ವೈರಿ''. ಹೆನ್ರಿ ರೆಗ್ನೆರಿ ಕಂ., ೧೯೭೨.
* ಹೈನೆಕ್, ಜೆ. ಅಲ್ಲೆನ್‌. ''ದಿ ಹೈನೆಕ್ UFO ರಿಪೋರ್ಟ್‌''. ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌: ಬಾರ್ನ್ಸ್‌ &amp; ನೋಬಲ್ ಬುಕ್ಸ್, ೧೯೯೭. ISBN ೦-೭೬೦೭-೦೪೨೯-೫. ೧೯೬೯ರಾದ್ಯಂತ ಕಂಡುಬಂದ ಉನ್ನತ-ಗುಣಮಟ್ಟದ ಪ್ರಕರಣಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ UFO ದಂತಕಥೆ ಹೈನೆಕ್‌ ಕೈಗೊಂಡ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.
* ರೋಸ್‌, ಬಿಲ್‌ ಮತ್ತು ಬಟ್ಲರ್, ಟೋನಿ. ''ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸಾಸರ್ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌ (ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ಸ್)''. ಲೀಸೆಸ್ಟರ್, UK: ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ೨೦೦೬. ISBN ೧-೮೫೭೮೦-೨೩೩-೦.
* [[ಸಾಗಾನ್, ಕಾರ್ಲ್‌]] &amp; ಪೇಜ್. ಥಾರ್ನ್‌ಟನ್‌, ಸಂಪಾದಕರು. ''UFOಸ್‌: ಎ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಡಿಬೇಟ್‌''. \ಕಾರ್ನೆಲ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೯೬. ISBN ೦-೭೬೦೭-೦೧೯೨-೨. ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಸಂಶಯ ಮನೋವೃತ್ತಿಯ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬರೆದಿರುವ ಸಾಧಕ ಮತ್ತು ಬಾಧಕ ಲೇಖನಗಳು.
* [[ಶೀಫರ್, ರಾಬರ್ಟ್‌]] ''ದಿ UFO ವರ್ಡಿಕ್ಟ್‌: ಎಗ್ಸಾಮಿನಿಂಗ್ ದಿ ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌'', ೧೯೮೬, [[ಪ್ರಮೀಥಿಯಸ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌]] ISBN ೦-೮೭೯೭೫-೩೩೮-೨
* [[ಶೀಫರ್, ರಾಬರ್ಟ್]] ''UFO ಸೈಟಿಂಗ್ಸ್‌: ದಿ ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌'', ೧೯೯೮, ಪ್ರಮೀಥಿಯಸ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌, ISBN ೧-೫೭೩೯೨-೨೧೩-೭ (''ದಿ UFO ವರ್ಡಿಕ್ಟ್‌'' ನ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಆವೃತ್ತಿ)
* [[ಸ್ಟರ್ರಾಕ್, ಪೀಟರ್ ಎ.]] (೧೯೯೯). ''ದಿ UFO ಎನಿಗ್ಮ: ಎ ನ್ಯೂ ರಿವ್ಯೂ ಆಫ್ ದಿ ಫಿಸಿಕಲ್ ಎವಿಡೆನ್ಸ್‌.'' ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್: ವಾರ್ನರ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌. ISBN ೦-೪೪೬-೫೨೫೬೫-೦
* [http://www.collectionscanada.gc.ca/ufo/ ಕೆನಡಾಸ್ ಅನ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌: ದಿ ಸರ್ಚ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಅನ್‌ನೋನ್‌] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160116131034/http://www.collectionscanada.gc.ca/ufo/ |date=2016-01-16 }}, ಕೆನಡಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪತ್ರಾಗಾರದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಾಸ್ತವಾಭಾಸದ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಪ್ರದರ್ಶನ
{{refend}}
=== ಸಂದೇಹವಾದ ===
{{refbegin}}
* [[ಫಿಲಿಪ್ ಪ್ಲೈಟ್‌]] (೨೦೦೨). ''ಬ್ಯಾಡ್‌ ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿ: ಮಿಸ್‌ಕಾನ್ಸೆಪ್ಷನ್ಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ಮಿಸ್‌ಯೂಸಸ್‌ ರಿವೀಲ್ಡ್‌, ಫ್ರಮ್ ಅಸ್ಟ್ರಾಲಜಿ ಟು ದಿ ಮೂನ್‌ ಲ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ &quot;ಹೋಕ್ಸ್‌&quot;''. [[ಜಾನ್‌ ವಿಲೆ &amp;amp; ಸನ್ಸ್‌]], ISBN ೦-೪೭೧-೪೦೯೭೬-೬. (ಅಧ್ಯಾಯ ೨೦: ''ಮಿಸ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌: UFOs ಅಂಡ್‌ ಇಲ್ಯೂಷನ್ಸ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಮೈಂಡ್‌ ಅಂಡ್‌ ಐ.)'' 
* [[ಇಯಾನ್ ರಿಡ್‌ಪಾತ್‌]] &quot;ಅಸ್ಟ್ರಾನಮಿಕಲ್ ಕಾಸಸ್‌ ಆಫ್‌ UFOಸ್‌&quot;[http://www.ianridpath.com/ufo/astroufo1.htm ]
* [[ಮೈಕೇಲ್ ಎ. ಸೀಡ್ಸ್‌]]. (೧೯೯೫) ''ಹೊರೈಜನ್ಸ್‌: ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ಲೋರಿಂಗ್ ದಿ ಯುನಿವರ್ಸ್‌'', [[ವ್ಯಾಡ್ಸ್‌ವರ್ತ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್‌]], ISBN ೦-೫೩೪-೨೪೮೮೯-೬ ಮತ್ತು ISBN ೦-೫೩೪-೨೪೮೯೦-X. (ಅನುಬಂಧ A)
{{refend}}
=== ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ===
{{refbegin}}
* [[ಕಾರ್ಲ್‌ ಜಿ. ಜಂಗ್‌]], &quot;ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಸಾಸರ್ಸ್‌: ಎ ಮಾಡರ್ನ್‌ ಮಿಥ್ ಆಫ್ ಥಿಂಗ್ಸ್‌ ಸೀನ್‌ ಇನ್‌ ದಿ ಸ್ಕೈಸ್‌&quot; (ಭಾಷಾಂತರಕಾರರು: ಆರ್‌.ಎಫ್‌.ಸಿ. ಹಲ್‌); ೧೯೭೯, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್‌ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್‌, ISBN ೦-೬೯೧-೦೧೮೨೨-೭
* [[ಆರ್ಮಾಂಡೋ ಸೈಮನ್‌]], ಎ ನಾನ್‌ ರಿಯಾಕ್ಟಿವ್, ಕ್ವಾಂಟಿಟೇಟಿವ್ ಸ್ಟಡಿ ಆಫ್ ಮಾಸ್‌ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ವಿತ್‌ ಎಂಫಸಿಸ್‌ ಆನ್ ದಿ ಸಿನೆಮಾ ಆಸ್‌ ಬಿಹೇವಿಯರ್ ಕೆಟಲಿಸ್ಟ್‌&quot; ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವರದಿಗಳು, ೧೯೮೧, ೪೮, ೭೭೫–೭೮೫.
* [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಹೇನ್ಸ್‌]]&quot;UFO ಫಿನಾಮಿನ ಅಂಡ್‌ ದಿ ಬಿಹೇವಿಯರಲ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್‌.&quot; ಮೆಟುಚೆನ್‌: ಸ್ಕೇರ್‌ಕ್ರೊ ಪ್ರೆಸ್‌, ೧೯೭೯.
* [[ಆರ್ಮಾಂಡೋ ಸೈಮನ್]] &quot;UFOಸ್‌: ಟೆಸ್ಟಿಂಗ್‌ ಫಾರ್‌ ದಿ ಎಗ್ಸಿಸ್ಟೆನ್ಸ್‌ ಆಫ್‌ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್‌ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಷಿಪ್‌.&quot; ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ, ೧೯೭೬, ೧೩, ೩–೫.
* [[ಆರ್ಮಾಂಡೋ ಸೈಮನ್]] &quot;ಸೈಕಾಲಜಿ ಅಂಡ್‌ ದಿ UFOಸ್‌.&quot; ದಿ ಸ್ಕೆಪ್ಟಿಕಲ್ ಇನ್‌ಕ್ವೈರರ್‌. ೧೯೮೪, ೮, ೩೫೫–೩೬೭.
{{refend}}
=== ಇತಿಹಾಸಗಳು ===
{{refbegin}}
* [[ಡಾ. ಡೇವಿಡ್‌ ಕ್ಲಾರ್ಕ್‌]], ''ದಿ UFO ಫೈಲ್ಸ್‌. '' ''ದಿ ಇನ್‌ಸೈಡ್‌ ಸ್ಟೋರಿ ಆಫ್ ರಿಯಲ್-ಲೈಫ್‌ ಸೈಟಿಂಗ್ಸ್‌'', ೨೦೦೯, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪತ್ರಾಗಾರ, ಕ್ಯೂ. ISBN ೯೭೮-೧-೯೦೫೬೧೫-೫೦-೬. UK ಸರ್ಕಾರದ ಕಡತಗಳಿಂದ ಬಂದಿರುವ ವರದಿಗಳು
* [[ರಿಚರ್ಡ್‌ ಎಂ. ಡೋಲನ್‌]], ''UFOಸ್‌ ಅಂಡ್‌ ದಿ ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಸ್ಟೇಟ್‌: ಆನ್‌ ಅನ್‌ಕ್ಲಾಸಿಫೈಡ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಸಂಪುಟ ಒಂದು: ೧೯೪೧–೧೯೭೩'', ೨೦೦೦, ಕೀಹೋಲ್ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್, ISBN ೦-೯೬೬೬೮೮೫-೦-೩. ಡೋಲನ್ ಓರ್ವ ವೃತ್ತಿನಿರತ ಇತಿಹಾಸತಜ್ಞ. 
* ಡೌನ್ಸ್‌, ಜೋನಾಥನ್ ''ರೈಸಿಂಗ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಮೂನ್‌''. ೨ನೇ ಆವೃತ್ತಿ. ಬ್ಯಾಂಗರ್‌: ಕ್ಸೈಫೋಸ್, ೨೦೦೫.
* ಲಾರೆನ್ಸ್ ಫಾಸೆಟ್‌ &amp; ಬ್ಯಾರ್ರಿ ಜೆ. ಗ್ರೀನ್‌ವುಡ್‌, ''ದಿ UFO ಕವರ್‌-ಅಪ್‌'' (ಮೂಲತಃ ''ಕ್ಲಿಯರ್ ಇಂಟೆಂಟ್‌'' ), ೧೯೯೨, ಫೈರ್‌ಸೈಡ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌ (ಸೈಮನ್ &amp; ಶುಸ್ಟರ್), ISBN ೦-೬೭೧-೭೬೫೫೫-೮. UFOಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳು.
* [[ತಿಮೋಥಿ ಗುಡ್‌]], ''ಎಬೌ ಟಾಪ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್‌'', ೧೯೮೮, ವಿಲಿಯಂ ಮಾರೋ &amp; ಕಂ., ISBN ೦-೬೮೮-೦೯೨೦೨-೦. UFOಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನೇಕ ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳು.
* [[ತಿಮೋಥಿ ಗುಡ್]], ''ನೀಡ್‌ ಟು ನೋ: UFOಸ್‌, ದಿ ಮಿಲಿಟರಿ, ಅಂಡ್‌ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್‌'', ೨೦೦೭, ಪೆಗಾಸಸ್‌ ಬುಕ್ಸ್‌, ISBN ೯೭೮-೧-೯೩೩೬೪೮-೩೮-೫. ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆ ಪತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಿದ ''ಎಬೌ ದಿ ಟಾಪ್‌'' ಕೃತಿಯ ಪರಿಷ್ಕರಣ.
* [[ಬ್ರೂಸ್‌ ಮಕಾಬೀ]], ''UFO FBI ಕನೆಕ್ಷನ್'', ೨೦೦೦, ಲೆವೆಲ್ಲಿನ್ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್‌, ISBN ೧-೫೬೭೧೮-೪೯೩-೬
* [[ಕೆವಿನ್ ರಾಂಡ್ಲ್‌]], ''ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೋಸ್ಡ್‌'', ೧೯೯೭, ಮಾರ್ಲೋ &amp; ಕಂಪನಿ, ISBN ೧-೫೬೯೨೪-೭೪೬-೩
* [[ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ ಜೆ. ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌]], ''ದಿ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಆನ್‌ ಅನ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್‌ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌'', ೧೯೫೬, ಡಬಲ್‌ಡೇ &amp; ಕಂ. [http://www.nicap.org/rufo/contents.htm ಆನ್‌ಲೈನ್‌]. USAF [[ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್‌ ಬ್ಲೂ ಬುಕ್]] ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಪ್ಪೆಲ್ಟ್‌ ಬರೆದಿರುವ UFO ಕುರಿತಾದ ಒಂದು ಮೇರುಕೃತಿ. 
* [[ಲೀರಾಯ್‌ ಎಫ್. ಪೀ]], ''ಗವರ್ನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ವಾಲ್ವ್‌ಮೆಂಟ್‌ ಇನ್‌ ದಿ UFO ಕವರ್‌ಅಪ್‌, ಆರ್ ಅರ್ಲಿಯರ್ ಟೈಟ್ಲ್‌ ಹಿಸ್ಟರಿ ಆಫ್ UFO ಕ್ರಾಶ್‌/ರಿಟ್ರೈವಲ್ಸ್‌&quot;, ೧೯೮೮, PEA RESEARCH.&lt;ref&gt;http://pea-research.50megs.com/articles/UFO %20COVERUP.htm{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
&lt;/ref&gt;'' 
{{refend}}
=== ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ===
{{refbegin}}
* [[ಪಾಲ್‌ ಆರ್. ಹಿಲ್‌]], ''ಅನ್‌ಕನ್ವೆನ್ಷನಲ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌: ಎ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅನಾಲಿಸಿಸ್‌'', ೧೯೯೫, ಹ್ಯಾಂಪ್ಟನ್‌ ರೋಡ್ಸ್‌ ಪಬ್ಲಿಷಿಂಗ್ ಕಂ., ISBN ೧-೫೭೧೭೪-೦೨೭-೯. [[NACA]]/[[NASA|NASAಗೆ]] ಸೇರಿದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಅಂತರಿಕ್ಷ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ UFO ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. 
* ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎಂ. ಮೆಕ್‌ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌, ''ಯೂಫಾಲಜಿ: ಎ ಮೇಜರ್ ಬ್ರೇಕ್‌ಥ್ರೂ ಇನ್‌ ದಿ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್‌ ಅಂಡರ್‌ಸ್ಟಾಂಡಿಂಗ್ ಆಫ್ ಅನ್‌ಐಡೆಂಟಿಫೈಡ್‌ ಫ್ಲೈಯಿಂಗ್ ಆಬ್ಜೆಕ್ಟ್ಸ್‌'', ೧೯೭೩, ೧೯೭೬, ಸೆಲೆಸ್ಟಿಯಲ್ ಆರ್ಟ್ಸ್‌, ISBN ೦-೮೯೦೮೭-೧೪೪-೨ [http://www.nicap.org/ufology/ufology.htm ಸಂಪೂರ್ಣ-ಪಠ್ಯ ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ]. ಹಿಂದಿನ NASA ಮತ್ತು ಅಣುವಿಜ್ಞಾನದ ಎಂಜಿನಿಯರ್‌ರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ.
* ಜೇಮ್ಸ್‌ ಎಂ. ಮೆಕ್‌ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್‌, ''ಫಿಸಿಕಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್‌ ಆಫ್ UFOಸ್‌ ಅಪಾನ್‌ ಪೀಪಲ್‌'', ೧೯೮೬, [http://www.nidsci.org/pdf/mccampbell.pdf ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326135628/http://www.nidsci.org/pdf/mccampbell.pdf |date=2009-03-26 }}.
* ಆಂಟೋನಿಯೋ ಎಫ್. ರುಲ್ಲನ್‌, ''ಓಡರ್ಸ್‌ ಫ್ರಮ್ UFOಸ್‌: ಡೆಡ್ಯೂಸಿಂಗ್‌ ಓಡರಂಟ್‌ ಕೆಮಿಸ್ಟ್ರಿ ಅಂಡ್‌ ಕಾಸೇಷನ್‌ ಫ್ರಂ ಅವೈಲಬಲ್‌ ಡೇಟಾ'', ೨೦೦೦, [http://www.nidsci.org/pdf/rullan.pdf ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಲೇಖನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326135628/http://www.nidsci.org/pdf/rullan.pdf |date=2009-03-26 }}.
* ಜಾಕ್‌ ಸರ್ಫಾಟ್ಟಿ, &quot;ಸೂಪರ್ ಕಾಸ್ಮೋಸ್‌&quot;, ೨೦೦೫ (ಆಥರ್‌ಹೌಸ್‌)
* {{cite journal
|author=S. Krasnikov
|title=The quantum inequalities do not forbid spacetime shortcuts
|journal=Physical Review D
|year=2003
|volume=67
|pages=104013
|doi=10.1103/PhysRevD.67.104013
}}ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ{{cite web
|title=eprint version
|work=arXiv
|url=http://www.arxiv.org/abs/gr-qc/0207057
}}
* {{cite journal
|author=L. H. Ford and T. A. Roman
|title=Quantum field theory constrains traversable wormhole geometries
|journal=Physical Review D
|year=1996
|pages=5496
|volume=53
|doi=10.1103/PhysRevD.53.5496
}}ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ{{cite web
|title=eprint
|work=arXiv
|url=http://www.arxiv.org/abs/gr-qc/9510071
}}
{{refend}}
=== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ===
{{reflist|2}}
== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Wikinewshas|related&lt;br /&gt;[[wikinews:Portal:UFO|UFO news]]}}
{{Sisterlinks|UFO}}
* ''UCB ಲೈಬ್ರರೀಸ್‌ ಗೌಪಬ್ಸ್‌'' ನಿಂದ ಪಡೆದ [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/ufos.htm UFOಗಳ ಕುರಿತಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ವರದಿಗಳು]. 
* [https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/97unclass/ufo.html UFOಗಳ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ CIAನ ಪಾತ್ರ, 1947-90] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001174318/https://www.cia.gov/library/center-for-the-study-of-intelligence/csi-publications/csi-studies/studies/97unclass/ufo.html |date=2019-10-01 }}
* [[ರಕ್ಷಣಾ ಸಚಿವಾಲಯ]] [http://www.mod.uk/DefenceInternet/FreedomOfInformation/PublicationScheme/SearchPublicationScheme/UfoReportsInTheUk.htUFO 1997 – 2007ರ ಅವಧಿಯ UKಯಲ್ಲಿನ ವರದಿಗಳು] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090801134342/http://www.mod.uk/DefenceInternet/FreedomOfInformation/PublicationScheme/SearchPublicationScheme/UfoReportsInTheUk.htUFO |date=2009-08-01 }}
{{UFOs}}

{{DEFAULTSORT:Unidentified Flying Object}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕಾಣಿಸಿತೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ UFOಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಫೋರ್ಟಿಯಾನಾ]]
[[ವರ್ಗ:ನಿಗೂಢತೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:UFOಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಹಾರುವ ತಟ್ಟೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನ]]
[[ವರ್ಗ:ನಿಗೂಢ]]</text>
      <sha1>jar89kr5lcxozyam9li9v0pv06flfvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22095</id>
    <revision>
      <id>1432232</id>
      <parentid>1429725</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:19:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="229809" sha1="a2ifr1l8dyagf9l49twzh2xp32i9ea2" xml:space="preserve">{{About|the film|the video game|Transformers: Revenge of the Fallen (video game)|the toy line|Transformers: Revenge of the Fallen (toy line)}}
{{Infobox film
| name           = Transformers: Revenge of the Fallen
| image          = TF2SteelPoster.jpg
| caption        = Theatrical release poster
| alt            =
| director       = [[Michael Bay]]
| producer       = [[Steven Spielberg]] (executive) &lt;br /&gt;[[Lorenzo di Bonaventura]] &lt;br /&gt;[[Ian Bryce]] &lt;br /&gt;[[Tom DeSanto]]&lt;br /&gt;[[Don Murphy]]
| writer =[[Roberto Orci]]&lt;br /&gt;[[Alex Kurtzman]]&lt;br /&gt;[[Ehren Kruger]]
| starring       = [[Shia LaBeouf]] &lt;br /&gt;[[Megan Fox]] &lt;br /&gt;[[Josh Duhamel]] &lt;br /&gt;[[Tyrese Gibson]]&lt;br /&gt;and [[John Turturro]] &lt;br /&gt;'''Voices''': &lt;br /&gt;[[Peter Cullen]] &lt;br /&gt;[[Hugo Weaving]] &lt;br /&gt;[[Mark Ryan (actor)|Mark Ryan]] &lt;br /&gt;[[Frank Welker]]&lt;br /&gt;[[Jess Harnell]]&lt;br /&gt;[[Charles Adler (voice actor)|Charlie Adler]] &lt;br /&gt;[[Robert Foxworth]]&lt;br /&gt;[[Tony Todd]]&lt;br /&gt;[[Tom Kenny]]&lt;br /&gt;[[Grey DeLisle]]&lt;br /&gt;[[André Sogliuzzo]] &lt;br /&gt;[[Kevin Michael Richardson]] &lt;br /&gt;Calvin Wimmer
| music          = [[Steve Jablonsky]] &lt;br /&gt;[[Linkin Park]]
| cinematography = Ben Seresin
| editing        = [[Roger Barton]]&lt;br /&gt;[[Paul Rubell]]&lt;br /&gt;Joel Negron&lt;br /&gt;Thomas Muldoon
| studio         = [[Hasbro]]&lt;br /&gt;Di Bonaventura Pictures
| distributor    = [[DreamWorks|DreamWorks Pictures]]&lt;br /&gt;[[Paramount Pictures]]
| released       = '''United Kingdom and Republic of Ireland:'''&lt;br /&gt;June 19, 2009&lt;br /&gt;'''North America, Philippines, Australia and New Zealand:'''&lt;br /&gt;June 24, 2009
| runtime        = 150 minutes&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/website/Classified.nsf/ClassifiedWorks/CA2CAAEEF2A4116C802575D6004F36BE|title=Transformers - Revenge of the Fallen rated 12A by the BBFC|publisher=[[British Board of Film Classification|BBFC]]|date=2009-06-15|accessdate=2009-06-28|archive-date=2012-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20120417093752/http://www.bbfc.co.uk/website/Classified.nsf/ClassifiedWorks/CA2CAAEEF2A4116C802575D6004F36BE|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;!-- U.S. theatrical release: 149:44 --&gt;
| country        = United States
| language       = English
| budget         = $200 million
| gross          = $833,229,011&lt;!--Updated the accessdate in this reference when updating gross--&gt;&lt;ref name=&quot;budget&quot; /&gt;
| preceded_by    = ''[[Transformers (film)|Transformers]]''
| followed_by    =
}}


'''''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌:ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್'' ''' [[(2009)]], ಈ [[ಸಾಹಸ ಪ್ರಧಾನ]], [[ಕಲ್ಪಿತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ]] ಕತೆಯುಳ್ಳ [[ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದವರು [[ಮೈಕಲ್ ಬೇ]] ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಸ್ಟೀವನ್ ಸ್ಪೀಲ್ಬರ್ಗ್]]. ಇದು ''[[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌]]'' (2007)ರ [[ಉತ್ತರಾರ್ಧ]]ವಾಗಿದ್ದು [[ಲೈವ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ ಸರಣಿ|ಲೈವ್ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ [[''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌'' ಸರಣಿ]]]]ಯ ಎರಡನೇಯ ಸಿನೆಮಾವಾಗಿದೆ. ಈ ಚಿತ್ರದ ಕತೆಯು [[ಆಟೋಬೊಟ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ಸ್]] ಮಧ್ಯ ನಡೆಯುವ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದಿರುವ [[ಸ್ಯಾಮ್ ವಿಟ್ವಿಕ್ಕಿ]]([[ಶಾಯಾ ಲಬಾಫ್]])ಎನ್ನುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಸುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಈತನಿಗೆ ಸೈಬರ್ಟ್ರೋನಿಯನ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ತುಂಬಾ ಕಾಲದಿಂದ ಸೆರೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಬಿದ್ದಿರುವ ತಮ್ಮ ನಾಯಕ[[ದ ಫಾಲನ್‌]]ನ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ಸ್ ಈತನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಫಾಲನ್‌ನನು ಪ್ರಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಳೆದುಹೋಗಿರುವ ಯಂತ್ರವನ್ನೊಂದನ್ನು ಹುಡುಕಿ, ಅದನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸಿ, ಅದರಿಂದ [[ಎನರ್ಗೊನ್]] ಎಂಬ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು ಗ್ರಹದ ಮೇಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವರಾಶಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಿರುತ್ತಾನೆ.

ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಅಂತಿಮ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬೇ ಯು [[ಅಮೇರಿಕಾದ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕೂಟ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನಟರ ಕೂಟ]]ಗಳ ಮುಷ್ಕರದಿಂದ ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟರೂ ಕೂಡ ಆತನ ಬರಹಗಾರರಾದ [[ರೋಬರ್ಟೋ ‍ಓರ್ಸಿ]], [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಕರ್ಜಮನ್]] ಮತ್ತು ಸರಣಿಗೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ [[ಎಹ್ರೆನ್ ಕ್ರುಗರ್]] ಇವರುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ [[ಮುನ್ನೋಟ]] ಮತ್ತು [[ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್‌]]ಗಳ ಮೂಲಕ ನಿಗದಿತ ದಿನಗಳೊಳಗೆ ಚಲನಚಿತ್ರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಮುಗಿಸಿದ. ಚಿತ್ರೀಕರಣವು ಮೇನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ 2008ರವರೆಗೆ ನಡೆಯಿತು.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌:ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್‌''  ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ &quot;ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು&quot; ದೊರೆತರೂ ಕೂಡ ಬುಧವಾರದ ಮೊದಲ ದಿನದ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದಿಸಿ [[ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಜಯಭೇರಿಯನ್ನು ಬಾರಿಸಿತು. ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ 62 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಸರಿ ಸುಮಾರು 100 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಿತು. ಈ ಸಿನೆಮಾ [[ದಿ ಡಾರ್ಕ್ ನೈಟ್ಸ್]] ಸಿನೆಮಾದ ನಂತರ ಎರಡನೆಯ ದಿನದ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದನೆ '''(67.8 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್)'''  ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರವೂ ಆಗಿದೆ.  ಸಧ್ಯದ ಮಟ್ಟಿಗೆ 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತದ ಸಿನೆಮಾಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಹೆಚ್ಚು ಸಂಪಾದನೆ ಗಳಿಸಿದ ಮೂರನೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು ([[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್ ಮತ್ತು ಹಾಫ್ ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್]] ''ನಂತರದಲ್ಲಿ '' ), ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ 2009ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಕಂಡ ಚಿತ್ರಗಳ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಒಳಗೆ ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲ ಸಿನೆಮಾಗಳ ಒಟ್ಟು ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿತು. ಈ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು [[ಬ್ಲೂ ರೇ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 20,2009‍ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಿನಲ್ಲಿ 30 ನವೆಂಬರ್ 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.


== ಕಥಾವಸ್ತು ==

ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಪ್ರಾಚಿನ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌‌ಗಳಲ್ಲಿ ಎನರ್ಗಾನ್ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಶೋಧಿಸುವ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿತ್ತು.  ಪ್ರೈಮ್ ರಾಜವಂಶ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವವರು, ಸನ್ ಹಾರವೆಸ್ಟರ್ ಯಂತ್ರಗಳ ಮುಖಾಂತರ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೀರಿ ಅದನ್ನು ಎನರ್ಗೊನ್ ಮತ್ತು ಸೈಬರ್ಟ್ರೋನ್‌ಗಳ [[ಆಲ್ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌]]ನ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.    ಈ ಪ್ರೈಮ್‌ಗಳು ಜೀವರಾಶಿಯಿರುವ ಪ್ರಪಂಚಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಬಾರದೆಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಸಹಿತ, ಕ್ರಿ.ಪೂ.17,000ರಲ್ಲಿ [[ದ ಫಾಲ‍ನ್]] ಎನ್ನುವ ಸಹೋದರನನೊಬ್ಬ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ ಹಾರವೆಸ್ಟರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.  ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಉಳಿದ ಸಹೋದರರು ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದಿರುವ ದ ಫಾಲನ್‌ನಿಂದ ಈ ಸನ್ ಹಾರವೆಸ್ಟರ್ ಚಲಾಯಿಸಲು ಬೇಕಾದ [[ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೀಡರ್ ಶಿಪ್]] ಅನ್ನು ಬಚ್ಚಿಡಲು ತಮ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಬಲಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.


ಹಳೆಯ ಸಿನೆಮಾದ ಘಟನೆಗಳ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಈ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, [[ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಪ್ರೈಮ್‌]]ನು NEST ಎಂಬ ಮಿಲಿಟರಿ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲಿನಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯರ ಸೇನೆ ಮತ್ತು [[ಆಟೊಬೊಟ್ಸ್‌‍]]([[ಆರ್ಕೀ]],[[ಕ್ರೊಮಿಯಾ]] [[ಎಲಿಟಾ ಒನ್]], [[ಸೈಡ್‌ಸ್ವೈಪ್]],[[ಜೊಲ್ಟ್]], ದ ಟ್ವಿನ್ಸ್ [[ಸ್ಕಿಡ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಮಡ್‌ಫ್ಲಾಪ್]] ಎಂಬ ಹೊಸಬರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ)ಗಳ ತಂಡವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬದುಕಿ ಉಳಿದಿರುವ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. [[ಶಾಂಘೈ]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಮತ್ತು ಆತನ ತಂಡದವರು ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌‌ಗಳಾದ [[ಸೈಡ್ ವೇ]] ಮತ್ತು [[ಡೆಮೊಲೀಶರ್‌]]ರನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯವನು &quot;ದ ಫಾಲ‍ನ್ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಲಿದ್ದಾನೆ&quot; ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿ ಅಸುನೀಗುತ್ತಾನೆ. ಇತ್ತ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ವಿಟ್ವಿಕ್ಕಿಗೆ ನಾಶವಾದ ಆಲ್‌ಸ್ಪಾರ್ಕಿನ ಸೀಳು ತುಂಡೊಂದು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆ ತುಂಡಿನ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಅದು ಆತನ ಮಿದುಳಿನಲ್ಲಿ ಸೈಬರ್ಟ್ರೋನಿಯನ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ತುಂಬತೊಡಗುತ್ತದೆ.  ಇದರ ಅಪಾಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಆ ಸೀಳನ್ನು ತನ್ನ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಮೈಕಿಲಾಗೆ ವಹಿಸಿ, ಆಕೆ ಮತ್ತು [[ಬಂಬಲ್‌ಬೀ]]ಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು ತಾನು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.  ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹಿಂದಿರಿಗಿದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಅನ್ಯಗ್ರಹ ಜೀವಿಗಳ ಪಿತೂರಿಯ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಆತನ ಕಾಲೇಜ್ ರೂಮಿನ ಸಹಪಾಠಿ ಲಿಯೋ ಸ್ಪಿಟ್ಸ್‌ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಲೈಂಗಿಕ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅಲಿಸ್‌ಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.  ಅತ್ತ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ [[ವೀಲಿ]] ಆ ಸೀಳು ತುಂಡನ್ನು ಕದಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಮೈಕಿಲಾಳಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.  ಸ್ಯಾಮ್ ಸೈಬರ್ಟ್ರೋನಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಕೆತಪ್ಪಿ ಬರೆಯಲು ತೊಡಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಾಗಿ ಮೈಕಿಲಾಗೆ ಕಾಲ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಆಕೆ ತಕ್ಷಣ ಅವನಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೊರಡುತ್ತಾಳೆ.


ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ [[ಧ್ವನಿತರಂಗಗಳು]] ಆಮೇರಿಕಾದ ಉಪಗ್ರಹವನ್ನು ಭೇಧಿಸಿ ಸತ್ತಿರುವ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ ಲೀಡರ್ [[ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್]] ಮತ್ತು ಆಲ್ ಸ್ಪಾರ್ಕಿನ ಸೀಳು ತುಂಡು ಇರುವ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.  ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ನರು ಆ ಸೀಳು ತುಂಡನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅದರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮೇ‍ಗಾಟ್ರೋನ್‌ನನ್ನು ಪುನರ್‌ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ನೆಮೆಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್ ಮತ್ತು ಆತನ ಮಾಸ್ಟರ್ ದ ಫಾಲನ್‌ ಜೊತೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.   
ದ ಫಾಲನ್‌‌ನನು ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್ ಮತ್ತು [[ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್‌]]ಗೆ ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೀಡರ್ ಶಿಪ್ ಇರುವ ಸ್ಥಳದ ಪತ್ತೆಗಾಗಿ ಸ್ಯಾಮ್‌ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮೈಕಿಲಾ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗೆ ಬರುತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಬರುವ ಆಲಿಸ್ ತಾನು ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ [[ಪ್ರಿಟೆಂಡರ್]] ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಯಲುಮಾಡಿ ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಮೇಲೆ ಧಾಳಿಮಾಡುತ್ತಾನೆ.   ಮೈಕಿಲಾ, ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಆತನ ರೂಮ್‌ಮೇಟ್ ಲಿಯೋ ಎಲ್ಲ ಸೇರಿ ಆಲಿಸ್‌‍ನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಕಾರು ಚಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ [[ಗ್ರಿಂಡರ್]] ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬೀಳುತ್ತಾರೆ.  ಡಾಕ್ಟರ್ ಸ್ಯಾಮ್ ಎನ್ನುವ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಮಿದುಳನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಮತ್ತು ಬಂಬಲ್‌ಬೀ ಸರಿಯಾದ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ಆತನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.  ತರುವಾಯ ಸಂಭವಿಸುವ ಸೆಣಸಾಟದಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್, ಗ್ರಿಂಡರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಕಾದಾಟಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಗ್ರಿಂಡರ್‌ನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್‌ನ ಕೈಯನ್ನು ಕೀಳಲು ಸಫಲನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸ್ಯಾಮ್‌ನನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಗಮನ ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹರಿದು ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್‌‍ನಿಂದ ಎದೆಗೆ ತಿವಿತ ಬಿದ್ದು ಸಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಆಟೊಬೊಟ್ಸ್‌‍ ತಂಡವನ್ನು ಕಂಡು ಮೇಗಾಟ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್‌‍ಸ್ಕ್ರೀಮ್ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪರಾರಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಟೊಬೊಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಸ್ಯಾಮ್‌ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಆಪ್ಟಿಮಸ್‌ನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಪ್ರೈಮ್‌‍ನ ಸಾವಿನ ನಂತರ ದ ಫಾಲನ್‌ನನ್ನು ಬಂಧನದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಿ ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್ ಪೃಥ್ವಿಯ ಮೇಲೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಧಾಳಿಗೆ ಆದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ದ ಫಾಲನ್ ವಿಶ್ವದ ಜನತೆಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡುತ್ತ ಸ್ಯಾಮ್‌ನು ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌‍ರಿಗೆ ಶರಣಾಗತನಾಗದಿದ್ದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮುಂದುವರೆಸುವುದಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸ್ಯಾಮ್, ಮೈಕಿಲಾ, ಲಿಯೋ, ಬಂಬಲ್‌ಬೀ, ದ ಟ್ವಿನ್ಸ್ ಮತ್ತು ವೀಲಿ ಮತ್ತೆ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಲಿಯೋ ತನ್ನ ಆನ್ ಲೈನ್ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ &quot;ರೋಬೋ ವಾರಿಯರ್&quot;ನನ್ನು ಸಹಾಯಕನಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ರೋಬೋ ವಾರಿಯರ್ ತಾನು ಹಳೆಯ ಸೆಕ್ಟರ್ 7ರ ಏಜೆಂಟ್ ಸಿಮನ್ಸ್ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬಯಲುಗೊಳಿಸಿ ಆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ರು ಓದಲು ಬಲ್ಲರು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗುಂಪಿಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮೈಕಿಲಾ ವೀಲಿಯನ್ನು ವಿಮುಕ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆತನಿಗೆ ಆ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಓದಲು ಬಾರದಿದ್ದರೂ ಅದು ಪ್ರೈಮ್‌‍ಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಗುಂಪನ್ನು ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ ಸೀಕರ್ [[ಜೆಟ್‌ಫೈರ್‌]]ನತ್ತ ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.   [[ಎಫ್ ಉದ್ವರ್ ಹಾಜಿ ಸೆಂಟರಿನಲ್ಲಿ]] ಜೆಟ್‌ಫೈರ್‌‍ನನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚಿ ಆತನನ್ನು ಆಲ್ ಸ್ಪಾರ್ಕಿನ ಸೀಳು ತುಂಡಿನಿಂದ ಸಕ್ರಿಯಗೊಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರನ್ನು [[ಇಜಿಪ್ಟಿ]]ಗೆ ಟೆಲಿಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿದ ತದನಂತರದಲ್ಲಿ ದ ಫಾಲನ್‌ನನ್ನು ಒಬ್ಬ ಪ್ರೈಮ್ ಮಾತ್ರ ಕೊಲ್ಲಬಲ್ಲ ಎಂದು ಜೆಟ್‌‍ಫೈರ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದಾಗ ಅದು ಒಂದು ಒಗಟಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಒಗಟು ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೀಡರ್ ಶಿಪ್ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇರುವ ಮರಳುಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಸುತ್ತದೆ.     ಆ ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ಹೋರಾಟ ಇವರ ಗುಂಪು ಒಂದು ಗೋರಿಯ ಎದುರು ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಸಿಕ್ಕಿದರೂ ಅದು ಸ್ಯಾಮ್‌‍ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪುಡಿ ಪುಡಿಯಾಗಿ ಧೂಳಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.  ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಆಪ್ಟಿಮ‍ಸ್‌ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ಯಾಮ್ ಆ ಪುಡಿಯನ್ನು ಒಟ್ಟು ಮಾಡಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮೇಜರ್ ವಿಲಿಯಂ ಲೆನೋಕ್ಸ್‌ನಿಗೆ ಕಾಲ್ ಮಾಡಿ ಉಳಿದ ಆಟೊಬೊಟ್‌ಗಳ ಜೊತೆ ಆಫ್ಟಿಮಸ್‌ನ ಶರೀರವನ್ನು ತರಲು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಆಟೊಬೊಟ್‌ಗಳ ಸೈನ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳೂ ಕೂಡ ಬಂದು ಇಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾದಾಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ [[ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರ್]] ಹುಟ್ಟಿ ಬಂದು ಸನ್ ಹಾರವೆಸ್ಟರ್‌ನನ್ನು ಪಿರಮಿಡ್ಡಿನ ಒಳಗಿನಿಂದ ಎತ್ತಿ ತರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಏಜೆಂಟ್ ಸಿಮನ್ಸ್‌ನ ಸಹಾಯದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾದ ಮಿಲಿಟರಿಯು ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರ್‌ನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಜೆಟ್‌ಫೈರ್ ಆಗಮಿಸಿ [[ಮಿಕ್ಸ್‌ಮಾಸ್ಟರ್‌]]ನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವಾಗ ಸ್ಕೋರ್‌ಪೊನೊಕ್‌ನಿಂದ ಗಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.  ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ [[ವಾಯುಸೇನೆ]]ಯೂ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ರ ಮೇಲೆ [[ಕಾರ್ಪೆಟ್ ಬಾಂಬ್]] ಹಾಕತೊಡಗುತ್ತದೆ. ಅದರಿಂದ ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಯಾಮ್‌ನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ಉಳಿದ ಪ್ರೈಮ್‍ಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ, ಅವರಿಂದ ಮಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಆಫ್ ಲೀಡರ್‌ಶಿಪ್ ಅನ್ನುವುದು ಹುಡುಕಿದರೆ ಸಿಗುವ ವಸ್ತು ಅಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅದನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನೀನು ಈಗಾಗಲೇ ಪಡೆಸುಕೊಂಡಿದ್ದಿಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸ್ಯಾಮ್‌ನಿಗೆ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ನಡೆಗೆ ಇರುವ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಅಭಾರವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ ಆಪ್ಟಿಮಸ್‌ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸಲು ಮೊದಲು ಆತನ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ ಒಂದಾಗಿಸಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತೆ ಧೂಳಿನ ಪುಡಿಯಿಂದ ಎದ್ದು ಬರುತ್ತದೆ. ಸ್ಯಾಮ್ ಅದನ್ನು ಆಪ್ಟಿಮಸ್‌ನನ್ನು ವಾಪಸು ಪಡೆಯಲು ಬಳಸುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದ ಫಾಲ‍ನ್ ಆಟೊಬೊಟ್‌ಗಳನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಿ, ಮ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಕದ್ದು, ಸನ್ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ಚಾಲನೆಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಕೊನೆಯ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಜೆಟ್‌ಫೈರ್ ತನ್ನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸ್ಪಾರ್ಕ‌ನ್ನು ಆಪ್ಟಿಮಸ್‌ಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ವರ್ಧಿಸಿದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಸನ್ ಹಾರವೆಸ್ಟರ್‌ನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿ ದ ಫಾಲನ್‌ನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇತ್ತ ಸ್ಯಾಮ್ ಮೈಕಿಲಾ ಜೊತೆ ಪ್ರೀತಿಯ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಅತ್ತ ಬದುಕುಳಿದ ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್‌ ಈ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ನಿಲ್ಲಕೊಡವೆಂದು ಶಪಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಚಿತ್ರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಇಬ್ಬರು ಒಂದೇ ಗತಕಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಸ್ಯಾಮ್ ಪುನಃ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ.

== ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ==
{{Anchors|Cast}}

=== ಮನುಷ್ಯರು ===

* [[ಶಾಯಾ ಲಬಾಫ್]] [[ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್‌]]ನನ್ನು ಸಾಯಿಸುವ [[ಸ್ಯಾಮ್ ವಿಟ್ವಿಕ್ಕಿ]]ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಪಂಚ ರಕ್ಷಕ ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಮಿತಿಮೀರಿ ಕಾಯಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಪಾಲಕರು ಮತ್ತು ಬಂಬಲ್‌ಬೀಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಮಾಮೂಲಾಗಿ ಬದುಕಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು [[ಈಸ್ಟ್ ಕೋಸ್ಟ್]] ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;poor&quot;&gt;{{cite news|author=Robert Stern|title=Michael Bay at Princeton|publisher=[[Michael Bay]]'s blog|date=2008-06-25|url=http://www.michaelbay.com/newsblog/files/aa5f50e3bf54359aa4e6e2c34f89618c-224.html|accessdate=2008-09-29|archive-date=2008-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912223036/http://www.michaelbay.com/newsblog/files/aa5f50e3bf54359aa4e6e2c34f89618c-224.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[ಖಗೋಳ ಶಾಸ್ತ್ರ]]ವನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಲು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.  ಅಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ಎನರ್ಗೋನ್ ಮೂಲವನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಸೂಚಿಸುವ ಸೈಬರ್ಟ್ರೋನಿಯನ್ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಗಳ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನ ಆಗತೊಡಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.iesb.net/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=6866&amp;Itemid=99|title=Shia LaBeouf Says Symbols in his Mind are a Map in TRANSFORMERS REVENGE OF THE FALLEN|publisher=IESB.net|date=2009-05-07|accessdate=2009-05-11}}&lt;/ref&gt; ಈ ಮಾಹಿತಿಯ ಸಲುವಾಗಿ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ಸ್ ಆತನ ಹಿಂದೆ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ. 27 ಜುಲೈ, 2008ರಲ್ಲಿ ಲಬಾಫ್ ತನ್ನ ಸಹ ನಟಿ [[ಇಸಾಬೆಲ್ ಲುಕಾಸ್]] ಜೊತೆ ಕಾರ್ ಕ್ರಾಶ್‌ಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ಕೈ ಸರ್ಜರಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tfw2005.com/boards/2324689-post833.html|title=Welcome Mr. Robert Orci, you may ask him questions|publisher=TFW2005.com|date=2008-08-27|accessdate=2008-08-28|dateformat=dmy}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಸುಟ್ಟುಹಾಕಲ್ಪಡುವ ಪಾತ್ರದ ರಚನೆಯು ಅಪ್ರಸ್ತುತವಾದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿತ್ತು.  ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇ ಎರಡನೆಯ ಯುನಿಟ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ ತನ್ನಿಂದಾಗಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ದಿನ ವಿಳಂಬಗೊಂಡಿತೆಂದು ಲಬಾಫ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. ಕೆಲವು ವಾರಗಳ ನಂತರ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಬಹುಬೇಗ ಗುಣಮುಖನಾಗಿ ಸೆಟ್‌ಗೆ ‍ಮರಳಿದ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Shia LaBeouf Talks Crash; More Surgery On The Way|work=[[Access Hollywood]]|date=2008-09-14|url=http://www.accesshollywood.com/shia-labeouf-talks-crash-more-surgery-on-the-way_article_11252|accessdate=2008-09-16|archive-date=2015-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150722002257/http://www.accesshollywood.com/shia-labeouf-talks-crash-more-surgery-on-the-way_article_11252|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  ಬೇ ಕತೆಯಲ್ಲಿ ಆತನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕೈಗೆ ಪೆಟ್ಟಾಗಿದೆಯೆಂದು ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಿಸಿದ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.accesshollywood.com/article/10616/transformers-director-michael-bay-shia-labeouf-was-not-drunk-during-crash/|title='Transformers' Director Michael Bay: Shia LaBeouf 'Was Not Drunk' During Crash|work=[[Access Hollywood]]|date=2008-07-31|accessdate=2008-08-01|archive-date=2008-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20080805072632/http://www.accesshollywood.com/article/10616/transformers-director-michael-bay-shia-labeouf-was-not-drunk-during-crash/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಓರ್ಸಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಉಳಿದ ಶಾಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಆತನ ಕೈಗಾದ ಪೆಟ್ಟನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಅಲ್ಲೇ ಸೆಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕತೆಯ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tfw2005.com/boards/transformers-movie-discussion/180451-welcome-mr-robert-orci-you-may-ask-him-questions-69.html#post2310348|title=Welcome Mr. Robert Orci, you may ask him questions|publisher=TFW2005.com|date=2008-08-21|accessdate=2008-08-26}}&lt;/ref&gt;.    ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲಬಾಫ್ ಪ್ರೋಪ್ ಒಂದಕ್ಕೆ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದು ಮತ್ತೆ  ಕಣ್ಣಿಗೆ ಗಾಯ ಮಾಡಿಕೊಂದು ಏಳು ಹೊಲಿಗೆ ಹಾಕಿಸಿಕೊಂಡ. ಎರಡು ತಾಸಿನ ಬಳಿಕ&lt;ref&gt;{{cite news|author=Larry Carroll|title=Shia LaBeouf Is 'Fine' After Latest Injury, 'Transformers' Producer Says|work=[[MTV]]|date=2008-10-02|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1596187/story.jhtml|accessdate=2008-10-03|archive-date=2009-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20090316192439/https://www.mtv.com/movies/news/articles/1596187/story.jhtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾದರೂ ಆ ಗಾಯ ಅಂತಿಮ ಸಿನೆಮಾದ ಕೆಲ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಬರುತ್ತದೆ. 
* [[ಮೇಘನ್ ಫೊಕ್ಸ್]] ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಗರ್ಲ್ ಫ್ರೆಂಡ್ ಆದ [[ಮೈಕಿಲಾ ಬೆನ್ಸ್]] ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಣದ ಮುಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಮೈಕಿಲಾಗೆ ಸ್ಯಾಮನ ಜೊತೆ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;poor&quot;/&gt;.   ಆ ಕಾರಣ ಆಕೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ಕಾಲ್‌ನ ಜೊತೆ ಅವರ ಮೋಟರ್ ರಿಪೇರಿ ಮಾಡುವ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ.   ಫಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ನಿಜಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬೈಕ್ ಚಲಾಯಿಸಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ಬೈಕ್ ಬಿಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಡಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದ ತಳ್ಳಬೇಕಾಗುತಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;trailerbreakdown2&quot;&gt;{{cite web|title=Transformers: Revenge Of The Fallen Trailer Breakdown|work=[[Empire (magazine)|Empire Online]]|url=http://www.empireonline.com/features/transformers-revenge-of-the-fallen-trailer-breakdown/|accessdate=2009-05-02|archive-date=2009-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20090507124613/http://www.empireonline.com/features/transformers-revenge-of-the-fallen-trailer-breakdown/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  ಫಾಕ್ಸ್ ''[[ಜೆನ್ನಿಫರ್]]'' ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ತೂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದಳು. ಮತ್ತೆ ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೂಕವನ್ನು ಹತ್ತು ಪೌಂಡ್ ಏರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಯಿತು.  ಆಕೆ &quot;ಮೈಕಲ್‌ಗೆ ಸ್ಕಿನ್ನಿ ಹುಡುಗಿಯರೆಂದರೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Hollie McKay|title=Pop Tarts: Scary Skinny Megan Fox Stopped Eating, Forced to Gain Weight|work=[[Fox News]]|date=2008-07-15|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,382450,00.html|accessdate=2008-07-15|archive-date=2008-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20080716120407/http://www.foxnews.com/story/0,2933,382450,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾಳೆ. 
* [[ಜೋಶ್ ದುಹಾಮೆಲ್]] [[ಅಮೇರಿಕಾದ ಆರ್ಮಿ ರೆಂಜರ್]] ಮತ್ತು ಆಟೊಬೊಟ್‌ಗಳ ಸಹಾಯಕ&lt;ref name=&quot;wilson&quot;/&gt; ನಾದ [[ಮೇಜರ್]] ವಿಲಿಯಮ್ ಲೆನಕ್ಸ್ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಿಂದ ಲೆನಕ್ಸ್ [[NEST]]ಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ರ ವಿರುದ್ಧ ಆಟೊಬೊಟ್‌‌ಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಹೋರಾಡುವ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಟಾಸ್ಕ್ ಫೋರ್ಸ್ ಆಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;taskforce&quot;/&gt;.
* [[ಟಯರೆಸ್ ಗಿಬ್ಸನ್]] ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಮೇರಿಕಾದ ವಾಯುಸೇನೆ]]ಯ [[ಯುದ್ಧನಿಯಂತ್ರಕ ಅಧಿಕಾರಿ]] ಮತ್ತು NESTಯ ಸದಸ್ಯನಾದ ರೋಬರ್ಟ್ ಎಪ್ಸ್‌ನ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref name=&quot;wilson&quot;/&gt;. ಈತ ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ [[ಮುಖ್ಯ ಮಾಸ್ಟರ್ ಸರ್ಜೆಂಟ್]] ಆಗಿ ಭಡ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ&lt;ref name=&quot;wrap&quot;/&gt;.  ಈತನಿಗೆ ಮರ್ಚೆಂಡೈಸ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ''ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಪ್ರೈಮ್''  ಕತೆಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ''ರೇ ಏಪ್ಸ್''  ಅಂತಲೂ, ''ದ ಮೂವಿ ಯುನಿವರ್ಸ್''  ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ''ಜೂಲಿಯಸ್ ಎಪ್ಸ್''  ಅಂತಲೂ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.
*  ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ರೂಮಮೇಟ್‌ ಆದ ಲಿಯೊ ಸ್ಪಿಟ್ಜ್ ಆಗಿ [[ರಮೊನ್ ರೋಡ್ರಿಗಸ್]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಒಳಸಂಚಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಜಾಲತಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಈತನು ಸ್ಯಾಮ್ ಮತ್ತು ಮೈಕಿಲಾರ ಜೊತೆ ಇಜಿಪ್ಟ್‌ನವರೆಗೂ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಇಜಿಪ್ಟಿನ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೋಡ್ರಿಗಸ್ 100ಎಂಪಿಎಚ್ [[ಫ್ಯಾನ್]] ಗಾಳಿಗೆ ಮೈಯೊಡ್ಡಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಅದರಿಂದ ಆತನ ಭುಜದ ಮೂಳೆಗಳು ಪಲ್ಲಟಗೊಂಡವು ಮತ್ತು 45 ನಿಮಿಷ ಮರಳಿನ ಗಾಳಿಗೆ ಕಣ್ಣನ್ನು ಒಡ್ಡಬೇಕಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite news|author=Eric Ditzian|title='Transformers' Sequel Is 'Bigger, Badder, Better,' Cast Says|work=[[MTV]]|date=2009-04-21|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1609632/story.jhtml|accessdate=2009-04-21|archive-date=2009-04-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090422150621/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1609632/story.jhtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  ಒಂದು ಸಲ ರೊಡ್ರಿಗಸ್‌ನನ್ನು ಕೈ ಬಿಟ್ಟು [[ಜೋನ್ ಹಿಲ್‌]]ನನ್ನು ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನಿಯೋಜಿಸಲು ಆಲೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.slashfilm.com/2008/04/30/jonah-hill-in-transformers-2/|title=Jonah Hill in Transformers 2|date=2008-04-30|accessdate=08-12-09|work=/Film|archive-date=2008-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20080607023726/http://www.slashfilm.com/2008/04/30/jonah-hill-in-transformers-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* ಸೆಯ್ಮೊರ್ ಸಿಮನ್ಸ್ ಆಗಿ [[ಜೋನ್ ಟರ್ಟುರ್ರೊ]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಮೊದಲು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುತ್ತಿದ್ದ ಕೊನೆಗೊಂಡ ಸೆಕ್ಟರ್ 7 ಯುನಿಟ್‌ನ ಎಜೆಂಟ್‌ ಆಗಿದ್ದ&lt;ref name=&quot;wilson&quot;/&gt;. ಸ್ಯಾಮ್ ತನ್ನ ಬೆಂಬಲಿಗರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಆತ ಮೊದಲಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.  ಈತನು ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಗುಂಪಿನ ಜೊತೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸನ್ ಹಾರ್ವೆಸ್ಟರ್ ಎದುರುಗಡೆಯಿಂದ ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರ್‌ನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು ಕಾಲ್ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ&lt;ref name=&quot;trailerbreakdown2&quot;/&gt;.
* ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಪಾಲಕರಾದ ರೊನ್ ಮತ್ತು ಜುಡಿ ವಿಟ್ವಿಕ್ಕಿ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಕೆವಿನ್ ಡನ್]] ಮತ್ತು [[ಜೂಲಿ ವೈಟ್]] ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಈ‍ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ ಯಾರೆಂಬ ಸತ್ಯ ಗೊತ್ತಿದೆ&lt;ref name=&quot;barricade&quot;&gt;{{cite news|author=[[Roberto Orci]]|title=Orci and Kurtzman Questions: Post movie|publisher=Official site|date=2007-07-06|url=http://boards.transformersmovie.com/showpost.php?p=384946&amp;postcount=33|accessdate=2007-12-16|archive-date=2007-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928015848/http://boards.transformersmovie.com/showpost.php?p=384946&amp;postcount=33|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
*  ಥಿಯೊಡೊರ್ ಗಾಲೊವೇ ಆಗಿ [[ಜೊನ್ ಬೆಂಜಿಮನ್ ಹಿಕ್ಕಿ]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಅಮೇರಿಕಾದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತಾ ಸಲಹೆಗಾರ]]ನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆತ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್ಸ್ ಇನ್ನೂ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಆಟೊಬೊಟ್‌ಗಳೇ ಕಾರಣವೆಂದು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.transformersmovie.com/intl/uk/|title=Transformers UK official site|publisher=Transformersmovie.com|accessdate=2009-06-24|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626232831/http://www.transformersmovie.com/intl/uk/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* NESTನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಜನರಲ್ ಮೊರ್ಶೋವರ್‌ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಗ್ಲೆನ್ ಮರ್ಶೊವರ್‌]] ಇದ್ದಾರೆ. ಈತ ಪೆಂಟಗಾನ್‌ನ ಸ್ಕಾಡ್ ಜೊತೆ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. 2007ರ ಸಿನೆಮಾದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನೌಕೆಯೊಂದು ಬ್ಲಾಕೌಟ್‌ನಿಂದ ನಾಶವಾಗುವ ದೃಶ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಈತ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದ್ದ&lt;ref&gt;{{cite news|author=Eric Goldman|title=24 Star Talks Transformers 2 Role|work=[[IGN]]|date=2009-05-13|url=http://uk.movies.ign.com/articles/982/982686p1.html|accessdate=2009-05-14|archive-date=2009-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090520031505/http://uk.movies.ign.com/articles/982/982686p1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 
* ಗ್ರಾಹಮ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಮಾಥ್ಯೂ ಮಾರ್ಸೆಡನ್]] ಇದ್ದಾರೆ. ಈತ SASFನ ಏಜೆಂಟ್ ಮತ್ತು [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ವಿಶೇಷ ಸೇನಾಬಲ]]ದ ಸದಸ್ಯ. ನಂತರ ನೆಸ್ಟ್ ಸೇರುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಸೆಡನ್ [[ಕಾಮಿಕ್ಸ್]] ಓದುತ್ತ ಬೆಳೆದವನು. ಆತನಿಗೆ 2007ರ ಸಿನೆಮಾ ತುಂಬಾ ಹಿಡಿಸಿತ್ತು. ಬೇ‌ಗೆ ಈತನ ಆಡಿಶನ್‌ ಇಷ್ಟವಾಗಿ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರದ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ಸಮಯವನ್ನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾಡಿದ&lt;ref name=&quot;taskforce&quot;&gt;{{cite news|author=Larry Carroll|title='Transformers 2' Co-Star Matthew Marsden Leaks Sequel Info|work=[[MTV]]|date=2008-07-14|url=http://www.mtv.com/movies/news/articles/1590778/story.jhtml|accessdate=2008-07-14|archive-date=2008-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915073920/http://www.mtv.com/movies/news/articles/1590778/story.jhtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* ಸ್ಯಾಮ್‍ನ ಲೆಕ್ಚರ್ ಆದ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆರ್ ಎ ಕೊಲನ್ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ [[ರಯಾನ್ ವಿಲ್ಸ್‌ನ್]] ಇದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.transformers2.net/wp-content/uploads/2009/06/transformers_2_alice.jpg|title=Isabel Lucas as Alice holds a book by Prof. Colan|publisher=3.bp.blogspot.com|accessdate=2009-05-27|archive-date=2011-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105051746/http://www.transformers2.net/wp-content/uploads/2009/06/transformers_2_alice.jpg|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=New RotF Movie Images (Updated)|url=http://transformerslive.blogspot.com/2009/05/new-rotf-movie-images.html|date=2009-05-18|accessdate=2009-06-29}}&lt;/ref&gt;. ಬೆಯ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆತನ ನಿಜ ಜೀವನದ [[ವೆಸ್ಲೆಯನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ]] ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಆ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಮೇಲೆ ಆತ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರ ಜೊತೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾತಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಎಂಬ ರೂಮರ್ ಇತ್ತು&lt;ref name=&quot;darkmoments&quot;&gt;{{cite news|author=Geoff Boucher|title=Michael Bay shows us 'Transformer 2' footage and talks about Shia LaBeouf's dark moments|work=[[Los Angeles Times]]|date=2009-05-21 | url = http://latimesblogs.latimes.com/herocomplex/2009/05/michael-bay-shows-us-transformer-2-footage-and-talks-about-shia-labeoufs-dark-moods.html |accessdate=2009-05-21 
}}&lt;/ref&gt;.
ಜಾರ್ಜ್ &quot;ಫಿಗ್&quot; ಫಿಗೊರಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಬೇ‌ಯು [[ಅಮ್ಯೂರಿ ನೊಲಸ್ಕೊ]]ನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಶೆಡ್ಯೂಲಿಂಗ್ ತೊಂದರೆಯಿಂದ ಆತ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://moviesblog.mtv.com/2008/10/15/amaury-nolasco-says-his-transformers-character-is-alive-could-return-in-transformers-3/ | title = Amaury Nolasco Says His 'Transformers' Character Is Alive, Could Return In 'Transformers 3' | date = 10-15-08 | accessdate = 08-25-09 | work = MTV Movies Blog | archive-date = 2010-03-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100328223940/http://moviesblog.mtv.com/2008/10/15/amaury-nolasco-says-his-transformers-character-is-alive-could-return-in-transformers-3/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;.


=== ಆಟೊಬೊಟ್ಸ್ ===

* [[ಪೀಟರ್ ಕಲನ್]] [[ಆಟೊಬೊಟ್‌]]ಗಳ ನಾಯಕ [[ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಪ್ರೈಮ್‌]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಆತನ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಕೆಂಪು ಜ್ವಾಲೆಯ ಚಿತ್ರವಿರುವ ಪೀಟರ್ಬಿಲ್ಟ್ ಟ್ರಕ್ ಆಗೇ ಇದ್ದಾನೆ. ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಪ್ರಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಟ್ರೇಲರ್ ಅನ್ನು ಈತನ ಪವರ್ ಅಪ್ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವೆಲ್ಲ ಜೆಟ್‌ಫೈರ್‌ನ ಪರವಾಗಿ ಹೋಯಿತು&lt;ref name=&quot;bdextra&quot;/&gt;. ಅಗಸ್ಟ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಕಲನ್ ಪ್ರಾರಂಭದ ದೃಶ್ಯವೊಂದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ನವೆಂಬರಿನಿಂದಲೇ&lt;ref&gt;{{cite news|author=Ian Spelling|title=Heavy metal: Peter Cullen's voice powers 'Transformers'|work=[[Reading Eagle]] |date=2008-08-19 |url=http://www.readingeagle.com/article.aspx?id=102824 | accessdate=2008-08-19 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Brian Jacks|title=Optimus Prime Takes Shape For 'Transformers 2' As Voice Artist Peter Cullen Returns To Work|work=[[MTV]] Movies Blog|date=2008-09-25|url=http://moviesblog.mtv.com/2008/09/25/optimus-prime-takes-shape-for-transformers-2-as-voice-artist-peter-cullen-returns-to-work/|accessdate=2008-09-26|archive-date=2008-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080926075924/http://moviesblog.mtv.com/2008/09/25/optimus-prime-takes-shape-for-transformers-2-as-voice-artist-peter-cullen-returns-to-work/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಮೊದಲು ಈತನಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸಿನೆಮಾದ ಕೊನೆಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Roberto Orci]]|title=Welcome Mr. Roberto Orci, you may ask him questions|publisher=TFW2005|date=2008-09-09|url=http://www.tfw2005.com/boards/2351211-post1101.html|accessdate=2008-09-09|quote=Its in the script... let's see if Bay shoots it...|archive-date=2008-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20080915005937/http://www.tfw2005.com/boards/2351211-post1101.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[ಬಂಬಲ್‌ಬೀ]] ಎನ್ನುವ ಅಟೊಬೊಟ್ ಸ್ಯಾಮನ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿದ್ದು, [[ಐದನೇಯ ತಲೆಮಾರಿನ ಚಿವರೊಲೆಟ್ ಕ್ಯಾಮರೋ]] ಆಗಿ ವೇಷಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  2007ರ ಸಿನೆಮಾದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಈತನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಇವನ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತೆ ಹಾಳಾಗಿದೆ. ಆತ ತನ್ನ ರೇಡಿಯೊದ ಚಿಕ್ಕ ಧ್ವನಿತುಂಡುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಾತುಕತೆಗೆ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದರ ಸಹ ಕಾಮಿಕ್ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಧ್ವನಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿದ ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್ ಜೊತೆಗಿನ ಕಾದಾಟವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅದು ಮತ್ತೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಕ್ ರಯಾನ್‌ನನ್ನು ಬಂಬ್ಲೀಬಿಯ ಧ್ವನಿಗಾಗಿ ಪುನಃ  ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಪಾತ್ರ ಮಾತಾಡುವುದನ್ನು ಅಂತಿಮ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜೊತೆಗೆ ರೆಯಾನ್ ಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ರೊಬೊಟ್‌ಗಳ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಇನ್ ಆಗಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mark Ryan returns for Transformers: RotF!|publisher=Seibertron|date=2008-07-21|url=http://www.seibertron.com/news/view.php?id=13570|accessdate=2008-07-22}}&lt;/ref&gt;. ಬಂಬಲ್‌ಬೀಯ ಹಳೇ ಚೆಹರೆಯಾಗಿದ್ದ 2006ನ ಕಾಮರೋವನ್ನು ಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರು ಹೊಸತಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು 2010ರ [[ಸುಪರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌]]ನ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಮಾಡೆಲ್ ಅಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಚಿತವಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;stingray&quot;/&gt;. ಎಡ್ ವೆಲ್ಬರ್ನ್,ಉಪ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು,ಜಿಎಂ ಗ್ಲೋಬಲ್ ಡಿಸೈನ್‌ ಇವರ ಪ್ರಕಾರ ಹೊಸ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಬಂಬ್ಲೀಬಿ ಪಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;welburn&quot;&gt;{{cite news|title=Behind the Bots|work=[[FOX News]]|date=2009-02-13|url=http://www.foxnews.com/video2/video08.html?maven_referralObject=3569672&amp;maven_referralPlaylistId=&amp;sRevUrl=http://www.foxnews.com/leisure/index.html|format=Video interview|accessdate=2009-02-23}}&lt;/ref&gt;. 
* [[ಮಾರ್ಕ್ ರೆಯಾನ್]] [[ಜೆಟ್‌ಫೈರ್‌]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಡಿಸೆಪ್ಟೀಕನ್ [[ಸೀಕರ್]]. ಬೇಕೆಂದಾಗ ತನ್ನನ್ನು [[SR-71 ಬ್ಲಾಕ್‌ಬರ್ಡ್‌]]ಗೆ ರೂಪಾಂತರಿಸಬಲ್ಲ. ತನಗಾದ ಗಾಯ ಮತ್ತು ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಿಂದ ಈತನಿಗೆ ಆಟೊಬೊಟ್ ಆಗದೇ ಬೇರೆ ದಾರಿ ಇರಲಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;fire&quot;&gt;{{cite news|author=Anthony Breznican|title=LaBeouf, Fox really under fire in 'Transformers 2'|work=[[USA Today]]|date=2008-12-28|url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2008-12-28-transformers-side_N.htm|accessdate=2008-12-29}}&lt;/ref&gt;. ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ಒಂದು ವಯಸ್ಸಾದ ರೊಬೊಟ್ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾರಣ ಸ್ಕ್ರೀಪ್ಟ್ ಬರೆಯುವಾಗ ಜೆಟ್‌ಫೈರ್‌ಗೆ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವ ನೀಡಿದರು&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Roberto Orci]]|title=Welcome Mr. Roberto Orci, you may ask him questions | date=2009-03-18| url = http://www.tfw2005.com/boards/transformers-movie-discussion/180451-welcome-mr-roberto-orci-you-may-ask-him-questions-226.html#post3409235 |accessdate=2009-03-18}}&lt;/ref&gt;. ಈತ ಕಿರುಗುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಈತನ  ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ [[ಎನರ್ಗೊನ್]] ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;trailerbreakdown2&quot;/&gt;. ಜೊತೆಗೆ ಈತ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಉದ್ದದ ಕೊಡಲಿಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ ಬೆತ್ತವೊಂದರ ಜೊತೆ ನಡೆದಾಡುತ್ತಾನೆ.
* ದ ಟ್ವಿನ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಮಡ್‌ಫ್ಲಾಪ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಡ್ಸ್ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ರೆನೊ ವಿಲ್ಸನ್ ಮತ್ತು ಟೊಮ್ ಕೆನ್ನಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಟೊಬೊಟ್ ಗೂಢಚಾರಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕೆಂಪು [[ಶೆವರ್ಲೇ ಟ್ರಾಕ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಹಸಿರು [[ಶೆವರ್ಲೇ ಬೀಟ್]] ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲರು&lt;ref name=&quot;stingray&quot;&gt;{{cite news|url=http://media.gm.com/us/gm/en/news/events/autoshows/09chicago/brands/transformers.htm|title=Autobots with bow ties|publisher=[[General Motors]]|date=2009-02-11|accessdate=2009-02-12|archive-date=2009-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214170054/http://media.gm.com/us/gm/en/news/events/autoshows/09chicago/brands/transformers.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಮಡ್‌ಫ್ಲಾಪ್ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚೆ ಕ್ರಿಯಾಶಾಲಿ. ಅದೇ ಸ್ಕಿಡ್ಸ್ ತಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಜಾಣನೆಂದು ಹಮ್ಮಿನಿಂದ ಪ್ರೌಢನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಮಾತಾಡದೇ ಇರಲು ಆತನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tformers.com/transformers_database/movie/393/skids_Autobots_Deluxe.html|title=Skids' entry in Toy Database by|publisher=TFormers|accessdate=2009-02-17}}&lt;/ref&gt;. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕಚ್ಚಾಡಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇರುವಾಗ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಸೈಕಿಕ್ ಲಿಂಕ್‌ನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಅವರಿಗೆ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿ ಕಾದಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hasbro.com/transformers/en_US/discover/Battle-Bios.cfm |title=Battle Bios |publisher=Hasbro.com |date=2008-07-15 |accessdate=2009-07-22 |archive-date=2010-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100427172841/http://www.hasbro.com/transformers/en_US/discover/Battle-Bios.cfm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.  ಬೇ ಅವರು ''[[ದಿ ಲಿಟಲ್ ಎಂಜಿನ್ ದಟ್ ಕುಡ್]]''  ಕಥೆಯಲ್ಲಿನ ಈ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಿರುವ ಆದರೆ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರಗಳ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;robobrawlersbigandsmall&quot;/&gt;
ಈತ ಬೀಟ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾಕ್ಸ್ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಕಾರುಗಳು ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ ಎಂದು ಇವುಗಳನ್ನು ಈ ಆಟೊಬೊಟ್ ಅವಳಿಗಳಿಗಾಗಿ ಆರಿಸಿದ&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://moviesblog.mtv.com/2009/02/19/michael-bay-handpicked-gm-concept-cars-for-transformers-revenge-of-the-fallen/|title=Michael Bay Handpicked 'Transformers: Revenge of the Fallen' Concept Cars|work=[[MTV]] Movies Blog|author=Brian Warmoth|date=2009-02-19|accessdate=2009-02-19|archive-date=2009-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090221082525/http://moviesblog.mtv.com/2009/02/19/michael-bay-handpicked-gm-concept-cars-for-transformers-revenge-of-the-fallen/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಬೇ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಮುಂಚೆಯೇ ಸಣ್ಣ ಕಾರುಗಳು ದೊಡ್ಡ ಕಾರುಗಳಿಗಿಂತ ನೋಡಲು ಕಣ್ಣಿಗೆ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದೇವು ಎಂದು ಎಡ್ ವೆಲ್ಬರ್ನ್ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ&lt;ref name=&quot;edwelburn&quot;&gt;{{cite news|title=Behind the Bots|work=[[Fox News]]|date=2009-02-13 | url = http://www.foxnews.com/video2/video08.html?maven_referralObject=3569672&amp;maven_referralPlaylistId=&amp;sRevUrl=http://www.foxnews.com/leisure/index.html |format=Video interview|accessdate=2009-02-23}}&lt;/ref&gt;. ಈ ಅವಳಿಗಳು ಒಂದಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಗುಲಾಬಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ [[ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್ ವ್ಯಾನ್|ಐಸ್‌ಕ್ರೀಮ್ ವ್ಯಾನ್&lt;ref name=&quot;alliance&quot;/&gt;]] ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಿನೆಮಾ ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಪ್ರೋಡಕ್ಷನ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಚನೆಯನ್ನು ಕೈ ಬಿಡಲಾಯಿತು. ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ್ದ ಪ್ರಕಾರ ಇವು ಒಂದಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ರೊಬೊಟ್ ಆಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.empireonline.com/features/transformers-revenge-of-the-fallen-trailer-breakdown/8.asp|title=Mention of the Twins combining in bot mode|publisher=Empireonline.com|accessdate=2009-06-24|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020182526/http://www.empireonline.com/features/transformers-revenge-of-the-fallen-trailer-breakdown/8.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ವಿಲ್ಸನ್ ಫೆಂಜಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದ.
* [[ಜೆಸ್ ಹರ್ನೆಲ್]] [[ಐರನ್‌ಹೆಡ್‌]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಆಟೋಬೊಟ್‌ಗಳ ವೆಪನ್ ಸ್ಪೆಶಲಿಸ್ಟ್. ಈತ [[GMC Topkick]] ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;autographs&quot;&gt;{{cite news|title=ROTF Trading Card Autographs Revealed Plus More|work=Seibertron|date=2009-03-19|url=http://www.seibertron.com/transformers/news/rotf-trading-card-autographs-revealed-plus-more/15423/|accessdate=2009-03-20}}&lt;/ref&gt;.
* [[ರ್ರಾಚೆಟ್‌]]ಗೆ [[ರೊಬರ್ಟ್ ಫೊಕ್ಸ್‌ವರ್ತ್]] ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಆಟೋಬೊಟ್‌ಗಳ ಮೆಡಿಕ್. ಈತ [[ಹುಡುಕಿ ರಕ್ಷಿಸಬಲ್ಲ]] [[Hummer H2]] ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;autographs&quot;/&gt;.
* ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೊಟರ್ ಸೈಕಲ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ ಮೂರು [[ಸ್ತ್ರೀ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರಿಗೆ [[ಗ್ರೇ ಡೆಲಿಸ್ಲಿ]] ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮೂರು ಬೈಕ್‌ಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸುಪ್ತ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಓಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರೊಬೊಟ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಬೇಕೆಂದು ಮೊದಲು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಆಮೇಲೆ ಸಿನೆಮಾಲ್ಲಿ ಕೈ ಬಿಟ್ಟರು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1379637&amp;postcount=22916|title=&quot;The All New &quot;Hey Roberto&quot; Thread|work=Don Murphy|date=2009-06-30|accessdate=2009-07-14|archive-date=2012-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120216085259/http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1379637&amp;postcount=22916|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಈ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸಿನೆಮಾದ ಕಾದಂಬರೀಕರಣದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು&lt;ref&gt;{{cite web|title=Botcon 2009 Hasbro Product Preview Panel and Q&amp;A|url=http://www.tfw2005.com/transformers-news/conventions-15/botcon-2009-hasbro-product-preview-panel-and-qa-167769/|date=2009-05-30|accessdate=2009-06-14}}&lt;/ref&gt;.  ಅಧಿಕೃತ ಟೊಯ್ ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ಮೂರು ಸಹೋದರಿಯರಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಹೆಸರುಗಳು ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ &quot;ಆರ್ಕೀ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೂ ಕ್ರೆಡಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆರ್ಕೀಗೆ ಡೆಲಿಸ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದವರು ಎಂದು ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;br /&gt;ಈ ಮೂರು ಸಹೋದರಿಯರು ಇಂತಿವೆ:
** ಟೊಯ್ ಲೈನಿನ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ [[Ducati 848]]  [[ಆರ್ಕೀ]] &lt;ref name=&quot;arceechromia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.retrosbk.com/?p=262|title=Arcee….. And the winner is|work=RetroSBK|date=2009-06-25|accessdate=2009-06-26|archive-date=2011-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110715175600/http://www.retrosbk.com/?p=262|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** ಟೊಯ್ ಲೈನಿನ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ [[Suzuki B-King 2008]] [[ಕ್ರೊಮಿಯಾ]]&lt;ref name=&quot;arceechromia&quot;/&gt;
** ಟೊಯ್ ಲೈನಿನ ನೆರಳೆ ಬಣ್ಣದ [[MV Agusta F4 R312]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.tfg2.com/attachment/Mon_0906/53_71646_22d8ec7f8bb6b4a.jpg|title=Image of the third Arcee sister|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt; [[ಎಲಿಟಾ ಒನ್]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=www.actionfigs.com/index.php?categoryid=21&amp;p2_articleid=2471|title=Hasbro Transformers Q&amp;A of October 21st|date=10-22-2009|accessdate=11-11-2009|work=ActionFigs.com}}&lt;/ref&gt;. ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಈಕೆಯನ್ನು [[ಫ್ಲೇರ್‌ಅಪ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://transformerslive.blogspot.com/2009/07/san-diego-comic-con-2009-transformers.html|title=San Diego Comic Con 2009 Transformers Info|date=07-24-09|accessdate=07-24-09|work=Transformers Live Action Movie Blog}}&lt;/ref&gt;.

:ಎಲ್ಲಾ ಮೂರು ಮೋಟರ್‌ ಸೈಕಲ್‌ಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಗ್ರಾಹಕೀಯಕರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು ಕಸ್ಟಮ್‌ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಬೈಕ್‌ ಬಿಲ್ಡರ್‌ ''[[retroSBK]]''.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.venturacountystar.com/news/2008/jun/15/shifting-gears-for-hollywood/|title=Shifting gears for Hollywood|work=Ventura County Star|author=Allison Bruce|date=2009-06-15|accessdate=2009-05-09|archive-date=2009-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20090619073209/http://www.venturacountystar.com/news/2008/jun/15/shifting-gears-for-hollywood/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;2007ರ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಆರ್ಕೀಯನ್ನು ಬೈಕಿನಿಂದ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ ರೊಬಟ್ ಆಗಿ ತೋರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಉಳಿದ ರೊಬೊಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಆರ್ಕೀ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಈಕೆಯನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite web 
|author=Wizard Entertainment | title='TRANSFORMERS' WRITERS: A REVEALING DIALOGUE 
| url = http://www.wizarduniverse.com/movies/transformersmovie/005082421.cfm 
| archiveurl = https://web.archive.org/web/20070708200751/http://www.wizarduniverse.com/movies/transformersmovie/005082421.cfm | archivedate=2007-07-08 }}&lt;/ref&gt;. ಜೊತೆಗೆ ನಿಜಾಂಶ ಎಂದರೆ ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ಈಕೆಯ ಲಿಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಲು ತಕ್ಕದಾದ ಸಮಯಾವಕಾಶ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ [[ಉಳಿದ ಸ್ತ್ರೀ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫೋರ್ಮಸ್‌]]ಗಳು 2007ರ ಸಿನೆಮಾದ ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಟೈ-ಇನ್ ಕಾಮಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ&lt;ref name=&quot;robobrawlersbigandsmall&quot;&gt;{{cite news|author=Anthony Breznican|title=Robo-brawlers big, small in new 'Transformers'|work=[[USA Today]]|date=2009-04-01|url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2009-04-01-transformers-first-look_N.htm|accessdate=2009-04-02}}&lt;/ref&gt;. ಈ ರೊಬೊಟ್‌ಗಳನ್ನು ಲಿಂಗದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗುರುತಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೇ ಅನ್ನುವುದನ್ನು ಸಿನೆಮಾದ ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸಮಯದವರೆಗೂ ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾರಣ ಅಂತಿಮ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;okscifiwire&quot;&gt;{{cite news|url=http://scifiwire.com/2009/03/orci-kurtzman-reveal-tran.php|author=Patrick Lee|title=Orci &amp; Kurtzman reveal Transformers: Revenge of the Fallen details|work=[[Sci Fi Wire]]|date=2009-03-31|accessdate=2009-03-31|archive-date=2009-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20090505182303/http://scifiwire.com/2009/03/orci-kurtzman-reveal-tran.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಆರ್ಕೀಯ ರೈಡರ್ ಹೊಲೊಗ್ರಾಮ್‌ಗಳನ್ನು [[ಎರಿನ್ ನಾಸ್]] ಅಭಿನಯಿಸಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.imdb.com/title/tt1055369/fullcredits#cast|title=Full cast and crew for ''Transformers: Revenge of the Fallen''|publisher=[[IMDB]]|accessdate=June 24, 2009}}&lt;/ref&gt;.

* [[ಸೈಡ್‌ಸ್ವೈಪ್‌]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದವರು [[ಆಂಡ್ರಿ ಸೊಜಿಲೊಜ್.]]  ಇದು ಬೆಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದ [[ಶೆವರ್ಲೇ ಕಾರ್ವೆಟ್]] ಸ್ಟಿಂಗ್‌ರೇ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿದೆ. ಈತನ ಕೈಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಜೋಡಿಸಬಲ್ಲಂತಹ ಕತ್ತಿಯ ಅಲಗಿನಂತಿದ್ದರೆ, ಕಾಲುಗಳು ಚಕ್ರಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ್ದಾಗಿವೆ. ಈತನು 2007ರ ಸಿನೆಮಾದ ಬೊನ್‌ಕ್ರಶರ್ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಕೇಟಿಂಗ್ ಮಾಡುತ್ತ ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು [[ರೊಲರ್ ಡೆರ್ಬಿ]] ಆಟಗಾರರಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;''ಡಿಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಂಗ್‌ ವಿಶುವಲ್‌ ಬೇಹೆಮ್‌''  ಬ್ಲ್ಯೂ-ರೇ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ, ''ಲ್ಯಾಂಬೋರ್ಗಿನಿ ಜಂಪ್‌''  ಸೆಗ್‌ಮೆಂಟ್.&lt;/ref&gt;. ಸೈಡ್‌ಸ್ವೈಪ್ [[Transformers: Generation 1|G1]]ನಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಈತನನ್ನು [[ಲ್ಯಾಂಬೋರ್ಗೀನಿ]] ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸ್ಕ್ರೀಪ್ಟ್ ಬರೆದಿದ್ದರೂ ಸಹಿತ ಬೇ ಈತನನ್ನು ಸ್ಟಿಂಗ್‌ರೇ ಆತಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allspark.com/forums/index.php?showtopic=58955&amp;view=findpost&amp;p=1224530|title=The Allspark at Botcon: The Official News, Rumors &amp; More Thread! - The Allspark Forums|publisher=Allspark.com|accessdate=2009-06-24}}{{Dead link|date=ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* [[ಜೊಲ್ಟ್]], ಇದು ಒಂದು ಜೊತೆ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಚಾವಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ [[ಶಿವರ್ಲೇ ವೋಲ್ಟ್]]. ಇದು ಇದರ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪವಾದ ಇಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಕಾರಿಗೆ ತಕ್ಕುದಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web|author=04:40 PM|url=http://www.tfw2005.com/boards/attachments/transformers-movie-discussion/27083783d1240975340-concerning-jolt-jolt_page.jpg|title=Picture of Jolt's FAB toy bio|publisher=Tfw2005.com|accessdate=2009-05-13}}&lt;/ref&gt;. ಸಿನೆಮಾಗೆ ಕಾರುಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವ [[ಜನರಲ್ ಮೋಟರ್ಸ್]] ವೊಲ್ಟ್ ಕಾರಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಒದಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೊನೆಯ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;unicron&quot;/&gt;. ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆಯೇ ಈ ಪಾತ್ರವು ಆಟೊಬೊಟ್ ತಂಡದ ಜೊತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ರಚಿಸಿ, ಬೇ‌ನ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಈ ಕಾರನ್ನು ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಕತೆಗಾರರು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರು&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Roberto Orci]] 
| title=Welcome Mr. Roberto Orci, you may ask him questions | publisher=TFW2005 | date=2009-01-19 
| url = http://www.tfw2005.com/boards/transformers-movie-discussion/180451-welcome-mr-roberto-orci-you-may-ask-him-questions-190.html#post3231606 | accessdate=2009-01-19 
}}&lt;/ref&gt;. ವೊಲ್ಟ್ ಕಾರಿನ ಗುಣಗಳ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಿರುವ ಜೊಲ್ಟ್‌ನನ್ನು ಮತ್ತು ಅದು ಆ ಕಾರಿನ ವಿನ್ಯಾಸದ ವಿಶಿಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಿದಕ್ಕೆ ವೆಲ್ಬರ್ನ್ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ&lt;ref name=&quot;edwelburn&quot;/&gt;.
* [[ಪ್ರೈಮ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಮೂರು ಸದಸ್ಯರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು [[ಮೈಕಲ್ ಯೊರ್ಕ್]], [[ಕೆವಿನ್ ಮೈಕಲ್ ರಿಚರ್ಡ್‌ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ರೊಬಿನ್ ಆಟ್‌ಕಿನ್ ಡೌನ್ಸ್]] ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ರಾಜವಂಶವು ಏಳು ಮೂಲವಾದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫೊರ್ಮ್‌ರ್ಸ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ದ ಫಾಲನ್ ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಇದರ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ.

=== ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್ಸ್ ===

* [[ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌]]ಗಳ ನಾಯಕನಾದ [[ಮೆಗಾಟ್ರೋನಿ]]ನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು [[ಹ್ಯುಗೊ ವೇವಿಂಗ್]] ನೀಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite news|author=Andrew Fenton|title=Weaving confirms Megatron’s return in Transformers: Revenge of the Fallen|work=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|date=2009-03-04|url=http://blogs.news.com.au/adelaidenow/turkeyshoot/index.php/adelaidenow/comments/weaving_confirms_megatrons_return_in_transformers_revenge_of_the_fallen|accessdate=2009-03-05|archive-date=2009-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090311033228/http://blogs.news.com.au/adelaidenow/turkeyshoot/index.php/adelaidenow/comments/weaving_confirms_megatrons_return_in_transformers_revenge_of_the_fallen|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಮೈಕಲ್ ಬೇಯ್ ಮೊದಲು ಈತನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ. 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಸಾಯಿಸಿ [[ಲೌರೆಂಟಿಯನ್ ಅಬೈಸ್‌]]ಗೆ ಬೀಸಾಕಿದ್ದರು. ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳು ಆಲ್ ಸ್ಪ್ರಾರ್ಕಿನ ಸೀಳು ತುಂಡಿನಿಂದ ಈತನನ್ನು ಸೈಬರ್ಟ್ರೋನಿಯನ್ ವಿಂಗ್ ಇರುವ ಟಾಂಕ್ ಆಗಿ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಿನೆಮಾದ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಪಾಡಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆತ 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಂತೆ ಸೈಬರ್ಟೋನಿಯನ್ ಜೆಟ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಈತ ಮೂರು ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. [[ಆಲ್ ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌]]ನಿಂದ ಹತನಾಗಿದ್ದ ಈತ ಈಗ ಅದನ್ನು ಹೀರಿದ್ದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ&lt;ref&gt;{{cite news | title=First Images and Bio of Transformers Revenge of the Fallen Leader Class Megatron Toy |work=TFW2005 |date=2009-02-22 | url= http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-toys--products-30/first-images-and-bio-of-transformers-revenge-of-the-fallen-leader-class-megatron-toy-166882/ | accessdate=2009-02-22 
}}&lt;/ref&gt;. ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ಬರೆಯಬೇಕಾದಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡು ಮಾಡಬಾರದೆಂದು ಈತನನ್ನು [[ಗಾಲ್ವಟ್ರೊನ್]] ಎಂದು ಹೊಸ ಹೆಸರಿಡಲಿಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;galvatron&quot;&gt;{{cite web 
| title=Roberto Orci - Leonard Nimoy, Frank Welker in the running for the role of voicing The Fallen 
| work=TFW2005 | date=2009-03-21 | url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-just-movie-31/roberto-orci---leonard-nimoy-frank-welker-in-the-running-for-the-role-of-voicing-the-fallen-167125/ | accessdate=2009-03-22 
}}&lt;/ref&gt;.
* [[ದ ಫಾಲನ್]] ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ [[ಟೊನಿ ಟೊಡ್]] ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ [[ಪ್ರೈಮ್ ರಾಜವಂಶ]]ದವನು ಮತ್ತು ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್‌ನ ಮಾಸ್ಟರ್.   ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಈತನನ್ನು ನೆಮಿಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ವಿನಾಕಾರಣ ತೋರಿಸುತ್ತರಾದರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಬಂದ ಸಿನೆಮಾದ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈತನೆಸಗಿದ ನಂಬಿಕೆದ್ರೋಹದಿಂದ ತನ್ನ ಸಹೋದರರಿಂದಲೇ ಇನ್ನೊಂದು ಆಯಾಮದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ.  ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈತನು ಉಳಿದ ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ್ ಆಯಾಮದ ಕಿಟಕಿಯ ಮುಖಾಂತರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ. ಕಿಟಕಿಯ ಮೂಲಕ ಮೂಡುವ ಈತನ ಚಿತ್ರವೇ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳ ಲಾಂಛನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಕವಾಗಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;defiance&quot;/&gt;. [[ಆಕಾಶ ಸೇತುವೆ]]ಗಳನ್ನು ಈತನು ತನ್ನ ಇಚ್ಚಾಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೇ ತೆರೆಯಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದನು&lt;ref name=&quot;transformerslive1&quot;&gt;{{cite web|url=http://transformerslive.blogspot.com/2009/05/transformers-movie-universe-preview.html|title=Transformers Live Action Movie Blog: Transformers Movie Universe Preview|publisher=Transformerslive.blogspot.com|date=2009-05-18|accessdate=2009-05-24}}&lt;/ref&gt;. [[ಲೊರೆಂಜೊ ದಿ ಬೊನ್‌ವೆಂತುರಾ]] ದ ಫಾಲನ್‌‌ನನ್ನು [[ಜುದಾಸ್ ಇಸ್ಕಾರಿಯಟ್‌]]ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ&lt;ref name=&quot;toyfare&quot;/&gt;.  ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಈತ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸಹಿತ, ಈತನ ಟೊಯ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈತ ಸೈಬರ್ಟ್ರೋನಿಯನ್ ಡಿಸ್ಟ್ರೊಯರ್ ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ&lt;ref&gt;{{cite news | title=New Transformers Revenge of the Fallen Toy - The Fallen Revealed! | publisher=TFW2005 | date=2009-02-07 | url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-toys--products-30/new-transformers-revenge-of-the-fallen-toy---the-fallen-revealed-166761/ | accessdate=2009-02-07 
}}&lt;/ref&gt;.  ಕತೆಗಾರರು ಹಲವು ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್ಸ್ ಹುಡುಕಿ ಆದ ಮೇಲೆ ದ ಫಾಲನ್‌ನನ್ನು ಆರಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ ಈತ &quot;ಎಲೆಮೆಂಟಲ್&quot; ವಿಲನ್ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದರು&lt;ref name=&quot;okscifiwire&quot;/&gt;. ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಲಿಯೊನಾರ್ಡ್ ನಿಮೊಯ್]] &lt;ref&gt;{{cite news | author=Larry Carroll | title=Michael Bay afraid to offend Leonard Nimoy with Transformers family reunion offer | work=[[MTV]] | date=2009-04-21 | url=http://moviesblog.mtv.com/2009/04/21/michael-bay-afraid-to-offend-leonard-nimoy-with-transformers-family-reunion-offer/ | accessdate=2009-04-21 | archive-date=2011-02-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110220032538/http://moviesblog.mtv.com/2009/04/21/michael-bay-afraid-to-offend-leonard-nimoy-with-transformers-family-reunion-offer | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=George Roush|title=Leonard Nimoy To Michael Bay: &quot;Call Me!&quot;|work=[[MTV]]|date=2009-04-25|url=http://latinoreview.com/news/leonard-nimoy-to-michael-bay-call-me-6682/|accessdate=2009-04-29|archive-date=2009-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090428150133/http://www.latinoreview.com/news/leonard-nimoy-to-michael-bay-call-me-6682|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಫ್ರಾಂಕ್ ವೆಲ್ಕರ್‌&lt;ref name=&quot;galvatron&quot;/&gt; ನನ್ನು ದ ಫಾಲನ್‌ನ ಧ್ವನಿಗೆ ಆರಿಸಲು ಯೋಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.
* [[ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್‌]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದು [[ಚಾರ್ಲಿ ಎಡ್ಲರ್]]&lt;ref name=&quot;autographs&quot;/&gt;. ಈತ ಏರ್ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದು [[F-22 ರಾಪ್ಟೋರ್‌‍]] ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ಸಿನೆಮಾದ ಮುಕ್ತಾಯದಲ್ಲಿ ಈತ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶರೀರದ ಮೇಲೆ ಸೈಬರ್‌ಟ್ರೋನಿಯನ್ ಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು ಒಂದು ಹೊಸ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ&lt;ref name=&quot;toyfairpics&quot;/&gt;. ಓರ್ಸಿ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಅವರಿಗೆ ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ 2007ರ ಸಿನೆಮಾಗಿಂತ ಈತನಿಗೆ ಜಾಸ್ತಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಆಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;orcifirstquestions&quot;/&gt; ಮತ್ತು ಪೊಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್‌ಲ್ಲಿನ ಡೈಲಾಗ್ ಅಡಿಶನ್ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್‌ನನ್ನು ಆತನ 1980ಯ ಅವತಾರದ ಸಮೀಪ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು&lt;ref name=&quot;additions&quot;&gt;{{cite news 
| title=Roberto Orci Discusses Scene Additions, Fan Love, Starscream, and 40 Robots|work=TFW2005|date=2009-01-27| url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-just-movie-31/roberto-orci-discusses-scene-additions-fan-love-starscream-and-40-robots-166683/
| accessdate=2009-01-27 
}}&lt;/ref&gt;.
* ಮೆಗಾಟ್ರೊನ್‌ನ ವಿಶೇಷ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಯಾದ [[ಸೌಂಡ್‌ವೇವ್‌]]ಗೆ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ವೆಲ್ಕರ್]] ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Frank Welker to officially voice Soundwave|work=[[UGO Networks]]|date=2009-04-27|url=http://movieblog.ugo.com/movies/roberto-orci-frank-welker-to-officially-voice-soundwave|accessdate=2009-04-27|archive-date=2009-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090430094616/http://movieblog.ugo.com/movies/roberto-orci-frank-welker-to-officially-voice-soundwave|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಈತ ಯಾವುದೇ ರೊಬೊಟ್ ಅಥವಾ ವಾಹನವಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಟೊಯ್ ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;ಸೆಟಲೈಟ್ ಮೊಡ್&quot; ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡೀದ್ದಾನೆ. ಈತ ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಮಿಲಿಟರಿ ಉಪಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತದ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌ರ ಚಳುವಳಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಟೊಯ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈತನಿಗೆ ಒಂದು ರೊಬೊಟ್ ರೂಪ ಸಹ ಕೊಡಲಾಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಈತ ಸೈಬರ್‌ಟ್ರೋನಿಯನ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ&lt;ref name=&quot;toyfairpics&quot;/&gt;. ವಿನ್ಯಾಸಕಾರರು ಈತನನ್ನು [[ಚೆವ್ರೊಲೆಟ್‌ ಸಿಲ್ವರಾಡೊ]] ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿದ್ದರೂ ತದನಂತರ ಅದನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಓರ್ಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=TF2 Soundwave Satellite and Truck Concept Art with Ravage|publisher=TFW2005|date=2008-10-25|url=http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-9/tf2-soundwave-satellite-and-truck-concept-art-with-ravage-166074/ |accessdate=2008-10-26}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರರು 2007ರ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸೌಂಡ್‌ವೇವ್‌ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಸಿದ್ದರು, ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಔಟ್‌ ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಂಜೀ]]ಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡವು.  ನಂತರದ ಪಾತ್ರಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂಲಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಾದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;''ದೇಯರ್ ವಾರ್‌: ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್ಸ್‌ ಸ್ಟ್ರೈಕ್‌'', 2007 DVD featurette&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Roberto Orci]]|url=http://boards.transformersmovie.com/showpost.php?p=351304&amp;postcount=4161|title=Roberto and Alex: Questions|publisher=Official site|date=[[2007-05-19]]|accessdate=2008-06-06|dateformat=dmy|archive-date=2012-02-08|archive-url=https://www.webcitation.org/65IMrpoHq?url=http://boards.transformersmovie.com/showpost.php?p=351304|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
** [[ರಾವೇಜ್‌‍]], ಇದು ದೊಡ್ಡ ಒಂದು-ಕಣ್ಣಿನ ಪುಮಾಗೆ ಹೋಲುವ ಸೌಂಡ್‌ವೇವ್‌ನ ಸೇವಕ.&lt;ref name=&quot;robobrawlersbigandsmall&quot;/&gt; ಆರಂಭದ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಈತನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ನಂತರದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಮೀನಿನ ಹೋಲಿಕೆಯುಳ್ಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಂತಿಮ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;vaulttheft&quot;&gt;''ಡಿಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಂಗ್‌ ವಿಶುವಲ್‌ ಬೇಯ್‌ಹೆಮ್‌''  ಬ್ಲ್ಯೂ-ರೇ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ, ''ವಾಲ್ಟ್‌ ಥೆಪ್ಟ್''  ಸೆಗ್‌ಮೆಂಟ್‌.&lt;/ref&gt;
*** ಒಂದು-ಕಣ್ಣಿನ ಹರಿತವ ಅಲಗಿನಷ್ಟು ತೆಳ್ಳಗಿನ ರೊಬೊಟ್ ರೀಡ್‌ಮ್ಯಾನ್‌ಗೆ ಪ್ರ್ಯಾಂಕ್‌ ವೆಲ್ಕರ್ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರೀಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ರಾವೇಜ್ ಮಾರ್ಬಲ್ ಗಾತ್ರದ &quot;ಮೈಕ್ರೋನ್ಸ್&quot;‌&lt;ref name=&quot;bdextra&quot;/&gt; ಗಳನ್ನು ಚದುರಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅವು ಮಧ್ಯದ ಕೀಟವನ್ನು ಹೋಲುವ ರೊಬೊಟ್ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಅವೆಲ್ಲ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ರೀಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಆಗಿ ರೂಪ ತಳೆಯತ್ತವೆ. ರೀಡ್‌ಮ್ಯಾನ್ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ತೆಳ್ಳಗಿರುವುದು ಈತನ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ಈತ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಗೋಚರವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.
*** [[ದ ಡಾಕ್ಟರ್]]ಗೆ(ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಕಾಲ್ಪೆಲ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವ) ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದು ಜೊನ್ ಡಿ ಕೊಸ್ಟಾ. ಈತ ಚಿಕ್ಕ ಜೇಡದ ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವ ರೊಬೊಟ್ ಆಗಿದ್ದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ [[ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶಕ]] ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ.  ಈತ ಒಬ್ಬ ಮೆಡಿಕ್ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಉಪಕರಣಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಮೆದುಳಿನಿಂದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈತನ ಸ್ಕೌಟ್-ಕ್ಲಾಸ್ ರೂಪವು ಈತನು ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;robobrawlersbigandsmall&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=In Package Images Of Transformers: Revenge Of The Fallen Dune Runner and Scalpel|publisher=TFW2005|date=2009-04-02
| url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-toys--products-30/in-package-images-of-transformers-revenge-of-the-fallen-dune-runner-and-scalpel-167208/
| accessdate=2009-04-02 
}}&lt;/ref&gt;
* [[ಪ್ರಿಟೆಂಡರ್]] ಆಗಿರುವ [[ಅಲಿಸ್]] ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ [[ಇಸಾಬೆಲ್ ಲುಕಾಸ್]] ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.  ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಇದರ ಕಾದಂಬರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕಾಮಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಈಕೆ ಥೀಮ್ ಪಾರ್ಕಿನಲ್ಲಿ   ಅಲಿಸ್ ಇನ್ ವಂಡರ್ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಅನಿಮಾಟ್ರೊನಿಕ್ ಆಕೃತಿ ನೋಡಿದ ನಂತರ ತನ್ನ ಅರ್ಥ ಮೊಡ್‌ನಿನಲ್ಲಿ ಈ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳುತ್ತಾಳೆ.
* [[ವೀಲಿ]] ಎಂಬ ನೀಲಿ [[ರೇಡಿಯೊ ನಿಯಂತ್ರಣ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ರಕ್ಕಸ ಟೊಯ್ ಟ್ರಕ್ಕ]]ನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಟೊಮ್ ಕೆನಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ವೀಲಿ ಮೊದಲು ಡಿಸೇಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ ಅವರ ಪರ ವಹಿಸಿದರೂ ನಂತರ ಜೆಟ್‌ಫೈರ್‌ನನ್ನು ನೋಡಿ ತಾನೂ ಅವನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.seibertron.com/transformers/news/first-look-at-revenge-of-the-fallen-wheelie-figure/15129/|title=First Look at Revenge of the Fallen Wheelie Figure!|publisher=Seibertron.com|date=2009-02-07|accessdate=2009-02-07}}&lt;/ref&gt; ಸಿನೆಮಾದ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ವೀಲ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದಾರೆ.
* [[ಗ್ರಿಂಡರ್]] ಎನ್ನುವ ಈ ರೊಬೊಟ್ [[CH-53E ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾಲಿಯನ್]] ಹೆಲಿಕಾಪ್ಟರ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲದು&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://img132.imageshack.us/img132/8884/transformers22009062920.jpg|title=Transformers: Revenge of the Fallen PC disclaimer mentioning Sikorsky Super Stallion|accessdate=2009-07-03}}&lt;/ref&gt;.  ಈತನ ವಾಹನ ಹಾಗೂ ರೋಬೋಟ್ ಮೊಡ್ ಎರಡೂ ಕೂಡ 2007ರ ಸಿನೆಮಾದ [[ಬ್ಲಾಕೌಟ್‌]]ನ ಚಹೆರೆಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಸಾಮೀಪ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳೆಂದರೆ ತಿಳುಬಿಳುಪಿನ ಬಣ್ಣ, ವಿಭಿನ್ನ ಶಿರ ಮಾದರಿ. ಜೊತೆಗೆ ಬ್ಲಾಕೌಟ್‌‌ನ Pave Low ಗೆ ಇದ್ದಿದ್ದ ಮೂತಿಯ ರಾಡರ್ ಬಲ್ಬು ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾಲಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.  ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಸಿನೆಮಾದ ಕತೆಗಾರ ರೊಬರ್ಟೊ ಓರ್ಸಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಆತನಿಗೂ ಅದು [[ಬ್ಲಾಕೌಟ್]] ಅಥವಾ ಗ್ರಿಂಡರ್ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಆಗಬೇಕಿತ್ತೇ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು.[http://www.tfw2005.com/boards/transformers-movie-discussion/180451-welcome-mr-roberto-orci-you-may-ask-him-questions-283.html#post3785383 ]
* ದ ಕನ್‌ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ಎನ್ನುವ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್ ಒಳಗುಂಪು ಕಟ್ಟಡ ಕಟ್ಟುವ ವಾಹನಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುತ್ತವೆ.
** [[ಡೆಮೊಲಿಶೊರ್‌]]ಗೆ ಕಾಲ್ವಿನ್ ವಿಮ್ಮರ್ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಬಿಳಿ ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ [[Terex]] [[O&amp;amp;K]] RH 400 ಜಲಚಾಲಿತ ಗಣಿ [[ಅಗೆದು ತೋಡುವ ಯಂತ್ರ]]ವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;constructicon1&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.slashfilm.com/2009/02/03/transformers-2-super-bowl-teaser-is-only-the-beginning-constructicon-details-revealed/|title=Transformers 2: Super Bowl Teaser is Only The Beginning; Constructicon Details Revealed|author=Peter Sciretta|work=/Film|date=2009-02-03|accessdate=2009-02-03|archive-date=2012-12-08|archive-url=https://archive.is/20121208183700/http://www.slashfilm.com/2009/02/03/transformers-2-super-bowl-teaser-is-only-the-beginning-constructicon-details-revealed/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರೊಬೊಟ್ ಆಗಿರುವಾಗ ಈತನ ಟ್ರೆಡ್ಸ್ ಬೃಹತ್ ಚಕ್ರಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆತನು ತನ್ನೆರಡು ಚಕ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಚಕ್ರವನ್ನು ತಲೆಯ ಹಿಂದಿನವರೆಗೆ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಕೇವಲ ಎದುರುಗಡೆಯ ಚಕ್ರದ ಮೇಲೆ ಉರಳಬಲ್ಲವನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾದ ಕತೆಗಾರರು ಈತನನ್ನು ಸುಮ್ಮನೆ &quot;ವೀಲ್‌ಬೋಟ್&quot;&lt;ref name=&quot;okscifiwire&quot;/&gt; ಎಂದು ಕರೆದಿದ್ದರು. ಸಿನೆಮಾದ ಕ್ರೇಡಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರಿನಿಂದ ತಪ್ಪಾಗಿ ಪಟ್ಟಿಮಾಡಲಾಗಿದೆ.  ಅಲ್ಲದೆ ಈತನನ್ನು ಡೆಮೊಲಿಶರ್ ಎಂದು ಸಿನೆಮಾದ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. 
** [[ಮಿಕ್ಸ್‌ಮಾಸ್ಟರ್]]&lt;ref name=&quot;toyfairdevy&quot;/&gt;, ಈತ ಕಪ್ಪು ಮಾತು ಬೆಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದ [[ಮ್ಯಾಕ್]] ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮಿಕ್ಸರ್ ಟ್ರಕ್ ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ. ಈತನಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಮೂರನೇಯ ಬಾಟಲ್ ಮೊಡ್ ಇದ್ದು ಅದರಲ್ಲಿ ಆತ ಗನ್‌ಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಇಡುವವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.toycollector.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=79130&amp;Itemid=522|title=Mixmaster Triple-Changer and RPMs|publisher=Toy Collector|accessdate=2009-06-24|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629123948/http://www.toycollector.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=79130&amp;Itemid=522|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆತನ ಟೊಯ್ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈತ ರಸಾಯನ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಿಡಿಮದ್ದು ತಯರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿದ್ದು ಉಳಿದ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳ ಅಸ್ತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿಡಿಮದ್ದು ಮತ್ತು ಪಾಷಾಣವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=11:04 AM|url=http://www.tfw2005.com/resources/rotf-decepticons-384/mixmaster-3494/|title=Mixmaster - ROTF Main Line - Transformers Resources|publisher=Tfw2005.com|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಕಲ್ಪನಾವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಈತನನ್ನು [[ಮ್ಯಾಕ್‌ನೀಲಸ್]] ಮಿಕ್ಸರ್ ಟ್ರಕ್ ಆಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;[http://i463.photobucket.com/albums/qq352/mechamotoph/Transformers/TF%20RoTF/TFRoTFMixmaster.jpg ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್ ಆಪ್ ಮಿಕ್ಸ್‌ಮಾಸ್ಟರ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್‌ ಎ ಮ್ಯಾಕ್‌ನೀಲಸ್‌ ಟ್ರಕ್‌]&lt;/ref&gt;
** [[ಲೊಂಗ್ ಹೌಲ್]]&lt;ref name=&quot;toyfairdevy&quot;&gt;{{cite news|title=Toy Fair 2009 - Live Shots Of Revenge of the Fallen Devastator, Skids &amp; More|work=TFormers|date=2009-02-14|url=http://tformers.com/transformers-toy-fair-2009-live-shots-of-revenge-of-the-fallen-devastator-skids-more/10985/news.html |accessdate=2009-02-15}}&lt;/ref&gt; ಈತನ ಪರ್ಯಾಯ ಮೊಡ್ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್ 773 [[ಡಂಪ್ ಟ್ರಕ್]] ಆಗಿದೆ.  ''ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್‌'' ಗೆ ಹಸಿರುನಿಶಾನೆ ದೊರೆತ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಲೊಂಗ್ ಹೌಲ್‌ನ ಮೂಲ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ಈತನ ರೊಬೊಟ್ ಮೊಡ್‌ನ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಲಾಕಾರನಾದ ಜೊಶ್ ನಿಜಿ ಫಾನ್ ಆರ್ಟ್ ಆಗಿ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದ.&lt;ref&gt;[http://www.tfw2005.com/boards/transformers-fan-art/142705-long-haul-transformers-2-concept-fun.html#post1450603 TFW2005 ಪೋಸ್ಟ್ ಬೈ ಜೋಶ್‌ ನಿಜ್ಜಿ ರಿವೀಲಿಂಗ್‌ ಹಿಸ್ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಪಾರ್ ಲಾಂಗ್‌ ಹಾಲ್‌]&lt;/ref&gt; ಈತನ ಫ್ಯಾನ್ ಆರ್ಟ್ ಬೇ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದು ಅದೇ ಈತನನ್ನು ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news 
| title=Devastator Confirmed for Transformers: Revenge of the Fallen 
| publisher=TFW2005|date=2008-09-10 
| url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-9/devastator-confirmed-for-transformers-revenge-of-the-fallen-165770/ |accessdate=2008-09-28 
}}&lt;/ref&gt; ಅದಾಗ್ಯೂ ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಹೋಲಿಕೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಲೊಂಗ್‌ಹೌಲ್‌ನ ಪರ್ಯಾಯ ಮೊಡ್ ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್ 773B ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಟ್ರಕ್ ಆಗಿದೆ. ನಿಜಿ ಮೊದಲು ಲೊಂಗ್‌ಹೌಲ್‌ನನ್ನು [[ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್ 797]] ಎಂಬ ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಡಂಪ್ ಟ್ರಕ್ ಆಗಿ ಮಾಡಿದ್ದ.&lt;ref&gt;[http://buybigtires.com/wordpress/wp-content/uploads/2009/02/long-haul.jpg ಲಾಂಗ್‌ ಹಾಲ್‌ ಕಾನ್ಸೆಪ್ಟ್‌ ಆರ್ಟ್‌ ಶೋವಿಂಗ್‌ ಹಿಸ್‌ ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್‌ 797 ಆಲ್ಟ್‌ ಮೋಡ್‌]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
** ಕೆವಿನ್ ಮೈಕಲ್ ರಿಚರ್ಡಸನ್ [[ರಾಂಪೇಜ್‌]]ಗೆ ಸಹ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ [[ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್ D9L]] [[ಬುಲ್ಡೊಜರ್]] ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;toyfairdevy&quot;/&gt; ಈತನ ರೊಬೊಟ್ ಮೊಡ್‌ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಟ್ರೆಡ್ಸ್‌ನ್ನು ಚಾವಟಿಯಾಗಿ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನೆಟ್ಟಗೆ ಎದ್ದು ನಿಂತ ಹಾವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.  ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಈ ಮೊಡ್ ಅನ್ನು &quot;ಜಾಕ್‌ಹಾಮರ್ ಮೊಡ್&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈತನ ನಿಜವಾದ ರೊಬೊಟ್ ಮೊಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಈತ ನಾಲ್ಕು ಜೇಡನ ಹೋಲಿಕೆಯ ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳ ಸಿಂಚರ್‌ಗೆ ಹೋಲುತ್ತಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=11:04 AM| url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-toys--products-30/transformers-revenge-of-the-fallen-deluxe-rampage-cardback-reveals-bio-and-third-mode-167049/ |title=Transformers Revenge of the Fallen Deluxe Rampage Cardback reveals Bio and Third Mode! - Transformers News|publisher=Tfw2005.com|date=2009-03-13|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt; ಈತನನ್ನು ಮೊದಲು ಹಳದಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದ್ದರಾದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಬಲ್‌ಬೀಯ ಜೊತೆಗಿನ ಸೆಣಸಾಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ಕಾಣಲು ಈತನನ್ನು ಕೆಂಪಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;''ಡೀಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಂಗ್‌ ವಿಶುವಲ್‌ ಮೇಹೆಮ್‌''  ಬ್ಲೂ-ರೇ ಎಕ್ಸ್ಟ್ರಾ, ''ಜ್ಯಾಕ್‌ಹ್ಯಾಮರ್‌ ಫೈಟ್‌''  ಭಾಗ&lt;/ref&gt; ಈತ ಹಾರುತ್ತ ಅಡ್ಡಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು &quot;ಸ್ಕಿಪ್‌ಜಾಕ್&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.editorsguild.com/FromtheGuild.cfm?FromTheGuildid=84|title=The Sound of Transforming Robots|publisher=Motion Picture Editors Guild|date=2009-06-25}}&lt;/ref&gt; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಸಿನೆಮಾದ ಕ್ರೇಡಿಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಈತನ ಹೆಸರನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
** [[ಸ್ಕ್ರಾಪರ್]],&lt;ref name=&quot;toyfairpics&quot;/&gt; ಈ ರೊಬೊಟ್ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ [[ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್]] 992G [[ಸ್ಕೂಪ್ ಲೋಡರ್]] ಆಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು. 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಈತ ತನ್ನ ಕೈಗಳನ್ನು ಸರಪಳಿಗಳ ದಂಡದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಲ್ಲ.
** ಫ್ರಾಂಕ್ ವೆಲ್ಕರ್ [[ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರಿ]]ಗೆ ಧ್ವನಿ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈತ ಅನೇಕ ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ರೂಪಗೊಂಡ {{Convert|46|ft|m}}ಉದ್ದನೆಯ ಆಜಾನುಬಾಹು ರೊಬೊಟ್. ಈತನು ಗೊರಿಲ್ಲಾ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಓಡಾಡುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;toyfare&quot;/&gt; ಈತ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನೆಟ್ಟಗೆ ನಿಲ್ಲಲಾರ. ಆದರೆ ನಿಂತರೆ {{convert|100|ft|m}}ಉದ್ದಕೆ {{convert|120|ft|m}}ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;transformerslive1&quot;/&gt; ಈತನ ದವಡೆಗಳು ತೆರೆದುಕೊಂಡು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಸುಳಿಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗಬಲ್ಲದು. ಈತನ ಜೊತೆ [[ಗ್ರಾಪ್ಲಿಂಗ್ ಕೊಕ್ಕೆ]] ಇರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿ ಈತ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಹತ್ತುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;trailerbreakdown2&quot;/&gt; 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರ್ ಹೆಸರನ್ನು ತಪ್ಪಾಗೆ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಬ್ರಾವ್ಲ್‌]]ಗೆ ಕೊಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;br /&gt;ಆದಾಗ್ಯೂ ಮೊದಲು ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರ್‌ನನ್ನು ಉಳಿದ ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಕನ್‌ಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವನೆಂದು(ಟೊಯ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿದೆ) ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದರೂ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಈತನನ್ನು ಇವರಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈತನ ಅವಯವಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ರೊಬೊಟ್ ಮೊಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಈತನ ರೊಬೊಟ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾರವನ್ನು ಕೈ ಬಿಟ್ಟು ಮೊದಲು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ ವೆಹಿಕಲ್ ಮೊಡ್ ಒಂದೇ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;devastator&quot;&gt;[http://www.tfw2005.com/boards/attachments/transformers-movie-discussion/27099276d1247311885-devastator-constructicons-concept-art-devastator-concept-art-movie-constructicons.jpg ಬೆನ್ ಪ್ರೊಕ್ಟರ್‌ನ ಡಿವಾಸ್ಟರ್‌ನ ಭಾಗಗಳ ಕಲ್ಪಿತ ಚಿತ್ರ  WIP]&lt;/ref&gt;  ಆದರೂ ಕೂಡ ಹೈಟವರ್‌ಗೆ ರೊಬೊಟ್ ಮೊಡ್ ಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು. ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.stevejung.net/gallery/albums/userpics/10001/Constructicon_StudyA.jpg |title=ಸ್ಟೀವ್ ಜಂಗ್‌ನಿಂದ ಹೈಟವರ್ ರೋಬೊಟ್‌ನ ಕಲ್ಪಿತ ಚಿತ್ರ |access-date=2009-12-28 |archive-date=2015-11-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043214/http://www.stevejung.net/gallery/albums/userpics/10001/Constructicon_StudyA.jpg |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;   ಈ ಒವರ್‌ಲೋಡ್ ಮತ್ತು ಹೈಟವರ್‍ಗಳ ರೊಬೊಟ್ ಮೊಡ್‌ಗಳು ಕೇವಲ ಟೊಯ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ [[ಟಕಾರಾ ಟೊಮಿ]]ಯ EZ Collection DX ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Revenge Of The Fallen EZ Collection DX Devastator Set|publisher=TFW2005|date=2009-05-12| url= http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-toys--products-30/revenge-of-the-fallen-ez-collection-dx-devastator-set-167544/ |accessdate=2009-05-12}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt;ಡಿವಾಸ್ಟೇಟರ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ವಾಹನಗಳು ಇಂತಿವೆ:&lt;ref name=&quot;devastator&quot;/&gt;
*** ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದ [[ಮ್ಯಾಕ್]] [[ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಮಿಕ್ಸರ್]] ಟ್ರಕ್‌ ಈತನ ತಲೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈತನನ್ನು ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ [[ಮಿಕ್ಸ್‌ಮಾಸ್ಟರ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
*** ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ [[Terex]] [[O&amp;amp;K]] RH 400 ಜಲಚಾಲಿತ ಗಣಿ [[ಅಗೆದು ತೋಡುವ ಯಂತ್ರ]] ಎದೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸ್ಕಾವೆಂಜರ್ ಎಂದು ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
*** ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ [[ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್]] 992G  [[ಸ್ಕೂಪ್ ಲೋಡರ್]] ಬಲಗೈಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಸ್ಕ್ರಾಪರ್]] ಎಂದು ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
*** ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ [[Kobelco]]CK2500 ಕ್ರಾವ್‌ಲರ್ ಕ್ರೇನು ಎಡಗೈಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ಹೈಟವರ್]] ಎಂದು ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
*** ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ಟ್ರಕ್ ಲೋಡರ್ M930 ಮೊಡೆಲ್ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಮೊದಲು ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಕನ್ಸ್ ಬಂದಿಳಿದ freighterನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಡಗೈಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ.
*** ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್ 773B ಎಂಡ್ ಡಂಪ್ ಟ್ರಕ್&lt;ref name=&quot;bdextra&quot;&gt;NEST:ಟ್ರಾನ್ಸಫೋರ್ಮರ್ಸ್ ಡಾಟಾ-HUB ಬ್ಲೂ-ರೇ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt; ಎದೆಯ ಹಿಂಭಾಗವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು [[Komatsu]] HD465-7 ಆರ್ಟಿಕ್ಯುಲೇಟೆಡ್ ಡಂಪ್ ಟ್ರಕ್ ಆಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;devastator&quot;/&gt;  ಇದನ್ನು ಓವರ್‌ಲೋಡ್ ಎಂದು ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
*** ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್ 773B [[ಡಂಪ್ ಟ್ರಕ್]] ಬಲ ಕಾಲಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಲೊಂಗ್ ಹೌಲ್ ಎಂದು ಟೊಯ್‌ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
*** ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ [[ಕ್ಯಾಟರ್‌ಪಿಲ್ಲರ್ D9L]] [[ಬುಲ್ಡೊಜರ್]] ಎಡ ಕಾಲಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು [[ರಾಂಪೇಜ್]] ಎಂದು ಟೊಯ್‌ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
** ಹೆಸರಿಡದ ಕನ್ಸ್ತ್ರಕ್ಟಿಕನ್ ಒಬ್ಬ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ  [[Volvo]] EC700C ಕ್ರಾವಲರ್ ಅಗೆದುತೋಡುವ ಯಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ [[Stanley]] UP 45SV ಯುನಿವರ್ಸಲ್ ಪ್ರೊಸೆಸರ್ ಅಟಾಚ್ಮೆಂಟ್ ಇದೆ. ಇದು ಕನ್ಸ್ಟ್ರಕ್ಟಿಕನ್ಸ್ ಬಂದಿಳಿದ freighter ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇವಲ ವೆಹಿಕಲ್ ಮೊಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 
** ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್ ಅನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುವ ರಿಟ್ರೈವಲ್ ಮಿಶನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಡದ ಕನ್ಸ್ತ್ರಕ್ಟಿಕನ್ ಒಬ್ಬನನ್ನು ( ದ ಲಿಟಲ್ ಒನ್ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿದ) ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ. ದ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಗೆ ಮೆಗಾಟ್ರೋನ್‌ನನ್ನು ರಿಪೇರಿ ಮಾಡಲು ಬೇಕಾಗುವ ಭಾಗಗಳಿಗಾಗಿ ಈತನನ್ನು ಸಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  
* ಶಾಂಘೈನಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ ಬಣ್ಣದ [[Audi R8]] ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ [[ಸೈಡ್‌ವೇಸ್]] ಆಟೊಬೊಟ್‌ಗಳಿಂದ ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವ ತನಕ ಡಿಮೊಲಿಶರ್ ಜೊತೆ ಅಡಗಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;trailerbreakdown&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.empireonline.com/features/transformers-revenge-of-the-fallen-teaser-trailer-breakdown/|title=A Closer Look At The Revenge Of The Fallen Teaser Trailer|work=[[Empire (magazine)|Empire Online]]|accessdate=2009-02-17|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020182627/http://www.empireonline.com/features/transformers-revenge-of-the-fallen-teaser-trailer-breakdown/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* [[ಸ್ಕೊರ್‌ಪೊಂಕ್]] ಇದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೊಬೊಟಿಕ್ ಚೇಳಾಗಿದೆ. 2007ರ ಸಿನೆಮಾದ ಘಟನಾವಳಿಗಳ ನಂತರ ಇದು ಮರಳುಗಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಕೂತು ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ.


* ಇಜಿಪ್ಟಿನ ಯುದ್ಧರಂಗದಲ್ಲಿ [[ಬೊನ್‌ಕ್ರಶರ್]] ಅನ್ನು ಹೋಲುವ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್ ಒಂದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಈತನಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈತನೇ ಬೊನ್‌ಕ್ರಶರ್ ಎನ್ನುವುದೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
* ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಕಿರಿಯ ರೊಬೊಟ್‌ಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಡದ ಅರ್ಥ್ ಮೊಡ್ ಇಲ್ಲದ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳಿವೆ. ಹಾಗೂ [[ಇನ್ಸೆಕ್ಟಿಕನ್ಸ್]] ಜೊತೆಗೆ ಆಲ್‌ಸ್ಪಾರ್ಕ್‌ನಿಂದ ಜೀವ ತಳೆದ ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ಅಡಿಗೆ ಮನೆಯ ಸಾಧನಗಳಿವೆ. ಈ ಅಡಿಗೆಮನೆಯ ಬೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಪೈರೊಮೆನಿಯಾ ಇರುವ ಟೋಸ್ಟರ್ ಬೋಟ್ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಇಜೆಕ್ಟರ್ ಎಂದು ಟೊಯ್ ಲೈನಿನಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.kotoys.com/forum/index.php?topic=151.msg328|title=Rotf Ejector Toaster Oven !!! Misp Package Photos!! The Toasters Got My Dew!!|publisher=Kotoys.com|date=2009-05-17|accessdate=2009-05-27|archive-date=2009-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20090531125827/http://www.kotoys.com/forum/index.php?topic=151.msg328|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. ಇದು 2007ರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಸಿನೆಮಾದ ಜೊತೆ ಟೈ-ಇನ್ ಇದ್ದ ಮೌಂಟೇನ್ ಡ್ಯೂ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಲ್ಲದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://theinspirationroom.com/daily/2007/mountain-dew-toaster/|title=Mountain Dew Toaster A Transformer|date=2007-06-30|accessdate=2009-06-24|publisher=The Inspiration Room|archive-date=2009-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820052931/http://theinspirationroom.com/daily/2007/mountain-dew-toaster/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅಲ್ಲದೇ [[ಫ್ರೆಂಜಿ]]ಯ ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ತಲೆಯು ಸಿಯ್ಮೌರ್ ಸಿಮ್ಮನ್ಸ್‌ನ ತಾಯಿಯ ರೆಸ್ಟೊರೆಂಟಿನಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.


== ನಿರ್ಮಾಣ ==

=== ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ===
ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2007ರಲ್ಲಿ  ''[[ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫೋಮರ್ಸ್]]''  ಉತ್ತಾರಾರ್ಧದ ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಜೂನ್ ಕೊನೆಯ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು&lt;ref&gt;{{cite news|author=Pamela McClintock|title='Transformers' sequel sets 2009 date|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2007-09-26|url=http://www.variety.com/article/VR1117972852.html?categoryid=13&amp;cs=1|accessdate=2007-09-27|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011204325/http://variety.com/article/VR1117972852.html?categoryid=13&amp;cs=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  ಚಲನಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ವಿಘ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು [[2007-2008ರ ಅಮೇರಿಕಾ ಲೇಖಕರ ಕೂಟದ ಮುಷ್ಕರ]]. ಜೊತೆಗೆ [[ಅಮೇರಿಕಾ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕೂಟ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕಾ ಸ್ಕ್ರೀನ್ ನಟರ ಕೂಟ]]ದ ಮುಷ್ಕರ.
ಬೇ ಮೊದಲು 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ ಕೆಲ ಪಾತ್ರಗಳ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ [[ಎನಿಮ್ಯಾಟಿಕ್]] ತಯಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದ. ಅವನ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ [[ಅಮೇರಿಕಾ ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕೂಟ]] ಜುಲೈ 2008ರಲ್ಲಿ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದ್ದರೆ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಎನಿಮೇಟರ್‌ಗಳು ಕ್ರಮಾಗತಿಗಳನ್ನು ಪೂರ್ತಿಗೊಳಿಸಬಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಮುಷ್ಕರ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;heavymetal&quot;&gt;{{cite news|author=Jay Fernandez|title=Heavy metal for sequel|work=[[Los Angeles Times]]|date=2007-10-10|url=http://articles.latimes.com/2007/oct/10/entertainment/et-scriptland10|accessdate=2008-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Writer's Strike continues; DGA signs deal; Awards questioned|author=Danielle Davidson|work=The West Georgian|date=2008-01-23|url=http://media.www.thewestgeorgian.com/media/storage/paper523/news/2008/01/23/ArtsAndEntertainment/Writers.Strike.Continues.Dga.Signs.Deal.Awards.Questioned-3163849.shtml|accessdate=2008-09-28|archive-date=2009-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20090121145803/http://media.www.thewestgeorgian.com/media/storage/paper523/news/2008/01/23/ArtsAndEntertainment/Writers.Strike.Continues.Dga.Signs.Deal.Awards.Questioned-3163849.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್''  ಮತ್ತು ಅದರ ಉತ್ತಾರಾರ್ಧದ ಮಧ್ಯ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಕ ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ &quot;ತಮ್ಮ ಮಗುವನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೊಂದುವುದು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ&quot; ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Adam B. Vary|title=Optimus Prime Time|work=[[Entertainment Weekly]]|date=2007-07-04|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20035285_20035331_20044598,00.html|accessdate=2007-12-16|archive-date=2007-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20070707075337/https://ew.com/ew/article/0,,20035285_20035331_20044598,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಈ ಸಿನೆಮಾಗೆ 2000 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಬಜೆಟ್ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು 2007ರ ಸಿನೆಮಾಗಿಂತ 50 ಮಿಲಿಯನ್ ಜಾಸ್ತಿ. ಜೊತೆಗೆ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದ ಕೆಲ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಇದರಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಪ್ರೈಮ್‌ನನ್ನು ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಿದ ರೀತಿ.&lt;ref name=&quot;empire&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hide&quot;&gt;{{cite web|title=Transformers: Behind the scenes|work=[[The Hollywood Reporter]]|format=Video|url=http://link.brightcove.com/services/player/bcpid17054225001?bclid=18291076001&amp;bctid=18271280001|accessdate=2009-04-03}}&lt;/ref&gt; [[ಲೊರೆನ್ಜೊ ದಿ ಬೊನಾವೆನ್ಚುರಾ]] ಪ್ರಕಾರ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಒಂದೇ ಸಲ ಎರಡು ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸೂಚಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆತ ಮತ್ತು ಬೇ ಇದು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮವಲ್ಲ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;tccfair&quot;&gt;{{cite news|author=Brian Savage|title=TCC Exclusive: Transformers Revenge of the Fallen at Toy Fair 2009|work=Transformers Collectors Club|url=http://www.transformersclub.com/tfrof-intv09.cfm|accessdate=2009-02-17|archive-date=2013-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528051946/http://www.transformersclub.com/tfrof-intv09.cfm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


ಕತೆಗಾರರಾದ [[ರೋಬರ್ಟೊ ಆರ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಕರ್ಜಮನ್]] ತಮ್ಮ ಬ್ಯೂಸಿ ಶೆಡ್ಯುಲ್ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಕಾರಣ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಮೇ 2007ರಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಕತೆಗಾರರನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿತು. ಆದರೆ ಬೇರೆ ಕತೆಗಾರರ [[ಶೈಲಿ]] ಇಷ್ಟವಾಗದೇ ಆರ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಜಮನ್ ಹಿಂದಿರುಗುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಲು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರು.&lt;ref name=&quot;heavymetal&quot;/&gt;  ಜೊತೆಗೆ ಸ್ಟುಡಿಯೊ ಬೇ‌ನಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ [[ಎಹ್ರೆನ್ ಕ್ರುಗರ್]] ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್  ಪೌರಾಣಿಕತೆ&lt;ref name=&quot;Borys Kit&quot;&gt;{{cite news|author=Borys Kit|title=Writing team built fast for 'Transformers 2'|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2007-10-04|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i298d60247271e2fe1722233a840531a6|accessdate=2007-10-04|archive-date=2007-10-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011080933/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i298d60247271e2fe1722233a840531a6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕುರಿತು ಮಾಹಿತಿ ಇರುವ ಹಾಗೂ ಓರ್ಸಿ, ಕರ್ಜಮನ್‌ರ ಸ್ನೇಹಿತ [[ಬ್ರಿಯಾನ್ ಗೊಲ್ಡ್‌ನರ್]] ಸಹಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Borys Kit&quot;/&gt; ಈ ಕತೆಗಾರರಿಗೆ ಒಟ್ಟೂ ಎಂಟು ಮಿಲಿಯನ್ ನೀಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;heavymetal&quot;/&gt;  [[2007-08ರಲ್ಲಿ ಶುರುವಾದ ಅಮೇರಿಕಾ ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಮುಷ್ಕರ]]ದಿಂದ ಚಿತ್ರಕತೆ ಬರೆಯುವಾಗ ತೊಂದರೆಯಾಯಿತು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಿತ್ರ ತಯಾರಿಕೆ ನಿಲ್ಲಬಾರದೆಂದು ಕತೆಗಾರರು ಒಂದು [[ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್]] ಬರೆಯಲು ಎದಡು ವಾರಗಳ ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಮುಷ್ಕರದ&lt;ref name=&quot;kickoff&quot;&gt;{{cite news|author=Alex Billington|title=Kicking Off 2009 with Writers Alex Kurtzman and Roberto Orci - Part Two: Transformers 2|work=FirstShowing.net|date=2009-01-14|url=http://www.firstshowing.net/2009/01/14/kicking-off-2009-with-writers-alex-kurtzman-and-roberto-orci-part-two-transformers-2/ |accessdate=2009-01-14}}&lt;/ref&gt; ಹಿಂದಿನ ದಿನ ಕೊಟ್ಟರು. ತದನಂತರ ಬೇ ಅದನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಜೋಕ್‌ಗಳನ್ನು ತೂರಿಸಿ&lt;ref name=&quot;kickoff&quot;/&gt; ಅರವತ್ತು ಪುಟಗಳ [[ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್]]&lt;ref name=&quot;geriatric&quot;&gt;{{cite news|author=[[Anne Thompson]]|title=Oscar Watch: Bay Hosts Transformers Tech Show|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2008-02-08|url=http://weblogs.variety.com/thompsononhollywood/2008/02/oscar-watch-bay.html|accessdate=2008-02-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080210061256/http://weblogs.variety.com/thompsononhollywood/2008/02/oscar-watch-bay.html|archivedate=2008-02-10|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತಯಾರಿಸಿದ.&lt;ref name=&quot;okscifiwire&quot;/&gt;  ಈ ಮೂರು ಕತೆಗಾರರರು ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕತೆ ಮುಗಿಸಿದರು. ಇವರನ್ನು ಬೇ ಎರಡು ಹೊಟೆಲ್ ರೂಮಿನಲ್ಲಿ &quot;ಕೂಡಿ&quot; ಹಾಕಿದ್ದ. ಕ್ರುಗರ್ ತನ್ನ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಕತೆ ಬರೆಯುತಿದ್ದರೂ ದಿನಕ್ಕೆರಡು ಬಾರಿ ಎಲ್ಲ ಸೇರಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Stephanie Sanchez|title=IESB Exclusive: Kurtzman and Orci on Transformers 2!|work=IESB|date=2008-09-17|url=http://www.iesb.net/index.php?option=com_ezine&amp;task=read&amp;page=1&amp;category=2&amp;article=5481|accessdate=2008-09-17}}&lt;/ref&gt;


ಆರ್ಕಿ ಈ ಸಿನೆಮಾದ ಮನೆಯಿಂದ ದೂರ ಇರುವಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅತೋಬೊಟ್ಸ್ [[ಸೈಬರ್ಟೋನ್]] ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗದೆ ಪೃಥ್ವಿಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದರೆ, ಸ್ಯಾಮ್ ಮನೆ ಬಿಟ್ಟು ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ.&lt;ref name=&quot;theme&quot;&gt;{{cite news|url=http://moviesblog.mtv.com/2008/07/24/writers-reveal-theme-of-transformers-sequel-the-bad-news-no-dinobots/|author=Josh Horowitz|title=Writers Reveal Theme Of ‘Transformers’ Sequel. The Bad News? No Dinobots|work=[[MTV]] Movies Blog|date=2008-07-24|accessdate=2008-07-25|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828151829/http://moviesblog.mtv.com/2008/07/24/writers-reveal-theme-of-transformers-sequel-the-bad-news-no-dinobots/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಆತನಿಗೆ ರೋಬೋಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರ  ಲೊರೆನ್ಜೊ ಹೇಳಿದ್ದ ಪ್ರಕಾರ ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಿ ಸುಮಾರು 40 ರೋಬೊಟ್‌ಗಳಿದ್ದವು ಎಂದು. ILM ನ ಸ್ಕಾಟ್ ಫಾರಾರ್ ಪ್ರಕಾರ ಇದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು 60 ರೊಬೊಟ್‌ಗಳು. ಓರ್ಸಿಗೆ   ಬೇ ತನ್ನ ದ್ವನಿಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಗಡುಸು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಸಂತುಷ್ಟಗೊಳಿಸಲು ಇಚ್ಚಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಹೇಳಿದ್ದರು,&lt;ref name=&quot;collidervideo&quot;&gt;{{cite web|title=Exclusive Video: Director Michael Bay talks TRANSFORMERS Revenge of the Fallen|publisher=Collider|date=2009-02-09|url=http://www.collider.com/entertainment/interviews/article.asp/aid/10866/tcid/1|accessdate=2009-02-09|archive-date=2011-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920003747/http://collider.com/entertainment/interviews/article.asp/aid/10866/tcid/1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಆತನ ಹಾಸ್ಯಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹೊರತಾಗಿಯೂ &quot;ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸಿನೆಮಾ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ತರುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ ವಿಧಾನ ಎಂದು ತಾಯಿಯಂದಿರು ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು&quot;&lt;ref name=&quot;tccfair&quot;/&gt; ಈ ಚಿತ್ರದ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯನ್ನು ಕರ್ಟ್ಸ್‌ಮನ್ ರಚಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Roberto Orci]]|title=The All New &quot;Hey Roberto&quot; Thread|publisher=[[Don Murphy]]|date=2008-06-05|url=http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1176567&amp;postcount=11992|accessdate=2008-06-05|dateformat=dmy|archive-date=2008-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080609081946/http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1176567&amp;postcount=11992|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[ಜಿ.ಬಿ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ರಾಕ್‌]] ಅವರ ಕಾಮಿಕ್ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರನ್ನು ತರಲು ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಬೇ ಆ ಹೆಸರುಗಳು ತುಂಬಾ ಕಾರ್ಟೂನ್‌ ರೀತಿಯದು ಎಂದುಕೊಂಡ.&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Roberto Orci]]|title=The All New &quot;Hey Roberto&quot; Thread|publisher=[[Don Murphy]]|date=2008-07-11|url=http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1199968&amp;postcount=14053|accessdate=2009-03-17}}{{Dead link|date=ಮೇ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;


''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌''  ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮುನ್ನ ನಿರ್ದೇಶಕ [[ಟೊಮ್ ಡೆಸೆಂಟೊ]]ಗೆ [[ಡೈನೊಬೋಟ್ಸ್]]&lt;ref&gt;{{cite news|title=Transformer Producer Wants Dinobots in TF2|work=[[UGO Networks]]|date=2007-06-05|url=http://movieblog.ugo.com/index.php/movieblog/more/scoop_transformer_producer_wants_dinobots_in_tf2/|accessdate=2007-12-16|archive-date=2007-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20071214185401/http://movieblog.ugo.com/index.php/movieblog/more/scoop_transformer_producer_wants_dinobots_in_tf2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪರಿಚಯಿಸುವ &quot;ತುಂಬ ಸುಂದರವಾದ ಯೋಚನೆ&quot; ಬಂತು. ಆದರೆ ಬೇ‌ಗೆ 2007ರ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ್ದ [[ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಾರಿಯರ್‌‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Patrick Kolan|title=Transformers Roundtable with Michael Bay|work=[[IGN]]|date=2007-06-13|url=http://uk.movies.ign.com/articles/796/796057p2.html|accessdate=2007-06-13|archive-date=2009-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090122062726/http://uk.movies.ign.com/articles/796/796057p2.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಓರ್ಸಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ''ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್''  ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ ಏಕೆಂದರೆ ಡೈನೊಬೋಟ್ಸ್‌ನ ಫಾರ್ಮ್‌‍&lt;ref name=&quot;theme&quot;/&gt; ಕುರಿತ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಕಾರಿಯರ್ ಅನ್ನು ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಲಿ ಆಗಲಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;tidalwave&quot;/&gt;  ಓರ್ಸಿಗೆ ಡೈನೊಸೊರ್ ಅಷ್ಟು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆತನಿಗೆ ಡೈನೊಬೊಟ್ಸ್ ಪರಿಚಯಿಸಲು ಆಗಲಿಲ್ಲವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ. &quot;ಆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾನು ಉತ್ತಮನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡೆ&quot;, ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದ್ದನು,&lt;ref name=&quot;Roberto Orci&quot;&gt;{{cite web|author=[[Roberto Orci]]|title=The All New &quot;Hey Roberto&quot; Thread|publisher=[[Don Murphy]]|date=2008-10-20|url=http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1262447&amp;postcount=16453|accessdate=2009-03-17|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629061440/http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1262447&amp;postcount=16453|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roberto Orci&quot;/&gt; ಆದರೆ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಂದ ಈ ಪಾತ್ರದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಈತನೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟನು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Roberto Orci]]|title=The All New &quot;Hey Roberto&quot; Thread|publisher=[[Don Murphy]]|date=2008-06-19|url=http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1189637&amp;postcount=13182|accessdate=2008-06-25|archive-date=2008-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626185522/http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1189637&amp;postcount=13182|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ನನಗೆ ಏಕೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ ಹಲ್ಲಿಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಏಕೆ ವೇಷ ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ, ಸಿನೆಮಾ-ಪ್ರಕಾರ.  ಒಮ್ಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಾರೆಂದಾದರೆ, ಮುಂದೊಮ್ಮೆ ಡೈನೋಬೋಟ್‌ಸ್‌ನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುತ್ತೇನೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Roberto Orci]]|title=Welcome Mr. Roberto Orci, you may ask him questions|work=TFW2005|date=2008-08-08|url= http://www.tfw2005.com/boards/transformers-movie-discussion/180451-welcome-mr-roberto-orci-you-may-ask-him-questions-52.html#post2285336 |accessdate=2009-03-24}}&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮೈಕಲ್ ಬೇ‌ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಆತ ಡೈನೊಬೊಟ್ಸ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಾಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.seibertron.com/transformers/news/michael-bay-on-the-dinobots-i-hate-them/16618/|title=Michael Bay on the Dinobots: &quot;I hate them.&quot;|date=2009-07-27|accessdate=2009-07-27|work=Seibertron.com}}&lt;/ref&gt;


ಚಲನಚಿತ್ರದ ತಯಾರಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೇ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ಗಳು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ಒಂದು ತಪ್ಪುಮಾಹಿತಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು ಜೊತೆಗೆ ಚಿತ್ರದ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ದೂರ ಸರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದರು.  ಆದರೆ, ಓರ್ಸಿ ಇದು ಕೈಗೂಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;tidalwave&quot;&gt;{{cite news | title=Roberto Orci - Soundwave will not be a Pick Up In Transformers Revenge of the Fallen | publisher=TFW2005|date=2008-10-18 | url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-9/roberto-orci---soundwave-will-not-be-a-pick-up-in-transformers-revenge-of-the-fallen-166024/ | accessdate=2008-10-19 
}}&lt;/ref&gt;  ದ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಮೌರಿ ಮತ್ತು ಫರ್ಮನ್‌ ಅವರ ''[[MTV]]''  ಮತ್ತು ''[[ಕಾಮಿಕ್ ಬುಕ್ ರಿಸೋರ್ಸಸ್‌]]'' ಗಳ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಸೆನ್ಸಾರ್ ಮಾಡುವ ಹಂತಕ್ಕೂ ಹೋಯಿತು. ಅವರು ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅರ್ಸೀ ಮತ್ತು ದ ಫಾಲನ್ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;radar&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.seibertron.com/transformers/news/transformers-2-the-fallen-falling-off-the-radar/13698/|title=Transformers 2: Did The Fallen Fall Off The Radar?|publisher=Seibertron|date=2008-08-05|accessdate=2008-08-06}}&lt;/ref&gt;  ''[[ಎಂಪಾಯರ್‌ಗೆ]]''  ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬೇಯು ಮೆಗಾಟ್ರಾನ್ ಎಂಬ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ತರುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಪಾತ್ರವು ಗೊಂಬೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;empire&quot;/&gt; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಆದರೆ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಓರ್ಸಿಯವರು ಫೆಬ್ರುವರಿ 2009 ರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೆಗಾಟ್ರಾನ್ ಪಾತ್ರವು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬರಲಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Megatron Confirmed for Transformers Revenge of the Fallen| publisher=TFW2005| date=2009-02-22| url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-just-movie-31/megatron-confirmed-for-transformers-revenge-of-the-fallen-166878/ |accessdate=2009-02-22
}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಬೇಯು ತಾನು ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಮೊದಲ ವಾರದ&lt;ref&gt;{{cite news|title=Michael Bay Claims Leaked Movie Information is Fake|publisher=TFW2005|date=2008-07-21|url=http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-9/michael-bay-claims-leaked-movie-information-is-fake-165504/ |accessdate=2008-09-28}}&lt;/ref&gt; [[ದೈನಂದಿನ ಕಾಲ್ ಶೀಟ್‌]]ನ ವಿಷಯ ಹೊರಬಿದ್ದಿರುವುದು ತಾನು ನಕಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡ. ಅದು ರೇಮನ್ ರೋಡ್ರಿಗ್ಸ್‌ನ ಪಾತ್ರ, ಮತ್ತು ಜೆಟ್‌ಫೈರ್ ಮತ್ತು ಅವಳಿಗಳು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;callsheet&quot;&gt;{{cite news|title=TF2 - Bethlehem Callsheets - BIG SPOILERS|publisher=TFW2005|date=2008-06-05|url=http://www.tfw2005.com/boards/attachment.php?attachmentid=5195&amp;d=1212720423|accessdate=2008-06-06}}&lt;/ref&gt;


=== ಚಿತ್ರೀಕರಣ ===
ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ [[ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್, ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;wilson&quot;&gt;{{cite news|author=Jay A. Fernandez, Borys Kit|title=Rainn Wilson in for 'Transformers 2'|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2008-05-29|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i3f3a21456cba6a51cf2da2541155c3a4|accessdate=2008-05-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080530090816/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i3f3a21456cba6a51cf2da2541155c3a4|archivedate=2008-05-30|url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[ಪ್ಲೆಯಾ ವಿಸ್ಟಾ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಮೊದಲಿನ [[ಹ್ಯೂಜಸ್ ಏರ್ ಕ್ರಾಫ್ಟ್‌]]ನ ಸೌಂಡ್ ಸ್ಟೇಜ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನೆಮಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒಳಾಂಗಣ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;made&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1118001937.html|author=Peter Debruge|title=Who Made the Movie: 'Transformers II'|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2009-03-31|accessdate=2009-04-01}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಜೂನ್ 2ರಿಂದ&lt;ref name=&quot;geriatric&quot;/&gt; ಮೂರು ದಿವಸಗಳಲ್ಲಿ [[ಶಾಂಘೈ]]ಯ ಕೆಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲು [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವಾನಿಯಾದ ಬೆತ್ಲೆಹೆಮ್‌ನ]] [[ಬೆತ್ಲೆಹೆಮ್ ಸ್ಟೀಲ್]] ಸೈಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;bethlehem&quot;&gt;{{cite news|author=Michael Duck|title=Officials fired up for Bethlehem filming|work=[[The Morning Call]]|date=2008-01-17}}&lt;/ref&gt; ತದನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಟೀವನ್ ಎಫ್ ಉಧ್ವರ್-ಹಾಜಿ ಸೆಂಟರಿ]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Keith Knight|title=More High-Fliers at Air &amp; Space|work=[[The Washington Post]]|date=[[2008-06-07]]|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/06/06/AR2008060603921.html |accessdate=2008-06-09}}&lt;/ref&gt; ಅದಾದ ಮೇಲೆ ಜೂನ್ 9ಕ್ಕೆ ಚಿತ್ರತಂಡ [[ಫಿಲಿಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ಗೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು. ಇಲ್ಲಿ [[PECO]] ರಿಚ್ಮಂಡ್ ಪವರ್ ಸ್ಟೇಷನ್, [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೆನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಡ್ರೆಕ್ಸಲ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]], [[ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಪೆನಿಟೆನ್ಶಿಯರಿ]], [[ಫೇರ್‌ಮೌಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ ಸಿಟಿ ಹಾಲ್]], [[ರಿಟೆನ್ ಹೌಸ್ ಸ್ಕ್ವೇರ್]] ಮತ್ತು [[ಹಿಸ್ಟರಿಕ್ ಚಾನ್ಸೆಲರ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್]] (ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ) ಹಾಗೂ [[ವನಾಮೇಕರ್ಸ್]]‌ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Michael Klein|title=Roll 'em|work=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=2008-06-08|url=http://www.philly.com/philly/news/local/19637659.html|accessdate=2008-06-09|archive-date=2008-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20080611234128/http://www.philly.com/philly/news/local/19637659.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Michael Klein |title=Inqlings: The big reach for an anchor|work=[[The Philadelphia Inquirer]]|date=2008-06-17|url= http://www.philly.com/philly/entertainment/20080617_Inqlings__The_big_reach_for_an_anchor.html |accessdate=2008-06-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618112517/http://www.philly.com/philly/entertainment/20080617_Inqlings__The_big_reach_for_an_anchor.html|archivedate=2008-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Aaron Scott|title=&quot;Transformers&quot; Sequel Brings Movie Studio to Wanamaker Bldg.|work=[[CoStar Group]]|date=2008-06-23|url=http://www.costar.com/News/Article.aspx?id=E31D081165C6AD733CB6624649AD6947A |accessdate=2008-06-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Kellvin Chavez|title=More Pics From Transformers 2 Set Plus Video!|work=LatinoReview.com|date=2008-06-14|url=http://www.latinoreview.com/news/more-pics-from-transformers-2-set-plus-video-4857|accessdate=2009-02-28|archive-date=2016-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121074412/http://www.latinoreview.com/news/more-pics-from-transformers-2-set-plus-video-4857|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಜೂನ್ 22ಕ್ಕೆ [[ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ]] ಚಿತ್ರ ತಂಡ ಬಂದಿಳಿಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Tashin Shamma|title='Transformers: Revenge of the Fallen' crash lands on campus|work=[[The Daily Princetonian]]|date=2008-06-24|url=http://www.dailyprincetonian.com/2008/06/24/21271/|accessdate=2008-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130518223640/http://www.dailyprincetonian.com/2008/06/24/21271/|archivedate=2013-05-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಿಟ್ಟಿಗೆ ಚಿತ್ರತಂಡ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು ಬೇ ಕೆಲ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಮತ್ತು ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಆತ ಬಳಸಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಆದರೂ, ಪ್ರಿನ್ಸ್‌ಟನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಲೀ ಬೇನಿಗೆ ವಿವಿಯ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅನುಮತಿಸಲಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಯಾಮ್‌ನ ತಾಯಿ ತಮಾಶೆಗಾಗಿ ಮರಿಜುವಾನಾ ಇರುವ  &quot;funny 'mom' scene&quot; ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

[[ಚಿತ್ರ:PyramidsofGiza at night.jpg|thumb|ಇಜಿಪ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಲು ಮೂರು ದಿನಗಳನ್ನು ಕಳೆಯಲಾಯಿತು.]]
[[2008 ರ ಸ್ರ್ಕೀನ್ ಅಕ್ಟರ್ ಗಿಲ್ಡ್‌]]ನಿಂದ ನಡೆಯಬಹುದಾದ ಮುಷ್ಕರದ ಕಾರಣದಿಂದ ಬೇ ಜೂನ್ 30ರಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಣಕ್ಕೆ ಅಲ್ಪವಿರಾಮ ಕೊಟ್ಟ. ನಂತರ ಆತ ಅನಿಮೇಶನ್ ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇಯ ಯುನಿಟಿನ]] ದೃಶ್ಯಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Gwladys Fouché|title=Hollywood prepares for the actors' strike|work=[[The Guardian]]|date=2008-06-17|url=http://film.guardian.co.uk/news/story/0,,2286026,00.html|accessdate=2008-06-18}}&lt;/ref&gt; ಶಾಂಘೈನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯುದ್ಧದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಮುಂದೆ [[ಲೊಂಗ್ ಬೀಚ್, ಕ್ಯಾಲಿಪ್ಫೋರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Peter Sciretta|title=Optimus Prime Spotted in Long Beach|work=Slash Film|date=2008-08-27|url=http://www.slashfilm.com/2008/08/27/optimus-prime-spotted-in-long-beach/|accessdate=2008-08-27|archive-date=2008-09-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080902031026/http://www.slashfilm.com/2008/08/27/optimus-prime-spotted-in-long-beach/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರತಂಡವು [[ಹೊಲ್ಮನ್ ಏರ್ ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸಿನ]]ಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊ]]ದಲ್ಲಿರುವ [[ವೈಟ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ಸ್ ಮಿಸೈಲ್ ರೇಂಜ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಎರಡೂ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು 2007ರ ಸಿನೆಮಾದ [[ಖತಾರ್]] ಆಗಿಯೂ, ಈಗಿನ ಸಿನೆಮಾದ [[ಈಜಿಪ್ಟ್]] ಆಗಿಯೂ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು. ಲಾಸ್ ಎಂಜಲೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪಿರಾಮಿಡ್ಡಿನ ಕ್ಲೋಸ್-ಅಪ್‌ಗಳಿಗೆ [[ಸ್ಕೇಲ್ ಮಾಡೆಲ್‌]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;empire&quot;&gt;{{cite news|author=Nick de Semelyn|title=20 to watch in 2009|work=[[Empire (magazine)|Empire]]|date=February 2009|pages=67–69}}&lt;/ref&gt; ''[[ಪ್ರೈಮ್ ಡೈರೆಕ್ಟಿವ್]]''  (''[[ಸ್ಟಾರ್ ಟ್ರೆಕ್]]''  ರೆಫರೆನ್ಸ್) ಎಂಬ ಸುಳ್ಳು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ [[ಟಕ್ಸಾನ್ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಷನಲ್ ಏರ್‌ಪೋರ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[309ನೇಯ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಮೇಂಟೆನನ್ಸ್ ರೀಜನರೇಶನ್ ಗ್ರುಪ್ಸ್]] [[ಏರ್‌ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಬೊನ್‌ಯಾರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಅಕ್ಟೊಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Transformers 2 shooting in Tucson next week|work=Tucson Filmmaker Magazine|date=2008-09-27|url=http://www.greenless.com/tucsonfilmmaker/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=92&amp;Itemid=55|accessdate=2008-09-27}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;   ಇಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಜುಲೈನಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Phil Villarreal|title=Moviemaking at local resort provides glitz, economic lift|work=[[Arizona Daily Star]]|date=2008-06-05|url=http://www.azstarnet.com/metro/242309|accessdate=2008-06-05|format=Registration required|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828031226/http://www.azstarnet.com/metro/242309|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಕ್ಯಾಂಪ್ ಪೆಂಡಲ್ಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಡಾವಿಸ್ ಮಂತನ್ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್ ಬೇಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;made&quot;/&gt;


ಮೊದಲನೆಯ ಯುನಿಟ್(ಶಾಯಾ ಲಬಾಫ್ ಸೇರಿ) ಇಜಿಪ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಗಿಜಾ ಪಿರಾಮಿಡ್ ಸಂಕೀರ್ಣ]]ದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಸ್‌ರ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆಸಿತ್ತು.   ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಕಾರಣದಿಂದ ಚಿತ್ರೀಕರಣವನ್ನು ತುಂಬಾ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಇಡಲಾಗಿತ್ತು. ಲೊರೆಂಜೊ ಡಿ ಬೊನಾವೆಂತುರಾ ಪ್ರಕಾರ 150 ಅಮೇರಿಕನ್ನರ ತಂಡ ಮತ್ತು ಹಲವು ಡಜನ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಇಜಿಪ್ಟಿಯನ್ ಜನರ ಸಹಾಯದಿಂದಾಗಿ ಶೂಟಿಂಗ್ ಸುಲಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Sharon Waxman]]|title=Hollywood Steps Lightly: Spielberg and Soft Diplomacy in the Middle East|work=WaxWord|date=2008-10-21|url=http://sharonwaxman.typepad.com/waxword/2008/10/hollywood-steps.html|accessdate=2008-10-22|archive-date=2008-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20081025072739/http://sharonwaxman.typepad.com/waxword/2008/10/hollywood-steps.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಬೇ ಪಿರಮಿಡ್ ಬಳಿ ಸಿನೆಮಾ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಇಜಿಪ್ಟಿನ ಸರಕಾರದ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದಿದ್ದ. ಆತ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದ [[ಜಾಹಿ ಹವಾಸ್]] &quot;ನನ್ನ ಬಾಹು ಬಳಸಿ, ’ನನ್ನ ಪಿರಾಮಿಡ್ಡಿಗೇನೂ ತೊಂದರೆ ಮಾಡಬೇಡ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ ಎಂದು ಬೇ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.{{'&quot;}}&lt;ref name=&quot;made&quot;/&gt; ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಐವತ್ತು ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಕ್ರೇನ್ ಕ್ಯಾಮೆರವನ್ನು ಬಳಸಲಾಯಿತು. [[ಜೋರ್ಡನ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ದಿನ ಕಳೆಯಲಾಯಿತು. [[ರೊಯಲ್ ಜೊರ್ಡೇನಿಯನ್ ಏರ್‌ಫೋರ್ಸ್]] [[ಪೆಟ್ರಾ]], [[ವಾದಿರಮ್]] ಮತ್ತು [[ಸಾಲ್ಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿತು. ಏಕೆಂದರೆ ಈ ದೇಶದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯೊಬ್ಬರಿಗೆ 2007ರ ಸಿನೆಮಾ ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1117999584.html|title=Jordan hosts 'Transformers' shoot|author=Ali Jafaar|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=2009-02-04|accessdate=2009-02-05}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;canvas&quot;&gt;{{cite news|author=Geoff Boucher|title=Michael Bay, master of the 'huge canvas'|work=[[Los Angeles Times]]|date=2009-05-24|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/la-ca-transformers24-2009may24,0,1314378.story |accessdate=2009-05-25}}&lt;/ref&gt;  ಪ್ಯಾರೀಸ್‌ನ [[ಪ್ಲೇಸ್ ದೆ ಲ ಕನ್ಕಾರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇಯ ಯುನಿಟ್ [[ಐಫೆಲ್ ಟವರ್]] ಮತ್ತು [[ಆರ್ಕ್ ದಿ ಟ್ರಿಂಪ್]] ಎದುರು ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಂದುವರೆಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Revenge of the Fallen Primary Shooting Completed, Second Unit Shooting in Paris|publisher=TFW2005|date=2008-10-28| url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-9/revenge-of-the-fallen-primary-shooting-completed-second-unit-shooting-in-paris-166092/ |accessdate=2008-10-28}}&lt;/ref&gt; ನವೆಂಬರ್ 2,2008ರಲ್ಲಿ  ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ಮುಗಿಸಿತು.

ಬೇ ಹೇಳಿಕೆಯಂತೆ ಆತನಿಗೆ 2007ರ ಸಿನೆಮಾದ ಕ್ಲೈಮಾಕ್ಸ್ ದುರ್ಬಲ ಎಂದು ಎನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಐದು ಸಿಟಿ ಬ್ಲಾಕ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ ಗೊಂದಲಮಯವಾಗಿ ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ, ಇಜಿಪ್ಟಿನಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಏನು ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯವಾಗುವಂತೆ ತೆಗೆಯಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;trailerbreakdown2&quot;/&gt;

=== ಪರಿಣಾಮಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Transformers Revenge of the Fallen Decepticon and Sam.jpg|thumb|ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಂ ಸ್ಯಾಮ್ ಜೊತೆ ಮುಖಮುಖಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ2007ರ ಸಿನೆಮಾದ ಶ್ರಾವ್ಯ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕನ್ ಬೇ ತನಗೆ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ರೊಬೊಟ್‌ಗಳ ಕ್ಲೊಸ್-ಅಪ್ ಬೇಕು ಎಂದಿದ್ದ]]
[[ಹಾಸ್‌ಬ್ರೋ]] ಹಿಂದಿನ 2007ರ ಸಿನೆಮಾಗಿಂತ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗಿ ಈ ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ರೊಬೊಟ್ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಅವರು ಮತ್ತು [[ಟಾಕರ್‌‍ ಟೋಮಿ]] ಚಿತ್ರ ತಯಾರಕರಿಗೆ ರೋಬೋಟ್‌ಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯು ಸರಣಿಯ &quot;main draw for the sequel.&quot;&lt;ref name=&quot;orcifirstquestions&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=TakaraTomy Staff interview Translation - Mr. Starscream|publisher=TFW2005|date=2009-05-17|url=http://www.tfw2005.com/boards/transformers-news-rumors/233718-takaratomy-staff-interview-translation-mr-starscream.html |accessdate=2009-05-17}}&lt;/ref&gt;      ಇವರು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರಗಳ ಪರ್ಯಾಯ ಮೊಡ್‌ ಅನ್ನು ಮೊದಲಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಇಡಬೇಕೆಂದು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೊಸ ಗೊಂಬೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Roberto Orci]]|title=Welcome Mr. Roberto Orci, you may ask him questions|publisher=TFW2005|date=2008-06-27|url=http://www.tfw2005.com/boards/showpost.php?p=2186879&amp;postcount=171 |accessdate=2008-06-28}}&lt;/ref&gt;  ಬೇ ಯುದ್ಧರಂಗದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ [[F-16 ಫೈಟಿಂಗ್‌ ಫಾಲ್ಕನ್‌]] ಮತ್ತು ಟ್ಯಾಂಕ್ ಫೈರ್ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;tccfair&quot;/&gt; [[ಜನರಲ್ ಮೊಟಾರ್ಸ್‌‍]] ಕಳಿಸಿದ ಹೊಸ ಆಟೊಬೊಟ್ ಕಾರುಗಳಿಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣ ಬಳಿದು ಅವು ಉಳಿದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;edwelburn&quot;/&gt;

ಸ್ಕಾಟ್‌‍ ಫಾರರ್ ದೃಶ್ಯ ಪರಿಣಾಮದ ಸೂಪರ್‌ವೈಸರ್ ಆಗಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿನ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಸಂದರ್ಭದ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಮತ್ತು [[ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್ಸ್‌ರ]] ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಆಳವಾಗಿ ಮಾಡವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ. ಈತ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಅಂತಿಮ ಗಡುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಪೊಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ &quot;ಸರ್ಕಸ್&quot; ತರಹ ಆಗಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದ.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Cindy White|title=Transformers 2 More Ambitious|work=[[Sci Fi Wire]]|date=2007-10-01|url=http://www.scifi.com/scifiwire/index.php?category=0&amp;id=44393|accessdate=2007-10-01|archive-date=2008-06-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20080609220512/http://www.scifi.com/scifiwire/index.php?category=0&amp;id=44393|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ದೊಡ್ಡ ಬಜೆಟ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೇಷಲ್ ಇಫೆಕ್ಟ್‌ನಿಂದಾಗಿ, ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ಪಾತ್ರವು ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದ್ದಾಗಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. [[ಪೀಟರ್ ಕಲನ್]] ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, &quot;[[ಡಾನ್ ಮರ್ಫಿ]] ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದರು, ’ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಪ್ರೈಮ್‌ನನ್ನು ಎನಿಮೇಟ್ ಮಾಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಖರ್ಚಾದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ [ 2007 ರ ಚಿತ್ರ]ದಷ್ಟೇ ಆಯಿತು’.  ಆದರೆ, ಆತ ಹೇಳಿದರು, ’ಮುಂದಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ವೇಳೆ ಚಲನಚಿತ್ರ ಯಶಸ್ವಿಯಾದಲ್ಲಿ, ಟನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಹಣವನ್ನು ನೀವು ಪಡೆಯಬಹುದು’ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದರು&quot;&lt;ref name=&quot;Anthony Breznican&quot;&gt;{{cite news|author=Anthony Breznican|title=Fan buzz: Flesh out those 'bots|work=[[USA Today]]|date=2007-07-12|url=http://www.usatoday.com/life/movies/news/2007-07-11-transformers-bots_N.htm?csp=34 |accessdate=2007-07-12}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;Anthony Breznican&quot;/&gt; ಮೈಕಲ್ ಬೇ ರೊಬೊಟ್ ಮುಖಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಕ್ಲೋಸ್ ಅಪ್‌]]ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಶಿಸಿದ್ದ.&lt;ref&gt;[[ಮೈಕಲ್ ಬೇ‌]]ನ ಡಿವಿಡಿನಲ್ಲಿನ [[ಶ್ರಾವ್ಯ ವಿವರಣೆ]] - ''[[ಟ್ರಾನ್ಸಫೋರ್ಮರ್ಸ್]]'', 2007, [[ಪಾರಾಮೌಂಟ್]]&lt;/ref&gt;  ಅನಿಮೇಟರ್‌ಗಳು ಎರಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಹೊಡೆಯುವಿಕೆ, ಕೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದಾಟ, ಮರಗಳಿಗೆ ಗುದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ [...] ವಸ್ತುಗಳು ಒಡೆದು ಚೂರಾಗುವಿಕೆ, ಅವುಗಳು [ರೋಬೋಟ್‌ಗಳು] ಬಿರಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅನಿಲಹೊರಬಿಡುವಿಕೆ, ಬೆವರುವಿಕೆ, ಬುಸುಗುಟ್ಟುವಿಕೆ...&quot; ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂದು ಫಾರರ್ ಹೇಳಿದ. [[IMAX]]ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೆಸಲ್ಯೂಷನ್‌ನಲ್ಲಿ  ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ಅನಿಮೇಶನ್ ಫ್ರೇಮ್ ರೆಂಡರ್ ಆಗಲು 72 ಗಂಟೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;sixty&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1118001940.html|title=Michael Bay keeps VFX shops busy|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|author=David S. Cohen|date=2009-03-31|accessdate=2009-04-01}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;funfacts&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.michaelbay.com/newsblog/files/3e4c18d680b4b259ce0c3c8b0566ace4-521.html|title=Transformers Revenge of the Fallen Fun Facts|work=michaelbay.com|date=2009-06-17|accessdate=2009-06-29|archive-date=2009-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20090622030004/http://michaelbay.com/newsblog/files/3e4c18d680b4b259ce0c3c8b0566ace4-521.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಐ.ಎಲ್.ಎಂ. 2007ರ ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ 15 [[ಟೆಟ್ರಾಬೈಟ್ಸ್]] ಬಳಸಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಉತ್ತರಾರ್ಧಕ್ಕೆ ಬಳಸಿದ್ದು 140 ಟೆಟ್ರಾಬೈಟ್ಸ್.&lt;ref name=&quot;canvas&quot;/&gt;

ಓರ್ಸಿ ಪ್ರಕಾರ, ರೊಬೊಟ್ ಅಥವಾ ಪರ್ಯಾಯ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್‌ಗಳು ಪೂರ್ತಿ ಗಣಕ ನಿರ್ಮಿತಗಳಾಗಿವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಅನುಕೂಲವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;additions&quot;/&gt;

=== ಸಂಗೀತ ===
{{See also|Transformers: Revenge of the Fallen - The Album|Transformers: Revenge of the Fallen - The Score}}
''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್: ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್''  ಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದು [[ಸ್ಟೀವ್ ಜಬ್ಲೊನ್‌ಸ್ಕಿ.]] ಈತ ಮತ್ತೆ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮೈಕ್ಲ್ ಬೇ ಜೊತೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ಹಾಲಿವುಡ್ ಸ್ಟೂಡಿಯೋ ಸಿಂಫನಿಯ]] 71-ಪೀಸ್ ಮೇಳವನ್ನು ಬಳಸಿ ಸೋನಿ ಸ್ಕೊರಿಂಗ್ ಸ್ಟೇಜಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದ.&lt;ref name=&quot;scoring&quot;&gt;{{cite news|author=Dan Goldwasser|url=http://www.scoringsessions.com/news/191/|title=Steve Jablonsky scores ''Transformers: Revenge of the Fallen''|publisher=ScoringSessions.com|date=[[2009-06-18]]|accessdate=2009-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20090621181153/http://scoringsessions.com/news/191|archive-date=2009-06-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


ಜ್ಯಾಬ್ಲೊನ್‌ಸ್ಕೀ ಮತ್ತು ಆತನ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದ [[ಹ್ಯಾನ್ಸ್‌ ಜಿಮ್ಮರ್‌]] ಈ ಚಿತ್ರದ ಸಂಗೀತಕ್ಕಾಗಿ [[ಲಿಂಕಿನ್‌ ಪಾರ್ಕ್‌]]ರವರ &quot;[[ನ್ಯೂ ಡಿವೈಡ್‌]]&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾದ ಗೀತೆಯ ವಿವಿಧ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Mike Shinoda]]|url= http://www.mikeshinoda.com/blog/special_events-recommended_music-in_the_studio-featured-linkin_park_/transformers_2_new_linkin_park_song_and_score|title=Transformers 2|date=2009-04-24|accessdate=2009-04-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=
Transformers 2 song is 'New Divide'|work=The Linkin Park Times|date=2009-05-06|url=http://lptimes.com/news.php?subaction=showfull&amp;id=1241654007&amp;archive=&amp;start_from=&amp;ucat=1&amp;|accessdate=2009-05-07}}&lt;/ref&gt;


== ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟ ==
ಜೂನ್ 8, 2009ರಂದು ಜಪಾನಿನ ಟೊಕಿಯೊದಲ್ಲಿ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌, ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್''  ಇದರ ಪ್ರಿಮಿಯರ್ ನಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Transformers Revenge of the Fallen World Premiere in Japan June 8|publisher=TFW2005.com|date=2009-04-24|url= http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-just-movie-31/transformers-revenge-of-the-fallen-world-premiere-in-japan-june-8-167411/ |accessdate=2009-04-24}}&lt;/ref&gt;  ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 19,2009 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು  IMAX ಸಿನೆಮಾ ಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 24ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=52843|title=Transformers Moved Up Two Days|publisher=ComingSoon.net|date=2009-02-12|accessdate=2009-02-12|archive-date=2014-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20140906023326/http://www.comingsoon.net/news/movienews.php?id=52843|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.(ಆದರೂ ಕೆಲವು ಸಿನೆಮಾ ಜೂನ್ 22 ರಂದು ಮಂದಿರಗಳು ಮಿತ-ಪ್ರವೇಶದ ಪೂರ್ವನಿಯೋಜಿತ ಚಿತ್ರಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು)  ಮೂರು ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು IMAX ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;collidervideo&quot;/&gt; ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ IMAX ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಉಳಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪರದೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೊಬೊಟ್ ಕಾದಾಟದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=IMAX To Feature Longer Cut of Transformers 2 With &quot;More Robot Fighting&quot;|url=http://www.slashfilm.com/2009/06/07/imax-to-feature-longer-cut-of-transformers-2-with-more-robot-fighting/|date=06-08-2009|accessdate=06-08-2009|archive-date=2009-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20090810192903/http://www.slashfilm.com/2009/06/07/imax-to-feature-longer-cut-of-transformers-2-with-more-robot-fighting/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಅಗಸ್ಟ್ 2008ರ ಪೋಸ್ಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಓರ್ಸಿ IMAX ಫೂಟೇಜ್‌ಗಳು ಈ 3ಡಿ&lt;ref&gt;{{cite news|author=[[Roberto Orci]]|title=Welcome Mr. Roberto Orci, you may ask questions|publisher=TFW2005|date=2008-09-24|url=http://www.tfw2005.com/boards/2384404-post1356.html|accessdate=2008-09-24|quote=Some sequences will be in IMAX 3D|archive-date=2016-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121074414/http://www.tfw2005.com/boards/2384404-post1356.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದ. ಆಮೇಲೆ ಬೇ ಹೇಳಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ ಆತನು ಚಿತ್ರನಿರ್ಮಾಣದ ಹಳೆ ಸ್ಕೂಲ್‌ಗೆ ಸೇರಿದ್ದವನಾದ್ದರಿಂದ ಆತನಿಗೆ ಈ 3ಡಿ ಗಿಮಿಕ್ ಎಂದು ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಜೊತೆಗೆ IMAX ಕ್ಯಾಮೆರಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವುದು [[ಸ್ಟೀರಿಯೋಸ್ಕೋಪಿಕ್]] ಕ್ಯಾಮೆರಾಗಳಿಗಿಂತ ಸುಲಭ ಎಂದೂ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Michael Bay talks TRANSFORMERS 2 and 3 at ShoWest|work=Collider|date=2009-04-02|url=http://www.collider.com/entertainment/interviews/article.asp/aid/11461/tcid/1|accessdate=2009-04-03|archive-date=2009-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090406014024/http://www.collider.com/entertainment/interviews/article.asp/aid/11461/tcid/1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


150 ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಡಾಲರುಗಳನ್ನು ಸಿನೆಮಾದ ಪ್ರಪಂಚಾದ್ಯಂತ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Transformers: ROTF Premiere, LaBeouf's Wild Life|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|url=http://weblogs.variety.com/thompsononhollywood/2009/06/transformers-rotf-premiere-party-labeouf-news.html|date=2009-06-23|accessdate=2009-07-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090627065319/http://weblogs.variety.com/thompsononhollywood/2009/06/transformers-rotf-premiere-party-labeouf-news.html|archivedate=2009-06-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಹಾಸ್ಬ್ರೋ]]ನ [[Transformers: Revenge of the Fallen (toys)|''ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ಫಾಲನ್‌'' ‍ನ ಆಟಿಕೆಗಳು]] ಅಲ್ಲದೆ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಅಚ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಪುನ‍ರಾಗಮನವಾಗುವ ಪಾತ್ರಗಳು ಅಲ್ಲದೆ 2007ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೂಪದ ಅಚ್ಚುಗಳ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಸ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಕೀಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದವು.&lt;ref name=&quot;toyfairpics&quot;&gt;{{cite web|title=Transformers at Toy Fair 2009|work=Transformers Collectors Club|url=http://www.transformersclub.com/toyfair09/TFmainline09.html|accessdate=2009-02-14}}&lt;/ref&gt;  ಮೊದಲ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮೇ 30ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಆದಾಗ್ಯೂ ಬಂಬ್ಲ್‌‍ಬೀ ಮತ್ತು ಸೌಂಡ್‌‍ವೇವ್‌‍ಗಳು ಈ ಮೊದಲೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;toyfare&quot;&gt;{{cite news|title=Transformers: Revenge of the Fallen Coverage from Toyfare #140|work=TFW2005|date=2009-02-11|url= http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-toys--products-30/transformers-revenge-of-the-fallen-coverage-from-toyfare-140-166791/ |accessdate=2009-02-11 
}}&lt;/ref&gt;  ಎರಡನೇ ಸರಣಿಯು ಆಗಸ್ಟ್‌‍ 2009ರಲ್ಲಿ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಅದು 2 1/4-ಇಂಚು ಇರುವ, ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ರೋಬೋಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳಲಾರದ ರೇಸ್ ಪಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ಕಾರು-ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನವ ನಟನಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿತು. ಮೂರನೇ ಸರಣಿ ನವೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರಲಿದ್ದು, ನಂತರದಲ್ಲಿ [[2010]] ಮುಂದಿನ ಐದು ಸರಣಿಗಳು ಬರಲಿವೆ.  ಈ ಚಿತ್ರದ ಉತ್ಪನ್ನ ನಿಯೋಜನೆ ಜಾಹೀರಾತು ಪಾಲುದಾರರಲ್ಲಿ [[ಬರ್ಗರ್ ಕಿಂಗ್]], [[7-ಎಲೆವೆನ್]], [[LG ಫೋನ್ಸ್]], [[ಕೆಮಾರ್ಟ್]], [[ವಾಲ್-ಮಾರ್ಟ್]], [[ಯೂಟ್ಯೂಬ್]], [[Nike, Inc.]] ಮತ್ತು [[M&amp;amp;M's]], ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ [[ಫಿಲಿಫೈನ್ಸ್‌]]ನ [[ಜಾಲಿಬೀ]] ಸಹಾ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newworlds.ph/?p=1622 |title=Official Press Release: Jollibee Transformers Revenge of the Fallen |publisher=Newworlds.ph |date=2009-06-16 |accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt; [[ಜನರಲ್ ಮೋಟಾರ್ಸ್]] ತನ್ನ ಆರ್ಥಿಕ ತೊಂದರೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಮುಂದಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಾರವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್ ಜಿಎಂ ನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ ಸಹಾ ಅವರ ಪ್ರಚಾರ ಯೋಜನೆ ತುಂಬಾ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 2007 ರ ಚಿತ್ರದ ಗೆಲುವು ಅದರ ಬೆನ್ನಿಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Claudia Eller|title=GM's troubles deprive 'Transformers 2' of crucial horsepower|work=[[Los Angeles Times]]|date=2009-04-06|url=http://www.latimes.com/business/la-fi-cotown-transformers6-2009apr06,0,5419006.story|accessdate=2009-04-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Transformers 2 Product Placement|work=Product Placement News|date=2008-09-04|url=http://www.productplacement.biz/200809042432/News/Product-Placement/Transformers-2-Product-Placement.html|accessdate=2008-09-04|archive-date=2009-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20091023143042/http://www.productplacement.biz/200809042432/News/Product-Placement/Transformers-2-Product-Placement.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=Josh Modell|title=Taste Test Special Report: The National Association Of Convenience Stores Convention|work=[[The A.V. Club]]|date=2008-10-07|url=http://www.avclub.com/content/feature/taste_test_special_report_the|accessdate=2008-10-10|archive-date=2009-01-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20090101161249/http://www.avclub.com/content/feature/taste_test_special_report_the|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  [[ಕೈಲ್ ಬುಷ್]] ''ರಿವೇಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್'' /M&amp;amp;M ನ ಡಿಕೋ ಕಾರನ್ನು [[ಇನ್‌ಫಿನಿಯನ್ ರೇಸ್‌ವೇ]]ಯಲ್ಲಿ ಜೂನ್ 21, 2009&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kyle Busch #18 Transformers 2: Revenge of the Fallen / M&amp;M's 2009 Firebird Diecast|work=BuddysToys|url=http://www.buddystoys.com/kyle-busch-transformers-diecast-transformers-the-movie-2009.php|accessdate=2009-01-22|dateformat=dmy|archive-date=2009-01-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090125055258/http://buddystoys.com/kyle-busch-transformers-diecast-transformers-the-movie-2009.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರಂದು ಓಡಿಸಿದ, ಮತ್ತು [[ಜೋಷ್ ದುಹಾಮೆಲ್]] 2010 ಕ್ಯಾಮೆರೋ ಕಾರನ್ನು [[ಇಂಡಿಯಾನಾಪೋಲೀಸ್ 500]]ರಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Actor Duhamel To Drive Indy 500 Pace Car|work=The Indy Channel|date=2009-04-30|url=http://www.theindychannel.com/entertainment/19333697/detail.html|accessdate=2009-04-30|archive-date=2009-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503223403/http://www.theindychannel.com/entertainment/19333697/detail.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಚೀನಾದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ವೋಕ್‌ಸ್ವಾಗನ್ ಜೆಟ್ಟಾ]] ಬಳಸಿ ಬಂಬಲ್‌ಬೀಯ ಒಂದು ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Ramsey |first=Jonathon |url=http://www.autoblog.com/2009/07/16/beijing-mall-builds-its-own-transformer-out-of-vw-jetta/ |title=Beijing mall builds its own Transformer out of VW Jetta |publisher=Autoblog.com |date=2009-07-16 |accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt;


=== ಪ್ರಿಂಟ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ===
ದ್ ರೇನ್ ಆಫ್ ಸ್ಟಾರ್‌ಸ್ಕ್ರೀಮ್ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಜತೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದ [[ಕ್ರಿಸ್ ಮೌರಿ]] ಮತ್ತು ಕಲಾಕಾರ [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ಮಿಲ್ನೆ]] ಇಬ್ಬರೂ [[IDW ಪ್ರಕಾಶನ]]ದ ಪೂರ್ವಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಒ೦ದಾದರು.  ಮೂಲವಾಗಿ ಐದು ಭಾಗಗಳ ಸರಣಿ ಎಂದು ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ''ಡೆಸ್ಟಿನಿ''  ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಡೆಯಿತು,&lt;ref name=&quot;destiny&quot;&gt;{{cite news|author=Brian Jacks|title=EXCLUSIVE: 'Transformers 2' Prequel Comic Gives Inside Scoop On 2009 Movie|work=[[MTV]] Splash Page|date=2008-08-01|url=http://splashpage.mtv.com/2008/07/28/exclusive-transformers-2-prequel-comic-gives-inside-scoop-on-2009-movie/|accessdate=2008-08-01|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828090928/http://splashpage.mtv.com/2008/07/28/exclusive-transformers-2-prequel-comic-gives-inside-scoop-on-2009-movie/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಎರಡು ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಣೆಗೊಂಡ ಸರಣಿಗಳಂತೆ ವಿಂಗಡಿತವಾಯಿತು, ''ಅಲೈಯನ್ಸ್''  ಹಾಗು ''ಡಿಫೈಯನ್ಸ್''  ಎಂದು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಡೆಯಿತು.  ''ಆಲಿಯನ್ಸ್''  ಸರಣಿಯು ಮಿಲ್ನ್‌ರವರಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಡಿಸೆ೦ಬರ್ 2008 ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಗೊ೦ಡಿತು. ಇದು ಮಾನವರು ಹಾಗೂ ಆಟೊಬೋಟ್‌ಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಮೇಲೆ ಕೇ೦ದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;alliance&quot;&gt;{{cite comic|writer=Chris Mowry|penciller=[[Alex Milne]]|title=Transformers: Alliance|publisher=[[IDW Publishing]]|date=December 2008 to March 2009}}&lt;/ref&gt;  ''ಡಿಫೈಯನ್ಸ್'', ಅದರ ನಂತರದ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಇದನ್ನು ಡಾನ್ ಖನ್ನಾರವರು ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದು ಇದನ್ನು ಈ ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರದ ಮೊದಲು ಹೊಂದಿಸಿ ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;defiance&quot;&gt;{{cite comic|writer=Chris Mowry|title=Transformers: Defiance|publisher=[[IDW Publishing]]|date=January to April 2009}}&lt;/ref&gt;


2007ರ ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಹಾಗೂ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಬ೦ಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು [[ಅಲಾನ್ ಡೀನ್ ಫೋಸ್ಟರ್]] [381]''[[Transformers: The Veiled Threat]]''  ಬರೆದಿದ್ದು ''Infiltration'' (ಅಂತರಾಕ್ರಮಣ)ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.   ಈ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸ೦ದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಫೋಸ್ಟರ್, ಕಥೆಗಳು ಒ೦ದಕ್ಕೊ೦ದು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರದಿದ್ದುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು IDW ದೊ೦ದಿಗೆ ಜತೆಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=[[Alan Dean Foster]]|title=Updates|date=2008-11-01|url=http://www.alandeanfoster.com/version2.0/frameset.htm|accessdate=2008-12-10 |dateformat=dmy}}&lt;/ref&gt;


ಮೊದಲ ಮುದ್ರಿತ ಮಾಧ್ಯಮ ನೇರವಾಗಿ ಎರಡನೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಕಾಶಕ [[ಹಾರ್ಪರ್ ಕಾಲಿನ್ಸ್]](ISBN {{ISBNT|0061729671}}[386]) ರ 32-ಪುಟಗಳ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. ಮೇ 5,2009 ರಂದು ಲಭ್ಯವಾದ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯ ಸಾರಾಂಶವನ್ನು ಬಹಿರ೦ಗಗೊಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯಾಗಿದೆ.


ಜೂನ್ 1, 2009 ರಂದು [[DK ಪ್ರಕಾಶನಾಲಯ]]ವು ಒಂದು 96-ಪುಟಗಳ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌: ದ ಮೂವಿ ಯುನಿವರ್ಸ್''  (ISBN{{ISBNT|0756651727}}) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿತು. ಇದು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೇಲಿನ ವಾಸ್ತವವಾದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ನೀಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದೆ.  ಆದರೆ ಈ  ಅ೦ಕಿಸ೦ಖ್ಯೆಯು ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿರುವ೦ತೆಯೇ ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳಿ೦ದ ಕೂಡಿದ್ದು ಹಾಗೂ ಅಸಮ೦ಜಸವಾಗಿದೆಯೆ೦ದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.


ಜೂನ್ 10, 2009 ರಂದು [[ಸಿಮೋನ್ ಫರ್‌ಮ್ಯಾನ್‌]]ರಿ೦ದ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರದ (ISBN{{ISBNT|160010455X}}) ರೂಪ೦ತರ ಕಾಮಿಕ್ ಪುಸ್ತಕವು ಬಿಡುಗಡೆಗೊ೦ಡಿತು.&lt;ref&gt;3{{cite web|title=Preview: Transformers: Revenge of the Fallen Official Movie Adaptation|work=[[Comic Book Resources]]|url=http://www.comicbookresources.com/?page=preview&amp;id=2806|accessdate=2009-06-21|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629215649/http://www.comicbookresources.com/?page=preview&amp;id=2806|url-status=dead}}[389] ಸಿನೆಮಾದಲ್ಲಿ ಫಾಲನ್‌ನ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಪಾರಾಮೌಂಟ್ ಸೆನ್ಸರ್ ಮಾಡಿ ತೆಗೆದುಹಾಗುವ ಮೊದಲಿನ ಮೂಲ ಪ್ರತಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ:[http://www.fortmax05.10gbfreehost.com/movie/CCI.html ]&lt;/ref&gt;


ಜೊತೆಗೆ ಅಲಾನ್ ಡೀನ್ ಫೋಸ್ಟರ್, (ISBN{{ISBNT|0345515935}}) ಚಿತ್ರದ [[ಕಾದ೦ಬರಿ ರೂಪಾಂತರ]]ವನ್ನೂ ಬರೆದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=New Transformers Revenge of the Fallen Books including Five Novels|work=TFW2005|date=2008-11-20|url= http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-9/news-transformers-revenge-of-the-fallen-books-including-five-novels-166244/ |accessdate=2008-11-21}}&lt;/ref&gt;


ಈ ನಡುವೆ ಡ್ಯಾನ್ ಜಾಲಿ,ಫೋಸ್ಟರ್‌ಗಿ೦ತ ಬಿನ್ನವಾಗಿ ಯುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟು 144 ಪುಟಗಳ  ''ಟ್ರಾನ್ಸಫಾರ್ಮರ್ಸ್ : ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್: ದ ಜೂನಿಯರ್ ನಾವೆಲ್'' (ISBN{{ISBNT|0061729736}})ಎ೦ಬ ಪುಸ್ತಕವೊ೦ದನ್ನು ಬರೆದರು.


ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ''ಟ್ರಾನ್ಸಫೋರ್ಮಸ್: ದ ಆರ್ಟ ಆಫ್ ದ ಮೂವೀಸ್‌''  (ISBN{{ISBNT|1848563736}}) ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಹಿಂದಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಪುಸ್ತಕವೊ೦ದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.


ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳೆ೦ದರೆ ''ಟ್ರಾನ್ಸಫಾರ್ಮರ್ಸ್: ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್: ದ ಲಾಸ್ಟ್ ಪ್ರೈಮ್'',''ಟ್ರಾನ್ಸಫಾರ್ಮರ್ಸ್: ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್: ದ ರೀಯೂಸಬಲ್ ಸ್ಟಿಕರ್ ಬುಕ್''  (ISBN)[397], ''ಟ್ರಾನ್ಸಫಾರ್ಮರ್ಸ್: ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್: ಮೇಡ್ ಯು ಲುಕ್'' (ISBN)[398],  (ISBN{{ISBNT|006172971X}}), ''ಟ್ರಾನ್ಸಫೋರ್ಮಸ್: ರಿವೆಂಜ್ ಒಫ್ ದ ಫಾಲನ್: ರೈಸ್ ಒಫ್ ದ ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕಾನ್ಸ್''  (ISBN{{ISBNT|0061729701}}),''ಟ್ರಾನ್ಸಫೋರ್ಮಸ್: ರಿವೆಂಜ್ ಒಫ್ ದ ಫಾಲನ್: ಸ್ಪೊಟ್ ದ ಬೊಟ್ಸ್''  (ISBN{{ISBNT|006172968X}}), ''ಟ್ರಾನ್ಸಫೋರ್ಮಸ್: ರಿವೆಂಜ್ ಒಫ್ ದ ಫಾಲನ್ ಮಿಕ್ಸ್ ಎಂಡ್ ಮ್ಯಾಚ್''  (ISBN{{ISBNT|0794418791}}), ''ಒಪರೇಷನ್ ಆಟೊಬೊಟ್''  (ISBN{{ISBNT|0061729663}}), ''ವೆನ್ ರೊಬೊಟ್ಸ್ ಅಟ್ಯಾಕ್''  (ISBN{{ISBNT|0061729655}}) ಮತ್ತು ''ಟ್ರಾನ್ಸಫೋರ್ಮಸ್: ರಿವೆಂಜ್ ಒಫ್ ದ ಫಾಲನ್ 2010 ವಾಲ್ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್''  (ISBN{{ISBNT|0768899451}}) ಸೇರಿವೆ.


=== ವಿಡಿಯೋ ಗೇಮ್ಸ್‌ ===
{{Main|Transformers: Revenge of the Fallen (video game)}}


''ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್ '' ಇದರ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟೂ ಐದು ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

* ಪ್ಲೇ‍ಸ್ಟೇಷನ್3 ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಬೊಕ್ಸ್ 360 ಆವೃತ್ತಿ ([[ಲಕ್ಸೊಫ್ಲಕ್ಸ್]] ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿರುವುದು ಮತ್ತು [[ಎಕ್ಟಿವಿಷನ್]] ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವುದು)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Transformers: Revenge of the Fallen (PS3)|url=http://www.gamecrazy.com/games/game.aspx?id=14190|publisher=Game Crazy|accessdate=2009-06-20|archive-date=2009-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090629150840/http://www.gamecrazy.com/games/game.aspx?id=14190|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|author=César A. Berardini|title=X-Men Origins: Wolverine and Transformers: Revenge of the Fallen Movie Tie-ins Announced|work=[[TeamXbox]]|date=2008-07-15|url=http://news.teamxbox.com/xbox/17079/XMen-Origins-Wolverine-and-Transformers-Revenge-of-the-Fallen-Movie-Tieins-Announced/|accessdate=2008-07-15|archive-date=2008-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20080717164712/http://news.teamxbox.com/xbox/17079/XMen-Origins-Wolverine-and-Transformers-Revenge-of-the-Fallen-Movie-Tieins-Announced/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪಿಎಸ್‌3 ಮತ್ತು ಎಕ್ಸ್‌ಬೊಕ್ಸ್ ಆವೃತ್ತಿಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಕೆಯಿರುವ ವಿಂಡೊಸ್‌ಗಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಗೇಮ್ ಆವೃತ್ತಿ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ-[[ಬೀನೊಕ್ಸ್]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Vengeance Has Arrived as Transformers: Revenge of the Fallen Game Hits Retail Shelves Nationwide|url=http://www.testfreaks.com/blog/press-releases/vengeance-has-arrived-as-transformers-revenge-of-the-fallen-game-hits-retail-shelves-nationwide/|date=[[2009-06-23]]|publisher=Test freaks|accessdate=2009-06-27|archive-date=2009-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624164408/http://www.testfreaks.com/blog/press-releases/vengeance-has-arrived-as-transformers-revenge-of-the-fallen-game-hits-retail-shelves-nationwide/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Wii ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್2 ಆವೃತ್ತಿ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ-[[ಕ್ರೊಮ್ ಸ್ಟುಡಿಯೊ]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Exclusive Transformers: Revenge of the Fallen Game Interview|url=http://www.superherohype.com/news/transformersnews.php?id=8453|date=[[2009-06-23]]|publisher=[[Superhero Hype]]|accessdate=2009-06-27|archive-date=2009-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626043303/http://www.superherohype.com/news/transformersnews.php?id=8453|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ಪ್ಲೇಸ್ಟೇಷನ್ ಪೋರ್ಟೇಬಲ್ ಆವೃತ್ತಿ (ಅಭಿವೃದ್ಧಿ-ಸಾವೇಜ್ ಎಂಟರ್‌‍ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್)&lt;ref&gt;{{cite web|title=&quot;TRANSFORMERS: REVENGE OF THE FALLEN&quot; GAME HITS SHELVES NATIONWIDE|url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=21737|date=[[2009-06-23]]|publisher=[[Comic Book Resources]]|accessdate=2009-06-27|archive-date=2009-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628083403/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=21737|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* ನಿಂಟೆಂಡೋ ಡಿಎಸ್ ಆವೃತ್ತಿ  ( ಅಭಿವೃದ್ಧಿ- [[ವಿಕ್ಯಾರಿಯಸ್ ವಿಶನ್ಸ್]]), ಇದು ಆಟೊಬೊಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಪ್ಟಿಕನ್ಸ್ ಎಂಬ ಎರಡು ಗೇಮ್ ಆಗಿ ವಿಂಗಡನೆಹೊಂದಿದೆ.

=== ಹೋಂ ಮಿಡಿಯಾ ===
ಅಕ್ಟೊಬರ್ 20, 2009ರಲ್ಲಿ ''ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್''  ಇದರ ಎರಡು ಡಿಸ್ಕಿನ [[ಬ್ಲೂ-ರೇ]] ಮತ್ತು [[ಡಿವಿಡಿ]] ಆವೃತ್ತಿಗಳು, ಹಾಗೇಯೇ ಒಂದು ಡಿಸ್ಕಿನ ಡಿವಿಡಿ ಆವೃತ್ತಿಗಳು ಲಭ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.michaelbay.com/newsblog/files/a53a5998351fdb940b16e2823ddc71f3-558.html|title=Revenge of The Fallen DVD/Blu-ray: October 20th|date=2009-08-20|accessdate=2009-08-21|work=MichaelBay.com|archive-date=2009-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20090930065655/http://www.michaelbay.com/newsblog/files/a53a5998351fdb940b16e2823ddc71f3-558.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 2009ರ ಬಹುನೀರಿಕ್ಷಿತ ಹೋಂ ರಿಲಿಸ್ ಎಂದು ಇದನ್ನು ಮತ ಹಾಕಿ ಆರಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=October 2009}} ಚಾರ್ಲಿ ಡಿ ಲೈಜಿರಿಕಾ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಈ ಸಿನೆಮಾದ ಬ್ಲೂ-ರೇ ಬಿಡುಗಡೆಯು [[IMAX ವಿಧಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ದೃಶ್ಯಗಳ ಎಸ್ಪೆಕ್ಟ್ ರೇಶಿಯೊವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದಾದ ಫೀಚರ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಮೈಕಲ್ ಬೇ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.  [[ವಾಲ್ ಮಾರ್ಟಿ]]ನಲ್ಲಿ ಕೆಲವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾದ ವಿಶೇಷ ಆವೃತ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.film.com/celebrities/michael-bay/story/interview-michael-bay-talks-transformers/28824606|title=Interview: Michael Bay Talks Transformers II, The DVD, Extra IMAX Footage, and the &quot;Autobot Twins&quot;|work=Film.com|date=2009-06-24|accessdate=2009-06-26}}&lt;/ref&gt;
ಹೋಮ್ ಆವೃತ್ತಿ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೊನಸ್ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ವಿವಿಧ ಸಂವಾದಾತ್ಮಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಹೆಸರು &quot;ದ ಆಲ್‌ಸ್ಪಾರ್ಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪೆರಿಮೆಂಟ್&quot; ಎಂದಿದ್ದು ಅದು ಸರಣಿಯ ಮೂರನೇಯ ಸಿನೆಮಾದ ಬಗೆಗಿನ ಮೈಕಲ್ ಬೇ‌ನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಯಲುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. [[ಟಾರ್ಗೆಟ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ-ರೇ ಆವೃತ್ತಿಗಳ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಬಲ್ಲ ಬಂಬಲ್‌ಬೀಯ ಡಿಸ್ಕ್ ಕೇಸನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ ಸಿನೆಮಾದ ಡಿವಿಡಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ-ರೇ ನಲ್ಲಿನ ಎರಡು ಡಿಸ್ಕ್ ಆವೃತ್ತಿಯು, ಪಾರಾಮೌಂಟಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾದ [[ಆಗುಮೆಂಟೆಡ್ ರಿಯಾಲಿಟಿ]] ಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮೊದಲ ಸಿನೆಮಾ ಆಗಿದೆ. ಈ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದ ಮೂಲಕ ಬಳಕೆದಾರನು ವೆಬ್ ಕ್ಯಾಮ್ ಎದುರು ಚಿತ್ರದ ಪ್ಯಾಕೇಜನ್ನು ಸರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪದರೆಯ ಮೇಲೆ ಆಪ್ಟಿಮಸ್ ಪ್ರೈಮ್‌ನ 3ಡಿಪ್ರತಿಕೃತಿಯನ್ನು ನಡೆಸಬಹುದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.videobusiness.com/article/CA6671607.html|title=Star Trek flies out with space-age box|date=07-06-09|accessdate=2009-08-21|work=VideoBusiness|archive-date=2016-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20160121074412/http://www.videobusiness.com/article/CA6671607.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲೇ ಡಿವಿಡಿ ಮಾರಾಟ 7.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಕಾಪಿಗಳನ್ನು ಮುಟ್ಟಿತು. ಮತ್ತು ಬ್ಲೂ-ರೇ ಆವೃತ್ತಿಯು 1.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಯುನಿಟ್ ಮಾರಾಟವಾಗಿ, ಇದು 2009ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟವಾದ ಬ್ಲೂ-ರೇ ಸಿನೆಮಾ ಆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i7906335d5f3231a26b1958dc8bb608ac|title='Transformers' boosts video sales, rentals|date=10-28-2009|accessdate=11-15-2009|work=The Hollywood Reporter|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091101034234/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/news/e3i7906335d5f3231a26b1958dc8bb608ac|archivedate=2009-11-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== ಪುರಸ್ಕಾರ ==

=== ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ===
ಸಿನೆಮಾ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ’ಸಾಮಾನ್ಯದಿ೦ದ ಋಣಾತ್ಮಕದವರೆಗೆ’ ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.metacritic.com/film/titles/transformers2|title=''Transformers: Revenge of the Fallen'' (2009)|publisher=[[Metacritic]]|accessdate=June 24, 2009|archive-date=ಜೂನ್ 23, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090623070502/http://www.metacritic.com/film/titles/transformers2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ರಾಟನ್‌ ಟೊಮೆಟೋಸ್‌]]‍ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟ 227 ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಂದ ''ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾಲನ್‌'' ‍ ಸುಮಾರು 19% ಅಂಕವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.rottentomatoes.com/m/transformers_revenge_of_the_fallen/|title=Transformers: Revenge of the Fallen''|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=June 26, 2009|quote=Transformers: Revenge of the Fallen is a noisy, underplotted, and overlong special effects extravaganza that lacks a human touch.}}&lt;/ref&gt;  
ಇದನ್ನು ಹೋಲಿಸುತ್ತ, [[ಮೆಟಾಕ್ರಿಟಿಕ್]]‌, ತಾನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಸುಮಾರು 32 ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಂದ 100ಕ್ಕೆ 35ರಷ್ಟು ಅಂಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Metacritic&quot;/&gt; ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ದೊರೆತ ಋಣಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಯ ನಡುವೆ ವೀಕ್ಷಕರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು.    
ಆದೇನೆ ಇದ್ದರೂ [[ಸಿನೆಮಾ ಸ್ಕೋರ್‌‍]] ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ವರದಿಯಲ್ಲಿನ  A+ ದಿ೦ದ F ವರೆಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಚಿತ್ರವೀಕ್ಷಕರು ಇದಕ್ಕೆ &quot;B+&quot; ನೀಡಿದ್ದು, ಮೂಲ ಚಿತ್ರ ಗಳಿಸಿದ &quot;A&quot; ಅ೦ಕಕ್ಕೆ ಇದು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite journal|author=Pamela Mcclintock|url=http://www.variety.com/article/VR1118005468.html?categoryid=1236&amp;cs=1|title='Transformers' on top with $390.4 mil|publisher=[[Variety Magazine]]|date=[[2009-06-29]]|accessdate=[[2009-06-30]]|archive-date=2009-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703063140/http://www.variety.com/article/VR1118005468.html?categoryid=1236&amp;cs=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


ದಿ ಹೊಸ್ಟನ್‌ ಕ್ರೋನಿಕಲ್‌ ಇದನ್ನು &quot; ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಇಂದನ ತುಂಬಿದ, ಸದ್ದು ಮಾಡುವ ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಾಹಸಿ ವಾಹನದಂತೆ ಈ ಸಿನೆಮಾ ಇದೆ. ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚೂ ಕೂಡ ಇದೆ.&quot; ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿತು.  ವೆರಾಯಿಟಿಯ ಜೊರ್ಡಾನ್‌ ಮಿನ್ಸ್ಟ್‌ಜರ್‌ ಹೇಳಿದ‍ ಪ್ರಕಾರ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್‌: ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾಲನ್‌'' ‍ ಇದು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಉನ್ನತ ಹಂತಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ದಿದೆ. ಎಂಟರ್‌ಟೇನ್‌ಮೆಂಟ್‌ ವೀಕ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ &quot;ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾಲನ್‌ ಇದು ಅನಗತ್ಯವಾದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಪ್‌ಕಾರ್ನ್ ಇದ್ದಂತೆ ಅಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಮೊಟಾರ್‌ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಹುರಿದಂತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತು ವರ್ಷದೊಳಗಿನವರನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿನ್ನುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ಅವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿದೆ.&quot; ''[[ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್‌ ಪೋಸ್ಟ್‌]]''  ಹೇಳಿದ ಪ್ರಕಾರ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್:ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್ ದಿ ಫಾಲನ್‌‍'', ಬೇ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದು ''[[ಪರ್ಲ ಹಾರ್ಬರ್‌]]''  ಸಿನೆಮಾಗಿಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಸಿನೆಮಾ ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;washingtonpost-critics&quot;&gt;{{cite news|author=Zak, Dan|date=2009-07-01|title=Reaching Critical Mass|work=[[The Washington Post]]|page=C1}}&lt;/ref&gt;                                       ''[[ದಿ ಹಾಲಿವುಡ್‌ ರಿಪೋರ್ಟ್‌]]'' ನ ರೇ ಬೆನೆಟ್‌ ತನ್ನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಹೇಳಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಇದು &quot;ಈ ರೀತಿಯ ಸಿನೆಮಾದ ಕುರಿತು ಪೂರ್ವಕಲ್ಪನೆಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಇದು ಕರ್ಕಶ, ತ್ರಾಸದಾಯಕ ಮತ್ತು 147 ನಿಮಿಷ ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಮಯದಂತೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ&quot;.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/film-reviews/film-review-transformers-revenge-of-the-1003984572.story|title=Transformers: Revenge of the Fallen Review|publisher=Hollywood Reporter|date=2009-06-15|accessdate=2009-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090618082449/http://www.hollywoodreporter.com/hr/film-reviews/film-review-transformers-revenge-of-the-1003984572.story|archivedate=2009-06-18|url-status=live}}&lt;/ref&gt;   2007ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ ಮೂರು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದ [[ರೋಜರ್‌ ಎಬರ್ಟ್]], ''ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ಫಾಲನ್‌''  ಸಿನೆಮಾಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸ್ಟಾರ್‌ ನೀಡಿತ್ತು ಇದನ್ನು &quot;...ಸಿಕ್ಕಾಪಟ್ಟೆ ಸಮಯ ತಿನ್ನುವ ಭಯಂಕರ ಅನುಭವ.&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090623/REVIEWS/906239997|title=Transformers: Revenge of the Fallen :: rogerebert.com :: Reviews|publisher=Rogerebert.suntimes.com|accessdate=2009-06-24|archive-date=2009-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090625063138/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20090623%2FREVIEWS%2F906239997|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ &quot;''ಮುಂದೆ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪಾರ್ಮರ್ಸ್‌:ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾಲನ್‌''  ರೀತಿಯ ಸಿನೆಮಾಗಳನ್ನೂ ಸಿನೆಮಾ ತರಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಂತಹ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕ್ರತಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವ ಕಾಲ ಬರಬಹುದೇನೋ&quot; ಎಂದು ಬರೆಯುತ್ತಾನೆ.             &quot;ಇದನ್ನು ಈ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಘಟ್ಟದ ಮುಖ್ಯ ಗುರುತಾಗಿ ಹಿನ್ನೋಟದ ಅಂಶವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.     ಇದನ್ನು ಹೊರತಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು CGIನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಲವಾರು ಸಾಹಸಮಯ ಮಹಾನ್‌ ಚಿತ್ರಗಳು ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಪರೀತದ, ಅತಿಯಾದ, ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದಂತಹ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅವಧಿಯ (149 ನಿಮಿಷ) ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವೆಚ್ಚದ ($190 ಮಿಲಿಯನ್) ಸಿನೆಮಾ ಇನ್ನೊಂದು ಇರದು.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://blogs.suntimes.com/ebert/2009/06/the_fall_of_the_revengers.html|title=The Fall of the Revengers|publisher=suntimes.com|date=June 24, 2009|accessdate=June 24, 2009|archive-date=ಜೂನ್ 26, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090626222720/http://blogs.suntimes.com/ebert/2009/06/the_fall_of_the_revengers.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;   ''[[ರೋಲಿಂಗ್‌ ಸ್ಟೋನ್‌]]''  ವಿಮರ್ಶಕ ಪೀಟರ್‌ ಟ್ರಾವೆರ್ಸ್‌ &quot;''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮಸ್‌ 2''  ಈ ದಶಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟ ಸಿನೆಮಾ ಎಂದು ಹಣೆಪಟ್ಟಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ&quot; ಎಂಬ ಕಾರಣ ನೀಡುತ್ತಾ ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಕ್ಷತ್ರವನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite web |author=(Posted: Jun 24, 2009) |url=http://www.rollingstone.com/reviews/movie/25458013/review/28840142/transformers_revenge_of_the_fallen |title=Transformers: Revenge of the Fallen : Review |publisher=Rolling Stone |date=2009-06-24 |accessdate=2009-07-22 |archive-date=2009-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628030922/http://www.rollingstone.com/reviews/movie/25458013/review/28840142/transformers_revenge_of_the_fallen |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;      ''[[ದಿ ಎ.ವಿ.ಕ್ಲಬ್‌]] '' ಈ ಚಲನಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ’ಸಿ’ ಅಂಕವನ್ನು ನೀಡಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Robinson |first=Tasha |url=http://www.avclub.com/articles/transformers-revenge-of-the-fallen,29564/ |title=Transformers: Revenge Of The Fallen &amp;#124; Film |publisher=A.V. Club |date= |accessdate=2009-07-22 |archive-date=2009-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626061012/http://www.avclub.com/articles/transformers-revenge-of-the-fallen,29564/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


ಅಲ್ಲಿ ಮಡ್‌ಫ್ಲಾಪ್‌ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿಡ್ಸ್‌ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಲಾರ್ಹವಾದ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೂ ಸಹ ಹೊಂದಿದ್ದವು, ಅವರು ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾರದ ಜನಾಂಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿದ್ದರು. &quot;ಹಾಲಿವುಡ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಅಲೆಮಾರಿ ಗಾಯಕ ಕಲೆ]]ಯು [[ಜಾರ್ ಜಾರ್ ಬಿಂಕ್ಸ್‌]] [[ಜಾರ್ಜ್‌ ಲುಕಾಸ್‌]]ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿದ ಸಮಯದಿಂದ ಫ್ಯಾಷನ್‌ ಆಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಆ ಪಾತ್ರಗಳು... ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ&quot; ಎಂದು ''[[ದ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್‌ ಟೈಮ್ಸ್‌]]'' ನ ಮನೊಹ್ಲಾ ಡಾರ್ಗಿಸ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Dargis|first=Manohla|url=http://movies.nytimes.com/2009/06/24/movies/24transform.html?hpw|title=Movie Review - Transformers: Revenge of the Fallen - Invasion of the Robot Toys, Redux - NYTimes.com|publisher=Movies.nytimes.com|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt;  &quot;ಆ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯದಾಯಕವಾದಂತಹ ಜನಾಂಗೀಯ ಅಣಕು ಚಿತ್ರಗಳಾಗಿವೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ನಾನು ಚಲನಚಿತ್ರದ ಮುಖ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ನ್ಯೂನೋಕ್ತಿಯಾಗಬಹುದು.&quot; ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕ ಸ್ಕಾಟ್‌ ಮೆಂಡೆಲ್ಸನ್‌ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/scott-mendelson/huff-post-review---transf_b_219510.html|title=Scott Mendelson: Huff Post Review: Transformers Revenge of the Fallen: The IMAX Experience(2009)|publisher=Huffingtonpost.com|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt;
[[ಐಂ’ಟ್‌ ಈಟ್‌ ಕೂಲ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌]]ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ [[ಹೈರಿ ನೊಲ್ಜ್‌]] ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿದು ತನ್ನ ಓದುಗರಿಗೆ &quot;ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬೇಡಿ&quot; ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ &quot;ಒಂದೇ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಜನಾಂಗೀಯತೆಯ ಮನೋಭಾವದ, ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಹಾಸ್ಯವಿರುವ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ನೋಡಲು [ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು] ನೀವು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಿರಿ&quot; ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aintitcool.com/node/41512|title=Harry says TRANSFORMERS 2 is foul mouthed, racist &amp; misogynistic! It also runs an hour too long! - Ain't It Cool News: The best in movie, TV, DVD, and comic book news|publisher=Aintitcool.com|accessdate=2009-06-24}}&lt;/ref&gt; ನಿರ್ದೇಶಕ ಬೇ ಅವರು &quot;ಉತ್ತಮ ಶುದ್ಧ ಹಾಸ್ಯ&quot;ದಂತಿರುವ ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅದು &quot;ನಾವು ಇದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|author=By SANDY COHEN, AP Entertainment Writer|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/n/a/2009/06/24/entertainment/e034954D88.DTL|title=Jive-talking twin Transformers raise race issues|publisher=Sfgate.com|accessdate=2009-06-24|archive-date=2009-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20090628132207/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fn%2Fa%2F2009%2F06%2F24%2Fentertainment%2Fe034954D88.DTL|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &quot;ಇದನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮಗೆ ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ತುಂಬಾ ಹಾಸ್ಯಸ್ಪದವಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಾನು ಯೋಚಿಸಿದ್ದೇನೆ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅಸಂತೋಷಪಡಬೇಕೆಂದು ಯಾರಾದರೂ ಬಯಸಿದ್ದರೆ, ಅಂತವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಸರಿ. ನಾವು ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡಿದ್ದೆವು ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಾವೇ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಏನಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ನಾವು ಸಿನಿಮಾದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೆ&quot;, ಎಂದು ರಾಬರ್ಟೊ ಓರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಕುರ್ಟ್ಜಮನ್‌ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmschoolrejects.com/news/orci-and-kurtzman-respond-to-claims-of-racism-in-transformers-2.php|title=Orci and Kurtzman Respond to Claims of Racism in ‘Transformers 2′|publisher=Film School Rejects|date=2009-06-24|accessdate=2009-06-27|archive-date=2009-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627124144/http://www.filmschoolrejects.com/news/orci-and-kurtzman-respond-to-claims-of-racism-in-transformers-2.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


=== ಗಲ್ಲಾ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ===
ಈ ಚಿತ್ರವು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಸಮ್ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು ದೊರೆತರೂ ಕೂಡ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಅಂಕಿಗಳು ತೋರಿಸುವಂತೆ ಆಕರ್ಷಕ ಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್ ಅದರ ಮಿಡ್‌ನೈಟ್ ಪ್ರಿಮಿಯರಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಥಮ ಬಾರಿಗೆ 16 ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿತಲ್ಲದೇ,ಬುಧವಾರದ ಗಳಿಕೆಗಳಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.

ಮು೦ದುವರೆದು,ಚಿತ್ರವು 62 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹಣವನ್ನು ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಇತಿಹಾಸದ ಬುಧವಾರದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದೆನಿಸಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ ''[[ಡಾರ್ಕ್ ನೈಟ್]]''  ಚಿತ್ರದ ನಂತರ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೊದಲ ದಿನದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕ೦ಡ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.

ಚಿತ್ರವು ಮೊದಲ ವಾರದಲ್ಲಿ 108.9 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಲಾಭ ಮಾಡಿತಲ್ಲದೇ, 2009 ರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವಾರದ ಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಐದು ದನಗಳಲ್ಲಿ 200 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಲಾಭ ತ೦ದು ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು.ಮೊದಲನೆಯದು ''ಡಾರ್ಕ್ ನೈಟ್'' ಚಿತ್ರದ '''203.7 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳಿಕೆ'''. ಇದು ಈವರೆಗಿನ ಅತ್ಯ೦ತ ದೊಡ್ಡ ಐದು ದಿನದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಲಾಭದ ದಾಖಲೆ.

''ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್''  ಎರಡು ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ ಗಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹತ್ತಿರದ ಮಾರ್ಜಿನ್ ಗೆ ಬರುವ ಮೂಲಕ #1 ಆಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಅ೦ದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ವಾರದ ಕೊನೆಯ ಹೊಸ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ''[[Ice Age: Dawn of the Dinosaurs]]''  ಗಳಿಕೆ ಹಾಗೂ ಈ ಚಿತ್ರದ ಗಳಿಕೆ ಸಮವಾಗಿತ್ತು. ಆದರ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ''ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್''  42,320,877 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹಣ ಗಳಿಸುವ ಮೂಲಕ #1 ಆಗಿಯೇ ಉಳಿಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?view=&amp;yr=2009&amp;wknd=27&amp;p=.htm |title=Weekend Chart on BOM |publisher=Boxofficemojo.com |date= |accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt;  ಹಾಗೆಯೇ ಈ ಚಿತ್ರ ಸ್ವದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ 300 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ದುಡ್ಡು ಗಳಿಸಿದ 2009 ರ ಮೊದಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೆಸರಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.newsarama.com/film/070908-Transformers2300.html|title=Transformers 2 Passes $600 Million Worldwide Box Office|date=07-08-09|accessdate=07-08-09|work=Newsarama|archive-date=2012-10-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002113515/http://www.newsarama.com/film/070908-Transformers2300.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


''ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್'' ಚಿತ್ರ ಜುಲೈ 20, 2009 ಕ್ಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊ೦ಡ ತಿ೦ಗಳೊಳಗಾಗಿ 2007 ರ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ನ ಸ೦ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹಿ೦ದಿಕ್ಕಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-just-movie-31/transformers-revenge-of-the-fallen-surpasses-lifetime-profits-of-first-film-168182/ |title=Transformers Revenge of the Fallen Surpasses Lifetime Profits of First Film|date=2009-07-21|accessdate=2009-07-24|work=TFW2005}}&lt;/ref&gt;  ಜುಲೈ 27 ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಒಂದು ತಿ೦ಗಳ ನಂತರ ಚಿತ್ರವು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ 379.2 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಹಣ ಸ೦ಪಾದಿಸಿತು. ಇದು ಚಿತ್ರವನ್ನು 2009 ರ ಅಗಸ್ಟನಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿಯೇ 10 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಹು ಲಾಭ ಗಳಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ೦ತೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.transformers-movie-buzz.com/featured/945/revenge-of-the-fallen-cracks-the-top-10-all-time-list.html|title=‘Revenge of the Fallen’ Cracks the Top 10 All-Time List|date=2009-07-27|accessdate=2009-07-28|work=Movie Buzz|archive-date=2012-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120514110824/http://www.transformers-movie-buzz.com/featured/945/revenge-of-the-fallen-cracks-the-top-10-all-time-list.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್: ರಿವೇ೦ಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್''  ಚಿತ್ರವು [[ಚೈನಾ]]ದಲ್ಲಿಯೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹಣ ಗಳಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ ಕೂಡ.


ಅಕ್ಟೋಬರ್ 13, 2009 ಕ್ಕೆ ಈ ಚಿತ್ರವು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 402,095,833 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಸ೦ಪಾದಿಸಿದೆಯೆ೦ದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ 430,635,467 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ನಷ್ಟು ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಪ೦ಚದಾದ್ಯ೦ತ ಇದರ ಗಳಿಕೆ ಸುಮಾರು 832,747,337 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್. ''[[ಹ್ಯಾರಿ ಪಾಟರ್]]'' ಹಾಗೂ ಹಾಫ್ ಬ್ಲಡ್ ಪ್ರಿನ್ಸ್ ಚಿರ್ತಗಳ ನಂತರ 2009 ರ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ದುಡ್ಡು ಗಳಿಕೆಯ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.''[[Ice Age: Dawn of the Dinosaurs]]'' &lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=transformers2.htm|title=Transformers: Revenge of the Fallen|publisher=boxofficemojo|date=2009-06-30|accessdate=2009-10-17}}&lt;/ref&gt;  ಇದು 2009 ರಲ್ಲಿ 400 ಮಿಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್ ಗಳಿಕೆ ಮುಟ್ಟಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರವೂ ಹೌದು.

== ಉತ್ತರಾರ್ಧ ==
[[ಚಿತ್ರ:transformers3.png|right|thumb|ಹ್ಯಾಸ್‌ಬ್ರೋದಿಂದ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ III ರ ಪ್ರಮೋಶನಲ್ ಚಿತ್ರಗಳು]]
ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾಲನ್‌‍ ಸಿನೆಮಾ ಬಿಡುಗಡೆಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್ ಮತ್ತು ಡ್ರೀಮ್‌ವರ್ಕ್ಸ್‌ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಂಪೆನಿಗಳು ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಜುಲೈ 1, 2011ರಂದು ಮೂರನೇ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮ್‌‍ರ್‌‍ ಸಿನೆಮಾವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡ್                ಬೇ ಈ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿ, &quot;ನಾನು ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್''  ಸಿನೆಮಾದಿಂದ ದೂರ ಇರಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದ.

ಪ್ಯಾರಾಮೌಂಟ್ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್-3 '' ದಿನಾಂಕವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರು ನನಗೆ ದೂರವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರು ನಾನು ಜುಲೈ 4ಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಹೌದು ಆದರೆ ಅದು 2012ಕ್ಕೆ

2011ಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ನಾನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವತಯಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು.  ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.  ನನ್ನ ಮೆದುಳಿಗೆ ರೋಬೋಟ್‌ಗಳ ಹೊಡೆದಾಟಗಳಿಂದ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಬೇಕಾಗಿದೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | title = Transformers 3 release date | publisher = [[Michael Bay]] | date = 2009-03-17 | url = http://michaelbay.com/newsblog/files/3f197617a57cc2502d459e79ffb5ec42-262.html | accessdate = 2009-03-17 | archive-date = 2009-08-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090813043250/http://michaelbay.com/newsblog/files/3f197617a57cc2502d459e79ffb5ec42-262.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; &quot;ಮುಂದಿನ ಸರಣಿ ನಿರಸವಾಗುವ ತೊಂದರೆಯಿರುವ&quot; ಕಾರಣ ನೀಡಿ ''ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ಫಾಲನ್''  ಸಿನೆಮಾ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದಂತೆ ಓರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಟ್ಜಾನ್‌‍ ಮುಂದಿನ ಸರಣಿಗೆ ಬರುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಬರವಸೆ ನೀಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web | author = [[Roberto Orci]] | title = The All New &quot;Hey Roberto&quot; Thread | publisher = [[Don Murphy]] | date = 2009-03-19 | url = http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1334939&amp;postcount=21151 | accessdate = 2009-03-26 | archive-date = 2009-06-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090629060333/http://www.donmurphy.net/board/showpost.php?p=1334939&amp;postcount=21151 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;  ಓರ್ಸಿ [[ಯುನಿಕಾರ್ನ್‌]]‍ ಅನ್ನು &quot;ಅಳತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ&quot; ಪರಿಚಯಿಸಲು ಬಯಸುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿದ.&lt;ref name=&quot;unicron&quot;&gt;{{cite news | title = Ask Roberto Orci Roundup January 14—Mythology, Money Shots, Jolt, Military, and Bringing Chaos  | date = 2009-01-15  |  url  =  http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-just-movie-31/ask-roberto-orci-roundup-january-14---mythology-money-shots-jolt-military-and-bringing-chaos-166603/  | accessdate = 2009-01-15}}&lt;/ref&gt; ಸಹಾಯಕ ಬರಹಗಾರ ಕೂಡ [[ಟ್ರಿಪಲ್‌ ಚೇಂಜರ್‌]]‍ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು ನೀಡುವುದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂತೂಹಲವನ್ನು ಮೂಡಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಎಂದು ಹೇಳಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news | title = Transformers Revenge of the Fallen will not feature triple changers | publisher = TFW2005 | date = 2008-09-22 | url =  http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-9/transformers-revenge-of-the-fallen-will-not-feature-triple-changers-165854/ | accessdate = 2008-10-19 }}&lt;/ref&gt;

ಅಕ್ಟೋಬರ್‌‍ 1, 2009ರಂದು [[ಮೈಕೆಲ್‌ ಬೇ]] ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ 3''  ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪೂರ್ವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ದಿನಾಂಕವು ಮೊದಲಿನಂತೆ 2012ಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲದೆ ಜುಲೈ 1, 2011ಕ್ಕೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ.       ಎಹ್ರೆನ್‌ ಕ್ರೂಗರ್‌ ಮತ್ತೇ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಯಿತು. [[ಶಿಯಾ ಲೀಬೌಫ್‌]] ಮತ್ತು [[ಮೇಘನ್‌ ಫಾಕ್ಸ್‌‍]], ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಯಾಮ್‌ ಮತ್ತು ಮೈಕೆಲಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://michaelbay.com/newsblog/files/a2bd79bb4c222b807e27707aaf1497e6-570.html|title=Transformers 3: July 1st, 2011|date=10-01-2009|accessdate=11-11-2009|work=MichaelBay.com|archive-date=2009-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091012221644/http://www.michaelbay.com/newsblog/files/a2bd79bb4c222b807e27707aaf1497e6-570.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  ರಾಬರ್ಟ್ ಓರ್ಸಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಕ್ಸ್‌ ಕರ್ಟ್ಜ್‌‍ಮ್ಯಾನ್‌ ಇವರಿಬ್ಬರು ಮೊದಲೆರಡು ಸಿನೆಮಾಗಳಿಗೆ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು, ಮೂರನೇ ಕಂತಿನ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಇವರು ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://www.tfw2005.com/transformers-news/transformers-movie-just-movie-31/orci-and-kurtzman-not-returning-to-write-transformers-3-168586/ | title = Orci and Kurtzman not returning to write Transformers 3 | date = 2009-10-06 | accessdate = 2009-10-06 | work = TFW2005}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.worstpreviews.com/headline.php?id=4234 |title=Optimus Prime Confirms &quot;Transformers&quot; Trilogy |date=2007-06-07 |accessdate=2009-09-10 |archive-date=2011-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929114604/http://www.worstpreviews.com/headline.php?id=4234 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;


ಇನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಉಳಿದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತಂತೆ ಬೇ, ''ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ದಿ ಫಾಲನ್‌'' ‍ನ ಬ್ಲ್ಯೂ ರೇ ಆವೃತ್ತಿಯಂತೆ ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌ 3'' ನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತು ''ರಿವೆಂಜ್‌ ಆಫ್‌ ಫಾಲನ್‌'' ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದ ಹೇಳಿದ. ಅಲ್ಲದೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿಯ ಪಾತ್ರಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗಾಢವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದ.       ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ [[ಯುನಿಕಾರ್ನ್‌]]ನ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ.&lt;ref&gt;{{cite news | url = http://tformers.com/transformers-allspark-experiment-secret-video-bay-says-transformers-3-goes-deeper/12562/news.html | title = AllSpark Experiment Secret Video - Bay Says Transformers 3 Goes Deeper | date = 2009-10-30 | accessdate = 2009-02-11 | work = TFormers.com }}&lt;/ref&gt;


== ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿರಿ ==

* [[Transformers: Revenge of the Fallen (toy line)]]
* [[Transformers: Revenge of the Fallen (video game)]]
* [[Transformers: Revenge of the Fallen – The Album]]
* [[Transformers: Revenge of the Fallen – The Score]]


== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist|colwidth=30em}}


== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Commons category|Transformers: Revenge of the Fallen}}

* ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌, ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ
** [http://www.apple.com/trailers/paramount/transformersrevengeofthefallen/ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳು]
* {{imdb title|1055369|Transformers: Revenge of the Fallen}}
* {{amg title|1:420017|Transformers: Revenge of the Fallen}}
* ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌,ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್ ಮೆಟಾಕ್ರಿಟಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ
* {{mojo title|transformers2|Transformers: Revenge of the Fallen}}
* {{rotten-tomatoes|transformers_revenge_of_the_fallen|Transformers: Revenge of the Fallen}}
* ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌,ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್ ಯಾಹೂ!ನಲ್ಲಿ
* ''[http://tfwiki.net/wiki/Revenge_of_the_Fallen_(film) ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್‌,ರಿವೆಂಜ್ ಆಫ್ ದ ಫಾಲನ್]''  ಇದು [http://tfwiki.net/ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಫಾರ್ಮರ್ಸ್ ವಿಕಿ] ಯಲ್ಲಿ

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:2009ರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:2000ದ ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:2000ದ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಕಲ್ಪನಾ ಕತೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೇರಿಕಾದ ವೈಜ್ನಾನಿಕ ಕಲ್ಪನಾ ಕತೆಗಳ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಲ್ಪನಾ ಕತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಚೀನ ಗಗನಗಾಮಿ ಸಿದ್ಧಾಂತ]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಕಲ್ ಬೇ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ಟೀವನ್ ಸ್ಪೀಲ್ಬರ್ಗ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಜಿಪ್ಟಿನ ಸಿನೆಮಾ ಸೆಟ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ಯಾರಿಸಿನ ಸಿನೆಮಾ ಸೆಟ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಶಾಂಘೈನಲ್ಲಿಯ ಸಿನೆಮಾ ಸೆಟ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವರ್ಜಿನಿಯಾದ ಸಿನೆಮಾ ಸೆಟ್‌ಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕೃತರೂಪದಲ್ಲಿ ತೆಗೆದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:70ಎಂಎಂನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿವಿಧ ನಮೂನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅರಿಜೊನಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಜೆರ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೊದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:IMAX ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಡ್ರೀಮ್ ವರ್ಕ್ಸ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಾರಾಮೌಂಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ರೋಬೊಟ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಉತ್ತರಾರ್ಧ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕಾರ್ಟೂನ್‌ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ತೆಗೆದ ಲೈವ್-ಆ‍ಯ್‌ಕ್ಷನ್ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]</text>
      <sha1>a2ifr1l8dyagf9l49twzh2xp32i9ea2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22763</id>
    <revision>
      <id>1432146</id>
      <parentid>1431999</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T14:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-54958-58|~2026-54958-58]] ([[User talk:~2026-54958-58|talk]]): Spam(TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>1432146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17883" sha1="4m5o1tq3403my60oq1mjcfo4q98qv75" xml:space="preserve">[[File:Raja Ravi Varma, Bharat Milap (Lithographic Print).jpg|right|200px|thumb|Depiction of Bharata (Lord Rama's Youngest Brother) meeting Lord Rama watched by Hanuman, Sita and Lakshman.... From Left – Hanuman, Bharata, Lord Rama, Sita and Lakshman]]
[[File:Hanuman fetches the herb-bearing mountain, in a print from the Ravi Varma Press, 1910's.jpg|Hanuman fetches the herb-bearing Sanjivini mountain|200px|right|thumb]]

{{wikisourcelang|1|हनुमानचालीसा|Hanuman Chalisa}}
'''ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸ'''  ({{lang-hi|हनुमान चालीसा}}&quot; ''[[ಹನುಮಂತ]]ನ ಮೇಲೆ [[ನಲವತ್ತು ಅಧ್ಯಾಯಗಳು|ನಲವತ್ತು  ಶ್ಲೋಕಗಳು]]'' &quot;) ಒಂದು ಭಕ್ತಿ ಗೀತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಭಗವಾನ್ [[ಹನುಮಂತ|ಹನುಮಂತನನ್ನು]] ಆಧರಿಸಿ ಮಾದರಿ ಉಪಾಸಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.thehindubusinessline.com/೨೦೦೩/೦೨/೨೬/stories/೨೦೦೩೦೨೨೬೦೧೫೨೧೭೦೦.htm | title=Business News Today, Latest Market News, Finance News }}&lt;/ref&gt;  ಇದು ಒಂದು [[ಪದ್ಯ]]. [[ತುಳಸಿದಾಸ್|ತುಳಸೀದಾಸ]] ಅವರಿಂದ [[ಅವಧಿ|ಹಿಂದಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದದ್ದು. [[ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸ]] &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.thehindubusinessline.com/2003/02/26/stories/2003022601521700.htm | title=Business News Today, Latest Market News, Finance News }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಒಂದು [[ಪದ್ಯ]]. [[ತುಳಸಿದಾಸ್|ತುಳಸೀದಾಸ]] ರಿಂದ [[ಅವಧಿ]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದದ್ದು. [[ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/br/2006/01/03/stories/2006010300511400.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-09 |archive-date=2010-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100304141547/http://www.hindu.com/br/2006/01/03/stories/2006010300511400.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/11/29/stories/2002112900990400.htm |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-03-09 |archive-date=2004-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040103112927/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2002/11/29/stories/2002112900990400.htm |url-status=deviated}}&lt;/ref&gt;ವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು,  ಇದು ಅವರ ಉತ್ತಮ [[ಹಿಂದೂ]] ಮೂಲಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿದೆ. ಪ್ರಭು ಹನುಮಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ದೇವರು, ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ನ ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕೋಟಿ ಜನರು ಚಾಲೀಸಾವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ. {{Hindu scriptures}}

== ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ==
[[ಹಿಂದೂ]] ಗಳಿಗೆ ಈ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.  ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ( ಅಥವಾ ಪ್ರತೀ ವಾರ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಂಗಳವಾರ, ಶನಿವಾರ ಮತ್ತು ಭಾನುವಾರಗಳಂದು.)  ಪದ್ಯ ೩೮ ರಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಯಾವ ಮನುಷ್ಯ ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾವನ್ನು ೧೦೦ ದಿನಗಳಿಗೆ ೧೦೦ ಬಾರಿ ಹೇಳುವನೋ, ಅವನು [[ಹುಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾವುಗಳ ಚಕ್ರ]]  ದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ,  ದಿವ್ಯವಾದ ಮಹಾಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾದ ೪೦ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ಪದ್ಯವೂ ಒಂದೊಂದು ಆಶೀರ್ವಾದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಭಕ್ತನ ''ಭಾವ''  ಅಥವಾ ''ಶ್ರಧ್ಧೆ'' ಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ, ಪ್ರತೀ ಪದ್ಯದಲ್ಲೂ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

== ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲಿಸ ==
=== ದೋಹಾ (दोहा) ===
ಶ್ರೀ ಗುರು ಹನುಮಾನ್     -    ಶ್ರೀ ತುಳಸೀದಾಸ ವಿರಚಿತ   -   ಶ್ರೀ ಹನುಮಾನ ಚಾಲೀಸ     

ಶ್ರೀ ಗುರು ಚರಣ ಸರೋಜ ರಜ್, ನಿಜ  ಮನು ಮುಕುರ ಸುಧಾರಿ '&lt;nowiki/&gt;''' 
ಬರನೋ ರಘುವರ ಬಿಮಲ ಜಸು ಜೋ ದಾಯಕ ಫಲ ಚಾರಿ  '&lt;nowiki/&gt;''' 
ಬುಧೀಹೀನ ತನು ಜಾನ್ನಿಕೆ ಸುಮಿರೋ ಪವನಕುಮಾರ  '&lt;nowiki/&gt;''' 
ಬಲ ಬುದ್ಧೀ ವಿದ್ಯಾ ದೇಹೂ ಮೊಹೀ ಹರಹು ಕಲೇಶ್ ವಿಕಾರ
'&lt;nowiki/&gt;'''
=== ಚೌಪಾಯಿ  (चौपाई) ===
ಜೈ ಹನುಮಾನ ಜ್ಞಾನ ಗುಣ ಸಾಗರ '&lt;nowiki/&gt;''' 
ಜೈ ಕಪೀಸ ತಿಹುಂ  ಲೋಕ ಉಜಾಗರ  '&lt;nowiki/&gt;''' 

ರಾಮ ದೂತ ಅತುಲಿತ ಬಲ  ಧಾಮ '''' 
ಅಂಜನಿ ಪುತ್ರ ಪವನ ಸುತ ನಾಮ'''' 

ಮಹಾಬೀರ ವಿಕ್ರಮ  ಬಜರಂಗೀ  '''' 
ಕುಮತಿ ನಿವಾರ ಸುಮತಿ ಕೆ ಸಂಗೀ '''' 

ಕಾಂಚನ ವರನ ವಿರಾಜ  ಸುಬೇಸಾ  '''' 
ಕಾನನ ಕುಂಡಲ ಕುಂಚಿತ ಕೇಶ      '''' 

ಹಾಥ ವಜ್ರ ಔರ ಧ್ವಜ ವಿರಾಜೆ '''' 
ಕಾಂಧೆ ಮೂಂಜ ಜನೆಊ ಸಾಜೆ '''' 

ಶಂಕರ ಸುವನ ಕೇಸರಿ ನಂದನ '''' 
ತೇಜ ಪ್ರತಾಪ ಮಹಾ ಜಗ  ವಂದನ'''' 

ವಿದ್ಯವಾನ ಗುಣೀ ಅತಿ ಚತುರ '''' 
ರಾಮ ಕಾಜ ಕರೀಬೆ ಕೋ ಆತುರ'''' 

ಪ್ರಭು ಚರಿತ್ರ ಸುನಿಬೆ ಕೋ ರಸಿಯಾ  '''' 
ರಾಮ ಲಖನ ಸೀತಾ  ಮನ ಬಸಿಯಾ  '''' 

ಸೂಕ್ಷ್ಮ ರೂಪ ಧರಿ ಸಿಯಹಿ  ದಿಖಾವಾ  '&lt;nowiki/&gt;''' 
ವಿಕಟ ರೂಪ ಧರಿ ಲಂಕ ಜರಾವಾ'&lt;nowiki/&gt;''' 

ಭೀಮ ರೂಪ ಧರಿ ಅಸುರ ಸಂಹಾರೆ '''' 
ರಾಮಚಂದ್ರ ಕೆ ಕಾಜ ಸಂವಾರೆ '''' 

ಲಾಯೇ ಸಂಜಿವನ ಲಖನ ಜಿಯಾಯೇ'''' 
ಶ್ರೀ ರಘುವೀರ ಹರಷಿ ಉರ ಲಾಯೇ '''' 

ರಘುಪತಿ ಕಿನ್ಹಿ ಬಹುತ ಬಡಾಯೀ '''' 
ತುಮ ಮಮ ಪ್ರಿಯ ಭರತ-ಹಿ-ಸಮ ಭಾಯಿ  '''' 

ಸಹಸ ಬದನ ತುಮ್ಹರೋ ಯಶ ಗಾವೆ '''' 
ಅಸ ಕಹಿ ಶ್ರೀಪತಿ ಕಂಠ ಲಗಾವೆ '''' 

ಸನಕಾದಿಕ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಮುನೀಸಾ '''' 
ನಾರಾದ ಸಾರದ ಸಹಿತ 
ಅಹೀಸಾ  '''' 

ಯಮ ಕುಬೇರ ದಿಕ್ಪಾಲ ಜಹಾನ ತೇ'''' 
ಕವಿ ಕೋವಿದ ಕಹಿ ಸಕೆ ಕಹಾನ ತೇ '''' 

ತುಮ ಉಪಕಾರ  ಸುಗ್ರೀವಹಿನ  ಕೀನ್ಹ '''' 
ರಾಮ ಮಿಲಾಯೇ ರಾಜಪದ ದೀನ್ಹ '''' 

ತುಮ್ಹ್ರರೋ ಮಂತ್ರ ವಿಭೀಷಣ ಮಾನ '''' 
ಲಂಕೇಶ್ವರ ಭಯ ಸಬ ಜಗಜಾನ '''' 

ಯುಗ ಸಹಸ ಜೋಜನ ಪರ  ಭಾನೂ  '''' 
ಲೀಲ್ಯೋತಾಹಿ ಮಧುರ ಫಲ ಜಾನೂ  '''' 

ಪ್ರಭು ಮುದ್ರಿಕಾ ಮೇಲಿ ಮುಖ ಮಾಹೀ  '''' 
ಜಲಧಿ ಲಾಂಘಿ ಗಯೇ ಅಚರಜ  ನಾಹೀ '''' 

ದುರ್ಗಮ  ಕಾಜ ಜಗತ ಕೆ ಜೇತೇ  '''' 
ಸುಗಮ ಅನುಗ್ರಹ ತುಮಹರೇ  ತೇತೇ   '''' 

ರಾಮ ದುವಾರೆ ತುಮ ರಖವಾರೇ   '''' 
ಹೋತ ನ ಆಗ್ಯ  ಬಿನು ಪೈಸಾರೇ '''' 

ಸಬ ಸುಖ ಲಹೈ ತುಮ್ಹಾರೀ ಸರನಾ  '''' 
ತುಮ ರಕ್ಷಕ ಕಾಹೂ  ಕೋ ಡರನಾ  '''' 

ಆಪನ ತೇಜ ಸಂಹಾರೋ ಆಪೈ '''' 
ತೀನೋ ಲೋಕ ಹಾಂಕ ತೇ  ಕಾಂಪೈ  '''' 

ಭೂತ ಪಿಸಾಚ ನಿಕಟ ನಹಿನ  ಆವೈ '''' 
ಮಹಾವೀರ ಜಬ ನಾಮ  ಸುನಾವೈ '''' 

ನಾಸೆ ರೋಗ ಹರೆ ಸಬ ಪೀರಾ  '''' 
ಜಪತ ನಿರಂತರ ಹನುಮತ  ಬೀರಾ  '''' 

ಸಂಕಟ ಸೆ ಹನುಮಾನ ಛುಡಾವೈ    '''' 
ಮನ ಕ್ರಮ ವಚನ ಧ್ಯಾನ ಜೋ ಲಾವೈ'''' 

ಸಬ ಪರ ರಾಮ ತಪಸ್ವೀ  ರಾಜಾ  '''' 
ತಿನ ಕೇ ಕಾಜ ಸಕಲ ತುಮ  ಸಾಜಾ  '''' 

ಔರ ಮನೋರಥ ಜೋ ಕೋಇ  ಲಾವೈ '''' 
ಸೋಇ ಅಮಿತ ಜೀವನ ಫಲ  ಪಾವೈ'''' 

ಚಾರೋನ ಜುಗ ಪರತಾಪ      ತುಮ್ಹಾರಾ '''' 
ಹೈ ಪರಸಿದ್ಧ   ಜಗತ ಉಜಿಯಾರಾ  '''' 

ಸಾಧು ಸಂತ ಕೇ ತುಮ ರಖವಾರೇ    '''' 
ಅಸುರ ನಿಕಂದನ ರಾಮ ದುಲಾರೇ  '''' 

ಅಷ್ಟ ಸಿದ್ಧಿ ನವ ನಿಧಿ ಕೇ ದಾತಾ  '''' 
ಅಸ ವರ ದೀನ ಜಾನಕೀ  ಮಾತಾ '''' 

ರಾಮ ರಸಾಯನ ತುಮ್ಹಾರೇ   ಪಾಸಾ'''' 
ಸದಾ ರಹೋ ರಘುಪತಿ ಕೇ ದಾಸಾ  '''' 

ತುಮ್ಹಾರೆ ಭಜನ ರಾಮ ಕೋ  ಪಾವೈ '''' 
ಜನಮ ಜನಮ ಕೇ ದುಃಖ  ಬಿಸರಾವೈ '''' 

ಅಂತಕಾಲ  ರಘುವರ ಪುರ ಜಾಯೀ '''' 
ಜಹಾನ ಜನಮ ಹರಿ ಭಕ್ತ  ಕಹಾಯೀ  '''' 

ಔರ ದೇವತಾ ಚಿತ್ತ ನ ಧರಹಿನ '''' 
ಹನುಮತ ಸೇಇ ಸರ್ವ ಸುಖ ಕರಹಿನ  '''' 

ಸಂಕಟ ಕಟೆ ಮಿಟೆ ಸಬ ಪೀರಾ '''' 
ಜೋ ಸುಮಿರೈ ಹನುಮತ  ಬಲಬೀರಾ  '''' 

ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹನುಮಾನ  ಗೋಸಾಯಿ   '''' 
ಕೃಪಾ ಕರಹು ಗುರುದೇವ ಕಿ  ನಾಯಿ'''' 

ಜೋ ಸತ ಬಾರ ಪಾಠ  ಕರ  ಕೋಇ '''' 
ಛೂಟಹಿ ಬಂದಿ ಮಹಾ ಸುಖ  ಹೋಇ   '''' 

ಜೋ ಯಹ ಪಡೇ ಹನುಮಾನ ಚಾಲೀಸಾ   '''' 
ಹೋಯೇ ಸಿದ್ಧಿ ಸಾಖಿ ಗೌರೀಸಾ   '''' 

ತುಳಸೀದಾಸ  ಸದಾ ಹರಿ ಚೇರಾ   '''' 
ಕೀಜೈ ನಾಥ ಹೃದಯ  ಮಹ   ಡೇರಾ  ''''

=== ದೋಹಾ (दोहा) ===
ಪವನ ತನಯ ಸಂಕಟ ಹರಣ ಮಂಗಳ ಮೂರತಿ ರೂಪ '&lt;nowiki/&gt;''' 
ರಾಮ ಲಖನ ಸೀತ ಸಹಿತ ಹೃದಯ  ಬಸಹು ಸುರ  ಭೂಪ '&lt;nowiki/&gt;''''''

&lt;br /&gt;

=== ಹನುಮಾನ್‌ ಚಾಲೀಸ - ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ &lt;ref&gt;{{cite web | url=http://indsamachar.com/hanuman-chalisa-kannada-translation-ka/ | title=ಹನುಮಾನ್ ಚಾಲೀಸಾ - ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದ | date=5 February 2019 }}&lt;/ref&gt;===


'''ಹನುಮಾನ್‌ ಚಾಲೀಸ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ''' 

ಜಯ ಹನುಮಾನ ಜ್ಞಾನಗುಣಸಾಗರ

ಜಯ ಕಪೀಶ ಮೂರ್ಲೋಕ ಪ್ರಭಾಕರ 

ರಾಮದೂತ ಅತುಲಿತ ಬಲಧಾಮ

ಅಂಜನಿಪುತ್ರ ಪವನಸುತ ನಾಮ 

ಮಹಾವೀರ ವಿಕ್ರಮ ಬಜರಂಗೀ

ಕುಮತಿ ನಿವಾರಕ ಸುಮತಿಯ ಸಂಗೀ 

ಕಾಂಚನ ರಂಜತ ಸುಂದರ ವೇಷ

ಕರ್ಣಕುಂಡಲ ಗುಂಗುರುಕೇಶ 

ವಜ್ರಗದಾಧರ ಧ್ವಜಕರಶೋಭಿತ

ಸುಂದರಭುಜ ಉಪವೀತ ಅಲಂಕೃತ 

ಶಂಕರಕುವರ ಕೇಸರೀ ನಂದನ

ತೇಜಪ್ರತಾಪ ಮಹಾ ಜಗವಂದನ 

ವಿದ್ಯಾವಾನ ಗುಣೀ ಅತಿ ಚತುರ

ರಾಮಕಾರ್ಯವೆಸಗೆ ಬಲು ಕಾತುರ 

ಪ್ರಭುಕಥೆ ಕೇಳುತ ಮೈಮರೆವಾತ

ಮನವಿ ರಾಮ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಸೀತ 

ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪವನು ಸೀತೆಗೆ ತೋರಿದೆ

ವಿಕಟರೂಪದಲಿ ಲಂಕೆಯ ದಹಿಸಿದೆ 

ಭೀಮರೂಪದಲಿ ಅಸುರರ ಕೊಂದೆ

ರಾಮಚಂದ್ರನ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಿದೆ 

ಮೂಲಿಕೆ ತಂದು ಸೌಮಿತ್ರಿಯ ಪೊರೆದೆ

ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿಯ ಅಪ್ಪುಗೆ ಪಡೆದೆ 

ಭರತನಂತೆ ನೀನು ಪ್ರಿಯಸಹೋದರ

ಎನ್ನುತ ಹೊಗಳಿದ ಶ್ರೀರಘುವೀರ 

ಸಹಸ್ರಮುಖವು ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಸಿದೆ

ಎನ್ನುತ ಶ್ರೀಪತಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿದ 

ಸನಕಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಮುನಿವರೇಣ್ಯರು

ನಾರದ ಶಾರದೆ ಆದಿಶೇಷರು 

ಯಮಕುಬೇರ ದಿಕ್ಪಾಲಕರೆಲ್ಲರು

ಕವಿಕೋವಿದರು ನಿನ್ನ ಸ್ತುತಿಸಿಹರು

ಸುಗ್ರೀವಗೆ ನೀ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ

ರಾಮಸಖ್ಯದಿ ರಾಜ್ಯ ಕೊಡಿಸಿದೆ 

ನಿನ್ನುಪದೇಶ ವಿಭೀಷಣ ಒಪ್ಪಿದ

ಲಂಕೇಶನಾದುದ ಜಗವೇ ಬಲ್ಲದು 

ಮಧುರ ಹಣ್ಣೆಂದು ತಿಳಿದು ರವಿಯನು

ಪಿಡಿಯೆ ಹಾರಿದೆ ಸಹಸ್ರಯೋಜನ 

ಪ್ರಭುಮುದ್ರಿಕೆಯನು ಧರಿಸಿ ಬಾಯಲಿ

ಶರಧಿ ಲಂಘನವು ಸೋಜಿಗವಲ್ಲ 


ಎಷ್ಟೇ ಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯವೇ ಇರಲಿ

ಅಷ್ಟೇ ಸುಲಭ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದಲಿ 

ರಾಮನ ದ್ವಾರಪಾಲಕ ನೀನು

ನಿನ್ನಾಜ್ಞೆ ವಿನಾ ಒಳ ಬರಲಾರೆನು 

ಸುಖವೆಲ್ಲ ನಿನಗೆ ಶರಣಾಗಿ ಇರಲು

ಭಯವೇಕೆ ಎಮಗೆ ನೀ ರಕ್ಷಿಸಲು 

ನಿನ್ನ ತೇಜ ನಿನ್ನಂದಲೆ ಶಮನ

ನಿನ್ನ ಘರ್ಜನೆಗೆ ತ್ರಿಲೋಕ ಕಂಪನ 

ಮಹಾವೀರ ನಿನ್ನ ನಾಮವ ಕೇಳಲು

ಸನಿಹಕೆ ಬರದು ಭೂತಪ್ರೇತಗಳು 

ಹನುಮ ನಿನ್ನನು ಸದಾ ಭಜಿಸಲು

ನಾಶವಾಗುವುವು ರೋಗರುಜಗಳು 

ಹನುಮನ ಧ್ಯಾನಿಸೆ ತ್ರಿಕರಣದಿಂದ

ಕಷ್ಟಕಾರ್ಪಣ್ಯವು ದೂರಾಗುವುದು 

ತಪಸ್ವೀರಾಮನ ಕಾರ್ಯಗಳೆಲ್ಲವ

ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಫಲಗೊಳಿಸಿದವ 

ನೆರವೇರಿಸುತಲಿ ಭಕ್ತರಾಭೀಷ್ಟವ

ಅಮಿತ ಫಲವನು ನೀ ಕರುಣಿಸುವೆ 

ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲೂ ಪ್ರತಾಪ ನಿನ್ನದೆ

ನಿನ್ನಯ ಪ್ರಭೆಯ ಲೋಕ ಬೆಳಗಿದೆ 

ಸಾಧುಸಂತರನು ಪೊರೆದು ಸಲಹಿದೆ

ಅಸುರರ ಕೊಂದು ರಾಮಪ್ರಿಯನಾದೆ 

ಅಷ್ಟಸಿದ್ಧಿ ನವನಿಧಿಯ ಕೊಡುವವ

ಜಾನಕಿ ಮಾತೆಯಿಂ ವರವ ಪಡೆದವ 

ನಿನ್ನಲಿ ಇರಲು ರಾಮರಸಾಯನ

ಸದಾ ರಘುಪತಿಯ ದಾಸನು ನೀನು 


ನಿನ್ನ ಭಜಿಸಿದವ ರಾಮನ ಪಡೆವ

ಜನ್ಮಜನ್ಮದ ದುಃಖವ ಮರೆವ 

ಜೀವಿಸಿರಲು ಹರಿಭಕ್ತನೆನಿಸುವ

ಅಂತ್ಯಸಮಯದಿ ರಾಮನ ಸೇರುವ 

ಅನ್ಯದೇವರನು ಭಜಿಸದಿದ್ದರು

ಹನುಮನ ಸೇವಿಸೆ ಸುಖವ ಪಡೆವರು 

ವೀರ ಹನುಮನ ಭಜಿಸಲು ಭಕ್ತರು

ವ್ಯಾಧಿ ಸಂಕಟದಿ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆವರು 

ಜಯ ಜಯ ಜಯ ಹನುಮಾನ ಗೋಸಾಯಿ

ಗುರುವಿನಂದದಿ ಕೃಪೆ ಇದು ಸಾಯಿ 

ನೂರು ಬಾರಿ ಇದ ಪಠಣ ಮಾಡಿದವ

ಬಂಧನ ಕಳಚುತ ನಿಜ ಸುಖ ಪಡೆವ 

ಯಾರು ಪಠಿಸುವರೊ ಹನುಮ ಚಾಲೀಸ

ಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆಯುವರು ಸಾಕ್ಷಿ ಗೌರೀಶ 

ತುಲಸೀದಾಸ ಸದಾ ಹರಿಭಕ್ತ

ವಾಸಿಸು ಎನ್ನ ಹೃದಯದಿ ನಾಥ 

ಪರಮ ಭಕ್ತ ಶ್ರೀ ತುಲಸೀದಾಸರ

ಚರಣಕೆ ವಂದಿಪೆ ನಿತ್ಯ ನಿರಂತರ  

'''ಮಂಗಳ ಶ್ಲೋಕ'''

ಪವನ ತನಯ ಸಂಕಟಹರಣ ಮಂಗಳಮೂರುತಿ ರೂಪ

ರಾಮ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಸೀತಾ ಸಹಿತ ನೆಲೆಸು ಹೃದಯದಿ ಸುರಭೂಪ 


ಹನುಮನ ದಯೆಯಿಂ ಅತನ ಚರಿತೆಯ

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಬರೆದಂತಾಯ್ತು 

ಇಂತು ಚೈತನ್ಯವ ನೀಡಿದ ಪ್ರಭುವನು

ಚೈತನ್ಯದಾಸ ಭಕ್ತಿಲಿ ನಮಿಪನು 

||ಓಂ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ಶಾಂತಿಃ ||

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}
[[ವರ್ಗ : ಪುರಾಣ]]
[[ವರ್ಗ : ಮಹಾಕಾವ್ಯ]]
&lt;references /&gt;
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>4m5o1tq3403my60oq1mjcfo4q98qv75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23337</id>
    <revision>
      <id>1432239</id>
      <parentid>1349216</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:46:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81115" sha1="e1y3fn4i6ragcu5458ldzzz2a5n0yzz" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| Name            = Deep Purple
| Img             = Deep Purple in 2004.jpg
| Img_capt        = In 2004, from left to right, [[Roger Glover]], [[Ian Paice]], [[Ian Gillan]], [[Don Airey]] and [[Steve Morse]]
| Img_size        = 250
| Landscape       = yes
| Background      = group_or_band
| Genre           = [[Hard rock]], [[Heavy metal music|heavy metal]], [[blues-rock]], [[progressive rock]]
| Origin          = [[Hertford]], England, U.K.
| Years_active    = 1968–1976&lt;br /&gt;1984–present
| Label           = [[Edel Records|Edel]], [[EMI]], [[BMG]], [[Polydor]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]], [[Tetragrammaton Records|Tetragrammaton]], [[Aquarius Records (record label)|Aquarius]]
| Associated_acts = [[Rainbow (band)|Rainbow]], [[Whitesnake]], [[Green Bullfrog]], [[Gillan]], [[Paice, Ashton &amp; Lord]], [[Black Sabbath]], [[Blackmore's Night]], [[Episode Six]], [[Screaming Lord Sutch]], [[Captain Beyond]], [[Dixie Dregs]], [[Coverdale and Page]], [[Trapeze (band)|Trapeze]], [[Fandango (US band)|Fandango]], [[Black Country (band)|Black Country]]
| URL             = [http://www.deeppurple.com/ www.deeppurple.com]
| Current_members = [[Ian Gillan]]&lt;br /&gt;[[Roger Glover]]&lt;br /&gt;[[Ian Paice]]&lt;br /&gt;[[Steve Morse]]&lt;br /&gt;[[Don Airey]]
| Past_members    = &lt;small&gt;[[List of Deep Purple band members|see list of Deep Purple band members]]&lt;/small&gt;
}}
'''ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್'''  1968ರಲ್ಲಿ[[ಹೆರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌]]ನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಬ್ಯಾಂಡ್.&lt;ref&gt;''Shades of Deep Purple''  album sleeve notes p. 4-5.&lt;/ref&gt; [[ಲೆಡ್ ಜೆಪ್ಪಲಿನ್]] ಮತ್ತು [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್]] ಜೊತೆಗೆ ಇವರನ್ನು [[ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್]] ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ [[ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್]] ಶೈಲಿಯ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಡಿನ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು ತಮ್ಮನ್ನು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಶೈಲಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಇಂಗಿತ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.deep-purple.net/interviews/ian-gillan-2007.html Interview to Ian GIllan and Ian Paice from www.deep-purple.net]&lt;/ref&gt; ಈ ಬ್ಯಾಂಡ್ [[ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್]], [[ಬ್ಲೂಸ್-ರಾಕ್]], ಪಾಪ್ ಮತ್ತು [[ಪ್ರೋಗ್ರೆಸ್ಸಿವ್ ರಾಕ್]] ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;vh1&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.vh1.com/artists/az/deep_purple/bio.jhtml |title=Deep Purple Bio by Jason Ankeny &amp; Greg Prato of Allmusic |access-date=2010-05-14 |archive-date=2009-05-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530130605/http://www.vh1.com/artists/az/deep_purple/bio.jhtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ''[[ಗಿನ್ನೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಫ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು [[ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಬ್ಧೋತ್ಪಾದಕ ಬ್ಯಾಂಡ್]],&lt;ref name=&quot;vh1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.viewauckland.co.nz/deep_purple_concert_auckland_logan_campbell_centre_index.html |title=Deep Purple Concert Auckland, Logan Campbell Centre |access-date=2010-05-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090523145039/http://www.viewauckland.co.nz/deep_purple_concert_auckland_logan_campbell_centre_index.html |archive-date=2009-05-23 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;real&quot;&gt;[http://uk.real.com/music/artist/Deep_Purple/ Deep Purple - Hard Rock - Rock/Pop - Music - www.real.com]&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ 100 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಲ್ಬಂಗಳ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಬ್ಯಾಂಡ್]] ಎಂಉ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ilikemusic.com/rock/Deep_Purple-1587 |title=Deep Purple - Rapture Of The Deep |accessdate=21 April 2007 |format= |work=I Like Music article}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.sivltd.com/events/502/deep_purple.html |title=Deep Purple {{!}} Events {{!}} Hallam FM Arena |access-date=2010-05-14 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716080413/http://www.sivltd.com/events/502/deep_purple.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.emimusicpub.com/worldwide/artist_profile/deep-purple_profile.html Artist Profile - Deep Purple]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.marketwire.com/mw/release.do?id=781817 DEEP PURPLE and Paid, Inc. Launch First VIP Fan Experience Concert Package Sales on www.][http://www.marketwire.com/mw/release.do?id=781817 DeepPurple.org]&lt;/ref&gt; ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ [[VH1]]ನಲ್ಲಿ #22 ರ್ಯಾಂಕ್ ಪಡೆದು ''ಹಾರ್ಡ್‌ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದ'' ರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.vh1.com/shows/dyn/the_greatest/62187/episode_wildcard.jhtml?wildcard=/shows/dynamic/includes/wildcards/the_greatest/hardrock_list_full.jhtml&amp;amp;event_id=862768&amp;amp;start=61 The Greatest: 100 Greatest Artists of Hard Rock (40–21)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316194928/http://www.vh1.com/shows/dyn/the_greatest/62187/episode_wildcard.jhtml?wildcard=%2Fshows%2Fdynamic%2Fincludes%2Fwildcards%2Fthe_greatest%2Fhardrock_list_full.jhtml&amp;event_id=862768&amp;start=61 |date=2009-03-16 }} at [[VH1.com]]&lt;/ref&gt;

ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅನೇಕ ಲೈನ್ ಅಪ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಅಂತರ (1976–84) ಕಂಡಿದೆ. 1968–76ರ ಲೈನ್-ಅಪ್‌‌ಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ I, II, III ಮತ್ತು IV ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.ram.org/music/reviews/deep_purple.html Deep Purple reviews]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.rock.co.za/files/marki.html Deep Purple Mark I &amp;amp; Mark II]&lt;/ref&gt; ಅವರ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡ ಲೈನ್ ಅಪ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಇಯಾನ್ ಗಿಲ್ಲನ್]] (ವೋಕಲ್ಸ್), [[ರಿಚ್ಚಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್]] (ಗಿಟಾರ್), [[ಜೋನ್ ಲಾರ್ಡ್]] (ಕೀಬೋರ್ಡ್ಸ್), [[ರೋಜರ್ ಗ್ಲೋವರ್]] (ಬಾಸ್) ಮತ್ತು [[ಇಯಾನ್ ಪೈಸ್]] (ಡ್ರಮ್ಸ್).&lt;ref name=&quot;real&quot; /&gt; ಬ್ಲಾಕ್ ಮೋರ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಡಿನ ಇತರ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವಿನ ವೈರತ್ವ ಮತ್ತೆ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿ ಉಂಟಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಲೈನ್ ಅಪ್ 1969 ರಿಂದ 1973ರ ತನಕ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು 1984 ರಿಂದ 1989ರ ತನಕ ಮತ್ತೆ 1993ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸದ್ಯದ ಲೈನ್-ಅಪ್ ಎಂದರೆ ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ [[ಸ್ಟೀವ್ ಮೋರ್ಸ್]] ಹೆಚ್ಚು ದೃಢನಾಗಿದ್ದ, 2002ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ನಿವೃತ್ತನಾದ, ಹೀಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದ ಒಬ್ಬನೇ ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯನೆಂದರೆ ಪೈಸ್ ಮಾತ್ರ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
=== ಮೊದಲ-ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ವರ್ಷಗಳು (1967–68) ===
1967ರಲ್ಲಿ, ಹಿಂದಿನ [[ಸರ್ಚರ್ಸ್]] ಡ್ರಮ್ಮರ್ [[ಕ್ರಿಸ್ ಕರ್ಟಿಸ್]] ತಾನು ಒಂದುಗೂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೌಂಡ್ ಅಬೌಟ್ ತಂಡವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಲಂಡನ್ನಿನ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ ಟೋನಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್‌ನನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ. ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು ಏಕೆಂದರೆ ಸದಸ್ಯರು ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ '''ರೌಂಡ್ ಅಬೌಟ್‌''' ನಂತೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಬರುವ ಮತ್ತು ಹೊರ ಹೋಗುವ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿತ್ತು. ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತನಾದ ಎಡ್ವರ್ಡ್, ಜಾನ್ ಕೊಲೆಟ್ಟಾ ಮತ್ತು ಹೈರ್ (ಹೈರ್-ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಕೊಲೆಟ್ಟಾ -HEC ಎಂಟರ್ಪೈಸಸ್) ಎಂಬ ಇಬ್ಬರು ಉದ್ಯಮಿಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿ ಈ ಯೋಜನೆಗೆ ಹಣಕಾಸು ನೆರವು ಒದಗಿಸಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದ.

ಇದಕ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ನೇಮಕ ಎಂದರೆ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದ [[ಹಾಮಂಡ್ ಆರ್ಗಾನ್]] ಆಟಗಾರ [[ಜಾನ್ ಲಾರ್ಡ್]], ಈತ [[ಆರ್ಟ್‌ವುಡ್‌]](ಮುಂದಿನ ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ [[ರೋನಿವುಡ್‌]]ನ ಸಹೋದರ, ಮತ್ತು [[ಕೀಫ್ ಹಾರ್ಟ್ಲೀ]] ಇದರ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ)ನ ಪ್ರಮುಖ ಆಟಗಾರ. ಇದಾದ ನಂತರ [[ಹ್ಯಾಮ್‌ಬರ್ಗ್‌]]ನಲ್ಲಿದ್ದ [[ರಿಚ್ಚಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್‌]]ನನ್ನು ಹೊಸ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಡಲು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಬರುವಂತೆ ಮನವೊಲಿಸಲಾಯಿತು. ಕರ್ಟಿಸ್ ತಂಡದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದ, ಆದರೆ  HEC ಎಂಟರ್ಪ್ರೈಸಸ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ಮುಂದುವರೆಸುವ ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿದರು.

ಬಾಸ್ ಗಿಟಾರ್ ನುಡಿಸಲು ಲಾರ್ಡ್ ಈ ಹಿಂದೆ 1967ರಲ್ಲಿ [[ದಿ ಫ್ಲವರ್ ಪಾಟ್ ಮೆನ್ ಅಂಡ್ ದೇರ್ ಗಾರ್ಡನ್]] (ಹಿಂದೆ [[ದಿ ಐವಿ ಲೀಗ್]] ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು) ಎಂಬ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಳೆಯ ಗೆಳೆಯ [[ನಿಕ್ಕಿ ಸಿಂಪರ್‌]] ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಿದ. ಸಿಂಪರ್‌ಗೆ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಹಿಂದೆ [[ಜಾನಿ ಕಿಡ್ ಅಂಡ್ ದಿ ಪೈರೇಟ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ ಖ್ಯಾತಿಯಿದೆ ಮತ್ತು ಈತ ಕಿಡ್ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಪಘಾತಗೊಂಡ ಕಾರಿನಲ್ಲಿದ್ದ. ಆತ [[ಸ್ಕ್ರೀಮಿಂಗ್ ಲಾರ್ಡ್ ಸಚ್‌]]ನ  '''ದಿ ಸ್ಯಾವೇಜಸ್'''  ತಂಡದಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಮೋರ್ ಜೊತೆ ಸಹ ಆಟಗಾರನಾಗಿದ್ದ.

ವೋಕಲಿಸ್ಟ್ [[ರಾಡ್ ಇವಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು  '''ದಿ ಮೇಝ್‌''' ನ ಡ್ರಮ್ಮರ್ [[ಇಯಾನ್ ಪೈಸ್‌]]ರೊಂದಿಗೆ ಲೈನ್-ಅಪ್ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. 1968ರಲ್ಲಿ ವಸಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ಮಾರ್ಕ್‌ನ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್,  ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಎಂಬ ಹೊಸ ಹೆಸರು ಸೂಚಿಸಿದ, ಅದು ಅವನ ಅಜ್ಜಿಯ ಇಷ್ಟದ ಹಾಡು.

=== ಮುಂಚಲನೆ (1968–70) ===
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1968ರಲ್ಲಿ,  [[ಜೋ ಸೌತ್‌]]ನ &quot;[[ಹಶ್]]&quot; ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು, ಇದು ಅಮೇರಿಕಾದ ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ #4 ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ [[RPM]] ಚಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ #2 ಸ್ಥಾನಗಳಿಸಿತು. ಈ ಹಾಡನ್ನು ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಷೇಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌]]'' ನಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತು, ಅವರನ್ನು ''[[ವಿದಾಯ]]''  ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿನ [[ಕ್ರೀಮ್‌]]ಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡಲು ಬುಕ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಎರಡನೆ ಆಲ್ಬಮ್ ''[[ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ತಾಲಿಸಿನ್]]''  ([[ನೈಲ್ ಡೈಮಂಡ್‌]]ನ &quot;ಕೆಂಟಕಿಯ ಮಹಿಳೆ&quot; ಎಂಬ  ರಕ್ಷಾಪುಟದೊಂದಿಗೆ)ಯನ್ನು ಅವರ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಬಿಲ್ ಬೋರ್ಡ್ ಚಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ #38 ಮತ್ತು [[RPM]] ಚಾರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ #21 ಸ್ಥಾನ ಮುಟ್ಟಿತು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷದ ತನಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.1969ರಲ್ಲಿ ಅವರ ಮೂರನೆಯ ಆಲ್ಬಂ ''ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್''  ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ (&quot;ಏಪ್ರಿಲ್&quot;) ಸ್ಪ್ರಿಂಗ್ಸ್ ಮತ್ತು ವುಡ್‌ವಿಂಡ್ ಒಳಗೊಂಡು ಬಿಡುಗಡೆ ಕಂಡಿತು. ಇದರ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವನಿಲ್ಲಾ ಫಡ್ಜ್]] (ತಂಡ &quot;ವನಿಲ್ಲಾ ಫಡ್ಜ್ ಕ್ಲೋನ್&quot; ಆಗಬೇಕೆಂದು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್ ಖುದ್ದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ &lt;ref&gt;http://www. thehighwaystar.com/ interviews/blackmore/ rb199102xx.html&lt;/ref&gt;) ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್‌ನ ಈ ಹಿಂದಿನ ಕ್ಲಾಸಿಕಲ್‌ಗಳಾದ [[ಬಾಶ್]] ಮತ್ತು [[ರಿಮ್‌ಸ್ಕೀ ಕೊರ್ನಾಕೊವ್‌]]ನ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.

ಈ ಮೂರು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸುದೀರ್ಘ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ ಅವರ ಅಮೇರಿಕನ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಕಂಪನಿ ಟೆಟ್ರಾಗ್ರಮಾಟನ್ ವ್ಯಾಪಾರದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು, ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಹಣಕಾಸಿನ ಕೊರತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಭವಿಷ್ಯ ಖಚಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸದಂತಾಯಿತು. (ಟೆಟ್ರಾಗ್ರಾಮಾಟನ್‌ನ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು [[ವಾರ್ನರ್ ಬ್ರದರ್ಸ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ಕಂಪನಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ರೆಕಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾದಲ್ಲಿ 1970ರ ತನಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. 1969ರ, ಆದಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳಿ ಎಮರೆಟ್ಟಾ ಎಂಬ ಸಿಂಗಲ್ ಅನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದರು. ಇದು  ಈ ಹಿಂದೆ ಮ್ಯೂಸಿಕಲ್ ''[[ಹೇರ್‌]]'' ನ ಸದಸ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಎಮರೆಟ್ಟಾ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ಳ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಬಂದಿತ್ತು. ಇವಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಪರ್‌ನನ್ನು ದಂಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಇವಾನ್ಸ್ ಅವಳನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದ.

ಹೊಸ ವೋಕಲಿಸ್ಟ್‌ನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಲಾಕ್ ಮೋರ್‌ಗೆ 19 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನ ಹಾಡುಗಾರ [[ಟೆರ್ರಿ ರೈಡ್]] ಕಆಣಿಸಿಕೊಂಡ ಕೇವಲ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಈತ ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದ್ದ [[ಲೆಡ್ ಜೆಪ್ಪೆಲಿನ್]] ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಡಲು ಇಂತದೇ ಅವಕಾಶವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದ. ಈ ಅವಕಾಶ &quot;ಆಕರ್ಷಕ&quot;ವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ರೈಡ್ ತನ್ನ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಮಿಕ್ಕೀ ಮೋಸ್ಟ]]ನ ಜೊತೆ ವಿಶೇಷ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಒಪ್ಪಂದದ ಬದ್ಧತೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದ ಮತ್ತು ಅವನಿಗೆ ಏಕಪ್ರದರ್ಶನದ ಆಸಕ್ತಿಯಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www. independent.co. uk/arts-entertainment/music/features/interview-singer-and-guitarist-terry-reid-455709.html | work=The Independent | location=London | title=Interview: Singer and guitarist Terry Reid | date=7 March 2007 | accessdate=27 March 2010}}&lt;/ref&gt; ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ ಮೋರ್ ಬೇರೆ ಕಡೆ ನೋಡದೇ ಬೇರೆ ದಾರಿಯಿರಲಿಲ್ಲ.

ಕೊನೆಗೂ ಬ್ಯಾಂಡ್[[ಎಪಿಸೋಡ್ ಸಿಕ್ಸ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರನಾಗಿದ್ದ [[ಇಯಾನ್ ಗಿಲ್ಲನ್]]ನನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿತು. ಈ ಬಾಂಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಸಿಂಗಲ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಆದರೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸುವಂತಹ ಮುಂಚಲನೆಯನ್ನೇನೂ ಮಾಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಎಪಿಸೋಡ್ ಸಿಕ್ಸ್‌ನ ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಮಿಕ್ ಅಂಡರ್‌ವುಡ್ ಸ್ಯಾವೇಜಸ್ ಡೇಸ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್‌ನ ಹಳೇಯ ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿದ್ದವನು. ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಮಾತು ಕತೆಗಳಾದವು. ಬೇಸಿಸ್ಟ್ [[ವೆಂಡಿ ಜೆಸೋಪ್ ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಅಳಿಕಿನ ಸಂಕಷ್ಟದ ಭಾವನೆ ಅಂಡರ್‌ವುಡ್‌ನನ್ನು ಸುಮಾರು ದಶಕದ ತನಕ, ಅಂದರೆ ಗಿಲಿಯನ್ 1970ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪೋಸ್ಟ್ ಪರ್ಪಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ನೇಮಕ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತನಕ ಕಾಡುತ್ತಿತ್ತು.]]

ಇದು ತುಂಬಾ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದ್ದ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಮಾರ್ಕ್ II ಲೈನ್ ಅಪ್ಪನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಇವರ ಮೊದಲ ಬಿಡುಗಡೆ ಎಂದರೆ &quot;ಹಲ್ಲೇಲೂಜಾ&quot; ಟ್ಯೂನ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ [[ಗ್ರೀನ್‌ವೇ]]-[[ಕುಕ್]], ವಿಫಲವಾಗಿ ಅಶುಭವೆನಿಸಿ ಕೊಂಡಿತು.

ತಂಡದ ''[[ಕನ್ಸರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]]'' ಗಳಿಂದ ಬ್ಯಾಂಡ್ ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಚಾರ ಗಿಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಲಾರ್ಡ್ ಏಕಪ್ರದರ್ಶನ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ತ್ರಿಮುಖ ಚಲನೆಯ ಎಪಿಕ್ ಅನ್ನು ಬ್ಯಾಂಡ್ [[ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ [[ರಾಯಲ್ ಫಿಲ್ ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]]ದೊಂದಿದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿತು, [[ಮ್ಯಾಲ್ಕಂ ಆರ್ನಾಲ್ಡ್]] ಇದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. [[ನೈಸ್‌]]ನ ''[[ಫೈವ್ ಬ್ರಿಡ್ಜಸ್]]'' ಜೊತೆಗೆ ಇದು ರಾಕ್‌ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ನಡುವಿನ ಮೊದಲನೆಯ ಸಹಯೋಗ, ಆದರೂ ಆಗ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರು (ವಿಶೇಷ ವಾಗಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ಮತ್ತು ಗಿಲ್ಲನ್) &quot;ತಮ್ಮ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಗುಂಪಿನ ಜೊತೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ ಗುಂಪು ಎಂದು ಹಣೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ  ಕೊಲ್ಲುವ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೋಷವಿರಲಿಲ್ಲ&quot;, ಬ್ಯಾಂಡನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಿಯಾದ ಹಾರ್ಡ್‌ರಾಕ್ ಶೈಲಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಮನಸಿನಲ್ಲಿತ್ತು.   ಆದಾಗ್ಯೂ ಲಾರ್ಡ್ ರಚಿಸಿದ, ಬ್ಯಾಂಡ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಜೆಮಿನಿ ಸೂಟ್ 1970ರ ಕೊನೆಭಾಗದ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ/ತಂಡದ ಸಹಯೋಗ.

=== ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಮತ್ತು ಒಡಕು (1970–76) ===
ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಶುರು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಮುಂದಿನ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಬಿಡುವು ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಈ ಕಾಲದ ಮೊದಲ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ 1970ರ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಇನ್‌ರಾಕ್ (ರಾಕ್ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಕನ್ಸರ್ಟೋನಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಹೆಸರು{{Citation needed|date=May 2009}}) ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದ &quot;[[ಸ್ಪೀಡ್ ಕಿಂಗ್]]&quot;, &quot;ಇನ್‌ಟು ದಿ ಫೈರ್&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಚೈಲ್ಡ್ ಇನ್ ಟೈಮ್]]&quot; ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಹತ್ತು ಮೊದಲ ಸಿಂಗಲ್‌ಗಲ ಪೈಕಿ &quot;[[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ನೈಟ್]]&quot; ಕೂಡಾ ವಿತರಿಸಿತು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್‌ನ ಗಿಟಾರ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್‌ನ ತಿರುಚಿದ ಆರ್ಗನ್ ನುಡಿಸಿದ ಒಳ ಆಟ, ಗಿಲ್ಲನ್‌ನ ಊಳಿಡುವ ವೋಕಲ್, ಗ್ಲೋವರ್ ಮತ್ತು ಪೈಕ್‌ನ ಲಯಬದ್ಧ ಭಾಗಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅನನ್ಯ ಚಹರೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು, ತಕ್ಷಣಾ ಗುರುತಿಸುವಂತಿದ್ದ ಇದು  ಯೂರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ರಾಕ್ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹುಚ್ಚೆಬ್ಬಿಸಿತು{{Citation needed|date=January 2009}}.

ಎರಡನೇ ಆಲ್ಬಂ ಹೆಚ್ಚು ಮೃದುವಾದ {{Or|date=May 2009}}ಸೃಜನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿಪರವಾಗಿದ್ದ ''[[ಫೈರ್‌ಬಾಲ್]]'' (ಇದು ಗಿಲಿಯನ್‌ಗೆ ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚು ಆದರೆ ಬ್ಯಾಂಡಿನ ಇತರರಿಗಲ್ಲ{{Citation needed|date=May 2009}}) ಅನ್ನು 1971ರ ಬೇಸಿಗೆ ಯಲ್ಲಿ ವಿತರಿಸಲಾಯಿತು. [[ಫೈರ್‌ಬಾಲ]]ನ್ನು, [[ಸ್ಟ್ರೇಂಜ್ ಕೈಂಡ್ ಆಫ್ ವುಮನ್‌]]ನಂತೆ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಆಲ್ಬಂ‌ನಿಂದಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದೇ ಸೆಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು (ಆಲ್ಬಂ‌ನ ಅಮೇರಿಕನ್ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಬದಲಾಗಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ ಆವ್ರೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ &quot;ಡೆಮನ್ಸ್ ಐ&quot; ಹಾಡನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು).

''ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕೆಲವೇ ವಾರಗಳಲ್ಲಿ '''ಬ್ಯಾಂಡ್ ಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಂಗೆ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಿತ್ತು''' ''.'''''ಒಂದು ಹಾಡನ್ನು (ಮುಂದೆ ಇದು &quot;[[ಹೈವೇ ಸ್ಟಾರ್]]&quot; ಆಯಿತು)''' '' ''' ಫೈರ್‌ಬಾಲ್'' ಪ್ರವಾಸದ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಹಾಡನ್ನು &quot;ನೀವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯುತ್ತೀರಿ?&quot; ಎಂಬ ಪತ್ರಕರ್ತನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವಾಗಿ ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟ್ಸ್‌ಮೌತ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬರೆಯಲಾಯಿತು. '' ''' '''''ಮೂರು ತಿಂಗಳ ನಂತರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 1971ರಲ್ಲಿ [[ಮೆಷಿನ್ ಹೆಡ್]] ರೆಕಾರ್ಡ್‌ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ವಿಟ್ಚರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತು'' ''.'' ''' '''''ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು [[ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್ ಮೊಬೈಲ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋ]] ಬಳಸಿಕೊಂಡು [[ಮೊಂಟ್ರಿಯಕ್ಸ್‌]]ನ ಕ್ಯಾಸಿನೋದಲ್ಲಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ [[ಫ್ರಾಂಕ್ ಜಪ್ಪಾ]] ಮತ್ತು [[ಮದರ್ಸ್ ಆಫ್ ಇನ್‌ವೆಂಷನ್]] ಪ್ರದರ್ಶನದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಕ್ಯಾಸಿನೋ ಸುಟ್ಟು ಹೋಯಿತು. '' ''' '''''ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಹತ್ತಿರದ ಭವ್ಯವಾದ ಖಾಲಿ ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ.
 '' ''' '''''ಈ ಘಟನೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ &quot;[[ಸ್ಮೋಕ್ ಆನ್ ದಿ ವಾಟರ್]]&quot; ಹಾಡಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ ಒದಗಿಸಿತು. '' ''' '''''ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬ ಜ್ವಾಲೆಗಳ ತುಪಾಯಿಯನ್ನು ಚಾವಣಿಗೆ ಹಾರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡೆನೆಂದು ಗಿಲ್ಲನ್ ನಂಬುತ್ತಾನೆ, [[ಮದರ್ಸ್‌]]ನ  [[ಮಾರ್ಕ್ ವೋಲ್ಮನ್]] ಕಡೆ ತೋರಿಸುತ್ತಾ &quot;ಆರ್ಥರ್ ಬ್ರೌನ್&quot; ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ!&quot;.   '' '''

ಹಿಂದಿನ ಎರಡು ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೆವೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದಾದರೆ,''[[ಮೆಷೀನ್ ಹೆಡ್]]''  ಅಂದಿನಿಂದ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಲ್ಬಂ ಆಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಾಡಿನ ಟ್ರ್ಯಾಕ್‌ಗಲಾದ,&quot;[[ಹೈವೇಸ್ಟಾರ್]]&quot;, &quot;[[ಸ್ಪೇಸ್ ಟ್ರಕ್ಕಿಂಗ್']]&quot;, &quot;[[ಲೇಜಿ]] ಹಾಗೂ &quot;[[ಸ್ಮೋಕ್ ಆನ್ ದಿ ವಾಟರ್]]&quot; ಜೀವಂತ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ಗಳಾದವು, ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಹಾಡು ತುಂಬಾ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ತನ್ನ ಪ್ರವಾಸ ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ನ ಯಾವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದರೆ ಅದು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ''ಮೆಷೀನ್ ಹೆಡ್ ''  ರೆಕಾರ್ಡ್ ಆಗುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ತಂಡ ಜೊತೆಗಿದ್ದುದು ಕೇವಲ ಮೂರೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ, ಆದರೂ ಅದು ಅವರ ಏಳನೆಯ LP. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, 1972ರಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ನಾಲ್ಕು ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಂಡ ಜಪಾನ್ ಪ್ರಯಾಣ ''[[ಮೇಡ್ ಇನ್ ಜಪಾನ್]]'' ಎಂಬ ಡಬಲ್-ವಿನೈಲ್ ಲೈವ್ ಪ್ರಕಟಣೆಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಮೂಲತಃ ಅದನ್ನು ಜಪಾನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಜಾಗತಿಕ ಬಿಡುಗಡೆಯಿಂದ ಡಬಲ್ LP ತಕ್ಷಣದ ಹಿಟ್ ಆಯಿತು. ಅದು ರಾಕ್ ಸಂಗೀತದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರಾಟವಾಗಿರುವ ಲೈವ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ (ಆದರೂ ಗ್ಲೋವರ್ ಮತ್ತು ಪೈಸ್ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಮಿಕ್ಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಷಃ ಅಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ)

ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಮಾರ್ಕ್ II ಲೈನ್-ಅಪ್ ಕೆಲಸ ಮುಂದುವರೆಸಿ ''ಹು ಡು ವಿ ಥಿಂಕ್ ವಿ ಆರ್''  (1973) ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದ  &quot;ವುಮನ್ ಫ್ರಂ ಟೋಕಿಯೋ&quot;ವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಎಂದಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳಿ ಬರತೊಡಗಿದವು. 1973ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಿಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ನಡುವಿನ ಒತ್ತಡ ಹೆಚ್ಚಿತು. ಅದರ ಎರಡನೆಯ ಜಪಾನ್ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ ಕಸಿವಿಸಿಗೊಂಡ ಗಿಲ್ಲಾನ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ತೊರೆದ. ಅವನ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ಲೋವರ್ ಕೂಡ ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟ. ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ನಡೆದವು. ಇಬ್ಬರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಸ್ಕಾಟಿಷ್ ಮನುಷ್ಯ ಆಂಗಸ್ ಕೆಮೆರಾನ್ ಮ್ಯಾಕ್‌ಕಿನ್ಲೇ ಮತ್ತು [[ಡೇವಿಡ್ ಕವರ್ಡಲೆ]]. ಆಂಗಸ್‌ಗೆ ತಾರಕ ಕಂಠವಿಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. {{Citation needed|date=January 2009}}. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನ [[ಸಾಲ್ಟ್‌ಬರ್ನ್‌]]ನ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದ ಹಾಡುಗಾರ ಮತ್ತು ಮಿಡ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಬಾಸಿಸ್ಟ್/ವೋಕಲಿಸ್ಟ್ ಹಿಂದೆ [[ಟ್ರಪೇಜ್]]ನಲ್ಲಿದ್ದ [[ಗ್ಲೆನ್ ಹ್ಯೂಸ್‌]]ನನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಮೊದಲು ಹ್ಯೂಸ್‌ನನ್ನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡು, ಹ್ಯೂಸ್ ಬಾಸಿಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ವೋಕಲಿಸ್ಟ್ ಎರಡು ಆಗಿ ನಾಲ್ಕು ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;liner notes for the 30th anniversary edition of Burn&lt;/ref&gt; ಈ ಹೊಸ ಲೈನ್-ಅಪ್ 1974ರ ತನಕ ಮುಂದುವರೆದು ''[[ಬರ್ನ್]]''  ಎಂಬ ಯಶಸ್ವೀ ಬ್ಲೂ ರಾಕ್ ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆಯೊಂಡಿಗೆ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡರು. ಹ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಕವರ್‌ಡೇಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಸಮ್ಗೀತಕ್ಕೆ ವೋಕಲ್ ಹಾರ್ಮೊನಿ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಮೋಜಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರು, ಮೋಜಿನ ಈ ಲಯಗಾರಿಕೆ 1974ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''[[ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ಬ್ರಿಂಗರ್‌]]'' ನಲ್ಲಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.  ಈ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಟ್ರಾಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಆಲ್ಬಂ‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಅನೇಕ ಹಾಡುಗಳು &quot;ಲೇಡಿ ಡಬಲ್ ಡೀಲರ್&quot;, &quot;ದಿ ಜಿಪ್ಸಿ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಸೋಲ್ಜರ್ ಆಫ್ ಫಾರ್ಚೂನ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಚ್ಚು ರೇಡಿಯೋ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವು. ಆದರೂ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್ ಆಲ್ಬಂ ಮತ್ತು ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಪಡೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ &quot;ನನಗೆ ಈ ಮೋಜಿನ ಲಯ ಸಂಗೀತ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ&quot; ಎನ್ನುವ ಮೂಲಕ ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ.&lt;ref&gt;&quot;Deep Purple: History and Hits&quot; DVD&lt;/ref&gt; ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ 1975ರ ವಸಂತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬ್ಯಾಂಡ್ ತೊರೆದು [[ಎಲ್ಫ್‌]]ನ [[ರೋನಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಡಿಯೋ]] ಜೊತೆಗೂಡಿ ರಿಚಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ [[ರೈನ್ ಬೊ]] ಎಂಬ ಸ್ವಂತ ಬ್ಯಾಂಡ್ ರೂಪಿಸಿದ, ಮುಂದೆ ಇದು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಂಡು ರೈನ್ ಬೋ ಆಯಿತು.

ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್‌ನ ನಿರ್ಗಮನದಿಂದ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಖಾಲಿತನವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ತಂಡಕ್ಕೆ ಎದುರಾಯಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಬ್ಯಾಂಡಿನ ಉಳಿದವರು ನಿಲ್ಲಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು, ದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅಚ್ಚರಿ ಪಡುವಂತೆ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ನ ತುಂಬಲಾಗದ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ [[ಟಾಮಿ ಬೊಲಿನ್]] ಎಂಬ ಅಮೇರಿಕನ್ ಸಂಗೀತಗಾರನ ಹೆಸರು ಘೋಷಿಸಿದರು.
 
ಬೊಲಿನ್‌‌ನ ನೇಮಕ ಕುರಿತಂತೆ ಕೊನೆ ಪಕ್ಷ ಎರಡು ಬಗೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿವೆ. ಬೊಲಿನ್‌ನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ್ದು ಕವರ್‌ಡೇಲ್ ಎಂಬುದು ಒಂದು.&lt;ref&gt;liner notes in the ''Deep Purple''  4-CD boxed set&lt;/ref&gt; &quot;ಸಣ್ಣ ರೇಕಿನಂತಿದ್ದ ಅವನು ಕೂದಲಿಗೆ ಹಸಿರು, ಹಳದಿ, ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕೊಂದು ಗರಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಂಡು ಸುಮ್ಮನೆ ಒಳಬಂದ. ಅವನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳುಕುತ್ತ ಬಂದವಳು ಕ್ರೋಷೆಟ್ ಧರಿಸಿ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುತ್ತ ಬಂದ [[ಹವಾಯಿಯನ್]] ಚಲುವೆ. ಅವನು ನಾಲ್ಕು [[ಮಾರ್ಷಲ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡ 100-ವ್ಯಾಟ್ ಸ್ಟ್ಯಾಕ್ಸ್ ಮತ್ತು...ಅದು ಅವನದೇ ಕೆಲಸವಾಗಿತ್ತು&quot;. ಆದರೆ 1975 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಮೆಲೊಡಿ ಮೇಕರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ತಾನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್‌ನ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಬಂದೆನೆಂದು ಸ್ವತಃ ಬೊಲಿನ್ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದ.&lt;ref&gt;http://www.deep-purple.net/interviews/tommy-bolin.htm&lt;/ref&gt; ಬೊಲಿನ್ ಈ ಹಿಂದೆ, 1960ರ ಕೊನೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಡೆನ್ನಿ &amp; ದಿ ಟ್ರಿಯಂಪ್ಸ್, ಅಮೇರಿಕನ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡರ್ಡ್ ಮತ್ತು [[ಜೆಫೈರ್]] ಎಂಬ, ಈಗ ಮರೆತು ಹೋಗಿರುವ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಇವುಗಳು 1969-72ರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಆಲ್ಬಂಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದವು. ಡೀಪ್‌ ಪರ್ಪಲ್‌ಗೆ ಮೊದಲು ಬೊಲಿನ್‌ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳೆಂದರೆ 1973ರಲ್ಲಿ [[ಬಿಲ್ಲಿ ಕಾಬ್‌ಹ್ಯಾಮ್‌]]ನ [[ಜಾಸ್ ಫ್ಯಾಷನ್]] ಆಲ್ಬಮ್  ''[[ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಂ]]'', ಮತ್ತು ಎರಡು [[ಜೇಮ್ಸ್ ಗ್ಯಾಂಗ್]] ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ [[ಜೋ ವಾಲ್ಷ್]] ಸ್ಥಳಾಂತರ: ''[[ಬ್ಯಾಂಗ್]]''  (1973) ಮತ್ತು ''[[ಮಿಯಾಮಿ]]''  (1974) ಇವುಗಳನ್ನು ಸೆಷನ್ ಮ್ಯೂಸಿಷಿಯನ್ ಆಗಿ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅವನು ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಡಾ.ಜಾನ್, ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಕಿಂಗ್‌ರ ಜೊತೆ ಸೇರಿ [[ದಿ ಗುಡ್ ರ್ಯಾಟ್ಸ್]] ಮೋಕ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಆಲ್ಫೋನ್ಸೊ ಮೌಜಾನ್]] ಎಂಬ ಜಾಮ್ ಸೆಷನ್‌ಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದ, ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಮೊದಲ ಏಕವ್ಯಕ್ತಿ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಟೀಸರ್‌]]'' ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.

ಇದರ ಫಲಿತಾಂಶವಾಗಿ, ''[[ಕಮ್ ಟೇಸ್ಟ್ ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್]]''  ಆಲ್ಬಂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1975ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಮಿಶ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವಿಮರ್ಷೆಗಳು ಬಂದರೂ ಈ ಸಂಗ್ರಹ ಬ್ಯಾಂಡನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿತು,{{Citation needed|date=January 2009}} ಇದು ಅವರ [[ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್]] ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅತಿ ಮೋಜಿನ ಲಯಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.  ಬೋಲಿನ್‌ನ ಪ್ರಭಾವ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು, ಹ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಕವರ್‌ಡೇಟ್‌ನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದೊಂದಿಗೆ ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ ಬಹಳಷ್ಟು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಿದ. ನಂತರ, ಬೋಲಿನ್‌ನ ಮಾದಕ ದ್ರವ್ಯ ಸೇವನೆಯ ಖಾಸಗಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದವು, ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಲೋ ಪಾರ್ ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿತು.

=== ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಡಕು, ಸಹಯೋಜನೆಗಳು (1976–84) ===
ಮಾರ್ಚ್ 1976ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಲಿವರ್‌ಪೂಲ್ ಎಂಪೈರ್ ಥಿಯೇಟರಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಕೊನೆಗಾಣತೊಡಗಿತು. ವರದಿಯಾಗಿರುವಂತೆ ಕವರ್‌ಡೇಲ್ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಾಕುತ್ತಾ ತನ್ನ ರಾಜೀನಾಮೆ  ಕೊಟ್ಟ, ಹೇಳಲಾಗಿರುವಂತೆ ತ್ಯಜಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಡೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದಿದ್ದ. ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ ಅನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ತೀರ್ಮಾನ ಲಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪೈಸ್ (ಅಳಿದುಳಿದ ಮೊದಲ ಸದಸ್ಯರು) ಇವರ ಕೊನೆಯ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗಿತ್ತು, ಅವರು ಇದನ್ನು ಯಾರಿಗೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೂ ಜುಲೈ 1976ರಲ್ಲಿ ಈ ಒಡಕನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಲಾಯಿತು.

ನಂತರ, ಬೊಲಿನ್ ಆಗತಾನೆ ತನ್ನ ಎರಡನೆಯ ಸೊಲೊ ಆಲ್ಬಂ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಐಯ್ಸ್‌ನ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮುಗಿಸಿದ್ದ, 4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 1976ರಲ್ಲಿ ದುರಂತ ಎರಗಿ ಬಂತು. ಮಿಯಾಮಿಯಲ್ಲಿ [[ಜೆಫ್ ಬೆಕ್‌‌]]ನ ಬೆಂಬಲ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅವನ ಗೆಳತಿ ಬೊಲಿನ್ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಳು. ಅವನನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಪ್ಯಾರಾಮೆಡಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಪರದಾಡಿದಳು, ಆದರೆ ತುಂಬಾ ತಡವಾಗಿತ್ತು. ಸಾವಿನ ಅಧಿಕೃತ ಕಾರಣ, ವಿವಿಧ ಮಾದಕದ್ರವ್ಯಗಳ ನಿಶೆ. ಆತ 90 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನಾಗಿದ್ದ.

ಒಡಕಿನ ನಂತರ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ಸಧ್ಯದ ಸದಸ್ಯರು  [[ರೈನ್‌ಬೋ]], [[ವೈಟ್‌ಸ್ನೇಕ್]], [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್]] ಮತ್ತು [[ಗಿಲ್ಲನ್]] ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಇತರ ಅನೇಕ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಯಶಸ್ಸುಗಳಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರು. ಆದರೂ 1970ರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ / 1980ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಾರ್ಡ್‌ರಾಕ್ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಕುದುರಿದಾಗ ಬ್ಯಾಂಡನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಅನೇಕ ನಾಯಕತ್ವದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಡೆದವು.  1980ರ ವೇಳೆಗೆ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ ಇವಾನ್ಸ್ ಒಬ್ಬನೇ ಸದಸ್ಯನಾಗಿದ್ದ ಅನಧಿಕೃತ ಆವೃತ್ತಿಯ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಇದು ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಹೆಸರನ್ನು ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ ಗುಂಪು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಜರುಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಹೆಸರು ಬಳಸಿದಕ್ಕಾಗಿ ಇವಾನ್ಸ್ $672,000 (US) ಪರಿಹಾರ ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ತೀರ್ಪು ಹೊರಬಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.thehighwaystar.com/specials/1980/darkside.html Bogus Deep Purple]&lt;/ref&gt;

=== ಮರುಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಒಡಕು (1984–94) ===
ಏಪ್ರಿಲ್ 1984ರಲ್ಲಿ, ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಪತನದ ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 1970ರ ಮೊದಲಿನ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್, ಗಿಲ್ಲನ್, ಗ್ಲೋವರ್, ಲಾರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಪೈಸ್ ಮುಂತಾದ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ಗಳು ಲೈನ್-ಅಪ್ ಆಗಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ (ಮತ್ತು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ) ಮರು ಸಂಘಟನೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಪರ್‌ಫೆಕ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್ಸ್ ಎಂಬ ಆಲ್ಬಂ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1984ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇದು ಘನವಾದ ಬಿಡುಗಡೆ, ತುಂಬಾ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾರಾಟವಾಗತೊಡಗಿ (ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ #5, ಹಾಗೂ ಅಮೇರಿಕಾದ [[ಬಿಲ್‌ಬೋರ್ಡ್ 200]]ನಲ್ಲಿ  #6ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯಿತು&lt;ref&gt;[http://www.planetrock.co.uk/Article.asp?id=380382&amp;amp;spid=14154 Deep Purple Essential Collection - Planet Rock]&lt;/ref&gt;) ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಿಂಗಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕನ್ಸರ್ಟ್‌ನ ಪ್ರಮುಖವಾದ &quot;ನಾಕಿನ್' ಅಟ್ ಯುವರ್ ಬ್ಯಾಕ್  ಡೋರ್&quot; ಮತ್ತು &quot;[[ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್‌ಗಳು]]&quot; ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು.  ಮರು ಸಂಘಟನೆಯ ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕಾ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕೂಡ ಈ ಪ್ರವಾಸ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ಅವರು [[ನೆಬ್‌ವರ್ತ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಲ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಷೋ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ  ([[ಸ್ಕಾರ್ಪಿಯನ್ಸ್]] ಪ್ರಮುಖ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಇತರರೆಂದರೆ UFO, ಬರ್ನೀ ಮಾರ್ಸ್ಡನ್ ಅಲಸ್ಕಾ, ಮಾಮಾಸ್ ಬಾಯ್ಸ್, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಫೂಟ್, ಮೌಂಟೈನ್ ಅಂಡ್ ಮೀಟ್ ಲೋಫ್) ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದುದರ ಫಲಿತಾಂಶ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿತು. ಹವಾಮಾನ ತುಂಬಾ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿತ್ತು (ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆ ಮತ್ತು  6&quot; ಅಂಗುಲದಷ್ಟು ಕೆಸರು), ಆದರೂ  80,000 ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ಈ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ &quot;ರಿಟರ್ನ್ ಅಫ್ ದಿ ನೆಬ್‌ವರ್ತ್ ಫಾಯ್ರೆ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿತ್ತು.

ಈ ಲೈನ್-ಅಪ್ ಮುಂದೆ 1987ರಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಲೂ ಲೈಟ್]]''  ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸ (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ಸ್ಟೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಬೆರಳು ಮುರಿದು ಹಿನ್ನಡೆಯಾಯಿತು) ಕೈಗೊಂಡಿತು, ನಂತರ ''[[ನೋಬಡಿ ಈಸ್ ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್]]''  (1988) ಎಂಬ ಪ್ರವಾಸದ ವಿವಿಧ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಆದರೆ ಈಗ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ''ಮೇಡ್ ಇನ್ ಜಪಾನ್‌'' ನ ಬಹುಪಾಲು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರೂಪುಗೊಂಡ ಲೈವ್ ಆಲ್ಬಂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ 20ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ನೆನಪಿಗಾಗಿ &quot;ಹಶ್&quot; (ಗಿಲ್ಲನ್‌ನ ವೋಕಲ್ ಲೀಡ್‌ನೊಂದಿಗೆ)ನ ಹೊಸ ಆವೃತ್ತಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ಜೊತೆಗೆ ಗಿಲ್ಲನ್‌ನ ಸಂಬಂಧ ಹದಗೆಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತದ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಗಿಲ್ಲನ್ ಅನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲಾಯಿತು. ಅವನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹಿಂದಿನ ರೈನ್‌ಬೋ ವೋಕಲಿಸ್ಟ್ [[ಜೋ ಲಿನ್ ಟರ್ನರ್]] ಬಂದು ನಿಂತ. ಈ ಲೈನ್-ಅಪ್ ''[[ಸ್ಲೇವ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್]]'' (1990) ಎಂಬ ಒಂದೇ ಒಂದು ಆಲ್ಬಮ್ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿ ಬೆಂಬಲಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರವಾಸ ಕೈಗೊಂಡಿತು. ಕೆಲವು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು &quot;ಡೀಪ್‌ ರೈನ್‌ಬೋ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುವ ಆಲ್ಬಂಗಿಂತ ಕೊಂಚ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದರೂ ಇದು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್‌ಗೆ{{Citation needed|date=October 2009}} ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಆಲ್ಬಂ‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಪ್ರವಾಸ ಮುಗಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ 25ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವಕ್ಕೆ ಲಾರ್ಡ್,ಪೈಸ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋವರ್ (ಮತ್ತು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ) ಗಿಲ್ಲನ್ ಮತ್ತೆ ಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದಾಗ ಟರ್ನರ್‌ನನ್ನು ಬಲವಂತಾಗಿ ಹೊರ ಹಾಕಲಾಯಿತು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ಮತ್ಸರದಿಂಡ ಕುದಿಯತೊಡಗಿದ, ಅವನ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಆತನ ಅಕೌಂಟಿಗೆ 250,000 ಡಾಲರ್ ಜಮಾ ಆಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.rockpages.gr/detailspage.aspx?id=1453&amp;type=1&amp;lang=EN |title=Ian Gillan Interview on Rockpages.gr |access-date=2021-08-10 |archive-date=2008-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022044109/http://www.rockpages.gr/detailspage.aspx?id=1453&amp;type=1&amp;lang=EN |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಲೈನ್-ಅಪ್ ''[[ದಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ರೇಜನ್ ಆನ್]]''  ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಯೂರೋಪಿನ ಭಾರಿ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಗಿಲ್ಲನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ಮತ್ತೆ ತಲೆ ಎತ್ತಿತು ನವೆಂಬರ್ 1993ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್ ಮತ್ತೆಂದೂ ಹಿಂದೆ ಬರದಂತೆ ಹೊರನಡೆದ. ಡಿಸೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಜಪಾನಿಗೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದ್ದ ದಿನಾಂಕಗಳಾನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಕರೆತರಲಾದ  [[ಜೋ ಸಾಟ್ರಿಯಾನಿ]] 1994ರಲ್ಲಿ ಯೂರೋಪಿನ ಬೇಸಿಗೆ ಪ್ರವಾಸದ ತನಕ ಉಳಿದ. ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬರುವಂತೆ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವನ ರೆಕಾರ್ಡ್ ಕಾಂಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟಿನ ಬದ್ಧತೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ತೊಡಕಾದವು. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್‌ನ ಶಾಶ್ವತ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ [[ಡಿಕ್ಸೀ ಡ್ರೆಗ್ಸ್]]/[[ಕನ್ಸಾಸ್]] ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ [[ಸ್ಟೀವ್ ಮೋರ್ಸ್‌]]ನನ್ನು ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.

=== ಸ್ಟೀವ್ ಮೋರ್ಸ್ ಜೊತೆ ಪುನಶ್ಚೇತನ (1994–ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ) ===
[[ಚಿತ್ರ:Roger Glover Steve Morse 2005.jpg|thumb|250px|right|&quot;ಹೈವೇ ಸ್ಟಾರ್&quot;‌ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ರೋಜರ್ ಗ್ಲೋವರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವ್ ಮೋರ್ಸ್]]
ಮೋರ್ಸನ ಪುನರಾಗಮನದಿಂದ ಒಂದು ಹೊಸ ಆಲ್ಬಂ ''[[ಪರ್‌ಪೆಂಡಿಕ್ಯುಲರ್]]''  ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು, ಇದು ವೈವಿದ್ಯಮಯ ಹೊಸ ಶೈಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಪ್ರವಾಸ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ 1990ರ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಪಾರ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತ,  1998ರಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿ ಶಬ್ಧದ ''[[ಅಬಾಂಡನ್‌]]''  ಅನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ ನವೀಕೃತ ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸ ಬೆಳೆಸಿತು. 1999ರಲ್ಲಿ, ಲಾರ್ಡ್ ಸಂಗೀತಕಾರ, ರಚನೆಕಾರ ಅಭಿಮಾನಿಯೊಬ್ಬನ ನೆರವಿನಿಂದ, ಅಪಾರ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ [[ಕನ್ಸರ್ಟೊ ಫಾರ್ ಗ್ರೂಪ್ ಅಂಡ್ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]]ವನ್ನು ಪುರನ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮೂಲ ಸ್ಕೋರುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1999ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ [[ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟಿತು ಈ ಭಾರಿ ಇದನ್ನು ಪಾಲ್ ಮನ್ [[ಲಂಡನ್ ಸಿಂಪೊನಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಾ]] ಜೊತೆಗೂಡಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ. ಈ ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ ಸೆಟ್‌ನ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಸದಸ್ಯರ ಸೋಲೊ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕೂಡಾ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು, ಈ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು 2000ದಲ್ಲಿ ''[[ಲೈವ್ ಅಟ್ ದಿ ರಾಯಲ್ ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್]]''  ಆಲ್ಬಂ ಆಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು.  2001ರ ಆರಂಭ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಎರಡು ಕಾನ್ಸರ್ಟ್‌ಗಳು ನಡೆದು [[ಬಾಕ್ಸ್ ಸೆಟ್‌]]ನ ಭಾಗವಾಗಿ ''[[ದಿ ಸೌಂಡ್‌ಬೋರ್ಡ್ ಸರಣಿ]]'' ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಮುಂದಿನ ಐದು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ರಸ್ತೆ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಲಾಯಿತು. 2002ರ ತನಕ ತಂಡ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಸ್ಥಾಪಕ ಸದಸ್ಯ ಲಾರ್ಡ್ (ಪೈಸ್‌ನ ಜೊತೆ ಇವನು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಎಲ್ಲ ಅವತರಣಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಸದಸ್ಯ) ಖಾಸಗಿ ಯೋಜನೆಗಳ (ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆರ್ಕೆಸ್ಟ್ರಲ್ ಕೆಲಸ)ನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ನ್ಯಾಯಬದ್ಧ ನಿವೃತ್ತಿ ಕೋರಿದ. ಲಾರ್ಡ್ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಮಂಡ್ ಆರ್ಗನ್ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಿದ್ದ. 2001ರಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್‌ನ ತೊಡೆಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದಾಗ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ಗೆ ನೆರವಾಗಿದ್ದ ರಾಕ್ ಕೀ ಬೋರ್ಡ್ ವರಿಷ್ಠ [[ಡಾನ್ ಏಯ್ರೇ]] (ರೈನ್‌ಬೋ, ಒಜ್ಜಿ ಒಸ್ಬರ್ನ್, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬರ್, ವೈಟ್ ಸ್ನೀಕ್) ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡ. 2003ರಲ್ಲಿ, ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಮೈಬೇರ್ ಬ್ರಾಡ್ ಫೋರ್ಡ್‌ನ ಜೊತೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ 5 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಬೆಲೆಯ{{Citation needed|date=March 2009}} (ಆದರೆ ವಿವಾದಾಸ್ಪದ ಹೆಸರಿನ) ''[[ಬನಾನಸ್]]''  ಎಂಬ ಮೊದಲ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಮ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿ, ಆಲ್ಬಂ‌ನ ಸಹಾಯಾರ್ಥವಾಗಿ ತಕ್ಷಣ ಪ್ರವಾಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಜುಲೈ 2005ರಲ್ಲಿ, [[ಬ್ಯಾರಿ, ಒಂಟಾರಿಯೊ]]ದ [[ಪಾರ್ಕ್ ಪ್ಲೇಸ್‌]]ನ [[ಲೈವ್ 8]]ನಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟಿತು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ವರ್ಷ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಆಲ್ಬಂ ''[[ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೀಪ್]]''  ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು. ಇದರ ನಂತರ ''[[ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೀಪ್ ಟೂರ್]]''  ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.

ಫೆಬ್ರವರಿ 2007ರಲ್ಲಿ, ಗಿಲ್ಲನ್ [[ಸೋನಿ BMG]] ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಆಲ್ಬಂ ಅನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳಬಾರದೆಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಂಡ. ಇದು ಅವರ 1993 [[ಬರ್ಮಿಂಗ್ ಹ್ಯಾಮ್]]  [[NEC]] ಪ್ರದರ್ಶನದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್. ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್‌ಗಳನ್ನು ಗಿಲ್ಲನ್ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯರ ಪ್ರತಿರೋಧ ಇಲ್ಲದೇ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಗಿಲ್ಲನ್ ಹೇಳಿದ, &quot;ಇದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ನಿಜವಾಗಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜೀವನದ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಗಳು&quot;.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6400545.stm BBC News Online] - Deep Purple live album withdrawn&lt;/ref&gt;

[[ಇಯಾನ್ ಗಿಲ್ಲನ್]] ಪ್ರಕಾರ ಫೆಬ್ರವರಿ 2010ರಲ್ಲಿ&lt;ref name=&quot;metalunderground.com&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metalunderground.com/news/details.cfm?newsid=46354 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-05-14 |archive-date=2009-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827063019/http://www.metalunderground.com/news/details.cfm?newsid=46354 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ತಂಡ ತನ್ನ 19ನೇ ಸ್ಟುಡಿಯೋ ಆಲ್ಬಂ‌ ಅನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡಿಂಗ್ ಮಾಡಲಿದೆ, ನಂತರ ಬೆಂಬಲಾರ್ಥ ಪ್ರವಾಸ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ([http://www.thehighwaystar.com/tourdates/ ಪ್ರವಾಸದ ದಿನಾಂಕಗಳು])

== ವಿಶ್ವ ಪ್ರವಾಸಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:DP-Hangar 11.JPG|right|thumb|250px|ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2008ರಲ್ಲಿ ಹ್ಯಾಂಗರ್ 11ನ ಇಸ್ರೇಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ಟೆಲ್ ಅವೈವ್‌ನಲ್ಲಿ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ 40ನೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್.]]
ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ವಿಶ್ವದ ಕಠಿಣ ಪ್ರವಾಸಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗಳ ಪೈಕಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehighwaystar.com/news/2008/02/22/fall-tour-of-germany/ The Highway Star — Fall tour of Germany]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.thehighwaystar.com/thsblog/2008/02/06/pisco-sour-under-peruvian-skies/ The Highway Star — Pisco Sour under Peruvian skies]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://deeppurpleliveindex.com/ The Deep Purple Live Index]&lt;/ref&gt; 1968ರಿಂದ ಈತನಕ (ಅವರ 1976-1983ರ ಒಡಕಿನ ದಿನಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) ಅವರು ವಿಶ್ವದ ಪ್ರವಾಸ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ. 2007ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ 150,000 ಟಿಕೆಟ್‌ ಮಾರಾಟ ಮತ್ತು 2007 ವರ್ಷವೊಂದರಲ್ಲೇ 40 ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಟ್ಟ ದಾಖಲೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನೀಡಿ ಪುರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.deep-purple.net/review-files/europe07/europe2007winter.html Deep Purple, 2007 Tour Reviews]&lt;/ref&gt;
2007ರಲ್ಲಿ, ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ [[ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೀಪ್ ಟೂರ್‌‌]]ಗೆ [[ಪ್ಲಾನೆಟ್ ರಾಕ್]] ಲಿಸನರ್ಸ್‌ನಿಂದ ವರ್ಷದ ( ಎಲ್ಲ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿಗಳ) #6 ಕಾನ್ಸರ್ಟ್ ಟೂರ್ ಮರಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ.&lt;ref&gt;http://www.planetrock.co.uk/article.asp?id=544140#Tour Of The Year&lt;/ref&gt; [[ರೋಲಿಂಗ್ ಸ್ಟೋನ್‌]]ನ [[ಎ ಬಿಗ್ಗರ್ ಬ್ಯಾಂಗ್ ಟೂರ್‌]]ಗೆ #5 ಮತಗಳು ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಪರ್ಪಲ್ಸ್ ಟೂರನ್ನು 1%ರಷ್ಟು ಬೆಟ್ ಮಾಡಿದೆ. ಮೇ 2008ರಲ್ಲಿ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಹೊಸ ಲೈವ್ ಸಂಕಲಿತ DVD ಬಾಕ್ಸನ್ನು ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ. ಫೆಬ್ರವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ ರಷಿಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷೀಯ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದ್ದ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article3381001.ece |title=Deep Purple perform for Russia's future president - Times Online |access-date=2010-05-14 |archive-date=2011-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615081719/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article3381001.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ದಿಮಿತ್ರಿ ಮೆಡ್ವೆಡೆವ್‌ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮನವಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಬ್ಯಾಂಡ್ ರಷಿಯಾದ ಮಾಸ್ಕೋ ಕ್ರೆಮ್ಲಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟ ಮೊದಲಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು.  ಬ್ಯಾಂಡ್ ಜೆಕ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕ್‌ನ [[ಲಿಬರೆಕ್‌]]ನಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲಿರುವ [[FIS ನಾರ್ಡಿಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಕೈ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ 2009ರ ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.|FIS ನಾರ್ಡಿಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಸ್ಕೈ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಷಿಪ್ 2009ರ ಮನರಂಜನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;FIS Newsflash 215. 26 ಜನವರಿ 1998&lt;/ref&gt;]]

* [[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಡೆಬಟ್ ಟೂರ್]], 1968
* [[ಶೇಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಟೂರ್]], 1968
* [[ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ತಾಲಿಸಿನ್ ಟೂರ್]], 1968
* [[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಟೂರ್]], (ಪ್ರಿ-ಟೂರ್ ಫಾರ್ [[ಇನ್ ರಾಕ್]]) 1969-1970
* [[ಇನ್ ರಾಕ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್]] - 1970-1971
* ಫೈರ್‌ಬಾಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1971–1972
* ಮೆಷೀನ್ ಹೆಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1972–1973
* ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಯೂರೋಪಿಯನ್ ಟೂರ್ 1974
* ಬರ್ನ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1974
* ಸ್ಟಾರ್ಮ್‌ಬ್ರಿಂಗರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1974–1975
* ಕಮ್ ಟೇಸ್ಟ್ ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1975–1976
* ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, ಅಕಾ ರಿಯೂನಿಯನ್ ಟೂರ್ 1984-1985
* ದಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಲೂ ಲೈಟ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1987–1988
* ಸ್ಲೇವ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1991
* ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ 25 ವರ್ಷದ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, ಅಕಾ ದಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ರೇಗ್ಸ್ ಆನ್ ಟೂರ್, 1993
* ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಅಂಡ್ ಜೋ ಸ್ಯಾಟ್ರಿಯಾನಿ ಟೂರ್, 1993–1994
* [[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ ಮೆಕ್ಸಿಕನ್ ಟೂರ್]] (ಶಾರ್ಟ್ ವಾರ್ಮ್ ಅಪ್ ಟೂರ್ ವಿತ್ [[ಸ್ಟೀವ್ ಮೋರ್ಸ್]])
* [[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಸೀಕ್ರೆಟ್ USA ಟೂರ್]] 1994-1995
* ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಏಷಿಯನ್ &amp; ಆಫ್ರಿಕನ್ ಟೂರ್ 1995
* ಪರ್ಪೆಂಡಿಕ್ಯುಲರ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1996–1997
* ಎ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಆನ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 1998–1999
* [[ಕಾನ್ಸರ್ಟೊ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್]], 2000–2001
* ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 2001–2003
* ಬನಾನಸ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್, 2003–2005
* [[ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೀಪ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್]], 2006–2009
* [[ಅಪ್‌ಕಮಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟೂರ್]], 2010

== ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಪಟ್ಟಿ ==
* ''[[ಶೇಡ್ಸ್ ಆಫ್ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್]]''  (1968)
* ''[[ದಿ ಬುಕ್ ಆಫ್ ತಾಲಿಯೆಸಿನ್]]''  (1968)
* ''ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್''  (1969)
* ''[[ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಇನ್ ರಾಕ್]]''  (1970)
* ''[[ಫೈರ್‌ಬಾಲ್]]''  (1971)
* ''[[ಮೆಷೀನ್ ಹೆಡ್]]''  (1972)
* ''[[ಹು ಡು ವಿ ಥಿಂಕ್ ವಿ ಆರ್]]''  (1973)
* ''[[ಬರ್ನ್]]''  (1974)
* ''[[ಸ್ತಾರ್ಮ್ ಬ್ರಿಂಗರ್]]''  (1974)
* ''[[ಕಮ್ ಟೇಸ್ಟ್ ದಿ ಬ್ಯಾಂಡ್]]''  (1975)
* ''[[ಪರ್ಫೆಕ್ಟ್ ಸ್ಟ್ರೇಂಜರ್ಸ್]]''  (1984)
* ''[[ದಿ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ಬ್ಲೂಸ್ ಲೈಟ್]]''  (1987)
* ''[[ಸ್ಲೇವ್ಸ್ &amp;amp; ಮಾಸ್ಟರ್ಸ್]]''  (1990)
* ''[[ದಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ರೇಗ್ಸ್ ಆನ್]]''  (1993)
* ''[[ಪರ್ಪೆಂಡಿಕ್ಯುಲರ್]]''  (1996)
* ''[[ಅಬಾಂಡನ್]]''  (1998)
* ''[[ಬನಾನಸ್]]''  (2003)
* ''[[ರ್ಯಾಪ್ಚರ್ ಆಫ್ ದಿ ಡೀಪ್]]''  (2005)

== ವಾದ್ಯಮೇಳದ ಸದಸ್ಯರು ==
ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಎಂಟು ವಿಭಿನ್ನ ಲೈನ್ ಅಪ್‌ಗಳಿವೆ. ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ [[ರಿಚ್ಚೀ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್‌]]ನ ಮೂಲ ಮಾರ್ಕ್ I ಲೈನ್-ಅಪ್, ಕೀಬೋರ್ಡಿಸ್ಟ್ [[ಜೋನ್ ಲಾರ್ಡ್]], ಡ್ರಮ್ಮರ್ [[ಇಯಾನ್ ಪೈಸ್]], ಸಿಂಗರ್ [[ರಾಡ್ ಇವಾನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಬಾಸಿಸ್ಟ್ [[ನಿಕ್ ಸಿಂಪರ್]] ಮೂರು ಆಲ್ಬಮ್‌ಗಳನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದರು, ಇವಾನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಿಂಪರ್‌ ಅನ್ನು ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಇಯಾನ್ ಗಿಲ್ಲನ್]] ಮತ್ತು [[ರೋಜರ್ ಗ್ಲೋವರ್]] ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿದಾಗ  ಮಾರ್ಕ್ II ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.deep-purple.net/tree/mk1.htm
|title=Deep Purple Mark 1 History
|publisher=www.deep-purple.net
|accessdate=5 January 2009
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt; ಸೆಕೆಂಡ್ ಲೈನ್ ಅಪ್‌ ಅನ್ನು ''[[ಇನ್ ರಾಕ್]]'', ''[[ಫೈರ್‌ಬಾಲ್]]'', ''[[ಮೆಷಿನ್ ಹೆಡ್]]''  ಮತ್ತು ''[[ವ್ಹೂ ಡು ವಿ ಥಿಂಕ್ ವಿ ಆರ್]]''  ಗಳನ್ನು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡಿದ &quot;ಕ್ಲಾಸಿಕ್&quot; ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;
{{cite book
|url=http://books.google.co.uk/books?id=Bgn9SGmA4dkC&amp;pg=PA293&amp;dq=deep+purple+mk+ii&amp;as_brr=3&amp;client=firefox-a#PPA292,M1 Google Book Search
|title=All Music Guide to Rock, p. 292
|publisher=Backbeat Books, 2002
|accessdate=5 January 2009
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite news
|url=http://movies.nytimes.com/movie/276004/Classic-Albums-Deep-Purple-Machine-Head/overview
|title=Classic Albums: Deep Purple - Machine Head - Trailer - Cast - Showtimes - NYTimes.com
|publisher=movies.nytimes.com
|accessdate=5 January 2009
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt; ಈ ಲೈನ್ ಅಪ್, ಮೊದಲು ಗಿಲ್ಲನ್, ಅವನ ನಂತರ ಗ್ಲೋವರ್ ಬ್ಯಾಂಡನ್ನು ಬಿಡುವ 1973ರ ತನಕ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು.  ಸಹ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಮತ್ತು ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ 1975ರಲ್ಲಿ ಹೊರನಡೆದನು ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ [[ಟಾಮಿ ಬೊಲಿನ್]]ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದಾಗ  [[ಡೇವಿಡ್ ಕವರ್ಡೇಲ್]] ಮತ್ತು [[ಗ್ಲೆನ್ ಹ್ಯೂಸ್]] ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಮಾರ್ಕ್ III ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.deep-purple.net/tree/mk3.htm
|title=Deep Purple Mark 3 History
|publisher=www.deep-purple.net
|accessdate=5 January 2009
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ಕ್ IV ಒಂದೇ ಒಂದು ವರ್ಷಕಾಲ ಬದುಕಿದ್ದು, ಎಂಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ 15 ಮಾರ್ಚ್ 1976ರಲ್ಲಿ [[ಎಂಪೈರ್]] ಲಿವರ್ ಪೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಏನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತೋ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಸರ್ಜನೆಗೊಂಡಿತು &lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.thehighwaystar.com/specials/liverpool-76/
|title=Deep Purple Mark 4
|publisher=www.thehighwaystar.com
|accessdate=5 January 2009
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt;

ಹಿಯಾಟಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವಾಗ ಸದಸ್ಯರು [[ರೈನ್‌ಬೊ]] (ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ಮತ್ತು ಗ್ಲೋವರ್), [[ವೈಟ್‌ಸ್ನೇಕ್]] (ಕವರ್ಡೇಲ್, ಲಾರ್ಡ್ &amp; ಪೈಸ್) [[ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಸಬ್ಬತ್]] (ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಲನ್ &amp; ಹ್ಯೂಸ್) &amp; ಗಿಲ್ಲನ್ (ಗಿಲ್ಲನ್) ಸೇರಿದಂತೆ ತಪ್ಪು ಯೋಜನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದರು.

1984ರಲ್ಲಿ ಗಿಲ್ಲನ್, ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್, ಗ್ಲೋವರ್ ಪೈಸ್ ಮತ್ತು ಲಾರ್ಡ್‌ರ ಮಾರ್ಕ್ II ಲೈನ್ ಅಪ್ ಸೇರಿ  ಡೀಪ್ ಪರ್ಪ‌ಲ್‌ನ ಪುನರ್‌ಸಂಘಟನೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.deep-purple.net/tree/mk2reu.htm
|title=Deep Purple Mark 2 Reunion History
|publisher=www.deep-purple.net
|accessdate=5 January 2009
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt; ಗಿಲ್ಲನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಉಂಟಾಗಿ ವೋಕಲಿಸ್ಟ್‌ನನ್ನು ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿ, ಈ ಹಿಂದೆ ರೈನ್‌ಬೋನಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೋರ್‌ನ ಮಾಜಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಮೇಟ್ ಆಗಿದ್ದ [[ಜೋಲಿನ್ ಟರ್ನರ್‌]]ನನ್ನು ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತರಲಾಯಿತು. ಮಾರ್ಕ್‌ II ಲೈನ್ ಅಪ್ ಮೂರನೆಯ ಬಾರಿಗೆ ಒಟ್ಟಾಗುವ 1992ರ ತನಕ ಟರ್ನರ್ ತಂಡದಲ್ಲಿದ್ದ. ಗಿಲ್ಲನ್ ಮತ್ತು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್ ನಡುವಿನ ಮುಂದುವರೆದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಾ ಘರ್ಷಣೆಯ ದೆಸೆಯಿಂದ ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ ಗಿಲಿಯನ್ 1993ರ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ''[[ದಿ ಬ್ಯಾಟಲ್ ರೇಗ್ಸ್ ಆನ್]]''  ಪ್ರವಾಸ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾದಿದ್ದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡ್ ತೊರೆದ. ಉಳಿದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗಾಗಿ ಅವನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ [[ಜೋ ಸಾಟ್ರಿಯಾನಿ]]ಯನ್ನು ತರಲಾಯಿತು. ಸಾಟಿಯಾನಿ ತನಗಿದ್ದ ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

1994ರಲ್ಲಿ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್‌ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪೂರ್ಣ ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ತುಂಬಲು [[ಸ್ಟೀವ್ ಮೋರ್ಸ]]ನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,&lt;ref&gt;
{{cite web
|url=http://www.deep-purple.net/tree/mk7.htm
|title=Deep Purple Mark 7 History
|publisher=www.deep-purple.net
|accessdate=5 January 2009
|last=
|first=
}}
&lt;/ref&gt; ಆತ ಈವತ್ತಿನ ತನಕ ಗಿಟಾರಿಸ್ಟ್ ಆಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ. 2002ರಲ್ಲಿ ಈವತ್ತಿನ ತನಕ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಅವತಾರಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಲಾರ್ಡ್ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಸಕ್ತಿಗಳಾ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲು ಬ್ಯಾಂಡ್ ತೊರೆದಾಗ ತುಂಬಾ ಇತ್ತೀಚಿನ ಲೈನ್ ಅಪ್ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಉಂಟಾದವು. ಅವನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಈ ಹಿಂದೆ ರೈನ್‌ ಬೋ ಮತ್ತು ಒಸ್ಸೀ ಒಸ್ಬೋರ್ನ್‌ನ ಬ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದ [[ಡಾನ್ ಏರೀ]]ಯನ್ನು ಕರೆತಂದಾಗ ಈಗಿನ ಮಾರ್ಕ್ VIII ಲೈನ್-ಅಪ್ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. 1968ರಲ್ಲಿ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್ ಬ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾದಾಗಿನಿಂದ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನ ಪ್ರತಿ ಲೈ ಅಪ್‍ನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಡ್ರಮ್ಮರ್ ಪೈಸ್ ಮಾತ್ರ ಈಗ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ನಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಸದಸ್ಯ

=== ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಸದಸ್ಯರು ===
* [[ಇಯಾನ್ ಗಿಲ್ಲನ್]] – ವೋಕಲ್ಸ್, ಹಾರ್ಮೋನಿಕಾ, ಕೊಂಗಾಸ್ (1969–1973, 1984–1989, 1992–ಈಗಿನವರೆಗೂ)
* [[ಸ್ಟೀವ್ ಮೋರ್ಸ್]] – ಗಿಟಾರ್ (1994–ಈಗಿನವರೆಗೂ)
* [[ಗೋಜರ್ ಗ್ಲೋವರ್]] – ಬಾಸ್ (1969–1973, 1984–ಈಗಿನವರೆಗೂ)
* [[ಇಯಾನ್ ಪೈಸ್]] – ಡ್ರಮ್ಸ್, ಪರ್ಕ್ಯೂಷನ್ (1968–1976, 1984–ಈಗಿನವರೆಗೂ)
* [[ಡಾನ್ ಏರೀ]] – ಆರ್ಗನ್, ಕೀಬೋರ್ಡ್ಸ್ (2001–ಈಗಿನವರೆಗೂ)

=== ಮಾಜಿ ಸದಸ್ಯರು ===
* [[ರಿಚೀ ಬ್ಲ್ಯಾಕ್‌ಮೋರ್]] – ಗಿಟಾರ್ (1968–1975, 1984–1993)
* [[ಜಾನ್ ಲಾರ್ಡ್]] – ಆರ್ಗನ್, ಕೀಬೋರ್ಡ್ಸ್, ಬ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವೋಕಲ್ಸ್ (1968–1976, 1984–2001)
* [[ರಾಡ್ ಇವಾನ್ಸ್]] – ಲೀಡ್ ವೋಕಲ್ಸ್ (1968–1969)
* [[ಸಿಕ್ ಸಿಂಪರ್]] – ಬಾಸ್, ಬ್ಯಾಕಿಂಗ್ ವೋಕಲ್ಸ್ (1968–1969)
* [[ಡೇವಿಡ್ ಕವರ್ಡೇಲ್]] – ಲೀಡ್ ವೋಕಲ್ಸ್ (1973–1976)
* [[ಗ್ಲೆನ್ ಹ್ಯೂಸ್]] – ಬಾಸ್, ವೋಕಲ್ಸ್ (1973–1976)
* [[ಟಾಮಿ ಬೊಲಿನ್]] – ಗಿಟಾರ್, ವೋಕಲ್ಸ್, ಪಿಯಾನೊ (1975–1976)
* [[ಜೋ ಲಿನ್ ಟರ್ನರ್]] – ವೋಕಲ್ಸ್ (1989–1992)
* [[ಜೋ ಸಾಟ್ರಿಯಾನಿ]] – ಗಿಟಾರ್ (1993–1994)

== ಆಕರಗಳು ==
=== ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ===
{{reflist|2}}
=== ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ ===
* ''ಸ್ಮೋಕ್ ಆನ್ ದಿ ವಾಟರ್: ದಿ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್‌ ಸ್ಟೋರಿ'', ಡೇವ್ ಥಾಂಪ್ಸನ್, ECW ಪ್ರೆಸ್, 2004, ISBN 1-55022-618-5
* ''ದಿ ಕಂಪ್ಲೀಟ್ ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್'', ಮೈಕೇಲ್ ಹೀಟ್ಲಿ, ರೇನಾಲ್ಡ್ಸ್ &amp; ಹೇರ್ನ್, 2005, ISBN 1-903111-99-4

=== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ===
{{commonscat|Deep Purple}}
* [http://www.deep-purple.com/ Official Deep Purple business website for promoters and press]
* [http://www.jugi3.ch/homepage/deeppurple.htm Classic Deep Purple 1970-1974]
* {{dmoz|Arts/Music/Bands_and_Artists/D/Deep_Purple}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಇಸವಿ 1968ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಂಗೀತ ಪಂಚಮೇಳಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:1960ರ ದಶಕದ ಸಂಗೀತ ಸಮೂಹಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1970ರ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1980ರ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:1990ರ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:2000ದ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ರಾಕ್‌ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಹೆವಿ ಮೆಟಲ್ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹಾರ್ಡ್ ರಾಕ್ ಸಂಗೀತ ತಂಡಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಡೀಪ್ ಪರ್ಪಲ್]]
[[ವರ್ಗ:ಪರ್ಲೊಪೋನ್ ಕಲಾವಿದರು]]
[[ವರ್ಗ:ಹರ್ಟ್‌ಫೋರ್ಡ್‌ದ ಜನರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಕ್ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತಗಾರರು]]</text>
      <sha1>e1y3fn4i6ragcu5458ldzzz2a5n0yzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ (ಅಂಗ ರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23573</id>
    <revision>
      <id>1432171</id>
      <parentid>1370951</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:54:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>102388</id>
      </contributor>
      <origin>1432171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140706" sha1="mct711weqepbo3bm6u8bjxm20oblb5w" xml:space="preserve">{{About|the television series|similarly titled works|Gray's Anatomy (disambiguation)}}

{{Infobox television
| show_name            = Grey's Anatomy
| image                = [[File:Greysanatomy-title.jpg|280px]]
| caption              = 
| genre                = [[Medical drama]]
| creator              = [[Shonda Rhimes]]
| starring             = [[Ellen Pompeo]]&lt;br /&gt;[[Sandra Oh]]&lt;br /&gt;[[Katherine Heigl]]&lt;br /&gt;[[Justin Chambers]]&lt;br /&gt;[[T.R. Knight]]&lt;br /&gt;[[Chandra Wilson]]&lt;br /&gt;[[James Pickens, Jr.]]&lt;br /&gt;[[Kate Walsh (actor)|Kate Walsh]]&lt;br /&gt;[[Sara Ramírez]]&lt;br /&gt;[[Eric Dane]]&lt;br /&gt;[[Chyler Leigh]]&lt;br /&gt;[[Brooke Smith (actress)|Brooke Smith]]&lt;br /&gt;[[Kevin McKidd]]&lt;br /&gt;[[Jessica Capshaw]]&lt;br /&gt;[[Kim Raver]]&lt;br /&gt;[[Isaiah Washington]]&lt;br /&gt;[[Patrick Dempsey]]
| narrated             = [[Ellen Pompeo]] (most episodes)&lt;br /&gt;[[Sandra Oh]]&lt;br /&gt;[[Katherine Heigl]]&lt;br /&gt;[[Justin Chambers]]&lt;br /&gt;[[T.R. Knight]]&lt;br/&gt;[[Chandra Wilson]]&lt;br /&gt;[[James Pickens, Jr.]]&lt;br /&gt;[[Kevin McKidd]]&lt;br /&gt;[[Patrick Dempsey]]
| theme_music_composer = [[Psapp]]
| opentheme            = &quot;[[#Music|Cosy in the Rocket]]&quot;
| country              = United States
| language             = [[ಆಂಗ್ಲ|English]]
| num_seasons          = 23
| num_episodes         = 467 &lt;!-- (as of October, 2026) --&gt;
| list_episodes        = List of Grey's Anatomy episodes
| executive_producer   = Shonda Rhimes&lt;br /&gt;[[Betsy Beers]]&lt;br /&gt;[[Mark Gordon]]&lt;br /&gt;[[Krista Vernoff]]&lt;br /&gt;[[Rob Corn]]&lt;br /&gt;[[Mark Wilding]]
| location             = [[Los Angeles]]
| runtime              = 43 minutes
| network              = [[American Broadcasting Company|ABC]]
| picture_format       = [[480i]] ([[SDTV]])&lt;br /&gt;[[720p]] ([[HDTV]])
| audio_format         = [[Stereo]], [[Dolby Digital|Dolby Digital 5.1]]
| first_aired          = {{Start date|2005|3|27}}
| last_aired           = present
| related              = ''[[Private Practice (TV series)|Private Practice]]''
| website              = http://abc.go.com/shows/greys-anatomy
}}
'''''ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ (ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ)'' ''' ವು ಅಮೆರಿಕನ್ [[ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಾಟಕ]],[[ಟೆಲೆವಿಜನ್ ಸರಣಿಗಳಾ]]ಗಿದೆ. ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸೆ ಮರ್ಸಿ ವೆಸೃ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿನ (ಈ ಮೊದಲು ಇದು [[ಸೀಟಲ್ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್]] ನಲ್ಲಿ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಆಗಿತ್ತು)ಇದು [[ಕಲಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ]]ಗಳ,[[ನಿವಾಸಿಗಳ]] ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಶ್ವಸನೀಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಗೆಗಿನ ಕಥೆಯೆನಿಸಿದೆ. [[ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿ]],&quot;[[ಎ ಹಾರ್ಡ್ ಡೇಸ್ ನೈಟ್]] &quot;ಇದು ಮಾರ್ಚ್ 27,2005 ರಲ್ಲಿ[[ABC]]ಮೇಲೆ ಇದು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರಗೊಂಡಿತು,ಇದುವರೆಗೆ ಐದು (ಋತು)ಕಾಲಾವಧಿಗೆ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ;ಆರನೆಯದು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24,2009ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿದೆ.  ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಬಹುದ್ದೇಶದಿಂದ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ'' ಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಕಾಗಿರುವ ನಟರ ವರ್ಗವನ್ನು ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಅವಧಿಯ ವರೆಗೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿಹಾಕಲಾಗಿದೆ,ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಕೊನೆಯ ಪಕ್ಷ ವಸಂತಕಾಲದ 2012ದ ವರೆಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಧಾರಾವಾಹಿ ಪ್ರದರ್ಶನವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಧ್ಯಾವಧಿಯ ಬದಲಾವಣೆ]] ಮೂಲಕ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ತನ್ನ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿತು.[[ಕಾನೂನು ವಿಷಯದ ನಾಟಕ ]]''[[ಬಾಸ್ಟನ್ ಲೀಗಲ್]]''  ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತಲ್ಲದೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.ಇದರ ಮೊದಲ ಧಾರಾವಾಹಿ ಭಾಗವು ಸುಮಾರು 16.25ದಶಲಕ್ಷದಷ್ಟಿತ್ತು;ಹೀಗೆ ಕಂತಿನ ಅವಧಿಗೆ ಅದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 22.22 ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು &lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=March 29, 2005|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=032905_05|title= Weekly Program Rankings|accessdate=2009-07-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 24, 2005|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052405_04|title= Weekly Program Rankings|accessdate=2009-07-01}}&lt;/ref&gt; ಆಕರ್ಷಿಸಿತ್ತು. ಎರಡು [[ಎಮ್ಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು[[ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]]ಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಅದು ಟೀವಿಯ [[ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಸಾರವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಜನರು ವೀಕ್ಷಿಸಿದ ಸರಣಿ ಎನಿಸಿದೆ.

==ನಿರ್ಮಾಣ==
=== ಹೆಸರು===
ಇದರ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಈ ''ಗ್ರೆಯೆಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯೆಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ''ಕಾಂಪ್ಲಿಕೇಶನ್ಸ್ '' ಎಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಹಾಗೆ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?date=02/04/05&amp;id=6822|title=Breaking News - Development Updates: February 4|last=Staff writer|date=February 4, 2005|work=The Futon Critic|accessdate=2009-07-01}}&lt;/ref&gt; ಮಾಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. 
''ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿ''  ನಾಟಕವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲಿನ ''[[ಗ್ರೆಯ್ ನ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ ]]'' ಎಂಬುದು ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಸದ್ಯದ ಶೀರ್ಷಿಕೆ &quot;''ಹೆನ್ರಿ ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿ ಆಫ್ ದಿ ಹ್ಯೂಮನ್ ಬಾಡಿ&quot;'' ಎಂದು ಪ್ರಕಟನೆಯಾಗಿದೆ.ಇದು 40ನೆಯ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಸಂಪುಟವಾಗಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದಿದೆ.ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1858ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟನೆ ಕಂಡ  [[ಹ್ಯೂಮನ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ]]ಯು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ. &quot;ಗ್ರೇ&quot;ನಿಂದ ಗ್ರೆಯ್ ಗೆ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡ ಇದರ ಉಲ್ಲಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣನಾದ ಮುಖ್ಯಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮೆರ್ಡಿತ್ ಗ್ರೆಯ್ ಎನ್ನಬಹುದು.

===ತಾಣಗಳು===
ಈ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಫಿಶರ್ ಪ್ಲಾಜಾವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.ಅಲ್ಲಿನ ಮಿಡಿಯಾ ಕಂಪನೆ [[ಫಿಶರ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಶನ್ಸ್]] ಮತ್ತು ಫಿಶರ್ ನ [[ABC]]ಗಳು[[KOMO]] ಆಧೀನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.(ಚಾನಲ್ 4/1000 AM/97.7 FM)ಗಳು ಇದರ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಯಲ್ಲಿವೆ.ಸೀಟಲ್ಲಿನ ರೇಡಿಯೊ ಮತ್ತು ಟೆಲೆವಿಜನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ;ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಾಗವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಏರ್ ಅಂಬ್ಯುಲನ್ಸ್]] ಗಳು[[KOMO-TV]]ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುವ [[ಹೆಲಿಪ್ಯಾಡ್]] ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ [[ಸ್ಪೇಸ್ ನೀಡಲ್]] ದಿ [[ಸೀಟಲ್ ಮೊನೊರೈಲ್ವೆ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹೆಸರಾಂತ ಗುರುತುಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದವು. ಆದರೆ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಒಳಭಾಗದ ದೃಶ್ಯವು ಸೀಟಲ್ ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದಲ್ಲ.ಇವುಗಳನ್ನು [[ಕ್ಯಾಲಿಫೊರ್ನಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿನ [[ನಾರ್ತ್ ಹಿಲ್ಸ್]] ನಲ್ಲಿರುವ VA ಸೆಪುಲ್ವೇದಾ ಅಂಬ್ಯುಲೇಟರಿ ಕೇರ್ ಸೆಂಟರ್ &lt;ref&gt;''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ''  ಸೀಜನ್ 1 DVD ಕಾಸ್ಟ್ ಕಾಮೆಂಟ್ರಿ&lt;/ref&gt; ನಲ್ಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.   ಆದರೆ ಮೆರೆಡಿತ್ ನ ಮನೆ ಮನೆಯನ್ನು ಸೆಟ್ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ,ಆದರೆ ಮನೆಯ ಒಳದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೀಟಲ್ ನಲ್ಲಿ ಸೆರೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ.
ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ನಾರ್ತ್ ಹಿಲ್ಸ್ ನ ಆಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರೀಕರಣವಾಗಿದೆ.

=== ಪ್ರಖ್ಯಾತಿಗೆ ಏರಿಕೆ===
ಈ ಕುರಿತಂತೆ ABC ಪ್ರಕಟನೆ ಹೊರಡಿಸಿ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್]] ಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಫೆಬ್ರವರಿ5,2005ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ &lt;ref name=&quot;zap2it2005&quot;&gt;[http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271%7C98318%7C1%7C,00.html &quot;'ಅನ್ಯಾಟಮಿ' ಲೆಸ್ಸನ್ ಫಾಲೊಸ್ ಆನ್ ಸೊಪರ್ ಬೌಲ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071105060804/http://tv.zap2it.com/tveditorial/tve_main/1,1002,271%7C98318%7C1%7C,00.html |date=2007-11-05 }} Zap2It, ಆಕ್ಟೋಬರ್ 31, 2005.&lt;/ref&gt; ಕಂಡಿತು.  ಈ ವಿಶೇಷ ಸರಣಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಸುಮಾರು 38.1ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಎಳೆದು ತಂದಿತು. ಈ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲವು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಕರ ಪ್ರಸಾರ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ ಅದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿತು''[[.ಡೆಸ್ಪರೇಟ್ ಹೌಸ್ ವೈವ್ಸ್]]''  ನೊಂದಿಗೆ  2006ರಲ್ಲಿನ [[CBS]]ನ ರೇಟಿಂಗ್ ಬ್ಲಾಕ್ ಬಸ್ಟರ್ ನೊಂದಿಗೆ ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' ಹೋಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ತೆರನಾದ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಿಂದಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರಸಾರಾವಧಿ ಕುರಿತಾದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಆದರೂ ''CSI'' ಗಿಂತ 3 ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು. ''CSI'' ಹೀಗೆ 2006ರಿಂದ 2009ರವರೆಗೆ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ'' ನ್ನು ಕೊಂಚ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಹಾಕಿತು.

===ಸಂಗೀತ===
ಸಂಗೀತಭರಿತ ಹಾಡುಗಳಿಂದಾಗಿ ''ಗ್ರೆಯ್ ನ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ''  ಸರಣಿಯು ತನ್ನ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆಯಿತು. ಗ್ರೆಯ್ ನ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯಲ್ಲಿ[[Psapp ಪಾಸಪ್]]ನ ಹಾಡು &quot;ಕೊಸಿ ಇನ್ ದಿ ರಾಕೆಟ್ &quot;ಈ ಸರಣಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಹಾಡಾಗಿದೆ. ಇಡೀ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳು ಮೊದಲು ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಸರಣಿಯ ಮೊದಲಿಗೆ [[ದಿ ಪೊಸ್ಟಲ್ ಸರ್ವಿಸಿಸ್]] ನ ಹಾಡು &quot;[[ಸಚ್ ಗ್ರೇಟ್ ಹೈಟ್ಸ್]] &quot;ನ್ನು ABCಯ ಮುಖಾಂತರ ಕೆಲಭಾಗವನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಸರಣಿ ಮುಂದುವರೆದಂತೆ ಇದು ಹಾಡುಗಳ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು,ಇನ್ನುಳಿದ ಹಾಡುಗಳೆಂದರೆ [[ಸ್ನೊ ಪ್ಯಾಟ್ರೊಲ್]] ನ &quot;[[ಚೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ದಿ ಫ್ರೇ]] ನ &quot;[[ಹೌ ಟು ಸೇವ್ ಎ ಲೈಫ್]] &quot;ಇತ್ಯಾದಿ.  [[ಚೇಸಿಂಗ್ ಕಾರ್ಸ್]] ನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಯಿತಲ್ಲದೇ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ವಿಡಿಯೊ ಕ್ಲಿಪ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು.  &quot;[[ಹೌ ಟು ಸೇವ್ ಲೈಫ್]] &quot;ನ್ನು ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಪ್ರೊತ್ಸಾಹಕರ ವಿಡಿಯೊ ಆಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ತೋರಿಸುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಯಿತು. [[ಬ್ರಾಂಡಿ ಕಾರ್ಲಿಲೆ]] ನ &quot;[[ದಿ ಸ್ಟೊರಿ ]]&quot; ಮತ್ತು [[ಮ್ಯಾಟ್ ಕೆರ್ನಿ]] ಯ &quot;[[ಬ್ರೀದ್ ಇನ್, ಬ್ರೀದ್ ಔಟ್ ]]&quot; ಗಳು ಕೂಡಾ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿದವು..

''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅದರ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಅದರ ಹಾಡಿನೊಂದಿಗೆ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಕಥೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಅದರ ಕಥಾಸೂತ್ರವನ್ನು ಹಾಗು ಅದು ನೀಡುವ ನೈತಿಕ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಧ್ವನಿಗಳ ಮೂಲಕ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಪ್ರಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯಲ್ಲಿನ ಕಲಾವಿದರ ಬಳಗವೆಂದರೆ;  [[ರಿಲೊ ಕಿಲೆಯ್ ]], [[ಗ್ರೆಗ್ ಲಾಸ್ವೆಲ್ ]], [[ಮೆಟ್ರಿಕ್ ]], [[ಲಿಟ್ಟಲ್ ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ]], [[ಜೊಂಟ್ ]], [[ಮೆಕೊ ]], [[ಗೊಮೆಝ್ ]], [[ಅಡೆಲೆ ]], [[ಬೆಕ್ ]], [[ಟೆಗಾನ್ ಮತ್ತು ಸಾರಾ ]], [[ದಿ ಬಾಯ್ ಲೀಸ್ಟ್ ಲೈಕ್ಲಿ ಟು ]], [[ನೊವೆಲ್ಲೆ ವ್ಯಾಗ್ಯು ]], [[ಕಾಟೆ ಹಾವ್ನೆವಿಕ್ ]], [[ರೊಯಿಸಿನ್ ಮರ್ಫಿ ]], [[ಗೆಮ್ಮಾ ಹೇಸ್ ]], [[ಸ್ನೊ ಪ್ಯಾಟ್ರೊಲ್]], [[ಕಾನ್ಯೆ ವೆಸ್ಟ್ ]], [[ಇಂಟರ್ ಪೊಲ್ ]], [[ಇದಾ ಮಾರಿಯಾ ]], [[ಮಾರಿಯಾ ಟೇಲರ್ ]], [[ಮ್ಯಾಟ್ ಕಿರ್ನೆಯ್ ]], [[ಥ್ರೀ ಡೇಸ್ ಗ್ರೇಸ್ ]], [[ಥರ್ಟೀನ್ ಸೆನ್ಸಸ್ ]], [[ಮೆಡೆಸ್ಕಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ &amp;amp; ವುಡ್]], [[ಇಂಗ್ರಿಡ್ ಮೈಕಲ್ ಸನ್ ]], [[ಜೊಶು ರಾಡಿನ್ ]], [[ಜೆಮ್ ]], [[ಬ್ರಾಂಡಿ ಕಾರ್ಲಿಲೆ ]], [[ಅನ್ಯಾ ಮರಿನಾ ]], [[ಎರಿನ್ ಮ್ಯಾಕರ್ಲಿ ]], [[ಡಫ್ಫಿ ]], [[ಕೊರಿನೆ ಬೈಲ್ ರೇ ]], [[ಕ್ರಿಸ್ ಗಾರ್ನೆಯು ]], [[ಡೆವಿಕ್ಸ್ ]], [[KT ಟನ್ ಸ್ಟಾಲ್ ]], [[ಸಿಯಾ ]], [[ಅನ್ನಾ ನಾಲಿಕ್ ]], [[ಎಮಿಲಿಯಾನಾ ಟೊರಿನಿ ]], [[ಟೇಲರ್ ಸ್ವಿಫ್ಟ್ ]], [[ಸ್ಯಾಂಟಿ ಗೊಲ್ಡ್ ]], [[ಕೊಲ್ಡ್ ಪ್ಲೆ ]], [[ಲಿಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲೆನ್ ]], [[ಜೊನ್ ಫೊರ್ಮ್ಯಾನ್ ]], [[ಕೆಂಡಾಲ್ ಪಯ್ನೆ ]], [[ಟೈರೊನ್ ವೆಲ್ಸ್ ]], [[ರೆಗಿನಾ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರೊರ್]] ಮತ್ತು [[ಮಿಸ್ಸಿ ಹಿಗ್ಗಿನ್ಸ್ ]], [[ಉತ್ತರ ರಾಜ್ಯ]] ಇತ್ಯಾದಿ

===ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ (ಒಂದು ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿ)===
{{Main|Private Practice (TV series)}}
ಫೆಬ್ರವರಿ 21, ''[[:The Wall Street Journal]]'' 2007,ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವರದಿಯಂತೆ ABC ಯು ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗ್ಯಾಮರಿಯ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅದರ [[ಫಲಿತಾಂಶ]]ಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆ ''ಕೈಹಾಕಿತು''. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು,ಇದನ್ನು [[ಬ್ಯಾಕ್ ಡೋರ್ ಪೈಲೆಟ್]] (ಪ್ರಧಾನ ಕಥಾನಕದ ಹೆಚ್ಚಳ)ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಹೀಗಾಗಿ ABCಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ]]'' ಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಡೆದು ಅದರ ಮೇ11,2007ರ ಸರದಿಗಾಗಿ ಕಾದುಕೊಂಡಿತು.   ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಮೊದಲ ಒಂಬತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು 2007ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ9.00/ಈಸ್ಟರ್ನ್ 8:00ರಾತ್ರಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಅಂದರೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 26,2007ರಂದು [[ABC]]ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತು.ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇದರ ''[[ಡಾನ್ಸಿಂಗ್ ಉಯಿತ್ ದಿ ಸ್ಟಾರ್ಸ್]]''  ನ ಚೊಚ್ಚಿಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇನ್ನುಳಿದ ಸರಣಿಗಳಾದ ''[[ಡರ್ಟಿ ಸೆಕ್ಸಿ ಮನಿ ]]'' ಕುರಿತಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸರಣಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತಿತ್ತು. ''[[ಪುಶಿಂಗ್ ಡೈಸಿಸ್]]''  ಮೂರನೆಯ ಹೊಸ ಸರಣಿ ಕೂಡಾ ಸಂಜೆ ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಕ್ಟೊಬರ್ 3,2007ರಲ್ಲಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿದ್ದು'' ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ '' &lt;ref&gt;[http://abcmedianet.com/specials/upfront07/docs/upfront07.pdf], ABC ಮಿಡಿಯಾನೆಟ್, ಮೇ 15, 2007&lt;/ref&gt; ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿಯನ್ನು ಸರದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿತ್ತು, ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸರಣಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ರೇಟಿಂಗ್ ಗಳನ್ನು ಪಡೆದುದಲ್ಲದೇ ಇಡೀ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ABCಯ ಸರಣಿಗಳಲ್ಲೇ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ''ಪ್ರಾವೈಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್''  ಸರಣಿಗೆ ಬ್ರೇಕ್ ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಒಂಬತ್ತನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನುWGA ನ ಧರಣಿಯಿಂದಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿನ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ಕೆಲಕಾಲ ತಡೆಹಿಡಿಯಲಾಯಿತು. ಈ ಧರಣಿಯ ನಂತರ ABC ಯು ''ಪ್ರೈವೆಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ '' ನ್ನು ಹೊಸ ಧಾರಾವಹಿಗಳ ಆಗಮನದ ನಂತರ 2008-2009ರಲ್ಲಿ ಪುನ: ಆರಂಭಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು.ತನ್ನ ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ಅವಧಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನುಳಿದ ಸರಣಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿ ಬುಧವಾರದ ಸಂಜೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ ಅದು ಮುಂದುವರೆಸಿತು. ಈ ಮೂರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ಅಕ್ಟೊಬರ್ 1,2008ರ ಪ್ರಧಾನ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು

==ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು==
{{Main|List of characters from Grey's Anatomy}}

ಈ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೈದ್ಯಕೀಯದ ಇಂಟರ್ನಿಗಳು,ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತುಹಲವಾರು ವೈದ್ಯರು,ಇವರು ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಇಂಟರ್ನಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ನೆರವಾಗುತ್ತಾರೆ, ಈ ಶೊದ ನಿರ್ಮಾಪಕರು &quot;[[ಬಣ್ಣ ರಹಿತ ಪಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ]]&quot; ಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚನೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿದ್ದಾರೆ,ಇದರಿಂದಾಗಿ ಯಾವಿದೇ ಜನಸಮೂಹದ ವಿಭಜನೆ ಅಥವಾ ಭೇದಭಾವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಕ್ಡಿಮೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ''  ಯಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಜನಾಂಗೀಯ ಕಳಂಕದ ಯಾವುದೇ ಅ6ಶಗಳಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ [[ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್]] ನ ವಿವಿಧತೆಯ ಕನಸನ್ನು ಇಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2005/05/08/arts/television/08foge.html?pagewanted=print 'ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ' ಗೋಸ್ಸ್ ಕಲರ್ ಬ್ಲೈಂಡ್ ], ''ದಿ ನಿವ್ ಯಾರ್ಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'', ಮೇ 8, 2005&lt;/ref&gt; ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲ ಐದು ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಿಚಯವು ಹೊಸಮುಖಗಳಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ.ಅವುಗಳೆಂದರೆ; [[ಮೆರೆಡಿತ್ ಗ್ರೆಯ್]] ([[ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ ]]), [[ಅಲ್ಕ್ಸ್ ಕರೆವ್]] ([[ಜಸ್ಟಿನ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್ ]]), [[ಜಾರ್ಜ್ ಒ'ಮಲ್ಲೆಯ್]] ([[ಟಿ. ಆರ್. ನೈಟ್]]), [[ಇಜ್ಜೆ ಸ್ಟಿವೆನ್ಸ್]] ([[ಕಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ]]) ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಯಾಂಗ್]] ([[ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್]]). ಅವರು ಈ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಲಿಕಾ ಅಥವಾ ಕಲಿಕಾ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು,ಅವರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಂತರ [[ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]] ಗೆ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ [[ಮಿರಾಂಡಾ ಬೈಲೆಯ್ ]]([[ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್]] )ಓರ್ವ ಜನರಲ್ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕನಾಗಿ ನಂತರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಖಾಯಮ್ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ]]ನಾಗಿ ಸಂದರ್ಶಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸರ್ಜಿಕಲ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ರಿಚರ್ಡ್ ವೆಬ್ಬರ್ ([[ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್,ಜೂ.]])ಈತನಿಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮೆರಿಡಿತ್ ಚಿಕ್ಕವಳಿರುವಾಗ ಅವಳ ತಾಯಿ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ ವೆಬ್ಬರ್ ನಲ್ಲಿರುವವರೆಂದರೆ (ಕೆಲಸಗಾರರು) {0ಕಾರ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತ ವೈದ್ಯರು {/0}ಗಳು [[ಡೆರೆಕ್ ಶ್ಫೆರ್ಡ್]] ([[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪೆಸಿಯ್ ]]) ಮತ್ತು[[ಪ್ರೆಸ್ಟನ್ ಬುರ್ಕೆ]] ([[ಇಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ]]), ಈತ who specialize in [[ನರಮಂಡಲದ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] ಮತ್ತು  [[ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರೊರ್ಯಾಸಿ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಣತಿ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾನೆ.. ಡೆರೆಕ್ ಮೆರೆಡಿತ್ ನ ಪ್ರೆತಿ ಎಂದು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಆಗ ಪ್ರೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಜೊತೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಪ್ರದರ್ಶನದ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾದವರೆಂದರೆ  [[OB/GYN]] ಮತ್ತು [[ಪ್ರಸವ ನಂತರದ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ]] [[ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿ]] ([[ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ ]]), [[ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸರ್ಜನ್]] [[ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಲೊವನ್]] ([[ಎರಿಕ್ ಡೇನ್ ]]), [[ಕೀಲು-ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಕ]] [[ಕ್ಯಾಲಿ ಟೊರೆಸ್]] ([[ಸಾರಾ ರಾಮಿರೆಜ್ ]])..ಆಡಿಸನ್ ಡೆರೆಕ್ ನ ಪತ್ನಿ ಆಕೆ ಸೀಟಲ್ ಗೆ ಆಗಮಿಸಿ ಆತನೊಂದಿಗಿನ ಮರುಬೆಸುಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಮಾರ್ಕ್ ಡೆರೆಕ್ ನ ಈ ಹಿಂದಿನ ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತ ಆಡಿಸನ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಆತನ ಮದುವೆಗೆ ಕುತ್ತು ಬರುತ್ತದೆ..ಕ್ಯಾಲೆಯು ಜಾರ್ಜ್ ಗಾಗಿ ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ತೋರಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿ ಅವಳು ಮದುವೆಯಾಗುತ್ತಾಳಾದರೂ ನಂಟರ ವಿಚ್ಛೇದನ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ.

ಆಡಿಸನ್ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುತ್ತಾಳೆ,ಅದೇ ರೀತಿ ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ ''[[ಪ್ರೈವೆಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]''  ನಲ್ಲಿ ನತಿಸಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾಳೆ,ಆದರೆ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ.'' ಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಗಾಗ ಅತಿಥಿ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನಿ [[ಲೆಕ್ಸಿ ಗ್ರೆಯ್]] ([[ಚಿಲೆರ್ ಲೇಘ್]] )ಮೆರಿಡಿತ್ ನ ಸಹೋದರಿ. ಆಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್ ನೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹ ಬೆಳಸಿದಳು ಈ ಋತುವಿನ ಐದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ,ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಲೋಯನ್ ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ನೇಹಕ್ಕಾಗಿ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಋತುವುನ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರೆಸ್ಟೆನ್ ಬರ್ಕೆನ ನಿರ್ಗಮನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾಳನ್ನು ಸರನಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಇದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್ [[ಎರಿಕಾ ಹ್ಯಾನ್]] ([[ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್]] )ಈ ಪಾತ್ರವು ಎರಡು ಮತ್ತು ಮೂರರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ,ಕ್ಯಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಆತ ಪ್ರೇಮದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸರಣಿಯ ಐದನೆಯ ಭಾಗದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಡಾ.ಎರಿಕಾ ಹಾನ್ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದಳು;ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಆಕೆ ಕ್ಯಾಲಿ ಹಾಗು ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಹಲವಾರು ವೈದ್ಯರ ಜೊತೆಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಬೆಳಿಸಿಕೊಂಡದ್ದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.   ಎರಡು ಹೊಸ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು:[[ಟ್ರಾಮಾ ಸರ್ಜನ್]] [[ಒವನ್ ಹಂಟ್]] ([[ಕೆವಿನ್ ಮ್ಯಾಕಿಡ್]] )ಮತ್ತು [[ಪಿಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸರ್ಜನ್ ]][[ಅರಿಜೊನ್ ರಾಬಿನ್ಸ್ ]]([[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ಶಾವ್]] ಇತ್ಯಾದಿ. ಒವನ್ ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾನೊಂದಿಗೆ ಅರಿಜೊನ್ ಕ್ಯಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಾಂಕುರವಾಯಿತು. ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮರುಕಳಿಸುವ ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ [[ಡಾ.ಸ್ಯಾಡೆ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] ([[ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] )ಈತ ಮೆರ್ಡಿತ್ ಜೊತೆಗೆ ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಗೆಳೆತನ ಮಾಡಿದ್ದ. ಆಕೆ ಲೆಕ್ಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಬೆಸೆಯುತ್ತಾಳಲ್ಲದೇ ಸಂಭವನೀಯ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಕ್ಯಾಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೊಂದುವರೆಸುತ್ತಾಳೆ. ಸ್ಯಾಡಿಯನ್ನು ಸರಣಿಯ ನಿರಂತರ ಕಲಾವಿದರೆಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿತ್ತು,ಆದರೆ ಅವಳ ಒಪ್ಪಂದ ನವೀಕರಣವಾಗದೇ ಹೋಯಿತಲ್ಲದೇ ನಂತರ ಇದನ್ನು ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಶೊದಿಂದ ತೆಗೆದು &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://tvwatch.people.com/2009/01/13/melissa-george-it-was-my-choice-to-leave-greys/ |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/67paWRGfU?url=http://www.people.com/people/article/0,,20422900.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹಾಕಲಾಯಿತು.

ಆರನೆಯ ಅವಧಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬದಲಾವಣೆಗಳಾದವು:ಆತನ ದುರಂತ ಸಾವಿನ ನಂತರ ಡಾ.ಜಾರ್ಜ್ ಒ ಮ್ಯಾಲ್ಲಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಕಿತ್ತುಹಾಕಲಾಯಿತು[[.ಡಾ.ಟೆಡ್ದಿ ಅಲ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್]] ([[ಕಿಮ್ ರೇವೆರ್]] )ಇವರು ಪಾತ್ರವರ್ಗವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು.ಒವೆನ್ ನ ಹಳೆಯ ಕಾರ್ಡಿಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗಾಗೆ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಬರಹಗಾರರು ತ್ರಿಕೋಣ ಪ್ರೇಮವನ್ನು ಒವನ್ ಟೆಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ನಡುವೆ ಹೆಣೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಡಾ.ಇಜ್ಜಿ ಸ್ಟೆವೆನ್ಸ್ ತನ್ನನ್ನು ಫೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ನಿಂದ ಹೊರಹಾಕಿದ್ದರಿಂದ ಆಕೆ ಮುಂದೆ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದಳು,ಅದಲ್ಲದೇ ಡಾ.ಕಾರೆವ್ ರೊಂದಿಗೆ ಅವಳ ಸಂಬಂಧ ಕೂಡಾ ಕುಸಿಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನು ಹಲವರು ನಿರಂತರ ಪಾತ್ರಗಳು ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.ಇದಲ್ಲದೇ ''ಮರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್''  ಮತ್ತು ''ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್''  ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ವಿಲೀನತೆ ಕೂಡಾ ಇದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಡಾ.ರೀಡ್ ಆಡಮ್ಸನ್ ([[ನೊರಾ ಜೆಹೆತ್ನೆರ್ ]])ಡಾ.ಜಾಕ್ಸ್ನ್ ಅವೆರಿ ([[ಜೆಸ್ಸೆ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ),ಡಾ.ಏಪ್ರಿಲ್ ಕೆಪ್ನೆರ್ ([[ಸಾರಾ ಡ್ರೆವ್]] )ಮತ್ತು ಡಾ.ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೆರ್ಸಿ ([[ರೊಬರ್ಟ್ ಬೇಕರ್]] )ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಮೆರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ನಿಂದ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅರಿವಳಿಕೆ ತಜ್ಞ ಡಾ.([[ಜಾಸೊನ್ ಜಾರ್ಜ್ ]])ಕೂಡಾ ಬೈಲಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಪ್ರೇಮದ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡ.

===ಬರ್ಖಾಸ್ತುಗಳು===
====ಇಸೈಹ್ ವಾಷಂಗ್ಟನ್ ====
ಅಕ್ಟೊಬರ್ 2006,ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಶೊದ ನಟರು ಮಾಧ್ಯಮದ ಗಮನ ಸೆಳೆದರು.ಸೆಟ್ ಯೊಂದರಲ್ಲಿ [[ಇಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್]], [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿ]]ಯ ಜೊತೆಗಿನ ವಾಗ್ವಾದಲ್ಲಿ [[ಟಿ.ಆರ್.ನೈಟ್]] ರನ್ನು ಓರ್ವ [[ಅನಿಷ್ಟ ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ]] ಎಂದು ಕರೆದಳು ಇದಾದ ನಂತರ ನೈಟ್ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪ್ರಚಾರದ ವಿವರ ಪರಿಗಣಿಸಿ ತನ್ನ ಲೈಂಗಿಕ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ [[ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ]]. ಈ [[ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿ &amp;amp; ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿನಿ ಜೊತೆಗಾರಿಕೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಾನನಷ್ಟ]] ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;fight&quot;&gt;[http://www.eonline.com/news/article/index.jsp?uuid=2335b61f-822a-4d64-b1bd-35f5a494c2e3 ಗ್ರೆಯ್ಸ್' ಸ್ಟಾರ್ಸ್ ಸ್ಟಿಲ್ ಸೀಯಿಂಗ್ ರೆಡ್ ಓವರ್ ಸ್ಲರ್ ], ಜನವರಿ 17, 2007, eonline.com&lt;/ref&gt; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನ್ನುವಂತೆ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಎತ್ತದೇ ಅದಕ್ಕೆ ತೆರೆ ಎಳೆಯಲು ಯತ್ನಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಅಳತೆಗೆ ಒಂದು ಮಾನದಂಡವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು.

ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ABC ಯು ಜೂನ್ 2007ರಲ್ಲಿ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವಿಕರಿಸಲಿಲ್ಲ.ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ ಆತನನ್ನು ಶೊದಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು. ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರಚಾರಕನಿಂದ ಹೊರಬಿತ್ತು.&quot;ನಾನೊಬ್ಬನು ಹುಚ್ಚನೇ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ನಾನೇನು ಅದರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{cite news |first= |last= |authorlink= |author= |coauthors= |title=Washington Out of `Grey's Anatomy' |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/08/AR2007060800015.html |work=[[The Washington Post]] |date=2007-06-08 |accessdate=2007-06-08 }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಹೋಗಲಾರೆ,&quot; ಇದನ್ನು ನೈಟ್ ಇಂತಹ ವೈಯಕ್ತಿಕ ದ್ವೇಷವನ್ನು ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದನೆಂದು ಆತ ಉಸುರಿದ;ಇಂತಹದನ್ನು ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಆತ ಹೆಚ್ಕಿನ ಲಾಭಾಂಶ ಅಥವಾ ಸಂಬಳದ ಹೆಚ್ಚಳ ಕಾಣಬಹುದು.ಇದರಿಂದಾಗಿ ತಾನು ಕಾನೂನು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಕರಿಸಿದನು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ [[ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿ]] ಈ ಹಿಂದಿನ ಹೇಳಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಬಹುದೆಂದು ಆತ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.edmontonsun.com/Entertainment/OtherEntertainment/2007/06/23/4284045-sun.html |title=edmontonsun.com—ಅದರ್ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್—ಗ್ರೆಯ್ಸ್' ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸ್ ರೆಡ್ ಓವರ್ ಫೈಯರಿಂಗ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2008-12-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081217184914/http://www.edmontonsun.com/Entertainment/OtherEntertainment/2007/06/23/4284045-sun.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೇಳಿದನು. ಇಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಫೈಯರಿಂಗ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದಾಗಿನಿಂದ ತಾನು &quot;ದುಖಿತ&quot;ನಾಗಿದ್ದೇನೆ ವಿನಹ ಹುಚ್ಚನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾಸಿದ್ದಾನೆ, ಆತ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ತನಗೆ ಕೇಳಿದರೆ ಈ ಶೊದಲ್ಲಿ [[ಹಿನ್ನಲೆಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಲು]] ತಾನು &quot;ಸಿದ್ದ&quot;ವಿರುವುದಾಗಿ ಆತ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.pr-inside.com/washington-i-d-consider-a-grey-s-anatomy-r155519.htm |title=WASHINGTON: 'I'D CONSIDER A GREY'S ANATOMY CAMEO' |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100526030919/http://www.pr-inside.com/washington-i-d-consider-a-grey-s-anatomy-r155519.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೇಳಿದ.

ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಪಾತ್ರದ (ಪ್ರೆಸ್ಟೊನ್ ಬರ್ಕೆ )ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಮೇ 9,2008ರಲ್ಲಿ &quot;ದಿ ಬಿಕಮಿಂಗ್ &quot;ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಗಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಸುದ್ದಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬರ್ಕೆ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.  ಇದು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ನ ಅಟಾರ್ನಿ ಪೀಟರ್ ನೆಲ್ಸನ್ ABC ಮತ್ತು SAG ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ತಾವು ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಹಕರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದು ಕಾನೂನು ಬಾಹಿರ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಆತನ ಪ್ರಚಾರಕರ್ತ ಹಾವರ್ಡ್ ಬ್ರಾಗ್ ಮನ್ ''ಹಾಲಿಯುಡ್ ರಿಪೊರ್ಟರ್''  ಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವರು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಥೆ ಮುಂದುವರೆಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಆದರೆ ಚಿತ್ರವನ್ನಲ್ಲ&quot;ಇದು ಹೀಗಾಗುವದರಿಂದ ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರ ಕುದರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಅವರು &lt;ref&gt;&quot;ಆಕ್ಟರ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಫೈಲ್ಸ್ ಕಂಪ್ಲೇಂಟ್ ಓವರ್'ಅನ್ಯಾಟಮಿ'&quot;, Reuters.com, ಮರುಪಡೆದಿದ್ದು ಆಕ್ಟೋಬರ್ 8, 2008. http://www.reuters.com/article/televisionNews/idUSN1155789020080512&lt;/ref&gt; ಹೇಳಿದರು.

====ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್====
ನವೆಂಬರ್ 3, 2008,ರಲ್ಲಿ ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ '' &lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;ಗಳ ಪ್ರಕಾರ [[ಮೈಕೆಲ್ ಆಸಿಲೊ]] ಹೇಳಿದಂತೆ  [[ಎರಿಕಾ ಹಾನ್]]  ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ''  ಯಿಂದ,  ನವೆಂಬರ್ 6ರಂದು &lt;ref name=&quot;EW&quot; /&gt; ಆತ ಹೊರಹೋಗಲಿದ್ದಾನೆ. ಸರಣಿ ನಿರ್ಮಾತೃ [[ಶೊಂಡಾ ರಿಮ್ಸ್]] ಹೇಳುವಂತೆ &quot;[[ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್]] &quot;ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ನಿಂದಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ&quot; ನಿಖರವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದು ವಿವಾದವೇ ಅಲ್ಲ ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾವು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಸಲಿಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯಾಲಿಯೊಪೆ ಟೊರೆಸ್]] ನಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ. [[ಸಾರಾ ರಮಿರಜ್]] ಒಬ್ಬ ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಅಭಿನೇತ್ರಿ ಇದರಲ್ಲಿ ನಾವು ಆಕೆಯ ನಟನೆಯ ಕೌಶಲ ತೋರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ದುರದೃಷ್ಟಾವಶಾತ ಬ್ರೂಕ್ ನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಮಾಯೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸತ್ವ ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಮುಂಬರುವ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆವು. ಕ್ಯಾಲಿ/ಎರಿಕಾ ಅವರ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರಭಾವವು ತಿಳಿವಿಗೆ ನಿಲುಕಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಜೋಡಿಸುವಂತೆ ಹೆಣೆಯಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಬಂಧವು ಇದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ತರುವುದಲ್ಲದೇ ಈರಿಕಾ ಬದಲಾಗಿ 'ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಲಿಂಗ ಕಾಮಿ'ಯ ಪಾತ್ರ ಇದರಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ಹುಟ್ಟುವ ಹುನ್ನಾರದಲ್ಲಿತ್ತು. ನೀನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ ಪೂರ್ಣ ಋತುವಿನಾದ್ಯಂತ ಬುರ್ಕೆಯ ಇಲ್ಲದಿರುವಿಕೆಯನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಸಂತಾಪ ಸೂಚಿಸಿ ತನ್ನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು &lt;ref name=&quot;EW&quot;&gt;{{cite news |url=http://ausiellofiles.ew.com/2008/11/brooke-smith-le.html |title=Grey's Anatomy Discharges Erica Hahn |publisher=Entertainment Weekly |authorlink=Michael Ausiello |first=Michael |last=Ausiello |date=2008-11-03 |accessdate=2008-11-03 |archive-date=2008-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081106123632/http://ausiellofiles.ew.com/2008/11/brooke-smith-le.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ತೋರ್ಪಿಡಿಸಿದಳು&quot;.

ಹೇಗಾದರೂ, [[E! ]][[ಆನ್ ಲೈನ್]] ನ [[ಕ್ರಿಸ್ಟನ್ ಡೊಸ್ ಸ್ಯಾಂಟೊಸ್]] ಬರೆದಿರುವಂತೆ ಸ್ಮಿತ್ ನ ವಜಾ ಮಾಡಿದ್ದರಿಂದ [[ABC]] ಗೆ ತನ್ನ ಉದ್ದೇಶಿತ &quot;ಗೇ-ರಹಿತ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಯೋಜನೆಯೂ &lt;ref name=&quot;gay&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.eonline.com/uberblog/watch_with_kristin/b66996_greys_de-gayed_brooke_smith_axed.html |title=Grey's De-Gayed: Brooke Smith Axed; Melissa George's Role Rewritten |publisher=[[E! Online]] |authorlink=Kristin Dos Santos |first=Kristin |last=Dos Santos |date=2008-11-03 |accessdate=2008-11-03}}&lt;/ref&gt; ಸಫಲವಾಯಿತು. ಆಕೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರಕಾರ ಎರಿಕಾ ಹಾನ್ ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೊಡೆದು ಹಾಕುವ ಮೂಲಕ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯಲ್ಲಿನ ದ್ವಿಲಿಂಗಿ ಪಾತ್ರದ [[ಮೆಲಿಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] ಇನ್ನು ಮೇಲೆ ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಲಾರರು.ಎಂದು ಅವರು &lt;ref name=&quot;gay&quot; /&gt; ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು. ಮೈಕೆಲ್ ಆಸಿಲ್ಲೊರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್ &quot;ಯಾವಾಗ ಎರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರೋ ಆಗ ನನಗೆ ಕೊಂಚಮಟ್ತಿಗೆ ಉದ್ವೇಗ ಉಂಟಾಯಿತು.&quot; ಅದಲ್ಲದೇ ನಾವು,ಇಬ್ಬರು ಹೆಂಗಸರು ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದಾಗ ಏನಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಲೈಂಗಿಕ ದಂಪತಿಗಳಂತೆ ಅವರನ್ನುTV ಪರದೆ ಮೇಲೆ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದೇವೆ.ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಅವರು ಈ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನೂ ಬರೆಯಲಾಗದು ಎಂದಾಗ ನನಗೆ ತೀವ್ರ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು.  [...] ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮಧ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವಾರ ಏಕಪಾತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ಎರಿಕಾ ತಾನು ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿದಳು.  ಆವರು ಆಗ ಕೆಳಕ್ಕಿಳಿದು ಬಂದು ನನಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೆಂದರೆ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದೃಶ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದೆ. ಅವರು ಹೇಳಿದಾಗ ನಾನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಕುಸಿದೆ,[ನಂತರ ನನ್ನನ್ನು ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿಸಲಾಯಿತು,] ಇದೊಂದೇ ಕೊನೆಯ ವಿಷಯ ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದು. ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಕೇಳಿದೆ,&quot;ಇದು ಯಾವಾಗ ಘಟಿಸಿತು?&quot; ಅವರು ಹೇಳಿದರು&quot;[ಮುಂದಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ]ಯು ನಿಮ್ಮದು ಕೊನೆಯದಾಗಿರುತ್ತದೆ.&quot;ಅದೇ ಈ ಗುರುವಾರದಂದು ಅದು ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಹಠಾತ್ &lt;ref name=&quot;EW&quot; /&gt; ಆಗಿದ್ದು&quot;.

====ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್====
ಮೇ 27, 2009, ''[[E! ]]'' ''[[ಆನ್ ಲೈನ್]]''  ನ {{'}}ಮಾರ್ಕ್ ಮಾಲ್ಕಿನ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದಂತೆ [[ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್]] ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ಅವರು ಹಿಂದುರಿಗಿ ಬರಲಾರರು. ಮಾಲ್ಕಿನ್ ನ ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸರಣಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್]] ಮತ್ತು ನೈಟ್ ನಡುವಿನ ಘರ್ಷಣೆ-ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಅಸಹನೀಯವಾದವು. ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ನೈಟ್ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ [[ಜಾರ್ಜ್ ಒ' ಮ್ಯಾಲ್ಲೆ]]ಯ ಸರದಿ ಬಂದಾಗ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ತೋರಿದರಲ್ಲದೇ ಡಿಸೆಂಬರ್ 2008ನಲ್ಲಿತಮ್ಮನ್ನು ಒಪ್ಪಂದದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಲು &lt;ref name=&quot;TR Knight 'Grey's Anatomy' Goner&quot;&gt;{{cite news| last = Malkin| first = Marc| title = T.R. Knight: A Grey's Anatomy Goner| publisher = [[E! Online]]| date = 2009-05-27| url = http://www.eonline.com/uberblog/marc_malkin/b125996_tr_knight_greys_anatomy_goner.html| accessdate = 2009-05-28}}&lt;/ref&gt; ವಿನಂತಿಸಿದರು.

ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಇದನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದ್ದು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಜಾರ್ಜ್ ಐದನೆಯ ಋತುವಿನ &lt;ref name=&quot;Ausiello finds theory intriguing&quot;&gt;{{cite news| last = Ausiello| first = Michael| authorlink = Michael Ausiello| title = Ask Ausiello: Spoilers on 'Gossip Girl,' 'Dollhouse,' 'Scrubs,' 'NCIS,' 'Grey's,' and more!| work = The Ausiello Files| publisher = [[Entertainment Weekly]]| date = 2009-05-20| url = http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/ask-ausiello--2.html| accessdate = 2009-05-29| archive-date = 2009-05-26| archive-url = https://web.archive.org/web/20090526203823/http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/ask-ausiello--2.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಎಂದು; ಆದರೆ ''[[ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಡೇಲಿ ನಿವ್ಸ್|{{'}}ನ್ಯುಯಾರ್ಕ್ ಡೇಲಿ ನಿವ್ಸ್]]''  ಪ್ರಕಾರ ಅಲ್ಲಿನ ಬರಹಗಾರ ಪ್ಯಾಟಿ ಲೀ ಹೇಳಿರುವಂತೆ &quot;ಡಾ.ಜಾರ್ಜ್ ಒ'ಮ್ಯಾಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಸತ್ತು ಹೋಯಿತು&quot; ಎಂದು &lt;ref name=&quot;Source: T.R. Knight's 'Dr. George O'Malley' character officially off 'Grey's Anatomy'&quot;&gt;{{cite news| last = Lee| first = Patty| title = Source: T.R. Knight's 'Dr. George O'Malley' character officially off 'Grey's Anatomy'| publisher = [[New York Daily News]]| date = 2009-05-28| url = http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/28/2009-05-28_source_tr_knights_dr_george_omalley_character_officially_off_greys_anatomy.html| accessdate = 2009-05-28| archive-date = 2009-07-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20090727080027/http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/28/2009-05-28_source_tr_knights_dr_george_omalley_character_officially_off_greys_anatomy.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಬರೆದಿದ್ದರು. ನೈಟ್ ಮತ್ತುABC ಅವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಇದನ್ನಿ ಇನ್ನೂ ಖಚಿತಪಡಿಸಬ್ನೇಕಾಗಿದೆ ಆದರ ಅವುಗಳು ಇವ್ಯಾವುದನ್ನು ಒಪ್ಪದೇ &lt;ref name=&quot;TR Knight 'Grey's Anatomy' Goner&quot; /&gt; ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.

''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿಯ'' [[ಮೈಕೆಲ್ ಆಸಿಲ್ಲೊ]] ಮೇ15,2009ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಆನ್ ಲೈನ್ ಬ್ಲಾಗ್ ''ದಿ ಆಸಿಲ್ಲೊಫೈಲ್ಸ್ '' ನ ಪತ್ರಕರ್ತನೊಂದಿಗೆ,ನಡೆಸಿ ವಿಷಯ ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು;ರಿಮ್ಸ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಜಾರ್ಜ್ ಒ'ಮ್ಯಾಲ್ಲೆಯ ಪಾತ್ರದ ಕೊರತೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದಿದ್ದರೂ ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊನೆಗೆ ಬಳಸಲಾಯಿತೆನ್ನುವುದು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮೇ14,2009ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. &quot;ಈ ಋತುವಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಅನುಕೂಲ ಮತ್ತು ಅನಾನುಕೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.ಈ ಹರಿವು ಕೂಡಾ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿದೆ. ಅದಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಕಾಲಾವಧಿ ಋತುವು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಆಕಾರ ಪಡೆದಿದೆ. ಜಾರ್ಜ್ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಇದನ್ನು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ತರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನನಗನಿಸಿದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದನ್ನು ಯಾರೂ ನೋಡಿರಲಾರರು ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾವು ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅವರೆದುರಿಗೆ ಇಡಲು &lt;ref name=&quot;Rhimes exclusive&quot;&gt;{{cite news| last = Ausiello| first = Michael| authorlink = Michael Ausiello| title = Exclusive: 'Grey's' boss on finale's Izzie-George shocker, Mer-Der 'wedding,' and more!| work = The Ausiello Files| publisher = [[Entertainment Weekly]]| date = 2009-05-15| url = http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/exclusive-greys.html| accessdate = 2009-05-28| archive-date = 2009-06-27| archive-url = https://web.archive.org/web/20090627025937/http://ausiellofiles.ew.com/2009/05/exclusive-greys.html| url-status = dead}}&lt;/ref&gt; ಸಮರ್ಥರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವಿನ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ &lt;ref name=&quot;TR Knight 'Grey's Anatomy' Goner&quot; /&gt; ಇದ್ದರೂ ರಿಮ್ಸ್ ನೈಟ್ ನನ್ನು&quot;ಒಬ್ಬ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ಎಂದು ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆ &lt;ref name=&quot;Rhimes exclusive&quot;/&gt; ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜೂನ್ 22,2009ರಲ್ಲಿ ಟಿ.ಆರ್.ನೈಟ್ ಅಧಿಕೃತವಾದ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನುಜೊತೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿ ಆರನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ಆತ &lt;ref&gt;http://www.thehdroom.com/news/Katherine_Heigl_Returning_to_ಗ್ರೆಯ್ಸ್{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಅನ್ಯಾಟಮಿ_Next_Season/5024&lt;/ref&gt; ಮರಳಲಿಲ್ಲ.

====ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್====
ಮಾರ್ಚ್ 11,2010 ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ''  ಪ್ರಕಾರ ಕ್ಯಾಥ್ರನ್ ಹೇಗಿಲ್ ತನ್ನ ಹೆರಿಗೆ ರಜೆಯಿಂದ ವಾಪಸು ಬಂದು ಸೆಟ್ ಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಹೇಳಲಾಯಿತು. ಅದು ನಂತರ ಹೇಗಿಲ್ ಶೊ ಗೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತವಾಯ್ತು.ಜನವರಿ21ರ ಆತನ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಇಜ್ಜೈನ ಕೊನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿ &lt;ref name=&quot;heigl&quot;&gt;[http://ausiellofiles.ew.com/2010/03/11/greys-anatomy-katherine-heigl-leaving &quot;ಗ್ರೆಯ್ ಸ್  ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot; ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್: ಕತೆರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಈಸ್ (ಆಲ್ಮೊಸ್ಟ್) ಔಟ್ಟಾ ದೇರ್!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614185415/http://insidetv.ew.com/2010/03/11/greys-anatomy-katherine-heigl-leaving/ |date=2012-06-14 }}, ''ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ'', ಮಾರ್ಚ್ 11, 2010&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.eonline.com/uberblog/watch_with_kristin/b171689_sources_confirm_katherine_heigl_leaving.html ಸೌರ್ಸಸ್ ಕನ್ ಫರ್ಮ್: ಕತೆರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಈಸ ಲೀವಿಂಗ್ &quot;ಗ್ರೆಯೆ'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot;], ''E! '' ''ಆನ್ ಲೈನ್'', ಮಾರ್ಚ್ 15, 2010&lt;/ref&gt; ಆಗಿತು.

ಅದಲ್ಲದೇ ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್ ಯಲ್ಲದೇ ಹೇಗಿಲ್ ಕೂಡಾ ಈ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವ ಬಗ್ಗೆ ವದಂತಿಗಳಿದ್ದವು. ನಂತರ ಇದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಯಿತು,ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಜ್ಜೈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮರುವಿಮರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು. ಆಕೆಯು ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಇರ್ಮಾಪಕ ಶೊಂಡಾ ರಿಮ್ಸ್ ಅವರಿಂದ ರಜೆ ಪಡೆಯಲು ಅನುಮತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಳು,ಇದರಿಂದಾಗಿ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ವಿನಾಯತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಳು,ನಂತರ ಹೆರಿಗೆಯ ರಜೆ ಮೇಲ,ಎ ತೆರಳಲು ಸಮ್ಮತಿ ದೊರಕಿತ್ತು.

ಹೇಗ್ಲಿಯು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಮಾರ್ಚ24,2010ರಂದು ತನ್ನ ಹೊರಹೋಗುವಿಕೆಯನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿದಳು. ಚಿತ್ರದ ಭವಿಷ್ಯತ್ತಗಾಗಿ ತನ್ನ ಬಿಡುಗಡೆಯಲ್ಲ ಇದು ತನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ನಿಗಾವಹಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವೆಂದು &lt;ref&gt;[http://www.eonline.com/uberblog/detail.jsp?contentId=173161 ABC ಕನ್ ಫರ್ಮ್ಸ್: ಕತೆರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಲೀವಿಂಗ್ &quot;ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121150423/http://www.eonline.com/uberblog/detail.jsp?contentId=173161 |date=2012-01-21 }}, ''E! '' ''ಆನ್ ಲೈನ್'', ಮಾರ್ಚ್24, 2010&lt;/ref&gt; ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದಳು.

==ಕಾಲಗಳು(ಋತುಗಳು)==
{{See also|List of Grey's Anatomy episodes}}

===ಮೊದಲ ಋತು: 2005===
{{Main|Grey's Anatomy (season 1)}}

:''[[ನೆಲ್ಸನ್]]'' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2004-5 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #9 (18.5 ದಶಲಕ್ಷ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1000937471 |publisher=[[Hollywood Reporter]] |date=May 27, 2005 |title=2004-05 Final audience and ratings figures |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051226102306/http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1000937471 |archivedate=ಡಿಸೆಂಬರ್ 26, 2005 |access-date=ಜೂನ್ 7, 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ವೀಕ್ಷಕರು)

ಮೊದಲ ಪ್ರಸಾರದ ಋತು ಭಾನುವಾರ ಮಾರ್ಚ27ಕ್ಕೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 14 ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ಪ್ರಸಾರ ಜಾಲವು ಇದನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ ಉಳಿದದ್ದನ್ನು ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಿತು. ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಈ ಕಾಲಾವಧಿಯು ಮೇ22,2005ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು.

ಮೊದಲ ಕೆಲ ವಾರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಂಟರ್ನಿಗಳ ಇಂಟರ್ನಶಿಪ್ ಬಗ್ಗೆ,ಅಂದರೆ ಮೆರೆಡಿತ್ ಳ ತಾಯಿಯ [[ಅಪಸ್ಮಾರ ಕಾಯಿಲೆ]] ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ [[ಉಪಯೋಜನೆ]]ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿತು. ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆಡಿತ್ ಳ ಇಂಟರ್ನ್ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು,ಅಲ್ಲದೇ ಡೆರೆಕ್ ನ ಪರಿತ್ಯಕ್ತ ಪತ್ನಿ ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮರಿಯ ರಹಸ್ಯ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಉಪಯೋಜನೆಗಳು,ಮಿರಾಂಡಾ ಬೇಲಿಯವರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನಿಗಳ ತರಬೇತಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ;ಡೆರೆಕ್ ನೊಂದಿಗೆ ಬರ್ಕೆಯ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾರೊಂದಿಗಿನ ಲೈಂಗಿಕ ಸಂಬಂಧ;ಇಜ್ಜೈನ ವೈದ್ಯ ಆಗಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಯತ್ನ ಆಕೆ ತನ್ನ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವ ಯತ್ನ ಮೆರೆಡಿತ್ ರೊಂದಿಗಿನ ಜಾರ್ಜನ ಘರ್ಷಣೆ,ಒಲಿವಾಳೊಂದಿಗಿನ ಆತನ ಸಂಬಂಧ ಅಲ್ಲದೇ ರಿಚರ್ಡ್ ನ ಹಿನ್ನಲೆಯನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ.

===ಎರಡನೆಯ ಋತು: 2005–2006===
{{Main|Grey's Anatomy (season 2)}}

:''[[ನೆಲ್ಸನ್]]'' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2005-6 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #5 (20.3 ದಶಲಕ್ಷ &lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1002576393 |publisher=[[Hollywood Reporter]] |date=May 26, 2006 |title=2005-06 primetime wrap |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060529003429/http://www.hollywoodreporter.com/thr/television/feature_display.jsp?vnu_content_id=1002576393 |archivedate=ಮೇ 29, 2006 |access-date=ಜೂನ್ 7, 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ವೀಕ್ಷಕರು)
ಎರಡನೆಯ ಋತುವು ಭಾನುವಾರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25,2005 ರಂದು ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡು,ಮೇ14 ಮತ್ತು 15,2006ಕ್ಕೆ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಯಿತು. ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಮೊದಲ ಋತು 14 ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಕಂಡು ABC ಯ ಆದೇಶದಂತೆ ಮಧ್ಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ತೆರೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ ಈ ಋತುವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಕೊನೆಗಳಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು ಏಕೆಂದರೆ ABC ಯ ಆಡಳಿತವು ಶೊದ ಮೊದಲ ಋತುವನ್ನು ABC ಯ ''[[ಡೆಸ್ಪರೇಟ್ ಹೌಸ್ ವೈವ್ಸ್]]''  ಗಾಗಿ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ(ಇದು''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಗಿಂತ ಮೊದಲು ಎರಡು ಋತುಗಳಿಗೆ  ಕಾಲಾವಾಕಾಶ ಪಡೆದಿತ್ತು.)

ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸುವುದಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಒಂಬತ್ತು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದ  ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ನಿರ್ಮಾಪಕರು ಇನ್ನುಳಿದುದನ್ನು ಮುಂದಿನ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಮೀಸಲಿಟ್ಟರು. ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಾದ 10-14 ತಡೆಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು 2ನೆಯ ಋತುವಿನ ಐದು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ABC ಯು 22 ಧಾರಾವಾಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನು ಐದನ್ನು ಮುಂದಿನದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು 27ಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.  ''ಬ್ರಿಂಗ್ ದಿ ಪೇನ್''  ಇದು ಸರಣಿಯ 14ನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತು.ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಮಾಪಕ ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್ ಅವರ ಬ್ಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ ಮೂಲವಾಗಿ ಮೊದಲ ಋತುವಿನ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.greyswriters.com/2005/11/from_shonda_rhi.html |title=ಗ್ರೆಯ್ ಮ್ಯಾಟರ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090515034229/http://www.greyswriters.com/2005/11/from_shonda_rhi.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಂತ್ಯಭಾಗವಾಗಿತ್ತು.

ಎರಡನೆಯ ಕಂತು ಮೆರೆಡಿತ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ಅವರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಆದರೆ ಇದು ಅಚಾನಾಕ್ಕಾಗಿ ನಿಂತಿತು,ಯಾಕೆಂದರೆ ಡೆರೆಕ್ ಪ್ರಸವ ತಜ್ಞ ಸರ್ಜನ್ ಆಡಿಸನ್ ಮೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿಯನ್ನು ಮದುವೆಯಾದುದನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಅಡತಡೆ ಉಂಟಾಯಿತು. ಇಜ್ಜೈ ಮತ್ತು ಅಲ್ಕ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೆ ತಾವೇ ಗೂಡು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡರು(ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಇಜ್ಜೈ ಹೃದಯರೋಗಿ ಡೆನ್ನಿ ಡುಕೆಟೆನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಣಯ ಪಾಶಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಾಗ ಇದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.)ಕ್ರಿಸ್ಟಿನಾ ಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಪ್ರೆಸ್ಟೊನ್ ಬರ್ಕೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಾದಂತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಆಯಿತು. ಬೈಲೆಯು ಗರ್ಭಿಣಿಯಾದ ನಂತರ ಆಕೆಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ಹಿನ್ನಲೆ ಬಹಿರಂಗಗೊಳುತ್ತದೆ.

ಮೇ 15,2006 ರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಕಂತು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಶೊದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿಂದಿನ ಇಬ್ಬರು ನಟರು ಮತ್ತೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದರು;ಸಾರಾ ರೆಮಿರೆಜ್ (ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ ಟೊರೆಸ್ )ಮತ್ತು ಎರಿಕ್ ಡೇನ್ (ಮಾರ್ಕ್ ಸ್ಲೊಯನ್ )ಗಳು ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನ ಪಾತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಇದರ ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಡೆಯ ನಂತರ ಮೊದಲ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ ಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಆದರೆ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು 7, 8, 10 ಮತ್ತು13ನೆಯ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಇದನ್ನು ಮೊದಲಲ್ಲೇ ಹಿಂಪಡೆಯುಅ ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ತಡೆ ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಹೀಗೆ ಕಲಾವಿದರ ತಂಡದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿ ಎರಡನೆಯ ಕಂತು ಆರಂಭದ  ಮುಂಚೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.

===ಮೂರನೆಯ ಋತು: 2006–2007===
{{Main|Grey's Anatomy (season 3)}}

:''[[ನೆಲ್ಸನ್]]'' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2006-7 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #4 (21.3 ದಶಲಕ್ಷ &lt;ref name=&quot;HRwrap2006-07&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |source=Hollywood Reporter |date=May 25, 2007 |title=Hollywood Reporter: 2006-07 primetime wrap |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070528062839/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |archivedate=ಮೇ 28, 2007 |access-date=ಜೂನ್ 7, 2010 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ವೀಕ್ಷಕರು)
ಮೇ 16,2006ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎರಡನೆಯ ಋತುವಿನ ಮುಕ್ತಾಯ ಘೋಷಿಸಿದ ABC ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಪ್ರಾರಂಭ ಪ್ರಕಟಿಸಿತು.ನಂತರ ಗುರುವಾರ ಸಂಜೆ &lt;ref name=&quot;zap2it06&quot;&gt;[http://www.zap2it.com/tv/news/zap-abc-upfront-grid,0,7505738.story ABC ಫಾಲ್ 2006 ಶ್ದ್ಯುಲ್, Zap2It.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524054650/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-abc-upfront-grid,0,7505738.story |date=2012-05-24 }}, ಜುಲೈ11, 2006&lt;/ref&gt; ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 9ಕ್ಕೆ [[ET]]ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿತು.ABC ಯು ಮೊದಲು ತನ್ನ ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 9,2006ಕ್ಕೆ ಕಂಡುಕೊಂಡಿತು,ನಂತರ [[ಸೂಪರ್ ಬೌಲ್ XL]]-ನ ಮರುಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಕೈಹಾಕಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ &quot;ಇಟ್ ಇಸ್ ದಿ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ &quot;ಪ್ರಮುಖ ಧಾರಾವಾಹಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಮುಂದಿನ ಗುರುವಾರ ಫೆಬ್ರವರಿ 16,2006ರಂದು ಈ ವಾಹಿನಿಯು &quot;(ಆಸ್ ಉಯಿ ನೊ ಇಟ್ )&quot;ನ ಎರಡನೆಯ ಕಂತನ್ನು ಮೂಲ ಕಥಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು.  ಎರಡೂ ಪ್ರಸಾರಗಳು ರಾತ್ರಿ 9,30ಕ್ಕೆ ET,ಮತ್ತು''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದು ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' CBS ಮತ್ತು''[[ಉತೌಟ್ ಎ ಟ್ರೇಸ]]'',ಫಾಕ್ಸ್ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ನ  ''[[ದಿ OC]]'',ಹಾಗೂ NBCಯ ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಓಡುತ್ತಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಾಟಕ ''[[ER]]''  ತಮ್ಮ ನೆಲೆ ಕಂಡುಕೊಂಡವು.

ತಾನು ಮೂರನೆಯ ಋತುವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 21,2006ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುವುದಾಗಿ ABC ಜುಲೈ18, 2006ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು.

ಈ ಸರಣಿಯು ತನ್ನ್ ಹೊಸ ಗುರುವಾರದ ಕಾಲಾವಧಿಯನ್ನು ಜುಲೈ 6,2006ರಲ್ಲಿ ಪಡೆಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಎ ಹಾರ್ಡ್ ಡೇಸ್ ನೈಟ್ &quot;ನ್ನು ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಮರು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮಿತಿಸಿತು. ಈ ಋತುವಿನ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಡೆನ್ನಿಯಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಲು ಯತ್ನಿಸುವ ಇಜ್ಜೈ,ಫಿನ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ನಡುವಿನ ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಆಯ್ಕೆ,ಬರ್ಕೆಯನ ಗಾಯಗಳ ಉಪಶಮನ,ನಾಲ್ವರು ಸರ್ಜನರ ನಡುವೆ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಅಯ್ಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲದೇ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನ ಆಯ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಸರಣಿ ಬೇಡಿಕೆಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜುಲೈ ಮತ್ತು ಆಗಷ್ಟ್ ತಿಂಗಳಿನಾದ್ಯಂತ ಪ್ರತಿವಾರ ಎರಡು ಬಾರಿ ಪ್ರಸಾರ ಕಂಡಿತು.ಗುರುವಾರದಲ್ಲೊಂದು ಕಾಲಾವಕಾಶ ಹಾಗು ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಅದರ ಭಾನುವಾರದ ಅವಧಿಯು ಮುಂದುವರಿಕೆ ಇತ್ತು. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ತನ್ನ ಪ್ರಧಾನ ಹೊಸ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ತನ್ನ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿತು. ಅದು ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ9ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಂಬರ್ 1 ಪ್ರದರ್ಶನ ತೋರಿ ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 25.14 ದಶಲಕ್ಷ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆಯಿತು.ಇದರಲ್ಲಿ 10.9 ಶ್ರೇಯಾಂಕವು 18-49ರಲ್ಲಿತ್ತು. ಇನ್ನುಳಿದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ''CSI'' {{'}}ನ ಋತುವಿನಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೀಕ್ಷಕವರ್ಗ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿ 22.04ದಶಲಕ್ಷ ಮತ್ತು 7.5 ರ ಶ್ರೇಯಾಂಕ 18-&lt;ref name=&quot;medialife&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.medialifemagazine.com/artman/publish/article_7475.asp |title=ಮೆಡಿಯಾ ಲೈಫ್ ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827121505/http://www.medialifemagazine.com/artman/publish/article_7475.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 49ರಲ್ಲಿತ್ತು.

ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ಕಂತು ಮೇ 17,2007ರಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ಈ ಋತು ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಬರ್ಕೆ,ಬರ್ಕೆಯೊಂದಿನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಚರ್ಚ್ ತಡೆ ಹಿಡಿದ,ಸರ್ಜರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಕ್ಯಾಲ್ಲಿಯನ್ನು ನಾಗರಿಕರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.ಅದಲ್ಲದೇ ತಾನು ಅಂತಿಮ ಇಂಟರ್ನ್ ಅಂತಿಮ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಪಾಸಾಗಿಲ್ಲವೆಂಬುದನ್ನು ಜಾರ್ಜ್ ಅರಿತುಕೊಂಡ. ಪ್ರೆಸ್ಟೊನ್ ಬರ್ಕೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಶೊದಿಂದ ತೆಗೆದು ಹಾಕಲಾಯಿತು.ಇಸ್ಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್ ಈ ಋತುವಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿತ್ತು. ಡೆರೆಕ್ ಮತ್ತು ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಕೋಣ ಪ್ರೀತಿಯ ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ,ಜಾರ್ಜ್,ಮತ್ತು ಇಜ್ಜೈ ಅವರ ಸ6ಬಂಧಗಳು ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರವಿಲ್ಲದೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಆಡಿಸನ್ ಲಾಸ್ ಎಂಜಿಲ್ಸ್ ನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಲು ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]''  ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ.

===ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತು: 2007–2008===
{{Main|Grey's Anatomy (season 4)}}

:''ನೆಲ್ಸನ್ '' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2007-8 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #8 (15.9 ದಶಲಕ್ಷ &lt;ref name=&quot;ABC Medianet Seasonal Rankings&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.abcmedianet.com/web/progcal/dispDNR.aspx?id=052808_06 |date=May 28, 2008 |title=ABC Medianet: Season Program Rankings}}&lt;/ref&gt; ವೀಕ್ಷಕರು)
ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಮೊದಲ ಧಾರಾವಾಹಿಯನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 27,2007ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವದರೊಂದಿಗೆ  ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿಗೆ ನವಿಕರೀಸಲಾಯಿತು
ರಿಮ್ಸ್ ಗೆ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ''  ಮತ್ತು ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]''  ಎರಡರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿತ್ತು.ಅದಕ್ಕಾಗಿ ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಇದರ ಕೆಲಸ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಬರಹಗಾರ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕಾರಿ ನಿರ್ಮಾಪಕ [[ಕ್ರಿಸ್ಟೆ ವೆರ್ನಾಫ್]] ಗೆ &lt;ref&gt;'' 'ಗ್ರೆಯ್' ಶಿಫ್ಟ್ಸ್ ಫಾರ್ ವೆರ್ನಾಫ್, ನೊಕ್ಸೊನ್''  [http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/news/e3iaf82321e51c9ae09a55c8263388d21aa ದಿ ಹಾಲಿಯುಡ್ ರಿಪೊರ್ಟರ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011094403/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/news/e3iaf82321e51c9ae09a55c8263388d21aa |date=2007-10-11 }}&lt;/ref&gt; ವಹಿಸಿದರು. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸರಣಿಗಳು ಮತ್ತೆ ಮರುಕಳಿಸಲಿಲ್ಲ. [[ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ 0}ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಆಗ  ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ |ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್ 0}ಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು ಆಗ  ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ]]'' ]]ನ್ನು ಉಪಸರಣಿಯನ್ನಾಗಿಸಲಾಯಿತು. [[ಇಸ್ಸೈಹ್ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್]] ಅವರ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ನವಿಕರಿಸಲಾಗಿಲ್ಲವೆಂದು ಜೂನ್ 7,2007ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;MA-2007-06-07&quot;&gt;ಆಸಿಲೊ ಮೈಕೆಲ್,. [http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 &quot;ಎಕ್ಸಕ್ಲುಸಿವ್! ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103135256/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 |date=2008-11-03 }}[http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಫೈಯರ್ಸ್ ಇಸೈ ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081103135256/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Ausiello-Report/Exclusive-Greys-Fires/800016659 |date=2008-11-03 }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಎರಿಕಾ ಕಾರ್ಡಿಥ್ರ್ಯಾಸಿ ಸರ್ಜರಿಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಬರ್ಕೆಯವರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಸಿದರು. ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಎರಡು ಅಂತಿಮ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಿಲೆರ್ ಲೇಘ್]] ಅತಿಥಿ ತಾರೆಯಾಗಿ ಲೆಕ್ಸಿ ಗ್ರೆಯ್ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು,ಒಬ್ಬ ಹೊಸ ಇಂಟರ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಚಿಕ್ಕ ಸಹೋದರಿಯಾಗಿ ಈ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಲೇಘ್ ಳು ಸರಣಿಯ ಖಾಯಂ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯುವರೆಂದು ಜೂನ್ 11,2007ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು,ಈ ಮೊದಲೇ ಯೋಜಿಸಿದಂತೆ 13 ಕಂತುಗಳ ಕಥೆಯು ಮುಂದುವರೆಯಲು ಸಿದ್ದತೆ &lt;ref&gt;[http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html ಗ್ಲಿಟ್ಟೆರೆಟಿ ಗಾಸ್ಸಿಪ್ : ಡೂಮ್ಡ್? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928155600/http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html |date=2011-09-28 }}[http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html ಚಿಲರ್ ಲೇಘ್ ಆಡೈಡ್ ಟು''ಗ್ರೀಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928155600/http://www.glitteratigossip.com/glitterati/2007/07/doomed-chyler-l.html |date=2011-09-28 }}&lt;/ref&gt; ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿನ ಅತಿಥಿ ತಾರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು,ಅವರೆಂದರೆ ''[[ಗಿಲ್ಮೊರೆ ಗರ್ಲ್ಸ್]]'', ನಟ [[ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಹೆರ್ಮನ್]] ಇವರು ಮೂರು ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''[[ಬಫೆ ದಿ ವ್ಯಾಂಪೈಯರ್ ಸ್ಲೇಯರ್]]''  ನ [[ಸೆಥ್ ಗ್ರೀನ್]] ಇವರು ಎರಡು ಭಾಗದ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071013042824/http://news.yahoo.com/s/nm/20071011/tv_nm/sethgreen_dc_1 ಸೆಥ್ ಗ್ರೀನ್ ಕಾಲ್ಸ್ ಇನ್ ಸಿಕ್ ಫಾರ್&quot;ಗ್ರೆಯ್'ಸ್&quot;], ''ಯಾಹೂ!'', ಒಕ್ಟೋಬರ್ 11, 2007&lt;/ref&gt; ಅಭಿಯಿನಸಿದರು. [[ಲಾರೆನ್ ಸ್ಟೇಮೈಲ್]] ಳು [[ಸ್ಕ್ರಬ ನರ್ಸ್]] ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಈಕೆ  ಡೆರೆಕ್ ಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಒಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ &lt;ref&gt;[http://www.zap2it.com/tv/news/zap-laurenstamilegreysanatomycasting,0,6140336.story &quot;ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot; Casts Mystery Woman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090218193205/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-laurenstamilegreysanatomycasting,0,6140336.story |date=2009-02-18 }}, ''Zap2It.com'', October 5, 2007&lt;/ref&gt; ವಿಶೇಷ. [[ಜೊಶುವಾ ಜಾಕ್ಸನ್]] ನ ಹಳೆಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ''[[ಡಾವ್ಸನ್ ಕ್ರೀಕ್]]''  ತನ್ನ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ,ಬಹುದ್ದೇಶಿತ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ಈಋತುವಿನ ಹನ್ನೊಇಂದನೆಯ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.zap2it.com/tv/news/zap-joshuajacksongreysanatomycasting,0,5817254.story?coll=zap-tv-headlines ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್: 'ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ' ಪಿಕ್ಸ್ ಅಪ್ ಪ್ಯಾಸಿ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090821044525/http://www.zap2it.com/tv/news/zap-joshuajacksongreysanatomycasting,0,5817254.story?coll=zap-tv-headlines |date=2009-08-21 }}, ''Zap2It.com'', ಅಕ್ಟೊಬರ್ 22, 2007&lt;/ref&gt; ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ [[2007-2008ರ ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾದವರ ಪ್ರತಿಭಟನೆ]]ಯಿಂದ ಜಾಕ್ಸನ್ ನ ಪಾತ್ರ &lt;ref&gt;[http://www.teentelevision.com/d/164960/1002/jacksons-tv-comeback-derailed-by-strikes.html ಜಾಕ್ಸನ್'ಸ್ TV ಕಮ್ ಬ್ಯಾಕ್ ಡಿರೇಲ್ಡ್ ಬೈ ಸ್ಟ್ರೈಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080417014930/http://www.teentelevision.com/d/164960/1002/jacksons-tv-comeback-derailed-by-strikes.html |date=2008-04-17 }}, ''TeenTelevision.com'', ಡಿಸೆಂಬರ್ 14, 2007&lt;/ref&gt; ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕಾಟೆ ವಾಲ್ಶ್]] ಮತ್ತೆ ಆಡಿಸನ್ ಮ್ಪೊಂಟ್ಗೊಮೆರಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮೇ 1,ರ ಧಾರಾವಾಹಿ ''[[ಪೀಸ್ ಆಫ್ ಮೈ ಹಾರ್ಟ್]]''ಗೆ ವಾಪಸಾದಳು.

&lt;ref name=&quot;tv.ign.com&quot;&gt;[http://tv.ign.com/articles/853/853797p1.html ''ಲಾಸ್ಟ್''  ನಿವ್ ಟೈಮ್ ಸ್ಲೊಟ್ ಕನ್ ಫರ್ಮೆಡ್ / ABC ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದು ''ಬಾಸ್ಟನ್ ಲೀಗಲ್  '', ''ಡೆಸ್ಪರೇಟ್ ಹೌಸ್ ವೈವ್ಸ್'', ''ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ''  ಮತ್ತು ಅಧಿಕ ], ''IGN.com'', February 20, 2008&lt;/ref&gt; ಫೆಬ್ರವರಿ 20,2008ರಲ್ಲಿ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ಮತ್ತೆ ಏಪ್ರಿಲ್ 24,2008ಕ್ಕೆ ಐದು ಹೊಸ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಂತುಗಳಿಗಾಗಿ ವಾಪಸಾಗುವುದು ಎ6ದು &lt;ref name=&quot;tv.ign.com&quot;/&gt; ಖಚಿತಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ WGA ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಕಂತಿನ ಧಾರಾವಾಹಿ''[[ವ್ಹೇರ್ ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ಥಿಂಗ್ಸ್ ಆರ್]]''  ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು. ದ್ವೀತಿಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಅಂತಿಮ ಕಂತು ([[ಫ್ರೀಡಮ್ ]])ಮೇ22,2008ರಂದು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿತು.  ಮೆರೆಡಿತ್ ತನ್ನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ಆಕೆಯ ತಾಯಿಯ ವಿಶಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸತನ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಬಗ್ಗೆ ಇದು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಮೆರೆಡಿತ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್ ಅವರು ಮೆದುಳಿನ ಗೆಡ್ಡೆಯಿರುವ ರೋಗಿಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು. ಇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಿಗಳು ಅವರ ಕೈಮೀರುತ್ತಾರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಸರ್ಜರಿ ನಂತರ ಉಳಿದ ಮಹಿಳೆಯ ಗೆಳೆಯ ಅಸುನೀಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ ಮೆರೆಡಿತ್ ತಾನೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಡೆರೆಕ್ ರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಮರುಮಿಲನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿಕಟತೆ ಇದೆ,ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೆರೆಡಿತ್ ಮತ್ತು ಡೆರೆಕ್,ಅಲೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಸಿ, ರಿಚರ್ಡ್ ಮತ್ತು ಅಡೆಲ್,ಅಲೆಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇಜ್ಜೆ,ಹಾಗು ಎರಿಕಾ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಲ್ಲಿ. ಸಲಿಂಗಕಾಮಿ ಕುರಿತಾದ ಕಥೆಗಾಗಿ ಇದು ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯಿತು;ಗ್ರೆಯ್ ಯು GLAAD ನೊಡನೆ ಸಂಪರ್ಕ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.afterellen.com/TV/2008/6/greysanatomy |title=ಬಿಹೈಂಡ್ ದಿ ಲೆಸಿಬಿಯನ್ ಸ್ಟೊರಿ ಲೈನ್ ಆನ್ &quot;ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot; {{!}} AfterEllen.com |access-date=2012-05-26 |archive-date=2012-05-26 |archive-url=https://archive.is/20120526231257/http://www.afterellen.com/TV/2008/6/greysanatomy |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಸಾಧಿಸಿದರು.

===Season Five: 2008–2009===
{{Main|Grey's Anatomy (season 5)}}

:''ನೆಲ್ಸನ್ '' ಶ್ರೇಯಾಂಕಿತ (2008-9 U.S. TV ಋತುವಿನಲ್ಲಿ;ಇದು ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ಸರಾಸರಿಯ ಮೂಲದ್ದಾಗಿದೆ.) #12 (14.6 ದಶಲಕ್ಷ {2/}ವೀಕ್ಷಕರು)
ಐದನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿನ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ಎರಡು ಗಂಟೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಂತನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25,2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಯಿತು.ಇಲ್ಲಿ ಮೂರನೆಯ ಋತುವಿನ ''[[ಅಗ್ಲಿ ಬೆಟ್ಟಿ]]'' ಯ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದರ್ಶನದ ನಂತರ ಇದರೆ ಸರದಿ ಬಂದಿತು. ಈ ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು  U.S ನಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೊಬರ್ 9,2008ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೊಳಪಡಿಸ ಲಾಯಿತು.ಆಗಿನ [[2008ರ ವೈಸ್ ಪ್ರೆಸೆಡೆನ್ಸಿಯಲ್ ಡಿಬೇಟ್ ]]ಗೆ ಹೊಂದಿ ಇದರ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇರುತಿತ್ತು. ಆಗ ಈ ಎರಡು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರಮುಖ ನಟರಾದ ಟಿ.ಆರ್.ನೈಟ್ ಮತ್ತು ಕಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ಇಬ್ಬರೂ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಬೀಳುವ ಕುರಿತು ಊಹಾಪೋಹಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿ ಬಂದವು.ಆಗ ಹೇಗಿಲ್ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೇ ತಾನು ಎಮ್ಮಿ ಪೈಪೋಟಿಗೆ ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ನೊಂದಾಯಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದಳು.ಅಲ್ಲದೇ ಶೊದ ನಿರ್ಮಾತೃ ಶೊಂಡಾ ರಿಮ್ಸ್ ಮತ್ತು ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್ ನಡುವೆ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟಾಗಿರುವುದನ್ನು ಆಗ ವದಂತಿಗಳು ಹರಡಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ''[[OK!ಓಕೆ]]''  ಮ್ಯಾಗ್ಸಿನ್ ಪ್ರಕಾರ [[ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್]] ಮಾತ್ರ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಯುವುದಾಗಿ ವರದಿ ಮಾಡಿತು,ಅದಲ್ಲದೇ [[ಕೆವಿನ್ ಮ್ಯಾಕಿಡ್ |[[ಕೆವಿನ್ ಮ್ಯಾಕಿಡ್ ]]]]ಮತ್ತು [[ಮೆಲ್ಲಿಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] ಇವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಗಿ &lt;ref name=&quot;OK!US.com&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.okmagazine.com/news/view/7889/Denied:-Katherine-Heigl-Not-Leaving-Grey's-Anatomy |title=Katherine Heigl is staying on ''Grey's Anatomy'' |work=OK!magazine.com |accessdate=2008-08-28}}&lt;/ref&gt; ಆರಿಸಲಾಯಿತು.  [[ಬ್ರೂಕ್ ಸ್ಮಿತ್ ]]([[ಎರಿಕಾ ಹಾನ್]] )ಇವರನ್ನು ಶೊದಿಂದ ಹೊರಕಳಿಸಲಾಗುವುದೆ6ದು ನವೆಂಬರ್ 3,2008ರಲ್ಲಿ &lt;ref name=&quot;EW&quot; /&gt; ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸ್ಮಿತ್ ನ ಹೊರಹೋಗುವ ಮುಂಚೆ ಮೇರಿ [[ಮ್ಯಾಕ್ ಡೊನೆಲ್]] ವರ್ಜಿನಿಯಾ ಡಿಕ್ಸನ್ ಆಗಿ ಒಬ್ಬ [[ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್]] ನಂತೆ [[ಆಸ್ಪೆಜರೆ ಸಿಂಡ್ರೊಮ್]] ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿವರೆಂದು &lt;ref name=&quot;EW2&quot;&gt;{{cite news |url=http://ausiellofiles.ew.com/2008/10/mary-mcdonnells.html |title='Grey's Anatomy' Exclusive: Mary McDonnell's Secret Revealed! |publisher=Entertainment Weekly |authorlink=Michael Ausiello |first=Michael |last=Ausiello |date=2008-11-03 |accessdate=2008-11-03 |archive-date=2008-11-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081102080359/http://ausiellofiles.ew.com/2008/10/mary-mcdonnells.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು. ಅದರ ಜೊತೆಗೆ [[ಮೆಲಿಸ್ಸಾ ಜಾರ್ಜ್]] ಕೂಡಾ ಸರಣಿಯುಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಇರಲಾರರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪಾತ್ರ [[ಸಾಡಿ ಹ್ಯಾರಿಸ್]] ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಹೋಗಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದಾಗ ಈ ಪಾತ್ರ ಕೂಡಾ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನವೆಂಬರ್ 6, 2008,ರ [[TV ಗೈಡ್]] ನ ವರದಿ ಪ್ರಕಾರ ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯು ಬಹುದ್ದೇಶಿತ ಧಾರಾವಾಹಿಯು ''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್]]''  ನನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕುವ ಮಟ್ಟ ತಲುಪಿ ಇದನ್ನು ಉಪಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿ &lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/News/Greys-Anatomy-crossover-35411.aspx ಎಕ್ಸುಕ್ಲುಸಿವ್: ಮಲ್ಟಿ-ಎಪಿಸೊಡ್''ಗ್ರೆಯ್ಸ ಅನ್ಯಾಟಮಿ '' /''ಪ್ರಾವೇಟ್ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ''  ಕ್ರಾಅಸ್ ಒವರ್ ಇಸ್ ಇನ್ ದಿ ವರ್ಕ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003170745/http://www.tvguide.com/news/greys-anatomy-crossover-35411.aspx |date=2009-10-03 }} ''TV ಗೈಡ್''. ನವೆಂಬರ್‌ 12, 2008&lt;/ref&gt; ಮಾಡಿತು.

ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮೆರಿಡಿತ್ ಳ ತಾಯಿಯ ಯಾವಾಗ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಳೋ ಆಗ ಜರ್ನಲ್ ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವುದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು,ಮೆರೆಡಿತ್ ಳ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದರೆ ಲೆಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಸಹ ಇಂಟರ್ನಿಗಳು ಅಲ್ಲಿನ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವ್ಹಣೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು,ಮೆರೆಡಿತ್ ರ ಹಳೆಯ ಸ್ನೇಃಇತ ಸಾಡಿ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು,ಅಲ್ಲದೇ ಡೆನ್ನಿ ಡುಕ್ವೆಟ್ಟೆ ಪುನಕಾಣಿಸಿದ್ದು,ಇಜ್ಜೈ ಸ್ಟೆವನ್ ಗೆ ಕೇವಲ ಭ್ರಾಂತಿ ಮೂಡಿಸಿದ್ದು ಆಗ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪೀಡಿತಳಾಗಿದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ.(ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿಲ್ ಶೊದಿಂದ ಹೊರಹೋಗಲು ಎಣಿಸಿದ್ದಾಳೆಂದು ಹೇಳಿದ್ದು)ಹೀಗೆ ನಿವಾಸಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಡೆಯುವ ತುಮುಲ ಮತ್ತು ಸರ್ಜರಿಯ ಕುರಿತ ನಾಟಕ ಅಲ್ಲದೇ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯ ಪ್ರಣಯಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸರಣಿಯನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತವೆ.

ಫೆಬ್ರವರಿ 26,2009ರಲ್ಲಿ [[ಎಂಟರ್ಟೇನ್ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ]] ಪ್ರಕಟಿಸಿದಂತೆ [[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ಶಿವ್]] ABC ಯೊಂದಿಗೆ ಕರಾರೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿ,ಇದರಲ್ಲಿ [[ಅಂಗಸೌಷ್ಟವ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ]] [[ಅರಿಜೊನಾ ರಾಬಿನ್ಸ್]] ಎಲ್ಲಾ ಐದು ಋತುಗಳ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಂತುಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿ ಮುಂಬರುವ ಋತುಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕುರಿತ ವಿಷಯ ಅದರಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ausiellofiles.ew.com/2009/02/greys-exclusi-1.html |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2012-05-21 |archive-url=https://www.webcitation.org/67pakACxU?url=http://insidetv.ew.com/2009/02/26/greys-exclusi-1-3/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.buddytv.com/articles/greys-anatomy/jessica-capshaw-inks-greys-ana-26630.aspx}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

===ಆರನೆಯ ಋತು: 2009–2010===
{{Main|Grey's Anatomy (season 6)}}

ಏಪ್ರಿಲ್ 23, 2009,ರಲ್ಲಿ [[ABC]] ಯು ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು  for the [[2009–2010]]ರ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಋತುವಿಗಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;[http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20090423abc01 ABC ಘೋಷಣೆ ಆರಂಭಿಕ ಪಿಕ್-ಅಪ್ಸ್ ಫಾರ್ ನೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸೀಜನ್ ], ''ದಿ ಫುಟಾನ್ ಕ್ರ್ತಿಟಿಕ್'', ಏಪ್ರಿಲ್ 23, 2009&lt;/ref&gt; ಆರನೆಯ ಋತುವಿನ ಮೊದಲ ಕಂತನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 24,2009ರ ಗುರುವಾರ ರಾತ್ರಿ 9.00/ಈಸ್ತರ್ನ್ /8.00ರಾತ್ರಿ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಲಾವಧಿ &lt;ref&gt;{{cite web|url =http://www.tvguide.com/News/FallTV-ABC-Premieres-1006734.aspx|title=ABC Announces Fall Premiere Dates for 19 Shows|publisher=TVGuide.com|accessdate=2009-06-09}}&lt;/ref&gt; ನೀಡಲಾಯಿತು. [[ಟಿ.ಆರ್. ನೈಟ್]] ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ನಿಯಮಿತವಾಗಿರಲಾರರು,ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಪಾತ್ರವರ್ಗದ [[ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ಶಿವ್]] ರನ್ನು ಧಾರಾವಾಹಿಯು ನಿಯಮಿತ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬಡ್ತಿ &lt;ref&gt;[http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/its-official-tr-knight-to-exit-greys-anatomy.html ಇದು ಅಧಿಕೃತ: T.R. ನೈಟ್ ಟು ಎಕ್ಸಿಟ್ &quot;ಗ್ರೆಯ್ ಸ್' ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090722035248/http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/its-official-tr-knight-to-exit-greys-anatomy.html |date=2009-07-22 }}, ''ಎಂಟರ್ನೇಟ್ ಮೆಂಟ್ ವೀಕ್ಲಿ '', ಜೂನ್ 17, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/exclusive-greys-anatomy-promotes-jessica-capshaw-.html ಎಕ್ಸುಕ್ಲುಸಿವ್: &quot;ಗ್ರೆಯ್'ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot; ಪ್ರೊಮೊಟ್ಸ್ ಜೆಸ್ಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಪ್ ಶಾ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629212238/http://ausiellofiles.ew.com/2009/06/exclusive-greys-anatomy-promotes-jessica-capshaw-.html |date=2009-06-29 }}, ''ಎಂಟರ್ನೇಟ್ ವೀಕ್ಲಿ'', ಜೂನ್ 17, 2009&lt;/ref&gt; ನೀಡಲಾಯಿತು. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಗಾಗಿ [[ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್]] ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೊಂದು ಋತುವಿಗಾಗಿ &lt;ref&gt;[http://abclocal.go.com/wls/story/section=news/entertainment&amp;amp;id=6873492 ನೈಟ್ ಔಟ್, ಹೆಗಿಲ್ In on &quot;ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯಲ್ಲಿ &quot;]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''ABC 7 ಶಿಕ್ಯಾಗೊ'', ಜೂನ್ 19, 2009&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.tvguide.com/News/ABC-Heigl-staying-1007116.aspx ABC ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿಸಿದೆ.Makes : ಹೇಗಿಲ್  &quot;ಗ್ರೆಯ್'&quot;ನಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ], ''TV ಗೈಡ್ '', ಜೂನ್ 19, 2009&lt;/ref&gt; ಉಳಿದರು. [[ಮಾರ್ಥಾ ಪ್ಲಿಂಪ್ಟನ್]] ಬಹುಸರಣಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಆಕೆ ಋತುವಿನ ಪ್ರಧಾನ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕಂತಿನೊಂದಿಗೆ &lt;ref&gt;[http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSTRE56E0Z520090715?feedType=RSS&amp;amp;feedName=entertainmentNews ಮಾರ್ಥಾ ಪ್ಲಿಂಪ್ಟನ್ ಅಭಿನಯ ಕಾಣಿಸಿದ್ದು &quot;ಗ್ರೆಯ್ ನ&quot; ಹೊಸ ಅವಧಿಗಾಗಿ ], ''Reuters.com'', July 15, 2009&lt;/ref&gt; ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಋತ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಈ ಧಾರಾವಾಹಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಬಹುತೇಕ ಕಂತುಗಳು ಒಂದೇ ತೆರನಾದ ತತ್ವಗಳನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿವೆ.ಮೊದಲ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಪಡೆದಿವೆ.ಇದರಲ್ಲಿ [[ಡೆರೆಕ್]] ಎಂಬ ಪಾತ್ರದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು([[ಗಿವ್ ಪೀಸ್ ಎ ಚಾನ್ಸ್]] &quot;),[[ಅರಿಜೊನಾ]],([[ಇನ್ವೆಸ್ಟ್ ಇನ್ ಲೌ]] &quot;[[ಒವೆನ್ ]]([[ಸುಸೈಡ್ ಇಸ್ ಪೇನ್ ಲೆಸ್ಸ್]] &quot;ಮತ್ತು [[ಅಲೆಕ್ಸ್ ]]&quot;ಸಿಂಪತಿ&quot; [[ಫಾರ್ ದಿ ಪೇರೆಂಟ್ಸ್]] &quot;ಇತ್ಯಾದಿ.

ಆರನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಭಿನ್ನ ನಿವಾಸಿಗಳು ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಹಾಗು ಮರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಜೊತೆ ವಿಲೀನ ಇತ್ಯಾದಿ.  ಅಲ್ಲಿನ ನಿವಾಸಿಗಳೆಂದರೆ (ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ )[[ನೊರಾ ಝೆಹೆತ್ನರ್]] ನ ಡಾ.ರೀಡ್ ಆಡ್ಮಸನ್,[[ಜೆಸ್ಸೆ ವಿಲಿಯಮ್ಸ್]] ನ ಡಾ.ಜಾಕ್ಸನ್ ಅವೆರಿ,[[ರಾಬರ್ಟ್ ಬೇಕರ್]] ನ ಡಾ.ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಪೆರ್ಸಿ ಮತ್ತು [[ಸಾರಾ ಡ್ರೆವ್]] ನ ಡಾ.ಏಪ್ರಿಲ್ ಕೆಪ್ನರ್,ಈತ ಆರನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂದನೆಗೊಳಗಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹದಿಮೂರನೆಯ ಧಾರಾವಾಹಿಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡನು.

ನವೆಂಬರ್ 12 ರಂದು [[ಕಿವ್ ರಾವರ್]] ಡಾ.ಟೆಡ್ಡಿ ಅಲ್ಟ್ ಮ್ಯಾನ್ ಕಾರ್ಡಿಯೊಥೊರಾಸಿಸ್ ಸರ್ಜನ್ ಆಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದರು.ಅದಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಇರಾಕಿ ಯುದ್ದ ಯೋಧನೊಬ್ಬ ಡಾ.ಒವೆನ್ ಹಂಟ್ ರೊಂದಿಗಿದ್ದ. ರಾವೆರ್ ಸರಣಿಯ ನಿಯಮಿತ ನಟನಾದನೆಂದು ಜನವರಿ 4,2010ರಂದು &lt;ref&gt;[http://news-briefs.ew.com/2010/01/04/kim-raver-joins-greys-anatomy/  'ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ ಮೇಲೆ ಕಿಮ್ ರಾವೆರ್ ' ನಿರಂತರ ಸರಣಿಯಾಗಿದೆ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141017221235/http://news-briefs.ew.com/2010/01/04/kim-raver-joins-greys-anatomy/ |date=2014-10-17 }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಎರಡನೆಯ ಬಾರಿ ''[[ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ]]'' /''[[ಪ್ರೈವೇಟ್ ಪ್ರ್ಯಾಕ್ಟೀಸ್ ]]''  ಗಳು ಸಮಾನಾಗಿ  ಜನವರಿ 14, 2010ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡವು.

ಇಜ್ಜೈ ಸ್ಟೆವೆನ್ಸ್ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ[[ಕ್ಯಾಥ್ರೈನ್ಸ್ ಹೇಗಿಲ್]] ಆಗಿ ಸೀಟಲ್ ಗ್ರೇಸ್ ಮರ್ಸಿ ವೆಸ್ಟ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ ಗೆ ಮರಳಲಾರಳು.

ಮಾರ್ಚ್ 29,2010ರಲ್ಲಿ [[ಡೆಮಿ ಲೊವ್ಯಾಟೊ]] ತಾನು ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯನ್ನು &quot;ಈ ವಾರದಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸಿ ತನ್ನ ಕನಸನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.twitter.com/ddlovato |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2010-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100609021843/https://twitter.com/ddlovato |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಹೇಳಿದ್ದಾಳೆ&quot;.

ಏಪ್ರಿಲ್ 8,2010 ದ 6 ನೆಯ ಕೊನೆಯ ಸಿರೀಸ್ ಗೆ ಗಾಯಕ [[ಮ್ಯಾಂಡಿ ಮೂರೆ]] ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿ ನಟನಾಗಲಿದ್ದಾರೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

==ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ==
{{See also|List of awards and nominations received by Grey's Anatomy}}
ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯು ಬಹುಮುಖಿ [[ಎಮ್ಮಿ]] ಮತ್ತು [[ಗೋಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಗಳಿಸಿರುವ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಶೊ ಎನಿಸಿದೆ.

===U.S. ಟೆಲೆವಿಸನ್ ರೇಟಿಂಗ್ಸ್===
ಋತುವಿನ ಶ್ರೇಯಾಂಕವು (ಸರಾಸರಿ ಒಟ್ಟು ವೀಕ್ಷಕರ ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೂಲವಾಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.) ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ವೀಕ್ಷಕ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ.

''ಟಿಪ್ಪಣಿ:ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ U.S.ನ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಜಾಲದ ಸೀಜನ್ ಯಾವಾಗಲೂ ಸೆಪ್ಟೆಂಬ್ರ್ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡು ಮೇ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ,ಅದು ಮೇ [[ಕೊನೆಗಾಲ]]ದ ಅವಧಿಗೆ ಕಾಕತಾಳೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- style=&quot;background-color:#E0E0E0&quot; valign=&quot;bottom&quot;
! ಋತು
! ಟೈಮ್ಸ್‌ಲಾಟ್‌!
! ಸೀಸನ್ನಿನ ಪ್ರಥಮಪ್ರದರ್ಶನ
! ಸೀಸನ್ನಿನ ಮುಕ್ತಾಯ
! ಟಿವಿ ಸೀಸನ್
! ಶ್ರೇಯಾಂಕ
! ವೀಕ್ಷಕರು&lt;br&gt;(ದಶಲಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ)
|- style=&quot;background-color:#E0E0E0&quot;
|- style=&quot;background-color:#F9F9F9&quot;
|  1 ನೆಯ 
|  ಭಾನುವಾರ 10:00PM
|  ಮಾರ್ಚ್ 27, 1988
|  ಮೇ 25, 2004
|  2005
! #9&lt;ref name=&quot;season1&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 24, 2005|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052405_05|title= Season Program Rankings from 09/20/04 through 05/22/05|accessdate=2009-07-03}}&lt;/ref&gt;
! 18.5&lt;ref name=&quot;season1&quot; /&gt;
|- style=&quot;background-color:#F9F9F9&quot;
|  2 ನೆಯ
|  ಭಾನುವಾರ 10:00PM
|  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 20, 2005
|  ಮೇ 26, 2006
|  2005–2006
! #5&lt;ref name=&quot;season2&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 28, 2006|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=053106_05|title= Season Program Rankings from 09/19/05 through 05/28/06
|accessdate=2009-07-03}}&lt;/ref&gt;
! 20.3&lt;ref name=&quot;season2&quot; /&gt;
|- style=&quot;background-color:#F9F9F9&quot;
|  3 ನೆಯ
|  ಗುರುವಾರ 9:00PM
|  ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2006
|  ಮೇ 17, 2007
|  2006–2007
! #4&lt;ref name=&quot;season3&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=June 3, 2007|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=060507_05|title= Season Program Rankings from 09/18/06 through 06/03/07|accessdate=2009-07-03}}&lt;/ref&gt;
! 21.3&lt;ref name=&quot;season3&quot; /&gt;
|- style=&quot;background-color:#F9F9F9&quot;
|  4 ನೆಯ
|  ಗುರುವಾರ 9:00PM
|  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4, 2007
|  ಮೇ 19, 2008
|  2007–2008
! #8&lt;ref name=&quot;season4&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 28, 2008|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052808_06|title= Season Program Rankings from 09/24/07 through 05/25/08|accessdate=2009-07-03}}&lt;/ref&gt;
! 15.9 &lt;ref name=&quot;season4&quot; /&gt;
|- style=&quot;background-color:#F9F9F9&quot;
|  5 ನೆಯ 
|  ಗುರುವಾರ 9:00PM
|  ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2008
|  ಮೇ 14, 2009
|  2008–2009
! #12&lt;ref name=&quot;season5&quot;&gt;{{cite web|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] Medianet|date=May 19, 2009|url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05|title= Season Program Rankings from 09/22/08 through 05/17/09 |accessdate=2009-07-03}}&lt;/ref&gt;
! 14.6&lt;ref name=&quot;season5&quot; /&gt;
|- style=&quot;background-color:#F9F9F9&quot;
|  6 ನೆಯ
|  ಗುರುವಾರ 9:00PM
|  ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2009
|  ಮೇ 25, 2004
|  2009–2010
! 17
! 13.53 (ಇಲ್ಲಿಯ ದಿನಾಂಕದ ವರೆಗೆ )
|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು==

[[ಪ್ರೈಮ್ ಟೈಮ್ ಎಮ್ಮಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]
*2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)
*'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಲಿಂಡಾ ಲೊವೆ ಮತ್ತು ಜೊನ್ ಬ್ರೇಸ್ )ಅವರಿಂದ''' 
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ 
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕೈಲ್ಕೆ ಚಾಂಡ್ಲರ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕಾಟೆ ಬರ್ಟನ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಾ ರಿಕಿ)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ 
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್ )
*'''2007 ರ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ (ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )''' 
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಕಾಟೆ ಬರ್ಟನ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಎಲೆಜಾಬೆತ್ ರೀಸರ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)
*2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಡೈಹಾನ್ ಕರೊಲ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)
*2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೌರವ ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರದ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ (ಶೆರೊನ್ ಲಾರೆನ್ಸ್)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ

[[ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]
*2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರದ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡಿಂಪ್ಸೆ)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*'''2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)''' 
*'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' 
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರದ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡಿಂಪ್ಸೆ)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಧಾನ ನಟಿ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2006 ರ ಪೋಷಕ ನಟಿ TV ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು(ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2007 ರ ಪೋಷಕ ನಟಿ TV ಚಿತ್ರ ಅಥವಾ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು(ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ

[[ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ ಆಕ್ಟರ್ಸ್‌ ಗಿಲ್ಡ್‌ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ TV ಪುರುಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅಭಿನಯ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿಯೆ)
*'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)''' 
*2006ರ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ ಅವರಿಂದ
*'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿನ,ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' 
*'''2007ರ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ ಅವರಿಂದ''' 
*2008ರ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ, ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ ಅವರಿಂದ

[[NAACP ಇಮೇಜ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
*'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' 
*'''2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಇಸೈಹ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ''' 
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2006 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )
*'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''' 
*'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಇಸೈಹ ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ )ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ''' 
*2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ (ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*'''2007 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' 
*'''2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''' 
*'''2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' 
*2008 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*'''2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ''' 
*'''2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ,ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' 
*2009 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ
*2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)
*2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ,ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ(ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )
*2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟ,ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ(ಜೇಮ್ಸ್ ಪಿಕೆನ್ಸ್ ಜೂ.)ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ 
*'''2010 ನಾಟಕ ಸರಣಿಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಬರವಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  (ಶೊಂದಾ ರಿಮ್ಸ್)''' 
*'''2010 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಈ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗೆ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''

[[ಜನರಾಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]
*'''2006 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ಪುರುಷ ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿಯೆ)''' 
*'''2006 ರಲ್ಲಿ ನಟನೆಗಾಗಿ ಮೆಚ್ಚಿನ  TV ನಾಟಕಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' 
*'''2007 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ಮಹಿಳಾ ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಕಥ್ರೈನಾ ಹೇಗಿಲ್ )''' 
*'''2007 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ಪುರುಷ ತಾರೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸಿಯೆ)''' 
*'''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೃಶ್ಯದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್ )''' 
*2008 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ನಾಟಕದ ಪುರುಷ ತಾರೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ(ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ದೆಂಪ್ಸಿಯೆ)
*2008 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ನಾಟಕದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
*2009 ರ ಮೆಚ್ಚಿನ TV ನಾಟಕದ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ 
*2009ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ  TV ನಾಟಕದ ನಟನಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  (ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಮ್ಸೆಯ್)
*'''2009ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ  TV ನಾಟಕದ ನಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ  (ಕಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ )'''

[[ಸ್ಯಾಟ್ ಲೈಟ್ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]
*2005 ರ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಳಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ 
*2005 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ  ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಸಾಂಡ್ರಾ ಒಹ್)
*'''2007ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಯಾಗಿ ನಾಟಕದ ಸರಣಿಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ(ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ)''' 
*2007 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ 
*2007 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ಕಿರು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರದ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಟಿ.ಆರ್ ನೈಟ್)
*2007 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರದ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್) 
*2008 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ಕಿರುಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಅಥವಾ TV ಚಿತ್ರದ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಚಂದ್ರಾ ವಿಲ್ಸನ್)

[[ಎವ್ವಿ ಅವಾರ್ಡ್ಸ]]
*2008 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿಯಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪೆ )
*2009 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟನಾಗಿ ನಾಟಕ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ (ಕೆವಿನ್ ಮೆಕ್ಕಿಡ್)

[[ರೈಟರ್ಸ್ ಗಿಲ್ಡ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]]
*2005 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕದ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ 
*'''2005 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹೊಸ ಸರಣಿಗಾಗಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ''' 
*2006 ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಾಟಕ ಸರಣಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ

==ವ್ಯಾಪಾರಿಕರಣ==
===DVD ಬಿಡುಗಡೆಗಳು===
[[ವಾಲ್ಟ್ ಡಿಸ್ನಿ ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ ಹೋಮ್ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್]] (ಮೊದಲು ಇದನ್ನು ಬ್ಯುನಾ ವಿಸ್ತಾ ಹೋಮ್ ಎಂಟರ್ಟೇನ್ ಮೆಂಟ್ ಎನ್ನಲಾಗುತಿತ್ತು )''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯ ಎಲ್ಲಾ ಋತುಗಳ DVD ಗಳ ರೀಜನ್ 1ರಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಸಂಚಿಕೆಯಾಗಿ {{Citation needed|date=November 2009}}ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿತು.

ಅದೂ ಅಲ್ಲದೇ[[ಬ್ಲು-ರೇ]] ನಾಲ್ಕನೆಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿUK ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು.ಋತು ಐದರ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಗಳನ್ನು ರೀಜನ್ ಎ ನಲ್ಲಿ ನಂತರ ವರ್ಷದ ಕೊನೆಗೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

;ಆಯಾ ಕಾಲದ ಬಿಡುಗಡೆಗಳು
{| class=&quot;wikitable&quot;
!DVD ಹೆಸರು
!USA ರಿಲೀಸ್ ದಿನಾಂಕ 
!Ep #
! ದಿಸ್ಕೊಸ್ 
! ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ
|-
| ಪ್ರಥಮ ಕಂತು 
| ಫೆಬ್ರುವರಿ 6, 1973
|  align=&quot;center&quot;|9 (R2-14)
|  align=&quot;center&quot;|2
|  ಪರ್ಯಾಯ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ title ಸಂದರ್ಭ, ಆಡಿಯೊ ಕಾಮೆಂಟರೀಸ್, an ಒಂದು ವಿಸ್ತೃತ ಮೂಲ,ಪ್ರಧಾನ ಸರಣಿ  ಮತ್ತು ಎ ಮೇಕಿಂಗ್-ಆಫ್ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಈಸ್ಟರ್ Egg (ದಿಸ್ಕೊ2).
|-
| ಪ್ರಥಮ ಕಂತು 
| ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 21, 2006
|  align=&quot;center&quot;|27 (R2-22)
|  align=&quot;center&quot;|6
|  ವೈದ್ಯರು ಮತ್ತು ದಿ ಸಾಫ್ಟರ್ ಬದಿಯ ಡಾ.ಬೈಲಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸಮ್ಗ್ರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ, ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು, ಆಡಿಯೊ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು,  ''ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಫಾರ್ ದಿ ಮೆಮೊರೀಸ್ '',ಗಾಗಿ ವಿಸ್ತೃತ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಇಟ್ಸ್  ದಿ ಎಂಡ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್ '', ''ವಾಟ್ ಹ್ಯಾವ್ ಐ ಡನ್ ಟು ಡಿಸರ್ವ್ ದಿಸ್?''  ಮತ್ತು''ಲೂಸಿಂಗ್ ಮೈ ರಿಲಿಜನ್ ''.
|-
| ಪ್ರಥಮ ಕಂತು 
| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 4, 2007
|  align=&quot;center&quot;|25 
|  align=&quot;center&quot;|7 
|  ಗಂಭೀರವಾಗಿ ವಿಸ್ತೃತವಾದ ಸಂಪುಟ: 4 ವಿಸ್ಟೃತ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು, ಒಂದು &quot;ಒನ್-ಆನ್-ಒನ್ ಉಯ್ತ್ ಎಲ್ಲೆನ್ ಪೊಂಪಿಯೊ&quot;, a visit to the race track with ತಾರೆ ಪಾಟ್ರಿಕ್ ಡೆಂಪ್ಸ್,ರೊಂದಿಗೆ ರೇಸ್ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಗೆ ಭೇಟಿ, ಅಭಿನಯ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ತಂಡ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದ ದೃಶ್ಯಗಳು,ಈ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಸಮೂಹ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು. 
|-
| ಪ್ರಥಮ ಕಂತು 
| ಸಪ್ಟೆಂಬರ್ 23, 2008
|  align=&quot;center&quot;|17 
|  align=&quot;center&quot;|5 
|  ವಿಸ್ತೃತ ಸಂಪುಟ:  &quot;ಫಾರ್ ಎವರ್ ಯಂಗ್ &quot;,ನ ವಿಸ್ತೃತ ಧಾರಾವಾಹಿ,ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅದರ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಹೇಳುವವರ 4ನೆಯ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿನ ದೃಶ್ಯಗಳು,  ಆಡಿಯೊ ವಿಮರ್ಶೆಗಳು,ತೆಗೆದು ಹಾಕಿದ ದೃಶ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾದಗಳು. {{Citation needed|date=November 2009}}
|-
| ಪ್ರಥಮ ಕಂತು 
| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 15, 2009
|  align=&quot;center&quot;|24 
|  align=&quot;center&quot;|7 
|  ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಪುಟ:  100ನೆಯ ಸರಣಿಯ ಹಿಂದಿನ ದೃಶ್ಯಗಳು,
ಕಥ್ರೈನ್ ಹೇಗಿಲ್ ರೊಂದಿಗೆ ಸಂದರ್ಶನ, ಜಸ್ಟಿನ್ ಚೇಂಬರ್ಸ್, ಜೆಫ್ರಿ ಡೀನ್ ಮೊರ್ಗನ್, ಪ್ರಸಾರವಾಗದ ಹೆಚ್ಕು ಪ್ರಮಾಣದ ಸರಣಿಗಳ ದೃಶ್ಯಗಳು  ಪ್ರಮಾದಗಳು
|-
| ಪ್ರಥಮ ಕಂತು 
| ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14, 2010&lt;ref&gt;[http://www.tvshowsondvd.com/news/Greys-Anatomy-Season-6/13564 ಗ್ರೆಯ್ ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯ - ಸಂಪೂರ್ಣ  6ನೆಯ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಸಾರ ಪ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿದೆ.Season is On the Way: ದಿನಾಂಕ, ಖರ್ಚು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನದು!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017202158/http://www.tvshowsondvd.com/news/Greys-Anatomy-Season-6/13564 |date=2011-10-17 }}, ''TVShowsonDVD.com'', ಏಪ್ರಿಲ್ 5, 2010&lt;/ref&gt;
|  align=&quot;center&quot;|24 
|  align=&quot;center&quot;|6 
| 
|}

===ಸಂಗ್ರಾಹಕಗಳ ಸಂಘಟನೆ===
ಸೋಮವಾರ ದಂದು, ಆಗಸ್ಟ್ 31, ಲೈಫ್ ಟೈಮ್ ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಸೋಮವಾರದಿಂದ ಶುಕ್ರವಾರದ ವರೆಗೆ 5/4cಕ್ಕೆ  ಮತ್ತು 6/5cಕ್ಕೆ,ಸದ್ಯ 3 ಗಂಟೆಗಳ ಬ್ಲಾಕ್ ಆರಂಭವನ್ನು ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು. [[FOX]] ಕೂಡಾ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತದೆ.

===ಧ್ವನಿಪಥಗಳು===
{{See also|Grey's Anatomy (soundtrack)}}

ಈ ಶೊ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯು ಅದರ ಮೊದಲ ಎರಡು ಸೀಜನ್ ನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಕಲಾವಿದ [[ಸ್ಯಾಪ್]] ಅವರಿಂದ &quot;ಕೊಸಿ ಇನ್ ದಿ ರಾಕೆಟ್ &quot;ನ ಅಂಶವಾಗಿ ಹೊರಬಂದಿತು. ಇದು ABC ಕಾರ್ಪೊರೇಟನ ಮೂಲಕ ಸಹವರ್ತಿ [[ಹಾಲಿಯುಡ್ ರಿಕಾರ್ಡ್ಸ್]] ನ ಧ್ವನಿ ಪಥದ ಸಂಗೀತದ ಅಲ್ಬಮ್ ನಲ್ಲಿ ಎಪ್ಟೆಂಬರ್ 27, 2005ರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿತು.  ಪ್ರತಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಹಾಡುಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ [[ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಪಟ್ಸವಾಸ್]] ಅವರಿಂದ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಗೊಳಿಸಿ ಅದರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನೂ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.ಇದನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್ ಸೈಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುವ [http://abc.go.com/primetime/greysanatomy/index?pn=musicguide]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120531225654/http://abc.go.com/shows/greys-anatomy/ |date=2012-05-31 }} ಪಟ್ಸವಾಸ್ ಅದೇ ತೆರನಾದ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು  [[FOX]] ಸರಣಿಗಾಗಿ ಪಡೆಯಿತು.''[[The O.C.]]'' ಅದರ ಕೃತಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮುಂಚೆ ABC ಸರಣಿಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ {{Citation needed|date=June 2008}}ತೋರಿತು. ಎರಡನೆಯ ಧ್ವನಿ ಪಥಕ್ಕಾಗಿದ್ದ ಈ ಸರಣಿಯ ಹಾಡುಗಳನ್ನು,ಎರಡನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 12, 2006ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು,ಅದೇ ತೆರನಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ಸಂಗೀತದೊಂದಿಗಿನ ಧ್ವನಿಪಥವೂ ಇದರೊಟ್ಟಿಗೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದು ಮೂರನೆಯ ಅವಧಿಯ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.

===ವಿಡಿಯೋ ಆಟಗಳು===
{{Main|Grey's Anatomy: The Video Game}}
ಜನವರಿ 2008ರಲ್ಲಿ, ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಯನ್ನು ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಪಬ್ಲಿಶರ್ [[ಗೇಮ್ ಲಾಫ್ಟ್]]  ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿ ಮೊಬೈಲ್ ಗೇಮ್ ಆಗಿ ಬಳಸಲು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.ಒಂದು Reuters.com ನ ಲೇಖನದ ಪ್ರಕಾರ &quot;ಇದು ಆಟಗಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುವುದಲ್ಲದೇ ನೋಡುಗರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಪ್ರಾಕ್ಟಿಕಲ್ ನೊಂದಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಸರಣಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿಯುವ ಅವಕಾಶವಾಗುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS223051+17-Jan-2008+BW20080117 |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-06-07 |archive-date=2009-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090207003022/http://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS223051+17-Jan-2008+BW20080117 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ'' ಮೂಲದ ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ಒಂದರ ಕುರಿತಂತೆ ಯುಬಿಸಾಫ್ಟ್ ತಾನು ಜನವರಿ7,2009ರಲ್ಲಿ ABC ಸ್ಟುಡಿಯೊಸ್ ನ ಅನುಮತಿಯ ಒಪ್ಪಂದವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿತು. ಪರಿಕಲ್ಪನೆ [[Wii]]ಗಾಗಿ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ, ದಿ [[ನೈಟೆಂಡೊ DS]] ಮತ್ತು PC, ''ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ:ಎಂಬ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಸಹ ಒಂದು ವಿಡಿಯೊ ಗೇಮ್ ''  ನ್ನು ಮಾರ್ಚ್ 10, 2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರೀಡೆಯು ಒಂದು ಎದುರು ಬದರಿನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾಗಿದೆ,ಅಂದರೆ [[ಟ್ರಾಮಾ ಸೆಂಟರ್]] ಮತ್ತು ಒಂದು ಸಾಹಸ ಕ್ರೀಡೆ ಇದರಲ್ಲಿದೆ.ಈ ಆಟಗಾರರು ಆಯಾ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು {{Citation needed|date=March 2009}}ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.  DigitalSomething.com [http://www.digitalsomething.com/news/2115.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630004817/http://www.digitalsomething.com/news/2115.html |date=2011-06-30 }} ಇದರಿಂದ ನಿಂದ ಕಡಿಮೆ ರೇಟಿಂಗ್ ಅಂದರೆ 10ಕ್ಕೆ 2 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಅಂಕ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

==ರೂಪಾಂತರಗಳು==
ಮೇ 2009ರಲ್ಲಿ  [[ದಿ CW]] ತಾನು ಇದನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸರಣಿ ಆಧಾರಿತ ನೈಜ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಂದರೆ [[ರಿಯಾಲ್ಟಿ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸರಣಿಗಳ]] ನ್ನು ಮಾಡುವುದಾಗಿ &lt;ref&gt;[http://www.eonline.com/uberblog/marc_malkin/b125402_greys_anatomy_inspires_reality_show.html &quot;ಗ್ರೆಯ್ ನ  ಅನ್ಯಾಟಮಿ&quot; ರಿಯಾಲ್ಟಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯೇ ?], ''E! '' ''ಆನ್ ಲೈನ್ '', May 22, 2009&lt;/ref&gt; ಘೋಷಿಸಿತು. ಏಪ್ರಿಲ್ 26,2010ನಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬಿಯನ್ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ ಅದನ್ನು ''[[ಎ ಕೊರಾಜೊನ್ ಅಬಿರ್ಟೊ ]]'' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಪ್ರಸಾರದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿತು. ಒಟ್ಟು 20.4 ರ[[ರೇಟಿಂಗ್]] ಮತ್ತು  48 [[ಶೇರ್ ]],ನೊಂದಿಗೆ ಒಟ್ಟಾರೆ ಅರ್ಧದಷ್ಟು [[ಕೊಲಂಬಿಯಾ]]ದ ವೀಕ್ಷಕರು ಈ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ನ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tvbythenumbers.com/2010/04/27/greys-anatomy-adaptation-a-corazon-abierto-premieres-to-huge-ratings-in-colombia/49914|title=ABC Press Release: &quot;Grey's Anatomy&quot; Adaptation &quot;A Corazón Abierto&quot; Premieres to Huge Ratings In Colombia|date=April 27, 2010|last=Seidman|first=Robert|work=TVbytheNumbers.com|accessdate=April 27, 2010|archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 29, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100429183357/http://tvbythenumbers.com/2010/04/27/greys-anatomy-adaptation-a-corazon-abierto-premieres-to-huge-ratings-in-colombia/49914|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

==ಆಕರಗಳು==
{{Reflist|colwidth=30em}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{wikimedia}}
* {{official|http://beta.abc.go.com/shows/greys-anatomy}}
* [http://www.greyswriters.com ಗ್ರೆಯ್ ಮ್ಯಾಟರ್ಸ್ ರೈಟರ್ಸ್ ' ಬ್ಲಾಗ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008004304/http://www.greyswriters.com/ |date=2014-10-08 }}
* {{imdb title|413573}}
* {{tv.com show|24440}}

{{Grey's Anatomy}}
{{Private Practice}}
{{GoldenGlobeTVDrama 1990-2009}}
{{ScreenActorsGuildAwardsTVEnsembleDrama 1994-2009}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:2005 ನೆಯ ದಶಕದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:2000ದ ದಶಕದ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕಿರುತೆರೆ ಸರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕನ್ ಬ್ರಾಡ್ ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ ನೆಟ್ ವರ್ಕ್ ಶೊಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಅಮೆರಿಕಾ ಡ್ರಾಮಾ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಗ್ರೆಯ್ಸ್ ಅನ್ಯಾಟಮಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಮೆಡಿಕಲ್ ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಸಿರಿಯಲ್ ಡ್ರಾಮಾ ಟೆಲಿವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್]]
[[ವರ್ಗ:ಟೆಲೆವಿಸನ್ ಸಿರೀಸ್ ಬೈ ಬ್ಯುನಾ ವಿಸ್ತಾ ಟೆಲೆವಿಸನ್]]
[[ವರ್ಗ:ಸೀಟಲ್ ನಲ್ಲಿ ತೆಲೆವಿಜನ್ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಬೆಸ್ಟ್ ಡ್ರಾಮಾ ಸಿರೀಸ್ ಗೊಲ್ಡನ್ ಗ್ಲೋಬ್ ವಿನ್ನರ್ಸ್]]</text>
      <sha1>mct711weqepbo3bm6u8bjxm20oblb5w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25949</id>
    <revision>
      <id>1432218</id>
      <parentid>1348302</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T09:59:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81897" sha1="0d8rda67bx14d32rk16hg2y89ux1q3w" xml:space="preserve">{{ಯಂತ್ರಾನುವಾದ}}
{{terrorism}}

'''ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ'''  ಒಂದು ರೀತಿಯ [[ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ|ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯಾಗಿದ್ದು]], ([[ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯ|ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯು]], ವೈರಸ್, ಅಥವಾ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌‌)ಗಳಂತಹ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ರೋಗಸಾಧನಗಳನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ದೊರೆತಿರುವವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಮಾನವನಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರಬಹುದು. [[ಯುದ್ಧ|ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ]] ಈ ತಂತ್ರವನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು, ಇವುಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ [[ಜೈವಿಕ ಯುದ್ಧ|ಜೈವಿಕಯುದ್ಧ]] ನೋಡಿ.

==ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ==
ಯು.ಎಸ್‌.ನ‌ ಸೆಂಟರ್ಸ್ ಫಾರ್ ಡಿಸೀಸ್ ಕಂಟ್ರೋಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಡೆವಲಪ್ಮೆಂಟ್ ಪ್ರಕಾರ:
{{quote|A ''bioterrorism attack''

is the deliberate release of viruses, bacteria,  other germs (agents) used to cause illness or death in people, animals, or plants. These agents are typically found in nature, but it is possible that they could be changed to increase their ability to cause disease, make them resistant to current medicines, or to increase their ability to be spread into the environment. Biological agents can be spread through the air, through water, or in food. Terrorists may use biological agents because they can be extremely difficult to detect and do not cause illness for several hours to several days. Some bioterrorism agents, like the smallpox virus, can be spread from person to person and some, like anthrax, cannot.&lt;ref name=&quot;CDCBioterrorismOverview&quot;&gt;{{citation|title=Bioterrorism Overview|url=http://www.bt.cdc.gov/bioterrorism/overview.asp|accessdate=2009-05-22|date=2008-02-12|publisher=Centers for Disease Control and Prevention}}&lt;/ref&gt;}}

ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯು ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ ಆಯುಧವಾಗಿದ್ದು, ಜೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳು ದೊರೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಅಗ್ಗದ್ದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಡಬಹುದು, ಮತ್ತು ಇವುಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಮಾಡುವ ದೈಹಿಕ ಹಾನಿಗಿಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಭೀತಿ ಮತ್ತು ಆತಂಕವೇ ಹೆಚ್ಚು ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.&lt;ref&gt;[http://www.medmicro.wisc.edu/undergraduate/courses/554/ppt/BT-PHproblem081030.ppt#332,5,Advantages ಆಫ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕ್ಸ್ ಆ‍ಯ್‌ಸ್ ಬಯೊಟೆರರಿಸಮ್: ಎ ಥ್ರೆಟ್ ಟು ನ್ಯಾಶನಲ್ ಸೆಕ್ಯೂರಿಟಿ ಆರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಡೆಫೈನಿಂಗ್ ಇಶ್ಯೂ? ][http://www.medmicro.wisc.edu/undergraduate/courses/554/ppt/BT-PHproblem081030.ppt#332,5,Advantages ಎಂಎಂ&amp;amp;ಐ 554 ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕೋನ್ಸಿನ್-ಮಡಿಸನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ವಿಸ್ಕೊಸನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಆಫ್ ಹೈಜಿನ್, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 30, 2008]&lt;/ref&gt; ಹೀಗಿದ್ದರೂ, ಸೇನಾ ಮುಖಂಡರು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಲ ಅಸ್ತ್ರ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಸಾಧನಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಮಿತಿಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ; ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗುವಂತೆ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಹಾನಿಯುಂಟಾಗದಂತೆ ಬಳಸುವುದು ಬಳಸಲು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಜೈವಿಕ ಆಯುಧವು ಭಯೋತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಭೀತಿ ಉಂಟುಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಲು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಬಿಲ್ ಜಾಯ್‌ನಂತಹ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಜೈವಿಕ-ಭಯೋತ್ಪಾದಕರಿಗೆ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ತಳಿವಿಜ್ಞಾನವು ಆಯುಧವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{citation|last=Joy|first=Bill|title=Why the Future Doesn't Need Us: How 21st Century Technologies Threaten to Make Humans an Endangered Species|accessdate=2008-12-13|date=2007-03-31|publisher=Random House|isbn=978-0553528350}}&lt;/ref&gt;

ಈ ಜೀವಿಗಳು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹಾನಿಯುಂಟುಮಾಡುದೇ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ತೊಂದರೆಯುಂಟುಮಾಡುವಾಂತೆ ಮಾಡಬಹುದು  ಎಂಬುದನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.{{Citation needed|date=August 2007}} ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಮುಖ್ಯ ರೋಗಕಾರಕ ಕಾಲು-ಮತ್ತು-ಬಾಯಿ ರೋಗ (ಎಫ್‌ಎಂಡಿ) ವೈರಸ್, ಇದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವಷ್ಟು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಕಳವಳಗೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ ( ೨೦೦೧ ಮತ್ತು ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಎಫ್‌ಎಂಡಿ ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು), ಆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಣಮ ಬೀರಿರಲಿಲ್ಲ.

==ಇತಿಹಾಸ==
===ಪ್ರಾರಂಭಿಕ ಬಳಕೆ===

ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಇತಿಹಾಸ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮ್‌ನಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಹೇಸಿಗೆಯನ್ನು ಶತ್ರುಗಳ ಮುಖಕ್ಕೆ ಎಸೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{harvnb|Block|2001}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಮೊದಲ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ೧೪ನೇಯ ಶತಮಾನದವರೆಗೂ ಮುಂದುವರೆದಿತ್ತು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳ ನಗರದ ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಂಕಿನ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಗುಳ್ಳೆಯೆಳುವ ಪ್ಲೇಗ್ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು {{Citation needed|date=September 2009}}, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಅವರು ನಗರವನ್ನು ತೊರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಹಾಗೆಯೆ ಪಡೆಗಳು ನಾಶವಾಗಿ ಶರಣಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಆಶಯ ಹೊಂದಿರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದಂತೆ ರೋಗವನ್ನು ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಗೆ ತಮ್ಮದೆ ಜೈವಿಕ ಆಯುಧದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಿಗೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸುರಕ್ಷತೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯುದ್ಧ ಗೆದ್ದ ನಂತರ, ಅಶಕ್ತರಾದ ಶತ್ರುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾದೇ ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದರು ಇವರಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ನಿವಾಸಿಗಳು ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಜೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಧ್ಯಕೀಯ ಕೊರತೆಯಿದ್ದದ್ದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಗುಳ್ಳೆಯೇಳುವ ಪ್ಲೇಗ್ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಯೂರೋಪಿನಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ತುತ್ತಾದವರೆ (ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗಿ ಹರಡುವ ಮೂಲಕ) ಆಯುಧವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡುಹೊಂದುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಯುಗದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು, ಆದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಆಯುಧ ಬಳಕೆಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ಸಾಕಾಗುವಷ್ಟು ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ.&lt;ref&gt;{{harvnb|Eitzen|Takafuji|1997}}&lt;/ref&gt;

ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ, ಜೈವಿಕ ಯುದ್ಧವು ಮತ್ತು ಸಂಕೀರ್ಣವಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು. ದೇಶಗಳು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮತ್ತು ಗುರಿ ಹೊಂದಿರುವವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಸೋಂಕು ಉಂಟಾಗದಂತೆ ಆಯುಧ ತಯಾರಿಸತೊಡಗಿದರು. ಜೈವಿಕ ಆಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲ ಗಮನಾರ್ಹ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂದರೆ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್  ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ್ದು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡಬಹುದು, ಮರಣದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚು, ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ್ದರಿಂದ ಆಯುಧವಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ೧೯ನೇಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಬ್ಯಾಕೀರಿಯಾಗಳನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜೈವಿಕ ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ ಇನ್ನೊಂದು ಗುಣವೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಜೈವಿಕ ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿದಾಗ ಇದರ ಕಡಿಮೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಗುರಿಯಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅದರಾಚೆಗೆ ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

===ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ===
[[ಮೊದಲನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ವಿಶ್ವ ಸಮರ I]]ರ ಆರಂಭದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿ ಸಮೂಹದ ಮೇಲೆ ಬಳಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ವಿಶ್ವ ಸಮರ Iರ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಕೂಡಲೆ, ಜರ್ಮನಿಯು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ, ರಷಿಯಾ, ರೊಮೇನಿಯಾ, ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ ದಾಳಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮೇಲೆ ಜೈವಿಕ ವಿಧ್ವಂಸಕ ಕೃತ್ಯ ನಡೆಸಿತು.&lt;ref name=&quot;GregoryBWaggDMilitaryMedicine&quot;&gt;{{citation|last=Gregory|first=B|coauthors=Waag, D.|title=Military Medicine: Medical aspects of biological warfare|url=http://www.bordeninstitute.army.mil/published_volumes/biological_warfare/BW-ch06.pdf|format=PDF|accessdate=2009-05-22|year=1997|publisher=Office of the Surgeon General, Department of the Army|id=Library of Congress 97-22242|archive-date=2009-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20090612003248/http://www.bordeninstitute.army.mil/published_volumes/biological_warfare/BW-ch06.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಟನ್ ದಿಲ್ಗರ್  ಜರ್ಮನಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದ, ಆದರೆ ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ‌ಕ್ಕೆ ಗ್ಲ್ಯಾಂಡರ್ಸ್ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು, ಇದು ಕುದುರೆಗೆ ಮತ್ತು ಹೇಸರಗತ್ತೆಗಳಿಗೆ ವಿಷಪೂರಿತ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ದಿಲ್ಗರ್ ಚೇವಿ ಕೇಸ್, ಮೇರಿಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿನ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಬಾಲ್ಟಿಮೋರ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಡಗಿನ- ಹಮಾಲರು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಬ್ರಿಟನ್ನಿಗೆ ಸಾಗಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನು ಗ್ಲ್ಯಾಡರ್‌ಗಳನ್ನು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ರೋಗ ಅಂಟಿಸಲು ಬಳಸಿದನು. ದಿಲ್ಗರ್ ಜರ್ನಮಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಎಂದು ಸಂಶಯಿಸಿದರು, ಆದರೆ ಎಂದಿಗೂ ಬಂಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ದಿಲ್ಗರ್ ಸ್ಪೇನ್‌ನ ಮ್ಯಾಡ್ರಿಡ್‌ಗೆ ಓಡಿಹೋದನು, ಅಲ್ಲಿ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಫ್ಲೂ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗದಿಂದ ಸತ್ತನು.&lt;ref&gt;{{citation|title=Experts Q &amp; A|url=http://www.pbs.org/wgbh/amex/weapon/sfeature/qa.html|accessdate=2009-05-22|date=2006-12-15|publisher=Public Broadcasting Service|archive-date=2009-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090520052542/http://www.pbs.org/wgbh/amex/weapon/sfeature/qa.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ, ಇದೇ ತೆರನಾದ ಉದ್ದೇಶ ಹೊಂದಿದ್ದ ಜರ್ಮನಿಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯನ್ನು  ರಷಿಯಾದವರು ಬಂಧಿಸಿದರು. ಜರ್ಮನಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಒಕ್ಕೂಟಗಳ, ಫ್ರೆಂಚ್ ಅಶ್ವದಳದ ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾದ ಹಲವು ಹೇಸರುಗತ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾದವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಫಿರಗಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಡೆಗಳ ಮುನ್ನಡೆಯುವಿಕೆಗೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯುಂಟಾಯಿತು,.&lt;ref name=&quot;GregoryBWaggDMilitaryMedicine&quot; /&gt;

೧೯೪೨ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಆಯುಧದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಫ್ರ್ಯಾಂಕ್ಲಿನ್ ಡಿ.ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್‌ರ ಪರವಾಗಿ ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮೆರ್ಕ್‌ ರವರು ಆಯುಧ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪಡಿಸುವ ಯೋಜನೆಯ ಅಧಿಕಾರ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;ಎಂಡಿಕಾಟ್, ಎಸ್.ಎಲ್., ಮತ್ತು ಹಗೆರ್ಮನ್, ಎಡ್ವರ್ಡ್, ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ ಟು ಆರಿಜಿನ್ಸ್, ೨ನೇ ಅಧ್ಯಾಯ, ದ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಸ್ ಮತ್ತು ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ವಾರ್‌ಫೇರ್, ಇಂಡಿಯಾನ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೧೯೯೮ ISBN ೦-೨೫೩-೩೩೪೭೨-೧, ಪು.೨೭&lt;/ref&gt; ಈ ಯೋಜನೆಯು ೧೯೬೯ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರೆಯಿತು, ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್|ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್‌]]ರ ಅಧೀಕೃತ ಆದೇಶದ ಮೇರೆಗೆ ಅಮೆರಿಕಾದ  ಜೈವಿಕ ಆಯುಧ ಬಳಕೆಯ ಆಕ್ರಮಣಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ  ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;GregoryBWaggDMilitaryMedicine&quot; /&gt;

ನವೆಂಬರ್ ೨೫, ೧೯೬೯ರಂದು ಯುಎಸ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ.ನಿಕ್ಸನ್‌ ಶ್ವೇತಭವನದ ರೂಸ್ವೆಲ್ಟ್ ರೂಂನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಪತ್ರಿಕಾಗೋಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಯುದ್ಧದ ಮೇಲಿನ ಒಂದು ಹೊಸ ಪಾಲಿಸಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. “ಜೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದವೂ, ಊಹಿಸಿ ಹೇಳಲಾಗದ, ಮತ್ತು ಬಹುಶಃ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡಲಾಗದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತವೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. “ಇವುಗಳು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಬಹುದು.” ಇವುಗಳಲ್ಲಿನ ಅಪಾಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನವು ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಜೈವಿಕ ರೋಗಾಣುಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಇದರ ಮುಂದಿನ ಜೈವಿಕ ಸಂಶೋಧನೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳು ಮತ್ತು ಪತ್ತೆ ಮಾಡುವ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಬಂಧದಲ್ಲಿಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ನಂತರ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು.&lt;ref&gt;ಟಕರ್, ಜೊನಾತಮ್ ಬಿ. ಮತ್ತು ಮೊಹನ್, ಎರಿನ್ ಆರ್., ಪ್ರೆಸಿಡೆಂಡ್ ನಿಕ್ಸನ್ಸ್ ಡಿಸಿಶನ್ ಟು ರೆನಒನ್ಸ್ ದ ಯು.ಎಸ್. ಅಫೆನ್ಸಿವ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ವೆಪೆನ್ಸ್ ಪ್ರೊಗ್ರಾಮ್, ನ್ಯಾಶನಲ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೯, http://www.ndu.edu/WMDCenter/docUploaded/cswmd-cs೧.pdf{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ನಲ್ಲ್ ಲಭ್ಯವಿದೆ.&lt;/ref&gt; ೧೯೭೦ರ ನಂತರ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಜೈವಿಕ ಆಯುಧಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆದವವು.

ಅಗಸ್ಟ್ ೧೦, ೧೯೭೨ರಂದು, ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಿಚರ್ಡ್ ಎಂ.ನಿಕ್ಸನ್‌ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಬಯಾಲಾಜಿಕಲ್ ವೆಪನ್ಸ್ ಕವೆನ್ಶನ್‌ನ್ನು  ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ ಸೆನೆಟ್‌ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಗಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದರು. ಕಳುಹಿಸಿರುವ ಕುರಿತಾಗಿ ಇವರು ಈ ರೀತಿ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದರು : &quot;ದ ಕನ್ವೆನ್ಶನ್ ಆನ್ ದ ಪ್ರೋಹಿಬಿಶನ್ ಆಫ್ ದ ಡೇವಲಪ್ಮೆಂಟ್,ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಸ್ಟಾಕ್‌ಪೈಲಿಂಗ್ ಆಫ್ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಲಾಜಿಕಲ್ (ಬಯೋಲಾಜಿಕಲ್) ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಟಾಕ್ಸಿನ್ ವೆಪನ್ಸ್, ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಆನ್ ದೇರ್ ಡಿಸ್ಟ್ರಕ್ಷನ್‌‌ಗಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೦, ೧೯೭೨ರಂದು ವಾಷಿಂಗ್‌ಟನ್,ಲಂಡನ್,ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕೊದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಗೆಗಾಗಿ ಸಹಿ ಆಗಬೇಕಾಗಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸೆನೆಟ್‌ನ ಒಪ್ಪಿಗೆಗಾಗಿ ನಾನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಜಿನೇವಾ ಮತ್ತು ಯುನೈಟೆಡ್ ನೇಷನ್‌ಗಳಲ್ಲಿ  ನಿಶ್ಶಸ್ತ್ರೀಕರಣ ಕಮಿಟಿಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನಡೆದ ಗಾಢವಾದ ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿತು. ಇದರ ಪ್ರಕಾರ, ಯಾವುದೇ ಸದಸ್ಯ ದೇಶವೂ ಶಾಂತಿ ಕಾಪಾಡುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಲಾಗದ, ಮತ್ತು ಸಶಸ್ತ್ರ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ದ್ವೇಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ, ಯಾವುದೇ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಪ್ರಕಾರದ ಅಥವಾ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲದ ಮಟ್ಟದ ಜೈವಿಕ ರೋಗಾಣುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು, ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದು, ದಾಸ್ತಾನು ಮಾಡುವುದು, ಹೊಂದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಮಾಡಬೇಕು.&lt;ref&gt;ವೂಲಿ, ಜಾನ್ ಟಿ. ಮತ್ತು ಪೀಟರ್ಸ್, ಗೆರ್ಹಾರ್ಡ್, ದ ಅಮರಿಕನ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ [ಆನ್‌ಲೈನ್], ಸಂತ ಬಾರ್ಬರ, ಸಿಎ. ವರ್ಲ್ಡ್ ವೈಡ್ ವೆಬ್‌ನಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ http://www.presidency.ucsb.edu/ws/?pid=೩೫೨೩{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===ಆಧುನಿಕೀಕರಣ===
೧೯೭೨ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋದ ಪೋಲಿಸರು ಅಲೆನ್ ಶ್ವೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ಸ್ಟೀವನ್ ಪೆರಾ ಹೆಸರಿನ ಎರಡು ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಧಿಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದರು, ಇವರು ಟೈಫಾಯಿಡ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರೀಯಾಗಳನ್ನು ನಗರದ ನೀರು ಸರಬರಾಜಿಗೆ ಸೇರಿಸಲು ಯೋಜನೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಶ್ವೆಂಡರ್ &quot;ಆರ್.ಐ.ಎಸ್.ಇ.ಪಿ&quot; ಹೆಸರಿನ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ತಂಡವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದ, ಪೆರಾ ತಾನು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಬೆಳಸಿದ್ದ. ಇವರಿಬ್ಬರು ಜಾಮೀನಿನ ಮೇಲೆ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರದಲ್ಲಿ [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬಾಗೆ]] ಓಡಿಹೋದರು.  ಶ್ವೆಂಡರ್ ೧೯೭೪ರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದನು, ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ಪೆರಾ ಯು.ಎಸ್.ಗೆ ವಾಪಾಸಾದನು, ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷಣಾವಧಿಯ ಮೇರೆಗೆ ಆತನನ್ನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ಡಬ್ಲು. ಸೆತ್ ಕಾರುಸ್, ''ಟಾಕ್ಸಿಕ್ ಟೆರರ್: ಆಸೆಸಿಂಗ್ ಟೆರರಿಸ್ಟ್ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಕೆಮಿಕಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ವೆಪನ್ಸ್‌'' ನಲ್ಲಿನ &quot;ಆರ್.ಐ.ಎಸ್.ಇ.&quot;,(ಎಮ್‌ಐಟಿ ಪ್ರೆಸ್, ೨೦೦೦), ಪು೫೫, ಪು೬೯&lt;/ref&gt;

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಜೈವಿಕ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಬಳಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ, ಸಣ್ಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಜೈವಿಕ ಆಯುಧ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
;[[1984 ರಜನೀಶ್ ಜೈವಿಕಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿ|1984 - ಯುಎಸ್‌ಎ - ರಜನೀಶ್ ಜೈವಿಕಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿ]]
: ೧೯೮೪ರಲ್ಲಿ [[ಆರೆಗನ್|ಒರೆಗಾನ್‌]]ನಲ್ಲಿ, ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ರಜನೀಶ್ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಜನರನ್ನು ಅಶಕ್ತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸ್ಥಳೀಯ [[ಚುನಾವಣೆ|ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ]] ಭಾಗವಹಿಸದಂತೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಓರೆಗಾಂವ್‌[[ಆರೆಗನ್]]‌ನ ದ ಡಲ್ಲೆಸ್ ನಗರದ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿ, ಬಾಗಿಲ ಹಿಡಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಕೆಲವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ''ಸಾಲ್ಮೊನೆಲ್ಲಾ ಟೈಪಿಮರಿಯಂ''  ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರೀಯಾ ಉತ್ಪಾದಿಸಿ ಹನ್ನೊಂದು ಸಲಾಡ್ ಬಾರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸೋಂಕು ಉಂಟು ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ೭೫೧ ಜನರು ತೀವ್ರದಾದ ವಿಷಯುಕ್ತ ಅಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಅಸ್ವಸ್ಥರಾದರು. ಆದರೆ ಯಾರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ೨೦ನೇಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಘಟನೆಯು ಮೊದಲ ಜೈವಿಕಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.medmicro.wisc.edu/undergraduate/courses/554/ppt/BT-PHproblem081030.ppt#363,15, ಪಾಸ್ಟ್ ಯುಎಸ್ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಫುಡ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಬಯೊಟೆರರಿಸಮ್: ಎ ಥ್ರೆಟ್ ಟು ನ್ಯಶನಲ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ ಆರ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಹೆಲ್ತ್ ಡಿಫೈನಿಂಗ್ ಇಶ್ಯು, ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್- ಮಡಿಸಿನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಲ್ಯಾಬೊರೇಟರಿ ಆಫ್ ಹೈಜೀನ್,, ಎಂಎಂ&amp;amp;ಐ 554, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ 30, 2008]&lt;/ref&gt;

; ೧೯೯೩ - ಜಪಾನ್ - [[ಆಮ್ ಶಿನ್ರಿಕ್ಯೊ]]  ಕಮೆಯಿಡೊದಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಹರಡಿಕೆ 
: ಜೂನ್ ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ ಆಮ್ ಶಿನ್ರಿಕ್ಯೊ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಯು ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಹರಡಿತು. ಅಸಹ್ಯಕರ ವಾಸನೆ ಹರಡಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಸಾಕ್ಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರದೆ ಈ ದಾಳಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು.  ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಹರಡುವುದು ಎಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಎಂದು ಈ ಪ್ರಕರಣವು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.cdc.com/ncidod/EID/vol10no1/03-0238.htm, |title=ಸಿಡಿಸಿ -'''ಬ್ಯಾಸಿಲ್ಲಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಥಾಸಿಸ್'''  ಘಟನೆ, ಕಮೆಯಿಡೊ, ಟೋಲಿಯೊ, 1993 |access-date=2010-10-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304104140/http://www.cdc.com/ncidod/EID/vol10no1/03-0238.htm, |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

; [[2001 ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ದಾಳಿಗಳು|2001 - ಯುಎಸ್‌ಎ - ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್   ದಾಳಿಗಳು]] 
: ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ, ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಪ್ರಕರಣಗಳು   [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಸ್‌]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿನ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್   ದಾಳಿಗಳು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಡೆಸಿದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಒಳಗೊಂಡ ಪತ್ರಗಳು ಸುದ್ದಿ ಮಾಧ್ಯಮ ಕಛೇರಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಯುಎಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ಗೆ ವಿತರಣೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಈ ಪತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ೫ ಜನ ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು. ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ವಂಶ ಬಳಸಿ ನಡೆಸಲಾದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕ ಆಯುಧ ಯೋಜನೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲವೆ ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲಾ ಕಾರಣ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿಗೆ. ಈ ದಾಳಿಗಳು ಜೈವಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷೆಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಚೋದಿಸಿದವು, ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷೆ ಕುರಿತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವೈಧ್ಯಕೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಉದ್ದೇಶಪೂರಿತವಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಅಕಾಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ಆಗು ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
;

==ಘಟಕಗಳ ವಿಧಗಳು ==
===ಎ ವಿಭಾಗ===

ಈ ಹೆಚ್ಚಿನ-ಆದ್ಯತೆಯ ಘಟಕಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು  ಪ್ರಸಾರಮಾಡಬಹುದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಜನರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಜನರಲ್ಲಿ ಭೀತಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡಬಹುದು, ಅಥವಾ ಜನರ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗೆಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತದೆ.

; [[ಟುಲರೇಮಿಯ]]
:&lt;ref&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/tularemia/ ಸಿಡಿಸಿ ಟುಲರೇಮಿಯ]&lt;/ref&gt; ಟುಲರೇಮಿಯ, ಅಥವಾ ಮೊಲದ ಜ್ವರವು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಫಲ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅನೇಕ ಅಸಮರ್ಥತೆಗಳನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ರೋಗವು ''ಫ್ರಾನ್ಸಿಸೆಲ್ಲಾ ಟುಲರೆನ್ಸಿಸ್''  ಬ್ಯಾಕ್ಟಿರಿಯಾದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ತುಪ್ಪಳ, ಉಸಿರಾಟ, ಕಲುಷಿತ ನೀರು ಅಥವಾ ಕೀಟಗಳ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಫ್ರಾನ್ಸಿಸೆಲ್ಲಾ ಟುಲರೆನ್ಸಿಸ್ ಬಹಳ ಸೋಂಕುಕಾರಕವಾಗಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ (೧೦-೫೦ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜೀವಿಗಳು) ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಂದಲೂ ರೋಗ ಹರಡಬಹುದಾಗಿದೆ. ಎಫ್. ಟುಲರೆನ್ಸಿಸ್‌ನ್ನು ಆಯುಧವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಡಿ ಉಸಿರಾಟದ ಮೂಲಕ ದೇಹವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಜನರು ಸೋಂಕಾದ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಿದರೆ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ ಜೀವಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುವಂತಹ ನ್ಯುಮೋನಿಯಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ತಿ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸೋಂಕಾಗುತ್ತದೆ. ಟುಲರೇಮಿಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹರಡಿದ್ದು ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದಲ್ಲಿ  ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದಾಗ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತವೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ ಎರೊಸಾಲ್ ಆಯುಧವನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bt.cdc.gov/agent/tularemia/facts.asp |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2010-10-27 |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619165524/http://www.bt.cdc.gov/agent/tularemia/facts.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
; [[ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ರೋಗ|ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್]] 
: ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಬೀಜಕಣದಿಂದಾಗುವ ''ಬ್ಯಾಸಿಲ್ಲಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಥಾಸಿಸ್''  ಎಂಬ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಹರಡುವ ಅಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ಗೆ ಲಸಿಕೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲೇ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾದ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು [[ಪ್ರತಿಜೀವಿಕ|ಜೀವ ವಿರೋಧಕ]]ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಸರಿಪಡಿಸಬಹುದು (ಅವೆಂದರೆ ಸಿಪ್ರೊಫ್ಲೊಕ್ಸಾಸಿನ್‌).&lt;ref&gt;[http://www.journals.uchicago.edu/doi/abs/10.1086/596063?url_ver=Z39.88-2003&amp;amp;rfr_id=ori:rid:crossref.org&amp;amp;rfr_dat=cr_pub%3dncbi.nlm.nih.gov ವಿಯೆಟ್ರಿ ಎನ್. ಜೆ. ಮುಂತಾದವರು, ಎ ಶಾರ್ಟ್ ಕೋರ್ಸ್ ಆಫ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಟ್ರೀಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಒಸ್ ಎಫೆಕ್ಟೀವ್ ಇನ್ ಪ್ರಿವೆಂಟಿಂಘ್ ಡೆತ್ ಪ್ರಂ ಎಕ್ಪೆರಿಮೆಂಟಲ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಆಫ್ಟರ್ ಡಿಸ್ಕಂಟಿನ್ಯೂಯಿಂಗ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಟಿಬಯೋಟಿಕ್ಸ್, ದ ಜರ್ನಲ್ ಆಫ್ ಇನ್‌ಫೆಕ್ಷಿಯಸ್ ಡಿಸೀಸಸ್ 2009]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಜೈವಿಕ ಜೀವವಿರೋಧಕವಾಗಿ ಸ್ಕಾಂಡಿನೇವಿಯಾದ &quot;ಸ್ವತಂತ್ರ ಹೋರಾಟಗಾರರ&quot; ಮೇಲೆ ಜರ್ಮನ್ ಜನರಲ್ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಬಳಸಿದರು. ೧೯೧೬ರಲ್ಲಿ ಇದು ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡಿನ ಇಂಪೀರಿಯಲ್ ರಷ್ಯನ್ ಆರ್ಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅನೇಕ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಬೀರಿತು.&lt;ref&gt;ಬಿಶೆರ್, ಜಾಮಿಯೆ, &quot;ಡ್ಯೂರಿಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ವಾರ್ I, ಟೆರರಿಸ್ಟ್ಸ್ ಸ್ಕೀಮ್ಡ್ ಟು ಯೂಸ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಇನ್ ದಿ ಕಾಸ್ ಆಫ್ ಫಿನ್ನಿಶ್ ಇಂಡಿಪೆಂಡೆನ್ಸ್,&quot; ಮಿಲಿಟರಿ ಹಿಸ್ಟರಿ, ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೦೩, pp. ೧೭-೨೨.[https://web.archive.org/web/20091027151654/http://geocities.com/jamie_bisher/anthrax.htm Anthrax Sabotage in Finland]&lt;/ref&gt; ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ, ಆಮ್ ಶಿನ್ರಿಕ್ಯೊ what u know about rolling down in the deepಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನನ್ನು ಟೋಕಿಯೋದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ವಿಫಲನಾದನು.&lt;ref name=&quot;cdc.gov&quot; /&gt; ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನ್ನು ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಸ್‌ ಸೆನೆಟಾರ್ಸ್‌ನ  ಅನೇಕ ಕಛೇರಿಗಳ ಮೇಲೆ ೨೦೦೧ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸರಣಿ ಧಾಳಿ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಪುಡಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಂಚೆಯ ಮೂಲಕ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/ncidod/eid/vol8no10/02-0330.htm ಪುನೀತ್ ಕೆ. ದೇವನ್, ಅಲಿಸಿಯ ಎಮ್. ಫ್ರೈ, ಕಲ್ಯ ಲೆಸ್ಸರ್ಸನ್, ಮುಂತಾದವರು ಇನ್‌ಹಾಲೆಶನ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಔಟ್‌ಬ್ರೇಕ್ ಅಮಾಂಗ್ ಪೋಸ್ಟಲ್ ವರ್ಕರ್ಸ್, ವಾಶಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿಸಿ., 2001 ಎಮರ್ಜಿಂಗ್ ಇನ್‌ಫೆಕ್ಷಿಯಸ್ ಡಿಸೀಸಸ್, Vol 8, No 10, ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 2002]&lt;/ref&gt; ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಒಂದು ಜೈವಿಕ ರೋಗಾಣುಯಾಗಿದ್ದು ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರದ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್ ಧಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಹಾಗೂ ಯುಎಸ್‌ಎ ಎಮ್‌ಆರ್‌ಐಡಿ‌ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾವು ಒಂದೇ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://www.newscientist.com/article/dn2265 ನ್ಯೂ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್]. ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ&lt;/ref&gt;
; ಸಿಡುಬು
:&lt;ref name=&quot;ಸಿಡಿಸಿ ಸಿಡುಬು&quot;&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/smallpox/ ಸಿಡಿಸಿ ಸಿಡುಬು]&lt;/ref&gt; ಸಿಡುಬು ಒಂದು [[ವೈರಾಣು|ವರಸ್]]‌‍ನಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹರಡುವ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ಸಿಡಿಸಿ ಸಿಡುಬು&quot;/&gt; ಇದು ವಾತಾವರಣದ ಮೂಲಕ ಬಹಳ ಬೇಗ ಹರಡುವಂತಹುದಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ (೨೦-೪೦%). ಸಿಡುಬನ್ನು ೧೯೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ನಡೆದ ಲಸಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://emergency.cdc.gov/agent/smallpox/prep/cdc-prep.asp |title=ಸಿಡಿಸಿಯು ಜನರನ್ನು ಸಿಡುಬಬಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆಯೇ |access-date=2010-10-27 |archive-date=2018-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180504090748/https://emergency.cdc.gov/agent/smallpox/prep/cdc-prep.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆದರೂ ಕೆಲವು ವೈರಾಣು ಮಾದರಿಗಳು [[ರಷ್ಯಾ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೇರಿಕಾ]]ದ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕೆಲವರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪತನದ ನಂತರ ಸಿಡುಬು ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ೧೯೭೦ರ ಮೊದಲು ಹುಟ್ಟಿದವರು ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯಡಿ ಸಿಡುಬಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ಇದು ಕೇವಲ ೩ರಿಂದ ೫ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ಇದರ ಪ್ರಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.  ರೆವಾಸಿನೇಶನ್ನಿನ ರಕ್ಷಣೆಯು ಬಹಳಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.smallpox.mil/messageMap/messageMapAll.asp?cID=57 |title=ಸೈನ್ಯ ಲಸಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಂತರಜಾಲ |access-date=2010-10-27 |archive-date=2009-08-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090814032533/http://smallpox.mil/messageMap/messageMapAll.asp?cID=57 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಜೈವಿಕ ಆಯುಧವಾದ ಸಿಡುಬು ವಿನಾಶಕಾರಿಯಾದ ಸೋಂಕುರೋಗವಾಗಿದ್ದು ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ಮತ್ತು ಗಾಯದಿಂದಲೂ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಲಸಿಕೆಯು ವಿರಳವಾಗಿದ್ದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ದೊರೆಯಲಿಲ್ಲ, ಹೀಗಾಗಿ ರೋಗದ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಇದು ಅನೇಕ ಜನರಿಗೆ ಹರಡಿತು. ಸಿಡುಬು ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಹರಡುವಂತಹುದಾಗಿದ್ದು ಯಾವುದೇ ಆಶ್ರಯದಾತನನ್ನವಲಂಭಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ.
; [[ಬೊಟುಲಿನಮ್ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌]]
:&lt;ref&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/botulism/ ಸಿಡಿಸಿ ಬೊಟುಲಿಸಮ್]&lt;/ref&gt; ಬೊಟುಲಿನಮ್ ಟಾಕ್ಸಿನ್‌ ''ಕ್ಲಾಸ್ಟ್ರಿಡಿಯಮ್ ಬೊಟುಲಿನಮ್'' ‌ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಹರಡುವಂತಹುದಾಗಿದ್ದು ಇರುವುದರಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಬೊಟುಲಿಸ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾರಾಸಿಸ್‌ನಿಂದಾಗಿ ಸಾವು ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://emergency.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |title=ಸಿಡಿಸಿ ಬೊಟುಲಿಸಮ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಶೀಟ್ |access-date=2010-10-27 |archive-date=2017-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703054124/https://emergency.cdc.gov/agent/botulism/factsheet.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಈ ರೋಗಕಾರಕವನ್ನು ಕಾಂತಿವರ್ಧಕ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದು ಪ್ರಪಂದಾದ್ಯಂತ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
; ಬಬೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್
:&lt;ref&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/plague/ ಸಿಡಿಸಿ ಪ್ಲೇಗ್‌]&lt;/ref&gt; ಪ್ಲೇಗ್‌‌ ''ಯೆರ್ಸಿನಿಯ ಪೆಸ್ಟಿಸ್''  ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾದಿಂದ ಬರುವ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ದಂಶಕಗಳು ಪ್ಲೇಗ್‌ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅಶ್ರಯದಾತವಾಗಿದೆ‌, ಮತ್ತು ಚಿಗಟ ಕಚ್ಚುವುಚರ ಮೂಲಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗಾಳಿಯ(ಎರೋಸಾಲ್) ಮೂಲಕ ನ್ಯೂಮೊಮಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್‌ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/ncidod/dvbid/plague/index.htm ಸಿಡಿಸಿ ಪ್ಲೇಗ್‌ ಹೋಮ್‌ ಪೇಜ್]&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಜೈವಿಕ ಯುದ್ಧಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಡುವ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ದಂಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಾಲ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು ಹರಡುವುದರಿಂದ ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾದುದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಂಟಕಪ್ರಾಯವಾದ ಆಯುಧವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನ್ಯೂಮೊನಿಕ್ ಪ್ಲೇಗ್‌ನ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ‌ (ಉಸಿರಾಟದ ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತದೆ)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.bt.cdc.gov/agent/plague/faq.asp |title=ಪ್ಲೇಗ್‌‌ನ ಬಗೆಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇಳಲಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ) |access-date=2010-10-27 |archive-date=2009-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090528004421/http://www.bt.cdc.gov/agent/plague/faq.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
; [[ವೈರಲ್ ಹೆಮರಾಜಿಕ್ ಜ್ವರ|ವೈರಲ್ ಹೆಮರಾಜಿಕ್ ಜ್ವರಗಳು]]
:&lt;ref&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/vhf/ ಸಿಡಿಸಿ ವುರಲ್‌ಹೆಮಿರಾಜಿಕ್ ಜ್ವರಗಳು]&lt;/ref&gt; ಹೆಮರಾಜಿಕ್ ಜ್ವರಗಳೆಂದರೆ ಫಿಲೊವಿರಿಡೆ (ಮಾರ್ಬರ್ಗ್ ಮತ್ತು ಇಬೊಲ), ಮತ್ತು ಅರೆನವಿರಿಡೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಲಸ್ಸ ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಬೊಲಿವಿಯನ್ ಹೆಮರಾಜಿಕ್ ಜ್ವರ). ಎಬೊಲ ಬಂದಾಗ ಸಾವಿನ ಪ್ರಮಾಣವು ೫೦-೯೦%ನಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಔಷಧಿಯು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಸ್ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ಸೋವಿಯತ್ ಒಕ್ಕೂಟಗಳು ಎಬೊಲವನ್ನು ಜೈವಿಕ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದವು, ಮತ್ತು ಆಮ್ ಶಿನ್ರಿಕ್ಯೊ ವಿಭಾಗ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು.{{Citation needed|date=May 2008}} ಎಬೊಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನೇಕ ಅಂಗಗಳ ವಿಫಲತೆ ಮತ್ತು ಹೈಪೊವೊಲೆಮಿಕ್ ಆಘಾತದಿಂದಾಗಿ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾರ್ಬರ್ಗ್‌ನ್ನು ಮೊದಲು ಜರ್ಮನಿಯ ಮಾರ್ಬರ್ಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಒತ್ತಾಸೆ ನೀಡುವ ಔಷಧಗಳಲ್ಲದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ಮದ್ದಿಲ್ಲ. ಅರೆನವೈರಸ್‌ಗಳು ಮರಣ(ಅದೃಷ್ಟಾದೀನತೆಯ ದರ)ವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದವು, ಇದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಧ್ಯ [[ಆಫ್ರಿಕಾ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ಸೌತ್ ಅಮೇರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿದೆ.

===ಬಿ ವಿಭಾಗ===
ಬಿ ಗುಂಪಿನ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ಸುಲಭವಾರಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿವಂತಹವಾಗಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಮರಣವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

* ಬ್ರುಸೆಲ್ಲೊಸಿಸ್ (''ಬ್ರುಸೆಲ್ಲಾ''  ಜಾತಿ)&lt;ref&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/brucellosis/ ಸಿಡಿಸಿ ಬ್ರುಸೆಲ್ಲೊಸಿಸ್]&lt;/ref&gt;
* ''ಕ್ಲಾಸ್ಟ್ರಿಡಿಯಮ್ ಪೆರ್ಫ್ರಿಗೆನ್ಸ್‌‌'' ನ ಎಪ್ಸಿಲಾನ್‌ ವಿಷಕಾರಿ
* ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷಾ ಅಪಾಯಗಳು (e.g., ''ಸಲ್ಮೊನೆಲ್ಲಾ ಜಾತಿಗಳು'', [[Escherichia coli O157:H7|''ಇ ಕೊಲಿ'' O157:H7]], ''ಶಿಗೆಲ್ಲ'', ಸ್ಟಫಿಲೊಕೊಕುಸ್ ಅವೆಯಿಯಸ್'')'' 
* ಗ್ಲಾಂಡರ್ಸ್&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/glanders_gi.html ಸಿಡಿಸಿ ಗ್ಲಾಂಡರ್ಸ್]&lt;/ref&gt; (''ಬರ್ಕ್‌ಹೋಲ್ಡೆರಿಯ ಮ್ಯಾಲಿಐ'' )
* ಮೆಲಿಯೊಇಡಿಯೊಸಿಸ್ (''ಬರ್ಕ್‌ಹೋಲ್ಡೆರಿಯ  ಸುಡೊಮ್ಯಾಲಿಐ'' )&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/melioidosis_gi.html ಸಿಡಿಸಿ ಮೆಲಿಯೊಇಡಿಯೊಸಿಸ್]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.cdc.gov/nczved/dfbmd/disease_listing/melioidosis_gi.html#2 ಸಿಡಿಸಿ ಯಾಕೆ ಮೆಲಿಯೊಇಡಿಯೊಸಿಸ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ?]&lt;/ref&gt;
* ಸಿಟಕೋಸಿಸ್ (''ಕ್ಲಮೆರಿಯಾ ಸಿಟಾಸಿ'' )
* ಕ್ಯೂ ಜ್ವರ (''ಕೊಕ್ಸಿಎಲ್ಲ ಬರ್ನೆಟ್ಟಿ'' )&lt;ref&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/qfever/ ಸಿಡಿಸಿ ಕ್ಯೂ ಜ್ವರ]&lt;/ref&gt;
* ''ರಿಸಿನಸ್ ಕಮ್ಮುನಿಸ್‌‌'' ನಿಂದ ರಿಸಿನ್ &lt;ref&gt;[http://emergency.cdc.gov/agent/ricin/ ಸಿಡಿಸಿ ರಿಸಿನ್]&lt;/ref&gt; ವಿಷಕಾರಿ (ಕ್ಯಾಸ್ಟರ್‌ ಬೀನ್‌ಗಳು)
* ''ಬ್ರಸ್ ಪ್ರೆಕಾಟೋರಿಯಸ್‌'' ನಿಂದ ಅಬ್ರಿನ್ (ರೊಸರಿ ಪೀಗಳು)
* ಸ್ಟಾಫಿಲೊಕಾಕಸ್ ಎಂಟೆರೊಟಾಕ್ಸಿನ್ ಬಿ
* ಟೈಫಸ್ (''ರಿಕೆಟ್ಸಿಯ ಪ್ರೊವಜೆಕ್ಕಿ'' )
* ವೈರಲ್ ಎನ್ಸೆಫಾಲಿಟಿಸ್(ಆಲ್ಫವೈರಸ್ ವೆನೆಜುಲನ್ ಎಕ್ವೈನ್ ಎನ್ಸೆಫಾಲಿಟಿಸ್, ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಎಕ್ವೈನ್  ಎನ್ಸೆಫಾಲಿಟಿಸ್, ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಎಕ್ವೈನ್ ಎನ್ಸೆಫಾಲಿಟಿಸ್)
* ನೀರು ಸರಬರಜಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಗಳು(ಉದಾ., ''ವಿಬ್ರಿಯೊ ಕಾಲರಾೆ'',&lt;ref&gt;[http://www.webmd.com/a-to-z-guides/cholera-11156 WebMD.com ಕಾಲರಾ]&lt;/ref&gt; ''ಕ್ರಿಪ್ಟೊಸ್ಪೊರಿಡಿಯಮ್ ಪರ್ವಮ್'' )

===ಸಿ ವಿಭಾಗ===
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಚಲಿತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರುವ [[ರೋಗಾಣು|ವ್ಯಾಧಿಜನಕ]] ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಸಿ ವಿಭಾಗ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು. ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ, ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಣಹಾನಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ ಅಥವಾ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಲು ರೂಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿಪಾ ವೈರಸ್‌ ಹಾಗೂ ಹಂಟಾವೈರಸ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. 
{{Expand section|date=July 2010}}

==ಯೋಜನೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ==
ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಮಹತ್ತರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಯೋಜನೆ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರೆಗೆ [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ರಕ್ಷಣಾತ್ಮಕ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಗಳು ನಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತೆಯ ರಕ್ಷಣೆಗಿಂತ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸೈನಿಕರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತೇ ಹೆಚ್ಚು ಮುತುವರ್ಜಿವಹಿಸಿದ್ದವು. ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಎದುರಾದಾಗ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ಮಿತವ್ಯಯದ ಸೂತ್ರಗಳ ದೆಸೆಯಿಂದಾಗಿ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತುಸು ಹಿನ್ನಡೆಯುಂಟಾಯಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ''ಇ. ಕೋಲಿ''  ಅಥವಾ ''ಸಾಲ್ಮೊನೆಲ್ಲಾ''  ರೀತಿಯ ರೋಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕವೂ ಉದ್ಭವಗೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಅವುಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರಿತವಾಗಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಬಹುದು.

===ಪೂರ್ವಸಿದ್ಧತೆ===
ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಯೋತ್ಪಾದಕರು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಪಾದನೆ ಮಾಡಬಹುದಾದ ಈ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಏಜಂಟ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ  ಅಮೆರಿಕಾ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಆತಂಕ ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಆ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ  ಅಲ್ಲಿನ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು ಆಧುನಿಕ ಹಾಗೂ ಸುಧಾರಿತ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವಲ್ಲಿ ಹಗಲಿರುಳು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ದಾಳಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡುವ, ಸೋಂಕಿಗೀಡಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಭಯ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಪ್ರದೇಶದ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತತ್‌ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದು ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗಬಹುದಾದ ಜೈವಿಕಾಸ್ತ್ರ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಅಮೆರಿಕ ಸರ್ವಸನ್ನದ್ಧಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಏಜೆಂಟ್‌‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದಾದ ವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೆಯೇ ಜೈವಿಕಾಸ್ತ್ರಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಬಲ್ಲ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ಊಹಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಇದರೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿವಿಜ್ಞಾನ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳು, ಅವುಗಳ ಭೌಗೋಳಿಕ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹಾಗೂ/ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಮೂಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಕಾರ್ಯವೂ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಧಕ್ಕೆ ತಾರದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಪುನರ್‌ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಸೋಂಕುನಿವಾರಣಾ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಕಾನೂನು ಬಲಗೊಳಿಸುವ ಇಲಾಖೆಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಭಿಸಿದೆ. ದುರಾದೃಷ್ಟವಶಾತ್‌, ಅಂಥದ್ದೊಂದು ಹೊಂದಾಣಿಗೆ ಈಗ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಲಸಿಕೆಗಳು ಸರಕಾರದ ಉಗ್ರಾಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರೆ, ಜನತೆಯನ್ನು ತಲುಪದಿದ್ದರೆ ಅದರಿಂದ ಯಾರಿಗೆ ತಾನೇ ಉಪಯೋಗ?&lt;ref&gt;{{citation|last=Bernett|first=Brian C.|title=US Biodefense and Homeland Security: Toward Detection and Attribution|url=http://www.ccc.nps.navy.mil/research/theses/bernett06.pdf|format=PDF|accessdate=2009-05-24|year=2006|month=December|publisher=Naval Postgraduate School|location=Monteray, California, United States|page=21|archive-date=2008-02-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080229164557/http://www.ccc.nps.navy.mil/research/theses/bernett06.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಜೈವಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ===
೧೯೯೯ರಲ್ಲಿ ಪಿಟ್ಸ್‌‌ಬರ್ಗ್‌ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ “ಸೆಂಟರ್‌ ಫಾರ್ ಬೈಯೋಮೆಡಿಕಲ್‌ ಇನ್ಫಾರ್ಮೇಟಿಕ್ಸ್‌‌” ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ RODS (ನೈಜ ಸಮಯ ರೋಗ ಸ್ಫೋಟ ಕಣ್ಗಾವಲು) ಎಂಬ ಸ್ವಯಂ ಚಾಲಿತ ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಹಿಡಿಯಿತು. ಹಲವಾರು ಡೇಟಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ, ಹಾಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಸೂಚಕ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ RODS ಅನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆ ಮೂಲಕ, ಆದಷ್ಟು ಶೀಘ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಜೈವಿಕಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ದಾಳಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಯಂತ್ರವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನಿತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಂತೆ RODS ಕೂಡ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಮೂಲಗಳಾದ ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ ಡೇಟಾ, ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ ಡೇಟಾ ಹಾಗೂ ಓವರ್‌-ದ-ಕೌಂಟರ್‌‌ ಡ್ರಗ್‌ ಸೇಲ್‌‌ ಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;WangerMRoleOfClinicalInformationSystems&quot;&gt;{{citation|last=Wagner|first=Michael M.|coauthors=Espino, Jeremy;''et al.''|title=Healthcare Information Management Systems|url=|accessdate=2009-05-22|edition=3|year=2004|publisher=Springer-Verlag|location=New York|pages=513–539|chapter=The role of clinical information systems in public health surveillance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WangerMAvailabilityAndComparativeValueOfData&quot;&gt;{{citation|last=Wagner|first=Michael M.|coauthors=Aryel, Ron;''et al.''|title=Availability and Comparative Value of Data Elements Required for an Effective Bioterrorism Detection System|url=http://rods.health.pitt.edu/LIBRARY/dato2AHRQInterimRpt112801.pdf|format=PDF|accessdate=2009-05-22|date=2001-11-28|publisher=Real-time Outbreak and Disease Surveillance Laboratory|id=|page=|pages=|quote=|archive-date=2011-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303223152/http://rods.health.pitt.edu/LIBRARY/dato2AHRQInterimRpt112801.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೦ದಲ್ಲಿ RODS ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿಯ ಸಹನಿರ್ದೇಶಕ ಮೈಕಲ್‌‌ ವ್ಯಾಗ್ನರ್‌‌ ಹಾಗೂ ಸಹಗುತ್ತಿಗೆದಾರರಾದ ರೊನ್‌ ಆರ‍್ಯೆಲ್‌‌ ಅವರು “ಅಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ” (ಆರೋಗ್ಯ ತಪಾಸಣೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲದ) ಡೇಟಾ ಮೂಲಗಳಿಂದ ನೇರ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೊಂದನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಿದ್ದರು. RODS ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿಯ ಮೊದಲ ಯತ್ನ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ’ನ್ಯಾಷನಲ್‌ ರಿಟೇಲ್‌ ಡೇಟಾ ಮಾನಟರ್’‌ರ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿತು. ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾದ್ಯಂತ ಸ್ಥಾಪನೆಗೊಂಡಿರುವ ೨೦,೦೦೦ ರಿಟೇಲ್‌ ಸ್ಥಳಗಳಿಂದ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;WangerMRoleOfClinicalInformationSystems&quot; /&gt;

೨೦೦೨ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೫ ರಂದು ಅಮೆರಿಕದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ [[ಜಾರ್ಜ್ ಡಬ್ಲ್ಯು. ಬುಷ್|ಜಾರ್ಜ್‌. ಡಬ್ಲು. ಬುಷ್]]‌ ಅವರು RODS ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರು ಹಾಗೂ  ೩೦೦ ಬಿಲಿಯನ್‌ ಡಾಲರ್‌ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿ ೫೦ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ಜೈವಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಇದನ್ನು ಮಾದರಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.  ಸಮೀಪದ ಮ್ಯಾಸೊನಿಕ್‌ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಬುಷ್‌‌ RODS ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು (ಶೀತಲ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದ್ದ ಬ್ಯಾಲಿಸ್ಟಿಕ್‌‌ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉದಾಹರಿಸುತ್ತಾ) ಆಧುನಿಕ “DEW” ಲೈನ್‌‌ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{citation|last=Togyer|first=Jason|title=Pitt Magazine: Airborne Defense|url=http://www.pittmag.pitt.edu/june2002/feature1.html|accessdate=2009-05-22|date=2002-06|publisher=University of Pittsburg|archive-date=2010-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20100616101219/http://www.pittmag.pitt.edu/june2002/feature1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ವಿಜ್ಞಾನದ ಹೊಸ ಅಂತರ್‌ಶಿಸ್ತಾದ ಹೊಸ ಜೈವಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲತತ್ವಗಳು ಹಾಗೂ ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ೨೦೦೬ರಲ್ಲಿ ಮೈಕಲ್‌ ವ್ಯಾಗ್ನರ್‌, ಆಂಡ್ರ‍್ಯೂ ಮೂರ್‌ ಹಾಗೂ ರೊನ್‌ ಆರ‍್ಯಲ್‌‌ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ''ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬುಕ್‌ ಆಫ್‌ ಬೈಯೋಸರ್ವಿಲ್ಯಾನ್ಸ್'' ‌‌‌ ಎಂಬ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಜೈವಿಕ ಕಣ್ಗಾವಲು ಎಂಬುದನ್ನು ತಲೆದೋರುವ ರೋಗಗಳನ್ನು ನೈಜ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವಿಕೆಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು.  ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ತಲೆದೋರುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯ-ಪ್ರೇರಿತ ಮಹಾರೋಗಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಕಾರ ನೀಡುವ ಡೇಟಾ ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ಆಸ್ಪತ್ರೆಯ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ ಸಿಸ್ಟಮ್‌ನಿಂದ, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್‌ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿಗಳು, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಆರೋಗ್ಯ ದಾಖಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಪಾಸಣಾ ದಾಖಲಾತಿ ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ೯೧೧ ಕಾಲ್‌ಸೆಂಟರ್‌ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಹಾಗೂ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ದಾಖಲಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಡೇಟಾಗಳು ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಜೀವಿನಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವುಗಳ ಜೊತೆ ಪಶುಗಳು ಮೇಯುವ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವ ’ಫೀಡ್‌ಲಾಟ್‌”ಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನಗಳನ್ನು, ಆಹಾರ ಪ್ರೊಸೆಸರ್‌ಗಳು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಶಾಲಾ ಹಾಜರಿ ದಾಖಲಾತಿಗಳು ಹಾಗೂ ಫಿಜಿಯೋಲಾಜಿಕ್‌ ಮಾನಿಟರ್‌ಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನೂ ಸಂಶೋಧಕರು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;WangerMAvailabilityAndComparativeValueOfData&quot; /&gt; ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ಡೇಟಾಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಹಾಗೂ ಸುಳ್ಳು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಒಂದೇ ಬಗೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಸಾವಿರ ಪಾಲು ಉತ್ತಮ ಎಂಬುದನ್ನು ಯಾರಾದರೂ ಊಹಿಸಬಹುದು.( ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಏಕ-ಉದ್ದೇಶದ ಲ್ಯಾಬರೇಟರಿ ಅಥವಾ ೯೧೧ ಕಾಲ್‌-ಸೆಂಟರ್‌ ಆಧಾರಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ).

[[ಯುರೋಪ್|ಯೂರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ರೋಗ ಕಣ್ಗಾವಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಬಳಕೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಸಂಘಟಿಸುವುದು ಜೈವಿಕ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕ.  ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸೋಂಕುಗೀಡಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಕಾಯಿಲೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಕೆದಕಿ ತೆಗೆಯುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ.

ಸಂಶೋಧಕರು ತಮ್ಮ ಮೇಲೆರಗಬಹುದಾದ ಆತಂಕವಾದವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪರಿಕರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಸಂಶೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

* ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯ ಕುರಿತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಜೀವಂತ ನರಸಂಬಂಧಿ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಚಿಕ್ಕ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಚಿಪ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
* ಬೆಳಕನ್ನು ಹೊರಸೂಸುವ ಮಾಲಿಕ್ಯೂಲ್‌‌ಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ರೋಗ ನಿರೋಧಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾದ ಫೈಬರ್‌-ಆಪ್ಟಿಕ್‌ ಟ್ಯೂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್‌‌, ಬಾಟ್ಯುಲಿನಮ್‌‌‌, ರಿಸಿನ್‌‌ ರೀತಿಯ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ರೋಗಕಾರಕಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ)

ಹೊಸ ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಆಂಥ್ರಾಕ್ಸ್‌‌ ಹಾಗೂ ಇನ್ನಿತರ ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಏಜೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವ ದಿಸೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಟ್ರಾವೈಯಲೆಟ್‌‌ ಅವಲಂಚೆ ಫೋಟೋಡಿಯೋಡಸ್‌‌ಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾದ, ನಂಬಲರ್ಹವಾದ ಹಾಗೂ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾದ ವಿಧಾನ.  ಫ್ಯಾಬ್ರಿಕೇಶನ್‌ ವಿಧಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಕರ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ೨೦೦೮ ಜೂನ್‌ ೨೫ರಂದು ಸಾಂತ ಬಾರ್ಬರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ೫೦ನೇ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್‌ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್‌ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್‌‌ನಲ್ಲಿ ವಿಶದವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.  ಜರ್ನಲ್‌ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್‌‌ ಲೆಟರ‍್ಸ್‌‌ನ  ೨೦೦೮ ಫೆಬ್ರುವರಿ ೧೪ರ ಆವೃತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಜರ್ನಲ್‌ IEEE ಫೋಟೋನಿಕ್ಸ್‌‌ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಲೆಟರ್ಸ್‌‌ನ  ೨೦೦೭ ನವೆಂಬರ್‌ ಆವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ  ಫೋಟೊಡಿಯೋಡಸ್‌ ಕುರಿತ ವಿವರಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;[http://newswise.com/articles/view/541788/ ಅವಲಾಂಚೆ ಫೊಟೊಡೈಯೋಡ್ಸ್ ಟಾರ್ಗೆಟ್ ಬಯೊಟೆರರಿಸಮ್ ಎಜೆಂಟ್ಸ್] ನ್ಯೂಸ್‌ವೈಸ್, ಜೂನ್ ೨೫, ೨೦೦೮ರಂದು ನೋಡಲಾಗಿದೆ.&lt;/ref&gt;

==ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಅಥವಾ ಆತಂಕ==
ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸದಂತೆ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲರಾಗುವ  ಸರಕಾರದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕಾನೂನು ಪರಿಪಾಲನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಅನಾಹುತಕಾರಿ ಮೆಟೀರಿಯಲ್ಸ್‌/ಸೋಂಕುನಿವಾರಕ ಘಟಕಗಳು ಹಾಗೂ ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಘಟಕಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಅಮೆರಿಕದ ಸೇನೆ ಈ ಕುರಿತು ವಿಶೇಷವಾದ ಘಟವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನಾ ಘಟನೆ ನಡೆದಾಗ ತ್ವರಿತಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಹೊಣೆ ಈ ಘಟಕದ್ದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ’ಯುಎಸ್‌‌ ಮೆರಿನ್‌ ಕಾರ್ಪ್ಸ್‌ ಕೆಮಿಕಲ್‌ ಬೈಯಾಲಜಿಕಲ್‌ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್‌ ರೆಸ್ಪೋನ್ಸ್‌ ಫೋರ್ಸ್‌’ ಮತ್ತು ಯು.ಎಸ್‌‌ ಆರ್ಮೀಯ‌ ೨೦ನೇ ಸಪೋರ್ಟ್‌ ಕಮಾಂಡ್‌ (CBRNE) ರೀತಿಯ ಘಟಕಗಳೂ ಇವೆ. ಅವುಗಳು ಸರಾಗವಾಗಿ ಸೋಂಕನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಆತಂಕವನ್ನು ವಿಫಲಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ತುತ್ತಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸೋಂಕು ನಿವಾರಿಸುವ ಗುರುತರ ಹೊಣೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
&lt;references&gt;&lt;/references&gt;

===ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ===
{{Refbegin}}
* {{citation|last=Block|first=Steven M.|title=The growing threat of biological weapons|url=http://www.americanscientist.org/issues/feature/the-growing-threat-of-biological-weapons|accessdate=2009-05-22|volume=89:1|year=2001|publisher=American Scientist|doi=10.1511/2001.1.28|journal=American Scientist|page=28}}
* {{citation|last=Christopher|first=G. W.|coauthors=''et al.''|title=Adapted from Biological Warfare: A Historical Perspective|url=|accessdate=2009-05-22|year=1998|publisher=Operational Medicine Division|location=Fort Detrick, Maryland}}
* {{citation|last1=Eitzen|first1=E.|last2=Takafuji|first2=E.|title=Military Medicine: Medical Aspects of Chemical and Biological Warfare|url=|accessdate=2009-05-22|year=1997|publisher=Office of the Surgeon General, Department of the Army|chapter=Historical Overview of Biological Warfare}}
* {{citation|title=Iraq's Biological Weapon Program|url=http://www.iraqwatch.org/profiles/biological.html|accessdate=2009-05-22|year=2006|month=August|publisher=Iraq's Biological Weapon Program|archive-date=2009-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20090411043128/http://www.iraqwatch.org/profiles/biological.html|url-status=dead}}
* {{citation|last=Milanovich|first=F.|title=Reducing the threat of biological weapons|url=http://www.llnl.gov/str/Milan.html|accessdate=2009-05-22|year=1998|month=June|publisher=Science and Technology Review|pages=4–9|archive-date=2008-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20081123160358/https://www.llnl.gov/str/Milan.html|url-status=dead}}
* {{citation|last=Paquette|first=Laure|title=Bioterrorism in Medical and Healthcare Administration|url=https://books.google.com/?id=fLUIfjbpjUIC&amp;pg=PP1&amp;dq=Bioterrorism+in+Medical+and+Healthcare+Administration|accessdate=2009-05-22|edition=1|date=2006-06-29|publisher=CRC|isbn=978-0824756512}}
* {{citation|last=Rózsa|first=L.|title=The motivation for biological aggression is an inherent and common aspect of the human behavioural repertoire|url=http://www.zoologia.hu/list/motivation.pdf|format=PDF|accessdate=2009-05-22|year=2009|publisher=Medical Hypotheses|pages=72, 217–219|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326063756/http://www.zoologia.hu/list/motivation.pdf|archive-date=2009-03-26|url-status=dead}}
* {{citation|last=Wagner|first=M.|coauthors=Moore, A.; Aryel, R.|title=Handbook of Biosurveillance|url=|accessdate=2009-05-22|year=2006|publisher=Academic Press|location=San Diego, California, United States}}
{{Refend}}

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
{{Wikisource|The Town That Was Poisoned}}

{{Refbegin}}
*[http://student.cs.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/carusBiocrimes.pdf ಬಯೊಟೆರರಿಸಮ್ ಆ‍ಯ್‌೦ಡ್ ಬಯೊಕ್ರೈಮ್ಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616062822/http://student.cs.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/carusBiocrimes.pdf |date=2011-06-16 }} [http://student.cs.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/carusBiocrimes.pdf ದ ಇಲಿಸಿಟ್ ಯೂಸ್ ಆಫ್ ಬಯೊಲಾಜಿಕಲ್ ಎಜೆಂಟ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ 1900, ಡಬ್ಲು ಸೆತ್ ಕಾರಸ್] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616062822/http://student.cs.ucc.ie/cs1064/jabowen/IPSC/articles/carusBiocrimes.pdf |date=2011-06-16 }}
* [http://docs.google.com/viewer?a=v&amp;amp;q=cache:4klaEuJMfO8J:www.adl.org/learn/anthrax/beyond_anthrax.pdf+Stephen+Pera+%22Allen+Schwander+%22&amp;amp;hl=en&amp;amp;pid=bl&amp;amp;srcid=ADGEESj7z1og116Xu462BdEPflh91VyPKxWR5pM56grte13Y7Rb1FsT13GstGge3I_6P7MmFQSW1HvyutwVtf1yTIKUEcN06_WI-0v_aSGzD7W8-y9N0ZjkUNZW1sy3fZfppzSZyt9QV&amp;amp;sig=AHIEtbQQNYSJL_dcDHdQvR_emtek0drKAg ಆ‍ಯ್‌೦ಥ್ರಾಕ್ಸ್‌ನಾಚೆಗಿನ] [http://docs.google.com/viewer?a=v&amp;amp;q=cache:4klaEuJMfO8J:www.adl.org/learn/anthrax/beyond_anthrax.pdf+Stephen+Pera+%22Allen+Schwander+%22&amp;amp;hl=en&amp;amp;pid=bl&amp;amp;srcid=ADGEESj7z1og116Xu462BdEPflh91VyPKxWR5pM56grte13Y7Rb1FsT13GstGge3I_6P7MmFQSW1HvyutwVtf1yTIKUEcN06_WI-0v_aSGzD7W8-y9N0ZjkUNZW1sy3fZfppzSZyt9QV&amp;amp;sig=AHIEtbQQNYSJL_dcDHdQvR_emtek0drKAg ಉಗ್ರಗಾಮಿತ್ವ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಅಪಾಯ]
* [http://www.eht-forum.org/ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವ ಆರೋಗ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭಾಸ್ಥಾನ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726173303/http://www.eht-forum.org/ |date=2009-07-26 }}
* [http://health.europa.eu/my_environment/bio_terrorism/index_en.htm ಇಯು ಆರೋಗ್ಯ ಚೌಕಟ್ಟು ]{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಯು ಸಂಘಟಾನಕಾರರ ಮಾಹಿತಿ
* [http://www.bt.cdc.gov/bioterrorism/ ಅಮೇರಿಕಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನದ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿವಾರಣೆ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061129022411/http://www.bt.cdc.gov/bioterrorism/ |date=2006-11-29 }}
* [http://www.pbs.org/wgbh/nova/bioterror/ ನೊವ: ಜೈವಿಕಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]
* [http://web.mit.edu/professional/short-programs/courses/combating_bioterrorism.html ಪಿಡುಗುಗಳು ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ: ವಾಸ್ತವ ಅಪಾಯಗಳಿಂದ ಪರಿಣಾಮಕಾರೀ ನಿಯಮಗಳು]
{{Refend}}

{{Bioterrorism}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ನಿರೀಕ್ಷಣೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೈವಿಕ ಯುದ್ಧ]]
[[ವರ್ಗ:ಭವಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯಿಂದ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ]]</text>
      <sha1>0d8rda67bx14d32rk16hg2y89ux1q3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಉದಯ ಮೂವಿಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32810</id>
    <revision>
      <id>1432195</id>
      <parentid>1429912</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54010-91</username>
        <id>102391</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1432195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="gup2l0961el8b5gxnus5mibhg9da57u" xml:space="preserve">'''ಉದಯ ಮೂವಿಸ್''' ಕನ್ನಡದ ಸಿನಿಮಾ ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ.ಚಿತ್ರ 
{{ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>gup2l0961el8b5gxnus5mibhg9da57u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432225</id>
      <parentid>1432195</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gopala Krishna A</username>
        <id>23266</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-54010-91|~2026-54010-91]] ([[User talk:~2026-54010-91|talk]]) to last revision by [[User:A826|A826]]</comment>
      <origin>1338300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="332" sha1="49lxdq7iuyqd8z7vb83fu0fhqhrhizm" xml:space="preserve">'''ಉದಯ ಮೂವಿಸ್''' ಕನ್ನಡದ ಚಲನಚಿತ್ರ ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿ.ಚಿತ್ರ 
{{ಕನ್ನಡ ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>49lxdq7iuyqd8z7vb83fu0fhqhrhizm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A</title>
    <ns>2</ns>
    <id>63120</id>
    <revision>
      <id>1432229</id>
      <parentid>1303761</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:08:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gopala Krishna A</username>
        <id>23266</id>
      </contributor>
      <comment>revert</comment>
      <origin>1432229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="351" sha1="4e09i59an19cz8k15p76c820g9zwivz" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;text-align:center;border: 5px solid #006699; padding:5px; background-color: #fef9e7;font-color: #2980b9; line-height:1.5; font-size: 200%&quot;&gt; ಮನ್ನಣೆಯ ದಾಹವದು ಎಲ್ಲಕಿಂತ ಮಿಗಿಲು - [[ಡಿ.ವಿ.ಗುಂಡಪ್ಪ|ಡಿ.ವಿ.ಜಿ]]. &lt;/div&gt; &lt;br&gt;
[[ವರ್ಗ:ಸದಸ್ಯರು]]</text>
      <sha1>4e09i59an19cz8k15p76c820g9zwivz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63288</id>
    <revision>
      <id>1432175</id>
      <parentid>1432099</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8323" sha1="pwh26uulglv5oauac4x7klmpdlptz3j" xml:space="preserve">{{Taxobox
| image = Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg
|regnum = [[Plantae]]
|unranked_divisio = [[Angiosperms]]
|unranked_classis = Eudicots
|unranked_ordo = [[Rosids]]
|ordo = [[Malvales]]
| familia = [[Muntingiaceae]]
| genus = '''''Muntingia'''''
| genus_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
| species = '''''M. calabura'''''
| binomial = ''Muntingia calabura''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
[[Image:Singapur cherry Muntingia calabura tree in Secunderabad, AP W IMG 6651.jpg|thumb|[[Hyderabad, India]]]]

'''ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ'''ಟೀಲಿಯೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಮಧ್ಯಮಗಾತ್ರದ ಮರ. ಇದರ ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಗಸಗಸೆ ಬೀಜವನ್ನು ಹೋಲುವ ನೂರಾರು ಬೀಜಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಈ ಹೆಸರು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಸಿಂಗಪುರ ಚೆರಿ ಅಥವಾ ಜಪಾನೀಸ್ ಚೆರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ== 
ಮುಂಟಿಂಜಿಯ ಕ್ಯಾಲಬುರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=Neotropical Muntingiaceae - Neotropikey from Kew |url=http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715150950/http://www.kew.org/science/tropamerica/neotropikey/families/Muntingiaceae.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=2017-05-16 |website=www.kew.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Morton&quot;&gt;{{cite book |last=Morton |first=Julia F. |year=1987 |chapter=Jamaica cherry |title= Fruits of warm climates |chapter-url=https://www.hort.purdue.edu/newcrop/morton/jamaica_cherry.html |location=Miami, Florida, USA |publisher=New Crop Resource Online Program, Center for New Crops and Plant Products, Department of Horticulture and Landscape Architecture, Purdue University.  |pages=65–69 |isbn=978-0-9610184-1-2}}&lt;/ref&gt; 
==ಹರಡುವಿಕೆ== 
ಇದು ಮೂಲತಃ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕದ್ದು. ಉಷ್ಣವಲಯ ದೇಶಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಇದನ್ನು ಹಣ್ಣಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=Florida's Best Fruiting Plants|last=Boning|first=Charles R.|publisher=Pineapple Press, Inc.|year=2006|location=Sarasota, Florida|page=111}}&lt;/ref&gt; 
==ಸಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹರಡಿ ಬೆಳೆಯುವ ಕೊಂಬೆಗಳು, ಭರ್ಜಿಯಾಕಾರದ ಹಾಗೂ [[ಗರಗಸ]] ಅಂಚುಳ್ಳ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣಗಾತ್ರದ ಬಿಳಿಯಬಣ್ಣದ ಹೂಗಳು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು. ಹಣ್ಣು ಬೆರಿ ಮಾದರಿಯದು. ಇದು ಗುಂಡಾಗಿಯೂ ನುಣುಪಾಗಿಯೂ ಇದೆ. ಇದರ ಬಣ್ಣ ಕೆಂಪು. ರುಚಿ ಸಿಹಿ. ಹಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ರಸಭರಿತ ತಿರುಳಿದೆ. 
ಇದರಿಂದ ಮುರಬ್ಬ ತಯಾರಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Edible Medicinal And Non Medicinal Plants|last=Lim|first=Dr T. K.|date=2012|publisher=Springer Netherlands|isbn=9789400725331|volume=3|pages=486–492|chapter=Muntingia calabura|doi=10.1007/978-94-007-2534-8_62}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

==ಸಸ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ== 
ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರವನ್ನು ಕಾಂಡತುಂಡುಗಳಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;  ಮರಳುಭೂಮಿ ಇದರ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಉತ್ತಮ.
==ಉಪಯೋಗಗಳು== 
ಈ ಮರದ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಕಷಾಯ ಮಾಡುವುದುಂಟು. ಹೂಗಳನ್ನು ತಲೆನೋವು ಮತ್ತು ನೆಗಡಿಗೆ ಔಷಧಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Mahmood|first1=N. D.|last2=Nasir|first2=N. L. M.|last3=Rofiee|first3=M. S.|last4=Tohid|first4=S. F. M.|last5=Ching|first5=S. M.|last6=Teh|first6=L. K.|last7=Salleh|first7=M. Z.|last8=Zakaria|first8=Z. A.|date=2014|title=Muntingia calabura: A review of its traditional uses, chemical properties, and pharmacological observations|journal=Pharmaceutical Biology|volume=52|issue=12|pages=1598–1623|doi=10.3109/13880209.2014.908397|pmid=25068675|issn=1388-0209|url=http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/60577/1/Muntingia%20calabura%20a%20review%20of%20its%20traditional%20uses%2C%20chemical%20properties%2C%20and%20pharmacological%20observations.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220302003108/http://psasir.upm.edu.my/id/eprint/60577/1/Muntingia%20calabura%20a%20review%20of%20its%20traditional%20uses%2C%20chemical%20properties%2C%20and%20pharmacological%20observations.pdf|archivedate=2022-03-02|access-date=2026-10-15|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದರ ತೊಗಟೆಯಿಂದ ನಾರು ತೆಗೆದು ಹಗ್ಗಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದಿದೆ..&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite book|chapter-url=http://www.conabio.gob.mx/conocimiento/info_especies/arboles/doctos/32-elaeo1m.pdf|title=Árboles y arbustos potencialmente valiosos para la restauración ecológica y la reforestación. Reporte técnico del proyecto J084.|last1=Vázquez-Yanes|first1=C.|last2=Batis Muñoz|first2=A. I.|last3=Alcocer Silva|first3=M. I.|last4=Gual Díaz|first4=M.|last5=Sánchez Dirzo|first5=C.|publisher=CONABIO - UNAM|year=1999|language=es|chapter=Muntingia calabura}}&lt;/ref&gt;
[[Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves &amp; fruits in Secunderabad, AP W IMG 6646.jpg|thumb|left|leaves and fruits]]

==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery&gt;
Image:Singapur cherry (Muntingia calabura) in Hyderabad, AP W IMG 9597.jpg|flower in [[Hyderabad, India]].
Image:Common Emigrant (Catopsilia pomona) on Singapur cherry (Muntingia calabura) W IMG 9605.jpg|Common Emigrant ''[[Catopsilia pomona]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]].
Image:Singapur cherry Muntingia calabura trunk in Secunderabad, AP W IMG 6649.jpg|trunk in [[Hyderabad, India]]. 
Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves &amp; flowers in Secunderabad, AP W IMG 6645.jpg|leaves &amp; flowers in [[Hyderabad, India]].
Image:Singapur cherry Muntingia calabura leaves &amp; flowers in Secunderabad, AP W IMG 6644.jpg|leaves &amp; flowers in [[Hyderabad, India]].
Image:Common Jay (Graphium doson) on Singapur Cherry (Muntingia calabura) W IMG 9602.jpg|Common Jay ''[[Graphium doson]]'' on its flower in [[Hyderabad, India]].
File:Muntingia calabura 8406.JPG|Muntingia calabura flower
&lt;/gallery&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
*[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?24697 Germplasm Resources Information Network: ''Muntingia calabura'']
*[http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=MUCA4 USDA Plants Profile: ''Muntingia calabura'']{{Dead link|date=ಮಾರ್ಚ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.stuartxchange.org/Aratiles.html Aratiles]
*[http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm Jamaican Cherry Tree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506075046/http://www.naturia.per.sg/buloh/plants/cherry_tree.htm |date=2013-05-06 }}
*[http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm Pacific Island Ecosystems: ''Muntingia calabura''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227180837/http://www.hear.org/Pier/species/muntingia_calabura.htm |date=2014-12-27 }}
*[http://www.jstor.org/pss/4252085 Claude Lévi-Strauss: The use of wild plants in tropical South America]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಸಗಸೆ ಹಣ್ಣಿನ ಮರ}}
[[ವರ್ಗ:ಹಣ್ಣುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮರಗಳು]]</text>
      <sha1>pwh26uulglv5oauac4x7klmpdlptz3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71902</id>
    <revision>
      <id>1432176</id>
      <parentid>1431972</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪರಿಚಯ */</comment>
      <origin>1432176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3964" sha1="q2yd8axms51jeadnrjmxwsa5u5y4wss" xml:space="preserve">{{Incomplete}}

{{Infobox vachanakaara
| name              = ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ
| birth_date        = ೧೧೬೦
| ankita            = ಗಂಗಾಪ್ರಿಯ ಕೂಡಲಸಂಗ
| spouse            = ಬಸವಣ್ಣ
| known_for         = ವಚನಗಳು
}}

=='''ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ'''==
[[ಬಸವೇಶ್ವರ]]ರ ಹಿರಿಯ ಪತ್ನಿ. ಮಂತ್ರಿ ಬಲದೇವ ಎಂಬುವರ ಮಗಳು. ಗುರು ಘನಲಿಂಗ ರುದ್ರಮುನಿಗಳ ಶಿಷ್ಯೆ. [[ಬಸವೇಶ್ವರ|ಬಸವಣ್ಣ]]ನವರ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಚೈತನ್ಯದಾಯಕ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯ ಸೆಲೆಯಾದವಳು. ಈಕೆ ಪತಿಯ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರಿಣಿ, ದಾಸೋಹ ನಿರತೆ, ಲಿಂಗನಿಷ್ಠೆಯುಳ್ಳ ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧಕಿ. ಇವಳ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಂತರಂಗದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ನೋವು, ಅಗಲಿಕೆ, ದು:ಖ, ದುಮ್ಮಾನಗಳ  ಚಿತ್ರಣವಿದೆ. ಈಕೆಯ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತ &quot; ಗಂಗಾಪ್ರಿಯ ಕೂಡಲಸಂಗ&quot;.
==ಪರಿಚಯ==
ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಧರ್ಮಪತ್ನಿ, ವಚನಕಾರ್ತಿ, ಅನುಭಾವಿ, ಆದರ್ಶಸತಿ ಎನಿಸಿದ ಈಕೆ [[ಕಲಚೂರಿ ರಾಜವಂಶ|ಕಳಚುರಿ]]ಯ ಬಿಜ್ಜಳ ಮಹಾಮಂತ್ರಿ ಬಲದೇವನ ಮಗಳು. ರುದ್ರಮುನಿ ಈಕೆಯ ಗುರು. ಮಹಾಮನೆಯ ಮತ್ತು [[ಅನುಭವ ಮಂಟಪ]]ದ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ [[ಬಸವಣ್ಣ]]ವನವರಿಗೆ ಈಕೆ ತುಂಬ ನೆರವಾಗಿದ್ದಳು. ಈಕೆಯ ಪಾತಿವ್ರತ್ಯ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ ಭಾವಗಳನ್ನು [[ಬಸವ ಪುರಾಣ|ಬಸವಪುರಾಣ]]ದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ''ಗಂಗಾಪ್ರಿಯ ಕೂಡಲಸಂಗಮ ''ಎಂಬುದು ಈಕೆಯ [[ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯ|ವಚನ]]ಗಳ ಅಂಕಿತ. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಏಕನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲಸಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ ತನ್ನ ಒಂದು ವಚನದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾಳೆ. 
&lt;poem&gt;
ಸಾಂದ್ರವಾಗಿ ಹರಗಣ ಭಕ್ತಿಯ ಮಾಳ್ಪನೆಂತೋ ! 
ಮಾದಲಾಂಬಿಕಾ ನಂದನನು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿ ಬಿಜ್ಜಳನರಮನೆಯ ನ್ಯಾಯ ನೋಳ್ಪನೆಂತೋ 
ಮಾದರಸನ ಮೋಹದ ಮಗನು ಸಾಂದ್ರವಾಗಿ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆ ಲಿಂಗತೃಪ್ತಿ ಅನುಗೈವನೆಂತೋ 
ಗಂಗಾಪ್ರಿಯ ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಶರಣ ಚೆನ್ನ. &lt;/poem&gt;

&lt;poem&gt;
ಅವಳ ಕಂದ ಬಾಲಸಂಗ ನಿನ್ನ ಕಂದ
ಚನ್ನಲಿಂಗ ಎಂದು ಹೇಳಿದರಮ್ಮಾ
ಎನ್ನ ಒಡೆಯರು ಫಲವಿಲ್ಲದ
ಕಂದನಿರ್ಪನವಳಿಗೆ ಎನಗೆ ಫಲವಿಲ್ಲ
ಕಂದನಿಲ್ಲ ಇದೇನೊ ದು:ಖದಂದುಗ
ಗಂಗಾಪ್ರಿಯ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ ?
&lt;/poem&gt;
ಈಕೆಯ ಸಮಾಧಿ [[ಬಿಜಾಪುರ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಪ್ಪಡಿ ಸಂಗಮಕ್ಷೇತ್ರ ಅನತಿದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ}}
{{Unreferenced}}

[[ವರ್ಗ:ವಚನಕಾರರು]]
[[ವರ್ಗ:ವಚನಸಂಚಯ ಯೋಜನೆ]]</text>
      <sha1>q2yd8axms51jeadnrjmxwsa5u5y4wss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A/common.css</title>
    <ns>2</ns>
    <id>80249</id>
    <revision>
      <id>1432230</id>
      <parentid>1231610</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gopala Krishna A</username>
        <id>23266</id>
      </contributor>
      <comment>test</comment>
      <origin>1432230</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432231</id>
      <parentid>1432230</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gopala Krishna A</username>
        <id>23266</id>
      </contributor>
      <comment>revert</comment>
      <origin>1432231</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="371" sha1="eusu8846ajd5epj56pb1h4fqatsehq4" xml:space="preserve">#pt-sandbox a {
	background: url(&quot;https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b1/Shovel_work.gif&quot;) no-repeat scroll 0 0 / 20px auto rgba(0, 0, 0, 0);
    /* background: url(&quot;http://www.123gifs.eu/free-gifs/construction/baustelle-0138.gif&quot;) no-repeat scroll 0 0 / 20px auto rgba(0, 0, 0, 0);*/
    background-repeat:no-repeat;
	/*float:right;*/
	padding-left: 20px;
}</text>
      <sha1>eusu8846ajd5epj56pb1h4fqatsehq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಚಮಸಾಲಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81569</id>
    <revision>
      <id>1432211</id>
      <parentid>1362601</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55674-38</username>
        <id>102393</id>
      </contributor>
      <comment>names</comment>
      <origin>1432211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7287" sha1="alzb2h1vulqdc6hptfhr65voc8kbeva" xml:space="preserve">{{wikify}}


ಕರ್ನಾಟಕ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಆಂದ್ರಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಒಂದು ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಳ್ಳ ವ್ಯವಸಾಯ ಆಧಾರಿತ ಬಲಿಷ್ಠ ಪಂಗಡ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಪಂಗಡ.

ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಸಮಾಜದ ಜಗದ್ಗುರುಗಳು''' : ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ವಚನಾನಂದ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು ಹಾಗೂ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀ ಬಸವ ಜಯಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಮಹಾಸ್ವಾಮಿಗಳು'''

'''ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಪೀಠಗಳಿವೆ.'''

'''ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ಹರಿಹರ ವೀರಶೈವ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಜಗದ್ಗುರು ಪೀಠ.''' 

'''ಎರಡನೆಯದ್ದು ಕೂಡಲಸಂಗಮ ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಪೀಠ.'''

ಒಕ್ಕಲತನವೊಂದೇ(ಕೃಷಿ) ಇವರ ಮೂಲ ಕಸುಬು, ತುಂಬಾ ಸರಳ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಗಳು ಈ ಜನರು. ಲಿಂಗಾಯತ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಜನಾಂಗವನ್ನ ಪಂಚಪೀಠ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ಲಿಂಗಾಯತ ಗೌಡರು ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

 ಮಖಾರಿ ತನ್ನ ೫ ನೇ ಮಗನಾದ ಮಿಂಡಗುದ್ದಲಿ ಗೌಡಗೆ  ಕೃಷಿ ಕಾಯಕ ಹಚ್ಚಿದನು. ಅವನದೇ ಪಂಚಮಸಾಲು ಅಥವಾ ಪಂಚಮಸಾಲಿ. ಅರ್ಥ: ಸಾಲು=ಸಂಪ್ರದಾಯ, ಸೆಟ್ಟಿ=ವೃತ್ತಿ.ಮಿಂಡಗುದ್ದಲಿಸೆಟ್ಟಿಯ ನಿಜರೂಪ 'ಮೇಂಡೆಗುದ್ದಲಿಸೆಟ್ಟಿ. ಮೇಂಡೆ ಎಂದರೆ ಮೇಟಿ. ಗುದ್ದಲಿ, ಮೇಟಿಗಳೇ ಇಂದಿಗೂ ಪಂಚಮಸಾಲಿಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉಪಕರಣಗಳು. 

 ಪಂಚಸೆಟ್ಟಿಗಳ ಕಥೆ ವೃತ್ತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಮಾಜ ಕವಲಾಗಿದ್ದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಗುಂಪಿನವರಾದ ಪಂಚಮಸಾಲಿಗಳು ಕೃಷಿಕರಾಗಿದ್ದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು.
 ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ 'ಪಂಚಮಠ' 'ಪಂಚವಣಿಜ' ಮಠಗಳು ಪಂಚಸೆಟ್ಟಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದವು. ನಂತರ ಬಂದ ಪಂಚಾಚಾರ್ಯರರು ಇವುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪಂಚವಣ್ಣಿಗೆ ಮಠಗಳೆಂದು ಕರೆದರು. (ಮಾರ್ಗ ೪ ರಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳು) 

: ಖ್ಯಾತ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾದ ಶಂಭಾ ಜೋಶಿಯವರು ಹೇಳಿದಂತೆ &quot; 'ಚಳಕ' ಅಂದರೆ ಕೃಷಿ ಸಲಕರಣೆ ಸಲಿಕೆ ಎಂದು, ಇದನ್ನು ಆಗಿನ ಕೃಷಿಕರು ಕೃಷಿ ಕಾಯಕದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು,&quot; ಅಂದರೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಉತ್ತರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ(ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲ) ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯನ್ನ ನಡೆಶಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿರುವವರು ಇಂದಿನ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಜನಾಂಗವೇ!, ಜೊತೆಗೆ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಸಿಕ್ಕ ಕೆಲ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಚರಾಜ್ಯಾಧೀಶ್ವರರು ಮತ್ತು ಪಂಚಾಶಲರು ಎಂದು ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿನ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ವಂಶಜರೇ ಅಂದಿನ ಬೃಹತ್ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದಕರು ಆಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಬಲವಾದ ವಾದ. 

'''ಬಸವಣ್ಣ''' : ವಿಶ್ವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಬಸವಣ್ಣ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಮೊದಲ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಪಂಚಮಸಾಲಿಗಳೇ! ಇದು ಅನೇಕ ವಚನ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ, ಲಾವಣಿ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನ ಪಂಚಾಚಾರದ ಪಾಲಕರು ಇವರು, ಅದೆ ಮುಂದೆ ಪಂಚಮಸಲಿ ಎಂದು ಆಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

'''ವಿಜಯನಗರದ ಸಂಗಮ ವಂಶ''' : ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಸಮಾಜದ ಇತಿಹಾಸ ವಿಜಯನಗರದ ಜೊತೆಗೂ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಸಂಗಮ ವಂಶದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆ ಪ್ರೌಢದೇವರಾಯ ಇದೆ ಕುಲದವನು ಎಂದು ಕೆಲ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

 
'''ಕಿತ್ತೂರ ಸಂಸ್ಥಾನ''' : 16-18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಸ್ಥಾನ ಕಿತ್ತೂರ ಸಂಸ್ಥಾನ, ಈ ಮನೆತನದ ಹೆಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ಹೆಮ್ಮೆ ಕಿತ್ತೂರ ರಾಣಿ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಕಹಳೆ ಓದಿದವಳು ಕಿತ್ತೂರ ಚೆನ್ನಮ್ಮ, ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಗೆದ್ದು ಕೀರ್ತಿ ಪಡೆದ ವೀರ ಮಹಿಳೆ.

ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದವರು

ದಿ. ಎಸ್. ಆರ್. ಕಾಶಪ್ಪನವರ - ಹುನಗುಂದ

ಬಸವನಗೌಡ ಪಾಟೀಲ್ ಯತ್ನಾಳ -ವಿಜಯಪುರ

ಮುರುಗೇಶ್ ನಿರಾಣಿ - ಬೀಳಗಿ

ವಿಜಯಾನಂದ ಕಾಶಪ್ಪನವರ - ಹುನಗುಂದ

ವೀಣಾ ಕಾಶಪ್ಪನವರ  - ಹುನಗುಂದ

ಸೋಮಣ್ಣ ಬೇವಿನಮರದ - ಶಿಗ್ಗಾಂವ

ಶ್ರೀಶೈಲಪ್ಪ ಬಿದರೂರ - ಗದಗ

ಸಿ ಸಿ ಪಾಟೀಲ - ಗದಗ

ಸಿದ್ದು ಸವದಿ-ತೇರದಾಳ

ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಹೆಬ್ಬಾಳ್ಕರ

ವಿನಯ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ

==ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕತೆ==
ವಿವೈಧ ಜಾತಿ ಮತ ಪಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹಂಚಿ ಹೋದ ಪಂಚಮಸಾಲಿ ಜನಾಂಗ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕ್ರುತಿಯ ಒಡನಾಟದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಮತಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.
{{Unreferenced}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>alzb2h1vulqdc6hptfhr65voc8kbeva</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83177</id>
    <revision>
      <id>1432210</id>
      <parentid>1346459</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9251" sha1="6krfrjwitiqah62r1zowxpziozfekh2" xml:space="preserve">[[File:Schimpanse Zoo Leipzig.jpg|thumb|right|ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼]]
ಆಫ್ರಿಕದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಒಂದು [[ಮಂಗ|ವಾನರ]]. [[:en:Primates|ಪ್ರೈಮೇಟ್]] ಗಣದ [[:w:Hominidae|ಹೊಮಿನಿಡೇ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಒರಾಂಗೂಟಾನ್, ಗಿಬ್ಬನ್, [[ಗೊರಿಲ್ಲ]]ಗಳ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿ. ಅವುಗಳಂತೆಯೇ ಇದಕ್ಕೂ ಬಾಲವಿಲ್ಲ. ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು ಪ್ಯಾನ್(Pan). [[File:Pan (genus) distribution map.png|thumb|right|ಪ್ಯಾನ್‍ನ ಹರಡುವಿಕೆ. ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ ಹಾಗೂ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬೊನೊಬೊ]]&lt;ref&gt;[http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/chimpanzee]Chimpanzee
Pan troglodytes&lt;/ref&gt;
==ದೇಹರಚನೆ==
ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಯ ಮುಖ, ಕಿವಿ, ಹಸ್ತ ಹಾಗೂ ಪಾದಗಳು ರೋಮರಹಿತ, ಮೈಯ ಮಿಕ್ಕ ಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಒರಟಾದ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ಮುಖದ ಬಣ್ಣ ಕಪ್ಪು ಇಲ್ಲವೆ ಕಂದು ಮಿಶ್ರಿತ ನಸುಗೆಂಪು. ಮೂಗು, ಕಿವಿ, ಕೈ ಹಾಗೂ ಪಾದಗಳು ಮಾತ್ರ ನಸುಗೆಂಪು ಮಾಂಸದ ಬಣ್ಣದವು. ಪೃಷ್ಠಭಾಗ ಮಾಸಲು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿದೆ. ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಯ ಮುಖ, ಉಳಿದ ವಾನರಗಳ ಮುಖಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮನುಷ್ಯ ಮುಖವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಹಣೆ ದೊಡ್ಡದು. ಕಣ್ಣುಗಳು ಚಿಕ್ಕವು. ಎದ್ದು ಕಾಣುವಂತೆ ಮುಂಚಾಚಿದ ಹುಬ್ಬಿನಿಂದಾಗಿ ಆಳವಾಗಿ ಹುದುಗಿದಂತಿವೆ. ಅವುಗಳ ಬಣ್ಣ ಮಾಸಲು ಕಂದು. ಮೂಗು ಅಗಲ ಹಾಗೂ ಚಪ್ಪಟೆ. ಮೂತಿ ಗುಂಡಗಿದೆ. ತುಟಿಗಳು ತೆಳುವಾಗಿರುವವಲ್ಲದೆ ಮುಂಚಾಚಿ ಕೊಂಡಿವೆ. ಹಲ್ಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮಾನವನಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ 32. ಕಿವಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಗಾತ್ರದವು. ಕಾಲುಗಳಿಗಿಂತ ಕೈಗಳು ಬಲು ಉದ್ದ. ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ ನಿಂತಾಗ ಅದರ ಮಂಡಿಗೂ ಕೆಳಗೆ ಜೋಲು ಬೀಳುತ್ತವೆ. ಕೈಯು ಇತರ ಬೆರಳುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಬಲುಮೋಟು. ಪಾದದಲ್ಲೂ ಹಸ್ತದಲ್ಲೂ ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಉಳಿದ ಬೆರಳುಗಳಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು, ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಅನುಕೂಲ.&lt;br/&gt;
ವಯಸ್ಕ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಯ ಎತ್ತರ 1-1.7 m. ತೂಕ 56-80 kg. ಹೆಣ್ಣುಗಳು ಗಂಡುಗಳಿಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕವು.
[[File:Bonobo 009.jpg|thumb|right|ಬೊನೊಬೊ]]
== ಜೀವನ ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ==
[[File:Gombe Stream NP gegenseitiges Lausen.jpg|thumb|right|ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಗಳ ಗುಂಪು]]
ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ ಸಮಾಜಜೀವಿ. ಎರಡರಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳುಳ್ಳ ಗುಂಪು ಇಲ್ಲವೆ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಗುಂಪಿಗೆ ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಗಂಡು ನಾಯಕ. ಗುಂಪಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೆಲ್ಲ ನಾಯಕ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಯದೇ ಆದರೂ ಗುಂಪಿನ ಆಗುಹೋಗುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸದಸ್ಯಪ್ರಾಣಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿಷ್ಠೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗುಂಪಿಗೂ ಅದರದೇ ಆದ ಅಧೀನ ಪ್ರಾಂತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಸುಮಾರು 10 ಚದರ ಮೈಲಿಯಷ್ಟಿರಬಹುದು. ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೇ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವುದಾದರೂ ಹೆಚ್ಚುದೂರ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಬೇಕಾದಾಗ ಖುಷಿಯಾಗಿ ಮರದಿಂದ ಮರಕ್ಕೆ ಕೈಕಾಲುಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಜಿಗಿಯುತ್ತ, ತೊನೆಯುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ನೆಲದಮೇಲೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಕೈಲಾಲುಗಳೆರಡನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕೊಂಚಬಗ್ಗಿಸಿ, ದೇಹವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಬಾಗಿಸಿ ಕೈಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಮಡಿಚಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುವುದೇ ಸಾಮಾನ್ಯಕ್ರಮ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಬರಿಯ ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ನಡೆಯುವುದುಂಟು. ಹೀಗೆ ನಡೆಯುವಾಗ ಪಾದಗಳನ್ನು ಅಡ್ಡಡ್ಡವಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ. ಹಗಲೆಲ್ಲ ಆಹಾರವನ್ನು ಅರಸಿಕೊಂಡು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದು ರಾತ್ರಿಯ ವೇಳೆಗೆ ಮರದಲ್ಲಿ ಸೊಪ್ಪುಸದೆಯ ಗೂಡುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಗುಂಪಿನ ಎಲ್ಲ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಗಳೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮಲಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಹಗಲಿನಲ್ಲೂ ಇಂಥ ಗೂಡುಗಳನ್ನು-ಮರದ ಮೇಲೆ ಇಲ್ಲವೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ-ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಮಲಗಿ ವಿಶ್ರಮಿಸುವ ರೂಢಿ ಉಂಟು, ಕೆಲವು ಸಲ ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲಿದ್ದರೆ ಗೂಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ತೆರನ ಒರಟು ಚಾವಣಿಯನ್ನೂ ಕಟ್ಟುವುವು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾತ್ರಿಯೆಲ್ಲ ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲೇ ಕಳೆಯುವುವಾದರೂ ಬೆಳದಿಂಗಳಿದ್ದರೆ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಏನಾದರೂ ಕಾರ್ಯನಿರತವಾಗಿರುವುದುಂಟು. ಬೆಳಗಿನ ಝಾವ ಎದ್ದು ಸೂರ್ಯ ಹುಟ್ಟಿದ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳವರೆಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದು, ಅನಂತರ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ವೇಳೆಗೆ ಕೊಂಚ ವಿಶ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡು ಸಂಜೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಗಣನೀಯ ಪರಿಮಾಣದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಮರವನ್ನೇರಿ ಮಲಗುವುದು ಇವುಗಳ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಹಣ್ಣುಹಂಪಲು, ಚಿಗುರು, ಗೆಡ್ಡೆಗೆಣಸು ಮುಂತಾದವೇ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ, ಕೀಟಗಳನ್ನೂ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ ತಿನ್ನುವುದಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬುಶ್‍ಬಕ್ ಮುಂತಾದ [[ಜಿಂಕೆ]]ಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಮಾಡಿ ತಿನ್ನುವುದುಂಟು.
==ಮನುಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼==
[[File:Man&amp;chimpbrains.png|thumb|right|ಮನುಷ್ಯ ಹಾಗೂ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಯ [[ಮೆದುಳು]]]]
ವೈದ್ಯಕೀಯ ಹಾಗೂ ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಂಪಾಂಜಿ಼ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸ್ಥಾನವುಂಟು. ಕಾರಣ, ಇದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಸಂಬಂಧಿಯಾಗಿರುವುದು. ಇದು ಮಂಗಗಳಿಗಿಂತ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕ ಅಂಗ ರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಶರೀರ ವಿಜ್ಞಾನಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಜೀವರಸಾಯನಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಸಂಶೋಧನೆಗಳಿಂದ ಶ್ರುತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಕಂಕಾಲ ಮನುಷ್ಯನ ಕಂಕಾಲವನ್ನು ಹೋಲುವುದೂ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರಾಂಶವಾಗಿದೆ.
== ಉಲ್ಲೇಖ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಾನರ ವರ್ಗದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>6krfrjwitiqah62r1zowxpziozfekh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84346</id>
    <revision>
      <id>1432161</id>
      <parentid>1342158</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T23:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30026" sha1="38gj64ikgvwzg4fn90p8gc8w8dkc3oj" xml:space="preserve">
{{infobox officeholder
| name               = ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್
| birthname = ಕಾರ್ಲ್ ಅರ್ಲ್ ಮಂಡಿ
| image              = Rep. Karl Mundt, Repub., of S.D., 2-21-40 LCCN2016877155 (cropped).jpg
| caption            = ೧೯೪೦ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು.
| jr/sr              = ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟರ್
| state              = [[:en:South Dakota]]
| term_start         = ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧, ೧೯೪೮
| term_end           = ಜನವರಿ ೩, ೧೯೭೩
| predecessor        = [[:en:Vera C. Bushfield|ವೆರಾ ಸಿ. ಬುಶ್‌ಫೀಲ್ಡ್]]
| successor          = [[:en:James Abourezk|ಜೇಮ್ಸ್ ಅಬೌರೆಜ್ಕ್]]
| state1             = [[:en:South Dakota]]
| district1          = {{ushr|SD|1|1st}}
| term_start1        = ಜನವರಿ ೩, ೧೯೩೯
| term_end1          = ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೧, ೧೯೪೮
| predecessor1       = [[:en:Fred H. Hildebrandt|ಫ್ರೆಡ್ ಎಚ್. ಹಿಲ್ಡೆಬ್ರಾಂಡ್]]
| successor1         = [[:en:Harold O. Lovre|ಹೆರಾಲ್ಡ್ ಒ. ಲವ್ರೆ]]
| restingplace = [[:en:Madison, South Dakota|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್, ಸೌತ್ ಡಕೋಟಾದಲ್ಲಿರುವ]] ಗ್ರೇಸ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಮಶಾನ.
| birth_date         = {{Birth date|1900|6|3}}
| birth_place        = [[:en:Humboldt, South Dakota|ಹಂಬೋಲ್ಟ್, ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾ]], ಯು.ಎಸ್.
| death_date         = {{death date and age|1974|8|16|1900|6|3}}
| death_place        = [[:en:Washington, D.C.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]], ಯು.ಎಸ್.
| party              = [[:en:Republican Party (United States)|ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]]
| spouse             = {{marriage|ಮೇರಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮೋಸೆಸ್|1924}}
| father             = ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಜಾನ್ ಮುಂಡ್ಟ್
| mother             = ರೋಸ್ ಷ್ನೇಯ್ಡರ್
| alma_mater         = [[:en:Carleton College|ಕಾರ್ಲೆಟನ್ ಕಾಲೇಜ್]]
| occupation         = {{hlist|ಶಿಕ್ಷಕ|ಶಾಲಾ ನಿರ್ವಾಹಕ|ರಾಜಕಾರಣಿ}}
}}

'''ಕಾರ್ಲ್ ಅರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್''' (ಜೂನ್ ೩, ೧೯೦೦ - ಆಗಸ್ಟ್ ೧೬, ೧೯೭೪) ಇವರು ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ಮತ್ತು [[:en:United States Congress|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನ]] [[:en:Republican|ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. [[:en:United States House of Representatives|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] (೧೯೩೯–೧೯೪೮) ಮತ್ತು [[:en:United States Senate |ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] (೧೯೪೮–೧೯೭೩) ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=  http://history.house.gov/People/Listing/M/MUNDT,-Karl-Earl-(M001078)/#biography
|title= Mundt, Karl Earl (1900–1974)|publisher=   Office of the Historian. U.S. Senate Historical Office   |access-date= May 15, 2016}}&lt;/ref&gt; 

==ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ==
ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು [[:en:Humboldt, South Dakota|ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದ ಹಂಬೋಲ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು. ಅವರು ಫರ್ಡಿನಾಂಡ್ ಜಾನ್ ಮುಂಡ್ಟ್ (೧೮೭೫–೧೯೪೭) ಮತ್ತು ರೋಸ್ (ಷ್ನೇಯ್ಡರ್) ಮುಂಡ್ಟ್ (೧೮೭೪–೧೯೬೫) ಅವರ ಮಗ. ಅವರ ಪೋಷಕರು ಇಬ್ಬರೂ [[ಜರ್ಮನಿ|ಜರ್ಮನ್]] ವಲಸಿಗರ ವಂಶಸ್ಥರು. ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ಹಂಬೋಲ್ಟ್, [[:en:Pierre|ಪಿಯರೆ]] ಮತ್ತು [[:en:Madison|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ನ]] ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ೧೯೧೯ ರಲ್ಲಿ, ಮ್ಯಾಡಿಸನ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಿಂದ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಭಾಷಣ]] ಮತ್ತು ಚರ್ಚಾಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದರು.

===ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭ===
೧೯೨೩ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Minnesota|ಮಿನ್ನೆಸೋಟದ]] [[:en:Carleton College|ಕಾರ್ಲೆಟನ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ]] [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ]] ಮೇಜರ್‌ನೊಂದಿಗೆ [[:en:Bachelor of Arts |ಬ್ಯಾಚುಲರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಪದವಿ ಪಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದ [[:en:Bryant|ಬ್ರ್ಯಾಂಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಬ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ [[ಶಿಕ್ಷಕ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾದರು. ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಅವರು [[ಭಾಷಣ]], [[:en:psychology|ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]], [[ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಸರ್ಕಾರ|ಸರ್ಕಾರವನ್ನು]] ಬೋಧಿಸಿದರು. [[ಚರ್ಚೆ]], ಭಾಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಭಾಷಣ ತಂಡಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಮೊದಲ ವರ್ಷದ ನಂತರ, ಅವರು ಬ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಶಾಲೆಗಳ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ಬಡ್ತಿ ಪಡೆದರು. ಈ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅವರು ೧೯೨೭ ರವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡೆಂಟ್ ಆಗಿ, ಅವರು ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತು ಭಾಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

===ಮದುವೆ===
೧೯೨೪ ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ಬ್ರ್ಯಾಂಟ್ ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲೇಜು ಸಹಪಾಠಿ ಮೇರಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಮೋಸೆಸ್ (೧೯೦೦–೧೯೮೫) ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು. ೧೯೨೭ ರಲ್ಲಿ, ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ಇಬ್ಬರೂ [[:en:Columbia University|ಕೊಲಂಬಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ]] ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಬೇಸಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನದ ನಂತರ [[:en:Master of Arts|ಮಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಆರ್ಟ್ಸ್]] ಪದವಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ೧೯೨೮ ರ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಅವರಿಬ್ಬರೂ ಈಸ್ಟರ್ನ್ ಸ್ಟೇಟ್ ನಾರ್ಮಲ್ ಸ್ಕೂಲ್&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://explore.digitalsd.org/digital/collection/university/id/256/rec/15|title=CONTENTdm|website=explore.digitalsd.org|access-date=2019-04-04}}&lt;/ref&gt; (ಈಗ, [[:en:Dakota State University|ಡಕೋಟಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]) ನಲ್ಲಿ ೧೯೩೬ ರವರೆಗೆ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಕಾರ್ಲ್‌ರವರು ಭಾಷಣ ವಿಭಾಗದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು [[ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ|ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು]] ಕಲಿಸಿದರೆ, ಮೇರಿ ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು [[ನಾಟಕ]] ಮತ್ತು [[ಫ್ರೆಂಚ್ ಭಾಷೆ|ಫ್ರೆಂಚ್]] ಕಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://mundt.dsu.edu/early-years/childhood.aspx|title= Karl E. Mundt Family Background|publisher= Karl E. Mundt Historical &amp; Educational Foundation and Archives|access-date= May 15, 2016|archive-date= ಜೂನ್ 10, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160610033503/http://mundt.dsu.edu/early-years/childhood.aspx|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; 

===ಯು.ಎಸ್. ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್===
೧೯೩೬ ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು [[:en:South Dakota's 1st congressional district|ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದ ೧ ನೇ ಕಾಂಗ್ರೆಷನಲ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌ಗೆ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದರು. [[:en:Democratic|ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ]] ವರ್ಷದಲ್ಲಿ [[:en:Fred H. Hildebrandt|ಫ್ರೆಡ್ ಎಚ್. ಹಿಲ್ಡೆಬ್ರಾಂಟ್]] ವಿರುದ್ಧ ಸೋತರು ಹಾಗೂ ೧೯೩೮ ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೆದ್ದರು. ಇದು ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ನರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.

===ಯು.ಎಸ್. ಸೆನೆಟ್===
೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ಈ ಹಿಂದೆ [[:en:Harlan J. Bushfield|ಹರ್ಲಾನ್ ಜೆ ಬುಷ್ಫೀಲ್ಡ್]] ಹೊಂದಿದ್ದ ಸೆನೆಟ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, [[ಪತಿ|ಪತಿಯ]] ಮರಣದ ನಂತರ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದ ಸೆನೆಟರ್ [[:en:Vera C. Bushfield|ವೆರಾ ಸಿ. ಬುಷ್ಫೀಲ್ಡ್]] ಅವರ ರಾಜೀನಾಮೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಖಾಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತುಂಬಲು ಸೆನೆಟ್‌ಗೆ ನೇಮಕಗೊಂಡ ನಂತರ ಅವರು ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೦, ೧೯೪೮ ರಂದು ತಮ್ಮ ಹೌಸ್ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದರು. ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ೧೯೫೪, ೧೯೬೦ ಮತ್ತು ೧೯೬೬ ರಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್‌ಗೆ ಮರು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://mundt.dsu.edu/|title= Karl E. Mundt Archives|publisher= Dakota State University|access-date= May 15, 2016|archive-date= ಮೇ 25, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160525181056/http://mundt.dsu.edu/|url-status= dead}}&lt;/ref&gt; ೧೯೬೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಆಗಿನ [[:en:U.S. Representative |ಯು.ಎಸ್. ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾದ]] [[:en:George McGovern|ಜಾರ್ಜ್ ಮೆಕ್‌ಗವರ್ನ್]] ಮತ್ತು ಬಹುತೇಕರನ್ನು ಮರುಚುನಾವಣೆಗಾಗಿ ಸವಾಲು ಹಾಕಿ ಸೋಲಿಸಿದರು.

===ಅನಾರೋಗ್ಯ===
ನವೆಂಬರ್ ೨೩, ೧೯೬೯ ರಂದು, ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ತೀವ್ರ [[ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯು|ಪಾರ್ಶ್ವವಾಯುವಿಗೆ]] ಒಳಗಾದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ಅವರು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದರೂ [[ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ಅಧಿವೇಶನಗಳಿಗೆ ಹಾಜರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಪತ್ನಿ ಮೇರಿ, ಮುಂಡ್ಟ್ ಅವರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವರ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಂಗವಿಕಲ ಸೆನೆಟರ್ ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ಕರೆಗಳನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ, ಸೆನೆಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಕಾನ್ಫರೆನ್ಸ್ ಮುಂಡ್ಟ್ ಅವರನ್ನು ಅವರ ಸಮಿತಿಯ ನಿಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಿತು. ಆದರೆ, ಅವರು ಜನವರಿ ೩, ೧೯೭೩ ರಂದು ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.usatoday.com/news/washington/2006-12-14-johnson-gov_x.htm &quot;S.D. governor would name person to fill Johnson vacancy&quot;, &lt;cite&gt;USA Today&lt;/cite&gt; 14 December 2006.]&lt;/ref&gt; ಅವರು ೧೯೭೨ ರಲ್ಲಿ, ಮರುಚುನಾವಣೆಯನ್ನು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಡೆಮೋಕ್ರಾಟ್ [[:en:James G. Abourezk|ಜೇಮ್ಸ್ ಜಿ. ಅಬೌರೆಜ್ಕ್]] ಅವರು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು.

===ಸಾವು ಮತ್ತು ಸಮಾಧಿ===
ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ, [[:en:Washington, D.C.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.ಯಲ್ಲಿ]] [[ಹೃದಯ]] ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ನಿಧನರಾದರು ಮತ್ತು [[:en:Madison, South Dakota|ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದ ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ]] ಗ್ರೇಸ್ಲ್ಯಾಂಡ್ ಸ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

==ಯು.ಎಸ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌ನಲ್ಲಿನ ಸಾಧನೆಗಳು==
[[File:South_Dakota_Congressional_Delegation_87th_Congress_1961-1963.jpg|thumb|right|[[:en: 87th U.S. Congress|೮೭ ನೇ ಯು.ಎಸ್. ಕಾಂಗ್ರೆಸ್‌]] [[:en:South Dakota's congressional delegation|ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ನಿಯೋಗದಲ್ಲಿ]], [[:en:Ellis Y. Berry|ಎಲ್ಲಿಸ್ ವೈ. ಬೆರ್ರಿ]], [[:en: Joseph H. Bottum|ಜೋಸೆಫ್ ಎಚ್. ಬೊಟ್ಟಮ್]], ಕಾರ್ಲ್ ಇ. ಮುಂಡ್ಟ್ ಮತ್ತು [[ :en:Ben Reifel|ಬೆನ್ ರೀಫೆಲ್.]] ಅವರೊಂದಿಗಿನ ದೃಶ್ಯ.]]

ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು &quot;ಅಮೆರಿಕನ್ನರನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ&quot; ಶಾಸನದ ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಬೆಂಬಲಿಸಿದರು. ೧೯೪೧ ರಿಂದ ೧೯೪೮ ರವರೆಗೆ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಮಿತಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ೧೯೪೫ ರಲ್ಲಿ [[ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಯೋಗ]] ([[ಯುನೆಸ್ಕೋ]]) ಸೇರಲು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ೧೯೪೮ ರಲ್ಲಿ, ಕಾನೂನಿಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದ [[:en: Smith-Mundt Act|ಸ್ಮಿತ್-ಮುಂಡ್ಟ್ ಕಾಯ್ದೆಯ]] ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[:en: Voice of America|ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೆರಿಕಾದ]] ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ೧೯೪೩ ರಿಂದ ೧೯೪೮ ರವರೆಗೆ [[:en:House Un-American Activities Committee|ಹೌಸ್ ಅನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಕಮಿಟಿಯ]] ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಚ್‌ಯುಎಸಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en: Alger Hiss|ಆಲ್ಗರ್ ಹಿಸ್]] ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು [[:en: motion picture industry|ಚಲನ ಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮದ]] ತನಿಖೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. [[:en: Ku Klux Klan|ಕು ಕ್ಲಕ್ಸ್ ಕ್ಲಾನ್‌ನ]] ತನಿಖೆಯನ್ನು ಎಚ್‌ಯುಎಸಿ ಮುಂದುವರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ವಿಫಲರಾದರು.

ಅವರು ಶೀರ್ಷಿಕೆ ೫೦ ಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಪಾಡುಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ಕೆಲವು ವರ್ಗೀಕೃತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೆ ರವಾನಿಸುವುದನ್ನು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://law.justia.com/cases/federal/appellate-courts/F2/317/546/391121/#fn5 Bill introduced by Senator Mundt on March 8, 1949] (law.justia.com)&lt;/ref&gt; 

ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು [[:en: Civil Rights Acts of 1957|೧೯೫೭]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/85-1957/s75|title=HR. 6127. CIVIL RIGHTS ACT OF 1957.|work=GovTrack.us}}&lt;/ref&gt; [[:en:1960|೧೯೬೦]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/86-1960/s284|title=HR. 8601. PASSAGE OF AMENDED BILL.|access-date=2024-10-01|archive-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123124430/https://www.govtrack.us/congress/votes/86-1960/s284|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:1964|೧೯೬೪]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/88-1964/s409|title=HR. 7152. PASSAGE.|access-date=2024-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20201206164352/https://www.govtrack.us/congress/votes/88-1964/s409|archive-date=2020-12-06|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[:en: 1968|೧೯೬೮]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/90-1968/s346|title=TO PASS H.R. 2516, A BILL TO PROHIBIT DISCRIMINATION IN SALE OR RENTAL OF HOUSING, AND TO PROHIBIT RACIALLY MOTIVATED INTERFERENCE WITH A PERSON EXERCISING HIS CIVIL RIGHTS, AND FOR OTHER PURPOSES.}}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ [[:en:24th Amendment to the U.S. Constitution|ಯುಎಸ್ ಸಂವಿಧಾನದ ೨೪ ನೇ ತಿದ್ದುಪಡಿ]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/87-1962/s226|title=S.J. RES. 29. APPROVAL OF RESOLUTION BANNING THE POLL TAX AS PREREQUISITE FOR VOTING IN FEDERAL ELECTIONS.|work=GovTrack.us|access-date=2024-10-01|archive-date=2020-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021003823/https://www.govtrack.us/congress/votes/87-1962/s226|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[:en:Voting Rights Act of 1965|೧೯೬೫ ರ ಮತದಾನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಾಯ್ದೆ]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/89-1965/s78|title=TO PASS S. 1564, THE VOTING RIGHTS ACT OF 1965.|access-date=2024-10-01|archive-date=2021-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210315015826/https://www.govtrack.us/congress/votes/89-1965/s78|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[:en:U.S. Supreme Court|ಯುಎಸ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ಗೆ]] [[:en: Thurgood Marshall|ಥರ್ಗುಡ್ ಮಾರ್ಷಲ್]] ಅವರ ದೃಢೀಕರಣದ ಪರವಾಗಿ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.govtrack.us/congress/votes/90-1967/s176|title=CONFIRMATION OF NOMINATION OF THURGOOD MARSHALL, THE FIRST NEGRO APPOINTED TO THE SUPREME COURT.|work=GovTrack.us|access-date=2024-10-01|archive-date=2021-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227110434/https://www.govtrack.us/congress/votes/90-1967/s176|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ಸೆನೆಟರ್ ಆಗಿ, ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ಸೆನೆಟ್‌ನ [[:en:Appropriations Committee|ಧನವಿನಿಯೋಗ ಸಮಿತಿ]], [[:en:Foreign Relations Committee|ವಿದೇಶಾಂಗ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಮಿತಿ]], [[:en:Government Operations Committee|ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆ ಸಮಿತಿ]] ಮತ್ತು [[:en: Permanent Investigations Subcommittee|ಶಾಶ್ವತ ತನಿಖಾ ಉಪಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿ]] ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅವರು ಅಂತರ್ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಬಂಧಗಳ ಸಲಹಾ ಆಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸೆನೆಟ್ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದರು. ೧೯೫೪ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[:en: Army-McCarthy Hearings|ಸೈನ್ಯ-ಮೆಕಾರ್ಥಿ ವಿಚಾರಣೆಗಳಿಗಾಗಿ]] ತನಿಖೆಗಳ ಸೆನೆಟ್ ಉಪಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಸೆನೆಟರ್ ಆಗಿ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ [[:en: Missouri River|ಮಿಸ್ಸೌರಿ ನದಿ]] ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯುವುದು, [[:en: Sioux Falls, South Dakota|ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದ ಸಿಯೋಕ್ಸ್ ಫಾಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] [[:en: EROS Data Center|ಇ‌ಆರ್‌ಒಎಸ್ ಡೇಟಾ ಸೆಂಟರ್]] ಸ್ಥಾಪನೆ, ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು [[:en: South Dakota|ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದಲ್ಲಿ]] [[:en: Interstate highway |ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ]] ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿವೆ.

==ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಲೀಗ್==
೧೯೨೫ ರಲ್ಲಿ, [[:en: Bruno E. Jacob |ಬ್ರುನೊ ಇ. ಜಾಕೋಬ್]] [[:en: National Forensic League|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೋರೆನ್ಸಿಕ್ ಲೀಗ್]] ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ವಾಕ್ ಮತ್ತು ಚರ್ಚಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ೧೯೩೨ ರಿಂದ ೧೯೭೧ ರವರೆಗೆ ಸಂಘಟನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.speechanddebate.org/history/|title = History}}&lt;/ref&gt; 

ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ೧೯೫೭ ರ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವ ಸಮಾವೇಶದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರಾಯೋಜಕರಾಗಿದ್ದರು. ಇದು [[:en: Washington, D.C.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.]] ಮತ್ತು [[:en: Philadelphia|ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾದ]] ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾದಲ್ಲಿನ ೫೫ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ) ಹಿರಿಯರನ್ನು &quot;ಅಣಕು&quot; ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ (ಆಗಿನ) ೪೮ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಏಳು ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಾಗಿ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

==ಪರಂಪರೆ==
ವೈಯಕ್ತಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪತ್ರವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ [[:en:Madison|ಮ್ಯಾಡಿಸನ್‌ನ]] [[:en: Dakota State University|ಡಕೋಟಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ]] ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ೧೯೬೯ ರಲ್ಲಿ, [[ :en:Richard Nixon|ರಿಚರ್ಡ್ ನಿಕ್ಸನ್]] ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;http://dlsd.sdln.net/cdm/ref/collection/university/id/340 {{Dead link|date=March 2022}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದಲ್ಲಿರುವ [[:en:Karl E. Mundt National Wildlife Refuge |ಕಾರ್ಲ್ ಇ. ಮುಂಡ್ಟ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು]] ೧೯೭೪ ರಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸಲಾಯಿತು.

೧೯೬೩ ರಲ್ಲಿ ಮುಂಡ್ಟ್ ಅವರ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಲ್ ಇ. ಮುಂಡ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ಭಾಷಣ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸೆಮಿನಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಡಕೋಟಾದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಕಾರ್ಲ್ ಇ. ಮುಂಡ್ಟ್ ಚರ್ಚಾ ಪಂದ್ಯಾವಳಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಲ್ ಇ. ಮುಂಡ್ಟ್ ಡಕೋಟಾ ಆಹ್ವಾನಿತ ಮೌಖಿಕ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಲ್ ಇ. ಮುಂಡ್ಟ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ ಡಕೋಟಾ ಸ್ಟೇಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯ ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಜುಲೈ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್ ಈಗ ಗ್ರಂಥಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಒಂದಾಗಿದೆ.

==ಚಲನಚಿತ್ರ==
[[:en:Coen brothers|ಕೊಯೆನ್ ಸಹೋದರರ]] ೧೯೯೧ ರ ಚಲನಚಿತ್ರ [[:en:Barton Fink|''ಬಾರ್ಟನ್ ಫಿಂಕ್‌ನ'']] ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್‌ರವರು ಒಬ್ಬ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಮಾರಾಟಗಾರನಾಗಿದ್ದು, ಜೊತೆಗೆ ನಟ [[:en:John Goodman|ಜಾನ್ ಗುಡ್‌ಮನ್‌ರವರು]] ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Dee |first=Jake |date=2020-04-21 |title=10 Facts You Didn't Know About The Coen Brothers' Barton Fink |url=https://screenrant.com/facts-didnt-know-about-coen-brothers-barton-fink/ |access-date=2023-04-20 |website=ScreenRant |language=en}}&lt;/ref&gt; 

==ಇದನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[:en:United States House of Representatives|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್]]
* [[:en:House Un-American Activities Committee|ಹೌಸ್ ಅನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಕಮಿಟಿ]]
* [[:en:List of members of the House Un-American Activities Committee|ಹೌಸ್ ಅನ್-ಅಮೆರಿಕನ್ ಆಕ್ಟಿವಿಟೀಸ್ ಕಮಿಟಿಯ ಸದಸ್ಯರ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[:en:Karl Mundt Archives|ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್ ಆರ್ಕೈವ್ಸ್]][https://archives.dsu.edu/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240921040311/https://archives.dsu.edu/ |date=2024-09-21 }}
* [[:en:Karl Mundt Library|ಕಾರ್ಲ್ ಮುಂಡ್ಟ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯ]][https://library.dsu.edu/c.php?g=857936&amp;p=6146747]
* [[:en:Mundt-Nixon Bill|ಮುಂಡ್ಟ್-ನಿಕ್ಸನ್ ಬಿಲ್]]
* [[:en:Smith–Mundt Act|ಸ್ಮಿತ್-ಮುಂಡ್ಟ್ ಆಕ್ಟ್]]
* [[:en:Voice of America|ವಾಯ್ಸ್ ಆಫ್ ಅಮೇರಿಕಾ]]
* [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

==ಸಂಬಂಧಿತ ಓದುವಿಕೆ==
* Heidepriem, Scott (1988) A Fair Chance for a Free People: A Biography of Karl E. Mundt, United States Senator (Madison, SD: Leader Printing)

==ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [http://dlsd.sdln.net/cdm/compoundobject/collection/mundt/id/767 Karl E. Mundt Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160605105044/http://dlsd.sdln.net/cdm/compoundobject/collection/mundt/id/767 |date=2016-06-05 }} Biography and information about the Senator's papers and memorabilia archived at [[Dakota State University]]
* [http://www.saadigitalarchive.org/item/20120811-1047 &quot;Letter from J.J. Singh requesting support for Mundt amendment&quot; in the South Asian American Digital Archive (SAADA)]
*[https://www.fws.gov/refuge/karl_e_mundt/ Karl E. Mundt National Wildlife Refuge]
* [http://bioguide.congress.gov/scripts/bibdisplay.pl?index=M001078 Biographical Dictionary of the US Congress]: Karl Mundt – Extended Bibliography
* [http://bioguide.congress.gov/scripts/guidedisplay.pl?index=m001078 Biographical Dictionary of the US Congress]: Karl Mundt – Guide to Research Collections
* [https://history.house.gov/People/Listing/M/MUNDT,-Karl-Earl-(M001078)/ House History]:  Karl Mundt

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]]</text>
      <sha1>38gj64ikgvwzg4fn90p8gc8w8dkc3oj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Country data Kingdom of Sardinia</title>
    <ns>10</ns>
    <id>90779</id>
    <revision>
      <id>1432154</id>
      <parentid>1432131</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>92051</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr.</comment>
      <origin>1432154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="2ddyk2wv0iq4s6jshq2t2tbp5wpqw2h" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Kingdom of Sardinia&lt;!-- Piedmont-Sardinia --&gt;
| shortname alias = Sardinia
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = Sardinia
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>2ddyk2wv0iq4s6jshq2t2tbp5wpqw2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432159</id>
      <parentid>1432154</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>768</id>
      </contributor>
      <comment>ಚಿತ್ರ Flag_of_Kingdom_of_Sardinia_(1848).svgರ ಬದಲು ಚಿತ್ರ Civil_Flag_and_civil_Ensign_of_the_Savoyard_States_(1816-1848).svg ಹಾಕಲಾಗಿದೆ.</comment>
      <origin>1432159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="703" sha1="ouk1slfabwi1ba3lrfswb5l03gjy54l" xml:space="preserve">{{ {{{1&lt;noinclude&gt;|country showdata&lt;/noinclude&gt;}}}
| alias = Kingdom of Sardinia&lt;!-- Piedmont-Sardinia --&gt;
| shortname alias = Sardinia
| flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg
| flag alias-1720 = Savoie flag.svg
| flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif
| flag alias-1816 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg
| flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg
| flag alias-savoyard = Savoyard flag.svg
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| variant = {{{variant|}}}
&lt;noinclude&gt;
| var1 = 1720
| var2 = 1782
| var3 = 1816
| var4 = 1848
| var5 = savoyard
| related1 = Sardinia
| cat = Sardinia kingdom
&lt;/noinclude&gt;
}}</text>
      <sha1>ouk1slfabwi1ba3lrfswb5l03gjy54l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಾವಣಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114992</id>
    <revision>
      <id>1432183</id>
      <parentid>1346440</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36706" sha1="iw01jocq4uqlgqgpzw3w2cjt4pg72tt" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:San_Cristobal_de_las_Casas.jpg|thumb|ಮನೆಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು]]

'''ಚಾವಣಿ''' ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬಿಡಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುವ ಮೇಲುಭಾಗ; ಮಾಡು (ರೂಫ್). ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಚಪ್ಪಡಿಯೋ ಗಟ್ಟಿಮಣ್ಣಿನ ಕೊರೆದ ಭಾಗವೋ ಚಾವಣಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅನಂತರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಾದ ಗುಡಿಸಲು ಗುಡಾರಗಳಿಗೆ ಮರ, ಬಿದಿರು, ಹಂಬು, ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು, ಸೋಗೆ, ಚರ್ಮ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಯುಕ್ತ ಬಳಕೆಯಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಹಗುರವಾದ ಹೊದಿಕೆ ಚಾವಣಿಯಾಯಿತು. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶ ಒಂದೇ-ನಿಸರ್ಗದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಏರುಪೇರುಗಳಿಂದ ಬಿಡಾರದೊಳಗಿನ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಅವರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;Harris, Cyril M. (editor). ''Dictionary of Architecture and Construction, Third Edition'', New York, McGraw Hill, 2000, p. 775&lt;/ref&gt; ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾದರಿಯ ಚಾವಣಿಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿನ ಹವಾಗುಣ, ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಕಟ್ಟಡದ ವಸ್ತುಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಾಸ ಮುಂತಾದವು ಕಾರಣಗಳು.

==ಲಕ್ಷಣಗಳು==
ಚಾವಣಿಗಳು ಮಟ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಇಳಕಲಿನಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಮಾಡನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ, ಸೆಕೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ಇರಬೇಕಲ್ಲದೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಿಂದ ಕಟ್ಟುವ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮಟ್ಟವಾದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಮೇಲೆ ಆಸ್ಫಾಲ್ಟನ್ನು ಬಳಿದು ನೀರು ಒಳಗೆ ಇಳಿಯದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಮಾಡುಗಳ ಮೇಲುಭಾಗ ಮಳೆಯ ನೀರು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಹಾಗೆ ಕೊಂಚ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಆದರೆ ಮಹಡಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳ ಬೇಕಾದಾಗ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮ್ಯಾನ್‍ಸರ್ಡ್ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಸೀಸ, ತಾಮ್ರ, ಸತು, ಫಲಕಗಳು, ಹೆಂಚುಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ನಾರು-ಸಿಮೆಂಟು ತಗಡುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾಡಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಹಿಂದೆ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಗ ಕಟ್ಟಬಹುದಾದ ಉಕ್ಕಿನ ಸರಕಟ್ಟುಗಳು ಈಚೆಗೆ ಮರದ ತೊಲೆಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿವೆ. ವಾಸದ ಮನೆಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬಣ್ಣದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಬಟ್ಟೆಯ ಚಲುವೆಯ ಮನೆಗಳು-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈಗಲೂ ಮರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಚಾವಣಿಯ ಮಾದರಿಗಳು==
1 ವಾರ್ಚಾಟು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮಾಡು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಮಾದರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಇಳಿಕಲು ದೊಡ್ಡ ಮಳೆ ಬಂದಾಗಲೂ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಈ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಂಚುಗಳು, ಫಲಕಗಳು, ಸತುವಿನ ಇಲ್ಲವೆ ಕಲ್ನಾರಿನ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸಬಹುದು.

2 ಎರಡು ಇಳಿಕಲುಗಳಿರುವ ಮಾಡುಗಳನ್ನು ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿನ ತೀರುಗಳು ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಗೋಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಒಂದು ತೊಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ತೀರುಗಳ ಕೆಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಮಟ್ಟವಾದ ತೊಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಕೊಂಚ ಮುಂದಕ್ಕೆ ನೂಕಿ ಮಳೆಯ ನೀರು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳದ ಹಾಗೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿನ ತೂಕ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನಮೂನೆಯ ಮಾಡನ್ನು 3.5ರಿಂದ 5.0 ಮೀ ಅಗಲದ ಹಜಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

3 ಗೋಡೆಯಿಂದ ಗೋಡೆಗೆ ಎಳೆಯುವ ಮಟ್ಟವಾದ ಮರದ ತೊಲೆಗಳು ವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಮೂನೆ. ಚಾವಣಿಯ ಮೇಲುಭಾಗ ಮಳೆಯ ನೀರು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಕೊಂಚ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು.

4 ಹಜಾರದ ಅಗಲ 6ಮೀ ಇದ್ದರೆ ಸುಮಾರು 3ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತೊಲೆಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟವಾದ ಒಂದು ಮರದ ತುಂಡಿನಿಂದ ಬಿಗಿದು ಈ ತುಂಡಿನ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಲಂಬವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ತುಂಡನ್ನು ಚಾವಣಿಯ ಬೆನ್ನು ತೊಲೆಯನ್ನು ಸಂಧಿಸುವ ಹಾಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

5 ಹಜಾರದ ಅಗಲ 6-10ಮೀವರೆಗೂ ಇದ್ದಾಗ ಕಿಂಗ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಸರಕಟ್ಟನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಡುವಿನ ಕಂಬ ತಳದಲ್ಲಿ ತೊಲೆಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅದರ ತಳದಿಂದ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಓರೆಯಾದ ತುಂಡುಗಳು ಮಾಡಿನ ಕೆಳಗಿನ ತೊಲೆಗೆ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಈ ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಚ್ಚ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಬೋಲ್ಟುಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಗಿದಿರುತ್ತಾರೆ.

6 ಹಜಾರದ ಅಗಲ 10ರಿಂದ 15ಮೀ ವರೆಗೂ ಇದ್ದಾಗ ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಸರಕಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಳದ ತೊಲೆಯಿಂದ ಲಂಬವಾದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಮಾಡಿನ ಕೆಳಗಿನ ತೊಲೆಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇವೆರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನೂ ಮೇಲುಗಡೆ ಒಂದು ಮಟ್ಟವಾದ ತೊಲೆಯಿಂದ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಒಂದೊಂದು ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟಿನ ತಳದಿಂದಲೂ ಓರೆಯಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ತುಂಡು ಹೊರಟು ಮಾಡಿನ ಕೆಳಗಿನ ತೊಲೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿಯೂ ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಚ್ಚಕಬ್ಬಿಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಬೋಲ್ಟುಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಗಿದಿರುತ್ತಾರೆ.

7 ಹ್ಯಾಮರ್ ಬೀಮ್ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು 10 ರಿಂದ 16ಮೀ ಅಗಲದ ಮಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ತೀರುಗಳ ಕೆಳಗಡೆ ಹಿಂದಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೆ ತೊಲೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲು ಮಾಡಿನ ಎರಡು ತೊಲೆಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಟ್ಟವಾದ ಕಾಲರನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೊಲೆಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುಜ್ಜುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಗಿಪಟ್ಟಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒದೆತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಮಾನಿನ ನಮೂನೆ ಮತ್ತು ಚಾಚುಪೀಠದ ನಮೂನೆ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಚಾಚುಪೀಠ ಗೋಡೆಯ ತಲೆಮಟ್ಟದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ, ಕೊಂಚ ಕೆಳಗಡೆ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಹೊರಟ ಬೋದಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಯೂರೋಪಿನ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಚರ್ಚುಗಳಿಗೆ ಈ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಒಪ್ಪುವ ಹಾಗಿತ್ತು.

ಮ್ಯಾನ್‍ಸರ್ಡ್ ಮಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಇಳಿಕಲುಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನದು 700ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಮೇಲಿನದು 300ಗಳಷ್ಟು ಓರೆಯಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ ಒಳಗಡೆ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಡೆ ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಗಡೆ ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಇಡುವುದು ರೂಢಿ. ಈ ಮಾಡುಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಮ್ಯಾನ್‍ಸರ್ಡ್ (1598-1666) ಮೊದಲ ಬಾರಿ ವರ್ಸೇಲ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂದುಗಡೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಒಂದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮೀರಿರಬಾರದೆಂಬ ಕಾನೂನಿತ್ತು. 24ಮೀ ಉದ್ದ 12ಮೀ ಅಗಲದ ಹಜಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಉಂಟು.

==ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾಡುಗಳು==
ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನೂ ಮರವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ನಮೂನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಗುಜ್ಜುಗಳನ್ನು ಮರದಿಂದಲೂ ಎಳೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ದೂಲಗಳನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದಲೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈಗ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ಸರಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದೇ ವಾಡಿಕೆ. ಇವನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಂತೂ ಈ ಮಾದರಿ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷಣವಾದ ನಾಟಕಶಾಲೆ, ನಗರ ಸಭಾಮಂದಿರ ಮೊದಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೂ ಸರಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಮೊದಲು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಗುಜ್ಜುಗಳಿಗೆ ಖಿ ಆಕಾರದ ತೊಲೆಯನ್ನೂ ಎಳೆತದಲ್ಲಿರುವ ದೂಲಗಳಿಗೆ ಗುಂಡಾದ ಇಲ್ಲವೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಬಿಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಎಲ್ಲ ಆಕಾರಗಳನ್ನೂ ಉಕ್ಕಿನ ಕೋನಗಳಿಂದ ರಚಿಸುವುದು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ತೊಲೆ ಮತ್ತು ದೂಲಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಎರಡು ಉಕ್ಕಿನ ಕೋನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂಟಿ ಮೂಲೆ ಕಟ್ಟಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ರಿವೆಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸರಕಟ್ಟುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ತಪಶೀಲುಗಳು ಸರಳವಾಗಿರಬೇಕು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಮಾಡಿನ ಅಗಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗ ಜೋಡಿ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

ಕ್ವೀನ್‍ರಾಡ್ ಸರಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೂಲಗಳು ಲಂಬವಾಗಿವೆ. ಗುಜ್ಜುಗಳು ಓರೆಯಾಗಿವೆ. ಸರಕಟ್ಟಿನ ತೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜ್ಜುಗಳು ತೊಲೆಗೆ ಸಮಕೋನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಉಕ್ಕಿನ ಆಕಾರಗಳಿಂದ ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಸರಕಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.

ಮೋಟಾರ್ ಗ್ಯಾರೇಜುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೇಯ್ಗೆಯ ಷೆಡ್ಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಳಗಡೆ ಯಾವ ಅಡಚಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ 45ಮೀ ವರೆಗಿನ ಅಗಲದ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಚುತೊಲೆಯ ಸರಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಮಾಡಿನ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಗರ್ಡರುಗಳನ್ನು ಚಾವಣಿಯ ಏಣಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಾಚುತೊಲೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ನೀರಿನ ದೋಣಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಡರುಗಳನ್ನು 10ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ 45ಮೀ ಉದ್ದ 10ಮೀ ಅಗಲದ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ.

==ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು==
1. ಕೈ ಹೆಂಚು, 2. ಮಂಗಳೂರು ಹೆಂಚು, 3. ಜಿಂಕ್‍ಷೀಟುಗಳು, 4. ಕಲ್ನಾರು-ಸಿಮೆಂಟು ತಗಡುಗಳು, 5 ಸ್ಲೇಟುಗಳು, 6 ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ತಾರಸಿಗಳು.

1 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಊರಿನ ಕುಂಬಾರ ಮಾಡಿದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹದವಾಗಿ ಸುಟ್ಟ ಕೈಹೆಂಚುಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ ದಂಬೆ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು) ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಹಿಂದೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮಾಡಿನ ಮರದ ತೀರುಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನುತೊಲೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೂ ಬೀಸಿ, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾದ ಗುಂಡು ಬಿದಿರುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಮೇಲೆ ಕೈಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನುಕೂಲವಿದ್ದವರು ಗುಂಡುಬಿದಿರುಗಳ ಬದಲು ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನಮೂನೆಗೆ ಇದ್ದ ತೊಂದರೆಯೆಂದರೆ ಮಂಗಗಳ ಹಾವಳಿ. ಅಂಥ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಕೈಯಾಡಿಸಿ ಒಡೆದ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹೊಸ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ದಂಬೆ ಹೆಂಚುಗಳಿಗೂ ಕಾಸಿಲ್ಲದ ಬಡ ರೈತರ ಗುಡಿಸಲುಗಳಿಗೆ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬತ್ತದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಇಲ್ಲವೆ ಮುಳಿ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹೊದೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಯಲುಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ರಾಗಿಯ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದುಂಟು. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲೂ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅಡಿಕೆ ಮರದ ಸೋಗೆಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸುವ ಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

2 ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ನಿನವರು 1835ರಲ್ಲಿ ಹೆಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮನೆಗಳ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ಮಂಗಳೂರು ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸುವುದು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತು. ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಈ ಮಾದರಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

3 ಉಬ್ಬುತಗ್ಗಿನ (ಕಾರುಗೇಟಡ್) ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಮೋಟಾರು ಷೆಡ್ಡುಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಾಸದ ಮನೆಗಳು, ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು-ಇವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕರಗಿ ನೀರಾದ ಸತುವಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಬಿಳಿಯ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ರೂಢಿ. ಇವು ಬಹಳ ಹಗುರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮಾಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರದ ಆಧಾರ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಈಚೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಈ ಜ಼ಿಂಕ್‍ಷೀಟುಗಳ ಉಪಯೋಗ ದೊಡ್ಡ ಷೆಡ್ಡುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ1.6 ರಿಂದ 3.0 ಮೀ ವರೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ವ್ಯಾಪಾರಗಾರರು ಈ ತಗಡುಗಳಿಗೆ ಮಂದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. 16ನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಗಡು ಬಹಳ ದಪ್ಪವಾದದ್ದು. ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಮಾಡು ಅವಶ್ಯಕವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. 18 ಮತ್ತು 20ನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾದ ಮಾಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ 22ನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಗಡನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಷೆಡ್ಡುಗಳಿಗೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ತಗಡನ್ನು ಮಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುವಾಗ ಅವು ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಡಿಕೆಯಷ್ಟು ಸೇರಿರಬೇಕು. ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗಳಲ್ಲಿ 15 ಸೆಂ.ಮೀ. ಸೇರಿರಬೇಕು. ಒಂದು ತಗಡನ್ನು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುವಾಗ ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಿಸಿದ ಬೋಲ್ಟುಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪಕ್ಕಾ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಗುಬ್ಬಿ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ರಿವೆಟ್ಟುಗಳು ತಗಡಿನ ಉಬ್ಬಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು. ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನೀರು ಒಳಕ್ಕೆ ಸೋರುತ್ತದೆ. ತಗಡುಗಳನ್ನು ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವಾಗಲೂ ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಬಿಗಿ ಬೆಲ್ಲೆಗಳುಳ್ಳ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಸಿದ ತಿರುಪಿನ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲೆ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಾಗ ಕೊಂಡಿಯ ಆಕಾರದ ಬೋಲ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಸೀಸದ ತಗಡುಗಳು ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳಿಗಿಂತ ತೂಕ ಜಾಸ್ತಿ. ಆದರೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ತಾಮ್ರದ ತಗಡುಗಳು ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತವಾದರೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿರದೆ ಇದ್ದರೂ ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳಿಗೆ ಕಾದ ತವರದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತಳದಲ್ಲಿ ಫೆಲ್ಟನ್ನಿಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

4 ಕಲ್ನಾರು ಸಿಮೆಂಟಿನ ತಗಡುಗಳು : ಈ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ನಾರು ಸಿಮೆಂಟಿನ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವನ್ನು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು.
ಸ್ಲೇಟುಗಳು: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಡಪದ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ, ಚಪ್ಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ನೀರು ಒಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಈ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದರು. (ಈಗ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟನ್ನು ಹರಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ). ಸಾಕಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಮರದ ತೀರುಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿಗೆ ಈ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ನೀರು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಷ್ಟು ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇಳಿಜಾರಾದ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ಇವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

==ಮರದ ಚಾವಣಿಗಳು==
ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೆನಡದಲ್ಲಿಯೂ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿನ ಹಾಗೆ ಚಾವಣಿಗೆ ಹೊದೆಸುವುದು ರೂಢಿ. ಇವನ್ನು ಸೀಡಾರ್ ಇಲ್ಲವೆ ಸೈಪ್ರಸ್ ಮರದಿಂದ 0.3 ರಿಂದ 0.6ಮೀ ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ 0.30ಮೀ ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾದರಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯ ಅಪಾಯ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಈಚೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಾಯುವಿನ ಒತ್ತಡ : ಮಾಡುಗಳು 6ಮೀಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಚದರಡಿಯ ಮೇಲೆ 28 ಪೌಂಡುಗಳ ವಾಯುವಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಮಾಡುಗಳು ಮಾಡಿನ ತೂಕವನ್ನಲ್ಲದೆ ಚದರ ಅಡಿಗೆ 56 ಪೌಂಡುಗಳ ವಾಯು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ಕೂಡ ಇರಬೇಕು. ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ತೂಕವನ್ನೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ವಾಯು ಒತ್ತಡವನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು.

ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭದ್ರವಾದ ಮಾಡುಗಳು ಬಿದ್ದು ಜನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗದ ಹಾಗೆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ಹೆಂಚು, ತಾರಸಿ, ಫಲಕ, ಲೋಹ ಮೊದಲಾದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತದೆ ಇರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ನೀಸುಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿನ ಕೊನೆಯ ಅಲಂಕಾರದ ಹಲಗೆಯನ್ನೂ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಮಾಡು 9ಮೀ ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದರೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಗಡಂಗುಗಳ ಮಾಡಿನ ಇಳಿಕಲು ಒಂದು ಮೀ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮೀಟರು ಲಂಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಾರದು. ಗೋಪುರಗಳು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಮನೆಗಳ ಮಾಡುಗಳು 18ಮೀ ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದರೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದರೆ ಹೊತ್ತದೆ ಇರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದಲೇ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಬೆಂಕಿಯೇನಾದರೂ ಬಿದ್ದರೆ ಒಳಗಿರುವ ಜನರು ಬೇಗ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಮೂರು ಮಹಡಿಗಳಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಎತ್ತರ 12ಮೀ ಮೀರಿದ್ದು ಮಾಡು 600ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ತೀರುಗಳಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಒಳಗಡೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಇಲ್ಲವೆ ಉಕ್ಕಿನ ಅಂಚಿದ್ದು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು 75ಮಿಮೀ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತುಂಬಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿನ ಹಂಚನ್ನೋ ಫಲಕವನ್ನೋ ಹೊದೆಸಬಹುದು.

ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾಡು : ಒಂದು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಮಾಡನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಅದರ ಅಗಲ, ತೂಕ, ಕೆಳಭಾಗದ ಸೌಂದರ್ಯ, ತಗಲುವ ಖರ್ಚು, ವರ್ಷ ವರ್ಷವೂ ದುರಸ್ತು ಮಾಡುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕು.

ಮರ, ಹೆಂಚು, ಫಲಕ, ಕಲ್ನಾರು-ಸಿಮೆಂಟು ಇವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಾಡಿನ ಇಳಿಕಲು 2' ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ 1' ಲಂಬಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಾರದು. ಇಳಿಜಾರಾದ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ಮರ ಇಲ್ಲವೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಮಾಡಿನ ಅಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉದ್ದ ಸರಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ ತೀರುಗಳಿಂದ ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ತೀರುಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಕೊನೆಗಳು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಮರದ ಜಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೂರುತ್ತವೆ. ಉದ್ದ ಸರದ ಕೊನೆಗಳು ಮಾಡಿನ ಸರಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಮಾಡು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಗೋಡೆಗೆ ಹಾಕಿದ ಉಕ್ಕು ಇಲ್ಲವೆ ಮರದ ದೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಅಟ್ಟದ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತೆಳುವಾದ ಕವಚದ ಮಾಡು ಒಂದು ಬಿಗಿಯಾದ ಮತ್ತು ಬಾಗಿದ ಪೊರೆ. ಅದು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ರಭಸವನ್ನು ಎಳೆತದ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುವ ಒತ್ತಡಗಳ ಮೂಲಕ ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕವಚಗಳು ಮೂರು ಬಗೆಯಾಗಿವೆ: 1 ಗೋಳಾಕಾರ-ಗುಮ್ಮಟ, 2 ಪೀಪಾಯಿಯ ಆಕಾರ, 3 ಪರವಲಯಕಲ್ಪ (ಪ್ಯರಬೊಲಾಯಿಡ್).

ತೆಳುವಾದ ಕವಚದ ರಚನೆಗೆ ಅತಿಪರವಲಯಕ ಪರವಲಯಕಲ್ಪದ (ಹೈಪರ್ಬಾಲಿಕ್ ಪ್ಯರಬೊಲಾಯಿಡ್) ಆಕೃತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರ ಮೈಯನ್ನು ಸರಳ ರೇಖೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಒಂದನ್ನೊಂದು ಕತ್ತರಿಸುವ ಈ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಈ ಆಕೃತಿಗಳ ಖಂಡಗಳನ್ನೂ ಜೋಡಿಸಿ ಒಂದೇ ಆಧಾರದಿಂದ ಚಾಚುತೊಲೆಗಳ ಹಾಗೆ ನೂಕಿದರೆ ಈ ರಮ್ಯವಾದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಉಬ್ಬು ತಗ್ಗುಗಳಿರುವ ಅಥವಾ ಪಕ್ಕಗಳೂ ಕೊನೆಗಳೂ ಬಾಗಿರುವ ಚಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮಡಚಿದ ಅಥವಾ ತಗಡಿನ ಚಾವಣಿ-ಇವು ವಕ್ರಾಕಾರವಾಗಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಕವಚಗಳಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ವಿಶಾಲವಾದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ತೆಳುವಾದ ಉಕ್ಕಿನ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು.

ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಬರುವ ತ್ರಾಸ: ಮಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನೂ ಅದರ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಗರಿಷ್ಠ ತ್ರಾಸವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಂವಿಧಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೇಲೆ ಬರುವ ತೂಕದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ವಾಯುವಿನ ತೂಕ ಮಾಡಿನ ಇಳಿಕಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಮಾಡುಗಳು : ಮರದ ತೊಲೆಗಳಿಂದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಣ್ಣ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ ಪ್ರಬಲಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲಂಡನ್ನಿನ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಕೆಥೀಡ್ರಲ್ಲಿನ ಹೊರಗಿನ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಒಳಗಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದ ಶಂಕುವಿನ ಆಕಾರದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೀಸದಿಂದ ಮೇಲುಗಡೆ ಮುಚ್ಚಿದ ಮರದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಈಗ ಪ್ರಬಲಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಗುಮ್ಮಟಗಳ ರಚನೆಗೆ ಹೇಳಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾಗಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನ್‍ಸ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಗರ್ಜಿಗೆ ಪ್ರಬಲಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಕಮಾನು ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ವ್ಯಾಸ 18ಮೀ. ಚಿಮ್ಮುವ ಕಡೆ ಕಮಾನಿನ ಮಂದ 0.90ಮೀ ಇದ್ದು ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 32 1/2 ಸೆಂ.ಮೀ.ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಮೇಲುಗಡೆ 7.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಮಂದದ ಕೃತಕವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದೆ. ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಕಮಾನಿನ ಮೇಲೆ 12.5ಸೆಂ.ಮಿ. ಆಳದ ಅರೀಯ ಬೆನ್ನುಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದ ಬೆನ್ನುಪಟ್ಟಿಗಳಿಗೂ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ 5 ಸೆಂ.ಮೀ ವಾಯು ಆಡುವ ಜಾಗವಿದೆ. ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ ಒಳಗಡೆಯ ಉಷ್ಣತೆ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಮ್ಮಟದ ಕೆಳಗಿನ ಆರಾಧನಾ ಮಂದಿರದ ಮೇಲುಗಡೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಮ್ಮಟವಿದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾವಣಿ}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಘಟಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]</text>
      <sha1>iw01jocq4uqlgqgpzw3w2cjt4pg72tt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432184</id>
      <parentid>1432183</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T05:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ಮರದ ಚಾವಣಿಗಳು */ ಚಿತ್ರ ಅಳವಡಿಕೆ</comment>
      <origin>1432184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37580" sha1="i75uui2uec0mcy7q3345zv6j6s0vg0p" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:San_Cristobal_de_las_Casas.jpg|thumb|ಮನೆಗಳ ಚಾವಣಿಗಳು]]

'''ಚಾವಣಿ''' ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಬಿಡಾರವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿರುವ ಮೇಲುಭಾಗ; ಮಾಡು (ರೂಫ್). ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಕಲ್ಲು ಚಪ್ಪಡಿಯೋ ಗಟ್ಟಿಮಣ್ಣಿನ ಕೊರೆದ ಭಾಗವೋ ಚಾವಣಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅನಂತರದ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಾದ ಗುಡಿಸಲು ಗುಡಾರಗಳಿಗೆ ಮರ, ಬಿದಿರು, ಹಂಬು, ಎಲೆ, ಹುಲ್ಲು, ಸೋಗೆ, ಚರ್ಮ ಮುಂತಾದವುಗಳ ಯುಕ್ತ ಬಳಕೆಯಿಂದ ರಚಿಸಿದ ಹಗುರವಾದ ಹೊದಿಕೆ ಚಾವಣಿಯಾಯಿತು. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಉದ್ದೇಶ ಒಂದೇ-ನಿಸರ್ಗದ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಏರುಪೇರುಗಳಿಂದ ಬಿಡಾರದೊಳಗಿನ ಮನುಷ್ಯರಿಗೂ ಅವರ ವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸುವುದು.&lt;ref&gt;Harris, Cyril M. (editor). ''Dictionary of Architecture and Construction, Third Edition'', New York, McGraw Hill, 2000, p. 775&lt;/ref&gt; ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಾದರಿಯ ಚಾವಣಿಗಳು ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿನ ಹವಾಗುಣ, ಅಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವ ಕಟ್ಟಡದ ವಸ್ತುಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿಕಾಸ ಮುಂತಾದವು ಕಾರಣಗಳು.

==ಲಕ್ಷಣಗಳು==
ಚಾವಣಿಗಳು ಮಟ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು ಇಲ್ಲವೆ ಇಳಕಲಿನಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಮಾಡನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹಿಮ, ಸೆಕೆ ಮತ್ತು ಚಳಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ಇರಬೇಕಲ್ಲದೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿರಬೇಕು. ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಿಂದ ಕಟ್ಟುವ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಮಟ್ಟವಾದ ಚಾವಣಿಗಳನ್ನು ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಮೇಲೆ ಆಸ್ಫಾಲ್ಟನ್ನು ಬಳಿದು ನೀರು ಒಳಗೆ ಇಳಿಯದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಮಾಡುಗಳ ಮೇಲುಭಾಗ ಮಳೆಯ ನೀರು ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಹಾಗೆ ಕೊಂಚ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಆದರೆ ಮಹಡಿಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳ ಬೇಕಾದಾಗ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮ್ಯಾನ್‍ಸರ್ಡ್ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಸೀಸ, ತಾಮ್ರ, ಸತು, ಫಲಕಗಳು, ಹೆಂಚುಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ನಾರು-ಸಿಮೆಂಟು ತಗಡುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾಡಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಹಿಂದೆ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಗ ಕಟ್ಟಬಹುದಾದ ಉಕ್ಕಿನ ಸರಕಟ್ಟುಗಳು ಈಚೆಗೆ ಮರದ ತೊಲೆಗಳ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿವೆ. ವಾಸದ ಮನೆಗಳು, ಸಣ್ಣ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಬಣ್ಣದ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಬಟ್ಟೆಯ ಚಲುವೆಯ ಮನೆಗಳು-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಈಗಲೂ ಮರವನ್ನೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.

==ಚಾವಣಿಯ ಮಾದರಿಗಳು==
1 ವಾರ್ಚಾಟು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಇಳಿಜಾರಿನ ಮಾಡು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದ ಮಾದರಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಇಳಿಕಲು ದೊಡ್ಡ ಮಳೆ ಬಂದಾಗಲೂ ನೀರು ಸರಾಗವಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಯುವಂತಿರಬೇಕು. ಈ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಹೆಂಚುಗಳು, ಫಲಕಗಳು, ಸತುವಿನ ಇಲ್ಲವೆ ಕಲ್ನಾರಿನ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸಬಹುದು.

2 ಎರಡು ಇಳಿಕಲುಗಳಿರುವ ಮಾಡುಗಳನ್ನು ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೀಳುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ವಾಡಿಕೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾಡಿನ ತೀರುಗಳು ಮೇಲುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಗೋಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಒಂದು ತೊಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ತೀರುಗಳ ಕೆಳಭಾಗಗಳನ್ನು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸಿರುವ ಒಂದು ಮಟ್ಟವಾದ ತೊಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹಾದು ಕೊಂಚ ಮುಂದಕ್ಕೆ ನೂಕಿ ಮಳೆಯ ನೀರು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳದ ಹಾಗೆ ಕಾಪಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿನ ತೂಕ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿ ಹರಡಿರುತ್ತದೆ. ಈ ನಮೂನೆಯ ಮಾಡನ್ನು 3.5ರಿಂದ 5.0 ಮೀ ಅಗಲದ ಹಜಾರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

3 ಗೋಡೆಯಿಂದ ಗೋಡೆಗೆ ಎಳೆಯುವ ಮಟ್ಟವಾದ ಮರದ ತೊಲೆಗಳು ವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ನಮೂನೆ. ಚಾವಣಿಯ ಮೇಲುಭಾಗ ಮಳೆಯ ನೀರು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಕೊಂಚ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು.

4 ಹಜಾರದ ಅಗಲ 6ಮೀ ಇದ್ದರೆ ಸುಮಾರು 3ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ತೊಲೆಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಟ್ಟವಾದ ಒಂದು ಮರದ ತುಂಡಿನಿಂದ ಬಿಗಿದು ಈ ತುಂಡಿನ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಲಂಬವಾದ ಇನ್ನೊಂದು ತುಂಡನ್ನು ಚಾವಣಿಯ ಬೆನ್ನು ತೊಲೆಯನ್ನು ಸಂಧಿಸುವ ಹಾಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

5 ಹಜಾರದ ಅಗಲ 6-10ಮೀವರೆಗೂ ಇದ್ದಾಗ ಕಿಂಗ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಸರಕಟ್ಟನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ನಡುವಿನ ಕಂಬ ತಳದಲ್ಲಿ ತೊಲೆಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅದರ ತಳದಿಂದ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಓರೆಯಾದ ತುಂಡುಗಳು ಮಾಡಿನ ಕೆಳಗಿನ ತೊಲೆಗೆ ಎರಡು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಈ ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಚ್ಚ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಬೋಲ್ಟುಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಗಿದಿರುತ್ತಾರೆ.

6 ಹಜಾರದ ಅಗಲ 10ರಿಂದ 15ಮೀ ವರೆಗೂ ಇದ್ದಾಗ ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಸರಕಟ್ಟನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ತಳದ ತೊಲೆಯಿಂದ ಲಂಬವಾದ ಎರಡು ಕಂಬಗಳು ಮಾಡಿನ ಕೆಳಗಿನ ತೊಲೆಗೆ ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇವೆರಡು ಕಂಬಗಳನ್ನೂ ಮೇಲುಗಡೆ ಒಂದು ಮಟ್ಟವಾದ ತೊಲೆಯಿಂದ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದಲ್ಲದೆ ಒಂದೊಂದು ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟಿನ ತಳದಿಂದಲೂ ಓರೆಯಾಗಿ ಒಂದೊಂದು ತುಂಡು ಹೊರಟು ಮಾಡಿನ ಕೆಳಗಿನ ತೊಲೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಇದರಲ್ಲಿಯೂ ಮರದ ತುಂಡುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಚ್ಚಕಬ್ಬಿಣದ ಪಟ್ಟಿಗಳಿಂದಲೂ ಬೋಲ್ಟುಗಳಿಂದಲೂ ಬಿಗಿದಿರುತ್ತಾರೆ.

7 ಹ್ಯಾಮರ್ ಬೀಮ್ ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು 10 ರಿಂದ 16ಮೀ ಅಗಲದ ಮಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ತೀರುಗಳ ಕೆಳಗಡೆ ಹಿಂದಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಹಾಗೆ ತೊಲೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬದಲು ಮಾಡಿನ ಎರಡು ತೊಲೆಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಟ್ಟವಾದ ಕಾಲರನ್ನೂ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೊಲೆಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುಜ್ಜುಗಳು ಮತ್ತು ಬಿಗಿಪಟ್ಟಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿಕೊಂಡು ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒದೆತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಮಾನಿನ ನಮೂನೆ ಮತ್ತು ಚಾಚುಪೀಠದ ನಮೂನೆ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಿವೆ. ಚಾಚುಪೀಠ ಗೋಡೆಯ ತಲೆಮಟ್ಟದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಾಚಿ, ಕೊಂಚ ಕೆಳಗಡೆ ಗೋಡೆಯಿಂದ ಹೊರಟ ಬೋದಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಯೂರೋಪಿನ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಚರ್ಚುಗಳಿಗೆ ಈ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಒಪ್ಪುವ ಹಾಗಿತ್ತು.

ಮ್ಯಾನ್‍ಸರ್ಡ್ ಮಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಎರಡು ಇಳಿಕಲುಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಳಗಿನದು 700ಗಳಷ್ಟು ಕಡಿದಾಗಿಯೂ ಮೇಲಿನದು 300ಗಳಷ್ಟು ಓರೆಯಾಗಿಯೂ ಇವೆ. ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ ಒಳಗಡೆ ಹೆಚ್ಚು ಜಾಗ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಳಗಡೆ ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ಮೇಲುಗಡೆ ಕ್ವೀನ್-ಪೋಸ್ಟ್ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಇಡುವುದು ರೂಢಿ. ಈ ಮಾಡುಗಳನ್ನು ಫ್ರೆಂಚ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ ಮ್ಯಾನ್‍ಸರ್ಡ್ (1598-1666) ಮೊದಲ ಬಾರಿ ವರ್ಸೇಲ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಗ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂದುಗಡೆಯ ಗೋಡೆಗಳು ಒಂದು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಮೀರಿರಬಾರದೆಂಬ ಕಾನೂನಿತ್ತು. 24ಮೀ ಉದ್ದ 12ಮೀ ಅಗಲದ ಹಜಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದುದೂ ಉಂಟು.

==ಸಂಯುಕ್ತ ಮಾಡುಗಳು==
ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನೂ ಮರವನ್ನೂ ಒಂದೇ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ನಮೂನೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮರ್ಪಕವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಗುಜ್ಜುಗಳನ್ನು ಮರದಿಂದಲೂ ಎಳೆತಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ದೂಲಗಳನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದಲೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈಗ ಉಕ್ಕಿನಿಂದ ಸರಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದೇ ವಾಡಿಕೆ. ಇವನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಗಂತೂ ಈ ಮಾದರಿ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷಣವಾದ ನಾಟಕಶಾಲೆ, ನಗರ ಸಭಾಮಂದಿರ ಮೊದಲಾದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲೂ ಸರಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲು ಮೊದಲು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಗುಜ್ಜುಗಳಿಗೆ ಖಿ ಆಕಾರದ ತೊಲೆಯನ್ನೂ ಎಳೆತದಲ್ಲಿರುವ ದೂಲಗಳಿಗೆ ಗುಂಡಾದ ಇಲ್ಲವೆ ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕಂಬಿಗಳನ್ನೂ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಗ ಎಲ್ಲ ಆಕಾರಗಳನ್ನೂ ಉಕ್ಕಿನ ಕೋನಗಳಿಂದ ರಚಿಸುವುದು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ರೂಢಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ತೊಲೆ ಮತ್ತು ದೂಲಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವಾಗ ಎರಡು ಉಕ್ಕಿನ ಕೋನಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಒಂಟಿ ಮೂಲೆ ಕಟ್ಟಿನ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ರಿವೆಟ್ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸರಕಟ್ಟುಗಳ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ತಪಶೀಲುಗಳು ಸರಳವಾಗಿರಬೇಕು. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅವು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ದಕ್ಷತೆಯಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಮಾಡಿನ ಅಗಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾಗ ಜೋಡಿ ಕಾಲುವೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

ಕ್ವೀನ್‍ರಾಡ್ ಸರಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೂಲಗಳು ಲಂಬವಾಗಿವೆ. ಗುಜ್ಜುಗಳು ಓರೆಯಾಗಿವೆ. ಸರಕಟ್ಟಿನ ತೊಲೆಯಲ್ಲಿ ಗುಜ್ಜುಗಳು ತೊಲೆಗೆ ಸಮಕೋನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ದೊರಕುವ ಉಕ್ಕಿನ ಆಕಾರಗಳಿಂದ ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಂಡು ಸರಕಟ್ಟನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು.

ಮೋಟಾರ್ ಗ್ಯಾರೇಜುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನೇಯ್ಗೆಯ ಷೆಡ್ಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಳಗಡೆ ಯಾವ ಅಡಚಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಾಗ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ 45ಮೀ ವರೆಗಿನ ಅಗಲದ ಅಂಕಣಗಳಲ್ಲಿ ಚಾಚುತೊಲೆಯ ಸರಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ, ಮಾಡಿನ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಗರ್ಡರುಗಳನ್ನು ಚಾವಣಿಯ ಏಣಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಅವುಗಳ ಎರಡು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಾಚುತೊಲೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರಕಟ್ಟುಗಳ ನಡುವೆ ನೀರಿನ ದೋಣಿಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಗರ್ಡರುಗಳನ್ನು 10ಮೀ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟರೆ 45ಮೀ ಉದ್ದ 10ಮೀ ಅಗಲದ ವಿಶಾಲವಾದ ಹಜಾರಗಳು ದೊರಕುತ್ತವೆ.

==ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು==
1. ಕೈ ಹೆಂಚು, 2. ಮಂಗಳೂರು ಹೆಂಚು, 3. ಜಿಂಕ್‍ಷೀಟುಗಳು, 4. ಕಲ್ನಾರು-ಸಿಮೆಂಟು ತಗಡುಗಳು, 5 ಸ್ಲೇಟುಗಳು, 6 ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ತಾರಸಿಗಳು.

1 ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಜನರ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಊರಿನ ಕುಂಬಾರ ಮಾಡಿದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹದವಾಗಿ ಸುಟ್ಟ ಕೈಹೆಂಚುಗಳನ್ನು (ಅಂದರೆ ದಂಬೆ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು) ಉಪಯೋಗಿಸುವುದು ಹಿಂದೆ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಮಾಡಿನ ಮರದ ತೀರುಗಳನ್ನು ಬೆನ್ನುತೊಲೆಯಿಂದ ಕೆಳಗಿನವರೆಗೂ ಬೀಸಿ, ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ತೆಳುವಾದ ಗುಂಡು ಬಿದಿರುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ ಮೇಲೆ ಕೈಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನುಕೂಲವಿದ್ದವರು ಗುಂಡುಬಿದಿರುಗಳ ಬದಲು ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನಮೂನೆಗೆ ಇದ್ದ ತೊಂದರೆಯೆಂದರೆ ಮಂಗಗಳ ಹಾವಳಿ. ಅಂಥ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಮಳೆಗಾಲಕ್ಕೆ ಮುಂಚೆ ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಕೈಯಾಡಿಸಿ ಒಡೆದ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹೊಸ ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು.

ದಂಬೆ ಹೆಂಚುಗಳಿಗೂ ಕಾಸಿಲ್ಲದ ಬಡ ರೈತರ ಗುಡಿಸಲುಗಳಿಗೆ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಬತ್ತದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಇಲ್ಲವೆ ಮುಳಿ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹೊದೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಯಲುಸೀಮೆಯಲ್ಲಿ ರಾಗಿಯ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದುಂಟು. ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲೂ ಕರಾವಳಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಅಡಿಕೆ ಮರದ ಸೋಗೆಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸುವ ಕ್ರಮ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

2 ಮಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಸೆಲ್ ಮಿಷನ್ನಿನವರು 1835ರಲ್ಲಿ ಹೆಂಚಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ ಮನೆಗಳ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ಮಂಗಳೂರು ಹೆಂಚುಗಳನ್ನು ಹೊದೆಸುವುದು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಣವಾಯಿತು. ಮಳೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಲೂ ಈ ಮಾದರಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.

3 ಉಬ್ಬುತಗ್ಗಿನ (ಕಾರುಗೇಟಡ್) ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು, ಮೋಟಾರು ಷೆಡ್ಡುಗಳು, ಕಾರ್ಮಿಕರ ವಾಸದ ಮನೆಗಳು, ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು-ಇವನ್ನು ಮುಚ್ಚಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕರಗಿ ನೀರಾದ ಸತುವಿನಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ಬಿಳಿಯ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದೇ ರೂಢಿ. ಇವು ಬಹಳ ಹಗುರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದರ ಮಾಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮರದ ಆಧಾರ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ಈಚೆಗೆ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಈ ಜ಼ಿಂಕ್‍ಷೀಟುಗಳ ಉಪಯೋಗ ದೊಡ್ಡ ಷೆಡ್ಡುಗಳ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳ ಉದ್ದ1.6 ರಿಂದ 3.0 ಮೀ ವರೆಗೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ವ್ಯಾಪಾರಗಾರರು ಈ ತಗಡುಗಳಿಗೆ ಮಂದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. 16ನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಗಡು ಬಹಳ ದಪ್ಪವಾದದ್ದು. ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಮಾಡು ಅವಶ್ಯಕವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. 18 ಮತ್ತು 20ನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಸಾಧಾರಣವಾದ ಮಾಡುಗಳಲ್ಲಿಯೂ 22ನೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯ ತಗಡನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಷೆಡ್ಡುಗಳಿಗೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ತಗಡನ್ನು ಮಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸುವಾಗ ಅವು ಅಗಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಡಿಕೆಯಷ್ಟು ಸೇರಿರಬೇಕು. ಉದ್ದದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗಳಲ್ಲಿ 15 ಸೆಂ.ಮೀ. ಸೇರಿರಬೇಕು. ಒಂದು ತಗಡನ್ನು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಜೋಡಿಸುವಾಗ ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಿಸಿದ ಬೋಲ್ಟುಗಳನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಪಕ್ಕಾ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಗುಬ್ಬಿ ಮೊಳೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಬೇಕು. ರಿವೆಟ್ಟುಗಳು ತಗಡಿನ ಉಬ್ಬಿನಲ್ಲಿರಬೇಕು. ತಗ್ಗಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನೀರು ಒಳಕ್ಕೆ ಸೋರುತ್ತದೆ. ತಗಡುಗಳನ್ನು ಮರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುವಾಗಲೂ ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಬಿಗಿ ಬೆಲ್ಲೆಗಳುಳ್ಳ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಸಿದ ತಿರುಪಿನ ಮೊಳೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳ ಮೇಲೆ ತಗಡುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವಾಗ ಕೊಂಡಿಯ ಆಕಾರದ ಬೋಲ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಸೀಸದ ತಗಡುಗಳು ಗ್ಯಾಲ್ವನೀಕರಿಸಿದ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳಿಗಿಂತ ತೂಕ ಜಾಸ್ತಿ. ಆದರೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ. ತಾಮ್ರದ ತಗಡುಗಳು ಹಗುರವಾಗಿರುತ್ತವಾದರೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿರದೆ ಇದ್ದರೂ ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತವೆ.

ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚ ಕಬ್ಬಿಣದ ತಗಡುಗಳಿಗೆ ಕಾದ ತವರದ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತಳದಲ್ಲಿ ಫೆಲ್ಟನ್ನಿಟ್ಟು ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

4 ಕಲ್ನಾರು ಸಿಮೆಂಟಿನ ತಗಡುಗಳು : ಈ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲ್ನಾರು ಸಿಮೆಂಟಿನ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇವನ್ನು ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಅಲ್ಲದೆ ವಾಸದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಯೋಗಿಸುವರು.
ಸ್ಲೇಟುಗಳು: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಕಡಪದ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಈ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಇವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿವೆ, ಚಪ್ಪಡಿಯ ಮೂಲಕ ನೀರು ಒಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇವುಗಳ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಈ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹರಡುತ್ತಿದ್ದರು. (ಈಗ ಸಿಮೆಂಟ್ ಕಾಂಕ್ರೀಟನ್ನು ಹರಡುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ). ಸಾಕಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಮರದ ತೀರುಗಳನ್ನು ಎಳೆದು ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿಗೆ ಈ ಚಪ್ಪಡಿಗಳನ್ನು ನೀರು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಷ್ಟು ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಇಳಿಜಾರಾದ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ಇವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

==ಮರದ ಚಾವಣಿಗಳು==
ಅಮೆರಿಕದ ಸಂಯುಕ್ತಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೆನಡದಲ್ಲಿಯೂ ಮರದ ಹಲಗೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿನ ಹಾಗೆ ಚಾವಣಿಗೆ ಹೊದೆಸುವುದು ರೂಢಿ. ಇವನ್ನು ಸೀಡಾರ್ ಇಲ್ಲವೆ ಸೈಪ್ರಸ್ ಮರದಿಂದ 0.3 ರಿಂದ 0.6ಮೀ ಉದ್ದವಾಗಿಯೂ 0.30ಮೀ ಅಗಲವಾಗಿಯೂ ತಯಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮಾದರಿಗೆ ಬೆಂಕಿಯ ಅಪಾಯ ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಈಚೆಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ವಾಯುವಿನ ಒತ್ತಡ : ಮಾಡುಗಳು 6ಮೀಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಚದರಡಿಯ ಮೇಲೆ 28 ಪೌಂಡುಗಳ ವಾಯುವಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಮಾಡುಗಳು ಮಾಡಿನ ತೂಕವನ್ನಲ್ಲದೆ ಚದರ ಅಡಿಗೆ 56 ಪೌಂಡುಗಳ ವಾಯು ಒತ್ತಡವನ್ನು ತಡೆಯುವಂತೆ ಕೂಡ ಇರಬೇಕು. ಈ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿನ ಸಾಮಗ್ರಿಯ ತೂಕವನ್ನೂ ಅದರ ಮೇಲಿನ ವಾಯು ಒತ್ತಡವನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು.

ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭದ್ರವಾದ ಮಾಡುಗಳು ಬಿದ್ದು ಜನಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆಯಾಗದ ಹಾಗೆ ಕಟ್ಟಡಗಳ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಗೂ ಹೆಂಚು, ತಾರಸಿ, ಫಲಕ, ಲೋಹ ಮೊದಲಾದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತದೆ ಇರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಕಾರ್ನೀಸುಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿನ ಕೊನೆಯ ಅಲಂಕಾರದ ಹಲಗೆಯನ್ನೂ ಮರದಿಂದ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಾಗಲಿ ಮಾಡು 9ಮೀ ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದರೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು. ಗಡಂಗುಗಳ ಮಾಡಿನ ಇಳಿಕಲು ಒಂದು ಮೀ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮೀಟರು ಲಂಬಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಇರಬಾರದು. ಗೋಪುರಗಳು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿರಬಹುದು. ಮನೆಗಳ ಮಾಡುಗಳು 18ಮೀ ಗಳಿಗಿಂತ ಎತ್ತರವಾಗಿದ್ದರೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದರೆ ಹೊತ್ತದೆ ಇರುವ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳಿಂದಲೇ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಬೆಂಕಿಯೇನಾದರೂ ಬಿದ್ದರೆ ಒಳಗಿರುವ ಜನರು ಬೇಗ ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಹೊರಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶವಿರಬೇಕು.

ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ಮೂರು ಮಹಡಿಗಳಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು ಎತ್ತರ 12ಮೀ ಮೀರಿದ್ದು ಮಾಡು 600ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಇಳಿಕಲಿನಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ತೀರುಗಳಿಂದಲೇ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಒಳಗಡೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಇಲ್ಲವೆ ಉಕ್ಕಿನ ಅಂಚಿದ್ದು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡದ ಸಾಮಗ್ರಿಯನ್ನು 75ಮಿಮೀ ಮುಂದಕ್ಕೆ ತುಂಬಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲೆ ಮಾಡಿನ ಹಂಚನ್ನೋ ಫಲಕವನ್ನೋ ಹೊದೆಸಬಹುದು.

ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾಡು : ಒಂದು ಹೊಸ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕೆ ಮಾಡನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಅದರ ಅಗಲ, ತೂಕ, ಕೆಳಭಾಗದ ಸೌಂದರ್ಯ, ತಗಲುವ ಖರ್ಚು, ವರ್ಷ ವರ್ಷವೂ ದುರಸ್ತು ಮಾಡುವ ಸೌಲಭ್ಯ ಇವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಡಬೇಕು.

ಮರ, ಹೆಂಚು, ಫಲಕ, ಕಲ್ನಾರು-ಸಿಮೆಂಟು ಇವುಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಾಡಿನ ಇಳಿಕಲು 2' ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ 1' ಲಂಬಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿರಬಾರದು. ಇಳಿಜಾರಾದ ಮಾಡುಗಳಿಗೆ ಮರ ಇಲ್ಲವೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಮಾಡಿನ ಅಟ್ಟಕ್ಕೆ ಉದ್ದ ಸರಗಳಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ ತೀರುಗಳಿಂದ ಆಧಾರವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ತೀರುಗಳ ಕೆಳಗಿನ ಕೊನೆಗಳು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಮರದ ಜಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಕೂರುತ್ತವೆ. ಉದ್ದ ಸರದ ಕೊನೆಗಳು ಮಾಡಿನ ಸರಕಟ್ಟಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುತ್ತವೆ. ಚಪ್ಪಟೆಯಾದ ಮಾಡು ಗೋಡೆಯಿಂದ ಗೋಡೆಗೆ ಹಾಕಿದ ಉಕ್ಕು ಇಲ್ಲವೆ ಮರದ ದೂಲಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಅಟ್ಟದ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ತೆಳುವಾದ ಕವಚದ ಮಾಡು ಒಂದು ಬಿಗಿಯಾದ ಮತ್ತು ಬಾಗಿದ ಪೊರೆ. ಅದು ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ರಭಸವನ್ನು ಎಳೆತದ ಮತ್ತು ಕುಗ್ಗುವ ಒತ್ತಡಗಳ ಮೂಲಕ ಎದುರಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಕವಚಗಳು ಮೂರು ಬಗೆಯಾಗಿವೆ: 1 ಗೋಳಾಕಾರ-ಗುಮ್ಮಟ, 2 ಪೀಪಾಯಿಯ ಆಕಾರ, 3 ಪರವಲಯಕಲ್ಪ (ಪ್ಯರಬೊಲಾಯಿಡ್).

ತೆಳುವಾದ ಕವಚದ ರಚನೆಗೆ ಅತಿಪರವಲಯಕ ಪರವಲಯಕಲ್ಪದ (ಹೈಪರ್ಬಾಲಿಕ್ ಪ್ಯರಬೊಲಾಯಿಡ್) ಆಕೃತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಹೊರ ಮೈಯನ್ನು ಸರಳ ರೇಖೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿರಬೇಕು. ಒಂದನ್ನೊಂದು ಕತ್ತರಿಸುವ ಈ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನೂ ಈ ಆಕೃತಿಗಳ ಖಂಡಗಳನ್ನೂ ಜೋಡಿಸಿ ಒಂದೇ ಆಧಾರದಿಂದ ಚಾಚುತೊಲೆಗಳ ಹಾಗೆ ನೂಕಿದರೆ ಈ ರಮ್ಯವಾದ ಸಂವಿಧಾನದ ಎರಡು ಮಾದರಿಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ಉಬ್ಬು ತಗ್ಗುಗಳಿರುವ ಅಥವಾ ಪಕ್ಕಗಳೂ ಕೊನೆಗಳೂ ಬಾಗಿರುವ ಚಾವಣಿ ಮತ್ತು ಮಡಚಿದ ಅಥವಾ ತಗಡಿನ ಚಾವಣಿ-ಇವು ವಕ್ರಾಕಾರವಾಗಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಕವಚಗಳಲ್ಲ. ಆದರೂ ಈ ಕಟ್ಟಡದ ಮಾದರಿಗಳಿಂದ ವಿಶಾಲವಾದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ತೆಳುವಾದ ಉಕ್ಕಿನ ರಚನೆಗಳಿಂದ ಮಾಡನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು.

ಮಾಡಿನ ಮೇಲೆ ಬರುವ ತ್ರಾಸ: ಮಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಭಾಗವನ್ನೂ ಅದರ ಮೇಲೆ ಬರುವ ಗರಿಷ್ಠ ತ್ರಾಸವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಸಂವಿಧಾನ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಮೇಲೆ ಬರುವ ತೂಕದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ವಾಯುವಿನ ತೂಕ ಮಾಡಿನ ಇಳಿಕಲಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಗುಮ್ಮಟದ ಆಕಾರದ ಮಾಡುಗಳು : ಮರದ ತೊಲೆಗಳಿಂದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಣ್ಣ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಆದರೆ ದೊಡ್ಡ ಗುಮ್ಮಟಗಳನ್ನು ಉಕ್ಕಿನ ಚೌಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಇಲ್ಲವೆ ಪ್ರಬಲಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನಿಂದ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲಂಡನ್ನಿನ ಸೇಂಟ್ ಪಾಲ್ ಕೆಥೀಡ್ರಲ್ಲಿನ ಹೊರಗಿನ ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಒಳಗಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಗುಮ್ಮಟದ ಮೇಲೆ ಎತ್ತಿದ ಶಂಕುವಿನ ಆಕಾರದ ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸೀಸದಿಂದ ಮೇಲುಗಡೆ ಮುಚ್ಚಿದ ಮರದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಈಗ ಪ್ರಬಲಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟು ಗುಮ್ಮಟಗಳ ರಚನೆಗೆ ಹೇಳಿಸಿದ ಸಾಮಗ್ರಿಯಾಗಿದೆ. ಈಚೆಗೆ ವೆಸ್ಟ್ ಮಿನ್‍ಸ್ಟರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇಗರ್ಜಿಗೆ ಪ್ರಬಲಿತ ಕಾಂಕ್ರೀಟಿನ ಕಮಾನು ಚಾವಣಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರ ವ್ಯಾಸ 18ಮೀ. ಚಿಮ್ಮುವ ಕಡೆ ಕಮಾನಿನ ಮಂದ 0.90ಮೀ ಇದ್ದು ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 32 1/2 ಸೆಂ.ಮೀ.ಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗುಮ್ಮಟವನ್ನು ಮೇಲುಗಡೆ 7.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಮಂದದ ಕೃತಕವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದೆ. ಚಪ್ಪಡಿಗಳು ಕಮಾನಿನ ಮೇಲೆ 12.5ಸೆಂ.ಮಿ. ಆಳದ ಅರೀಯ ಬೆನ್ನುಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದ ಬೆನ್ನುಪಟ್ಟಿಗಳಿಗೂ ಚಪ್ಪಡಿಗಳಿಗೂ ಮಧ್ಯೆ 5 ಸೆಂ.ಮೀ ವಾಯು ಆಡುವ ಜಾಗವಿದೆ. ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ ಒಳಗಡೆಯ ಉಷ್ಣತೆ ಒಂದೇ ಸಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಮ್ಮಟದ ಕೆಳಗಿನ ಆರಾಧನಾ ಮಂದಿರದ ಮೇಲುಗಡೆ ಮತ್ತೊಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಮ್ಮಟವಿದೆ.
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; class=&quot;center&quot; caption=&quot;Outer layer&quot;&gt;
File:The Elms Jersey.jpg|ಬಳಪ ಕಲ್ಲು, [[Jersey]]
File:Miskolc omassa peasant house.jpg|ಮಣ್ಣಿನ ಹೆಂಚು, [[Hungary]]
File:Niigata NCM Peasant Rice Farmers House.jpg|ಬೈ ಹುಲ್ಲು [[Japan]]
File:Njem house in Cameroon.jpg|[[ಬಾಳೆ ಎಲೆ|ಬಾಳೆ]]ಯ ಎಲೆ, [[Cameroon]]
File:Neot smadar.jpg|[[ಖರ್ಜೂರ]] ಎಲೆಗಳು [[Neot Semadar]], [[Israel]]
File:Minenverwalter Kolmannskuppe.jpg|ಲೋಹದ ಹಾಳೆ, [[Namibia]]
File:Gassho-zukuri farmhouse-02.jpg|Repairing thatch, Gassho-zukuri farmhouse, [[Japan]]
File:Stone Roofing House - Palchan - Kullu 2014-05-10 2507.JPG|ಕಲ್ಲಿನ ಛಪ್ಪಡಿ[[Himachal Pradesh]], [[India]]
File:Green Roof in Norway.png|Turf roof in [[Norway]]
&lt;/gallery&gt;

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{reflist}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾವಣಿ}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೀಯ ಘಟಕಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]]</text>
      <sha1>i75uui2uec0mcy7q3345zv6j6s0vg0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120690</id>
    <revision>
      <id>1432145</id>
      <parentid>1432026</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>unnecessary edits</comment>
      <origin>1365157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24518" sha1="dv15jfts4n1uchmqyen8barv3bjsmd7" xml:space="preserve">
{{Infobox person
|name=ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್
|image=Sruthi Hariharan at Janapada Lokha.jpg
|image_size=
|birth_name=ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್
|birth_date={{birth date and age|df=yes|1989|2|2}}|birth_place=ತಿರುವನಂತಪುರಂ, [[ಕೇರಳ]], [[ಭಾರತ]]
|spouse(s)=
|occupation=ನಟಿ, ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿ
|years_active=|partner=}}

'''ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್''' (2 ಫೆಬ್ರವರಿ 1989), ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಸಿನೆಮಾ]]ಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ. ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿಯೂ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಇವರು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ, ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿನ್ನೆಲೆ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇವರಿಗೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎರಡು ಫಿಲಂ ಫೇರ್ ಅವಾರ್ಡ್ ಸೌತ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸೈಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ''[[ನಾತಿಚರಾಮಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನಾತಿಚರಾಮಿ]]'' ಚಿತ್ರದ ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ 66ನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ) ಪಡೆದ ಶ್ರುತಿ, ''ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್'' ಪತ್ರಿಕೆಯ 2018ರ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು. 

2012ರ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ''ಸಿನಿಮಾ ಕಂಪನಿ'' ಇವರು ನಟಿಸಿದ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ. ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಇವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ [[ಲೂಸಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಯಾ]]. [[ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು]], [[ಉರ್ವಿ( ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರ್ವಿ]], ನಾತಿಚರಾಮಿ, [[ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಮನಸುಗಳು]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ನಟನೆಗೆ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. 2016ರಲ್ಲಿ ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್ ರವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ 'ಕಲಾತ್ಮಕ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಶೃತಿ ಹರಿಹರನ್ ರವರು [[ಕೇರಳ|ಕೇರಳದ]] ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ ತಮಿಳು ಅಯ್ಯರ್ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/I-Dont-Want-To-Be-a-Glam-Doll/2014/10/14/article2476389.ece|title='I Don't Want To Be a Glam Doll'|website=Newindianexpress.com|access-date=2019-10-23|archive-date=2016-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160815045946/http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/I-Dont-Want-To-Be-a-Glam-Doll/2014/10/14/article2476389.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/being-an-actress-has-been-a-fulfilling-rebellion-for-me-sruthi-hariharan/articleshow/58644099.cms|title=Being an actress has been a fulfilling rebellion for me: Sruthi Hariharan - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-10-26}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಇವರು ಬೆಳೆದದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ. ಇವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ ತಮಿಳು.  ಇವರು ಸಿಶು ಗೃಹ ಮಾಂಟೆಸರಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದರು. ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ನಂತರ [[ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಬಿಬಿಎಂ ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಶೃತಿರವರು [[ಭರತನಾಟ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಕನ್ನಡ, ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲರು. &lt;ref name=&quot;deccanchronicle1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://archives.deccanchronicle.com/130525/entertainment-sandalwood/article/dancing-cine-stars|title=Dancing with the cine stars &amp;#124; Deccan Chronicle|date=2013-05-25|website=Archives.deccanchronicle.com|access-date=2014-06-17|archive-date=2014-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716114018/http://archives.deccanchronicle.com/130525/entertainment-sandalwood/article/dancing-cine-stars|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 

ಇವರು ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೇ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ತಂಡದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಆಸಕ್ತಿಯು ಅವರನ್ನು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಟಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಇವರು ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕ ಇಮ್ರಾನ್ ಸರ್ದಾರಿಯಾರವರ ನೃತ್ಯ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ನೃತ್ಯ ಸಂಯೋಜಕಿ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref name=&quot;rediff1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-slide-show-1-i-had-to-lose-weight-and-look-glamorous-for-lucia/20130827.htm#1|title='I had to lose weight and look glamorous for Lucia'|date=2013-08-27|website=Rediff.com|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; ಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೃತ್ಯಗಾರ್ತಿಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಹಲವು ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/news-interviews/Shruthi-Hariharan-was-a-background-dancer/articleshow/19984194.cms|title=Shruthi Hariharan was a background dancer&amp;nbsp;|date=2013-05-10|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; 

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==
ಶೃತಿರವರ ಚಲನಚಿತ್ರ ವೃತ್ತಿಜೀವನವು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಚಿತ್ರ ''ಸಿನೆಮಾ ಕಂಪನಿಯೊಂದಿಗೆ'' ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಇವರು ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ''ತೆಕ್ಕು ತೆಕ್ಕೊರು ದೇಶತು'' ಮತ್ತು ''ಕಾಲ್ ಮೀ @''.&lt;ref name=&quot;deccanherald1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/357465/archives.php|title=My passion for acting grew with time|website=Deccanherald.com|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ ರವರ ಕಾಲ್ ಮಿ @ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಐಟಿ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ನಂದುರವರ ''ತೆಕ್ಕು ತೆಕ್ಕೊರು ದೇಶತು'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Sruthi-gets-busy/articleshow/17181422.cms|title=Sruthi gets busy&amp;nbsp;|date=2012-11-12|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; [[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]] ರವರ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ [[ಲೂಸಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆಯಾದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ - ಕೆಳಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಹುಡುಗಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರನಟಿ.&lt;ref name=&quot;rediff2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-slide-show-1-i-had-to-lose-weight-and-look-glamorous-for-lucia/20130827.htm#4|title='I had to lose weight and look glamorous for Lucia'|date=2013-08-27|website=Rediff.com|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;newindianexpress2&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1529140.ece|title=Shruti Hariharan finds place in Arjun’s film Raate|last=A Sharadhaa|date=|work=[[The New Indian Express]]|access-date=2014-06-17|archive-date=2014-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140704074013/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/article1529140.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ಲೂಸಿಯಾ ಚಿತ್ರವೂ ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಮರು ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/fox-star-india-to-make-kannada-film-lucia-in-hindi/1203715/|title=Fox Star India to make Kannada film Lucia in Hindi&amp;nbsp;— Indian Express|date=2013-12-06|website=Archive.indianexpress.com|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; ಶೃತಿರವರ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು ಮತ್ತು ರೆಡಿಫ್ ಅವರ &quot;ಮೋಸ್ಟ್ ಇಂಪ್ರೆಸಿವ್ ಕನ್ನಡ ಮೂವಿ ಡಿಬುಟ್ಸ್, 2013&quot; ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-the-most-impressive-kannada-movie-debuts-2013-south/20140104.htm#3|title=The Most Impressive Kannada Movie Debuts, 2013|date=2014-01-06|website=Rediff.com|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷ ಇನ್ನೊಂದು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ದ್ಯಾವ್ರೇದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ನಿರ್ದೇಶಕ ಹರ್ಷರವರ [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜ್ಕುಮಾರ್]] ಅಭಿನಯದ ಭಜರಂಗಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತ್ತು,  ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. &lt;ref name=&quot;indiatimes1&quot;&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Shruti-Hariharan-joins-Raate/articleshow/19379384.cms|title=Shruti Hariharan joins Raate&amp;nbsp;|date=2013-04-05|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; 

2014ರಲ್ಲಿ, ಜೇಕಬ್ ವರ್ಗೀಸ್ ರವರ ''ಸವಾರಿ 2'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶೃತಿರವರ ಮುಂದಿನ ಪಾತ್ರ ಅವರ ಮೊದಲ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ [[ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್]] ನಿರ್ದೇಶನದ ನೆರುಂಗಿ ವಾ ಮುತ್ತಮಿಡತೆ. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Lucia-girl-makes-Kollywood-debut/articleshow/29952868.cms|title=Lucia girl makes Kollywood debut&amp;nbsp;|date=2014-02-07|work=[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್‌ ಇಂಡಿಯಾ]]|access-date=2014-06-17}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-ramakrishnan-starts-her-second-film-news-tamil-oduklBdicijsi.html|title=Lakshmi Ramakrishnan starts her second film!|date=2014-03-20|website=Sify.com|access-date=2014-06-17|archive-date=2014-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716133132/http://www.sify.com/movies/lakshmi-ramakrishnan-starts-her-second-film-news-tamil-oduklBdicijsi.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಇವರು ಎ.ಪಿ.ಅರ್ಜುನ್ ರವರ ರಾಟೆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ಲೂಸಿಯಾ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಮುನ್ನವೇ ನಟಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;newindianexpress2&quot;/&gt; ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಳ್ಳಿ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. &lt;ref name=&quot;deccanherald1&quot;/&gt; 

ಮುಂದೆ ಅವರು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ರಜತ್ ಮಾಯಿ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಸಿಪಾಯಿ ಮತ್ತು &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Savari-2-has-Good-Humour/2014/05/19/article2231970.ece|title='Savari 2 has Good Humour'|last=A Sharadhaa|date=|work=[[The New Indian Express]]|access-date=2014-06-17|archive-date=2014-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715065125/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Savari-2-has-Good-Humour/2014/05/19/article2231970.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ತಮಿಳಿನ ಕಲಾತ್ಮಕ ಚಿತ್ರ ನಿಲಾದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಇವರು ಮತ್ತೊಂದು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಹೇಮಂತ್ ರಾವ್ ರವರ ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Missing-Man-Subject-of-Sruthis-Film/2014/10/28/article2495949.ece|title=Missing Man Subject of Sruthi's Film|website=Newindianexpress.com|access-date=2019-10-23|archive-date=2016-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826184356/http://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/Missing-Man-Subject-of-Sruthis-Film/2014/10/28/article2495949.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಬಾಲಾಜಿ ಶಕ್ತಿವೇಲ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ರಾ ರಾ ರಾಜಶೇಖರ್ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.rediff.com/movies/interview/i-would-like-to-do-more-meaningful-cinema-south/20150317.htm|title='I would like to do more meaningful cinema'|website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; 

ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಇವರು ಮಾಡಿದ ಡಾ||ಸಹನಾ ಪಾತ್ರ ಮನೆ ಮಾತಾಯಿತು. ನಂತರ ಮನೋಮೂರ್ತಿಯವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಾದ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಪ್ರದೀಪ್ ವರ್ಮಾರವರ ಉರ್ವಿ, ನಂತರ ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಮನಸುಗಳು ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಯಶಸ್ಸು ಪಡೆದರು. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಇವರು ಕಮರ್ಷಿಯಲ್ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಆಧಾರಿತ ಪಾತ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರು. 
ಇವರು ಮುಂದೆ ಕನ್ನಡದ ಬಹು-ತಾರಾಗಣದ [[ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್]] ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಇವರು [[ಸೋರಿಯಾಸಿಸ್]] ನಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಹಾಸಿಗೆ ಹಿಡಿದ ರೋಗಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರವಾದ ವಿಸ್ಮಯ (ಕನ್ನಡ),  ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ ನಿಬುಣನ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ನಂತರ [[ದರ್ಶನ್]] ರವರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಚಿತ್ರ ತಾರಕ್ ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

==ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನ==
ಅವರ ಸಂಗಾತಿ ರಾಮ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಸಮರ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ತರಬೇತುದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ  ೨೦೧೯ ರಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿ ಎಂಬ ಮಗಳು ಜನಿಸಿದಳು.

== ನಟಿಸಿರುವ ಚಿತ್ರಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ ಕೀ 
|{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ 
|}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ಸಂ
!ವರ್ಷ
!ಚಿತ್ರ
!ಪಾತ್ರ
!ನಿರ್ದೇಶಕ
!ಭಾಷೆ
!Notes
|-
|1
|2012
|''ಸಿನಿಮಾ ಕಂಪನಿ''
|ಪಾರ್ವತಿ
|ಮಾಮಾಸ್
| rowspan=&quot;2&quot; |[[ಮಲಯಾಳಂ]]
|ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ
|-
|2
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''ತೆಕ್ಕು ತೆಕ್ಕೊರು ದೇಶತು''
|
|ನಂದು
|
|-
|3
|''[[ಲೂಸಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೂಸಿಯಾ]]'' 
|ಶ್ವೇತ 
|[[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]]
| rowspan=&quot;3&quot; |ಕನ್ನಡ
|
|-
|4
|[[ಲೂಸಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ದ್ಯಾವ್ರೇ '']] 
|
|ಗಡ್ಡ ವಿಜಿ
|
|-
|5
| rowspan=&quot;2&quot; |2014
|[[ಲೂಸಿಯ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|''ಸವಾರಿ 2'']]
|
|ಜೇಕಬ್ ವರ್ಗೀಸ್
|
|-
|6
|''ನೆರುಂಗಿ ವಾ ಮುತ್ತಮಿಡತೆ''
|ಮಹಾ
|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣನ್
|ತಮಿಳು
|
|-
|7
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
|''ರಾಟೆ'' 
|ರಾಣಿ
|ಎ.ಪಿ. ಅರ್ಜುನ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ಕನ್ನಡ
|
|-
| -
|ಪ್ಲಸ್
|Herself
|ಗಡ್ಡ ವಿಜಿ
|&quot;ಸಂಡೇ ಬಂತು&quot; ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರ
|-
| -
|''ಎಬಿಸಿ''
|ಶೃತಿ 
|ಮದನ್ ರಾಮ ವೆಂಕಟೇಶ್
|ಹಿಂದಿ
|ಕಿರುಚಿತ್ರ
|-
|8
| rowspan=&quot;4&quot; |2016
|''ಜೈ ಮಾರುತಿ 800''
|ಗೀತಾ
|ಹರ್ಷ
| rowspan=&quot;5&quot; |[[ಕನ್ನಡ]]
|
|-
|9
|''[[ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋಧಿ ಬಣ್ಣ ಸಾಧಾರಣ ಮೈಕಟ್ಟು]]''
|ಡಾ. ಸಹನಾ 
|ಹೇಮಂತ್ ರಾವ್
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ- ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ಕನ್ನದಾಸ್ಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
|-
|10
|''ಸಿಪಾಯಿ''
|ದಿವ್ಯ 
|ರಜತ್ ಮಾಯಿ
|
|-
|11
|''ಮಾದ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿ''
|ಮಾನಸಿ 
|ಸತೀಶ್ ಪ್ರಧಾನ್
|
|-
|12
| rowspan=&quot;10&quot; |2017
|''[[ಬ್ಯೂಟಿಫುಲ್ ಮನಸುಗಳು]]''
|ನಂದಿನಿ
|ಜಯತೀರ್ಥ
|ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ- ಲವ್ ಲಾವಿಕ್ ರೀಡರ್ಸ್ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಮಹಿಳಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Fಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಕನ್ನಡ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt; ಗೆದ್ದಿದೆ - ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - (ಸ್ತ್ರೀ) - (ವಿಮರ್ಶಕರು) - ಕನ್ನಡ
|-
|13
|''ನಿಲ''
|ನಿಲ
|ಸೆಲ್ವಮಣಿ ಸೆಲ್ವರಾಜ್
|ತಮಿಳು
|ನೆಟ್ಫ್ಲಿಕ್ಸ್ ಫಿಲ್ಮ್
|-
|14
|''[[ಉರ್ವಿ( ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಉರ್ವಿ]]''
|ಆಶಾ  
|[[ಉರ್ವಿ( ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪ್ರದೀಪ್ ವರ್ಮ]]
| rowspan=&quot;3&quot; |ಕನ್ನಡ
|
|-
|15
|''[[ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಹ್ಯಾಪಿ ನ್ಯೂ ಇಯರ್]]''
|ಚಾರ್ವಿ
|ಪನ್ನಗಾಭರಣ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |16
|''ವಿಸ್ಮಯ''
| rowspan=&quot;2&quot; |ಶಿಲ್ಪಾ 
| rowspan=&quot;2&quot; |ಅರುಣ್ ವೈದ್ಯನಾಥನ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ
|-
| ''ನಿಬುಣನ್''
|ತಮಿಳು
|-
|17
|''ಸೋಲೋ''
|ರುಕ್ಕು
|ಬಿಜಾಯ್ ನಂಬಿಯರ್
|ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ
|ದ್ವಿಭಾಷಾ ಚಿತ್ರ
|-
|18
|''ತಾರಕ್''
|ಸ್ನೇಹಾ 
|ಪ್ರಕಾಶ್
| rowspan=&quot;2&quot; |ಕನ್ನಡ
|Nominated - TSR TV9 National Award for Best Actress - Kannada
|-
|19
|''[[ಉಪೇಂದ್ರ ಮತ್ತೆ ಬಾ]]''
|ಸೀತಾ 
|ಅರುಣ್ ಲೋಕನತ್ 
|
|-
|20
|''ರಾ ರಾ ರಾಜಶೇಖರ್''
|
|ಬಾಲಾಜಿ ಶಕ್ತಿವೇಲು
|ತಮಿಳು
|
|-
|21
| rowspan=&quot;5&quot; |2018
|''[[ಹಂಬಲ್ ಪೊಲಿಟಿಷಿಯನ್ ನಾಗರಾಜ್]]''
|ರಮಾ
|ಸಾದ್ ಖಾನ್
| rowspan=&quot;9&quot; |ಕನ್ನಡ
|
|-
|22
|''ಬೂತಯ್ಯನ ಮೊಮ್ಮಗ ಅಯ್ಯು''
|
|ನಾಗರಾಜ್ ಪೀಣ್ಯ
|
|-
|23
|''ರಾಂಬೊ 2''
|Herself
|ಅನಿಲ್ ಕುಮಾರ್
|Special Appearance in a song
|-
|24
|''ಅಂಬಿ ನಿಂಗ್ ವಯಸ್ಸಾಯ್ತೋ''
|ಬಾಲ್ಯದ ನಂದಿನಿ
|ಗುರುದತ್ತ ಗಾಣಿಗ 
|Nominated - TSR TV9 National Award for Best Actress - Kannada
|-
|25
|''ನಾತಿಚರಾಮಿ''
|ಗೌರಿ
|ಮನ್ಸೊರೆ
|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ- ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನಿಗಾಗಿ ಸಿಮಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ- (ಸ್ತ್ರೀ) -ಕನ್ನಡ
|-
|26
| rowspan=&quot;3&quot; |2019
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |{{dagger|alt=Film has yet to be released}} ''ಆದ್ಯ''
|
|
|ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
|27
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |{{dagger|alt=Film has yet to be released}}''ಟೆಸ್ಲಾ(movie)''
|
|ವಿನೋದ್ ರಾಜ್ 
|ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|-
|28
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |{{dagger|alt=Film has yet to be released}}''ಮನೆ ಮಾರಾಟಕ್ಕಿದೆ''
|
|ಮಂಜು ಸ್ವರಾಜ್
|ಚಿತ್ರೀಕರಣ
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist|2}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೮೯ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರೋಜೆಕ್ಟ್ ಟೈಗರ್-೨ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ವಿಮೆನ್ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಿಯಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>dv15jfts4n1uchmqyen8barv3bjsmd7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅರಸು ಪ್ರಶಸ್ತಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127531</id>
    <revision>
      <id>1432138</id>
      <parentid>1335427</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55524-98</username>
        <id>102374</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು */ ದೇವರಾಜ ಅರಸು  2026 ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು</comment>
      <origin>1432138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2959" sha1="ok0ti5dvl3rbrkzjj0yawd60mavs6ye" xml:space="preserve">'''ಅರಸು ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದಿಂದ]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸ್|ಡಿ ದೇವರಾಜ್ ಅರಸು]]  ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ  ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಐದು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Devaraj Urs Awards announced |url=https://www.deccanherald.com/content/272579/devaraj-urs-awards-announced.html |accessdate=3 May 2020 |publisher=www.deccanherald.com}}&lt;/ref&gt; 
==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ==
*[[ಕೋಣಂದೂರು ಲಿಂಗಪ್ಪ]]
*[[ಕೆ. ಎಸ್. ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್|ಕೆ.ಎಸ್. ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]]
*[[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಖರ್ಗೆ]]
*ಹರೇಕಳ ಹಾಜಬ್ಬ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.udayavani.com/district-news/dakshina-kannada-news/arasu-award-to-harekala-hajabba |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-05-03 |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201162152/https://www.udayavani.com/district-news/dakshina-kannada-news/arasu-award-to-harekala-hajabba |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಶಿವಾಜಿ ಛತ್ರೆಪ್ಪ ಕಾಗಣೇಕರ್ &lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/stateregional/arasu-award-592003.html ಅರಸು ಪ್ರಶಸ್ತಿ

[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/former-minister-sk-kanta-chosen-for-devaraj-urs-award-2024/article68532774.ece 4.https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/former-minister-sk-kanta-chosen-for-devaraj-urs-award-2024/article68532774.ece]&lt;/ref&gt;
*ಬಿ ಎ ಮೊಹಿದೀನ್ 
*ದಿನೇಶ್ ಅಮೀನ್ ಮಟ್ಟು
*ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ರಥ ಶಿಲ್ಪಾ ಕಲಾ ಸಂಘ, ಬೆಂಗಳೂರು;
*ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ;
*ತುಮಕೂರಿನ ನರಸಮ್ಮ;
*ಭೀಮರಾವ್ ಬಿ ಗಸ್ತಿ 
*ಕಾಶಿನಾಥ್ ಬಿ ಹುಡೆದ 
*ವಜ್ರ ಕುಮಾರ್ ಬಿ ಕಿವಾಡೆ 
* ಬಸವಣಪ್ಪ  ಎಂ ಗೌನಲ್ಲಿ 
*ದೀನಬಂಧು ಸಂಸ್ಥೆ, ಚಾಮರಾಜ್‌ನಗರ
*ಕಾಗೋಡು ತಿಮ್ಮಪ್ಪ-2023
*ಎಸ್.ಕೆ.ಕಾಂತ-2024
*ಕಲ್ಲೇ ಶಿವೂತ್ತಮ್ ರಾವ್ -2025
*ನಂಜರಾಜ ಅರಸ್ -2026

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>ok0ti5dvl3rbrkzjj0yawd60mavs6ye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432139</id>
      <parentid>1432138</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55524-98</username>
        <id>102374</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು */ 2026</comment>
      <origin>1432139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2986" sha1="ebl069o3mddliijb66o4l8643ae5y35" xml:space="preserve">'''ಅರಸು ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರದಿಂದ]] ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ [[ಡಿ. ದೇವರಾಜ ಅರಸ್|ಡಿ ದೇವರಾಜ್ ಅರಸು]]  ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ  ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಐದು ಲಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಫಲಕ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Devaraj Urs Awards announced |url=https://www.deccanherald.com/content/272579/devaraj-urs-awards-announced.html |accessdate=3 May 2020 |publisher=www.deccanherald.com}}&lt;/ref&gt; 
==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತರು ==
*[[ಕೋಣಂದೂರು ಲಿಂಗಪ್ಪ]]
*[[ಕೆ. ಎಸ್. ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್|ಕೆ.ಎಸ್. ನಿಸಾರ್ ಅಹಮದ್]]
*[[ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ್ ಖರ್ಗೆ]]
*ಹರೇಕಳ ಹಾಜಬ್ಬ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.udayavani.com/district-news/dakshina-kannada-news/arasu-award-to-harekala-hajabba |title=ಆರ್ಕೈವ್ ನಕಲು |access-date=2020-05-03 |archive-date=2020-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201162152/https://www.udayavani.com/district-news/dakshina-kannada-news/arasu-award-to-harekala-hajabba |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ಶಿವಾಜಿ ಛತ್ರೆಪ್ಪ ಕಾಗಣೇಕರ್ &lt;ref&gt;https://www.prajavani.net/stories/stateregional/arasu-award-592003.html ಅರಸು ಪ್ರಶಸ್ತಿ

[https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/former-minister-sk-kanta-chosen-for-devaraj-urs-award-2024/article68532774.ece 4.https://www.thehindu.com/news/national/karnataka/former-minister-sk-kanta-chosen-for-devaraj-urs-award-2024/article68532774.ece]&lt;/ref&gt;
*ಬಿ ಎ ಮೊಹಿದೀನ್ 
*ದಿನೇಶ್ ಅಮೀನ್ ಮಟ್ಟು
*ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ರಥ ಶಿಲ್ಪಾ ಕಲಾ ಸಂಘ, ಬೆಂಗಳೂರು;
*ಶ್ರೀ ಶಾರದಾ ವಿದ್ಯಾ ಸಂಸ್ಥೆ, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ;
*ತುಮಕೂರಿನ ನರಸಮ್ಮ;
*ಭೀಮರಾವ್ ಬಿ ಗಸ್ತಿ 
*ಕಾಶಿನಾಥ್ ಬಿ ಹುಡೆದ 
*ವಜ್ರ ಕುಮಾರ್ ಬಿ ಕಿವಾಡೆ 
* ಬಸವಣಪ್ಪ  ಎಂ ಗೌನಲ್ಲಿ 
*ದೀನಬಂಧು ಸಂಸ್ಥೆ, ಚಾಮರಾಜ್‌ನಗರ
*ಕಾಗೋಡು ತಿಮ್ಮಪ್ಪ-2023
*ಎಸ್.ಕೆ.ಕಾಂತ-2024
*ಕಲ್ಲೇ ಶಿವೂತ್ತಮ್ ರಾವ್ -2025
*ಪ್ರೊ ಪಿ ವಿ ನಂಜರಾಜ ಅರಸ್ -2026

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>ebl069o3mddliijb66o4l8643ae5y35</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕರ್ನಾಟಕದ ರೂಪುರೇಷೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127897</id>
    <revision>
      <id>1432160</id>
      <parentid>1341356</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T22:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18787" sha1="ezbwc27v38nqo11rs90yrmkyfhlzq6y" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:India_Karnataka_locator_map.svg|thumb| [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಸ್ಥಳ ನಿರ್ದೇಶನ ]]
ಕೆಳಗಿನ ರೂಪರೇಷೆಯನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಅವಲೋಕನ ಮತ್ತು ಸಾಮಯಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ:

[[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ [[ಭಾರತ|ಗಣರಾಜ್ಯದ]] [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|28 ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] '''[[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕವು]]''' [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|7 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ]], [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ|8]] ನೇ ಅತಿ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ|ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯುಳ್ಳ]], ನೆಲದ ಎತ್ತರದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 13 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು  ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 16 ನೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ದೇಶದಲ್ಲಿ 3 ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಜಿಡಿಪಿಯಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ 7 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 8 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀ-ಗಂಡು ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತದಲ್ಲಿ 11 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಂದ ಬಹಿರಂಗಗೊಳ್ಳುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ 7 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 
[[ಚಿತ್ರ:Karnataka_emblem.svg|thumb|ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಾಂಛನ]]

== ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==

=== ಹೆಸರುಗಳು ===

* ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರು: [[ಕರ್ನಾಟಕ]] 
* ಮೊದಲ ಹೆಸರು   : [[ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯ]]
* [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು|ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು]] : ಕರ್ನಾಟಕ 
* ಇತರ ಹೆಸರುಗಳು: ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ಕರುನಾಡು
* ಜನತೆ: 
** [[ಕನ್ನಡಿಗ|ಕನ್ನಡಿಗರು]] 
* ಸಂಕ್ಷೇಪಣಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಸರು ಸಂಕೇತಗಳು 
** ಐಎಸ್ಒ 3166-2 ಕೋಡ್ : [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಐಎನ್-ಕೆಎ]] 
** ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಕೋಡ್: [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನೊಂದಾವಣೆ ಸಂಖ್ಯೆ|ಕೆ.ಎ.]]

=== ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳು (ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ) ===

* [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ]] : 8 ನೇ 
* [[ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾನುಕ್ರಮ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ಹಾಗೂ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಪ್ರಕಾರ]] : 6 ನೇ 
* ಅಪರಾಧ ದರದಿಂದ (2016): 12 ನೇ 
* ಒಟ್ಟು ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪನ್ನದಿಂದ (ಜಿಡಿಪಿ) (2019): 3 ನೇ 
* ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ (ಎಚ್‌ಡಿಐ) ಯಿಂದ : 18 ನೇ 
* ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಿಂದ : 10 ನೇ 
* ಸಾಕ್ಷರತಾ ದರದಿಂದ : 23 ನೇ

== ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ==

*

ರಾಜ್ಯವು ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಭೌಗೋಳಿಕ ವಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

# [[ಕೆನರಾ|ಕರಾವಳಿ]] 
# [[ಮಲೆನಾಡು]] 
# [[ಬಯಲುಸೀಮೆ]]

=== ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖ ನದಿಗಳು ===
26 ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು. {{Div col|colwidth=22em}}
* [[Amarja]]
* [[Arkavathy River]]
* [[Bhadra River]]
* [[Chakra River]]
* [[Dandavathi]]
* [[Ghataprabha River]]
* [[Hemavati River]]
* [[Honnuhole River]]
* [[Kabini River]]
* [[Kaveri River]]
* [[Kedaka River]]
* [[Krishna River]]
* [[Kubja River]]
* [[Lakshmana Tirtha River]]
* [[Malaprabha River]]
* [[Palar River]]
* [[Panchagangavalli River]]
* [[Penner River]]
* [[Ponnaiyar River]]
* [[Shimsha]]
* [[South Pennar River]]
* [[Tunga River]]
* [[Tungabhadra River]]
* [[Varada]]
* [[Vedavathi River]]
* [[Vrishabhavathi River]]
{{Div col end}}

=== ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Jog_Rani.JPG|alt=Wide photo of large waterfall in mist|right|thumb| [[ಶರಾವತಿ|ಶರಾವತಿ ನದಿಯಿಂದ]] ರೂಪುಗೊಂಡ [[ಜೋಗ|ಜೋಗ ಜಲಪಾತ]] ಭಾರತದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಎತ್ತರದಿಂದ ಧುಮುಕುವ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ. ]]
ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ 10 ನದಿಗಳು, ರಾಜ್ಯದ ಒಳನಾಡಿನ ನೀರಿನ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ 60% ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

* [[ಗಂಗವಲ್ಲಿ ನದಿ]] 
* [[ಅಘನಾಶಿನಿ]] ನದಿ 
* [[ಕಾಳಿ ನದಿ]] 
* [[ಕುಮಾರಧಾರ ನದಿ|ಕುಮಾರಧರ ನದಿ]] 
* [[ಶಾಂಭವಿ ನದಿ|ಶಂಬವಿ]] 
* [[ವಾರಾಹಿ ನದಿ|ವರಾಹಿ ನದಿ]] 
* [[ಸೌಪರ್ಣಿಕ ನದಿ|ಸೌಪರ್ಣಿಕಾ ನದಿ]] 
* [[ಶರಾವತಿ|ಶರಾವತಿ ನದಿ]] 
* [[ಕುಮುದ್ವತಿ]] ನದಿ 
* [[ನೇತ್ರಾವತಿ ನದಿ]] 
* [[ಗುರುಪುರ ನದಿ]]

=== ಜಲಾಶಯಗಳು ===

* [[ಆಲಮಟ್ಟಿ ಆಣೆಕಟ್ಟು|ಅಲಮಟ್ಟಿ]] 
* [[ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು|ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ]] 
* ಭದ್ರಾ ಜಲಾಶಯ 
* ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು, [[ಹೊಸಪೇಟೆ]] 
* [[ಕೃಷ್ಣರಾಜಸಾಗರ|ಕೃಷ್ಣ ರಾಜ ಸಾಗರ]] 
* ತಿಪ್ಪಗೊಂಡನಹಳ್ಳಿ ಜಲಾಶಯ 
* ಹಾರಂಗಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು 
* ಗೋರೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟು. 
* ಕಬಿನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು.   
* ನವಿಲುತೀರ್ಥ ಜಲಾಶಯ 
*

== ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು ==

=== ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Karnataka_districts-new.svg|alt=Map of 30 districts in region|right|thumb| ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]]
[[ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಕರ್ನಾಟಕದ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ 30 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ: {{Div col}}
*[[Bagalkot district|Bagalkote]]
*[[Bengaluru Rural District|Bengaluru Rural]]
*[[Bengaluru Urban district|Bengaluru Urban]]
*[[Belagavi district|Belagavi]]
*[[Bellary district|Bellary]]
*[[Bidar district|Bidar]]
*[[Vijayapura district, Karnataka|Vijayapura]]
*[[Chamarajanagar district|Chamarajanagar]]
*[[Chikballapur district|Chikkaballapur]]&lt;ref name=&quot;newdis&quot;&gt;{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-06/bangalore/27961491_1_new-districts-ramanagaram-taluks|title=2 new districts notified in Bangalore|work=The Times of India, dated 2007-08-06|accessdate=2007-08-09|date=6 August 2007|archive-date=2011-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811134957/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-06/bangalore/27961491_1_new-districts-ramanagaram-taluks|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*[[Chikmagalur district|Chikkamagaluru]]
*[[Chitradurga district|Chitradurga]]
*[[Dakshina Kannada]]
*[[Davanagere district|Davanagere]]
*[[Dharwad district|Dharwad]]
*[[Gadag district|Gadag]]
*[[Gulbarga district|Kalburgi]]
*[[Hassan district|Hassan]]
*[[Haveri district|Haveri]]
*[[Kodagu district|Kodagu]]
*[[Kolar district|Kolar]]
*[[Koppal district|Koppal]]
*[[Mandya district|Mandya]]
*[[Mysuru district|Mysuru]]
*[[Raichur district|Raichur]]
*[[Ramanagaram district|Ramanagara]]&lt;ref name=&quot;newdis&quot;/&gt;
*[[Shivamogga district|Shimoga]]
*[[Tumakuru district|Tumakuru]]
*[[Udupi district|Udupi]]
*[[Uttara Kannada]]
*[[Yadgir district|Yadgir]]
{{Div col end}}

=== ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು ===
[[ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು|ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳು]]

== ಜನಸಂಖ್ಯೆ ==
[[ಚಿತ್ರ:Karnataka_Population.png|right|thumb| ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿತರಣೆ]]

* ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ 
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಆರ್ಥಿಕತೆ 
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಧರ್ಮಗಳು|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ]] 
{{bar box|title=[[Religion in Karnataka]]|titlebar=#ddd|left1=|float=left|bars={{bar percent|[[Hindus]]|orange|83}}
{{bar percent|[[Muslim]]|Green|12.2}}
{{bar percent|[[Christians|Christian]]|Blue|3.1}}
{{bar percent|Others|Black|1.7}}}}{{bar box|title=Languages in Karnataka&lt;ref name=&quot;demographics&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.languageinindia.com/dec2002/urduinkarnataka.html|author=A. R. Fatihi|work=Language in India, Volume 2: 2002-12-09|publisher=M. S. Thirumalai, Managing Editor, Language in India|title=Urdu in Karnataka|accessdate=2007-06-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120213044053/http://www.languageinindia.com/dec2002/urduinkarnataka.html|archive-date=2012-02-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;|titlebar=#ddd|left1=|float=left|bars={{bar percent|[[Kannada language|Kannada]] |Red|64.8}}
{{bar percent|[[Urdu]]|Green|9.7}}
{{bar percent|[[ತೆಲುಗು]]|Blue|8.3}}
{{bar percent|[[Tamil language|Tamil]]|Orange|3.8}}
{{bar percent|[[Tulu language|Tulu]]|Violet|5.4}}
{{bar percent|[[konkani language|konkani]]|Violet|5.4}}
{{bar percent|[[Marathi language|Marathi]]|Yellow|4}}
{{bar percent|other|black|4}}}}

== ಕರ್ನಾಟಕದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ==
[[ಚಿತ್ರ:Vidhana_Soudha_2012.jpg|right|thumb|350x350px| [[ವಿಧಾನಸೌಧ|ವಿಧಾನ ಸೌಧ]] ]]
ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ

* [[ಸರಕಾರ|ಸರ್ಕಾರದ ರೂಪ]] : ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ( ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ) 
* ಕರ್ನಾಟಕದ [[ರಾಜಧಾನಿ]] : [[ಬೆಂಗಳೂರು]] 
* ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆ 
** (ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚುನಾವಣೆಗಳು) 
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣ]]

=== ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ===

* ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರು 
* [[ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರದೇಶ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಸಮಿತಿ]] 
* ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ, 2009 (ಕರ್ನಾಟಕ) 
* [[ಕರ್ನಾಟಕ ಲೋಕಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ, ೨೦೧೪|ಭಾರತೀಯ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಚುನಾವಣೆ, 2014 (ಕರ್ನಾಟಕ)]]

=== ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಖೆಗಳು ===
[[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ]]

==== [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ಸರ್ಕಾರದ ಶಾಸಕಾಂಗ ಶಾಖೆ ====

* ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ : [[ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] 
* ಸರ್ಕಾರದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ : [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] 
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪರಿಷತ್ತು

==== ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಶಾಖೆ ====
[[ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನ ಸಭೆ|ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆ]]

* ಕರ್ನಾಟಕ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು
* [[ಕರ್ನಾಟಕ ಹೈ ಕೋರ್ಟ್|ಕರ್ನಾಟಕದ ಹೈಕೋರ್ಟ್]] 
** ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು

== ಇತಿಹಾಸ ==
[[ಚಿತ್ರ:Ugranarasimha_statue_at_Hampi_dtv.JPG|alt=Brown stone statue of smiling deity sitting cross-legged under arch|right|thumb| [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ]] ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ [[ವಿಜಯನಗರ|ವಿಜಯನಗರದ]] ಅವಶೇಷಗಳ ಒಳಗೆ ಇರುವ [[ಹಂಪೆ|ಹಂಪಿಯಲ್ಲಿ]] ( [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]] ) [[ನರಸಿಂಹ|ಉಗ್ರನರಸಿಂಹ]] ಪ್ರತಿಮೆ. ]]

: [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸ]] 
: ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ 
: [['ಕರ್ನಾಟಕ' ಶಬ್ದದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ|ಕರ್ನಾಟಕದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ]]

* [[ನಂದ ರಾಜವಂಶ|ನಂದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] 
* [[ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ|ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ]] [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] 
* [[ಶಾತವಾಹನರು|ಶಾತವಾಹನ]] 
* [[ಕದಂಬ]] 
* [[ಮಯೂರಶರ್ಮ]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಕದಂಬ|ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ]] 
* [[ಗಂಗ (ರಾಜಮನೆತನ)|ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ರಾಜವಂಶ]] 
* [[ಚಾಲುಕ್ಯ|ಬಾದಾಮಿ ಚಾಲುಕ್ಯರು]] 
*  [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ|ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] 
* ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ 
* [[ಹೊಯ್ಸಳ]] 
* [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] 
* ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಪಾಳೇಗಾರರು 
* [[ಮದಕರಿ ನಾಯಕ]] 
* [[ಮೊದಲನೆಯ ಕೆಂಪೇಗೌಡ|ಕೆಂಪೇಗೌಡ]] 
* [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೊಘಲರು]] 
* [[ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] 
* ಸಾಹಿತ್ಯ 
* [[ಹೊಯ್ಸಳ ಕಾಲದ ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯ]] 
* [[ತಾಳ (ಸಂಗೀತ)|ಸಾಹಿತ್ಯ ಮೀಟರ್]] 
* [[ಹೊಯ್ಸಳ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ|ವೆಸರಾ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿ]] 
* ಇಂಡೋ-ಸರಸೆನಿಕ್ 
* [[ತಾಳೀಕೋಟೆಯ ಯುದ್ಧ|ತಾಲಿಕೋಟ ಕದನ]] 
* ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ನಿಜಾಮ್ 
* [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]] 
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಏಕೀಕರಣ|ಏಕೀಕರಣ ಚಳುವಳಿ]]

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==

* [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]] 
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ]] 
* [[ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಶೇಷ ಅಡುಗೆಗಳು|ಕರ್ನಾಟಕದ ತಿನಿಸುಗಳು]]
* [[ಕನ್ನಡಿಗ|ಕನ್ನಡ ಜನರು]] 
* [[ತುಳುವ|ತುಳು ಜನರು]] 
* [[ಕೊಡವರು|ಕೊಡವ ಜನರು]] 
* ಬೇರಿ ಜನರು 
* ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು 
* ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಕಲೆಗಳು 
* [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಿನಿಮಾ]] 
* ಭಾಷೆಗಳು 
** [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆ]] 
** [[ತುಳು|ತುಳು ಭಾಷೆ]] 
** [[ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್|ಕೊಡವ ಭಾಷೆ]] 
** [[ಕೊಂಕಣಿ|ಕೊಂಕಣಿ ಭಾಷೆ]] 
** [[ಬ್ಯಾರಿ ಭಾಷೆ|ಬೇರಿ ಭಾಷೆ]] 
* ನೃತ್ಯಗಳು 
** [[ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ|ಗುಬ್ಬಿ ವೀರಣ್ಣ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿ]] 
** [[ವೀರಗಾಸೆ]] 
** [[ಕಂಸಾಳೆ]] 
** [[ಡೊಳ್ಳು ಕುಣಿತ]] 
** [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] 
** [[ಭೂತಕೋಲ|ಭೂತ ಕೋಲ]] 
** [[ಯಕ್ಷಗಾನ]] 
** ನಾಗಾರಾಧನೆ 
** ಗಾರುಡಿ ಗೊಂಬೆ 
** [[ತೊಗಲುಗೊಂಬೆಯಾಟ|ತೊಗಲು ಗೊಂಬೆಯಾಟ]]

=== ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ===

* ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಣಿ: [[ಭಾರತದ ಆನೆ|ಭಾರತೀಯ ಆನೆ]] 
* ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿ: [[ನೀಲಕಂಠ|ಭಾರತೀಯ ನೀಲಕಂಠ]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.beontheroad.com/2011/06/indian-rollerkarnatakas-state-bird.html|title=Indian Roller–Karnataka's State Bird|last=Sankara Subramanian|date=2011-06-27|publisher=Beontheroad.com|access-date=2013-10-17}}&lt;/ref&gt; 
* ರಾಜ್ಯ ಹೂವು: [[ಕಮಲ]] 
* ರಾಜ್ಯ ಮುದ್ರೆ: [[ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಾಂಛನ]]   [[ಚಿತ್ರ:Karnataka_emblem.svg|thumb|ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಾಂಛನ]]
* ರಾಜ್ಯ ಮರ: [[ಶ್ರೀಗಂಧದ ಮರ|ಶ್ರೀಗಂಧ]]

== ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ==
{{Karnataka tourism map}}
[[ಚಿತ್ರ:North-Karnataka_Region_Tourism_map_-_Manjuanth_Doddamani.JPG|right|thumb| [[ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕ]] ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸ ತಾಣಗಳು ]]
[[ಚಿತ್ರ:Panaromic_view_of_the_natural_fortification_and_landscape_at_Hampi.jpg|right|thumb| [[ಹಂಪೆ|ಹಂಪಿ]] ]]
[[ಚಿತ್ರ:Mallikarjuna_and_Kasivisvanatha_temples_at_Pattadakal.jpg|thumb| [[ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು|ಪಟ್ಟಡಕಲ್ಲು]] ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಗುಂಪು ]]
[[ಚಿತ್ರ:Mallikarjuna_and_Kashivishwanatha_temples_at_Pattadakal.jpg|right|thumb| ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕಾಶಿವಿಶ್ವನಾಥ ದೇವಾಲಯಗಳು, [[ಪಟ್ಟದಕಲ್ಲು]] ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕ]]</text>
      <sha1>ezbwc27v38nqo11rs90yrmkyfhlzq6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಮ್ಚಮ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127990</id>
    <revision>
      <id>1432189</id>
      <parentid>1346248</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="rxt71v88yeq8bir2hkog85ly2n24kbb" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:BD Porabarir Chamcham.JPG|thumb]]
'''ಚಮ್‍ಚಮ್''' ಒಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಂಗಾಳಿ ಸಿಹಿತಿನಿಸಾಗಿದ್ದು, [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಈ ತಿನಿಸು ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿ ನಸುಗೆಂಪು, ತಿಳಿ ಹಳದಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ. ಅಲಂಕಾರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೊಬ್ಬರಿ ಅಥವಾ ಖೋವಾ ಚೂರುಗಳಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
[[File:Cherry Chamcham.jpg|thumb|ಚೆರ್ರಿ ಚಮ್‍ಚಮ್]]
== ಇತಿಹಾಸ ==
ಆಧುನಿಕ ದಿನದ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಪೊರಾಬರಿಯ ಚಮ್‍ಚಮ್‍ನ ಅಂಡಾಕಾರದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ವೈವಿಧ್ಯವು ಪೊರಾಬರಿ ಚಮ್‍ಚಮ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಇತಿಹಾಸ ೧೯ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಷ್ಟು ಹಳೆಯದ್ದೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಖಾದ್ಯದ ಆಧುನಿಕ ಬಗೆಯನ್ನು ಮಾಟಿಲಾಲ್ ಗೋರೆ ಅವನ ಅಜ್ಜ ರಾಜಾ ರಾಮ್‍ಗೋರೆ ತಯಾರಿಸಿದ್ದ ಒಂದು ಸಿಹಿ ಖಾದ್ಯವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದನು. ಇವನು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಬಲಿಯಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸ್ಥಳೀಯನಾಗಿದ್ದನು.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|last=Mahmud Nasir Jahangiri|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]|year=2012|editor-last=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal|edition=Second|chapter=Sweetmeats|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sweetmeats|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327101237/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sweetmeats|archive-date=2019-03-27|access-date=2020-05-21|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* [http://indianfood.about.com/od/sweetsanddesserts/r/chamcham.htm Cham cham] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161225193826/http://indianfood.about.com/od/sweetsanddesserts/r/chamcham.htm |date=2016-12-25 }}
{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಿಹಿ ತಿನಿಸುಗಳು]]</text>
      <sha1>rxt71v88yeq8bir2hkog85ly2n24kbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140016</id>
    <revision>
      <id>1432151</id>
      <parentid>1431799</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T19:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mediatimein</username>
        <id>95912</id>
      </contributor>
      <comment>.</comment>
      <origin>1432151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33622" sha1="7q5ze02dl0n26npvrmiqvgr5besf779" xml:space="preserve">{{Short description|ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಪತ್ರಕರ್ತರು ಸಂಘಟಕ}}
{{Infobox person
| name            = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| image           = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg
| image_size      = 220px
| caption         = ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| birth_place     = ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ
| residence       = ಆರ್ಲಪದವು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
| nationality     = ಭಾರತೀಯ
| occupation      = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಾಹಿತಿ, ಸಂಘಟಕ, ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ,ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ  
| parents         = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)&lt;br&gt;ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ)
| spouse          = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ
| children        = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ
| awards          = ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)&lt;br&gt;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br&gt;ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್&lt;br&gt;ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು 
}}  

ತನ್ನ ಸಂಘಟನೆ ,ಕ್ರಿಯಾ ಶೀಲತೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ, ನಾಡು ನುಡಿ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ,ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಳಕಳಿ ಇರುವ, ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಕರ‍್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕನ್ನಡದ ಕಟ್ಟಾಳು ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಸಂಗಮ, ಯುವ ಸಾಧಕ ನಮ್ಮ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪಾಣಾಜೆಯ  ಆರ‍್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತನ್ನ ಹೆಸರಿನ ಜತೆಗೆ ತನ್ನೂರಿನ ಹೆಸರನ್ನೂ ಹತ್ತೂರಿಗೂ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಅವರೇ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾಶಕರೂ, ಸಂಪಾದಕರೂ, ಹತ್ತು ಹಲವು ಜನಪರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಬಿರುದಾಂಕಿತ, ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪುರಸ್ಕೃತ , [[ಪುತ್ತೂರು|ಪುತ್ತೂರಿ]]ನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಬಿರುದಾಂಕಿತ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&amp;oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&amp;aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF%20%E0%B2%8E%E0%B2%B8%E0%B3%8D%20%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%20%E0%B2%86%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81%20%E0%B2%97%E0%B3%86%20%E0%B2%97%E0%B3%8C%E0%B2%B0%E0%B2%B5%20%E0%B2%A1%E0%B2%BE%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%9F%E0%B2%B0%E0%B3%87%E0%B2%9F%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A6%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್  ಆರ‍್ಲಪದವು].  ತಂದೆ ಯಸ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ, ತಾಯಿ ಯಸ್ ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ಇವರ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಬಲದಿಂದ ಇಂದು ಯುವ ಸಂಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಜಮುಖೀ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ “ಸೈ” ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ [https://www.google.com/search?q=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&amp;oq=%E0%B2%A1%E0%B2%BE%7C%7C+%E0%B2%B9%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B2%BF+%E0%B2%AF%E0%B2%B8%E0%B3%8D+%E0%B2%85%E0%B2%AC%E0%B3%82%E0%B2%AC%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D+%E0%B2%86%E0%B2%B0%E2%80%8D%E0%B3%8D%E0%B2%B2%E0%B2%AA%E0%B2%A6%E0%B2%B5%E0%B3%81&amp;aqs=chrome..69i57.1285438j0j0&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8#:~:text=%E0%B2%85%E0%B2%96%E0%B2%BF%E0%B2%B2%20%E0%B2%AD%E0%B2%BE%E0%B2%B0%E0%B2%A4%E0%B3%80%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B2%82%E0%B2%9A%E0%B2%BE%E0%B2%AF%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%AA%E0%B2%B0%E0%B2%BF%E0%B2%B7%E0%B2%A4%E0%B3%8D%20%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%20%E0%B2%B0%E0%B2%BE%E0%B2%9C%E0%B3%8D%E0%B2%AF%20%E0%B2%AA%E0%B3%8D%E0%B2%B0%E0%B2%A7%E0%B2%BE%E0%B2%A8 ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು] ಅವರ ಸಾಧನೆಗೆ ದೊರೆತ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬಹುಮಾನ.ಅಭಿನಂದನಾ ಪತ್ರ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಸುಮಾರು ೧೬೫ ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಕ್ಕಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿಯುಳ್ಳ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪರಿಸರ,ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಸದಾ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡವರು. ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಸಮನ್ವಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು , ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿರುವ ಇವರು ಸದಾ ಗಡಿನಾಡಿನ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತನ್ನ ಜೀವನದ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ ಸಮಯವನ್ನು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಇರುವ ಇವರು ಗಡಿನಾಡಿನ ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ  ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ಜಾಗ್ರತಿ  ಹಾಗೂ ಸಮಜ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುವವರಾಗಿರುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದಲ್ಲೂ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತೊಡಗಿಸಿ ಕೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸರಕಾರದ ಮನಮುಟ್ಟಿಸುವ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ , ತದನಂತರ ಇದರಿಂದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಇವರು ಗಡಿನಡ ಧ್ವನಿ ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ೨೦೦೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ ತನ್ನ ಮಗಳ ಹುಟ್ಟು ಹಬ್ಬದಂದು ಗಡಿನಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ| ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಇವರ ದಿವ್ಯ ಹಸ್ತದಲ್ಲಿ ಬದಿಯಡ್ಕ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಗೊಳಿಸಿ ತನ್ಮೂಲಕ ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಕಾಣ ಸಿಗುವ , ವೃತ್ತಿ-ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳೆರಡನ್ನೂ ಕನ್ನಡಮ್ಮನ ಸೇವೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ದಣಿವರಿಯದೆ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ಗಡಿನಾಡಿನ ಓರ್ವ ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು . ಇವರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ, ಸನ್ಮಾನಗಳನ್ನು ಆಶಿಸದೆ ಸ್ವಯಂಸ್ಪೂರ್ತಿ ಸಹಜತೆಗಳಿಂದ ಪರಿಸರ, ಕನ್ನಡ ಪರಿಚಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು ಸರಳತೆ, ವಿನಯ ಸಂಪನ್ನತೆ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹ ಶೀಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು , ಕಿರಿಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಸಮವಯಸ್ಕರನ್ನು ಏಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಒಲಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನ ವಾಕ್ಚಾತರ‍್ಯದಲ್ಲೂ ಸರ್ವರ ಮನಸೂರೆಗೊಂಡವರಾಗಿರುವರು. ಗಡಿನಾಡಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ ನ್ನು ಗಡಿನಾಡಿನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾವಣೆಗೊಳಿಸಿ, ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಕಾಸರಗೋಡಿನಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿ ದೇಶದ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಾಹಿತ್ಯಾಸಕ್ತರನ್ನು. ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಖ್ಯಾತಿ ಇವರದು. ಅದರಂತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದ ಸವಿನೆನಪಿಗಾಗಿ ಎಂಬAತೆ ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ದೇರಳಕಟ್ಟೆ ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ , ಮೂರನೇ ಸಮಏಳನ ಬಾಳೆಕೋಡಿಯ ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಐದನೇ ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಬಂಟರ ಭವನದಲ್ಲಿ , ಸರಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಅನುದಾನಗಳಿಲ್ಲದೆ ಯಶಸ್ವಿ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಸದಾ ಕನ್ನಡದ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವರು. ಇವರ ಕರ‍್ಯ ವೈಖರಿಗಳನ್ನು ಮನಗಂಡು ಒಲಿದು ಬಂದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚುಟುಕು ವಿವರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ದಾಖಲಿಸುತ್ತೇವೆ.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/925877 |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (2001-02):''' ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ.
* '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.varthabharati.in/amp/article/2017_05_24/75245 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.vijayavani.net/district/kasturi-sirigannada-award-for-abubakar-arlapadavu |title=ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ವಿಜಯವಾಣಿ |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
* ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
* ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.prajavani.net/district/dakshina-kannada/bharat-sevarat-award-to-abu-bakr-3105512 |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಪ್ರಜಾ ವಾಣಿ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://puttur.suddinews.com/archives/826065 |title= ಆರ್ಲಪದವು  ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ |publisher=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* ವಿಶ್ವಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ
* ದುಬೈ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಕನ್ನಡ/ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನ.ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ (ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಕಳಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಭಾರತ ವಿಕಾಸ ರತ್ನ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ -ನವದೆಹಲಿ, ಡಾ||[[ಬಿ. ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್|ಬಿ.ಆರ್ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್]] ನ್ಯಾಷನಲ್ ಫೆಲೋಶಿಫ್ ಆವಾರ್ಡ್-ನವ ದೆಹಲಿ, ಕನ್ನಡ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟç ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮೈಸೂರು (ಕನ್ನಡದ ನೆಲ,ಜಲ,ಭಾಷೆಯ ಸೇವೆಗಾಗಿ),ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡ ಕಣ್ಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗಾ, ರ‍್ಯಭಟ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಞಾನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವದತ್ತ ಸಂಸ್ತಾನಮ್ ಒಡಿಯೂರು ವಿಜಯ ರಜತ ಸಂಭ್ರಮ-ಮಹಾ ಕುಂಭಾಬಿಷೇಕ-ರಥೋತ್ಸವದ ಸುಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಗುರುದೇವಾನುಗ್ರಹ ಪುರಸ್ಕಾರ ನೀಡಿ ಸನ್ಮಾನ, ಅಮೋಘ ವರ್ಷ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||[[ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ|ಕೆ.ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತ]] ಸದ್ಭಾವನಾ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಡಾ||ಬಾಬಾ ಸಾಹೇಬ್ ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಗಡಿನಾಡ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ೪೯ನೇ ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಶ್ರೀ [[ಹೆಚ್.ಡಿ.ದೇವೇಗೌಡ|ಹೆಚ್ ಡಿ ದೇವೇ ಗೌಡ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕುಂದಾಪುರ ಎ.ಎಸ್.ಎನ್.ಹೆಬ್ಬಾರ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ (ರಾಜ್ಯ) ಯುವ ಜನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಭಾರತ ಸರಕಾರ ಯುವ ಕರ‍್ಯ-ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಯುವಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ವಿಧ್ವತ್ ಸೇವಾ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಕರ್ನಾಟಕ ಜ್ಯೋತಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಬೆಂಗಳೂರು, ಸಮಾಜ ಸೇವೆಗಾಗಿ ನಾಟ್ಯ ಕುಸುಮಾಂಜಲಿ-ಆದರ್ಶ ಶೃಂಗ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪತ್ರಿಕೋಧ್ಯಮ,ಶಿಕ್ಷಣ,ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸುವರ್ಣ ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇವಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುತ್ತೂರು ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾಧಿಕಾರಿಯವರಿಂದ ಪುತ್ತೂರಿನ ಹೆಮ್ಮೆಯ “ಯುವ ಪುತ್ರ” ಎಂಬ ಬಿರುದಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ. ಬಹು ಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸುಮ ಸೌರಭ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ನಾಡ ಭೂಷಣ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ವಿದ್ಯಾಲಯದಿAದ ಎಂ.ಪಿ.ಎA.ಆವಾರ್ಡ್-೨೦೧೪ ಸನ್ಮಾನ, [[ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು]] ಆಂಧ್ರ ಗಡಿನಾಡ ಘಟಕ ದ್ವಿತೀಯ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೧ ಅಮರಾಪುರ, ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ೧೪ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ-೨೦೧೪ ಈಶ್ವರ ಮಂಗಿಲದ  ಹನುಮಗಿರಿಯಲ್ಲಿ , ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರಿಂದ ಮುಂಬೈ ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್ ವತಿಯಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಅಬುಧಾಬಿಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನ, ಶಾರ್ಜಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಗೆಳೆಯರ ಬಳಗದಿಂದ ಸನ್ಮಾನ, ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ,  ಬಸವಶ್ರೀ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (ಬಿಜಾಪುರ), ಕರಾವಳಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾಸರಗೋಡು, ಬೆಂಗಳೂರು ಮರಾಠ ಮಹಾಸಭಾ ಕರ್ನಾಟಕ ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಪ್ರಶಂಸನಾ ಪತ್ರ, ವಿಶ್ವ ಮಾನವ ಸಂದೇಶ ಪ್ರಶಸ್ತಿ , ೨೦೧೫ರಂದು ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಜರಗಿದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ೨೦ ನೇ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಸನ್ಮಾನ. ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ೧೬೦ ಕ್ಕಿಂತಲೂ   ೨ ಮಿಕ್ಕಿದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅಲ್ಲದೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಇವರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಕಾಡೆಮಿ (ರಿ.) ಬೆಂಗಳೂರು ಇವರು ನೀಡಲ್ಪಡುವ  “ ಕರ್ನಾಟಕ ರತ್ನ ‘” ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಇವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿರುವುದು ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಚಾರ. ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರು ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಗಾಳಿಮುಖ ಖಲೀಲ್ ಸಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆಯ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ,ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಪರ್ಕಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕಾನೂನು ಸೇವಾ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ ಲೀಗಲ್ ವಾಲೆಂಟಿಯರ್, ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಪಾಣಾಜೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆ ಹಾಗೂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವರಿಗೆ ತಾನು ಬರೆದ ಲೇಖನ ಪ್ರಬಂಧಗಳಿಗೆ ದೊರೆತ ಬಹುಮಾನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಪರ. ಬೆಂಗಳೂರು ದೂರ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳೊAದಿಗೆ ಸಂವಾದ, ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯುವ ವಾಣಿ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ, ಹಲವಾರು ಕನ್ನಡ ಪರ , ಸಮಾಜ ಪರ, ಪರಿಸರ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ, ಮಹಾಸಮ್ಮೇಳನ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಕರಾಗಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಅನುಭವ. ಹಲವಾರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ವಿಶೇಷ ಪುರವಣಿ, ಸೇರಿದಂತೆ ನಾಡಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ವರದಿಗಳು ಪ್ರಕಟ. ನಾಡೋಜ ಪಾಟೀಲ ಪುಟ್ಟಪ್ಪನವರ ನೇತ್ರತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡ ಸಂಘಗಳ ಮಹಾಮೇಳ [[ಧಾರವಾಡ]], [[ಮುಂಬಯಿ.|ಮುಂಬೈ]], [[ವಾರಾಣಸಿ|ವಾರಣಾಸಿ]], ಕಾಶೀ, [[ಗುಜರಾತ್]] [[ಬರೋಡಾ]], ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸಮ್ಮೇಳನ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣಕರ್ತರಾಗಿರುವರು. ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಕನ್ನಡ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ , ಕೇರಳ-ಕರ್ನಾಟಕ ಉತ್ಸವ, ಚುಟುಕು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಕನ್ನಡ ಕೈಂರ‍್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿರುವರು. ತನ್ನ ಗಟ್ಟಿ ನಿಲುವು, ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪ, ಆತ್ಮೀಯತೆ, ಗುರು ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ವಿವಿಧ ಇಲಾಖಾ ಅಧಿಕಾರಿ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳೊAದಿಗೆ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಪರ್ಕ,ಸAಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊAದಿಗಿನ ಬಾಂಧವ್ಯ ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರಗೊಳಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಹಲವಾರು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು ಹಾಗೂ ಜಾಗೃತಿ ಸಮಾರಂಭ ವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಂಗದ ಸೇವೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಅದರಂತೆ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯ ಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರೊಂದಿಗೆ ಯಶಸ್ವೀ ಕರ‍್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿರುವುದು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕಾನೂನು ಅರಿವು ನಾಡಿನ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗೆ ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.  ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್  ಆರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಕರ‍್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಅಭಿಮಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.’ ಯುವಕರೆಂದರೆ ಹೀಗಿರಬೇಕು “ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಮೂಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರ‍್ಲಪದವು ಇವರ ಪ್ರಕೃತ ಕರ‍್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಣ್ಣೋಡಿಸಿದಾಗ :-

ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು]] ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಳಾ ಸಮಿತಿ, ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.) ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲೆ,  '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ. &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://vknews.in/543803/ |title=ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟೀರ್ |publisher=VK NEWS |access-date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt; , ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.), ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರು, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ರಿ.) ನವದೆಹಲಿ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಶಾಖೆ, ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು ಜಮೀಯ್ಯತುಲ್ ಫಲಾಹ್ (ರಿ.), ಸ್ಥಾಪಕರು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ (ರಿ.), ಪ್ರಕಾಶಕರು ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ ಪ್ರಕಾಶನ,  ೩ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಮರ್ಕಝ್ ಲಿತಹ್‌ಲೀಮಿಲ್ ಇಸ್ಲಾಮಿ ಪುದಿಯವಳಪ್ಪು, ಜಿಲ್ಲಾ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿಗಳು ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಎಲ್‌ಇ ಸೊಸೈಟಿ (ರಿ.),  ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜ್ಯುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಗಾಳಿಮುಖ, ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧಕರು ಬಿಜೆಎಂ ರ‍್ಲಪದವು, ಕರ‍್ಯಕಾರೀ ಸಮಿತಿ ಸದಸ್ಯರು ಸೀರತ್ ಕಮಿಟಿ (ರಿ.) ಪುತ್ತೂರು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ದ.ಕ.ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಶಿಕ್ಷಕ ರಕ್ಷಕ ಸಂಘ ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ ಪಾಣಾಜೆ  ಜಿಲ್ಲಾ ಸಂಯೋಜಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮೋರ‍್ಸ್ [[ಜ್ಞಾನ ಮಂದಾರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] (ರಿ.) ದ ಕ .ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಜ್ಞಾನ ವಿಜ್ಞಾನ ಸಮಿತಿ]] ದ.ಕ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು [[ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜಮಾಅತ್]] ಕಮಿಟಿ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ಪ್ರಧಾನ ಕರ‍್ಯದರ್ಶಿ [[ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಕೇಂದ್ರ]] ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು ಸಮಿತಿ,  ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಲ್ಪನೆ-ಕನಸು-ಜಾಗೃತಿ  ಸಮಾಜಮುಖೀ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ರೂಪ ಕೊಡಲು “ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ” ಎಂಬ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರಿನ ಕನ್ನಡ ಮಾಸ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಧೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದು , ಈಗಾಗಲೇ ಎಲ್ಲರ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡಿರುವ ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರೇಮ, ಸಾಹಸ, ನೆಲ ಜಲ ಭಾಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಅಭಿನಂದನೀಯ. ಇವರ ಕಛೇರಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದೆಷ್ಟೋ ಜನರು ತನ್ನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ ಸಲಹೆ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ದೊರಕಿಸುವಲ್ಲಿ ಕರ‍್ಯಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವ ಇವರು ಕೌಟುಂಬಿಕ ಕಲಹಗಳಿಂದ ಬಲಳುತ್ತಿರುವರಿಗೆ ಕೌನ್ಸಿಲಿಂಗ್ ಮಾಡುವುದರ ಮೂಲಕ ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗ ದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಕುಟುಂಬಗಳು ಒಂದಾಗುವAತೆ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಕೈ ಇವರದು. ಸದಾ ದಣಿವಿಲ್ಲದ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿ, ಸರ್ವರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಕರ‍್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗುವರು.

ಮುಗಿಸುವ ಮುನ್ನ : ಡಾ||ಹಾಜಿ ಯಸ್ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ‍್ಲಪದವು ಅವರದು ದಣಿವರಿಯದ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲ ಬದುಕು. ದೇಶ-ವಿದೇಶ ತುಂಬಾ ಓಡಾಡಿ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ,ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡು ಆರೋಗ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸದಾ ತುಡಿಯುವ ಇವರ ಕೆಲಸ ಕರ‍್ಯಗಳಿಗೆ ಇವರ “ ಅಮ್ಮ “ ನ ಆಶೀರ್ವಾದದೊಂದಿಗೆ ಪತ್ನಿ ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ, ಮಕ್ಕಳಾದ ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಖ್, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ, ಮತ್ತು ಸಹೋದರರು ಸಾಥ್ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗಡಿನಾಡ ಸಾಧಕನ ಕನಸುಗಳೆಲ್ಲಾ ನನಸಾಗಲಿ. ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕರ‍್ಯಮಾಡುವ ಚೈತನ್ಯ ಮೂಡಿ ಬರಲಿ ಎಂದು ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಹಾರೈಸೋಣ.. ...

{{DEFAULTSORT:ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ}}</text>
      <sha1>7q5ze02dl0n26npvrmiqvgr5besf779</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432153</id>
      <parentid>1432151</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mediatimein</username>
        <id>95912</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Photo upload</comment>
      <origin>1432153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15234" sha1="phruvnzmw1zlqs83o1jwwg3iul4tlp8" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name =ಡಾ.ಹಾಜಿ.ಎಸ್.ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| image = DR Haji S ABUBAKKAR ARLAPADVU.jpg
| image_size = 220px
| birth_place = ಆರ್ಲಪದವು, ಪಾಣಾಜೆ ಗ್ರಾಮ, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಂಘಟಕ, ಸಂಪಾದಕ
| known_for = ಗಡಿನಾಡು ಚಳವಳಿ, 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ, ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ಸೇವೆ
| spouse = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ
| children = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಆರ್ಲಪದವು, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ
| parents = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)&lt;br /&gt;ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ)
| awards = ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)&lt;br /&gt;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)&lt;br /&gt;ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
}}

'''ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು''' (ಜನನ: ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು) ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಸಂಘಟಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಕರು. ಇವರು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ-ಕೇರಳ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಷಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪಾಣಾಜೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆರ್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿ ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ (ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಮತ್ತು ಖದೀಜತ್ ಸಫರ).

ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಚನಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 'ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಗಡಿಗ್ರಾಮಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.

== ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಡಿನಾಡ ಚಳವಳಿ ==
=== 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಪತ್ರಿಕೆ ===
ಗಡಿನಾಡಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಧಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಅವರು ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ರಂದು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಬದಿಯಡ್ಕದ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಗಡಿನಾಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ. ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಅವರು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಗಡಿನಾಡಿನ ಜನರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

=== ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ===
'ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.)' ವತಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು:
* '''ಪ್ರಥಮ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಕಾಸರಗೋಡು (ಗಡಿ ಲೇಖಕರ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ).
* '''ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ದೇರಳಕಟ್ಟೆ.
* '''ತೃತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬಾಳೆಕೋಡಿ.
* '''ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ, ಗಾಳಿಮುಖ.
* '''ಐದನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಬಂಟರ ಭವನ, ಪುತ್ತೂರು.
* '''ಆರನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಹಾಗೂ ಮುಂದುವರಿದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು:''' ಪುತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ, ಗಡಿನಾಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿವೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಚಳವಳಿ' ಜಾಥಾ ಹಾಗೂ ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಮುಂಬೈ, ವಾರಣಾಸಿ, ಬರೋಡಾ) ನಡೆದ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮಹಾಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

== ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸೇವೆ ==
* '''ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು:''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ (KRVP) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ವಿರೋಧಿ ಜಾಗೃತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಾಯಕತ್ವ:''' ಪಾಣಾಜೆಯ ಸರಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ (SDMC) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕ-ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ (PTA) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜಿನ ಪಿಟಿಎ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಳಿಮುಖದ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ನೆರವು:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ (PLV) ಆಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ (Counseling) ಮೂಲಕ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳು ==
* ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು – ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು (KRVP), ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ
* ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು – 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ
* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು – ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.)
* ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು – ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.), ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ
* ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ – ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
* ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು – ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು (ಬೆಂಗಳೂರು), ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ನವದೆಹಲಿ), ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
ಇವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ:
* '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)''' – ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ.
* '''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' – ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ.&lt;ref name=&quot;rajyotsava&quot;&gt;{{cite news |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;ambedkar&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |url=https://www.varthabharati.in/article/2017_05_24/75253 |date=2017-05-24}}&lt;/ref&gt;
* '''ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)'''&lt;ref name=&quot;sevaratna&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಪುತ್ತೂರು |url=https://puttur.suddinews.com/archives/856265 |date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)''' – ಕಲಾಕುಂಚ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ದಾವಣಗೆರೆ.&lt;ref name=&quot;mukutamani&quot;&gt;{{cite news |title=ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ |newspaper=ವಿಜಯವಾಣಿ |url=https://www.vijayavani.net/district/selected-for-the-karnataka-mukutamani-award |date=2024-07-15}}&lt;/ref&gt;
* '''ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;krishnadevaraya&quot;&gt;{{cite news |title=ಆರ್ಲಪದವು ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;kasthuri&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ವಿಜಯವಾಣಿ |date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
* '''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್''' – ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ.
* '''&quot;ಯುವ ಪುತ್ರ&quot; ಬಿರುದು''' – ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಇಲಾಖೆ, ಪುತ್ತೂರು.
* ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್, ಅಬುಧಾಬಿ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನಗಳು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://kn.wikipedia.org/wiki/ಡಾ._ಹಾಜಿ_ಎಸ್._ಅಬೂಬಕ್ಕರ್_ಆರ್ಲಪದವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮೂಲ ಪುಟ]

[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪುತ್ತೂರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>phruvnzmw1zlqs83o1jwwg3iul4tlp8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432155</id>
      <parentid>1432153</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mediatimein</username>
        <id>95912</id>
      </contributor>
      <comment>Photo update</comment>
      <origin>1432155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15225" sha1="3fgv4j28cyc636yaxtwhrqmo8rmy6jy" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name =ಡಾ.ಹಾಜಿ.ಎಸ್.ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| image = Abubacker Arlapadavu.jpg
| image_size = 220px
| birth_place = ಆರ್ಲಪದವು, ಪಾಣಾಜೆ ಗ್ರಾಮ, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಂಘಟಕ, ಸಂಪಾದಕ
| known_for = ಗಡಿನಾಡು ಚಳವಳಿ, 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ, ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ಸೇವೆ
| spouse = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ
| children = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಆರ್ಲಪದವು, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ
| parents = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)&lt;br /&gt;ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ)
| awards = ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)&lt;br /&gt;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)&lt;br /&gt;ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
}}

'''ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು''' (ಜನನ: ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು) ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಸಂಘಟಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಕರು. ಇವರು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ-ಕೇರಳ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಷಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪಾಣಾಜೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆರ್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿ ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ (ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಮತ್ತು ಖದೀಜತ್ ಸಫರ).

ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಚನಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 'ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಗಡಿಗ್ರಾಮಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.

== ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಡಿನಾಡ ಚಳವಳಿ ==
=== 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಪತ್ರಿಕೆ ===
ಗಡಿನಾಡಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಧಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಅವರು ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ರಂದು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಬದಿಯಡ್ಕದ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಗಡಿನಾಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ. ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಅವರು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಗಡಿನಾಡಿನ ಜನರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

=== ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ===
'ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.)' ವತಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು:
* '''ಪ್ರಥಮ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಕಾಸರಗೋಡು (ಗಡಿ ಲೇಖಕರ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ).
* '''ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ದೇರಳಕಟ್ಟೆ.
* '''ತೃತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬಾಳೆಕೋಡಿ.
* '''ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ, ಗಾಳಿಮುಖ.
* '''ಐದನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಬಂಟರ ಭವನ, ಪುತ್ತೂರು.
* '''ಆರನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಹಾಗೂ ಮುಂದುವರಿದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು:''' ಪುತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ, ಗಡಿನಾಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿವೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಚಳವಳಿ' ಜಾಥಾ ಹಾಗೂ ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಮುಂಬೈ, ವಾರಣಾಸಿ, ಬರೋಡಾ) ನಡೆದ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮಹಾಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

== ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸೇವೆ ==
* '''ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು:''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ (KRVP) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ವಿರೋಧಿ ಜಾಗೃತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಾಯಕತ್ವ:''' ಪಾಣಾಜೆಯ ಸರಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ (SDMC) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕ-ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ (PTA) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜಿನ ಪಿಟಿಎ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಳಿಮುಖದ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ನೆರವು:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ (PLV) ಆಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ (Counseling) ಮೂಲಕ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳು ==
* ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು – ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು (KRVP), ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ
* ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು – 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ
* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು – ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.)
* ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು – ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.), ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ
* ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ – ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
* ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು – ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು (ಬೆಂಗಳೂರು), ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ನವದೆಹಲಿ), ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
ಇವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ:
* '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)''' – ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ.
* '''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' – ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ.&lt;ref name=&quot;rajyotsava&quot;&gt;{{cite news |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;ambedkar&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |url=https://www.varthabharati.in/article/2017_05_24/75253 |date=2017-05-24}}&lt;/ref&gt;
* '''ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)'''&lt;ref name=&quot;sevaratna&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಪುತ್ತೂರು |url=https://puttur.suddinews.com/archives/856265 |date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)''' – ಕಲಾಕುಂಚ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ದಾವಣಗೆರೆ.&lt;ref name=&quot;mukutamani&quot;&gt;{{cite news |title=ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ |newspaper=ವಿಜಯವಾಣಿ |url=https://www.vijayavani.net/district/selected-for-the-karnataka-mukutamani-award |date=2024-07-15}}&lt;/ref&gt;
* '''ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;krishnadevaraya&quot;&gt;{{cite news |title=ಆರ್ಲಪದವು ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;kasthuri&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ವಿಜಯವಾಣಿ |date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
* '''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್''' – ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ.
* '''&quot;ಯುವ ಪುತ್ರ&quot; ಬಿರುದು''' – ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಇಲಾಖೆ, ಪುತ್ತೂರು.
* ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್, ಅಬುಧಾಬಿ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನಗಳು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://kn.wikipedia.org/wiki/ಡಾ._ಹಾಜಿ_ಎಸ್._ಅಬೂಬಕ್ಕರ್_ಆರ್ಲಪದವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮೂಲ ಪುಟ]

[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪುತ್ತೂರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>3fgv4j28cyc636yaxtwhrqmo8rmy6jy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432156</id>
      <parentid>1432155</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T20:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mediatimein</username>
        <id>95912</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ .</comment>
      <origin>1432156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15264" sha1="9o0ekwmmy8db64szhh1elaqv07jmo66" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name =ಡಾ.ಹಾಜಿ.ಎಸ್.ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು
| image = Abubacker Arlapadavu.jpg
| image_size = 220px
| alt = Dr Haji S Abubacker Arlapadavu
| birth_place = ಆರ್ಲಪದವು, ಪಾಣಾಜೆ ಗ್ರಾಮ, ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕು, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ, ಭಾರತ
| nationality = ಭಾರತೀಯ
| occupation = ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ, ಪತ್ರಕರ್ತ, ಸಂಘಟಕ, ಸಂಪಾದಕ
| known_for = ಗಡಿನಾಡು ಚಳವಳಿ, 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ, ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಸಾರ, ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ಸೇವೆ
| spouse = ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ
| children = ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಆರ್ಲಪದವು, ಖದೀಜತ್ ಸಫರ
| parents = ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ (ತಂದೆ)&lt;br /&gt;ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ (ತಾಯಿ)
| awards = ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)&lt;br /&gt;ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ&lt;br /&gt;ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)&lt;br /&gt;ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್
}}

'''ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವು''' (ಜನನ: ಆರ್ಲಪದವು, ಪುತ್ತೂರು) ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿನಾಡು ಪ್ರದೇಶವಾದ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು, ಪತ್ರಕರ್ತರು, ಸಂಘಟಕರು ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದಕರು. ಇವರು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಪ್ರಧಾನ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿದ್ದು, ಕರ್ನಾಟಕ-ಕೇರಳ ಗಡಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಷಿಕ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಕನ್ನಡ ಶಾಲೆಗಳ ರಕ್ಷಣೆ, ಕಾನೂನು ಅರಿವು ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನ ಸಂವಹನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಅವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪುತ್ತೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಪಾಣಾಜೆ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಆರ್ಲಪದವಿನಲ್ಲಿ ಜನಾಬ್ ಎಸ್. ಮುಹಮ್ಮದ್ ಹಾಜಿ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮತಿ ಎಸ್. ಬೀಪಾತುಮ್ಮ ಹಜ್ಜುಮ್ಮ ದಂಪತಿಯ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರು ಶ್ರೀಮತಿ ಫಾತಿಮತ್ ಜುಹುರ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾಗಿದ್ದು, ನಾಲ್ವರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ (ಆಯಿಷತ್ ಬುಶ್ರಾ, ಫಾತಿಮತ್ ಸಂಶೀರ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಸಿಂಸಾರುಲ್ ಹಕ್ ಮತ್ತು ಖದೀಜತ್ ಸಫರ).

ಗ್ರಾಮೀಣ ಯುವ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಚನಾತ್ಮಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಇವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 'ಗಡಿನಾಡ ಪ್ರಗತಿ ಯುವಕ ಮಂಡಲ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಗಡಿಗ್ರಾಮಗಳ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹಾಗೂ ಶಾಲೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.

== ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಗಡಿನಾಡ ಚಳವಳಿ ==
=== 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಪತ್ರಿಕೆ ===
ಗಡಿನಾಡಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಾಧಕರನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಅವರು ೨೦೦೯ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೨ರಂದು 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ಕಾಸರಗೋಡಿನ ಬದಿಯಡ್ಕದ ಕವಿತಾ ಕುಟೀರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಗಡಿನಾಡ ಹೋರಾಟಗಾರ ನಾಡೋಜ ಡಾ. ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ ಅವರು ಲೋಕಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಮುದ್ರಣ ಮಾಧ್ಯಮದ ಜೊತೆಗೆ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೂಪದಲ್ಲೂ ಈ ಪತ್ರಿಕೆ ಗಡಿನಾಡಿನ ಜನರ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ.

=== ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು ===
'ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.)' ವತಿಯಿಂದ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನದ ನೆರವಿಲ್ಲದೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕ ಗಡಿನಾಡ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಿದರು:
* '''ಪ್ರಥಮ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಕಾಸರಗೋಡು (ಗಡಿ ಲೇಖಕರ ಸಂಗಮ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕೊತ್ತಾಯ).
* '''ದ್ವಿತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ವಿದ್ಯಾರತ್ನ ವಿದ್ಯಾಲಯ, ದೇರಳಕಟ್ಟೆ.
* '''ತೃತೀಯ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಶ್ರೀ ಶಿಲಾಂಜನ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಬಾಳೆಕೋಡಿ.
* '''ನಾಲ್ಕನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ವಿದ್ಯಾಸಂಸ್ಥೆ, ಗಾಳಿಮುಖ.
* '''ಐದನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ:''' ಬಂಟರ ಭವನ, ಪುತ್ತೂರು.
* '''ಆರನೇ ಸಮ್ಮೇಳನ ಹಾಗೂ ಮುಂದುವರಿದ ಆವೃತ್ತಿಗಳು:''' ಪುತ್ತೂರು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕವಿಗೋಷ್ಠಿ, ಗಡಿನಾಡ ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪ್ರದಾನ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿವೆ.

ಇದಲ್ಲದೆ, ಪುತ್ತೂರಿನಲ್ಲಿ 'ಕನ್ನಡ ಮಾತಾಡು ಚಳವಳಿ' ಜಾಥಾ ಹಾಗೂ ಹೊರರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ (ಮುಂಬೈ, ವಾರಣಾಸಿ, ಬರೋಡಾ) ನಡೆದ ಹೊರನಾಡ ಕನ್ನಡಿಗರ ಮಹಾಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

== ಸಾಮಾಜಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸೇವೆ ==
* '''ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು:''' ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತಿನ (KRVP) ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಢನಂಬಿಕೆ ವಿರೋಧಿ ಜಾಗೃತಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ವಸ್ತುಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ ಮೂಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ನಾಯಕತ್ವ:''' ಪಾಣಾಜೆಯ ಸರಕಾರಿ ಮಾದರಿ ಉನ್ನತ ಹಿರಿಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯ ಶಾಲಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಮೇಲುಸ್ತುವಾರಿ ಸಮಿತಿ (SDMC) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ, ಸುಬೋಧ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕ-ರಕ್ಷಕ ಸಂಘದ (PTA) ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂತ ಫಿಲೋಮಿನಾ ಕಾಲೇಜಿನ ಪಿಟಿಎ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಾಳಿಮುಖದ ಖಲೀಲ್ ಸ್ವಲಾಹ್ ಎಜುಕೇಶನ್ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ನ ಆಡಳಿತಾಧಿಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.
* '''ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ನೆರವು:''' ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ (PLV) ಆಗಿ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕಾನೂನು ನೆರವು ದೊರಕಿಸಿಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ (Counseling) ಮೂಲಕ ಸಂಧಾನ ನಡೆಸಿ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಹುದ್ದೆಗಳು ==
* ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು – ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪರಿಷತ್ತು (KRVP), ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿ
* ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ಸಂಪಾದಕರು – 'ಗಡಿನಾಡ ಧ್ವನಿ' ಕನ್ನಡ ಮಾಸಪತ್ರಿಕೆ
* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು – ಗಡಿನಾಡ ಶ್ರೇಯೋಭಿವೃದ್ಧಿ ಟ್ರಸ್ಟ್ (ರಿ.)
* ಜಿಲ್ಲಾಧ್ಯಕ್ಷರು – ಪತ್ರಕರ್ತರ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಂಘ (ರಿ.), ದ.ಕ. ಜಿಲ್ಲೆ
* ಪ್ಯಾರಾ-ಲೀಗಲ್ ವಾಲಂಟಿಯರ್ – ಜಿಲ್ಲಾ ಕಾನೂನು ಸೇವೆಗಳ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ
* ಆಜೀವ ಸದಸ್ಯರು – ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಿಷತ್ತು (ಬೆಂಗಳೂರು), ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಘ (ನವದೆಹಲಿ), ಭಾರತೀಯ ರೆಡ್ ಕ್ರಾಸ್ ಸಂಸ್ಥೆ

== ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==
ಇವರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಹಲವು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಿವೆ:
* '''ಉತ್ತಮ ಯುವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೧-೦೨)''' – ಯುವಜನ ವ್ಯವಹಾರ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಸಚಿವಾಲಯ, ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ.
* '''ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ''' – ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ.&lt;ref name=&quot;rajyotsava&quot;&gt;{{cite news |title=ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವರದಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಡಾ. ಬಿ.ಆರ್. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;ambedkar&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಡಾ.ಬಿ.ಆರ್.ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ವಾರ್ತಾ ಭಾರತಿ |url=https://www.varthabharati.in/article/2017_05_24/75253 |date=2017-05-24}}&lt;/ref&gt;
* '''ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)'''&lt;ref name=&quot;sevaratna&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಭಾರತ ಸೇವಾರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಪುತ್ತೂರು |url=https://puttur.suddinews.com/archives/856265 |date=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;
* '''ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೨೪)''' – ಕಲಾಕುಂಚ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆ, ದಾವಣಗೆರೆ.&lt;ref name=&quot;mukutamani&quot;&gt;{{cite news |title=ಕರ್ನಾಟಕ ಮುಕುಟಮಣಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಆಯ್ಕೆ |newspaper=ವಿಜಯವಾಣಿ |url=https://www.vijayavani.net/district/selected-for-the-karnataka-mukutamani-award |date=2024-07-15}}&lt;/ref&gt;
* '''ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;krishnadevaraya&quot;&gt;{{cite news |title=ಆರ್ಲಪದವು ಡಾ. ಹಾಜಿ ಎಸ್. ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ರವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣದೇವರಾಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ಸುದ್ದಿ ಬಿಡುಗಡೆ |date=2026-09-30}}&lt;/ref&gt;
* '''ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''&lt;ref name=&quot;kasthuri&quot;&gt;{{cite news |title=ಅಬೂಬಕ್ಕರ್ ಆರ್ಲಪದವುಗೆ ಕಸ್ತೂರಿ ಸಿರಿಗನ್ನಡ ಪ್ರಶಸ್ತಿ |newspaper=ವಿಜಯವಾಣಿ |date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
* '''ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್''' – ಗಡಿನಾಡ ಸೇವೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ.
* '''&quot;ಯುವ ಪುತ್ರ&quot; ಬಿರುದು''' – ಸಹಾಯಕ ಯುವಜನ ಸೇವಾ ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡಾ ಇಲಾಖೆ, ಪುತ್ತೂರು.
* ದುಬೈ ಕರ್ನಾಟಕ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಸೆಂಟರ್, ಅಬುಧಾಬಿ ಹಾಗೂ ಶಾರ್ಜಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಗೌರವ ಸನ್ಮಾನಗಳು.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
* [https://kn.wikipedia.org/wiki/ಡಾ._ಹಾಜಿ_ಎಸ್._ಅಬೂಬಕ್ಕರ್_ಆರ್ಲಪದವು ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಮೂಲ ಪುಟ]

[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಪತ್ರಕರ್ತರು]]
[[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಾಜ ಸೇವಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಪುತ್ತೂರಿನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>9o0ekwmmy8db64szhh1elaqv07jmo66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೊಲ್ಲಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140406</id>
    <revision>
      <id>1432164</id>
      <parentid>1430806</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159054" sha1="670gm6p3n4yh74qmxo2sb6msokq7uut" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox settlement
| name = ಕೊಲ್ಲಂ
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = ಕ್ವಿಲಾನ್
| settlement_type = [[ಮಹಾನಗರ]]
| image_skyline = Kollam_Collage.png
| imagesize = 255px
| image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] &amp; [[ದ ರವಿಜ್]] ನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ, [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಲೈಟ್ಹೌಸ್]], [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷಗಳು, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] &amp; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್|ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] ಪ್ರದೇಶ ([[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ), [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, [[ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ ಪಾರ್ಕ್|ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ]] &amp; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್]] ಮತ್ತು [[ಚಿನ್ನಕಡ ಘಂಟಾಗೋಪುರ]]
| etymology = [[ಕರಿಮೆಣಸು]]: ''ಕೊಲ'' (&quot;ಕರಿಮೆಣಸು&quot;)
| nicknames = &quot;ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ರಾಜಕುಮಾರ&quot;&lt;br /&gt;&quot;ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam's cashew crunch |work=The Hindu|date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; &quot;ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ&quot; &lt;br /&gt;
&quot;[[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/kollam-quilon/154 | title=Kollam, Quilon, Land of cashew, coir, backwaters, Kerala Tourism }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.grunge.com/236799/the-tragic-history-of-the-search-for-the-fountain-of-youth/ | title=The Tragic History of the Search for the Fountain of Youth | newspaper=Grunge | date=14 August 2020 }}&lt;/ref&gt;
| image_map = Location map India Kollam EN.svg
| mapsize = 250x200px
| map_alt = 
| map_caption = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]ದೊಳಗಿನ ನಗರದ ಸ್ಥಾನ
| pushpin_map = India#India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = ಕೊಲ್ಲಂ ([[ಭಾರತ]])
| coordinates = {{coord|8|53|35.5|N|76|36|50.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&amp;params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL]
| subdivision_type = [[ದೇಶ]]
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_name1 = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]
| subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]]
| subdivision_type3 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name3 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]]
| established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date = 823
| founder = [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್|ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ]]&lt;ref&gt;Kollam Tarisappalli Copper plates&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite work |last=Perczel |first=István |title= The Syriac World|publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781317482116 |editor-last=King |editor-first=Daniel |page=665-671|chapter=Syriac Christianity in India }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|isbn=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}&lt;/ref&gt; (ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ) &lt;br /&gt; [[ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |first=M. S. | last = Dhiraj |title=Kollam Pillar Inscription of Rama Kulasekhara: The Last Chera Record of a Jain Perumal of Makothai |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/19.pdf |website=Department of History, Pondicherry Central University | location = Pondicherry, India}}&lt;/ref&gt; (ಆಡಳಿತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ)
| leader_party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]]
| government_type = [[ನಗರ ನಿಗಮ (ಭಾರತ)|ನಗರ ನಿಗಮ]]
| governing_body = [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
| leader_title = [[ಮೇಯರ್#ಭಾರತ|ಮೇಯರ್]]
| leader_name = ಎ.ಕೆ ಹಫೀಜ್
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_rank = 4
| area_total_km2 = 73.03
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 38.32
| population_total = 397,419
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2011
| population_rank = [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|5]] ([[ಭಾರತದ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|41ನೇ IN]])
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 1,871,086
| population_metro_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=Demographia World Urban Areas |publisher=Demographia |access-date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;
| population_demonym = ಕೊಲ್ಲಮೈಟ್, ಕೊಲ್ಲത്തುಕಾರನ್/ಕಾರಿ, ಕೊಲ್ಲಂಕರನ್/ಕಾರಿ
| demographics_type1 = [[ಭಾಷೆ]]ಗಳು
| demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ
| demographics1_info1 = {{hlist|[[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]|[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]}}
| timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]]
| postal_code = 691 XXX
| area_code_type = [[ದೂರವಾಣಿ]] ಕೋಡ್
| area_code = +91474xxxxxxx
| registration_plate = ಕೊಲ್ಲಂ- [[ಭಾರತದ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ#KL—ಕೇರಳ|KL]] 02, [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]]- KL 23, [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]]- KL 24, [[ಪುನಲೂರು]]- KL 25, [[ಕುನ್ನತೂರು, ಕೇರಳ|ಕುನ್ನತೂರು]]- KL 61, [[ಪಥನಾಪುರಂ]]- KL 80, [[ಚಡಯಮಂಗಳಂ]]- KL 82
| blank2_name_sec2 = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| blank2_info_sec2 = 91.18%&lt;ref name=Cities1Lakhandabove&gt;{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India}}&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|www.kollam.nic.in}}
| blank_name_sec2 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]]
| blank_info_sec2 = &lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;ಹೆಚ್ಚು&lt;/span&gt;
| blank3_name_sec2 = [[UN/LOCODE]]
| blank3_info_sec2 = '''IN QUI&lt;br /&gt;IN KUK'''
| footnotes = 
| official_name = 
}}

'''ಕೊಲ್ಲಂ''' ({{IPA|ml|kolːɐm|lang|Kollam-pronunciation.ogg}};{{efn|({{IPAc-en|'|k|w|aɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KWAI|lon}}; ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ {{IPAc-en|k|ɔɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KOY|lon}} {{audio|Pronunciation of the alternate name &quot;Quilon&quot; of the city Kollam.ogg|ಉಚ್ಚಾರಣೆ}})}}) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ]]. ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರವು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಿಂದ 71 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (44 ಮೈಲಿ) ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kollam - Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kollam |access-date=7 February 2020 |publisher=Britannica}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 June 2016 |title=12 Oldest Living and Continuously Inhabited Cities of India |url=http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |access-date=11 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |title=History &amp;#124; District Kollam, Government of Kerala &amp;#124; India |url=https://kollam.nic.in/en/history/}}&lt;/ref&gt; ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಅವಧಿಯವರೆಗಿನ ವಾಸದ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಸಮುದ್ರ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರ ಕಾಲದವು.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=A. |first1=Shaji |last2=H. |first2=Adabiya |date=March 11, 2020 |title=The Early Maritime Trade Relations of Kollam: A Historical Introspection |url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=8 |issue=2 |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2026 |archive-date=ಜೂನ್ 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601225244/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ]] ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ashtamudi Lake, the gateway to the backwaters of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/destination/ashtamudi-backwaters/426 |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, [[ಕೊಯಿರ್]] ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In 2 years, 80% cashew producing units closed in Kollam |url=https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/in-2-years-80-cashew-producing-units-closed-in-kollam-61749 |website=www.downtoearth.org.in|date=28 September 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Coir products of Kerala, Kollam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/coir-products/161 |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರಬ್ಬರು, [[ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು]], ಚೀನಿಯರು, ಇಥಿಯೋಪಿಯನ್ನರು, ಸಿರಿಯನ್ನರು, ಯಹೂದಿಗಳು, [[ಕಲ್ಡಿಯನ್ನರು]], ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |first=K. A. Nilakanta |last=Sasthri |title=History of South India |url=https://archive.org/details/historyofsouthin0000kall |edition=2nd| publisher=Oxford University Press |year=1958 |orig-year=1935}}&lt;/ref&gt; ಚೀನಾದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ]] 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಐದು ಭಾರತೀಯ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thebetterindia.com/152778/news-kerala-china-iit-prof-gulis-children/ |title=Kozhikode to China: IIT Prof Unearths 700-YO Link That'll Will Blow Your Mind! |publisher=The Better India |date=26 July 2018 |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.mathrubhumi.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009210850/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|url-status=dead|title=Kollam - Mathrubhumi|archivedate=9 October 2014}}&lt;/ref&gt; ದೇಸಿಂಗನಾಡಿನ ರಾಜರು ಚೀನೀ ಆಡಳಿತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಚೀನೀ ವಸಾಹತು ಇತ್ತು. 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ [[ಗುವಾಂಗ್ಝೌ|ಕ್ಯಾಂಟನ್]]ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್]] ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಜಂಕ್ಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]], ವೆನಿಸ್ನ ಪ್ರವಾಸಿಗ, 1275 ರಲ್ಲಿ [[ಕುಬ್ಲೈ ಖಾನ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು, ಅವನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚೀನೀ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kollam.nic.in/history.html|title=Short History of Kollam}}&lt;/ref&gt; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] [[ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ|ಸಂತ ಥಾಮಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಏഴರಪ್ಳ್ಳಿಕಳ್|ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ|10 ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diocese of Quilon |url=https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&amp;Mid=89 |access-date=2023-09-07 |website=www.quilondiocese.com |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&amp;Mid=89 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ತಮ್ಳ ''ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್'' ನಲ್ಲಿ 822 AD ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ|ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್]] ಬಿಷಪ್ಗಳು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಿಲಾನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು (824 AD), ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಗಿಂತ ಮುನ್ನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Aiyya, V.V Nagom p. 244&quot;/&gt; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಅನ್ನು ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ 825 ರಲ್ಲಿ [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Aiyya, V.V Nagom p. 244&quot;&gt;Aiyya, V.V Nagom, State Manual p. 244&lt;/ref&gt; [[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]], 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1578 ರಂದು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2010-06-20 |title=Tamil saw its first book in 1578 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Tamil-saw-its-first-book-in-1578/article15685475.ece |access-date=2023-09-07 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] ನಗರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 9000#ISO 9001:2015 ವಿಷಯಗಳು|ISO 9001:2015]] ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lsgkerala.gov.in/index.php/en/news-district-news/kollam-corporation-achieved-iso-certification-1636 |title=Kollam Corporation achieved ISO Certification |date=17 May 2019 |access-date=18 June 2019}}&lt;/ref&gt; [[ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್|ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್ (EIU)]] ಜನವರಿ 2020 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|ಕೊಲ್ಲಂ]] 2015 ಮತ್ತು 2020 ರ ನಡುವೆ 31.1% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೇ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking |date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕರಾವಳಿ ನಗರವಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಅನುಪಾತವು ಭಾರತದ 500 ಅತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/city.php |title=census2011.co.in - Indian Cities |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/lifestyle/the-4-least-polluted-cities-in-india-757032/ |title=The 4 Least Polluted Cities in India - India.com |date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt;

[[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]], [[ಪುನಲೂರು]], [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್]] ಅವರ ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಪ್ರಯಾಣಗಳು]]'' ನಲ್ಲಿ '''ಪಲೋಂಬೆ''' ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅದು [[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;Mandeville, John. ''[http://www.gutenberg.org/cache/epub/782/pg782.txt The Travels of Sir John Mandeville]''. Accessed 24 September 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kohanski, Tamarah &amp; Benson, C. David (Eds.) ''The Book of John Mandeville''. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. Op. cit. &quot;[http://www.lib.rochester.edu/camelot/teams/tkap2.htm Indexed Glossary of Proper Names]&quot;. Accessed 24 September 2011.&lt;/ref&gt;

==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ==
{{main|ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಹೆಸರುಗಳು}}

ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಕೊಲ್ಲಂ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಕೊಯಿಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ''[[ಕೊವಿಲಕಂ]]'' (&quot;ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ&quot; ಎಂದರ್ಥ) ಮತ್ತು ''[[ಇಲ್ಲಂ]]'' ([[ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್|ನಾಯರ್ ಶ್ರೀಮಂತರು]] ಅಥವಾ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆ) ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=One%20theory%20has%20it%20that,and%20illam%20(brahmin%20house). |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಈ ಹೆಸರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ ''ಕೊಲ್ಲಂ'' ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ &quot;ಮೆಣಸು,&quot; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=The%20name%20Kollam%20has%20a,and%20exporting%20centre%20for%20pepper. |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

825 AD ರಲ್ಲಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]], ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'', ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ending with the Royal sanction of Tarissapalli copper plates to Assyrian Monks by Vaishnaite Chera King Rajashekara Varma, against the backdrop of a Shivite revival led by Adi Shankara among the Nampoothiri communities [http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm Kerala government website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121073245/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm |date=21 November 2007 }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾದ ನಂತರ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ನಗರವನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೂಲಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,&lt;ref name=&quot;Koolam&quot;&gt;{{cite book |author=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |year=1942}}&lt;/ref&gt; ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೌಲಾಂ'', ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ''ದೇಸಿಂಗನಾಡು''.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

==ಇತಿಹಾಸ==
{{main|ಕೊಲ್ಲಂ ಇತಿಹಾಸ}}

[[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದ ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]'' (1ನೇ ಶತಮಾನ CE) ನ ಹೆಸರುಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು]]
ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವಾದ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಆಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (ಸುಮಾರು 3ನೇ ಶತಮಾನ BC–12ನೇ ಶತಮಾನ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಸುಮಾರು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ [[ವೆನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವೆನಾಡು]] ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರಂಭಿಕ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈಜಿಪ್ಟ್ನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೈರೋ, ಚೀನಾ ದೇಶದ [[ಕ್ವಾನ್ಝೌ]] ನಗರ, ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದ [[ಮಲಕ್ಕಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ.&lt;ref name=Tignor&gt;{{cite book|last=tignor|first=Robert|title=Worlds together, worlds apart: a history of the world from the beginnings of humankind to the present|year=2010|publisher=W.W. Norton &amp; Co.|location=New York|isbn=978-0-393-93492-2|page=365|url=http://books.wwnorton.com/books/detail.aspx?ID=17166|edition=3rd}}&lt;/ref&gt; 1280 ರಲ್ಲಿ, [[ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶ|ಯುವಾನ್]] ಚೀನಾದ ರಾಯಭಾರಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಬಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Al-Hind, The making of the Indo-Islamic World|publisher=Brill|chapter-url=https://archive.org/details/AndreWinkAlHindTheMakingOfTheIndoIslamKhaledWahsh2FFacebook2FkWahshyahoo.com/page/n24/mode/1up?view=theater&amp;q=Embassy|year=2002|chapter='Trade embassy to Kollam'}}&lt;/ref&gt;

===ಪಾಂಡ್ಯ ಆಳ್ವಿಕೆ===
ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇರಳದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ನಡುವಿನ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆ]], [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ. [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1ನೇ ಮತ್ತು 4ನೇ ಶತಮಾನ CE ನಡುವೆ ಚೇರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Trade&quot;&gt;{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&amp;date=2007/01/28/&amp;prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&amp;date=2007%2F01%2F28%2F&amp;prd=th|archive-date=19 September 2013}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿ) [[ಆಯ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಚೇರರಿಗಿಂತ [[ಮಧುರೈ]]ನ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;KA Nilakanta Sastri&lt;/ref&gt;

[[ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೋಪ್ಲ್ಯೂಸ್ಟಸ್]], ಗ್ರೀಕ್ [[ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್|ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್]] ನಾವಿಕ,&lt;ref&gt;{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_00_0_eintro.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography. Preface to the online edition |publisher=Ccel.org |date=5 July 2003 |access-date=20 April 2013}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೋಪೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_11_book11.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography (1897) pp. 358–373. Book 11 |publisher=Ccel.org |access-date=20 April 2013}}&lt;/ref&gt; 550 ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅವರು, ''ಮೇಲ್'' (ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತು ಇರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, &quot;ತಬ್ರೋಪೇನ್ (ಸಿಲೋನ್) ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಚರ್ಚ್, ಪಾದ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ನಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೆಣಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಯಾನ (ನಿಲ್ಲಕಲ್ನ ಕಲ್ಲಿಯಾನ್ಕಲ್) ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿ 325 AD ನ ನೈಸಿಯಾ ಸುನ್ನಹಾಡೋಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿಷಪ್ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;Travancore Manual&lt;/ref&gt;

ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಬಳಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ವೆನಾಡ್ ರಾಜ ಅಯ್ಯನಾಟಿಕಲ್ ದಾನ ನೀಡಿದರು. [[ತರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚರ್ಚ್, ರಾಜನು ನೀಡಿದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು|ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕ]] ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SimpsonKresse2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&amp;pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kupferschmidt1987&quot;&gt;{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&amp;pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raṇṭattāṇi2007&quot;&gt;{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&amp;pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}&lt;/ref&gt; ''[[ಕ್ವಿಸ್ಸತ್ ಶಕರ್ವತಿ ಫರ್ಮದ್]]'' ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ, [[ಮದಾಯಿ]], [[ಬಾರ್ಕೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಧರ್ಮದಂ]], [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ|ಪಂಥಲಯಿನಿ]], ಮತ್ತು [[ಚಾಲಿಯಂ]] ಗಳಲ್ಲಿನ [[ಮಸೀದಿ|''ಮಸ್ಜಿದ್'']]ಗಳು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅವು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ''ಮಸ್ಜಿದ್''ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.&lt;/ref&gt; ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಪಟ್ಟಣದ [[ತಲಾಂಗರ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ch&quot;&gt;Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978&lt;/ref&gt;

===ವೆನಾಡಿನ ರಾಜಧಾನಿ (9 ನೇ ನಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)===
{{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|300px|1320 CE ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]

ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು, ನಂತರ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್, ಸ್ವತಂತ್ರ ವೆನಾಡು ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ, [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಂತ, ಇವರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Kerala Charithram P.59 Sridhara Menon&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Travancore Manual page 244&quot;&gt;V. Nagam Aiya (1906), [[Travancore State Manual]], page 244&lt;/ref&gt;{{sfnp|Malekandathil|2010}}

ಮಾರ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊಲ್ಲಂ (ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ) ನ ಬಹುತೇಕ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಕೊಲ್ಲಂ ಬಳಿ ಹೊಸ ಬಂದರನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಚೇರ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ 6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಲ್ಲವರು]] ಚೇರರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ನರಿಗೆ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಂಪೂತಿರಿ ವೈಷ್ಣವರು ಮತ್ತು ನಾಯರ್ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ವೇದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆ, ತ್ರಿತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;History of Kollam city and Kollam Port [http://www.quilon.com/history.htm Quilon.com]&lt;/ref&gt; ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್ ಅವರು ಮರುವಾನ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ [[ಥರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ ಫಲಕಗಳು]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಸವಲತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಡರ್ಟ್]] ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಥರಿಸ್ಸಪ್ಳ್ಳಿ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ಮಣಿಗ್ರಾಮಂ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಗಿಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual |publisher=Asian Educational Services |year=2000 |isbn=978-8120604469 |volume=2 |pages=cxxv–cxxvi, cxxxviii |chapter=Appendix XII (Collection of Deeds)}}&lt;/ref&gt; {{sfnp|Malekandathil|2010}}&lt;ref name=&quot;Sharma2010&quot;&gt;{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}&lt;/ref&gt;
[[File:Quilon Syrian copper plates (849 AD) PLATE 3.jpg|thumb|'''ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಿರಿಯನ್ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು (849 AD) PLATE 3''']]
ಹೀಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ನಗರದ ನಂತರ ಕೊಲ್ಲ ವರ್ಷಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.{{sfnp|Malekandathil|2010}} ಸಿರಾಫ್ನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೊಲೇಮಾನ್ 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಹಡಗುಗಳು ಬಳಸುವ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅನ್ನು ಕಂಡನು. ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಡಳಿತಗಾರರು (ಹಿಂದೆ 'ದೇಸಿಂಗನಾಡು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು) ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (618–913) ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ,&lt;ref&gt;Travancore Manual, page 244&lt;/ref&gt; 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರವು ಸುಮಾರು 600 ರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು. ಬಿಷಪ್ ಕ್ಯಾಟಲಾನಿ ಅವರ ''ಮಿರಾಬಿಲಿಯಾ ಡೆಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಾ'' ಕೊಲ್ಲಂನ ಜೀವನದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೋಡಿದರು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಅವರು 'ಇಂಡಿಯಾ ದಿ ಮೇಜರ್' ನಲ್ಲಿನ ಜೀವನದ ನಿಜ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;Mirabilia Descripta by Jordanus Catalani circa 1320–1336 (trans Hiracut Society, London)&lt;/ref&gt; ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್, [[ಸ್ಥಾನು ರವಿ ವರ್ಮ]] (9 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪಾರವಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=India Charitram|last=Menon|first=A. Shreedhara|publisher=DC Books|year=2016|isbn=9788126419395|location=Kottayam|pages=219}}&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ (1375) ನಲ್ಲಿ &quot;ಕೊಲಂಬೊ&quot; ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ ===
[[File:Sultan of Delhi (top) and King of Vijayanagar (bottom) in the Catalan Atlas of 1375.jpg|thumb|[[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ]] (ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಧ್ವಜ: [[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ &quot;ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ&quot; (ಕೊಲ್ಲಂ) (ಧ್ವಜ: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು|ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಮತ್ತು 1329 ರಿಂದ [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಜೋರ್ಡಾನಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮಿಷನ್ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ)&lt;ref name=&quot;VL4&quot;&gt;{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ಸಮಕಾಲೀನ [[ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್]] 1375 ರಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&amp;pg=PA30 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಖರವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&amp;pg=PA176 |language=en}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: &quot;ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;]]

13 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಮರವರ್ಮನ್ ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ I]], [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ]] ಆಡಳಿತಗಾರ, ವೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.&lt;ref&gt;KA Nilakanta Sastri, p197&lt;/ref&gt; ಈ ನಗರವು 1375 CE ನ ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊ ಮತ್ತು ಕೊಲೊಬೊ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಕ್ಷೆಯು ಈ ನಗರವನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಗರವೆಂದು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;VL4&quot;/&gt;

ರಾಜನ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಪಠ್ಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ:

{{blockquote|''ಆಸಿ ಸೆನ್ಯೊರೆಜ ಲೊ ರೇ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾ. ಪ್ರುವಿನ್ಸಿಯ ಡಿ ಕೊಲಂಬೊ''&lt;br /&gt;(ಇಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಕೊಲಂಬೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ).&lt;ref name=&quot;VL4&quot;/&gt;}}

ಈ ನಗರವನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ, ಪರ್ಷಿಯನ್ [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. 1329 CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] ಕೊಲ್ಲಂ / ಕೊಲಂಬೊವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಕ್ಯಾಟಲೋನಿಯಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್]] ಅನ್ನು, [[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಸನ್ಯಾಸಿ]], ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪಂಥದ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೊದಲ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;VL4&quot; /&gt;

===ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು (16 ನೇ ನಿಂದ 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)===
[[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|thumbnail|''[[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]]'']]
[[File:Retrato de Afonso de Albuquerque (após 1545) - Autor desconhecido-cortado.png|thumb|ವೈಸ್ರಾಯ್ [[ಅಫೋನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕ್ವೆರ್ಕ್]]]]
ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು [[ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಯುರೋಪ್ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದರು.&lt;ref&gt;DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History&lt;/ref&gt; ಅವರು 1502 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಇದು ಅವರ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/thangasseri-kollam/296|title=Thangasseri, Kollam, Dutch Quilon, Kerala|website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಮೂರ್ಸ್/ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ, ತೆವಲಕರದ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್ (ದೇವಾಲಯ) ನಾಶವಾಯಿತು. 1517 ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. 1661 ರಲ್ಲಿ, [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ನಂತರ ಡಚ್ಚರಿಂದ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ 1795 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kollamcity.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|title=Kollam City|archivedate=2 June 2015|website=Bebas88}}&lt;/ref&gt; ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಇಂದಿಗೂ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯರು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್, ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್-ನಿರ್ಮಿತ ಚರ್ಚ್,&lt;ref&gt;[http://www.ucanindia.in/news/new-proof-for-preportuguese-mission-in-kollam/23928/daily New proof for Pre-Portuguese mission in Kollam]&lt;/ref&gt; ಪ್ರದೇಶದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tourmet.com/thangassery-fort/ |title=Tourmet - Thangassery, Kollam |date=21 May 2013 |access-date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |title=History of Kollam |access-date=15 January 2014 |archive-date=2 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'Jornada' of Portuguese Bishop Dom Alexis Menezes 1599–1600AD&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Quilon 1505 verbessert.jpg|1500 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ
File:Quilon 1670 verbessert.jpg|1661 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
File:A view of Coylang Wellcome L0038178.jpg|1700 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ
&lt;/gallery&gt;

===ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ===
{{main|ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ}}

[[File:1756 Bellin Map of Kollam Fort, Kerala, India - Geographicus - Coylan-bellin-1756.jpg|thumb|1756 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಕೋಟೆಯು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಡಚ್ಚರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ]]

[[ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ]]ವು 1809 ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯದ ನಡುವೆ, ಆಗಿನ ದಳವ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) [[ವೇಲು ಥಂಪಿ ದಳವ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ [[ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಚಾಲ್ಮರ್ಸ್ ನೇತೃತ್ವದ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ನಡುವೆ ಹೋರಾಡಲಾಯಿತು. ಕದನವು ಕೇವಲ ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YYlC_qF_eB0C&amp;q=History+of+Travancore+by+P.+Shangoony+Menon&amp;pg=PA6 |title=E-book:History of Travancore by P. Shangoony Menon |isbn=9788184650013 |access-date=2014-11-05|last1=David |first1=Maria A. |year=2009 |publisher=ISPCK }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನದ ಬಳಿ ಇರುವ ಅವರ ಸೈನ್ಯದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಕಂಪನಿ ಪಡೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವು, ಆದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್-ಮಾರ್ಷಲ್ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;History of Travancore&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-place-in-history/article3218611.ece|title=A place in history|newspaper=The Hindu |date=29 June 2006|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

===ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಆಳ್ವಿಕೆ===
18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ CE, [[ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ವು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮೂಲದ [[ಕೊಲತುನಾಡು]] ರಾಜಮನೆತನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;Travancore State Manual&lt;/ref&gt;

1755 ರಲ್ಲಿ [[ಪುರಕ್ಕಡ್]] ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಿಕೋಡ್ ಇತಿಹಾಸ|ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನ ಪ್ರಬಲ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;AHoT 162&quot;&gt;{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham &amp; Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}&lt;/ref&gt; ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕಚೇರಿಯು 1830 ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ|ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/short-history-kerala-secretariat-building-celebrates-150-years-111767 |title=A short history of the Kerala Secretariat as building celebrates 150 years |publisher=The NEWS Minute |date=5 November 2019 |access-date=6 November 2019}}&lt;/ref&gt;

===ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ===
[[File:Plan of Kollam 1850.jpg|thumb|1850 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಯೋಜನೆ]]

[[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ರಿಂದ ಉತ್ಖನನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ತಂಡವು ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/emergence-of-antiques-triggers-treasure-hunt-in-kollam/article5711850.ece |title=Emergence of antiques triggers treasure hunt in Kollam |work=The Hindu|date=21 February 2014 |access-date=11 January 2017}}&lt;/ref&gt; ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನೊಂದಿಗಿನ ಚೀನೀ ತಂಡ, ಕೇರಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (KCHR) ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ತಂಡ, ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚೀನೀ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/from-china-on-a-coin-trail/article7192254.ece|date=2015-05-11|title=From China on a coin trail|access-date=2020-11-04|last=Pereira|first=Ignatius|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ}}

[[File:Kollam Canal, Jan 2016.jpg|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಬಳಿ|left]]
ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ನೀಂದಕರ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಕ್ಕರುವ]] [[ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಭಾರತ|ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಮಯ್ಯನಾಡ್]], ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಂಕರ]], ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರವು ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|71|km}}, ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ {{cvt|140|km}}, ಮತ್ತು [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನಿಂದ {{cvt|350|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ಮತ್ತು [[ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿ]] ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. {{cvt|7.7|km|adj=on}} ಉದ್ದದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ನದಿಯಾದ ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿಯು [[ಪರವೂರ್ ಕಾಯಲ್]] ಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಕಾಯಲ್, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರ, ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-date=1 September 2014 |title=A stream fading into historyg |date=20 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=23 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.maruthadi.elisting.in/ |title=Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=cat_view&amp;gid=467&amp;Itemid=2707&amp;limitstart=100 |title=Water Resources - Government of Kerala |date=7 March 2015 |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=cat_view&amp;gid=467&amp;Itemid=2707&amp;limitstart=100 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ''ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್'' ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiatimes.com/culture/travel/9-of-the-least-polluted-cities-on-earth-you-could-consider-moving-to-251818.html |title=9 of the Least Polluted Cities on Earth You Could Consider Moving To |date=13 March 2016 |publisher=Indiatimes |access-date=21 March 2016}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ [[ಬುಕಿಂಗ್.ಕಾಮ್]] ನ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಿಮರ್ಶಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2020 ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/for-2nd-year-in-row-kerala-tops-list-of-most-welcoming-places-report/1832102/ |title=For 2nd year in row, Kerala tops list of most welcoming places: Report |publisher=Financial Express |date=22 January 2020 |access-date=23 January 2020}}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ – ರೋಮನ್ನರು, ಚೀನಿಯರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪೂರ್ವ ದೇಶದವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬೈಬಲ್ನ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸೊಲೊಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ನಾಣ್ಯಗಳ ಪತ್ತೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ).&lt;ref&gt;{{cite web|title=The legendary beauty of Kollam|date=28 June 2023 |url=http://www.financialexpress.com/story-print/1159603}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Kollam|url=http://paru.in/history-of-kollam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|archive-date=2 June 2015}}&lt;/ref&gt; [[ಅರ್ಯಂಕಾವು|ಅರ್ಯಂಕಾವು ಕಣಿವೆ]] ಮೂಲಕ [[ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ|ಶೆಂಕೊಟ್ಟಾ ಅಂತರ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಇತ್ತು. ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯ ಮೂಲಕ ಮೆಣಸಿನ ಒಳನಾಡಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರವು ಇದು ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಸಮುದ್ರ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Tourism - Official Website|url=http://www.kollamtourism.com/history.html/|access-date=6 January 2014|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227075259/http://www.kollamtourism.com/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location= ಕೊಲ್ಲಂ
|metric first= yes
|single line= yes
|width = auto
|temperature colour = pastel
|Jan high C= 31
|Feb high C= 31
|Mar high C= 32
|Apr high C= 32
|May high C= 31
|Jun high C= 29
|Jul high C= 29
|Aug high C= 29
|Sep high C= 29
|Oct high C= 30
|Nov high C= 29
|Dec high C= 30
|Jan low C= 23
|Feb low C= 23
|Mar low C= 25
|Apr low C= 26
|May low C= 25
|Jun low C= 24
|Jul low C= 24
|Aug low C= 24
|Sep low C= 24
|Oct low C= 24
|Nov low C= 24
|Dec low C= 23
|Jan rain mm= 18
|Feb rain mm= 26
|Mar rain mm= 53
|Apr rain mm= 147
|May rain mm= 268
|Jun rain mm= 518
|Jul rain mm= 381
|Aug rain mm= 248
|Sep rain mm= 209
|Oct rain mm= 300
|Nov rain mm= 208
|Dec rain mm= 51
|rain colour = green
|Jan rain days= 1
|Feb rain days= 2
|Mar rain days= 4
|Apr rain days= 8
|May rain days= 11
|Jun rain days= 21
|Jul rain days= 19
|Aug rain days= 16
|Sep rain days= 12
|Oct rain days= 12
|Nov rain days= 8
|Dec rain days= 3
|unit rain days= 0.1 mm
|source= [http://www.weather2travel.com/climate-guides/india/kerala/kollam.php Weather2Travel]
|date= May 2012
}}

==ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರಗಳು==

=== ಜನಸಂಖ್ಯೆ ===
{{As of|2011|alt=2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ,}}&lt;ref name=census&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF|title=Kerala: Population, Population in the age group 0-6 and literates by sex – Urban Agglomeration /Town : 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004314/http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF |archive-date=27 September 2007 }}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು 349,033 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 5,400 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ (ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ) 1,112 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2010}}, ಕೊಲ್ಲಂ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 93.77% ಆಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kollam.nic.in/edu.html |title=Kollam District |publisher=kollam.nic.in |access-date=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 95.83% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರದು 91.95%. ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ, 11% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ವಿಲೀನದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು {{cvt|73.03|km2}} ಆಗಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 384,892 ಆಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrikadavur-becomes-part-of-kollam-city/article7300668.ece |title=Thrikadavur becomes part of Kollam city |work=The Hindu|date=9 June 2015 |access-date=11 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |title=Thrikadavur Panchayath |publisher=Thrikadavur Panchayath |access-date=11 June 2015 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಮಲಯಾಳಂ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ನಗರದ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ]]ರ, [[ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು|ಕೊಂಕಣಿ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ, [[ತೆಲುಗು ಜನರು|ತೆಲುಗು]] ಚೆಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಾಲಿಗಳು|ಬೆಂಗಾಲಿ]] ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಇವೆ. ಆಡಳಿತದ ಸುಲಭತೆಗಾಗಿ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ksudp.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=268&amp;Itemid=70 |title=Building Permit Management System -Kollam Corporation |access-date=16 December 2014 |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=268&amp;Itemid=70 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ (''[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್|ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ''), [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ವಡಕ್ಕೇವಿಲ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ಇರವಿಪುರಂ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]

2014 ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮೇಯರ್, ಪ್ರಸನ್ನ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್, ಟ್ರಿವಾಂಡ್ರಮ್ ರಾಯಲ್ ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ನಿಂದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece |title=Award for Kollam Mayor |work=[[The Hindu]] |date=2014-04-03 |access-date=2014-06-06}}&lt;/ref&gt;

=== ಧರ್ಮ ===
{{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ}}
{{bar box
|title=ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (2011)&lt;ref name=&quot;census2001&quot;&gt;{{cite web
 | title = Kollam City Census 2011 data
 | publisher = Census2011
 | url = http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html
 | access-date =27 January 2016}}
&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ಧರ್ಮ
|right1=ಶೇಕಡಾವಾರು
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|56}}
{{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|22}}
{{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|blue|21}}
{{bar percent|ಇತರೆ|black|1}}
|caption=ಧರ್ಮಗಳ ವಿತರಣೆ&lt;br /&gt;
†&lt;small&gt;ಹೇಳದಿರುವುದು, [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] (&lt;0.01%), [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] (&lt;0.01%) ಸೇರಿದೆ.&lt;/small&gt;
}}
[[File:Front Wide Anthonys Church Kollam Kerala Mar22 A7C 01676.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಆಂಟನಿ ಚರ್ಚ್, ವಡ್ಡಿ, 1910 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು]]
ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ, ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;A Survey of Kerala History&quot;&gt;Menon, A Sreedhara; &quot;A Survey of Kerala History&quot;; DC Books, 1 January 2007 – History – pp 54–56 [https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;q=A+Survey+Of+Kerala+History]&lt;/ref&gt; ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಶತಮಾನಗಳ-ಹಳೆಯ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 56.35% [[ಹಿಂದೂ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಸೌರ]] ಮತ್ತು [[ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮಯ|ನಕ್ಷತ್ರ]] [[ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ಆದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ]] (''ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ'' ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'' ಅಥವಾ ''ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್'' ಅಥವಾ ''ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) 825 CE (ಪೊತು ವರ್ಷಂ) ನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Era|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|archive-date=27 May 2015|access-date=30 December 2014|publisher=Indian Journal History of Science}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|author=Broughton Richmond|title=Time measurement and calendar construction|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|page=218|year=1956}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=R. Leela Devi|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|title=History of Kerala|publisher=Vidyarthi Mithram Press &amp; Book Depot|year=1986|page=408}}&lt;/ref&gt;

[[ಮುಸ್ಲಿಂ]]ಗಳು ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 22.05% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 80,935 ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population of Kollam City - Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗಿಂತ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/283-kollam.html|website=census2011.co.in |date=1 January 2011|title=Kollam District Religion Data - Hindu/Muslim|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;. ಕರ್ಬಲಾ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಮಕಾನಿ ಮಸೀದಿಯು ನಗರದ ಈದ್ಗಾಹ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕರುವಾದ 300 ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿಯು ಸೂಫಿ ಸಂತ, ಸಯ್ಯದ್ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಜಿಫ್ರಿ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Important religious centres in Kollam|url=http://kollam.nic.in/reli.html|access-date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Juma-Ath-Mosque|url=http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|url-status=usurped|archive-date=8 June 2013|access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;

ಕ್ರೈಸ್ತರು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 21.17% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam City Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}&lt;/ref&gt; [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] (ಕೊಲ್ಲಂ) ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] 9 ಆಗಸ್ಟ್ 1329 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1886 ರಂದು ಮರು-ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು {{cvt|1,950|sqkm}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 4,879,553 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 235,922 (4.8%). ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]], 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯದು, ಇದು [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಸಹ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Roman Catholic Diocese of Quilon|url=http://www.quilondiocese.com/index.php|access-date=25 March 2013|publisher=Kollam Diocese|archive-date=18 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130118222513/http://www.quilondiocese.com/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್|CSI ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=CSI Redraws Borders of Dioceses|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|access-date=19 January 2016|publisher=The New Indian Express|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193822/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರಕ್ಕಾಗಿ [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಮಿಷನ್]]ನ ಕೇರಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿದೆ.

==ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ}}

{{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್}}[[File:Location map India Kollam EN.svg|left|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಕ್ಷೆ]]

ಕೊಲ್ಲಂ ನಿಗಮದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] ನ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ [[ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |url-status=dead |archive-date=26 November 2015 |title=CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala |work=The Economic Times|date=18 November 2015 |access-date=25 November 2015}}&lt;/ref&gt;

===ನಗರ ರಚನೆ===
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ}}

ಒಟ್ಟು 1,187,158&lt;ref name=&quot;Panchayath Level Statistics - Kollam(2011)&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | title = Kollam District Level Statistics 2011 | access-date = 2014-01-01 | year = 2012 | publisher = ecostat.kerala.gov.in | archive-date = 2 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು 349,033 ನಗರ ನಿಗಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] 49 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2011}}, ನಗರದ 154.59% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Census India-2011 - Kollam&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Analysis_Census_Data.pdf | title = Analysis of Census Date |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್, [[ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರು]], [[ಅಡಿನಾಡ್]], [[ಅಯನಿವೇಲಿಕುಲಂಗರ]], ಚವರ, [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್|ಚವರ ದಕ್ಷಿಣ]], [[ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು]], [[ಇರವಿಪುರಂ]] (ಭಾಗ), [[ಕಲ್ಲೇಲಿಭಾಗೊಮ್]], [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಟ್ಟಂಕರ, [[ಕುಲಶೇಖರಪುರಂ]], ಮಯ್ಯನಾಡ್, [[ಮೀನಾಡ್]], [[ನೆಡುಂಪನ]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಓಚಿರ]], [[ಪನಾಯಂ]], [[ಪನ್ಮನ]], ಪರವೂರ್, [[ಪೆರಿನಾಡ್]], [[ಪೂತಕ್ಕುಳಂ]], [[ತಾಳುತಲ]], [[ತೊಡಿಯೂರು]], ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು, ತ್ರಿಕ್ಕರುವ, [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]], ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕುಂತಲ]] ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html| title=Kollam city population Census |publisher=census2011.co.in |access-date=16 December 2013}}&lt;/ref&gt;[[File:British Residency in Asramam, Kollam.jpg|right|thumb|[[ಅಸ್ರಾಮಂ]] ನಲ್ಲಿನ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ.]]

ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು &quot;ಕೇರಳದ ಬಂದರು ನಗರ&quot;ವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. [[ಮಾರುತಡಿ]]-[[ಇರವಿಪುರಂ]] ಪ್ರದೇಶದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;Kollam - Port City Project - News published in Mathrubhumi Daily&quot;&gt;{{cite web | url = http://i1324.photobucket.com/albums/u606/quilonsky/Mathrubhumi_zps52ba640e.png | title = Kollam - Port City Project | year = 2013}}&lt;/ref&gt;

==ಆರ್ಥಿಕತೆ==
{{main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಆರ್ಥಿಕತೆ}}

[[File:RP Mall, Kollam.jpg|thumb|[[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]]]]
[[File:Dreams Mall(Lulu Market), Kottiyam.jpg|thumb|ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಮಾಲ್ ([[ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್|ಲುಲು ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್]]), [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಟ್ಟಿಯಂ]]
[[File:Chinese Fishing Net Raising Birds Sunrise Ashtamudi Kollam Mar22 A7C 01784.jpg|right|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ [[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ|ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ]]]]

ಕೊಲ್ಲಂನ ನಗರ ಜೀವನವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]ದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |title=Delhi ranked 23rd in mega survey of 53 Indian cities |work=Hindustan Times |date=14 June 2015 |access-date=26 June 2015 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಫ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |title=Appendices and Aayat Niryat Forms |publisher=Government of India |access-date=1 July 2015 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ನೀಂದಕರ ಮತ್ತು [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ಗ್ರಾಮಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದಾಜು 134,973 ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚೆರಿಯಾಜೀಕ್ಕಲ್, ಆಲಪ್ಪಾಡ್, ಪಾಂಡರತುರುತು, ಪುತ್ತೆಂತುರ, [[ನೀಂದಕರ]], ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ, [[ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು ಪರವೂರು 26 ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು. 24 ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. ಸರ್ಕಾರವು ನೀಂದಕರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 85,275 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 3000 ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ದೋಣಿಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. FFDA ಮತ್ತು VFFDA ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇರವಿಪುರಂನಲ್ಲಿ 100 ಮನೆಗಳ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಅಯಿರಂತೆಂಗು]]ನಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆದಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಟರ್ಕಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕುರೀಪುಳ (ಪೆರಿನಾಡ್)|ಕುರೀಪುಳ]]ದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |title=Department of Animal Husbandry - Kerala |access-date=13 January 2014 |archive-date=29 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿವೆ, ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್, ಚವರ ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], ಕೊಲ್ಲಂ. [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಲೈಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಖಾಸಗಿ/ಸಹಕಾರಿ ವಲಯದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ &amp; ಕಂ, ಪರವೂರ್ನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರ್ಕೋ ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ನೂಲುವ ಮಿಲ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |title=Kollam - Trade &amp; Commerce |access-date=10 January 2014 |archive-date=22 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:Kollam technopark, Kundara.jpg|thumb|ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್ ಕೊಲ್ಲಂ]]
ಕುಂದರ, ಮುಲವನ, ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಕ್ಲೇಯ ದೊಡ್ಡ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kollam.gov.in/reso.html|title=resources - Kollam|access-date=10 January 2014|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&quot;ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಲ್ಲಂ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news
  | last         = Pereira
  | first        = Ignatius
  | title        = Kerala's cashew processing industry in crisis
  | newspaper    = [[The Hindu]]
  | date         = 20 November 2016
  | url          = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala%E2%80%99s-cashew-processing-industry-in-crisis/article16664972.ece
  | access-date  = 2026-08-04
}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಸುಮಾರು 800,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |language=ml |script-title=ml:കൊല്ലം തുറമുഖത്തെ കസ്റ്റംസ് ക്ളിയറന്‍സുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ സംവിധാനത്തിലേക്ക് |access-date=2014-11-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022170950/http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |archive-date=22 October 2014 }} Online Customs Clearance Facility for Kollam Port to be ready in a month&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 130,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rise-in-earnings-from-cashew-kernel-exports/article3893095.ece] Rise in earnings from cashew kernel exports - The Hindu&lt;/ref&gt; [[ಭಾರತದ ಗೋಡಂಬಿ ರಫ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಮಂಡಳಿ]] (CEPCI) 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ರಫ್ತುಗಳು 275,000 ಟನ್ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಕ್ಕಿಂತ 120 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/article/markets/cashew-body-sets-target-to-double-exports-by-2020-108122901044_1.html] CEPCI - Kollam&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಗೋಡಂಬಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] (KSCDC) ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಮುಂಡಕ್ಕಲ್]] ನಲ್ಲಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ 30 ಗೋಡಂಬಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, 24 ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cashewcorporation.com/Organization.php |title=:: KSCDC :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215062231/http://cashewcorporation.com/Organization.php |archive-date=15 February 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |archive-url=https://archive.today/20140806070550/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |url-status=usurped |archive-date=6 August 2014 |title=:: The Kerala State Cashew Development Corporation Limited :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಗರದ [[ಮಾರುತಡಿ]], [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]], [[ಕವನಾಡ್]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ]], [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]], [[ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರುಂ|ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರಂ]] ಮತ್ತು [[ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.keralaexporters.com/categories/food/] Kerala Exporters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |title=Other Items |access-date=2014-11-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |archive-date=4 March 2016}} Kollam - Marine Food Exporters&lt;/ref&gt; ಕ್ಯಾಪಿಥಾನ್ಸ್, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮರೀನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟರ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ ಫುಡ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಕ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&amp;product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209205334/http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&amp;product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish|date=9 December 2014}} Registered Kerala Exporters&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂನ [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ಚಿಪ್ಪು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಸಮುದ್ರ ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ಶಿಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] (MSC) ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icar.org.in/en/node/8346|title=Ashtamudi short-neck clam fisheries becomes India's first MSC certified fisheries|date=2014-11-05|publisher=[[Indian Council of Agricultural Research]]|access-date=2015-05-16}}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸ್ವಂತ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳೀಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೂರಾರು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಹಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Fest 10 November 2011|url=http://thiraseela.com/static/festivals/Kollam-Fest-2011.php|access-date=3 March 2016|publisher=Thiraseela.com}}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ 16 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

[[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]] (PTBR) ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ರೆಗಟ್ಟಾ ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=presidents trophy boat race|url=http://presidentstrophy.gov.in/|access-date=20 April 2013|publisher=Presidentstrophy.gov.in}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=24 October 2016|title=President's Trophy boat race on November 1|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/presidents-trophy-boat-race-on-nov-1/article9260279.ece|access-date=20 April 2013|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

==ಸಾರಿಗೆ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ}}

===ರಸ್ತೆ===
ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KSRTC)]] ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ - [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-ksrtc-executive-directors-in-charge-of-zones/articleshow/56403671.cms| title=Thiruvananthapuram: KSRTC executive directors in-charge of zones |work=The Times of India|date=8 January 2017 |access-date=9 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&amp;pageId=301|title=National Highways in Kerala|publisher=Kerala PWD|access-date=9 August 2016|archive-date=16 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&amp;pageId=301|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image
| align             = center
| direction         = horizontal
| image1            = Dalavapuram bridgea.jpg
| caption1          = ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಬಳಿಯ [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್]] ಸೇತುವೆ - ಈ ಸೇತುವೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್ ಜನರಿಗೆ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
| image2            = Kollam Bypass, Feb 2020.jpg
| caption2          = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್]] - {{cvt|13.141|km|adj=on}} ಉದ್ದದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1975 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು.
| image3            = KSRTC Bus Station, Kollam.jpg
| caption3          = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇನ್ನೂ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.
| image4            = Traffic Thevally Bridge Kollam Kerala Mar22 A7C 01797.jpg
| caption4          = ಥೇವಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಯತುಕಡವಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚಾರ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]], ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ
| total_width       = 
| alt1              = 
}}

===ರೈಲು===
{{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ}}
[[File:Main terminal of Kollam Junction railway station, Jan 2017.jpg|right|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಟರ್ಮಿನಲ್]]
[[File:Kollam Railway.jpg|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ]]
{{rws|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 6 ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು 17 ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಇತರ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]]. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ 1180.5 ಮೀಟರ್ (3873 ಅಡಿ) ಅಳತೆಯ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೇ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html |title=West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics|access-date=3 April 2019}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು
!ಕ್ರ.ಸಂ.
!ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು
!ವೇದಿಕೆಗಳು
!ಪ್ರದೇಶ
|-
|1
|[[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]]
|2
|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಲ್ಲಂ
|-
|2
|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್]]
|6
|ಮಧ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ
|-
|3
|[[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]]
|2
||ಪೂರ್ವ ಕೊಲ್ಲಂ
|}

ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಹು ಘಟಕ ([[MEMU]]) ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶೆಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. MEMU ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಎರ್ನಾಕುಲಂ (ಆಲಪ್ಪುಳ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮೂಲಕ), ಪುನಲೂರು (ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಮೂಲಕ), ಮತ್ತು ಕನ್ನಿಯಾಕುಮಾರಿ (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮೂಲಕ) ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|title=Timings of MEMUs included|publisher=The New Indian Express|date=2 July 2010|access-date=9 August 2016|archive-date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಜಲ===
[[File:Houseboat Thevally Bridge Ashtamudi Kollam Mar22 R16 05860.jpg|thumb|ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ]]
[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ನಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕಲ್ಲಡ]], ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್, ದಲವಾಪುರಂ, ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳಕ್ಕೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸರೋವರವು ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜೌಗು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನೀರು ನಗರವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು 7.7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಧಮನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (IWAI) ಒಳನಾಡು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನವೀಕರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ಕಾಲುವೆಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Introduction-KSWTD&quot;&gt;{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=aboutdept |title=Kerala State Water Transport Department - Introduction |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=aboutdept |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ-ದೂರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಾಸಿ ಕ್ರೂಸ್ಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಕೊಲ್ಲಂ-ಆಲಪ್ಪುಳ (ಅಲೆಪ್ಪಿ) ಕ್ರೂಸ್: ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 55 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ 8-ಗಂಟೆಗಳ ಸುಂದರ ಕ್ರೂಸ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=E |first1=Krishna Kumar K. |title=SWTD unable to resume long-haul boat service on Alappuzha-Kollam waterway |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Jul/14/swtd-unable-to-resume-long-haul-boat-service-on-alappuzha-kollam-waterway |website=The New Indian Express |language=en |date=14 July 2025}}&lt;/ref&gt;
* ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ದೂರ ಸೇವೆಗಳು: ನಿಯಮಿತ, ಕಡಿಮೆ-ದರದ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳುಂಕಡವು, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣನಲ್ಲೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Important places enroute |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳು: &quot;ಸೀ ಅಷ್ಟಮುಡಿ&quot; ಪ್ರವಾಸಿ ಸೇವೆ: ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ 5-ಗಂಟೆಗಳ ವಿಹಾರ ಪ್ರಯಾಣ, ಸಾಂಬ್ರನಿಕ್ಕೋಡಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11:30 ಗಂಟೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹400 ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹500 ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;SEE ASHTAMUDI&quot; PASSENGER-CUM-TOURIST SERVICE |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title='See Ashtamudi' boat service set to complete 2 years; New Solar Boat to join fleet |url=https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/travel/see-ashtamudi-travel-in-kollam-solar-boat-soon-backwater-cruise-e5920409 |website=@mathrubhumi |language=en |date=8 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title='See Ashtamudi' tourist boat service in Kollam to be launched on Friday |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/see-ashtamudi-tourist-boat-service-in-kollam-to-be-launched-on-friday/article66599527.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=9 March 2023}}&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರವಾಸ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕ್ರೂಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳು, ಮೋಟಾರು ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Balan |first1=Saritha S. |title=Deserted homestays, jobless boatmen: Tourism in Kerala's Munroe Island hit hard |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/deserted-homestays-jobless-boatmen-tourism-kerala-s-munroe-island-hit-hard-137420 |website=The News Minute |language=en |date=11 November 2020}}&lt;/ref&gt;

ದ್ವಿಮಹಡಿಯ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಅಲೆಪ್ಪೆಯ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಓಡುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕರು ನಡೆಸುವ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟದಿಂದ ಓಡುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ್ಡುರ್ಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ, ಮತ್ತು ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Corporation of Kollam&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |title=Transport - Kollam Corporation |publisher=Kollam Municipal Corporation |access-date=2015-01-04 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Routes-KSWTD&quot;&gt;{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=placesnroute |title=Important places enroute - KSWTD |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=placesnroute |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 2013 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;''[http://www.hindu.com/2009/06/18/stories/2009061855000700.htm Kollam port starts cargo handling]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}''. Accessed 29 July 2014.&lt;/ref&gt; ವಿದೇಶಿ ಹಡಗುಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಂದರಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ, ಆಂಟಿಗುವಾದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾದ {{convert|145|m|adj=on}} ಹಡಗು MV ಅಲಿನಾ 4 {{nbsp}}ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ರಂದು ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |url-status=dead |archive-date=8 April 2014 |title=Foreign Ship Reaches Kollam Port|publisher=The New Indian Express |date=5 April 2014 |access-date=7 April 2014}}&lt;/ref&gt; ಒಮ್ಮೆ ಬಂದರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕೊಲ್ಲಂ ಮೂಲದ ಗೋಡಂಬಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;''[http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ Kollam cashew importers suffering due to port congestion at tuticorin terminal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814143721/http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ |date=14 August 2014 }}''. Accessed 29 July 2014.&lt;/ref&gt; ಶ್ರೇಯಸ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯು ಈಗ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ನಡುವೆ ನಿಯಮಿತ ಕಂಟೇನರ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;''[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece Shreyas Shipping starts Kochi-Kollam container service]''. Accessed 29 July 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420153237/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece |date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exim India::The first &amp; the only national daily on Export, Import, Shipping. |url=https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-date=2022-01-17 |access-date=2026-01-18 |website=www.eximin.net |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[File:Old Airport, Kollam.jpg|thumb|right|ಹಳೆಯ [[ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]]]

ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ (ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1880 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು, ಸರಕು ಹಡಗುಗಳು ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Renovated Kollam canal now a cesspool |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovated-kollam-canal-now-a-cesspool/article7013897.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=19 March 2015}}&lt;/ref&gt;

====ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳು====
ಅದರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕೊಲ್ಲಂ ಹಲವಾರು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
;ಕೊಲ್ಲಂ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ: ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಅಂತರ-ನಗರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title=Traffic study on anvil to assess feasibility of launching Water Metro in Kollam and 17 other cities |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/traffic-study-on-anvil-to-assess-feasibility-of-launching-water-metro-in-kollam-and-17-other-cities/article69471421.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=20 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hallikeri |first1=G.D. |title=IWAI Board commissions feasibility study for Urban Water Transport System in 17 cities |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2105345 |publisher=Ministry of Ports, Shipping and Waterways |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;
;ಜಲಮಾರ್ಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ಅನ್ನು 24-ಗಂಟೆಗಳ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ.

===ವಾಯು===
{{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}
ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ನಿಗಮವು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು NH66 ಮೂಲಕ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 56 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಅಲ್ಲದ ನಗರದ ಮೊದಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|title=TRV Airport|publisher=AAI|access-date=23 August 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902180351/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|archive-date=2 September 2016}}&lt;/ref&gt;

==ಶಿಕ್ಷಣ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}}

[[File:Thangal Kunju Musaliar College of Engineering, Kollam, Kerala.jpg|200px|thumb|[[ಕರಿಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|TKM ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್]]|alt=ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮುಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಗುಲಾಬಿ-ಬಿಳಿ ಕಟ್ಟಡ|left]]
ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ಥಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|7|km}} ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕೊಲ್ಲಂವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಫಾತಿಮಾ ಮಾತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜ್]] ಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Autonomy: 13 colleges in the list&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | url-status = dead | archive-date = 8 January 2014 | title = Autonomy: 13 colleges in the list | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

[[File:SN Law College, Kollam.jpg|thumb|right|[[ಕರ್ಬಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಕಾಲೇಜು]]]]

[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]] (KSID), [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊಲ್ಲಂನ ಚಂದನತೋಪೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. KSID ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|archive-url = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|url-status = dead|archive-date = 16 May 2015|title = Admission Process Starts at KSID for New Diploma Courses}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/institute-of-design-inaugurated/article1277100.ece|title = Institute of design inaugurated}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (IIIC-ಕೊಲ್ಲಂ)]] ನಿರ್ಮಾಣ-ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಚವರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/states.html |title=States-Ministry of Skill Development &amp; Entrepreneurship |publisher=Government of India |access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೊಲ್ಲಂ]], ಕೇರಳವು ವೆಲ್ಲಿಮೋನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು IMK (ಕೇರಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಿಸ್ತರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;IMK Extension Centres&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.imk.ac.in/extension.htm | title = IMK Extension Centres - Kerala | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = imk.ac.in | archive-date = 23 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/maritime-institute-to-come-up-at-neendakara/article289620.ece |title=Maritime institute to come up at Neendakara |work=The Hindu |date=23 May 2009 |access-date=27 November 2019}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೋಟ್ ಕ್ರೂ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಂದಕರ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2013/may/08/steps-begun-to-set-up-maritime-university-475431.html | title=Steps begun to set up Maritime university | date=8 May 2013 |newspaper=The New Indian Express |access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt;

ಕಾಲೇಜುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Bank test coaching Centres - Kollam&quot;&gt;{{cite web | url = http://careeradda.co.in/index.php?topic=3021.0 | title = Which is the best banking coaching centre in India - Kollam | access-date = 2014-08-09}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಅಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Kollam - The bank test coaching hub of India&quot;&gt;{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engineering-graduates-opt-for-banking-sector/articleshow/16597692.cms | title = Engineering graduates opt for banking sector | access-date = 2014-08-09 |work = Times of India| date = 29 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

==ಕ್ರೀಡೆ==

ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ, ಮತ್ತು ವಲಯ-ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಹಾಕಿ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಟರ್ಫ್ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ರೂ. 13 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |url-status=dead |archive-date=5 September 2014 |title=Astro-turf hockey stadium |publisher=The New Indian Express |access-date=22 February 2018}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಸ್ರಾಮಂ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಲ್ಲಂ)|ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ]] ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ, ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಂತಹ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |title=KCA-Cricket Archive |publisher=Cricket Archive |access-date=22 February 2018 |archive-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ತೆರೆದ ಮೈದಾನಗಳು, [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಮೈದಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪೀರಂಕಿ ಮೈದಾನ]] ಕೂಡ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾರ್ಮ್-ಅಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

== ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು ==
{{Expand section|date=October 2025}}

===ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು===
[[File:Kottarakkara Temple(HighResoluion).jpg|thumb|right|ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]]
*[[ಆನಂದವಲ್ಲೀಶ್ವರಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ 400-ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]]ಯನ್ನು ತೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=400-year-old sreekovil to be replaced|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/400yearold-sreekovil-to-be-replaced/article7468835.ece|access-date=13 October 2015|work=The Hindu|date=26 July 2015 }}&lt;/ref&gt; 
*[[ಅಮ್ಮಚೀವೀಡು ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಅಮ್ಮಚಿ ವೀಡು ಕುಟುಂಬವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;kollamcity1&quot;&gt;{{Cite web |title= Ammachiveedu Muhurthi Temple |url=http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&amp;menu1=Religious |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115114800/http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&amp;menu1=Religious |archive-date=2010-11-15 | website=Kollam City }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thekeralatemples1&quot;&gt;{{Cite web |title=Ammachi Veedu Muhurthi |url=https://www.thekeralatemples.com/templeinfo/others/ammachiveedu_muhurthi.htm |access-date=2026-01-18 |website=The Kerala Temples }}&lt;/ref&gt;
*ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]ದ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|title=The Hindu : Kerala / Kollam News : Kollam Pooram on April 15|date=9 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm |archive-date=9 April 2008 }}&lt;/ref&gt; 
*[[ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] ಕೇರಳದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ''ಚಮಯವಿಲಕ್ಕು'' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೊಡ್ಡ ದೀಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವೇಷಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೊದಲನೆಯದು ಸೋಮವಾರದಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|url=http://www.ndtv.com/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-517252|access-date=25 March 2013|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt; 
*ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ಪೂಜಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರದಲ್ಲಿನ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Of small appam and Kottarakkara|url=http://mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|access-date=25 March 2013|publisher=Mathrubhumi|archive-date=28 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatemples.net/klm_subra.html|title=Welcome to the Temples of God's Own Country|website=www.keralatemples.net|access-date=2026-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307085820/http://www.keralatemples.net/klm_subra.html|archive-date=2026-03-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ [[ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Puttingal Devi Temple, aravur|url=http://www.puttingaltemple.org/|access-date=25 March 2013|publisher=Puttingal Devi Temple}}&lt;/ref&gt; ಸೂರನಾಡ್ ಉತ್ತರ ಅನಾಯಡಿ ಪಝಯಿದಂ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ, [[ಪೊರುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪೊರುವಳಿ ಪೆರುವಿರುತಿ ಮಲನಾಡ ದೇವಾಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite news|title=Malanada temple fete draws big crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malanada-temple-fete-draws-big-crowds/article3205866.ece|access-date=25 March 2013|work=The Hindu|date=24 March 2012 }}&lt;/ref&gt; [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|url=http://www.sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|access-date=25 March 2013|publisher=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ,&lt;ref&gt;/Sakthikulangara-sreesharmasastha-karadevasom.com/&lt;/ref&gt; ಕಡವೂರಿನ ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪೊನ್ಮನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕತಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Here, bells on tree answer your prayers|url=https://www.deccanchronicle.com/141127/nation-current-affairs/article/here-bells-tree-answer-your-prayers|access-date=25 March 2013|work=Deccan Chronicle}},&lt;/ref&gt; ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಪಡನಾಯರ್ಕುಲಂಗರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=No permission for RSS to conduct 'shakha' in temple: Kerala HC told|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/No-permission-for-RSS-to-conduct-shakha-in-temple-Kerala-HC-told/articleshow/47558696.cms|access-date=25 March 2013|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

=== ಚರ್ಚುಗಳು ===
[[File:Kollam neue Kathedrale.JPG|thumb|right|ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]]
ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]] ಅನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1614 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಈಗ [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಪ್ರೊ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ – ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ [[ಕ್ವಿಲಾನ್]] ನಗರದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Church_Kollam&quot;&gt;{{cite news|title=About Kollam City|location=Kollam, India|url=http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|access-date=19 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|archive-date=2 June 2015|quote=About the city of Quilon}}&lt;/ref&gt; [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ನೀಂದಕರ|ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್. [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಡಚ್ ಚರ್ಚ್, ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಡಚ್ ಚರ್ಚ್]] ಅನ್ನು 1878 ರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್ ಜನರು|ಡಚ್ಚರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=The emerald isle|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/the-emerald-isle/article4316024.ece|access-date=19 January 2016}}&lt;/ref&gt; [[ಕಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ವೆಲಂಕಣ್ಣಿ ದೇಗುಲವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು|ಕಡವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಕಾಸಿಮಿರ್ ಚರ್ಚ್,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Church festival from Saturday|url=http://www.thehindu.com/2005/04/22/stories/2005042205760300.htm|work=[[The Hindu]]|date=2005-04-22|access-date=19 January 2016}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; [[ಕವನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಚರ್ಚ್, ತೋಪ್ಪಿನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಚರ್ಚ್,&lt;ref&gt;{{cite web|title=St.Stephen's Church|url=http://ststephenschurchkollam.weebly.com/|access-date=19 January 2016|publisher=Kollam St.Stephen's Church}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಕಡಪ್ಪಕಡ]]ದಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಕೆಲವು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=St.Thomas Church|work=The Hindu|url=http://catholicchurches.in/directory/changanacherry-churches/st-thomas-church-kollam.htm|access-date=19 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Piety marks Good Friday observance|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/piety-marks-good-friday-observance/article5927794.ece|access-date=19 January 2016|work=The Hindu|date=18 April 2014 }}&lt;/ref&gt;

=== ಮಸೀದಿಗಳು ===
[[File:കരുനാഗപ്പള്ളി‍മുസ്ലീം‍പള്ളി.jpg|right|thumb|ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ]]
ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಟ್ಟುಕಾಡು ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು ಜುಮಾ-ಎ-ಮಸ್ಜಿದ್, ಜೋನಕ್ಕಪುರಂನಲ್ಲಿನ ವಲಿಯಪ್ಳ್ಳಿ, [[ಚಿನ್ನಕಡ]] ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಕೊಲ್ಲೂರುವಿಲದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ, [[ತಟ್ಟಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಯಿವಿಲ ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೀದಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Juma-Ath-Palli|url=http://www.webindia123.com/city/kerala/kollam/destinations/mosque/jumaathpalli.htm|access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Elampalloor Juma-A-Masjid|url=http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|access-date=29 July 2014|archive-date=9 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==
*[[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]]
&lt;!---♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ - ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] ಗೆ ಸೇರಿಸಿ ♦♦♦---&gt;

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರ]]
* [[GDP ಪ್ರಕಾರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು]]

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{notelist}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|liststyle=decimal}}

==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ==
* {{cite book | last=Ring | first=Trudy | title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania, Volume 5 | year=1994 | publisher=Taylor &amp; Francis | location=United Kingdom | isbn=978-1-884964-05-3}}
* {{cite book | last=Chan | first=Hok-lam | title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1 | year=1998 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=978-0-521-24332-2 | chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}}
* {{cite book | last=Lin | title=Zheng He's Voyages Down the Western Seas | year=2007 | publisher=China Intercontinental Press | location=Fujian Province | isbn=978-7-5085-0707-1}}
* [[ಎಳಂಕುಲಂ ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]], ಕೇರಳಥಿಂಡೆ ಎರುಳದನ್ಜ ಎಡುಗಳ್, p.&amp;nbsp;64,112,117
* Travancore Archaeological Series (T.A.S.) Vol. 6 p.&amp;nbsp;15
* Diaries and writings of Mathai Kathanar, the 24th generation priest of Thulaserry Manapurathu, based on the ancestral documents and Thaliyolagrandha handed down through generations
* Z.M. Paret, Malankara Nazranikal, vol. 1
* [[ಎಲ್. ಕೆ. ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]], State Manual, p50,52
* Bernard Thoma Kathanar, Marthoma Christyanikal, lines 23,24
* {{cite book|first=Pius |last=Malekandathil|author-link= Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC|year=2010|publisher=Primus Books|page=43|isbn=978-93-80607-01-6}}
* Narayan, M.G.S, Chera-Pandya conflict in the 8th–9th centuries which led to the birth of Venadu: Pandyan History seminar, Madurai University, 1971
* The Viswavijnanakosam (Malayalam) Vol. 3, p.&amp;nbsp;523,534
* Narayan M.G.S., Cultural Symbiosis p33
* The handwritten diaries of Pulikottil Mar Dionyius (former supreme head of the [[Malankara Orthodox Syrian Church]] and Chitramezhuthu KM Varghese

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&amp;params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL GeoHack - ಕೊಲ್ಲಂ]
* {{Official website|http://kollam.nic.in/Default.htm}}
{{Navboxes|list=
{{Kerala}}
{{Kerala topics}}
}}
{{Authority control}}

[[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ| ]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ: ಹಿಂದಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>670gm6p3n4yh74qmxo2sb6msokq7uut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ (ನಟ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140918</id>
    <revision>
      <id>1432141</id>
      <parentid>1432025</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>unnecessary edits</comment>
      <origin>1365520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8201" sha1="d3si2qfuhtjwgja6pr17oumjomzs1fl" xml:space="preserve">'''ಕೃಷ್ಣ''' (ಜನನ 8 ಜುಲೈ 1977) ಅವರ ನಟನಾರಂಗದಲ್ಲಿನ ಹೆಸರು '''ಶ್ರೀನಗರ ಕಿಟ್ಟಿ''' , ಅವರು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕನ್ನಡ ದೂರದರ್ಶನ ಸರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ  ನಟ. ಅವರು 2003 ರಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ  ಚಲನಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಡುವ ಮೊದಲು ದೂರದರ್ಶನ ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.

ನಾಯಕ ನಟನಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಚಿತ್ರ ''[[ಇಂತಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ]]'' (2008)ಚಿತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ನಂತರ, ಅವರು ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ''[[ಮತ್ತೆ ಮುಂಗಾರು]]'' (2010), ''[[ಸವಾರಿ]]'' (2009), ''[[ಹುಡುಗರು]]'' (2011) ಮತ್ತು ''ಸಂಜು ವೆಡ್ಸ್ ಗೀತಾ'' (2011). ಈ ಚಿತ್ರಗಳ ಯಶಸ್ಸು ಅವರನ್ನು [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗದ]] ಪ್ರಮುಖ ನಟರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/I-want-to-be-an-actor-not-a-star-Srinagara-Kitty/articleshow/21598443.cms|title=I want to be an actor, not a star: Srinagara Kitty|date=5 August 2013|work=The Times of India|access-date=7 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011211907/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/I-want-to-be-an-actor-not-a-star-Srinagara-Kitty/articleshow/21598443.cms?|archive-date=11 October 2020}}&lt;/ref&gt;

== ಕುಟುಂಬ [[ಹಿನ್ನೆಲೆ]] ==
ಕಿಟ್ಟಿ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ಬಂದವನು, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ತನ್ನ ಹೆತ್ತವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದ ಕೊನೆಯ ಮಗು. ಅವರು ಟಿವಿ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ ಭಾವನಾ ಬೆಳೆಗೆರೆ ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದರು ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತ ಬರಹಗಾರ, ಪತ್ರಕರ್ತ ಮತ್ತು ಟಿವಿ ನಿರೂಪಕ [[ರವಿ ಬೆಳಗೆರೆ|ರವಿ ಬೆಳಗೆರೆ ಅವರ]] ಅಳಿಯ.

== [[ವೃತ್ತಿ]] ==
''ಮಲೆನಾಡಿನ ಚಿತ್ರಗಳು'', ''ದೊಡ್ಡಮನೆ'', ''ಕಂದನ ಕಾವ್ಯ'' ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಾಲ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವರು ರಂಗ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ''ಕಾಡು'', ''ಕಪ್ಪೆ ಭಾವಿ ನಕ್ಷತ್ರ'', ''ಅಕ್ಕ'', ''ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮಲ್ಲೊಬ್ಬ'', ''ಸಂಜೆ ಮಲ್ಲಿಗೆ'' ಮುಂತಾದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು.

ತಮ್ಮ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ, ಅವರು ಈಟೀವಿ, ಉದಯ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದರು - ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳು, ''ಚಂದ್ರಿಕಾ'', ''ಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ'', ''ಆನಂದ ಸಾಗರ'', ''ಮನೆ ಮನೆ ಕಥೆ'' ಮತ್ತು ''ಭೂಮಿ'' .

=== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ===
ಕಿಟ್ಟಿ ಅವರು 2003 ರ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ಚಲನಚಿತ್ರ ''[[ಚಂದ್ರ ಚಕೋರಿ]]ಯೊಂದಿಗೆ'' ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ''ನಂತರ ಅವರು [[ಗೌಡ್ರು]]'', ''[[ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ]]'', ''[[ಆದಿ]]'', ''[[ಅಯ್ಯ]]'' ಮತ್ತು ''[[ವಿಷ್ಣುಸೇನೆ]]'' ಮುಂತಾದ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, 

''ಅವರು ಗಿರಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ''[[ಇಂತಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ]] ಚಿತ್ರವು'' ಅವರಿಗೆ ಸ್ಟಾರ್ಡಮ್ ನೀಡಿತು. ನಂತರ ಅವರು [[ಒಲವೇ ಜೀವನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ|''ಒಲವೇ ಜೀವನ'' ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ]], ''[[ಜನುಮದ ಗೆಳತಿ]]'', ''[[ಮತ್ತೆ ಮುಂಗಾರು]]'', ''[[ಸವಾರಿ]]'', ''[[ಮಳೆ ಬರಲಿ ಮಂಜು ಇರಲಿ]]'', ''ಸ್ವಯಂವರ'', ''ಸಂಜು ವೆಡ್ಸ್ ಗೀತಾ'' ಮತ್ತು ''[[ಹುಡುಗರು]] ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು'' '', ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಜು ವೆಡ್ಸ್ ಗೀತಾ'' ಮತ್ತು ''ಹುಡುಗರು'' ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಸಾಧಾರಣ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡವು. ''ಸವಾರಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಅವರಿಗೆ ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತು.

ಕಿಟ್ಟಿ ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಫೀವರ್ 104 ಎಫ್‌ಎಂನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ''ರೇಡಿಯೊ ರಾಮಾಯಣ'' ಎಂಬ ರೇಡಿಯೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

2014 ರಲ್ಲಿ, ಕಿಟ್ಟಿ ''ಬಹುಪರಾಕ್'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/Kitty-in-Triple-Role-kannada-news-108454|title=Kitty in Triple Role|date=4 June 2014|access-date=7 June 2014|publisher=indiaglitz.com|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204151454/https://www.indiaglitz.com/Kitty-in-Triple-Role-kannada-news-108454|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ &quot;ಸಿಂಪಲ್ ಪ್ರೀತಿಗೆ&quot; ಹಾಡನ್ನು ಸಹ ಹಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/Meghana-New-Discovery-kannada-news-108455|title=Meghana New Discovery|date=4 June 2014|access-date=7 June 2014|publisher=indiaglitz.com|archive-date=4 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204144824/https://www.indiaglitz.com/Meghana-New-Discovery-kannada-news-108455|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪುರಸ್ಕಾರಗಳು ==

* 2009 - ಫಿಲ್ಮ್‌ಫೇರ್ ವಿಶೇಷ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ - ''ಸವಾರಿ''

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}


{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]</text>
      <sha1>d3si2qfuhtjwgja6pr17oumjomzs1fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144335</id>
    <revision>
      <id>1432142</id>
      <parentid>1432028</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T13:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>A826</username>
        <id>72368</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>unnecessary edits</comment>
      <origin>1374902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20405" sha1="n4bchsmj0ya7ieq7i5cx340vsmi1eto" xml:space="preserve">'''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ'''  ಇದು ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch|title=Kannada Television to Gain a New Hue|publisher=[[Viacom18]]|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524034747/https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಾನಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ, ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು 24 ಜುಲೈ 2016 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ತನ್ನ 20 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.

{{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ
|logofile=ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.png
|country=ಭಾರತ
|language=[[ಕನ್ನಡ]]
|broadcast area=[[ಭಾರತ]]|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಭಾರತ]]|owner=ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|launch=ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2000; 25 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ
Rebranded on : 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015; 10 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 
|replaced names=[[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]]
|slogan=ಬಣ್ಣ ಹೊಸದಗಿದೆ ಬಂಧ ಬಿಗಿಯಾಗಿದೆ
|sister names=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]&lt;br /&gt;[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]&lt;br /&gt;[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ]] &lt;br/&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ&lt;br/&gt; ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೧ ಕನ್ನಡ &lt;br /&gt; ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೨ ಕನ್ನಡ&lt;br/&gt;}}

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000 ರಂದು [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ನಂತರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 ಒಡೆತನದ ವಯಾಕಾಮ್ 18 ರ ಭಾಗವಾಯಿತು, 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಲರ್ಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್‌ಡಿ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಜಿ ಈ ಸಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.

== ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಾರಗಳು ==

=== ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ರೂಪಾಂತರ
|-
|9 ಮಾರ್ಚ್ 2026
|ರಾಣಿ
|ತೆಲುಗು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನಿ&quot;
|-
|ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2025
|ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಸಿಂಧು ಭೈರವಿ&quot;
|-
|14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
|ಮುದ್ದು ಸೊಸೆ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನ ಮರುಮಗಳು&quot;
|-
| 27 ಜನವರಿ 2026
| ಗೌರಿ ಕಲ್ಯಾಣ
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಗಾಚೋರ&quot;
|-
| 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025
|[[ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಅಯ್ಯನಾರ್ ತುನೈ&quot;
|-
| 4 ಜೂನ್ 2025
|[[ನಂದಗೋಕುಲ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ನಂದಗೋಕುಲ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಪಾಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ 2&quot;
|-
|03 ಮಾರ್ಚ್ 2025
|[[ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ]]
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಗೀತಾ L.L.B&quot;
|-
|27 ಜನವರಿ 2026
|ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ
|
|-
|9 ಜೂನ್ 2026
| ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ 2
| 
|}

==ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು==
===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
! ಹೆಸರು !! ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳು !! ಸಂಚಿಕೆಗಳು
|-
| 	ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ	
|
|
|-
|ಬದುಕು
|2003	
|3118
|-
| [[ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ]]	
|2003	
|1300
|-
|ಮೂಡಲ ಮನೆ	
|2003	
|569
|-
|[[ಸಿಲ್ಲಿ ಲಲ್ಲಿ]]	
|2003	
|
|-
|ಗೃಹಭಂಗ
|2004 - 2005 
|
|-
|[[ಮುಕ್ತ]] ಮುಕ್ತ 
|2005 - 2008	
|552
|-
|ಮಹಾನವಮಿ	
|2009	
|
|-
|ಅರುಂಧತಿ	
|2010-	
|633
|-
|[[ಪುಟ್ಟ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಪುಟ್ಟಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ನಂತರ [[ಮಂಗಳ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಮಂಗಳಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಬಾಲಿಕಾ ವಧು' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್	
|2012 - 2022	
|3026
|-
|[[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]]	
|2013 - 2020
|1588
|-
|ಅಕ್ಕ	
|2013 -	
|1013
|-
|[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮಾ(ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ ೧]]	
|2013 -	
|2150
|-
|ಮಹಾಪರ್ವ	
|2013	
|364
|-
|ರೋಬೋ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ	
|2013	
|645
|-
|ಅಶ್ವಿನಿ ನಕ್ಷತ್ರ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಧುಬಾಲ - ಏಕ್ ಇಷ್ಕ್ ಏಕ್ ಜೂನನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2013 - 2015	
|633
|-
|ಕುಲವಧು 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಉತರನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2014	
|1590
|-
|ಯಶೋಧೆ	
|2014
|225
|-
|ದೇವತೆ	
|2015	
|345
|-
|ಗಾಂಧರಿ	
|2015	
|469
|-
|ಕಿನ್ನರಿ	
|2015 - 2019	
|1193
|-
|ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ	
|2015	
|348
|-
|ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ	
|2016	
|220
|-
|ಮನೆದೇವ್ರು	
|2016	
|532
|-
|ಓ ಶಾಂತಿ ಓಂ ಶಾಂತಿ	
|2016	
|174
|-
|ಪದ್ಮಾವತಿ	
|2017 - 2019	
|595
|-
|ರಾಧ ರಮಣ	
|2017 - 2019	
|713
|-
|ಸಂಜು ಮತ್ತು ನಾನು	
|2017 - 2017	
|22
|-
|ಶನಿ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಕರ್ಮಫಲದಾತ ಶನಿ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2017 - 2019	
|382
|-
|ಮಹಾಕಾಳಿ
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಹಾಕಾಲಿ ಅಂತ್ ಹಿ ಆರಂಭ್ ಹೈ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2018 - 2019
|103
|-
|ನೀಲಾಂಬರಿ	
|2018 - 2019	
|69
|-
|ಸೀತಾ ವಲ್ಲಭ	
|2018 - 2020	
|525
|-
|ಇಷ್ಟ ದೇವತೆ	
|2019 - 2019	
|99
|-
|ಇವಳು ಸುಜಾತ	
|2019 - 2020	
|205
|-
|ಮಿಥನ ರಾಶಿ	
|2019 - 2022	
|908
|-
|[[ನಮ್ಮನೆ ಯುವರಾಣಿ|ನಮ್ಮನೇ ಯುವರಾಣಿ]]	
|2019 - 2022	
|1085
|-
|ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ	
|2019 - 2019	
|97
|-
|ರಂಗನಾಯಕಿ	
|2019 - 2020
|261
|-
|[[ಗಿಣಿರಾಮ]] 
ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ 'ಜೀವ್ ಝಾಲಾ ಯೇಡಪಿಸ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2020 - 2023
|770
|-
|ಹೂ ಮಳೆ	
|2020 - 2021
|254
|-
|[[ಕನ್ನಡತಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕನ್ನಡತಿ]]	
|2020 - 2023
|800
|-
|ಲಗ್ನ ಪತ್ರಿಕೆ	
|2020 - 2020
|57
|-
|ಮೂರುಗಂಟು	
|2020 - 2020
|186
|-
|ನನ್ನರಸಿ ರಾಧೆ	
|2020 - 2022
|668
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ 3	
|2020	
|65
|-
|ದೊರೆಸಾನಿ	
|2021 - 2022	
|205
|-
|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ	
|2021 - 2022
|325
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ‌ ಸೀಸನ್ 4	
|2021	
|119
|-
| ''[[ಲಕ್ಷಣ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)|ಲಕ್ಷಣ]]
| 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 ರಿಂದ 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 569
|-
|ದಾಸ ಪುರಂದರ	
|2022 - 2023	
|
|-
|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ
|22 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಿಂದ 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರವರೆಗೆ
|614
|-
|[[ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ]]
|2  ಜನವರಿ 2023	ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 199
|-
|''ಪುಣ್ಯವತಿ''
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ [[:en:Sasural_Simar_Ka|'ಸಸುರಾಲ್ ಸಿಮರ್‌ ಕಾ']] ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2 ಜನವರಿ 2023 ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 212
|-
| ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ ೫
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 120
|-
| ''ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ''
| 22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023 
| 143
|- 
| '' ಗೃಹಪ್ರವೇಶ''
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023
| 150
|- 
|[[ಗೀತಾ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗೀತಾ]] 
|6 ಜನವರಿ 2020 ರಿಂದ 9 ಮಾರ್ಚ್ 2024
|	1107
|-
|ಚುಕ್ಕಿ ತಾರೆ
| 18 ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಿಂದ 5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024
| 148
|-
|ನನ್ನ ದೇವ್ರು 
| 8 ಜುಲೈ 2024 – 27 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 ವರೆಗೆ
| 68
|-
| [[ಶ್ರೀಗೌರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಶ್ರೀಗೌರಿ]]
|29 ಜನವರಿ 2024 – 22 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2024
|248
|-
|[[ಅಂತರಪಟ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಂತರಪಟ]]
|
|403
|-
| ನಿನಗಾಗಿ
|27 ಮೇ 2024 – 05 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ವರೆಗೆ
|413
|-
| [[ಕರಿಮಣಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕರಿಮಣಿ]]
|19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 – 27 ಜುಲೈ 2025 ರವರೆಗೆ
|413
|-
|[[ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು]]
|9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 – 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|319
|-
| [[ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ 2|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ ೨]]
|13 ಮಾರ್ಚ್ 2023 – 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|605
|-
|ವಧು
|27 ಜನವರಿ 2025 ರಿಂದ 13 ಜೂನ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|99
|-
|ನೂರು ಜನ್ಮಕು
|21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 – 4 ಜುಲೈ 2025 
|86
|-
|[[ರಾಮಾಚಾರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ರಾಮಾಚಾರಿ]]
|31 ಜನವರಿ 2022 – 28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025
|1038
|-
|ಒಲವಿನ ನಿಲ್ದಾಣ
|ಜುಲೈ 2022 – ನವೆಂಬರ್ 2023 ವರೆಗೆ
|371
|-
|ಬೃಂದಾವನ
|23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 – 24 ಮೇ 2024
|166
|-
|ಯಜಮಾನ
|27 ಜನವರಿ 2025 – 8 ಮಾರ್ಚ್ 2026 
|336
|-
| [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ]] 
|10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 – 7 ಜೂನ್ 2026
| 1159 
|}

=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| 11 ಜೂನ್ 2022
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಸೀಸನ್ 2''
|
|-
| 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 9''
|
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಹೆಸರು ತೋರಿಸು
! ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿ
|-
| 4 ಜುಲೈ 2022
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೭''
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಗಿನ್ 
|-
| 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022
| ''ಪವಾಡ ಪುರುಷ''
| ಮರಾಠಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬಲುಮಾಚ್ಯಾ ನವನೇ ಚಾಂಗ್ಭಾಲಾ''
|}
=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 1]]''
| 2013
| 99
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 3)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 3]]''
| 2015
| 98
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]]''
| 2016
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 7)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 7]]''
| 2019
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 8]]''
| 2021
| 120
|-
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮಿನಿ ಸೀಸನ್''
| 2021
| 23
|-
| ''ಚಾಟ್ ಕಾರ್ನರ್''
| 2020
| 42
|-
| ''ಹಾಸ್ಯ ಕಂಪನಿ''
| 2019
| 18
|-
| ''ಕಾಮಿಡಿ ಟಾಕೀಸ್''
| 2017
| 54
|-
| ''ನೃತ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್''
| 2022
| 32
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2014
|
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2015
| 38
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2016
| 26
|-
| ''ಥಾಕಾ ಧಿಮಿ ತಾ''
| 2019
| 32
|-
| ''ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು''
| 2021
| 29
|-
| ''ಎಂದು ಮರೆಯಾದ ಹಾಡು''
|
|
|-
|''ಕುಟುಂಬದ ಶಕ್ತಿ''
| 2017
| 42
|-
| ''ಹಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ''
| 2020
| 18
|-
| ''ಭಾರತೀಯ''
| 2013
|
|-
| ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ|ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]] ಸೀಸನ್ 4''
| 2019
|
|-
| ''ಮಜಾ ಭಾರತ ಸೀಸನ್ 4''
| 2020
| 31
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
| 264
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 3''
| 2020
| 69
|-
| ''ಮುಂಜಾನೆ ರಾಗ''
| 2021
| 60
|-
| ''ನನ್ನಮ್ಮ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್''
| 2021
| 34
|-
| ''ಪ್ರಾರ್ಥನೆ''
| 2016
| 262
|-
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ''
| 2021
| 35
|-
| ''ಸವಿರುಚಿ''
| 2022
| 60
|-
| ''ನಕ್ಷತ್ರ ಸವಿರುಚಿ''
| 2016
| 105
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
|
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2016
| 39
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2017
| 28
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
! ನಿಂದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ
|-
| ''ಚಿಕ್ಕೇಜಮಣಿ''
| 2021 - 2022
| 241
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಬಾಬು''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೨''
| 2020
| 76
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 2''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೩''
| 2020 - 2021
| 105
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 3''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೪''
| 2021
| 43
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 4''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೫''
| 2021
| 95
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 5''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೬''
| 2021
| 79
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 1''
|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
'''''(Main Articleː[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]])'''''

[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2014 ರ [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] (ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ) ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇ 31, 2014 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಜೂನ್ 14 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 15, 2014 ರ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 8:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 11:00 ರ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಸ್ಲಾಟ್ ನಡುವೆ ಚಾನೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೋರಮಂಗಲ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 
ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. 2014 ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು  ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಸಹೋದರಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಹೆಸರು
! ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ
! ವರ್ಗ
! SD/HD ಲಭ್ಯತೆ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ''
| 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000
| rowspan=&quot;2&quot; | GEC
| SD+HD
| ಹಿಂದೆ ''ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ''
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]''
| 24 ಜುಲೈ 2016
| rowspan=&quot;3&quot; | SD
| Viacom18 ರ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ GEC ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]''
| 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018
| [[ಸಿನಮಾ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
| Viacom18 ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]]''
| 19 ಮಾರ್ಚ್ 2014
| [[ವಾರ್ತೆ|ಸುದ್ದಿ]]
| ಹಿಂದೆ [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|''ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'']]
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಯಾಕಾಂ 18 ಒಡೆತನದ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>n4bchsmj0ya7ieq7i5cx340vsmi1eto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432192</id>
      <parentid>1432142</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54010-91</username>
        <id>102391</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಹೋದರಿ ವಾಹಿನಿಗಳು */</comment>
      <origin>1432192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20380" sha1="tbqnq87eoza99bpxynbluyfnp3evv8t" xml:space="preserve">'''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ'''  ಇದು ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch|title=Kannada Television to Gain a New Hue|publisher=[[Viacom18]]|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524034747/https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಾನಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ, ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು 24 ಜುಲೈ 2016 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ತನ್ನ 20 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.

{{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ
|logofile=ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.png
|country=ಭಾರತ
|language=[[ಕನ್ನಡ]]
|broadcast area=[[ಭಾರತ]]|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಭಾರತ]]|owner=ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|launch=ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2000; 25 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ
Rebranded on : 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015; 10 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 
|replaced names=[[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]]
|slogan=ಬಣ್ಣ ಹೊಸದಗಿದೆ ಬಂಧ ಬಿಗಿಯಾಗಿದೆ
|sister names=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]&lt;br /&gt;[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]&lt;br /&gt;[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ]] &lt;br/&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ&lt;br/&gt; ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೧ ಕನ್ನಡ &lt;br /&gt; ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೨ ಕನ್ನಡ&lt;br/&gt;}}

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000 ರಂದು [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ನಂತರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 ಒಡೆತನದ ವಯಾಕಾಮ್ 18 ರ ಭಾಗವಾಯಿತು, 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಲರ್ಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್‌ಡಿ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಜಿ ಈ ಸಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.

== ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಾರಗಳು ==

=== ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ರೂಪಾಂತರ
|-
|9 ಮಾರ್ಚ್ 2026
|ರಾಣಿ
|ತೆಲುಗು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನಿ&quot;
|-
|ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2025
|ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಸಿಂಧು ಭೈರವಿ&quot;
|-
|14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
|ಮುದ್ದು ಸೊಸೆ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನ ಮರುಮಗಳು&quot;
|-
| 27 ಜನವರಿ 2026
| ಗೌರಿ ಕಲ್ಯಾಣ
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಗಾಚೋರ&quot;
|-
| 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025
|[[ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಅಯ್ಯನಾರ್ ತುನೈ&quot;
|-
| 4 ಜೂನ್ 2025
|[[ನಂದಗೋಕುಲ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ನಂದಗೋಕುಲ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಪಾಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ 2&quot;
|-
|03 ಮಾರ್ಚ್ 2025
|[[ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ]]
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಗೀತಾ L.L.B&quot;
|-
|27 ಜನವರಿ 2026
|ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ
|
|-
|9 ಜೂನ್ 2026
| ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ 2
| 
|}

==ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು==
===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
! ಹೆಸರು !! ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳು !! ಸಂಚಿಕೆಗಳು
|-
| 	ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ	
|
|
|-
|ಬದುಕು
|2003	
|3118
|-
| [[ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ]]	
|2003	
|1300
|-
|ಮೂಡಲ ಮನೆ	
|2003	
|569
|-
|[[ಸಿಲ್ಲಿ ಲಲ್ಲಿ]]	
|2003	
|
|-
|ಗೃಹಭಂಗ
|2004 - 2005 
|
|-
|[[ಮುಕ್ತ]] ಮುಕ್ತ 
|2005 - 2008	
|552
|-
|ಮಹಾನವಮಿ	
|2009	
|
|-
|ಅರುಂಧತಿ	
|2010-	
|633
|-
|[[ಪುಟ್ಟ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಪುಟ್ಟಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ನಂತರ [[ಮಂಗಳ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಮಂಗಳಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಬಾಲಿಕಾ ವಧು' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್	
|2012 - 2022	
|3026
|-
|[[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]]	
|2013 - 2020
|1588
|-
|ಅಕ್ಕ	
|2013 -	
|1013
|-
|[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮಾ(ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ ೧]]	
|2013 -	
|2150
|-
|ಮಹಾಪರ್ವ	
|2013	
|364
|-
|ರೋಬೋ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ	
|2013	
|645
|-
|ಅಶ್ವಿನಿ ನಕ್ಷತ್ರ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಧುಬಾಲ - ಏಕ್ ಇಷ್ಕ್ ಏಕ್ ಜೂನನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2013 - 2015	
|633
|-
|ಕುಲವಧು 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಉತರನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2014	
|1590
|-
|ಯಶೋಧೆ	
|2014
|225
|-
|ದೇವತೆ	
|2015	
|345
|-
|ಗಾಂಧರಿ	
|2015	
|469
|-
|ಕಿನ್ನರಿ	
|2015 - 2019	
|1193
|-
|ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ	
|2015	
|348
|-
|ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ	
|2016	
|220
|-
|ಮನೆದೇವ್ರು	
|2016	
|532
|-
|ಓ ಶಾಂತಿ ಓಂ ಶಾಂತಿ	
|2016	
|174
|-
|ಪದ್ಮಾವತಿ	
|2017 - 2019	
|595
|-
|ರಾಧ ರಮಣ	
|2017 - 2019	
|713
|-
|ಸಂಜು ಮತ್ತು ನಾನು	
|2017 - 2017	
|22
|-
|ಶನಿ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಕರ್ಮಫಲದಾತ ಶನಿ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2017 - 2019	
|382
|-
|ಮಹಾಕಾಳಿ
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಹಾಕಾಲಿ ಅಂತ್ ಹಿ ಆರಂಭ್ ಹೈ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2018 - 2019
|103
|-
|ನೀಲಾಂಬರಿ	
|2018 - 2019	
|69
|-
|ಸೀತಾ ವಲ್ಲಭ	
|2018 - 2020	
|525
|-
|ಇಷ್ಟ ದೇವತೆ	
|2019 - 2019	
|99
|-
|ಇವಳು ಸುಜಾತ	
|2019 - 2020	
|205
|-
|ಮಿಥನ ರಾಶಿ	
|2019 - 2022	
|908
|-
|[[ನಮ್ಮನೆ ಯುವರಾಣಿ|ನಮ್ಮನೇ ಯುವರಾಣಿ]]	
|2019 - 2022	
|1085
|-
|ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ	
|2019 - 2019	
|97
|-
|ರಂಗನಾಯಕಿ	
|2019 - 2020
|261
|-
|[[ಗಿಣಿರಾಮ]] 
ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ 'ಜೀವ್ ಝಾಲಾ ಯೇಡಪಿಸ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2020 - 2023
|770
|-
|ಹೂ ಮಳೆ	
|2020 - 2021
|254
|-
|[[ಕನ್ನಡತಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕನ್ನಡತಿ]]	
|2020 - 2023
|800
|-
|ಲಗ್ನ ಪತ್ರಿಕೆ	
|2020 - 2020
|57
|-
|ಮೂರುಗಂಟು	
|2020 - 2020
|186
|-
|ನನ್ನರಸಿ ರಾಧೆ	
|2020 - 2022
|668
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ 3	
|2020	
|65
|-
|ದೊರೆಸಾನಿ	
|2021 - 2022	
|205
|-
|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ	
|2021 - 2022
|325
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ‌ ಸೀಸನ್ 4	
|2021	
|119
|-
| ''[[ಲಕ್ಷಣ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)|ಲಕ್ಷಣ]]
| 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 ರಿಂದ 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 569
|-
|ದಾಸ ಪುರಂದರ	
|2022 - 2023	
|
|-
|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ
|22 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಿಂದ 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರವರೆಗೆ
|614
|-
|[[ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ]]
|2  ಜನವರಿ 2023	ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 199
|-
|''ಪುಣ್ಯವತಿ''
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ [[:en:Sasural_Simar_Ka|'ಸಸುರಾಲ್ ಸಿಮರ್‌ ಕಾ']] ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2 ಜನವರಿ 2023 ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 212
|-
| ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ ೫
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 120
|-
| ''ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ''
| 22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023 
| 143
|- 
| '' ಗೃಹಪ್ರವೇಶ''
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023
| 150
|- 
|[[ಗೀತಾ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗೀತಾ]] 
|6 ಜನವರಿ 2020 ರಿಂದ 9 ಮಾರ್ಚ್ 2024
|	1107
|-
|ಚುಕ್ಕಿ ತಾರೆ
| 18 ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಿಂದ 5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024
| 148
|-
|ನನ್ನ ದೇವ್ರು 
| 8 ಜುಲೈ 2024 – 27 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 ವರೆಗೆ
| 68
|-
| [[ಶ್ರೀಗೌರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಶ್ರೀಗೌರಿ]]
|29 ಜನವರಿ 2024 – 22 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2024
|248
|-
|[[ಅಂತರಪಟ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಂತರಪಟ]]
|
|403
|-
| ನಿನಗಾಗಿ
|27 ಮೇ 2024 – 05 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ವರೆಗೆ
|413
|-
| [[ಕರಿಮಣಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕರಿಮಣಿ]]
|19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 – 27 ಜುಲೈ 2025 ರವರೆಗೆ
|413
|-
|[[ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು]]
|9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 – 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|319
|-
| [[ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ 2|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ ೨]]
|13 ಮಾರ್ಚ್ 2023 – 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|605
|-
|ವಧು
|27 ಜನವರಿ 2025 ರಿಂದ 13 ಜೂನ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|99
|-
|ನೂರು ಜನ್ಮಕು
|21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 – 4 ಜುಲೈ 2025 
|86
|-
|[[ರಾಮಾಚಾರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ರಾಮಾಚಾರಿ]]
|31 ಜನವರಿ 2022 – 28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025
|1038
|-
|ಒಲವಿನ ನಿಲ್ದಾಣ
|ಜುಲೈ 2022 – ನವೆಂಬರ್ 2023 ವರೆಗೆ
|371
|-
|ಬೃಂದಾವನ
|23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 – 24 ಮೇ 2024
|166
|-
|ಯಜಮಾನ
|27 ಜನವರಿ 2025 – 8 ಮಾರ್ಚ್ 2026 
|336
|-
| [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ]] 
|10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 – 7 ಜೂನ್ 2026
| 1159 
|}

=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| 11 ಜೂನ್ 2022
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಸೀಸನ್ 2''
|
|-
| 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 9''
|
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಹೆಸರು ತೋರಿಸು
! ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿ
|-
| 4 ಜುಲೈ 2022
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೭''
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಗಿನ್ 
|-
| 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022
| ''ಪವಾಡ ಪುರುಷ''
| ಮರಾಠಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬಲುಮಾಚ್ಯಾ ನವನೇ ಚಾಂಗ್ಭಾಲಾ''
|}
=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 1]]''
| 2013
| 99
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 3)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 3]]''
| 2015
| 98
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]]''
| 2016
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 7)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 7]]''
| 2019
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 8]]''
| 2021
| 120
|-
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮಿನಿ ಸೀಸನ್''
| 2021
| 23
|-
| ''ಚಾಟ್ ಕಾರ್ನರ್''
| 2020
| 42
|-
| ''ಹಾಸ್ಯ ಕಂಪನಿ''
| 2019
| 18
|-
| ''ಕಾಮಿಡಿ ಟಾಕೀಸ್''
| 2017
| 54
|-
| ''ನೃತ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್''
| 2022
| 32
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2014
|
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2015
| 38
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2016
| 26
|-
| ''ಥಾಕಾ ಧಿಮಿ ತಾ''
| 2019
| 32
|-
| ''ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು''
| 2021
| 29
|-
| ''ಎಂದು ಮರೆಯಾದ ಹಾಡು''
|
|
|-
|''ಕುಟುಂಬದ ಶಕ್ತಿ''
| 2017
| 42
|-
| ''ಹಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ''
| 2020
| 18
|-
| ''ಭಾರತೀಯ''
| 2013
|
|-
| ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ|ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]] ಸೀಸನ್ 4''
| 2019
|
|-
| ''ಮಜಾ ಭಾರತ ಸೀಸನ್ 4''
| 2020
| 31
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
| 264
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 3''
| 2020
| 69
|-
| ''ಮುಂಜಾನೆ ರಾಗ''
| 2021
| 60
|-
| ''ನನ್ನಮ್ಮ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್''
| 2021
| 34
|-
| ''ಪ್ರಾರ್ಥನೆ''
| 2016
| 262
|-
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ''
| 2021
| 35
|-
| ''ಸವಿರುಚಿ''
| 2022
| 60
|-
| ''ನಕ್ಷತ್ರ ಸವಿರುಚಿ''
| 2016
| 105
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
|
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2016
| 39
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2017
| 28
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
! ನಿಂದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ
|-
| ''ಚಿಕ್ಕೇಜಮಣಿ''
| 2021 - 2022
| 241
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಬಾಬು''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೨''
| 2020
| 76
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 2''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೩''
| 2020 - 2021
| 105
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 3''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೪''
| 2021
| 43
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 4''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೫''
| 2021
| 95
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 5''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೬''
| 2021
| 79
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 1''
|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
'''''(Main Articleː[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]])'''''

[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2014 ರ [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] (ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ) ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇ 31, 2014 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಜೂನ್ 14 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 15, 2014 ರ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 8:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 11:00 ರ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಸ್ಲಾಟ್ ನಡುವೆ ಚಾನೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೋರಮಂಗಲ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 
ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. 2014 ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು  ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಸಹೋದರಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಹೆಸರು
! ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ
! ವರ್ಗ
! SD/HD ಲಭ್ಯತೆ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ''
| 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000
| rowspan=&quot;2&quot; | GEC
| SD+HD
| ಹಿಂದೆ ''ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ''
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]''
| 24 ಜುಲೈ 2016
| rowspan=&quot;3&quot; | SD
| Viacom18 ರ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ GEC ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]''
| 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018
| [[ಸಿನಮಾ|ಸಿನಿಮಾಗಳು]]
| Viacom18 ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]]''
| 19 ಮಾರ್ಚ್ 2014
| [[ವಾರ್ತೆ]]
| ಹಿಂದೆ [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|''ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'']]
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಯಾಕಾಂ 18 ಒಡೆತನದ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>tbqnq87eoza99bpxynbluyfnp3evv8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432193</id>
      <parentid>1432192</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54010-91</username>
        <id>102391</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಹೋದರಿ ವಾಹಿನಿಗಳು */</comment>
      <origin>1432193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20374" sha1="9ia5aey89p9wdquug2b919pqmonxngl" xml:space="preserve">'''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ'''  ಇದು ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch|title=Kannada Television to Gain a New Hue|publisher=[[Viacom18]]|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524034747/https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಾನಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ, ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು 24 ಜುಲೈ 2016 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ತನ್ನ 20 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.

{{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ
|logofile=ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.png
|country=ಭಾರತ
|language=[[ಕನ್ನಡ]]
|broadcast area=[[ಭಾರತ]]|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಭಾರತ]]|owner=ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|launch=ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2000; 25 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ
Rebranded on : 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015; 10 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 
|replaced names=[[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]]
|slogan=ಬಣ್ಣ ಹೊಸದಗಿದೆ ಬಂಧ ಬಿಗಿಯಾಗಿದೆ
|sister names=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]&lt;br /&gt;[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]&lt;br /&gt;[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ]] &lt;br/&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ&lt;br/&gt; ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೧ ಕನ್ನಡ &lt;br /&gt; ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೨ ಕನ್ನಡ&lt;br/&gt;}}

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000 ರಂದು [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ನಂತರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 ಒಡೆತನದ ವಯಾಕಾಮ್ 18 ರ ಭಾಗವಾಯಿತು, 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಲರ್ಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್‌ಡಿ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಜಿ ಈ ಸಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.

== ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಾರಗಳು ==

=== ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ರೂಪಾಂತರ
|-
|9 ಮಾರ್ಚ್ 2026
|ರಾಣಿ
|ತೆಲುಗು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನಿ&quot;
|-
|ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2025
|ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಸಿಂಧು ಭೈರವಿ&quot;
|-
|14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
|ಮುದ್ದು ಸೊಸೆ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನ ಮರುಮಗಳು&quot;
|-
| 27 ಜನವರಿ 2026
| ಗೌರಿ ಕಲ್ಯಾಣ
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಗಾಚೋರ&quot;
|-
| 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025
|[[ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಅಯ್ಯನಾರ್ ತುನೈ&quot;
|-
| 4 ಜೂನ್ 2025
|[[ನಂದಗೋಕುಲ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ನಂದಗೋಕುಲ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಪಾಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ 2&quot;
|-
|03 ಮಾರ್ಚ್ 2025
|[[ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ]]
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಗೀತಾ L.L.B&quot;
|-
|27 ಜನವರಿ 2026
|ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ
|
|-
|9 ಜೂನ್ 2026
| ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ 2
| 
|}

==ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು==
===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
! ಹೆಸರು !! ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳು !! ಸಂಚಿಕೆಗಳು
|-
| 	ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ	
|
|
|-
|ಬದುಕು
|2003	
|3118
|-
| [[ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ]]	
|2003	
|1300
|-
|ಮೂಡಲ ಮನೆ	
|2003	
|569
|-
|[[ಸಿಲ್ಲಿ ಲಲ್ಲಿ]]	
|2003	
|
|-
|ಗೃಹಭಂಗ
|2004 - 2005 
|
|-
|[[ಮುಕ್ತ]] ಮುಕ್ತ 
|2005 - 2008	
|552
|-
|ಮಹಾನವಮಿ	
|2009	
|
|-
|ಅರುಂಧತಿ	
|2010-	
|633
|-
|[[ಪುಟ್ಟ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಪುಟ್ಟಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ನಂತರ [[ಮಂಗಳ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಮಂಗಳಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಬಾಲಿಕಾ ವಧು' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್	
|2012 - 2022	
|3026
|-
|[[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]]	
|2013 - 2020
|1588
|-
|ಅಕ್ಕ	
|2013 -	
|1013
|-
|[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮಾ(ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ ೧]]	
|2013 -	
|2150
|-
|ಮಹಾಪರ್ವ	
|2013	
|364
|-
|ರೋಬೋ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ	
|2013	
|645
|-
|ಅಶ್ವಿನಿ ನಕ್ಷತ್ರ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಧುಬಾಲ - ಏಕ್ ಇಷ್ಕ್ ಏಕ್ ಜೂನನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2013 - 2015	
|633
|-
|ಕುಲವಧು 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಉತರನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2014	
|1590
|-
|ಯಶೋಧೆ	
|2014
|225
|-
|ದೇವತೆ	
|2015	
|345
|-
|ಗಾಂಧರಿ	
|2015	
|469
|-
|ಕಿನ್ನರಿ	
|2015 - 2019	
|1193
|-
|ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ	
|2015	
|348
|-
|ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ	
|2016	
|220
|-
|ಮನೆದೇವ್ರು	
|2016	
|532
|-
|ಓ ಶಾಂತಿ ಓಂ ಶಾಂತಿ	
|2016	
|174
|-
|ಪದ್ಮಾವತಿ	
|2017 - 2019	
|595
|-
|ರಾಧ ರಮಣ	
|2017 - 2019	
|713
|-
|ಸಂಜು ಮತ್ತು ನಾನು	
|2017 - 2017	
|22
|-
|ಶನಿ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಕರ್ಮಫಲದಾತ ಶನಿ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2017 - 2019	
|382
|-
|ಮಹಾಕಾಳಿ
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಹಾಕಾಲಿ ಅಂತ್ ಹಿ ಆರಂಭ್ ಹೈ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2018 - 2019
|103
|-
|ನೀಲಾಂಬರಿ	
|2018 - 2019	
|69
|-
|ಸೀತಾ ವಲ್ಲಭ	
|2018 - 2020	
|525
|-
|ಇಷ್ಟ ದೇವತೆ	
|2019 - 2019	
|99
|-
|ಇವಳು ಸುಜಾತ	
|2019 - 2020	
|205
|-
|ಮಿಥನ ರಾಶಿ	
|2019 - 2022	
|908
|-
|[[ನಮ್ಮನೆ ಯುವರಾಣಿ|ನಮ್ಮನೇ ಯುವರಾಣಿ]]	
|2019 - 2022	
|1085
|-
|ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ	
|2019 - 2019	
|97
|-
|ರಂಗನಾಯಕಿ	
|2019 - 2020
|261
|-
|[[ಗಿಣಿರಾಮ]] 
ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ 'ಜೀವ್ ಝಾಲಾ ಯೇಡಪಿಸ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2020 - 2023
|770
|-
|ಹೂ ಮಳೆ	
|2020 - 2021
|254
|-
|[[ಕನ್ನಡತಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕನ್ನಡತಿ]]	
|2020 - 2023
|800
|-
|ಲಗ್ನ ಪತ್ರಿಕೆ	
|2020 - 2020
|57
|-
|ಮೂರುಗಂಟು	
|2020 - 2020
|186
|-
|ನನ್ನರಸಿ ರಾಧೆ	
|2020 - 2022
|668
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ 3	
|2020	
|65
|-
|ದೊರೆಸಾನಿ	
|2021 - 2022	
|205
|-
|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ	
|2021 - 2022
|325
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ‌ ಸೀಸನ್ 4	
|2021	
|119
|-
| ''[[ಲಕ್ಷಣ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)|ಲಕ್ಷಣ]]
| 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 ರಿಂದ 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 569
|-
|ದಾಸ ಪುರಂದರ	
|2022 - 2023	
|
|-
|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ
|22 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಿಂದ 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರವರೆಗೆ
|614
|-
|[[ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ]]
|2  ಜನವರಿ 2023	ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 199
|-
|''ಪುಣ್ಯವತಿ''
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ [[:en:Sasural_Simar_Ka|'ಸಸುರಾಲ್ ಸಿಮರ್‌ ಕಾ']] ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2 ಜನವರಿ 2023 ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 212
|-
| ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ ೫
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 120
|-
| ''ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ''
| 22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023 
| 143
|- 
| '' ಗೃಹಪ್ರವೇಶ''
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023
| 150
|- 
|[[ಗೀತಾ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗೀತಾ]] 
|6 ಜನವರಿ 2020 ರಿಂದ 9 ಮಾರ್ಚ್ 2024
|	1107
|-
|ಚುಕ್ಕಿ ತಾರೆ
| 18 ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಿಂದ 5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024
| 148
|-
|ನನ್ನ ದೇವ್ರು 
| 8 ಜುಲೈ 2024 – 27 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 ವರೆಗೆ
| 68
|-
| [[ಶ್ರೀಗೌರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಶ್ರೀಗೌರಿ]]
|29 ಜನವರಿ 2024 – 22 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2024
|248
|-
|[[ಅಂತರಪಟ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಂತರಪಟ]]
|
|403
|-
| ನಿನಗಾಗಿ
|27 ಮೇ 2024 – 05 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ವರೆಗೆ
|413
|-
| [[ಕರಿಮಣಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕರಿಮಣಿ]]
|19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 – 27 ಜುಲೈ 2025 ರವರೆಗೆ
|413
|-
|[[ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು]]
|9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 – 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|319
|-
| [[ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ 2|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ ೨]]
|13 ಮಾರ್ಚ್ 2023 – 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|605
|-
|ವಧು
|27 ಜನವರಿ 2025 ರಿಂದ 13 ಜೂನ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|99
|-
|ನೂರು ಜನ್ಮಕು
|21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 – 4 ಜುಲೈ 2025 
|86
|-
|[[ರಾಮಾಚಾರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ರಾಮಾಚಾರಿ]]
|31 ಜನವರಿ 2022 – 28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025
|1038
|-
|ಒಲವಿನ ನಿಲ್ದಾಣ
|ಜುಲೈ 2022 – ನವೆಂಬರ್ 2023 ವರೆಗೆ
|371
|-
|ಬೃಂದಾವನ
|23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 – 24 ಮೇ 2024
|166
|-
|ಯಜಮಾನ
|27 ಜನವರಿ 2025 – 8 ಮಾರ್ಚ್ 2026 
|336
|-
| [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ]] 
|10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 – 7 ಜೂನ್ 2026
| 1159 
|}

=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| 11 ಜೂನ್ 2022
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಸೀಸನ್ 2''
|
|-
| 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 9''
|
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಹೆಸರು ತೋರಿಸು
! ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿ
|-
| 4 ಜುಲೈ 2022
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೭''
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಗಿನ್ 
|-
| 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022
| ''ಪವಾಡ ಪುರುಷ''
| ಮರಾಠಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬಲುಮಾಚ್ಯಾ ನವನೇ ಚಾಂಗ್ಭಾಲಾ''
|}
=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 1]]''
| 2013
| 99
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 3)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 3]]''
| 2015
| 98
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]]''
| 2016
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 7)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 7]]''
| 2019
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 8]]''
| 2021
| 120
|-
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮಿನಿ ಸೀಸನ್''
| 2021
| 23
|-
| ''ಚಾಟ್ ಕಾರ್ನರ್''
| 2020
| 42
|-
| ''ಹಾಸ್ಯ ಕಂಪನಿ''
| 2019
| 18
|-
| ''ಕಾಮಿಡಿ ಟಾಕೀಸ್''
| 2017
| 54
|-
| ''ನೃತ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್''
| 2022
| 32
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2014
|
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2015
| 38
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2016
| 26
|-
| ''ಥಾಕಾ ಧಿಮಿ ತಾ''
| 2019
| 32
|-
| ''ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು''
| 2021
| 29
|-
| ''ಎಂದು ಮರೆಯಾದ ಹಾಡು''
|
|
|-
|''ಕುಟುಂಬದ ಶಕ್ತಿ''
| 2017
| 42
|-
| ''ಹಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ''
| 2020
| 18
|-
| ''ಭಾರತೀಯ''
| 2013
|
|-
| ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ|ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]] ಸೀಸನ್ 4''
| 2019
|
|-
| ''ಮಜಾ ಭಾರತ ಸೀಸನ್ 4''
| 2020
| 31
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
| 264
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 3''
| 2020
| 69
|-
| ''ಮುಂಜಾನೆ ರಾಗ''
| 2021
| 60
|-
| ''ನನ್ನಮ್ಮ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್''
| 2021
| 34
|-
| ''ಪ್ರಾರ್ಥನೆ''
| 2016
| 262
|-
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ''
| 2021
| 35
|-
| ''ಸವಿರುಚಿ''
| 2022
| 60
|-
| ''ನಕ್ಷತ್ರ ಸವಿರುಚಿ''
| 2016
| 105
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
|
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2016
| 39
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2017
| 28
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
! ನಿಂದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ
|-
| ''ಚಿಕ್ಕೇಜಮಣಿ''
| 2021 - 2022
| 241
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಬಾಬು''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೨''
| 2020
| 76
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 2''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೩''
| 2020 - 2021
| 105
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 3''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೪''
| 2021
| 43
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 4''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೫''
| 2021
| 95
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 5''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೬''
| 2021
| 79
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 1''
|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
'''''(Main Articleː[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]])'''''

[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2014 ರ [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] (ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ) ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇ 31, 2014 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಜೂನ್ 14 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 15, 2014 ರ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 8:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 11:00 ರ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಸ್ಲಾಟ್ ನಡುವೆ ಚಾನೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೋರಮಂಗಲ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 
ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. 2014 ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು  ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಸಹೋದರಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಹೆಸರು
! ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ
! ವರ್ಗ
! SD/HD ಲಭ್ಯತೆ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ''
| 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000
| rowspan=&quot;2&quot; | GEC
| SD+HD
| ಹಿಂದೆ ''ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ''
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]''
| 24 ಜುಲೈ 2016
| rowspan=&quot;3&quot; | SD
| Viacom18 ರ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ GEC ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]''
| 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018
| [[ಸಿನಮಾ|ಸಿನಿಮಾಗಳು]]
| Viacom18 ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]]''
| 19 ಮಾರ್ಚ್ 2014
| [[ವಾರ್ತೆ]]
| ಹಿಂದೆ [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|''ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'']]
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಯಾಕಾಂ 18 ಒಡೆತನದ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>9ia5aey89p9wdquug2b919pqmonxngl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432224</id>
      <parentid>1432193</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gopala Krishna A</username>
        <id>23266</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contributions/~2026-54010-91|~2026-54010-91]] ([[User talk:~2026-54010-91|talk]]) to last revision by [[User:A826|A826]]</comment>
      <origin>1374902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20405" sha1="n4bchsmj0ya7ieq7i5cx340vsmi1eto" xml:space="preserve">'''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ'''  ಇದು ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಒಡೆತನದ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನರಂಜನಾ ಚಾನೆಲ್ ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] ಮನರಂಜನಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch|title=Kannada Television to Gain a New Hue|publisher=[[Viacom18]]|access-date=2022-08-06|archive-date=2022-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524034747/https://www.viacom18.com/media/colors-kannada-launch/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಾನಲ್ ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ]] ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಈ ಚಾನೆಲ್‌ನ ಯಶಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ, ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು 24 ಜುಲೈ 2016 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2020 ರಲ್ಲಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ತನ್ನ 20 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿತು.

{{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ
|logofile=ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.png
|country=ಭಾರತ
|language=[[ಕನ್ನಡ]]
|broadcast area=[[ಭಾರತ]]|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]],[[ಭಾರತ]]|owner=ಜಿಯೋ ಸ್ಟಾರ್ ಇಂಡಿಯಾ ಪ್ರೈವೇಟ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|launch=ಡಿಸೆಂಬರ್ 10, 2000; 25 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ
Rebranded on : 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015; 10 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ 
|replaced names=[[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]]
|slogan=ಬಣ್ಣ ಹೊಸದಗಿದೆ ಬಂಧ ಬಿಗಿಯಾಗಿದೆ
|sister names=[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]&lt;br /&gt;[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]&lt;br /&gt;[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ]] &lt;br/&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ&lt;br/&gt; ಸ್ಟಾರ್ ಸುವರ್ಣ ಪ್ಲಸ್&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೧ ಕನ್ನಡ &lt;br /&gt; ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ&lt;br /&gt;ಸ್ಟಾರ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ೨ ಕನ್ನಡ&lt;br/&gt;}}

== ಇತಿಹಾಸ ==
ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಮೂಲತಃ 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000 ರಂದು [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈ ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್‌ನ ರಾಮೋಜಿ ರಾವ್ ಅವರಿಂದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಇದು ನಂತರ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 18 ಒಡೆತನದ ವಯಾಕಾಮ್ 18 ರ ಭಾಗವಾಯಿತು, 26 ಏಪ್ರಿಲ್ 2015 ರಂದು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕಲರ್ಸ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮರು-ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿತು. [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್‌ಡಿ ಚಾನೆಲ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮೊದಲ ಜಿ ಈ ಸಿ ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ.

== ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಾರಗಳು ==

=== ಮೂಲ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ರೂಪಾಂತರ
|-
|9 ಮಾರ್ಚ್ 2026
|ರಾಣಿ
|ತೆಲುಗು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನಿ&quot;
|-
|ಆಗಸ್ಟ್ 4, 2025
|ಪ್ರೇಮಕಾವ್ಯ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಸಿಂಧು ಭೈರವಿ&quot;
|-
|14 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025
|ಮುದ್ದು ಸೊಸೆ
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಚಿನ್ನ ಮರುಮಗಳು&quot;
|-
| 27 ಜನವರಿ 2026
| ಗೌರಿ ಕಲ್ಯಾಣ
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಗಾಚೋರ&quot;
|-
| 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025
|[[ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಶ್ರೀ ಗಂಧದಗುಡಿ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಅಯ್ಯನಾರ್ ತುನೈ&quot;
|-
| 4 ಜೂನ್ 2025
|[[ನಂದಗೋಕುಲ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ನಂದಗೋಕುಲ]]
|ತಮಿಳು ಟಿವಿ ಸೀರಿಯಲ್ &quot;ಪಾಂಡಿಯನ್ ಸ್ಟೋರ್ಸ್ 2&quot;
|-
|03 ಮಾರ್ಚ್ 2025
|[[ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ 2025)|ಭಾರ್ಗವಿ ಎಲ್‌ಎಲ್‌.ಬಿ]]
|ಬಂಗಾಳಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ &quot;ಗೀತಾ L.L.B&quot;
|-
|27 ಜನವರಿ 2026
|ಪವಿತ್ರ ಬಂಧನ
|
|-
|9 ಜೂನ್ 2026
| ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ 2
| 
|}

==ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು==
===ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
! ಹೆಸರು !! ಪ್ರಸಾರವಾದ ವರ್ಷಗಳು !! ಸಂಚಿಕೆಗಳು
|-
| 	ಕ್ರೈಂ ಡೈರಿ	
|
|
|-
|ಬದುಕು
|2003	
|3118
|-
| [[ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗುಪ್ತಗಾಮಿನಿ]]	
|2003	
|1300
|-
|ಮೂಡಲ ಮನೆ	
|2003	
|569
|-
|[[ಸಿಲ್ಲಿ ಲಲ್ಲಿ]]	
|2003	
|
|-
|ಗೃಹಭಂಗ
|2004 - 2005 
|
|-
|[[ಮುಕ್ತ]] ಮುಕ್ತ 
|2005 - 2008	
|552
|-
|ಮಹಾನವಮಿ	
|2009	
|
|-
|ಅರುಂಧತಿ	
|2010-	
|633
|-
|[[ಪುಟ್ಟ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಪುಟ್ಟಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ನಂತರ [[ಮಂಗಳ ಗೌರಿ ಮದುವೆ|ಮಂಗಳಗೌರಿ ಮದುವೆ]] ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಬಾಲಿಕಾ ವಧು' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್	
|2012 - 2022	
|3026
|-
|[[ಅಗ್ನಿ ಸಾಕ್ಷಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಗ್ನಿಸಾಕ್ಷಿ]]	
|2013 - 2020
|1588
|-
|ಅಕ್ಕ	
|2013 -	
|1013
|-
|[[ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮಾ(ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ ೧]]	
|2013 -	
|2150
|-
|ಮಹಾಪರ್ವ	
|2013	
|364
|-
|ರೋಬೋ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ	
|2013	
|645
|-
|ಅಶ್ವಿನಿ ನಕ್ಷತ್ರ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಧುಬಾಲ - ಏಕ್ ಇಷ್ಕ್ ಏಕ್ ಜೂನನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2013 - 2015	
|633
|-
|ಕುಲವಧು 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಉತರನ್' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2014	
|1590
|-
|ಯಶೋಧೆ	
|2014
|225
|-
|ದೇವತೆ	
|2015	
|345
|-
|ಗಾಂಧರಿ	
|2015	
|469
|-
|ಕಿನ್ನರಿ	
|2015 - 2019	
|1193
|-
|ಸೌಭಾಗ್ಯವತಿ	
|2015	
|348
|-
|ಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಸೀತೆ	
|2016	
|220
|-
|ಮನೆದೇವ್ರು	
|2016	
|532
|-
|ಓ ಶಾಂತಿ ಓಂ ಶಾಂತಿ	
|2016	
|174
|-
|ಪದ್ಮಾವತಿ	
|2017 - 2019	
|595
|-
|ರಾಧ ರಮಣ	
|2017 - 2019	
|713
|-
|ಸಂಜು ಮತ್ತು ನಾನು	
|2017 - 2017	
|22
|-
|ಶನಿ 
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ 'ಕರ್ಮಫಲದಾತ ಶನಿ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2017 - 2019	
|382
|-
|ಮಹಾಕಾಳಿ
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ ' ಮಹಾಕಾಲಿ ಅಂತ್ ಹಿ ಆರಂಭ್ ಹೈ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2018 - 2019
|103
|-
|ನೀಲಾಂಬರಿ	
|2018 - 2019	
|69
|-
|ಸೀತಾ ವಲ್ಲಭ	
|2018 - 2020	
|525
|-
|ಇಷ್ಟ ದೇವತೆ	
|2019 - 2019	
|99
|-
|ಇವಳು ಸುಜಾತ	
|2019 - 2020	
|205
|-
|ಮಿಥನ ರಾಶಿ	
|2019 - 2022	
|908
|-
|[[ನಮ್ಮನೆ ಯುವರಾಣಿ|ನಮ್ಮನೇ ಯುವರಾಣಿ]]	
|2019 - 2022	
|1085
|-
|ರಕ್ಷಾ ಬಂಧನ	
|2019 - 2019	
|97
|-
|ರಂಗನಾಯಕಿ	
|2019 - 2020
|261
|-
|[[ಗಿಣಿರಾಮ]] 
ಮರಾಠಿ ಭಾಷೆಯ 'ಜೀವ್ ಝಾಲಾ ಯೇಡಪಿಸ' ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2020 - 2023
|770
|-
|ಹೂ ಮಳೆ	
|2020 - 2021
|254
|-
|[[ಕನ್ನಡತಿ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕನ್ನಡತಿ]]	
|2020 - 2023
|800
|-
|ಲಗ್ನ ಪತ್ರಿಕೆ	
|2020 - 2020
|57
|-
|ಮೂರುಗಂಟು	
|2020 - 2020
|186
|-
|ನನ್ನರಸಿ ರಾಧೆ	
|2020 - 2022
|668
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ 3	
|2020	
|65
|-
|ದೊರೆಸಾನಿ	
|2021 - 2022	
|205
|-
|ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ	
|2021 - 2022
|325
|-
|ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ‌ ಸೀಸನ್ 4	
|2021	
|119
|-
| ''[[ಲಕ್ಷಣ (ಟಿವಿ ಸರಣಿ)|ಲಕ್ಷಣ]]
| 9 ಆಗಸ್ಟ್ 2021 ರಿಂದ 7 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 569
|-
|ದಾಸ ಪುರಂದರ	
|2022 - 2023	
|
|-
|ಕೆಂಡಸಂಪಿಗೆ
|22 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 ರಿಂದ 27 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 ರವರೆಗೆ
|614
|-
|[[ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ತ್ರಿಪುರ ಸುಂದರಿ]]
|2  ಜನವರಿ 2023	ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 199
|-
|''ಪುಣ್ಯವತಿ''
ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯ [[:en:Sasural_Simar_Ka|'ಸಸುರಾಲ್ ಸಿಮರ್‌ ಕಾ']] ಧಾರಾವಾಹಿಯ ರೀಮೆಕ್
|2 ಜನವರಿ 2023 ರಿಂದ 6 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 212
|-
| ಶಾಂತಂ ಪಾಪಂ ಸೀಸನ್ ೫
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 9 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023
| 120
|-
| ''ಗಂಡ ಹೆಂಡತಿ''
| 22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023 
| 143
|- 
| '' ಗೃಹಪ್ರವೇಶ''
|22 ಮೇ 2023 ರಿಂದ 4 ನವೆಂಬರ್ 2023
| 150
|- 
|[[ಗೀತಾ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಗೀತಾ]] 
|6 ಜನವರಿ 2020 ರಿಂದ 9 ಮಾರ್ಚ್ 2024
|	1107
|-
|ಚುಕ್ಕಿ ತಾರೆ
| 18 ಮಾರ್ಚ್ 2024 ರಿಂದ 5 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024
| 148
|-
|ನನ್ನ ದೇವ್ರು 
| 8 ಜುಲೈ 2024 – 27 ಸೆಪ್ಟಂಬರ್ 2024 ವರೆಗೆ
| 68
|-
| [[ಶ್ರೀಗೌರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಶ್ರೀಗೌರಿ]]
|29 ಜನವರಿ 2024 – 22 ಡಿಸೆಂಬರ್‌ 2024
|248
|-
|[[ಅಂತರಪಟ (ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಅಂತರಪಟ]]
|
|403
|-
| ನಿನಗಾಗಿ
|27 ಮೇ 2024 – 05 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2025 ವರೆಗೆ
|413
|-
| [[ಕರಿಮಣಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಕರಿಮಣಿ]]
|19 ಫೆಬ್ರವರಿ 2024 – 27 ಜುಲೈ 2025 ರವರೆಗೆ
|413
|-
|[[ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ದೃಷ್ಟಿಬೊಟ್ಟು]]
|9 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2024 – 21 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|319
|-
| [[ಲಕ್ಶ್ಮೀ ಬಾರಮ್ಮ 2|ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಬಾರಮ್ಮ ೨]]
|13 ಮಾರ್ಚ್ 2023 – 11 ಏಪ್ರಿಲ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|605
|-
|ವಧು
|27 ಜನವರಿ 2025 ರಿಂದ 13 ಜೂನ್ 2025 ರವರೆಗೆ
|99
|-
|ನೂರು ಜನ್ಮಕು
|21 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 – 4 ಜುಲೈ 2025 
|86
|-
|[[ರಾಮಾಚಾರಿ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ರಾಮಾಚಾರಿ]]
|31 ಜನವರಿ 2022 – 28 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025
|1038
|-
|ಒಲವಿನ ನಿಲ್ದಾಣ
|ಜುಲೈ 2022 – ನವೆಂಬರ್ 2023 ವರೆಗೆ
|371
|-
|ಬೃಂದಾವನ
|23 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2023 – 24 ಮೇ 2024
|166
|-
|ಯಜಮಾನ
|27 ಜನವರಿ 2025 – 8 ಮಾರ್ಚ್ 2026 
|336
|-
| [[ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ (ಕನ್ನಡ ಧಾರಾವಾಹಿ)|ಭಾಗ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀ]] 
|10 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2022 – 7 ಜೂನ್ 2026
| 1159 
|}

=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| 11 ಜೂನ್ 2022
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ ಸೀಸನ್ 2''
|
|-
| 28 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2022
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 9''
|
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ದಿನಾಂಕ
! ಹೆಸರು ತೋರಿಸು
! ಡಬ್ ಮಾಡಿದ ಆವೃತ್ತಿ
|-
| 4 ಜುಲೈ 2022
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೭''
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ನಾಗಿನ್ 
|-
| 25 ಏಪ್ರಿಲ್ 2022
| ''ಪವಾಡ ಪುರುಷ''
| ಮರಾಠಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬಲುಮಾಚ್ಯಾ ನವನೇ ಚಾಂಗ್ಭಾಲಾ''
|}
=== ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 1)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 1]]''
| 2013
| 99
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 3)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 3]]''
| 2015
| 98
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 4)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 4]]''
| 2016
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 7)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 7]]''
| 2019
| 113
|-
| ''[[ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ (ಸೀಸನ್ 8)|ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಸೀಸನ್ 8]]''
| 2021
| 120
|-
| ''ಬಿಗ್ ಬಾಸ್ ಕನ್ನಡ ಮಿನಿ ಸೀಸನ್''
| 2021
| 23
|-
| ''ಚಾಟ್ ಕಾರ್ನರ್''
| 2020
| 42
|-
| ''ಹಾಸ್ಯ ಕಂಪನಿ''
| 2019
| 18
|-
| ''ಕಾಮಿಡಿ ಟಾಕೀಸ್''
| 2017
| 54
|-
| ''ನೃತ್ಯ ಚಾಂಪಿಯನ್''
| 2022
| 32
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2014
|
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2015
| 38
|-
| ''ಡ್ಯಾನ್ಸಿಂಗ್ ಸ್ಟಾರ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2016
| 26
|-
| ''ಥಾಕಾ ಧಿಮಿ ತಾ''
| 2019
| 32
|-
| ''ಎದೆ ತುಂಬಿ ಹಾಡುವೆನು''
| 2021
| 29
|-
| ''ಎಂದು ಮರೆಯಾದ ಹಾಡು''
|
|
|-
|''ಕುಟುಂಬದ ಶಕ್ತಿ''
| 2017
| 42
|-
| ''ಹಾಡು ಕರ್ನಾಟಕ''
| 2020
| 18
|-
| ''ಭಾರತೀಯ''
| 2013
|
|-
| ''[[ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಧಿಪತಿ|ಕನ್ನಡದ ಕೋಟ್ಯಾಧಿಪತಿ]] ಸೀಸನ್ 4''
| 2019
|
|-
| ''ಮಜಾ ಭಾರತ ಸೀಸನ್ 4''
| 2020
| 31
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
| 264
|-
| ''[[ಮಜಾ ಟಾಕೀಸ್]] ಸೀಸನ್ 3''
| 2020
| 69
|-
| ''ಮುಂಜಾನೆ ರಾಗ''
| 2021
| 60
|-
| ''ನನ್ನಮ್ಮ ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್''
| 2021
| 34
|-
| ''ಪ್ರಾರ್ಥನೆ''
| 2016
| 262
|-
| ''ರಾಜಾ ರಾಣಿ''
| 2021
| 35
|-
| ''ಸವಿರುಚಿ''
| 2022
| 60
|-
| ''ನಕ್ಷತ್ರ ಸವಿರುಚಿ''
| 2016
| 105
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 1''
| 2015
|
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 2''
| 2016
| 39
|-
| ''ಸೂಪರ್ ಮಿನಿಟ್ ಸೀಸನ್ 3''
| 2017
| 28
|}

=== ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ===
{| class=&quot;wikitable sortable  sortable&quot;
!ಹೆಸರು
! ಪ್ರಸಾರ ವರ್ಷ
! ಸಂಚಿಕೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ
! ನಿಂದ ಡಬ್ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ
|-
| ''ಚಿಕ್ಕೇಜಮಣಿ''
| 2021 - 2022
| 241
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ಬ್ಯಾರಿಸ್ಟರ್ ಬಾಬು''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೨''
| 2020
| 76
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 2''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೩''
| 2020 - 2021
| 105
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 3''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೪''
| 2021
| 43
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 4''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೫''
| 2021
| 95
| ಹಿಂದಿ TV ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 5''
|-
| ''ನಾಗಕನ್ನಿಕೆ ೬''
| 2021
| 79
| ಹಿಂದಿ ಟಿವಿ ಧಾರಾವಾಹಿ ''ನಾಗಿನ್ 1''
|}

==ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
'''''(Main Articleː[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]])'''''

[[ಅನುಬಂಧ ಅವಾರ್ಡ್ಸ್]] 2014 ರ [[ಈ-ಟಿವಿ ಕನ್ನಡ|ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ]] (ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ) ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮೇ 31, 2014 ರಂದು [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಇದು ಜೂನ್ 14 ಮತ್ತು ಜೂನ್ 15, 2014 ರ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿ 8:00 ರಿಂದ ರಾತ್ರಿ 11:00 ರ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಸ್ಲಾಟ್ ನಡುವೆ ಚಾನೆಲ್ ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ಕೋರಮಂಗಲ ಒಳಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 
ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ವಿವಿಧ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. 2014 ರ ಆವೃತ್ತಿಯು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು  ಉದ್ಘಾಟನಾ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಈಗ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

== ಸಹೋದರಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable sortable &quot;
!ಹೆಸರು
! ಬಿಡುಗಡೆ ದಿನಾಂಕ
! ವರ್ಗ
! SD/HD ಲಭ್ಯತೆ
! ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
|-
| ''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ''
| 10 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2000
| rowspan=&quot;2&quot; | GEC
| SD+HD
| ಹಿಂದೆ ''ಈಟಿವಿ ಕನ್ನಡ''
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]''
| 24 ಜುಲೈ 2016
| rowspan=&quot;3&quot; | SD
| Viacom18 ರ ಎರಡನೇ ಕನ್ನಡ GEC ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ]]''
| 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018
| [[ಸಿನಮಾ|ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]]
| Viacom18 ನ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಾನೆಲ್
|-
| ''[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|ನ್ಯೂಸ್ 18 ಕನ್ನಡ]]''
| 19 ಮಾರ್ಚ್ 2014
| [[ವಾರ್ತೆ|ಸುದ್ದಿ]]
| ಹಿಂದೆ [[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ|''ಈಟಿವಿ ನ್ಯೂಸ್ ಕನ್ನಡ'']]
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{reflist}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಯಾಕಾಂ 18 ಒಡೆತನದ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>n4bchsmj0ya7ieq7i5cx340vsmi1eto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>144832</id>
    <revision>
      <id>1432194</id>
      <parentid>1384101</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54010-91</username>
        <id>102391</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1432194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3643" sha1="c38pl45t03bcfeesghxv5g3vpna5mdy" xml:space="preserve">{{Infobox ದೂರದರ್ಶನ ವಾಹಿನಿ|name=ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ|logo=|logo_size=|logo_alt=|launch_date=|owner=[[ವಿಯಾಕಾಂ 18]]|network=|key_people=|headquarters=[[ಬೆಂಗಳೂರು]], [[ಕರ್ಣಾಟಕ]], [[ಭಾರತ]]|country=[[ಭಾರತ]]|picture_format=|sister_channels=|website=|launch={{Start date|df=yes|2018|9|24}}|logofile=|picture format=576i (16:9 ಮತ್ತು 4:3)|sister names={{Collapsible list
| list_style = text-align:left;
| 1          =[[ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ]]&lt;br /&gt;[[ಕಲರ್ಸ್ ಸೂಪರ್]]&lt;br /&gt;[[ನ್ಯೂಸ್18 ಕನ್ನಡ]] &lt;br/&gt;ಕಲರ್ಸ್ ಟಿವಿ &lt;br/&gt; ಕಲರ್ಸ್ ಸಿನೆಪ್ಲೆಕ್ಸ್ &lt;br /&gt;ಕಲರ್ಸ್ ಸಿನೆಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಬಾಲಿವುಡ್ &lt;br /&gt; ಕಲರ್ಸ್  ಸಿನೆಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಸೂಪರ್ಹಿಟ್ಸ್ &lt;br /&gt;ಎಂ ಟಿವಿ &lt;br/&gt; ಎಂಟಿವಿ ಇಂಡೀಸ್&lt;br /&gt; ವಿಹೆಚ್ 1&lt;br /&gt;ಕಾಮಿಡಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್&lt;br /&gt; ಕಲರ್ಸ್ ಮರಾಠಿ&lt;br /&gt;ಕಲರ್ಸ್ ಗುಜರಾತಿ&lt;br /&gt;ಕಲರ್ಸ್ ಗುಜರಾತಿ ಸಿನಿಮಾ&lt;br /&gt;ಕಲರ್ಸ್ ಬಾಂಗ್ಲಾ&lt;br /&gt; ಕಲರ್ಸ್ ಬಾಂಗ್ಲಾ ಸಿನಿಮಾ&lt;br /&gt;ಕಲರ್ಸ್ ರಿಷ್ಟೆ&lt;br /&gt; ಕಲರ್ಸ್ ಒಡಿಯಾ&lt;br /&gt;ನ್ಯೂಸ್ 18 ಉರ್ದು&lt;br /&gt;ನ್ಯೂಸ್ 18 ಇಂಡಿಯಾ&lt;br /&gt;ನ್ಯೂಸ್ 18 ಬಿಹಾರ-ಜಾರ್ಖಂಡ್&lt;br /&gt;ನ್ಯೂಸ್ 18 ಬಾಂಗ್ಲಾ&lt;br /&gt;ನಿಕ್ &lt;br /&gt; ನಿಕ್ ಜೂನಿಯರ್&lt;br /&gt;ಟೀನ್ ನಿಕ್&lt;br /&gt;ಸೋನಿಕ್-ನಿಕಲೋಡಿಯನ್&lt;br /&gt;ಸಿಎನ್ಎನ್-ನ್ಯೂಸ್18&lt;br /&gt;ಕಲರ್ಸ್ ಇನ್ಫಿನಿಟಿ &lt;br /&gt;ಕಲರ್ಸ್ ತಮಿಳು
}}}}

'''ಕಲರ್ಸ್ ಕನ್ನಡ ಸಿನಿಮಾ''' ಭಾರತೀಯ ದೂರದರ್ಶನ ಸಿನಿಮಾ ವಾಹಿನಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ|ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ]] [[ಸಿನಿಮಾ|ಸಿನಿಮಾಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಚಾನಲ್ ಅನ್ನು 24 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2018 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು [[ವಿಯಾಕಾಂ 18]] ನಿಂದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸಿನಿಮಾ ಚಾನಲ್ ಆಗಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/business/2018/sep/11/viacom18-ups-regional-play-launches-new-channel-colors-kannada-cinema-1870444.amp |title=Viacom18 ups regional play, launches new channel Colors Kannada Cinema |access-date=2022-08-23 |archive-date=2022-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220823113247/https://www.newindianexpress.com/business/2018/sep/11/viacom18-ups-regional-play-launches-new-channel-colors-kannada-cinema-1870444.amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}} 

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ವಿಯಾಕಾಂ 18 ಒಡೆತನದ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಟಿವಿ ಚಾನೆಲ್]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡದ ಸಿನೆಮಾ ವಾಹಿನಿ]]
[[ವರ್ಗ:ಕಿರುತೆರೆ ವಾಹಿನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>c38pl45t03bcfeesghxv5g3vpna5mdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:A826</title>
    <ns>3</ns>
    <id>145448</id>
    <revision>
      <id>1432216</id>
      <parentid>1431502</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T09:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ</username>
        <id>102396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Question from ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ on ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ (೧೫:೨೬, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1432216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148468" sha1="80vvwnzq1o6pv51nvt8px93p2vgywwt" xml:space="preserve">{{ಸುಸ್ವಾಗತ}}.&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೧:೦೯, ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Translate ==

Translate Infobox ಊರು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್
Total → ಒಟ್ಟು
Population → ಜನಸಂಖ್ಯೆ
Time zone → ಸಮಯ ವಲಯ
Vehicle registration → ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ 
Thanks [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)[[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೬:೩೮, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಧನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೦೯, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Template ==

{{Translation|&quot;      &quot;}} 👈
{Translation|&quot;      &quot;}👈 ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ?? [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೫೩, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:Added template. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೬:೫೮, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

{{Ping|~aanzx}} But ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ 
This👇 template 
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Template:Translation [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೯, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:Added &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೦:೪೧, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏 [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೨, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Question from [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] (೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) ==

Hello dear mentor! 
I'm testing the feature now that the new system is deployed. You can invite other trusted users to become mentors, they have to visit [[special:EnrollAsMentor]] to signup. 
If you have any question about the Growth features, or about how to improve newcomers' first steps, let me know. 
All the best, --[[ಸದಸ್ಯ:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Trizek (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) ==

ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಾಗಿ ʼಮೈಸೂರಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಚರ್ಮಪ್ರಸಾಧನ (ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ) ಸಂಸ್ಥೆ – ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ʼ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದೆ. ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದೆರೆಡು ಪ್ಯಾರಾ ಮಾಡಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತರುವಾಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಲೇಖನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಅದು ಅತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನದು ಬಾಲಿಷವೆನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಲೇಖನವನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನ್ನದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನೀವು ಈಗ ಹೊಸ ಪುಟದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು https://kn.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=kn&amp;from=en&amp;page=Van+Ingen+%26+Van+Ingen&amp;targettitle=Van+Ingen+%26+Van+Ingen  &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೫:೫೩, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Question from [[User:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] on [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) ==

ನಾನು ಹೊಸದಾದ ಲೇಖನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಏಕೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:ನೀವು ಯಾವುದೇ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?, ನೀವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು [https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:AbuseLog&amp;wpSearchUser=Meghana+Shivanand ಜಾಗತಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ] ನಿಮ್ಮ ಪುಟ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪಾದನೆಗಳಿಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೯:೩೮, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== ಅನುವಾದ ==
ನಮಸ್ತೆ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಈ [[ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:About]] ಅನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:ನಾಳೆ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೨೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)
::ಬಹು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ  ಅನುವಾದಿಸಲು  ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೨:೨೨, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಧನ್ಯವಾದ  [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೦, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== ವರ್ಗ ==

[[ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆಎಸ್]] ಈ ಪುಟದ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ error ವರ್ಗ (Articles with invalid date parameter in template),(Articles with hCards),(CS1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್-language sources (en),) ಇಂತಹ ವರ್ಗಗಳನ್ನು hide ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುದಿಲ್ಲವೆ?? ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯೂ ಇಂತಹ error ಇದ್ರು ಸಹ ಕೆಳಗಡೆ ಅಂತಹ ವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

:ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ , ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox person ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೭:೩೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Errors ==

[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date ]] ನಲ್ಲಿ Errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುತ್ತಾ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಈ ರೀತಿ errors ಇದೆ 👇
{{Film date|2022|11|11}} [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

:[[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|@SyntaxErrors098]] fixed by Jon Harald Søby &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೩೩, ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

ಇಲ್ಲಿ ಸರಿ ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಈ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date]] [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

== ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ ==

{| style=&quot;background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;&quot; | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt=&quot;Wikidata&quot;]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | 

ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ.

'''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.'''
|}
{{clear}}
----

ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. 
&lt;div style=&quot;border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

&lt;br /&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&amp;oldid=1143808 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೧, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ ==

&lt;div style=&quot;border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;&quot;&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 1.4em;&quot;&gt;[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;/p&gt;
&lt;span class=&quot;mw-ui-button mw-ui-progressive&quot;&gt;[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;display: table-cell; vertical-align: middle;&quot;&gt;[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;
&lt;!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&amp;oldid=1149743 --&gt;

== About wpcleaner ==

@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] It seems wpcleaner is not fully configured. At present it seems to detect wpcleaner errors (above 500) and we need to add checkwiki errors [see https://phabricator.wikimedia.org/T330269]. After configuring fully please ping me also. As a general rule [not 100% sure but reference tags come before punctuation marks on french wikipedia]. It also needs some person with thorough understanding of exceptions to general rules. Good luck. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

:[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] I have no idea how to use or configure wpcleaner, since any of local users are not interested or asking about it, don't feel any necessity for it , anyway will check if I can understand it and let you know, because last i checked kannada text were rendered as box in wpcleaner. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೪:೪೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] rendered as box: its issue of non existent fonts or issue with wpcleaner. what os: windows or linux [apt install fonts-indic, if on debian]. Will you help with translation of error messages? [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೫, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] thank you for help, I use windows is can you suggest how to fix font &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೫:೨೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
::::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] search query: https://www.google.com/search?q=how+install+kannada+fonts+on+windows&amp;btnI=I%27m+Feeling+Lucky&amp;source=hp&amp;ei=lhwLZKCuHKX14-EPlcqtsAI&amp;iflsig=AK50M_UAAAAAZAsqpgdzIRClnXPKwXnUb3NuL58nIALe&amp;ved=0ahUKEwig0dvnqNH9AhWl-jgGHRVlCyYQ19QECAk or see this https://apps.microsoft.com/store/detail/all-kannada-fonts/9N2MN54MM0L6?hl=en-us&amp;gl=us [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] ok can you give any links to templates other than enwiki  for refference &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೭:೪೧, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Translation help ==

@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] 

Do you know other language in india. If possible go through this  [[:bn:উইকিপিডিয়া:WikiProject Check Wikipedia/Translation]] page and add translations for each error on [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:WikiProject Check Wikipedia/Translation]]. Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Page ==

ನೀವು  ಅನುವಾದಿಸಿದ page [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] ಮೊದಲೇ [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಎಂಬ ಪುಟ ಇದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ... [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] , ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ನಾನು ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ ಆದರೆ  ಉಳಿಸಲು ಮರೆತಿದ್ದೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇಂದು ಉಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಟವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟವನ್ನು ಈಗ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೯:೪೩, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
::[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)]] infobox errors please ಸರಿ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೪, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೯:೪೫, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== about page deleted ==

my page is meghana Shivanand. it was deleted, so I can't find my page in website. so i request you to please give my page back [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೨, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)

:@@[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] , I have undeleted page now, for future reference please contact deleting admin instead of someone else to restore deleted page. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೫:೦೮, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)
::ok thank you [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩) ==

ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಲೇಖನವನ್ನುಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ನುಸುಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೦೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== Question from [[User:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] on [[ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ]] (೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩) ==

Eachanoor shantha kaadambari required --[[ಸದಸ್ಯ:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prabhasindhoor|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನೀವು ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಪ್ನಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಸಿಗಬಹುದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೯:೪೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] on [[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

ಹೆಗೇ ಈ ಳಲೇಖಾಣಾವನ್ನಾ ಊಳಿಶೂವೂದೂ --[[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NANDIBEVOOR PALLAVI|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ದಯವಿಟ್ಟು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]]  ಪ್ರಕಾರ ಲೇಖನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಮತ್ತು [[Wikipedia:Moving a page]] ಆಂಗ್ಲ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಸ ಬಹುದು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೦೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Translation of taxobox ==

Hi. How do you change the various names in the taxobox to Kannada? For ex: Domain: to ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Family: to ಕುಟುಂಬ etc. i.e. I wanted to know which template or module contains these names so that they can be changed to Kannada. Can you help me? Thanks.

[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] , it is in [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Anglicise_rank]] &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೮:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

Would like to know what is the impact of article (means how many have gone through the article) - ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://xtools.wmcloud.org/articleinfo/kn.wikipedia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6%20%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

Would like to know, how to know the impact of all the articles I handled. &quot;Your Impact&quot; provides 60 days input for few articles handled, but not all. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://pageviews.wmcloud.org/?project=kn.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=all-time&amp;pages=%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 . &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೪೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] on [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]] (೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

Kuruba hithihasa --[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:S.M. MAHENDRA|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] , ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಪುಟವನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ , ನೀವು ಬಯಸಿದರೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:MOS]] ಪ್ರಕಾರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೀವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೪೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== ಕರ್ನಾಟಕ  ==

ಹೊಸ Infobox ಯಾಕೆ remove ಮಾಡಿದ್ದು? ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ಕೆಂಪು,ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬಾರದಿತ್ತು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೪೭, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::ಯಾಕೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::@[[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] , ಇತರ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡ. ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೫೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::Infobox head, sub head ಗಳಗಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ, ಆದ್ರೆ ನೀವು ಯಾಕೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದೀರಿ , 
:::ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ . ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ sub head ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಸಿದ್ದು . [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::::ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ [[WP:VP]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೨:೦೧, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== ಸಹಾಯ ==

[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[en:MediaWiki:Gadget-switcher.js]] ಮತ್ತು [[en:MediaWiki:Gadgets-definition]] ಈ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಪುಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದನಿಸುತ್ತಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Gadget-switcher.js]] [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:MediaWiki:Gadgets-definition]]  , ಡಿಜಿಟಲ್ map ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆ ಎರಡನ್ನೂ Infobox ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು, [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೫, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:Request on [[WP:VP]] , i will import it &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೪:೦೦, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::👍 [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೪, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ==

ನಮಸ್ತೆ ಅನೂಪ್, 

ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಭದ್ರತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಸುದ್ದಿ...

ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ

ಸರಿಯಾದ ಬಗೆ ಏನು ?

[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] , ಅದು tear gas bomb ಅಲ್ಲ, ಹೊಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಂಬ್. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೦:೦೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್.
::ಅಳಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮ..
::ಸರಿ ಮಾಡ್ತೇನೆ.
::[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::Rollback ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಕೊಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೦:೦೬, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] on [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] (೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩) ==

ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡವಾಗುವುದೆ ? --[[ಸದಸ್ಯ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೦:೩೫, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] (೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ==

how to my profile edit? --[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MARUTI SALUNKE|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]], https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:MARUTI_SALUNKE&amp;action=edit&amp;redlink=1 . &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೧೭, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 --&gt;

== Help Wanted with CampWiz ==

Hi,  Can you please help me translate the following templates in Kannada? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}}[[ಸದಸ್ಯ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nokib Sarkar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೪, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST)

== Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights.

Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link]

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team #WeTogether'''

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೬, ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ೦೪:೪೧, ೩ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&amp;oldid=26721207 --&gt;

== Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;/div&gt;.
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 --&gt;

== Question from [[User:2310173 sharina|2310173 sharina]] (೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪) ==

How to upload the writing in wikipedia. --[[ಸದಸ್ಯ:2310173 sharina|2310173 sharina]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2310173 sharina|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)

:please refer [[ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ]].&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೯:೧೮, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)

== Question from [[User:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] (೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪) ==

Hello,
how can we see the total views of our published articles. --[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Veena Sundar N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]], see [[Special:Contributions/Veena Sundar N.]] &amp; https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=Veena+Sundar+N._ .&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೬:೫೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
:@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] page views can seen at https://xtools.wmcloud.org/pages/kn.wikipedia.org/Veena%20Sundar%20N. , please add . while viewing above pagesas your username has . at the end it doesn't work while link here. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೬:೫೫, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)

== Feminism and Folklores  2024 Organizers Feedback ==

Dear Organizer,
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]]

We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success.

To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). 

Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives.

Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6  survey]. 

By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement.

The survey covers:
#Community engagement and participation
#Challenges and successes
#Partnership

Thank you again for your tireless efforts in promoting  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore].

Best regards,&lt;br&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Organising Tuluvas Aati Month ==

[[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg| 150px | right]]
Hello Organizers,

We want to extend our heartfelt gratitude to you for making the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' event a success. Your time, dedication, and expertise brought this cultural celebration to life, creating meaningful experiences for everyone involved. To help us improve future events and celebrate the efforts of everyone.
Each organizer/jury who gets support will receive in gift card format. please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form].

Best regards,&lt;br&gt;
'''Tuluvas Aati Month Team'''.

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/JuryList&amp;oldid=27685549 --&gt;

== [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! ==

Dear Feminism and Folklore Organizers,

We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st.

For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit

Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline

We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out:  '''support@wikilovesfolkore.org'''

Kind regards, &lt;br&gt;
On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. &lt;br&gt;
[[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia ==

Dear Recipient,&lt;br&gt;
We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled &lt;b&gt;&quot;Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,&quot;&lt;/b&gt; will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships.

===Workshop Objectives===
* &lt;b&gt;Introduction to Partnerships: &lt;/b&gt;Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement.
* &lt;b&gt;Strategies for Collaboration: &lt;/b&gt;Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships.
* &lt;b&gt;Case Studies:&lt;/b&gt; Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community.
* &lt;b&gt;Interactive Discussions: &lt;/b&gt;Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy.

===Workshop Details===
📅 Date: 7th December 2024&lt;br&gt;
⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])&lt;br&gt;
📍 Venue: Zoom Meeting

===How to Join:===
Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia &lt;br&gt;
Meeting ID: 860 4444 3016 &lt;br&gt;
Passcode: 834088

We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts.

Thank you,

Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country ==

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]]

Dear Team,
My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign.

Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons.

As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet.

* Please find the project page for this year’s edition at:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025
* To sign up and organize the event in your country, visit:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize

If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know.

In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia.

We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested.

* You can find the Feminism and Folklore project page here:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025

* The page to sign up is:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page

For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know.

We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons.

Sincerely,

The Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign.

We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture.

=== Why Host the Competition? ===
* Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture.
* Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics.
* Raise awareness: Increase global understanding of these important issues.

=== Exciting Prizes Await! ===
We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes:

**International Recognition:**
* 1st Prize: $300 USD
* 2nd Prize: $200 USD
* 3rd Prize: $100 USD
* Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each

**Local Recognition (Details Coming Soon!):**
Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements!  
All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency.

=== Ready to Get Involved? ===
Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025]  
Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page]

=== Collaboration is Key! ===
Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region.

=== Let's Collaborate! ===
For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further.  
Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content!

Thank you,  
**Wiki Loves Folklore International Team**

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ೧೧:೫೪, ೨೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== ಕವಿ ಪರಿಚಯ ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ ==

ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95|2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95]] ೧೮:೩೨, ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

== Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers &amp; Jury ==

Hello Community Organizers and Jury,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

# First Prize: $25 USD

# Second Prize: $20 USD

# Best Jury Article: $15 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''.

Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles.

Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles.

We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;March 5, 2025&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the  [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form]


Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.

We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]]

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Stella and Tiven

Wiki loves folklore international team


[[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&amp;oldid=28309519 --&gt;

== Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) ==

ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು ನನಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಐಡಿ ಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

:ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ,  ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೧೫, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) ==

ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

:ನಮಸ್ಕಾರ, ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ
:{{quote|ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೨೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] (೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫) ==

Why is my article unable to edit --[[ಸದಸ್ಯ:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sharina.b2310173|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)

:please use [[special:mypage/Sandbox]] . --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೫೬, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}

Dear {{PAGENAME}},
{{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}}

Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long!

== Event Details ==
* '''📅 Date''': Today (15 March 2025)
* '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone])
* '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link]
* '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]]
* '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266
* '''🔑 Passcode''': FNF@2025

== Participation ==
Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!''

'''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there!

Best regards,&lt;br&gt;
'''Joris Quarshie'''&lt;br&gt;
[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]

&lt;div style=&quot;margin-top:1em; text-align:center;&quot;&gt;
Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]  [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

I hope this message finds you well.

We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process.

To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants:

=== How to Submit Articles via Campwiz ===
'''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/

# Access the Tool
#* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials).
# Select the Campaign
#* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. 
# Add Your Article
#* Click on &quot;'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''&quot; button.
#* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field.
#* Click on &quot;'''CHECK'''&quot; button. 
#* If you have more articles to submit, click on the  '''&quot;SUBMIT ANOTHER&quot;''' button. 
# Check your submissions. 
#* To check if your submissions went through please click on the '''&quot;DETAILS&quot;''' button
#* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. 

=== Need Help? ===
* Technical issues? 
Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics).
* Eligibility questions?
New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines.
* Still stuck? 
Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page.

Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success!

Looking forward to your response,

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organizer

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&amp;oldid=28410476 --&gt;

== ಮಾರಿಯಾ ಔರೋರಾ ಕೌಟೊ ==

ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳು ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಪುಟವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:SachinSwami|SachinSwami]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SachinSwami|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೯, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)

:ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದರು ಬದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು , ವಹಿಸಿದರು ಬದಲು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನು ವರೆತುಪಡಿಸಿದರೆ ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೭:೨೧, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines &amp; Results Submission ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}

Dear {{PAGENAME}},

Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign!

As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions:

===Jury Guidelines:===
* Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025.
* Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words.
* No poor or machine-translated content.
* Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore).
* Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article.
* Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines.
* All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies.
* Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page:

===Submission Link:===
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results

Please include the following for each winner:
* Username
* Link to the local user talkpage
* Their ranking (1st, 2nd, or 3rd)

For more information, you can also refer to the main contest page:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025

If you need help or have any questions, feel free to reach out.

Warm regards, &lt;br&gt;
Stella Sessy Agbley&lt;br&gt;
Coordinator, Feminism and Folklore

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&amp;oldid=28410476 --&gt;

== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.

=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy &amp; Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.

=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda &amp; Community Engagement Director)

=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''

=== Agenda ===
# Welcome &amp; Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&amp;A &amp; Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.

We look forward to seeing you there!

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organiser

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 --&gt;

== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.

=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy &amp; Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.

=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda &amp; Community Engagement Director)

=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''

=== Agenda ===
# Welcome &amp; Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&amp;A &amp; Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.

We look forward to seeing you there!

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organiser

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&amp;oldid=28410476 --&gt;

== Question from [[User:Shivu26|Shivu26]] (೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫) ==

Hello How to publish my translated article --[[ಸದಸ್ಯ:Shivu26|Shivu26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivu26|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)

:once completed you can move page by using , tools &gt; move option on top right section on the line of title --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೪೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)

== Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

Hello {{PAGENAME}}

[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]

I hope this message finds you well.

This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible.

Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results]

We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}}
Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. 

Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign.

Warm regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
On behalf of Feminism and Folklore Team&lt;br&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC)
 &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&amp;oldid=28842648 --&gt;

== You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

Hello {{PAGENAME}}

[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]

We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled:

🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders&lt;br&gt;
🗓 Friday, June 20, 2025&lt;br&gt;
⏰ 4:00 PM UTC&lt;br&gt;
🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]&lt;br&gt;
👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)&lt;br&gt;

Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms!

🔗 Event Page &amp; Details:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders

This session includes:&lt;br&gt;
✔️ A keynote presentation&lt;br&gt;
✔️ Story-sharing interactive segment&lt;br&gt;
✔️ Q&amp;A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia&lt;br&gt;

We hope to see you there!

Warm regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
On behalf of Feminism and Folklore Team&lt;br&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC)
 &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 --&gt;

== Request ==

Could you please create a page about the 2021 Disney animated film [[:en:Encanto|Encanto]]? I personally love this film. It's a beautiful tribute to Colombian culture. I couldn't have asked for a better film. It's the best film I've seen since [[ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254|2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254]] ೨೩:೨೪, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)

== Deletion ==

Hi, I don't know Kannada, but [[ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್‌ ವಿರೋಧಿ]] looks AI generated so you might want to delete :) [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)

:Thanks for reporting it was created as part of education program [[:meta:St_Aloysius_University_-_Wikipedia_Association_2025-26#22nd_August_2025-_Activity]], I will let organiser of that program know to wikify that page. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೦೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
:@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] , may i know how did you know that article was AI generated. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೪೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
::Thank you responding, the bottom of the page links [https://gemini.google.com/] which is an AI website. There are less known signs as well, namely use of emojis, no references, having a question-answer format and overusing lists (you can read [[en:Wikipedia:Signs of AI writing]] if you are unsure what I mean). [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
:::@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] what I meant was, did you follow any global filters or channel on IRC or any other tools to catch this edit. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೯:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
::::I used [[:meta:SWViewer]], it came up there. [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
:::::Good that SWViewer catch these edits, &amp; Thanks for notifying about.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೯:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Alialkaisi|Alialkaisi]] (೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫) ==

مرحبا هل الاسئلة باللغة العربية أو باللغة الإنكليزية --[[ಸದಸ್ಯ:Alialkaisi|Alialkaisi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Alialkaisi|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:English, if you know Kannada Language you can ask in kannada. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೧೯, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Citoid ==

Hi A826, I'm Johannes from [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. I've noticed your project is using the [[:mw:VisualEditor/Citation tool]], but not [[:mw:Citoid]] (the tool used for automatic reference creation). Your project already fullfills all the necessary criteria in [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki]] (enabling the VE citation tool, using templates with template data...) – you just need to create [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Citoid-template-type-map.json]] to map different types of citations to the relevant template from [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Cite-tool-definition.json]]. You can check other wiki's pages [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=8&amp;q=Citoid-template-type-map.json&amp;title=Citoid-template-type-map.json] to see how they are doing the mapping. Best regards [[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೬, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]], sure will look in to adding template, Thanks for bringing this to my attention. will contact you if further assistance needed.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೦೯, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
:@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] {{done}} [[special:diff/1318564]] works fine now. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೨೪, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) ==

Please publish this article. My father was one of the famous and fameliar  kannada leader and writer in mysore. There no faul information about him. Thats all sir. 🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:please check [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]], article with verifiable source, with good wiki readable format are always welcome on wiki, please try use [[Special:Mypage/Sandbox]] before creating on main namespace. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೨೩, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) ==

ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯ ಬೇಕು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:ದಯವಿಟ್ಟು ಪುಟಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 2 ಅಥವಾ 3 ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕುವೆಂಪು]] ) ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[Special:Mypage/Sandbox]] ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟವು ಕನಿಷ್ಠ 3-4 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ವಿಕಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೧೮, ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) ==

ಸರ್ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:[[special:upload]] ನೀವು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೧೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
::[[commons:Commons:Contributing_your_own_work]] ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೫೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Translation request ==

Hello, A826. 

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Kannada Wikipedia? 

Yours sincerely, [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೫, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:I don't translate content i don't have knowledge of. Sorry. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೭:೪೬, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
::In understand. Thank you for the reply. [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wikimedian,

We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;Checklist for Organizers 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us in upcoming office hours 
We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. 

Thank you and all the best,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೦, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=29948401 --&gt;

== Question from [[User:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] (೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) ==

ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಿ  https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B2%87%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BE --[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:{{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೯:೦೧, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 --&gt;

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬) ==

ಸರ್ ನನ್ನ ಅಕೌಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಆದರ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ದಯಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏🙏🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)

:ಖಾತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು [[Special:Accountsecurity]] ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೮:೧೮, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. 

Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

[[User:Tiven2240|Tiven2240]]

on behalf of Feminism and Folklore International Team 

&lt;nowiki&gt;#WeTogether&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30391231 --&gt;

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) on ೦೦:೦೦, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೦೧:೩೬, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 ==

Dear Feminism and Folklore organiser, 

This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''.

Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026.

Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign.

Best regards,

'''Feminism and Folklore International Organizing Team'''

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30627457 --&gt;

== Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants.

As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign.

'''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions.

'''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please submit your response by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future!

Regards,

'''Feminism and Folklore Team'''

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704175 --&gt;

== Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects.

As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions.

As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world.

'''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns!

Best regards,

Feminism and Folklore international Team.

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704478 --&gt;

== ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು ==

ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ತರಲು ಕೋರಿದಾಗಲೂ ತಕ್ಷಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೪೬, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)
::🙏🏻🙏🏻 [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ ==

ಶ್ರೀ @[[ಸದಸ್ಯ:A826|A826]] ಅವರೇ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಲೇಖನ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆ. ತಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಖನ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೩, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] {{Done|done, thanks for your request}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೦೪, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
::ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪುಟ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು module ತಡವಾಗಿ/ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದಾಗಿಯೂ ಇತರ ಬೇಕಾದ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ, ದಯಮಾಡಿ ಪುಟವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೧೦, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Question from [[User:Kannada-Story|Kannada-Story]] (೧೯:೨೦, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬) ==
ನಾನು ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು (Article) ರಚಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಏನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Kannada-Story|Kannada-Story]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kannada-Story|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೦, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
ನಮಸ್ಕಾರ @[[ಸದಸ್ಯ:Kannada-Story|Kannada-Story]]  


ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನವನ್ನು ರಚಿಸಲು, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ:

:'''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]]'''
# '''ಸ್ಪಷ್ಟ''' — ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕನ್ನಡ, ಸರಿಯಾದ ಕಾಗುಣಿತ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ರಚನೆ
# '''ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ''' — ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಅಗತ್ಯ; ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆ ನಿಷಿದ್ಧ
# '''ವಿಸ್ತೃತತೆ''' — ವಿಷಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದು
# '''ತಟಸ್ಥತೆ''' — ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದು
# '''ವಿವರಣೆ''' — ಸೂಕ್ತವಾದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ಮುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ

'''ಮೂಲಭೂತ ಹಂತಗಳು:'''

* ವಿಷಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಮೊದಲು ಹುಡುಕಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ
* Sandbox /ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ (ಪ್ರತಿ ಪುಟದ ಮೇಲೆ ಬಲಗಡೆ usermenu ನಲ್ಲಿದೆ) ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ
* ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ
* &lt;code&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;/code&gt; ಟ್ಯಾಗ್ ಬಳಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ (&lt;code&gt;{{tl|cite web}}&lt;/code&gt; ಅಥವಾ &lt;code&gt;{{tl|cite book}}&lt;/code&gt;)
* ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ (Infobox) ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ
* ಬೇರೆ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ; ಅನಾಥ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ

ದಯವಿಟ್ಟು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೊದಲು ಮೇಲಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಿ. ವಿಕಿಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸ್ವರೂಪಣೆ ಅಥವಾ ವಿಷಯ ಅನುವಾದ ಸಾಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿ.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೦೮:೨೦, ೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! ==
&lt;div style=&quot;background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Feminism and Folklore organisers,

We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition!

The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period.

In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate.

Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle.

'''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.'''

This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation.

If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org.

Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition!

'''Wiki Loves Folklore International team'''

&lt;/div&gt;
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೪, ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=31123349 --&gt;

== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಕುರಿತು ==
ನಮಸ್ಕಾರ A826 ಅವರೇ,

ನಾನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ '''“ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು”''' ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನವು ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿದೆ:

'''ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ'''

ನನ್ನ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟವನ್ನು '''Move (ಸ್ಥಳಾಂತರ)''' ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಯೋಗಪುಟವನ್ನು ಅದರ ಸಂಪಾದನಾ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು:

'''ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು'''

ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಲೇಖನವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳು. [[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB|VILAS GOWDA KB]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VILAS GOWDA KB|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೫೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB|VILAS GOWDA KB]] , ಲೇಖನ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ/move page ಆಯ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕೆಳಗೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಇನ್ನಷ್ಟು) ಮೆನುವಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೦೮:೪೨, ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Question from [[User:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] on [[:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] (೧೫:೨೬, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) ==
Page publish ಮಾಡಿ --[[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೬, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>80vvwnzq1o6pv51nvt8px93p2vgywwt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432217</id>
      <parentid>1432216</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T09:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ</username>
        <id>102396</id>
      </contributor>
      <comment>/* Question from ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ on ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ (೧೫:೨೭, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1432217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149050" sha1="41h50si5nbbq913bdrjyls0ohpoqlgl" xml:space="preserve">{{ಸುಸ್ವಾಗತ}}.&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೧:೦೯, ೨೪ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Translate ==

Translate Infobox ಊರು ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್
Total → ಒಟ್ಟು
Population → ಜನಸಂಖ್ಯೆ
Time zone → ಸಮಯ ವಲಯ
Vehicle registration → ವಾಹನ ನೋಂದಣಿ ಫಲಕ 
Thanks [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೭, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)[[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೬, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:ನಾನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೬:೩೮, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಧನ್ಯವಾದಗಳು [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೨:೦೯, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Template ==

{{Translation|&quot;      &quot;}} 👈
{Translation|&quot;      &quot;}👈 ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ?? [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೬:೫೩, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:Added template. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೬:೫೮, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

{{Ping|~aanzx}} But ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದು ಅದು ಅಲ್ಲ 
This👇 template 
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Template:Translation [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೩೯, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:Added &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೦:೪೧, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏 [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೨, ೨೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Question from [[User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] (೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) ==

Hello dear mentor! 
I'm testing the feature now that the new system is deployed. You can invite other trusted users to become mentors, they have to visit [[special:EnrollAsMentor]] to signup. 
If you have any question about the Growth features, or about how to improve newcomers' first steps, let me know. 
All the best, --[[ಸದಸ್ಯ:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Trizek (WMF)|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೨, ೨೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) ==

ವಿಕಿಪೀಡಿಯಗಾಗಿ ʼಮೈಸೂರಿನ ವಿಶ್ವ ವಿಖ್ಯಾತ ಚರ್ಮಪ್ರಸಾಧನ (ಟ್ಯಾಕ್ಸಿಡರ್ಮಿ) ಸಂಸ್ಥೆ – ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ ಮತ್ತು ವ್ಯಾನ್‌ ಇನ್ಜೇನ್‌ʼ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವ ಮೊದಲು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆಯೇ ಎಂದು ಹುಡುಕಿದೆ. ಸಿಗಲಿಲ್ಲವಾದ ಕಾರಣ ಮುಂದುವರೆದು ಒಂದೆರೆಡು ಪ್ಯಾರಾ ಮಾಡಿ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ತರುವಾಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹುಡುಕಲಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯ ಲೇಖನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಇರುವುದು ಗೊತ್ತಾಯಿತು. ಅದು ಅತಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ನನ್ನದು ಬಾಲಿಷವೆನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಿನ್ನೆ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಿದರೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆ ಲೇಖನವನ್ನು ತರ್ಜುಮೆ ಮಾಡುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನನ್ನದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೫:೪೧, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನೀವು ಈಗ ಹೊಸ ಪುಟದ ಅನುವಾದವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬಹುದು https://kn.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?title=Special:ContentTranslation&amp;campaign=contributionsmenu&amp;to=kn&amp;from=en&amp;page=Van+Ingen+%26+Van+Ingen&amp;targettitle=Van+Ingen+%26+Van+Ingen  &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೫:೫೩, ೨೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== Question from [[User:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] on [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨) ==

ನಾನು ಹೊಸದಾದ ಲೇಖನವನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಏಕೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೨೯, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:ನೀವು ಯಾವುದೇ ದೋಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೇಳಬಲ್ಲಿರಾ?, ನೀವು ಅಕ್ಟೋಬರ್ 3 ರಂದು [https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B5%E0%B2%BF%E0%B2%B6%E0%B3%87%E0%B2%B7:AbuseLog&amp;wpSearchUser=Meghana+Shivanand ಜಾಗತಿಕ ದುರ್ಬಳಕೆ ಫಿಲ್ಟರ್‌ನಲ್ಲಿ] ನಿಮ್ಮ ಪುಟ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ತಡೆ ಹಿಡಿಯಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಇತ್ತೀಚಿನ ಸಂಪಾದನೆಗಳಿಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೯:೩೮, ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== ಅನುವಾದ ==
ನಮಸ್ತೆ, [[ಗಂಧದಗುಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ ೨೦೨೨)]] ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದ ಈ [[ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:About]] ಅನ್ನು ಅನುವಾದ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೦೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

:ನಾಳೆ ಅದನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೨೯, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)
::ಬಹು ಮಾಡ್ಯೂಲ್‌ಗಳು ಲಿಂಕ್ ಆಗಿದೆ  ಅನುವಾದಿಸಲು  ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಾಷಾಂತರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೨:೨೨, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

ಧನ್ಯವಾದ  [[ಸದಸ್ಯ:Ishqyk|Ishqyk]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ishqyk|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೦, ೩ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (UTC)

== WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open ==

Dear Wikimedian, 

We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. 

We also have exciting updates about the Program and Scholarships. 

The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. 

For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]].

‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. 

Regards 

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೫೫, ೧೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST) 

(on behalf of the WCI Organizing Committee)
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24082246 --&gt;

== ವರ್ಗ ==

[[ಅಮೋಘವರ್ಷ ಜೆಎಸ್]] ಈ ಪುಟದ ಕೆಳಗಡೆ ಇರುವ error ವರ್ಗ (Articles with invalid date parameter in template),(Articles with hCards),(CS1 ಇಂಗ್ಲಿಷ್-language sources (en),) ಇಂತಹ ವರ್ಗಗಳನ್ನು hide ಮಾಡ್ಲಿಕ್ಕೆ ಆಗುದಿಲ್ಲವೆ?? ಯಾಕೆಂದ್ರೆ ಬೇರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಹಿಂದಿ, ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಯೂ ಇಂತಹ error ಇದ್ರು ಸಹ ಕೆಳಗಡೆ ಅಂತಹ ವರ್ಗ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೨೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

:ಇದನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಉಪಯುಕ್ತವಾದ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಟ್ರ್ಯಾಕ್ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ , ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Infobox person ನಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯವಲ್ಲದ ವರ್ಗವನ್ನು ಮರೆಮಾಡಲು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೭:೩೧, ೧೭ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

== WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline ==

Dear Wikimedian,

Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]].

COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. 

Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call 

* '''WCI 2023 Open Community Call'''
* '''Date''': 3rd December 2022
* '''Time''': 1800-1900 (IST)
* '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx

Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೨ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

On Behalf of,
WCI 2023 Core organizing team.
&lt;!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&amp;oldid=24083503 --&gt;

== Errors ==

[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date ]] ನಲ್ಲಿ Errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಲು ಆಗುತ್ತಾ ಎಂದು ನೋಡಿ. ಈ ರೀತಿ errors ಇದೆ 👇
{{Film date|2022|11|11}} [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

:[[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|@SyntaxErrors098]] fixed by Jon Harald Søby &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೩೩, ೭ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

ಇಲ್ಲಿ ಸರಿ ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಆದ್ರೆ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಪುಟದಲ್ಲಿ errors ಬರ್ತಾ ಇದೆ ಈ [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Film date]] [[ಸದಸ್ಯ:SyntaxErrors098|SyntaxErrors098]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SyntaxErrors098|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

== ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ ==

{| style=&quot;background-color: #FFFF00; border: 1px solid #fceb92;border-style:solid; border-width:6px; border-color:#bca9f5; style:{{corners}}&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:The gate to Udupi Town.jpg|The_gate_to_Udupi_Town]|225px]]
|style=&quot;font-size: large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.00;&quot; | '''ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ'''
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wikimedia logo family complete-2013.svg|130px|alt=&quot;Wikidata&quot;]]
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; | 

ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಭೌತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನವನ್ನು '''ಜನವರಿ ೨೨,೨೦೨೩ರಂದು ಉಡುಪಿ'''ಯಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮ್ಮಿಲನದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಯಾವುದೇ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲ ಸಂಪಾದಕರಿಗೆ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶವಿದ್ದು ಬಹಳ ಸಮಯದ ನಂತರ ಎಲ್ಲರ ಭೇಟಿಯು ಒಂದು ಉಲ್ಲಾಸದಾಯಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಚೈತನ್ಯ ತಂದುಕೊಡಬಹುದೆಂಬ ಆಶಾಭಾವನೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆ ಹೊಸ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರ ಸಮಾಗಮವು ಜ್ಞಾನದ ಹಂಚಿಕೆಗೆ, ಮಾಹಿತಿ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ಒಳ್ಳೆಯ ವೇದಿಕೆಯಾಗುವ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಸಮುದಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪಾದಕರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಗೊಳಿಸೋಣ. ಎಲ್ಲಾ ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಮೀಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯ ಸ್ವಾಗತ.

'''ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿವರಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ನೊಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸಮ್ಮಿಲನ/ವಿಕಿ ಸಮ್ಮಿಲನ ೨೦೨೩, ಉಡುಪಿ]] ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ.'''
|}
{{clear}}
----

ಈ ಸಂದೇಶ [[ಸದಸ್ಯ:Vikashegde|ವಿಕಾಸ್ ಹೆಗಡೆ]] ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಕಳಿಸಲಾಗಿದೆ. 
&lt;div style=&quot;border-bottom: 2px solid red; border-top: 2px solid yellow; border-radius: 40px 0px 40px 0px; padding: 0px 5px; font-weight:bold; letter-spacing: 1.5px; text-align: center;&quot;&gt;
&lt;br /&gt;
ಹೊಸ ವರ್ಷದ ಶುಭಾಶಯಗಳು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;೧೪:೩೭, ೩೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೨ (IST)

&lt;br /&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&amp;oldid=1143808 --&gt;

== Request for filling up Google Form for Feminism and Folklore 2023 ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]
Greetings Organisers,

We appreciate your enthusiasm for '''Feminism and Folklore''' and your initiative in setting up the competition on your local wikipedia. We would want to learn more about the needs of your community and for that please fill out the google form ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScusayFXTzNWV-QgIiT3bRHQbAs_pVczvput2jehOcahnCdMg/viewform here]) as soon as possible so that we can plan and adapt the demands according to your specifications. By February 8, 2023, all entries for this form will be closed. Do share about the contest on your local Wikipedia. Ask your local administrator to add Feminism and Folklore to [[Mediawiki:Sitenotice]]. Create your own or see an example [[:m:User:Tiven2240/sn-fnf|on meta]]

Also a reminder regarding the prior Google form sent for Internet and Childcare Support Financial Aid ([https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this]). Anyone who hasn't already filled it out has until February 5, 2023 to do so.

Feel free to contact us via talkpage if you have any questions or concerns.

Thanks and Regards, 

Feminism and Folklore 2023 International Team

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೧೧, ೩೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24455456 --&gt;

== ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಪರ್ದೆ ಆಹ್ವಾನ ==

&lt;div style=&quot;border: solid 1px #333; border-radius: 0.2em; box-shadow: 0 4px 4px #999; margin-bottom: 1.5em; display: table; width: 100%; height: 100px; line-height: 1.2; text-align: center; cursor: pointer;&quot;&gt;
&lt;p style=&quot;font-size: 1.4em;&quot;&gt;[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೩|'''ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದದ''']] ಬಗ್ಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬರವಣಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲುವ ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಕಾಮನ್ಸ್‌ನ ವಿಕಿ ಲವ್ಸ್ ಫೋಕ್ಲೋರ್ (WLF) ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ ಅಭಿಯಾನದ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ದೆ 1 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023ರಿಂದ 31 ಮಾರ್ಚ್ 2023 ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.&lt;/p&gt;
&lt;span class=&quot;mw-ui-button mw-ui-progressive&quot;&gt;[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ_ಮತ್ತು_ಜಾನಪದ_೨೦೨೩|&lt;span style=&quot;color:white&quot;&gt;ಬಾಗವಹಿಸಲು ಈ ಪುಟಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಡಿ..&lt;/span&gt;]]&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;display: table-cell; vertical-align: middle;&quot;&gt;[[ಚಿತ್ರ:Feminism_and_Folklore_banner.svg|250px|right]]&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold; align:center;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt;
&lt;!-- Message sent by User:~aanzx@knwiki using the list at https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:~aanzx/Active_user_list&amp;oldid=1149743 --&gt;

== About wpcleaner ==

@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] It seems wpcleaner is not fully configured. At present it seems to detect wpcleaner errors (above 500) and we need to add checkwiki errors [see https://phabricator.wikimedia.org/T330269]. After configuring fully please ping me also. As a general rule [not 100% sure but reference tags come before punctuation marks on french wikipedia]. It also needs some person with thorough understanding of exceptions to general rules. Good luck. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೩೬, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

:[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] I have no idea how to use or configure wpcleaner, since any of local users are not interested or asking about it, don't feel any necessity for it , anyway will check if I can understand it and let you know, because last i checked kannada text were rendered as box in wpcleaner. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೪:೪೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] rendered as box: its issue of non existent fonts or issue with wpcleaner. what os: windows or linux [apt install fonts-indic, if on debian]. Will you help with translation of error messages? [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೫, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] thank you for help, I use windows is can you suggest how to fix font &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೫:೨೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
::::@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] search query: https://www.google.com/search?q=how+install+kannada+fonts+on+windows&amp;btnI=I%27m+Feeling+Lucky&amp;source=hp&amp;ei=lhwLZKCuHKX14-EPlcqtsAI&amp;iflsig=AK50M_UAAAAAZAsqpgdzIRClnXPKwXnUb3NuL58nIALe&amp;ved=0ahUKEwig0dvnqNH9AhWl-jgGHRVlCyYQ19QECAk or see this https://apps.microsoft.com/store/detail/all-kannada-fonts/9N2MN54MM0L6?hl=en-us&amp;gl=us [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::::[[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|@రుద్రుడు]] ok can you give any links to templates other than enwiki  for refference &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೭:೪೧, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Translation help ==

@[[ಸದಸ್ಯ:~aanzx|~aanzx]] 

Do you know other language in india. If possible go through this  [[:bn:উইকিপিডিয়া:WikiProject Check Wikipedia/Translation]] page and add translations for each error on [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:WikiProject Check Wikipedia/Translation]]. Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:రుద్రుడు|రుద్రుడు]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:రుద్రుడు|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೧೩, ೧೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Page ==

ನೀವು  ಅನುವಾದಿಸಿದ page [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್ (ಕ್ರಿಕೆಟ್)]] ಮೊದಲೇ [[ಮಹಿಳಾ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]] ಎಂಬ ಪುಟ ಇದೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ... [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೪೬, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] , ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು, ನಾನು ಮಾರ್ಚ್ 6 ರಂದು ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದೆ ಆದರೆ  ಉಳಿಸಲು ಮರೆತಿದ್ದೆ ನಾನು ಅದನ್ನು ಇಂದು ಉಳಿಸಿದ್ದೇನೆ ಆದ್ದರಿಂದ ಪುಟವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಪುಟವನ್ನು ಈಗ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೯:೪೩, ೧೯ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
::[[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ೬೬ (ಭಾರತ)]] infobox errors please ಸರಿ ಮಾಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Goldenbluesoul|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೪, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::@[[ಸದಸ್ಯ:Goldenbluesoul|Goldenbluesoul]] ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೯:೪೫, ೨೧ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Feminism and Folklore 2023 has been extended ==

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg | logo.svg|right|frameless|300px]]

Greetings Organizers,

Greetings from Feminism and Folklore International Team,

We are pleased to inform you that [[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore]] an international writing contest on your local Wikipedia has been extended till the '''15th of April 2023'''. This is the last chance of the year to write about feminism, women biographies and gender-focused topics such as folk festivals, folk dances, folk music, folk activities, folk games, folk cuisine, folk wear, fairy tales, folk plays, folk arts, folk religion, mythology, folk artists, folk dancers, folk singers, folk musicians, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales and more

We would like to have your immense participation in the writing contest to document your local Folk culture on Wikipedia. You can also help with the translation of [[m:Feminism and Folklore 2023|project pages]] and share a word in your local language.

Organizers have been notified some instructions on mail. Please get in touch via email if you need any assistance.

Best wishes,

International Team
Feminism and Folklore.
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೮, ೩೦ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== Feminism and Folklore 2023 has ended, What's Next? ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;{{int:please-translate}}

[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

'''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition has ended. We thank you for organizing it on your local Wikipedia and help in document folk cultures and women in folklore in different regions of the world on Wikipedia. What's next?

# Please complete the jury on or before 15th of May 2023.
# Email us on [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] the Wiki usernames of top three users with most accepted articles in local contest.
# Write the information about the winners on the projects Meta Wiki '''[[:m:Feminism and Folklore 2023/Results|Results page]]'''
# You can also put the names of the winners on your local project page.
# We will be contacting the winners in phased manner for distribution of prizes.

Feel free to contact us via mail or [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023|talkpage]] if you need any help, clarification or assistance.

Thanks and regards,

'''International Team'''&lt;br /&gt;
'''Feminism and Folklore'''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/wlf2023&amp;oldid=24803574 --&gt;

== about page deleted ==

my page is meghana Shivanand. it was deleted, so I can't find my page in website. so i request you to please give my page back [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೦೨, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)

:@@[[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] , I have undeleted page now, for future reference please contact deleting admin instead of someone else to restore deleted page. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೫:೦೮, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)
::ok thank you [[ಸದಸ್ಯ:Meghana Shivanand|Meghana Shivanand]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Meghana Shivanand|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೬, ೧೯ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩) ==

ಆಂಗ್ಲ ವಿಕಿಪಿಡಿಯಾದ ಗುಬ್ಬಚ್ಚಿ ಲೇಖನವನ್ನುಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದೆ. ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ನಮೂದಿಸಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ. ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ತಪ್ಪುಗಳು ನುಸುಳದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನೋಡಿದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೩೮, ೨೫ ಮೇ ೨೦೨೩ (IST)

== Feminism and Folklore 2023 - A Heartfelt Appreciation for Your Impactful Contribution! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeXZaej264LOTM0WQBq9QiGGAC1SWg_pbPByD7gp3sC4j7VKQ/viewform this form] by August 15th, 2023.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2024. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೦:೦೭, ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೨೩ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2023p&amp;oldid=25345565 --&gt;

== Question from [[User:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] on [[ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ]] (೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩) ==

Eachanoor shantha kaadambari required --[[ಸದಸ್ಯ:Prabhasindhoor|Prabhasindhoor]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prabhasindhoor|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೩೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ಕ್ಷಮಿಸಿ, ನೀವು ಈಚನೂರು ಶಾಂತಾ ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಾದರೂ ಸಪ್ನಾ ಬುಕ್ ಹೌಸ್ ನಲ್ಲಿಸಿಗಬಹುದು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಒಂದು ಮಾಹಿತಿ ವಿಶ್ವಕೋಶ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ನೇರ ಮಾರಾಟ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೯:೪೯, ೨೫ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] on [[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ]] (೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

ಹೆಗೇ ಈ ಳಲೇಖಾಣಾವನ್ನಾ ಊಳಿಶೂವೂದೂ --[[ಸದಸ್ಯ:NANDIBEVOOR PALLAVI|NANDIBEVOOR PALLAVI]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:NANDIBEVOOR PALLAVI|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೯, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ದಯವಿಟ್ಟು [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]]  ಪ್ರಕಾರ ಲೇಖನವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಮತ್ತು [[Wikipedia:Moving a page]] ಆಂಗ್ಲ ಪುಟದ ಪ್ರಕಾರ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು ಸರಿಸ ಬಹುದು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೦೮, ೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Translation of taxobox ==

Hi. How do you change the various names in the taxobox to Kannada? For ex: Domain: to ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, Family: to ಕುಟುಂಬ etc. i.e. I wanted to know which template or module contains these names so that they can be changed to Kannada. Can you help me? Thanks.

[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೪೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] , it is in [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:Anglicise_rank]] &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೮:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::Thank you. [[ಸದಸ್ಯ:Kartikdn|Kartikdn]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kartikdn|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೭, ೧೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

Would like to know what is the impact of article (means how many have gone through the article) - ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನ --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೮, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://xtools.wmcloud.org/articleinfo/kn.wikipedia.org/%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6%20%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF%20%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೨೨, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] (೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

Would like to know, how to know the impact of all the articles I handled. &quot;Your Impact&quot; provides 60 days input for few articles handled, but not all. --[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೩೬, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] , https://pageviews.wmcloud.org/?project=kn.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;redirects=0&amp;range=all-time&amp;pages=%E0%B2%95%E0%B2%B0%E0%B3%8D%E0%B2%A8%E0%B2%BE%E0%B2%9F%E0%B2%95%E0%B2%A6_%E0%B2%B9%E0%B2%95%E0%B3%8D%E0%B2%95%E0%B2%BF_%E0%B2%85%E0%B2%A7%E0%B3%8D%E0%B2%AF%E0%B2%AF%E0%B2%A8 . &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೪೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::thanks [[ಸದಸ್ಯ:Shivaprakash Adavanne|Shivaprakash Adavanne]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivaprakash Adavanne|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೦ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] on [[ಹಾಲುಮತ ಕುರುಬ ಪುರಾಣ]] (೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩) ==

Kuruba hithihasa --[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:S.M. MAHENDRA|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೪೦, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:S.M. MAHENDRA|S.M. MAHENDRA]] , ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಆ ಪುಟವನ್ನು ಅಳಿಸಲಾಗಿದೆ , ನೀವು ಬಯಸಿದರೆ [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:MOS]] ಪ್ರಕಾರ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆ ಪುಟವನ್ನು ನೀವು ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೪೯, ೨೪ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== ಕರ್ನಾಟಕ  ==

ಹೊಸ Infobox ಯಾಕೆ remove ಮಾಡಿದ್ದು? ಅದರಲ್ಲಿ ಏನು ಬದಲಾವಣೆ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ಕೆಂಪು,ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಹಾಕಬಾರದಿತ್ತು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೪೭, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::ಯಾಕೆ? [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೯, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::@[[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] , ಇತರ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್‌ಗಳ ಹಾಗೆಯೇ ಏಕಸಾಮ್ಯತೆ ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಆದ್ದರಿಂದ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಡ. ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಬಿಟ್ಟರೆ ನಿಮ್ಮ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ ನಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೧:೫೪, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::Infobox head, sub head ಗಳಗಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವಕಾಶ ಇದೆ, ಆದ್ರೆ ನೀವು ಯಾಕೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದೀರಿ , 
:::ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಬಳಕೆ ಇರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ . ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ sub head ಗಳಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಸಿದ್ದು . [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೫, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::::ಪುನಃ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ಎಲ್ಲ ಇನ್ಫೋಬಾಕ್ಸ್ ಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಇರಲಿ ಎಂದು ನಿಮ್ಮ ಪರಿಷ್ಕರಣೆಯನ್ನೂ ಹಿಂತಿರುಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ನೀವು ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸಿದ್ದಲ್ಲಿ [[WP:VP]] ಪುಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿಸಿ ಮತ್ತು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದು. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೨:೦೧, ೧೯ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== ಸಹಾಯ ==

[[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ [[en:MediaWiki:Gadget-switcher.js]] ಮತ್ತು [[en:MediaWiki:Gadgets-definition]] ಈ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಪುಟ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎಂದನಿಸುತ್ತಿದೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪುಟಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ಇಂಪೋರ್ಟ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ, [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Gadget-switcher.js]] [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:MediaWiki:Gadgets-definition]]  , ಡಿಜಿಟಲ್ map ಮತ್ತು ಚಿತ್ರ ನಕ್ಷೆ ಎರಡನ್ನೂ Infobox ನಲ್ಲಿ ನೀಡಲು ಇದರ ಅಗತ್ಯ ಇತ್ತು, [[ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:switcher]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿಕೊಡಿ. [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೫, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:Request on [[WP:VP]] , i will import it &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೪:೦೦, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::👍 [[ಸದಸ್ಯ:Bhadra 782|Bhadra 782]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Bhadra 782|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೪, ೨೬ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ ==

ನಮಸ್ತೆ ಅನೂಪ್, 

ಸಂಸತ್ ಭವನದ ಭದ್ರತೆ ವೈಫಲ್ಯ ಸುದ್ದಿ...

ಸುದ್ದಿ ಅಳಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಸಿ

ಸರಿಯಾದ ಬಗೆ ಏನು ?

[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೫೯, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] , ಅದು tear gas bomb ಅಲ್ಲ, ಹೊಳಿ ಬಣ್ಣದ ಬಾಂಬ್. ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿ ಪುನಃ ಸೇರಿಸಿ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೦:೦೨, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
::ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್.
::ಅಳಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮ..
::ಸರಿ ಮಾಡ್ತೇನೆ.
::[[ಸದಸ್ಯ:Gangaasoonu|Gangaasoonu]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gangaasoonu|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೦೩, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)
:::Rollback ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಕಾರಣ ಕೊಡಲು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರಣ ಕೊಡಲಾಗಲಿಲ್ಲ. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೦:೦೬, ೧೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] on [[ರಾಹುಲ್ ಗಾಂಧಿ]] (೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩) ==

ವಿಶ್ವ ಕನ್ನಡವಾಗುವುದೆ ? --[[ಸದಸ್ಯ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಪ್ರವೀಣ್ಉಪ್ಪಿತ್ರಿ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೩, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

:ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ, ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೨೦:೩೫, ೨೪ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೩ (IST)

== Question from [[User:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] (೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪) ==

how to my profile edit? --[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MARUTI SALUNKE|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೧೬, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:MARUTI SALUNKE|MARUTI SALUNKE]], https://kn.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%B2%B8%E0%B2%A6%E0%B2%B8%E0%B3%8D%E0%B2%AF:MARUTI_SALUNKE&amp;action=edit&amp;redlink=1 . &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೩:೧೭, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)

== Organising Feminism and Folklore ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]

Hello Community Organizers,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page 

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles. 

We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here]. 

Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.  

We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2  meta page].

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Rockpeterson

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೨೬, ೨೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&amp;oldid=26304232 --&gt;

== Help Wanted with CampWiz ==

Hi,  Can you please help me translate the following templates in Kannada? {{Special:PrefixIndex/User:CampWiz Bot/Templates/}}[[ಸದಸ್ಯ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Nokib Sarkar|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೫೪, ೬ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST)

== Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers ==

[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights.

Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link]

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team #WeTogether'''

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೩:೫೬, ೭ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Reminder to vote now to select members of the first U4C&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&amp;group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&amp;language=&amp;action=page&amp;filter= {{int:please-translate}}]''

Dear Wikimedian,

You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process.

This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.

The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].

Please share this message with members of your community so they can participate as well.

On behalf of the UCoC project team,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ೦೪:೪೧, ೩ ಮೇ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&amp;oldid=26721207 --&gt;

== Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]]

{{int:please-translate}}

Dear Wikimedian,

We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.

As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024.

Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.

Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.

With warm regards,

'''Feminism and Folklore International Team'''.
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೮, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;/div&gt;.
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&amp;oldid=26557949 --&gt;

== Question from [[User:2310173 sharina|2310173 sharina]] (೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪) ==

How to upload the writing in wikipedia. --[[ಸದಸ್ಯ:2310173 sharina|2310173 sharina]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:2310173 sharina|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೬, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)

:please refer [[ಸಹಾಯ:ಸಂಪಾದನೆ]].&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೦೯:೧೮, ೨೪ ಜುಲೈ ೨೦೨೪ (IST)

== Question from [[User:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] (೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪) ==

Hello,
how can we see the total views of our published articles. --[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Veena Sundar N.|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]], see [[Special:Contributions/Veena Sundar N.]] &amp; https://guc.toolforge.org/?by=date&amp;user=Veena+Sundar+N._ .&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೬:೫೦, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
:@[[ಸದಸ್ಯ:Veena Sundar N.|Veena Sundar N.]] page views can seen at https://xtools.wmcloud.org/pages/kn.wikipedia.org/Veena%20Sundar%20N. , please add . while viewing above pagesas your username has . at the end it doesn't work while link here. &lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; background: ivory; font-weight:bold;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] &lt;sup&gt;[[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]]&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;[[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/sub&gt;&lt;/span&gt; ೧೬:೫೫, ೨೬ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)

== Feminism and Folklores  2024 Organizers Feedback ==

Dear Organizer,
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]]

We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success.

To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). 

Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives.

Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6  survey]. 

By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement.

The survey covers:
#Community engagement and participation
#Challenges and successes
#Partnership

Thank you again for your tireless efforts in promoting  [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore].

Best regards,&lt;br&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Organising Tuluvas Aati Month ==

[[File:Tuluvas Aati Month banner logo.svg| 150px | right]]
Hello Organizers,

We want to extend our heartfelt gratitude to you for making the '''[[m:Tuluvas Aati Month|Tuluvas Aati Month]]''' event a success. Your time, dedication, and expertise brought this cultural celebration to life, creating meaningful experiences for everyone involved. To help us improve future events and celebrate the efforts of everyone.
Each organizer/jury who gets support will receive in gift card format. please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd3RWB1kvSyR77kYaZtI-S1T9da48Cd7j6giMb6naSDXcYl9Q/viewform this form].

Best regards,&lt;br&gt;
'''Tuluvas Aati Month Team'''.

[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೮:೫೬, ೧ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೪ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:ChiK@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tuluvas_Aati_Month/JuryList&amp;oldid=27685549 --&gt;

== [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! ==

Dear Feminism and Folklore Organizers,

We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st.

For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit

Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline

We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out:  '''support@wikilovesfolkore.org'''

Kind regards, &lt;br&gt;
On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. &lt;br&gt;
[[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia ==

Dear Recipient,&lt;br&gt;
We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled &lt;b&gt;&quot;Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,&quot;&lt;/b&gt; will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships.

===Workshop Objectives===
* &lt;b&gt;Introduction to Partnerships: &lt;/b&gt;Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement.
* &lt;b&gt;Strategies for Collaboration: &lt;/b&gt;Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships.
* &lt;b&gt;Case Studies:&lt;/b&gt; Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community.
* &lt;b&gt;Interactive Discussions: &lt;/b&gt;Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy.

===Workshop Details===
📅 Date: 7th December 2024&lt;br&gt;
⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])&lt;br&gt;
📍 Venue: Zoom Meeting

===How to Join:===
Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia &lt;br&gt;
Meeting ID: 860 4444 3016 &lt;br&gt;
Passcode: 834088

We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts.

Thank you,

Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country ==

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]]

Dear Team,
My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign.

Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons.

As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet.

* Please find the project page for this year’s edition at:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025
* To sign up and organize the event in your country, visit:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize

If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know.

In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia.

We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested.

* You can find the Feminism and Folklore project page here:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025

* The page to sign up is:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page

For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know.

We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons.

Sincerely,

The Wiki Loves Folklore International Team

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center;&quot;&gt;&lt;em&gt;{{int:please-translate}}&lt;/em&gt;&lt;/div&gt;

Dear {{PAGENAME}},

My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign.

We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture.

=== Why Host the Competition? ===
* Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture.
* Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics.
* Raise awareness: Increase global understanding of these important issues.

=== Exciting Prizes Await! ===
We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes:

**International Recognition:**
* 1st Prize: $300 USD
* 2nd Prize: $200 USD
* 3rd Prize: $100 USD
* Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each

**Local Recognition (Details Coming Soon!):**
Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements!  
All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency.

=== Ready to Get Involved? ===
Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025]  
Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page]

=== Collaboration is Key! ===
Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region.

=== Let's Collaborate! ===
For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further.  
Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content!

Thank you,  
**Wiki Loves Folklore International Team**

&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==

Dear Community Members,

I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.

We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.

This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.

Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6

We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.

Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025

Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.

Warm regards,&lt;br&gt;
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
&lt;!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&amp;oldid=28078122 --&gt;

== Thank you for being a medical contributors! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{| style=&quot;background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;vertical-align: middle; padding: 5px;&quot; | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]]
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;&quot; |'''The 2024 Cure Award''' 
|-
| style=&quot;vertical-align: middle; padding: 3px;&quot; |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! 

Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs.

Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating].
|}

Thanks again :-)  -- [[mdwiki:User:Doc_James|&lt;span style=&quot;color:#0000f1&quot;&gt;'''Doc James'''&lt;/span&gt;]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' ೧೧:೫೪, ೨೬ ಜನವರಿ ೨೦೨೫ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&amp;oldid=28172893 --&gt;

== ಕವಿ ಪರಿಚಯ ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ ==

ರಮೇಶ್ ಎಂ.ಎಸ್ ದೊಡ್ಡಿ [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95|2409:40F2:2170:7CC1:84CA:BFFF:FE4F:2F95]] ೧೮:೩೨, ೯ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

== Feminism and Folklore 2025: Important Updates for Organizers &amp; Jury ==

Hello Community Organizers and Jury,

Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. Feminism and Folklore is the largest Wikipedia contest organized by community members. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.

To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:

# First Prize: $25 USD

# Second Prize: $20 USD

# Best Jury Article: $15 USD

All this will be in '''gift voucher format only'''.

Prizes will only be given to users who have more than 5 accepted articles. No prizes will be given for users winning below 5 accepted articles.

Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page

The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles.

We're also providing internet and childcare support to the first 75 organizers and Jury members for those who request for it. Remember, only 75 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 75 registrations, and the deadline is &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;March 5, 2025&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the  [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeum8md6FqHY1ISWRLW5bqOAv_lcd1tpVtMMZfWKRDU_IffLQ/viewform?usp=dialog Form]


Each organizer/jury who gets support will receive $40 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.

We also invite all organizers and jury members to join us for Advocacy session on '''Saturday, Feb 28, 2025'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [[meta:Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia|Event:Telling untold stories: How to document gendered narratives in Folklore on Wikipedia - Meta]]

Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!

Best regards,

Stella and Tiven

Wiki loves folklore international team


[[User:SAgbley|SAgbley]] ([[User talk:SAgbley|talk]]) 04:39, 25 February 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/Community_Prizes&amp;oldid=28309519 --&gt;

== Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) ==

ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು ನನಗೂ ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಐಡಿ ಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೦೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

:ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ,  ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೧೫, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] (೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫) ==

ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸೇರಬೇಕು --[[ಸದಸ್ಯ:Swarthak Gayakawad|Swarthak Gayakawad]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Swarthak Gayakawad|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೨೧, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

:ನಮಸ್ಕಾರ, ಇದು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ
:{{quote|ಕನ್ನಡ ರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲ}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೨೪, ೨೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] (೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫) ==

Why is my article unable to edit --[[ಸದಸ್ಯ:Sharina.b2310173|Sharina.b2310173]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Sharina.b2310173|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೫, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)

:please use [[special:mypage/Sandbox]] . --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೦:೫೬, ೬ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}

Dear {{PAGENAME}},
{{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}}

Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long!

== Event Details ==
* '''📅 Date''': Today (15 March 2025)
* '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone])
* '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link]
* '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]]
* '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266
* '''🔑 Passcode''': FNF@2025

== Participation ==
Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!''

'''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there!

Best regards,&lt;br&gt;
'''Joris Quarshie'''&lt;br&gt;
[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]

&lt;div style=&quot;margin-top:1em; text-align:center;&quot;&gt;
Stay connected [[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]  [[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=27662256 --&gt;

== Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

I hope this message finds you well.

We noticed that your community has signed up for the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process.

To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants:

=== How to Submit Articles via Campwiz ===
'''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/

# Access the Tool
#* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials).
# Select the Campaign
#* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign. 
# Add Your Article
#* Click on &quot;'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''&quot; button.
#* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field.
#* Click on &quot;'''CHECK'''&quot; button. 
#* If you have more articles to submit, click on the  '''&quot;SUBMIT ANOTHER&quot;''' button. 
# Check your submissions. 
#* To check if your submissions went through please click on the '''&quot;DETAILS&quot;''' button
#* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions. 

=== Need Help? ===
* Technical issues? 
Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics).
* Eligibility questions?
New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines.
* Still stuck? 
Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page.

Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success!

Looking forward to your response,

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organizer

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&amp;oldid=28410476 --&gt;

== ಮಾರಿಯಾ ಔರೋರಾ ಕೌಟೊ ==

ನಾನು ರಚಿಸಿದ ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತಪ್ಪುಗಳು ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿ, ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದ ಪುಟವನ್ನು ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಭಾಷಾಂತರಿಸಿದ್ದೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:SachinSwami|SachinSwami]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:SachinSwami|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೦೯, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)

:ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನೆಲೆಸಿದರು ಬದಲು ನೆಲೆಸಿದ್ದರು , ವಹಿಸಿದರು ಬದಲು ವಹಿಸಿದ್ದರು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು, ಅದನ್ನು ವರೆತುಪಡಿಸಿದರೆ ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ. ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid grey;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:~aanzx|~aanzx]] · [[user_talk:~aanzx|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/~aanzx|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೭:೨೧, ೪ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines &amp; Results Submission ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}

Dear {{PAGENAME}},

Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign!

As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions:

===Jury Guidelines:===
* Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025.
* Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words.
* No poor or machine-translated content.
* Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore).
* Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article.
* Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines.
* All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies.
* Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page:

===Submission Link:===
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results

Please include the following for each winner:
* Username
* Link to the local user talkpage
* Their ranking (1st, 2nd, or 3rd)

For more information, you can also refer to the main contest page:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025

If you need help or have any questions, feel free to reach out.

Warm regards, &lt;br&gt;
Stella Sessy Agbley&lt;br&gt;
Coordinator, Feminism and Folklore

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&amp;oldid=28410476 --&gt;

== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.

=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy &amp; Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.

=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda &amp; Community Engagement Director)

=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''

=== Agenda ===
# Welcome &amp; Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&amp;A &amp; Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.

We look forward to seeing you there!

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organiser

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 --&gt;

== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},

You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.

=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy &amp; Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.

=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda &amp; Community Engagement Director)

=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''

=== Agenda ===
# Welcome &amp; Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&amp;A &amp; Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.

We look forward to seeing you there!

Best regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
Feminism and Folklore Organiser

-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&amp;oldid=28410476 --&gt;

== Question from [[User:Shivu26|Shivu26]] (೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫) ==

Hello How to publish my translated article --[[ಸದಸ್ಯ:Shivu26|Shivu26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Shivu26|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೨:೪೦, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)

:once completed you can move page by using , tools &gt; move option on top right section on the line of title --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೨:೪೫, ೧೦ ಮೇ ೨೦೨೫ (IST)

== Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

Hello {{PAGENAME}}

[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]

I hope this message finds you well.

This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible.

Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results]

We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}}
Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us. 

Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign.

Warm regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
On behalf of Feminism and Folklore Team&lt;br&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC)
 &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&amp;oldid=28842648 --&gt;

== You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&gt;

Hello {{PAGENAME}}

[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]

We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled:

🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders&lt;br&gt;
🗓 Friday, June 20, 2025&lt;br&gt;
⏰ 4:00 PM UTC&lt;br&gt;
🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]&lt;br&gt;
👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)&lt;br&gt;

Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms!

🔗 Event Page &amp; Details:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders

This session includes:&lt;br&gt;
✔️ A keynote presentation&lt;br&gt;
✔️ Story-sharing interactive segment&lt;br&gt;
✔️ Q&amp;A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia&lt;br&gt;

We hope to see you there!

Warm regards,&lt;br&gt;
Stella&lt;br&gt;
On behalf of Feminism and Folklore Team&lt;br&gt;

[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|&lt;span class=&quot;signature-talk&quot;&gt;{{int:Talkpagelinktext}}&lt;/span&gt;]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC)
 &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&amp;oldid=28399508 --&gt;

== Request ==

Could you please create a page about the 2021 Disney animated film [[:en:Encanto|Encanto]]? I personally love this film. It's a beautiful tribute to Colombian culture. I couldn't have asked for a better film. It's the best film I've seen since [[ದಿ ಲಯನ್ ಕಿಂಗ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)]]. [[ವಿಶೇಷ:Contributions/2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254|2600:1700:C910:2960:59A0:834D:35B:4254]] ೨೩:೨೪, ೨೧ ಜುಲೈ ೨೦೨೫ (IST)

== Deletion ==

Hi, I don't know Kannada, but [[ರ‍್ಯಾಗಿಂಗ್‌ ವಿರೋಧಿ]] looks AI generated so you might want to delete :) [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೫೬, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)

:Thanks for reporting it was created as part of education program [[:meta:St_Aloysius_University_-_Wikipedia_Association_2025-26#22nd_August_2025-_Activity]], I will let organiser of that program know to wikify that page. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೦೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
:@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] , may i know how did you know that article was AI generated. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೪೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
::Thank you responding, the bottom of the page links [https://gemini.google.com/] which is an AI website. There are less known signs as well, namely use of emojis, no references, having a question-answer format and overusing lists (you can read [[en:Wikipedia:Signs of AI writing]] if you are unsure what I mean). [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
:::@[[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] what I meant was, did you follow any global filters or channel on IRC or any other tools to catch this edit. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೯:೧೯, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
::::I used [[:meta:SWViewer]], it came up there. [[ಸದಸ್ಯ:Matrix|Matrix]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Matrix|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೧, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)
:::::Good that SWViewer catch these edits, &amp; Thanks for notifying about.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೯:೨೩, ೨೨ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Alialkaisi|Alialkaisi]] (೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫) ==

مرحبا هل الاسئلة باللغة العربية أو باللغة الإنكليزية --[[ಸದಸ್ಯ:Alialkaisi|Alialkaisi]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Alialkaisi|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೧೭, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:English, if you know Kannada Language you can ask in kannada. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೧೯, ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Citoid ==

Hi A826, I'm Johannes from [[:m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. I've noticed your project is using the [[:mw:VisualEditor/Citation tool]], but not [[:mw:Citoid]] (the tool used for automatic reference creation). Your project already fullfills all the necessary criteria in [[:mw:Citoid/Enabling Citoid on your wiki]] (enabling the VE citation tool, using templates with template data...) – you just need to create [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Citoid-template-type-map.json]] to map different types of citations to the relevant template from [[ಮೀಡಿಯವಿಕಿ:Cite-tool-definition.json]]. You can check other wiki's pages [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=8&amp;q=Citoid-template-type-map.json&amp;title=Citoid-template-type-map.json] to see how they are doing the mapping. Best regards [[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Johannes Richter (WMDE)|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೫೬, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]], sure will look in to adding template, Thanks for bringing this to my attention. will contact you if further assistance needed.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೦೯, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)
:@[[ಸದಸ್ಯ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] {{done}} [[special:diff/1318564]] works fine now. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೨೪, ೧೪ ನವೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) ==

Please publish this article. My father was one of the famous and fameliar  kannada leader and writer in mysore. There no faul information about him. Thats all sir. 🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೧೮, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:please check [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]], article with verifiable source, with good wiki readable format are always welcome on wiki, please try use [[Special:Mypage/Sandbox]] before creating on main namespace. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೨೩, ೧೯ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫) ==

ಯಾವ ರೀತಿಯ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಬರೆಯ ಬೇಕು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೬, ೨೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

:ದಯವಿಟ್ಟು ಪುಟಗಳು ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು 2 ಅಥವಾ 3 ( ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಕುವೆಂಪು]] ) ಪುಟಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು [[Special:Mypage/Sandbox]] ನಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರತಿ ಪುಟವು ಕನಿಷ್ಠ 3-4 ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿ ಹೊಂದಿರಬೇಕು, ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಇಂಟರ್‌ವಿಕಿ ಲಿಂಕ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೨:೧೮, ೨೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೨೫ (IST)

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) ==

ಸರ್ ನನಗೆ ಫೋಟೋ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿಸಲು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೪೪, ೧೦ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:[[special:upload]] ನೀವು ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಕಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಅಪ್‌ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಜನಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದಂತಹ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅಪ್ಲೋಡ್ ಮಾಡಬಹುದು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೧೧, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
::[[commons:Commons:Contributing_your_own_work]] ಕೂಡ ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೬:೫೨, ೧೧ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Translation request ==

Hello, A826. 

Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Kannada Wikipedia? 

Yours sincerely, [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೫, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:I don't translate content i don't have knowledge of. Sorry. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೭:೪೬, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
::In understand. Thank you for the reply. [[ಸದಸ್ಯ:Kurcke|Kurcke]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kurcke|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೨, ೧೩ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wikimedian,

We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;Checklist for Organizers 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us in upcoming office hours 
We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]]. 

Thank you and all the best,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೦೦, ೧೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=29948401 --&gt;

== Question from [[User:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] (೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬) ==

ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ಅಳಿಸಿ  https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%87%E0%B2%B2%E0%B2%BF%E0%B2%AF%E0%B2%BE%E0%B2%A8_%E0%B2%87%E0%B2%AF%E0%B3%8B%E0%B2%9F%E0%B3%8B%E0%B2%B5%E0%B2%BE --[[ಸದಸ್ಯ:Hariprasad Shetty10|Hariprasad Shetty10]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Hariprasad Shetty10|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೩೦, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

:{{done}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೯:೦೧, ೨೮ ಜನವರಿ ೨೦೨೬ (IST)

== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers &amp; Jury ==

Hello {{PAGENAME}}!,

Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!

To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.

=== Internet &amp; Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.

'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''

Requests submitted after this date will not be entertained.

=== Important Participation Guidelines ===

* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.

=== Community Engagement ===

* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊

Thank you for your collaboration!

''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''

Feminism and Folklore International Team.

–[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೦:೪೭, ೧೬ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30083330 --&gt;

== Question from [[User:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] (೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬) ==

ಸರ್ ನನ್ನ ಅಕೌಂಟ್ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿ. ಆದರ ಸುಳಿವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ.ದಯಮಾಡಿ ಮಾಹಿತಿ ಕಳುಹಿಸಿ. ಧನ್ಯವಾದಗಳು 🙏🙏🙏🙏🙏 --[[ಸದಸ್ಯ:Punyavathi nagalingaswmy|Punyavathi nagalingaswmy]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Punyavathi nagalingaswmy|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೩, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)

:ಖಾತೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗಾಗಿ ದಯವಿಟ್ಟು [[Special:Accountsecurity]] ಅನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಜೊತೆಗೆ ನೀವು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೮:೧೮, ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge; padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot; style=&quot;padding: 1em 2em;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

Dear Organizer,

I hope this message finds you well.

First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.

As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]].

Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.

Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. 

Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.

Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.

Warm regards,

[[User:Tiven2240|Tiven2240]]

on behalf of Feminism and Folklore International Team 

&lt;nowiki&gt;#WeTogether&lt;/nowiki&gt;
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೨೭, ೧೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&amp;oldid=30391231 --&gt;

== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
''{{int:please-translate}}''

Dear Wikimedian,

We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.

[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.

* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]

* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''

With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.

For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.

Warm regards,
&lt;br&gt;
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team

''This message was sent with [[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) on ೦೦:೦೦, ೧೨ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST)''
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&amp;oldid=30389801 --&gt;

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ೦೧:೩೬, ೨೯ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೨೬ (IST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 ==

Dear Feminism and Folklore organiser, 

This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''.

Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026.

Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign.

Best regards,

'''Feminism and Folklore International Organizing Team'''

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೯, ೩ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30627457 --&gt;

== Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants.

As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign.

'''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions.

'''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please submit your response by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future!

Regards,

'''Feminism and Folklore Team'''

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೫, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704175 --&gt;

== Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]

Dear {{PAGENAME}},

Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects.

As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions.

As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world.

'''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]'''

Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''.

Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns!

Best regards,

Feminism and Folklore international Team.

--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೦:೦೧, ೧೮ ಜೂನ್ ೨೦೨೬ (IST)

&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&amp;oldid=30704478 --&gt;

== ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು ==

ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ, ನಿರ್ವಾಹಕರಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮೆಟಾದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಕ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದಾಗ, ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ ಆ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಇದಲ್ಲದೇ ಈ ಹಿಂದೆ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು, ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಗೆ ತರಲು ಕೋರಿದಾಗಲೂ ತಕ್ಷಣ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೪೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ನೀವು ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿರುವ ಮತ್ತು ಈಗ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಕೆಲಸಗಳಿಗೂ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೨೧:೪೬, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)
::🙏🏻🙏🏻 [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೧:೫೧, ೧೮ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೦೨೬ (IST)

== ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‍ಡಂ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳನ್ನು ತರಲು ಕೋರಿಕೆ ==

ಶ್ರೀ @[[ಸದಸ್ಯ:A826|A826]] ಅವರೇ, [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಂ]] ಲೇಖನ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾಡ್ಯೂಲುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತರುವಂತೆ ಕೋರಿಕೆ. ತಂದ ಮತ್ತೆ ಲೇಖನ ಸರಿಪಡಿಸುತ್ತೇನೆ. [[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Gopala Krishna A|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೫೩, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:Gopala Krishna A|Gopala Krishna A]] {{Done|done, thanks for your request}} --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೦೪, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
::ಆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪುಟ ಅತ್ಯಧಿಕ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು module ತಡವಾಗಿ/ಗೋಚರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದಾಗಿಯೂ ಇತರ ಬೇಕಾದ ಟೆಂಪ್ಲೆಟ್ ಅನ್ನು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ, ದಯಮಾಡಿ ಪುಟವನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೧೫:೧೦, ೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Question from [[User:Kannada-Story|Kannada-Story]] (೧೯:೨೦, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬) ==
ನಾನು ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು (Article) ರಚಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಏನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇದೆ? --[[ಸದಸ್ಯ:Kannada-Story|Kannada-Story]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Kannada-Story|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೦, ೨೦ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
ನಮಸ್ಕಾರ @[[ಸದಸ್ಯ:Kannada-Story|Kannada-Story]]  


ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಲೇಖನವನ್ನು ರಚಿಸಲು, ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ:

:'''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಉತ್ತಮ ಲೇಖನ]]'''
# '''ಸ್ಪಷ್ಟ''' — ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕನ್ನಡ, ಸರಿಯಾದ ಕಾಗುಣಿತ ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ರಚನೆ
# '''ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ''' — ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮೂಲಗಳ ಉಲ್ಲೇಖ ಅಗತ್ಯ; ಮೂಲ ಸಂಶೋಧನೆ ನಿಷಿದ್ಧ
# '''ವಿಸ್ತೃತತೆ''' — ವಿಷಯದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಒಳಗೊಳ್ಳುವುದು
# '''ತಟಸ್ಥತೆ''' — ಪಕ್ಷಪಾತವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವುದು
# '''ವಿವರಣೆ''' — ಸೂಕ್ತವಾದ ಚಿತ್ರಗಳು, ಶೀರ್ಷಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಪರವಾನಗಿ ಮುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ

'''ಮೂಲಭೂತ ಹಂತಗಳು:'''

* ವಿಷಯವು ಈಗಾಗಲೇ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ಮೊದಲು ಹುಡುಕಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ
* Sandbox /ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ (ಪ್ರತಿ ಪುಟದ ಮೇಲೆ ಬಲಗಡೆ usermenu ನಲ್ಲಿದೆ) ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ
* ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಷಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬರೆಯಿರಿ
* &lt;code&gt;&amp;lt;ref&amp;gt;&lt;/code&gt; ಟ್ಯಾಗ್ ಬಳಸಿ ಉಲ್ಲೇಖಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ (&lt;code&gt;{{tl|cite web}}&lt;/code&gt; ಅಥವಾ &lt;code&gt;{{tl|cite book}}&lt;/code&gt;)
* ಮಾಹಿತಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ (Infobox) ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ
* ಬೇರೆ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ; ಅನಾಥ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ

ದಯವಿಟ್ಟು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೊದಲು ಮೇಲಿನ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಿ. ವಿಕಿಟೆಕ್ಸ್ಟ್ ಸ್ವರೂಪಣೆ ಅಥವಾ ವಿಷಯ ಅನುವಾದ ಸಾಧನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಹಾಯ ಬೇಕಿದ್ದಲ್ಲಿ, ದಯವಿಟ್ಟು ಕೇಳಿ.--&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೦೮:೨೦, ೨೧ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! ==
&lt;div style=&quot;background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]]

Dear Feminism and Folklore organisers,

We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition!

The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period.

In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate.

Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle.

'''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.'''

This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation.

If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org.

Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition!

'''Wiki Loves Folklore International team'''

&lt;/div&gt;
--[[ಸದಸ್ಯ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:MediaWiki message delivery|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೨೪, ೩ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&amp;oldid=31123349 --&gt;

== ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಿಂದ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವ ಕುರಿತು ==
ನಮಸ್ಕಾರ A826 ಅವರೇ,

ನಾನು ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯದಲ್ಲಿ '''“ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು”''' ಎಂಬ ಲೇಖನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಲೇಖನವು ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಳಾಸದಲ್ಲಿದೆ:

'''ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ'''

ನನ್ನ ಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಪುಟವನ್ನು '''Move (ಸ್ಥಳಾಂತರ)''' ಮಾಡುವ ಆಯ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದಯವಿಟ್ಟು ಈ ಪ್ರಯೋಗಪುಟವನ್ನು ಅದರ ಸಂಪಾದನಾ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು:

'''ಶ್ರೀ ಯೋಗಿ ದ್ಯಾವಪ್ಪತಾತನವರು'''

ಎಂಬ ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಿಕೊಡಬೇಕಾಗಿ ವಿನಂತಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಲೇಖನವನ್ನು ಈಗಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಯೋಗಪುಟದಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಲೇಖನವನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಲೇಖನವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳು. [[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB|VILAS GOWDA KB]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:VILAS GOWDA KB|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೫೧, ೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

:@[[ಸದಸ್ಯ:VILAS GOWDA KB|VILAS GOWDA KB]] , ಲೇಖನ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಏನಾದರೂ ಮಾಹಿತಿ ಸೇರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಸರಿಪಡಿಸಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಗುವುದು. ಪ್ರತಿ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳಾಂತರ/move page ಆಯ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಕೆಳಗೆ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಇನ್ನಷ್ಟು) ಮೆನುವಿನಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. --&lt;span style=&quot;text-shadow: 0 0 8px silver;  padding:4px; font-weight:bold; border: 2px solid blue;   border-radius: 5px;&quot;&gt;[[User:A826|A826]] · [[user_talk:A826|&lt;big&gt;✉&lt;/big&gt;]] · [[Special:Contributions/A826|&lt;big&gt; ©&lt;/big&gt;]]&lt;/span&gt; ೦೮:೪೨, ೭ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Question from [[User:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] on [[:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] (೧೫:೨೬, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) ==
Page publish ಮಾಡಿ --[[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೬, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)

== Question from [[User:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] on [[:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] (೧೫:೨೭, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬) ==
ನನ್ನ ಪುಟವನ್ನು wikipedia ದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೨೭, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>41h50si5nbbq913bdrjyls0ohpoqlgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಆದಿತ್ಯ ಝಾ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146098</id>
    <revision>
      <id>1432147</id>
      <parentid>1429452</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T14:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70377" sha1="sppgneqcndno1crs63pz743ymbw8bzm" xml:space="preserve">{{Infobox person
|name          = ಆದಿತ್ಯ ಝಾ
|honorific_suffix = {{post-nominals|country=CAN|CM|size=100%}}
|image         = Jha_Aditya-035.jpg
|caption       = 
|birth_date    = 
|birth_place   = ಸೀತಾಮರ್ಹಿ, [[ಬಿಹಾರ]], [[ಭಾರತ]]
|death_date    = 
|death_place   = 
|resting place =
|nationality   = ಕೆನಡಿಯನ್ನರು, ಹಿಂದೆ [[ಭಾರತೀಯ]]
|other_names   = 
|known_for     =ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಲೋಕೋಪಕಾರ/ಸಕ್ರಿಯ ಕೊಡುಗೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಯಶಸ್ಸು, ರಾಜಕೀಯ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ
|education     = ಗೌರವ LL.D., ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ; ಎಂ.ಎಸ್ಸಿ. ಗಣಿತದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈನ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ, ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (ಜೆಎನ್‌ಯು)
|alma_mater    = ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯ, &lt;br /&gt;ಹನ್ಸ್ ರಾಜ್ ಕಾಲೇಜು, ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,&lt;br /&gt;ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, &lt;br /&gt;ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಟೊರೊಂಟೊ, ಒಂಟಾರಿಯೊ, [[ಕೆನಡಾ]]
|employer      = DGMARKET ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ INC ಮತ್ತು POA ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್
|occupation    = 
|title         = ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಕಾರ್ಪೊರೇಟ್ ಶೀರ್ಷಿಕೆ)
|height        = 
|term          = 
|predecessor   = 
|successor     = 
|party         = 
|boards        = 
|spouse        = 
|partner       = 
|children      =
|parents       = 
|relatives     = 
|signature     = 
|website       = {{URL|poafoundation.org}},{{URL|www.dgmarket.com}}
}}

'''ಆದಿತ್ಯ ಝಾ''' [[:en:Order of Canada|ಸಿಎಂ]] ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ-ಕೆನಡಾದ [[ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮ|ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ]], ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ಲೋಬ್‌ಟ್ರೋಟರ್, ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂಡವಾಳವು [[ಕೆನಡಾ]], [[ಭಾರತ]], ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್ ಮತ್ತು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ]] ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಟಾರ್ಟ್‌ಅಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಯ ತಿರುವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.{{Fact|date=March 2019}} &lt;ref&gt;[https://www.thestar.com/article/769556--bio-aditya-jha Aditya Jha's profile on the Star]&lt;/ref&gt; ಅವರು ತಮ್ಮ ಖಾಸಗಿ ಚಾರಿಟೇಬಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್ (POA ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್) ಮೂಲಕ ಹಲವಾರು ಲೋಕೋಪಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.poafoundation.org/initiatives/our_initiatives.html |title=POA Educational Foundation |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಆಗಸ್ಟ್ 25, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140825232349/http://www.poafoundation.org/initiatives/our_initiatives.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಜೊತೆಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಅದೃಷ್ಟವಂತರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.  ಕೆನಡಾದ ಉನ್ನತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಯೋಜನೆ (''ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಬೇಸಿಕ್'') ಮೂಲಕ ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ (ಮೂಲನಿವಾಸಿ) ಸಮುದಾಯಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಝಾ ವಿಶೇಷ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.canadianimmigrant.ca/AdityaJha |title=Canadian Immigrant |access-date=2022-10-16 |archive-date=2010-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101216105632/http://canadianimmigrant.ca/AdityaJha |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಝಾ ಅವರು ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾದ ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ==
ಆದಿತ್ಯ ಝಾ ನೇಪಾಳದ ಮಧುವಾ ಗ್ರಾಮ ಮಹೋತ್ತರಿಯಲ್ಲಿ ನೇಪಾಳಿ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಇವರ ಮಾತೃಭಾಷೆ [[ಮೈಥಿಲಿ]]. ಇವರು ಮೂರು ಸಹೋದರರು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಇವರ ತಂದೆ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವಕೀಲರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಇವರ ತಾಯಿ ಸೀತಾಮರ್ಹಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದರು. ಆದಿತ್ಯ ಝಾ ಅವರ ತಂದೆ [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದ]] ಸೀತಾಮರ್ಹಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಿಂದ ಕಾನೂನು ಪದವಿ ಪಡೆದರು. ಇಂಡೋ-ನೇಪಾಳದ ಗಡಿಯ ಸಮೀಪವಿರುವ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರ, ಆದಿತ್ಯ ಭಾರತದ [[ದೆಹಲಿ|ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ]] ನಂತರದ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಹನ್ಸ್ ರಾಜ್ ಕಾಲೇಜ್ ದೆಹಲಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ, ಇವರು ಎ.ಎಸ್ಸಿ ಮಾಡಲು ಹೋದರು. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಗಣಿತದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಿಂದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪಿಜಿ ಡಿಪ್ಲೋಮಾ ಪಡೆದರು. ಇವರು ೧೯೭೯ ರಿಂದ ೧೯೮೪ ರವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ]] ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮತ್ತು ಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್ ಸೈನ್ಸಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ ಫ್ರಾನ್ಸ್‌ನ [[ಪ್ಯಾರಿಸ್|ಪ್ಯಾರಿಸ್‌ಗೆ]] ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಸಿಐಟಿ ಅಲ್ಕಾಟೆಲ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮೇನ್‌ಫ್ರೇಮ್ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಗ್ರಾಂಟ್ಸ್ ಕಮಿಷನ್‌ನ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಸೀನಿಯರ್ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಮತ್ತು ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಸೈಂಟಿಫಿಕ್ ಅಂಡ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರಿಯಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನಿಂದ ರಿಸರ್ಚ್ ಅಸೋಸಿಯೇಟ್‌ಶಿಪ್ ಪಡೆದರು. ಇವರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಅಮಾನತುಗೊಳಿಸುವ ತುರ್ತು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದಾಗ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವರೊಂದಿಗೆ ಭೂಗತ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಇವರು ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾಯಕತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇವರು ಕೇವಲ ೨೨ ವರ್ಷದವರಾಗಿದ್ದಾಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಘಟನೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[http://www.yorku.ca/yfile/archive/index.asp?Article=8610 &quot;Entrepreneur hopes to see a 'needs-blind' educational system in Canada&quot;, Earleen Dover, communications officer, York University Foundation]&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ==
ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಿಂಗಾಪುರ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thestar.com/DesiLife/article/284626 Toronto philanthropist Aditya Jha talks of charity]&lt;/ref&gt; ಇವರು ೧೯೯೪ ರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದರು ಮತ್ತು ಬೆಲ್ ಕೆನಡಾವನ್ನು ಸೇರಿದರು. ನಂತರ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಆದರು. ಬೆಲ್‌ನಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರ, ಇವರು (ನಾಲ್ಕು ಇತರ ಪಾಲುದಾರರೊಂದಿಗೆ) ಐಸೋಪಿಯಾ ಇಂಕ್ &lt;ref&gt;[http://www.accessmylibrary.com/coms2/summary_0286-27700422_ITM ISOPIA Announces Executive Appointments.]&lt;/ref&gt; ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಕಂಪನಿಯನ್ನು ಸಹ-ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;[http://www.prnewswire.com/cgi-bin/stories.pl?ACCT=104&amp;STORY=/www/story/01-10-2001/0001401413&amp;EDATE= ISOPIA Charts Exceptional Growth Throughout 2000]&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇವರ ಕಂಪನಿಯನ್ನು [[ಸನ್ ಮೈಕ್ರೋಸಿಸ್ಟಮ್ಸ್]] $೧೦೦ ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೊತ್ತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು (ನಗದು ಮತ್ತು ಷೇರುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.itbusiness.ca/it/client/en/home/News.asp?id=2958 |title=Sun buys e-learning firm - Isopia brings learning management system to company's educational services |access-date=2022-10-16 |archive-date=2012-02-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214012143/http://www.itbusiness.ca/it/client/en/home/News.asp?id=2958 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇಸೋಪಿಯಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದ ನಂತರ, ಆದಿತ್ಯ ಟೊರೊಂಟೊ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಒಸೆಲ್ಲಸ್ ಇಂಕ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅಲನ್ ಕ್ಯಾಂಡಿ / [[ಕ್ಯಾಡ್‌ಬರಿ|ಕ್ಯಾಡ್ಬರಿ ಆಡಮ್ಸ್]] ಕೆನಡಾದಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಬಂಡವಾಳವನ್ನು ವೈವಿಧ್ಯಗೊಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.canadianimmigrant.ca/moneybusiness/smallbusiness/article/1910 |title=What it takes to succeed in business |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಜೂನ್ 22, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180622061628/http://canadianimmigrant.ca/moneybusiness/smallbusiness/article/1910 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಕರ್ಮದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರು ಮಿಠಾಯಿ ತಯಾರಿಕೆಯ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು [[ಕರ್ಮ]] ಕ್ಯಾಂಡಿ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಸ್ವಾಧೀನದ ನಂತರ, ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಿಠಾಯಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಯ ಸನ್ನಿಹಿತ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ ವಜಾಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ೧೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಆದಿತ್ಯ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thespec.com/article/618047|title=Business is sweet at Karma Candy|archive-url=https://web.archive.org/web/20120319003738/http://www.thespec.com/article/618047|archive-date=2012-03-19|access-date=2010-01-02}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩-೨೦೧೬ ರಿಂದ, ಆದಿತ್ಯ ಯುಕ್ಲಿಡ್ ಇನ್ಫೋಟೆಕ್ ( [http://www.tendersinfo.com/ Tendersinfo.com] ) ನ CEO ಆಗಿದ್ದರು.

=== dgMarket ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಕ್ - ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಟೆಂಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇ-ಪ್ರೊಕ್ಯೂರ್ಮೆಂಟ್ ===
ಜನವರಿ ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ, ಝಾ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಗೇಟ್‌ವೇಯಿಂದ dgMarket International Inc ಅನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. dgMarket ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾನಿ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳ ಮನವಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಟೆಂಡರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಲಹಾ ಅವಕಾಶಗಳಿಗಾಗಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪೋರ್ಟಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.linkedin.com/in/aditya-jha-c-m-ll-d-822a8815/?ppe=1|title=Aditya Jha Official Linkedin|publisher=Aditya Jha LInkedin}}&lt;/ref&gt; [[ವಿಶ್ವ ಬ್ಯಾಂಕ್|ವಿಶ್ವಬ್ಯಾಂಕ್‌ನ]] ಉಪಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್ ಗೇಟ್‌ವೇ (DG) ನ ಭಾಗವಾಗಿ ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ರಂಗದ ಸುತ್ತಲಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು, ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/Other/UNPAN021994.pdf|title=UN Worldbank Summary on dgMarket|publisher=Development Gateway|access-date=2022-10-16|archive-date=2010-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20100217030937/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/Other/UNPAN021994.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; dgMarket ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು $೧ ಟ್ರಿಲಿಯನ್ ಟೆಂಡರ್ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.developmentgateway.org/blog/dgmarket-now-tracking-almost-1-trillion-government-procurements-500000-users|title=dgMarket Now Tracking Almost $1 Trillion in Government Procurements for 500,000 Users|publisher=Development Gateway|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108032657/http://www.developmentgateway.org/blog/dgmarket-now-tracking-almost-1-trillion-government-procurements-500000-users|archive-date=2017-11-08|access-date=2017-05-15}}&lt;/ref&gt;

== ಪರೋಪಕಾರಿ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ==
ಝಾ ಅವರು ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಕೆನಡಾದ ಚಾರಿಟಬಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್, ಪಿ.ಓ.ಎ. ಎಜುಕೇಷನಲ್ ಫೌಂಡೇಶನ್,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.poafoundation.org/|title=Home|website=poafoundation.org}}&lt;/ref&gt; ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಅದೃಷ್ಟವಂತರಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.thestar.com/printArticle/284626|title=The Star-Toronto philanthropist Aditya Jha talks of charity|website=[[Toronto Star]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121009125656/http://www.thestar.com/printArticle/284626|archive-date=2012-10-09|access-date=2017-08-23}}&lt;/ref&gt;

=== ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಯೋಜನೆಗಳು ===
ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ryerson.ca/news/news/General_Public/2006Archive/20060811.html |title=Benefactor empowers others through education |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 20, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120220082208/http://www.ryerson.ca/news/news/General_Public/2006Archive/20060811.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120719155941/http://search.ryerson.ca/search?site=default_collection&amp;output=xml_no_dtd&amp;client=default_frontend&amp;proxystylesheet=default_frontend&amp;q=aditya+jha&amp;x=0&amp;y=0 Ryerson University - Various awards and scholarships named after Aditya Jha]&lt;/ref&gt; ಟ್ರೆಂಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.trentu.ca/vpera/news_poa.php |title=Donor Creates New Opportunities for Aboriginal Students at Trent University |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 6, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151006004939/http://www.trentu.ca/vpera/news_poa.php |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಜಾರ್ಜ್ ಬ್ರೌನ್ ಕಾಲೇಜು,&lt;ref&gt;[http://www.georgebrown.ca/financialaid/finassis/documents/Aditya-Jha-Culinary-Award-Entrance-2009.pdf George Brown College - Aditya Jha Culinary Award – Entrance]{{Dead link|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು ಮತ್ತು ಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಂತಹ ಕೆನಡಾದ ಪೋಸ್ಟ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ ಅವರು ಹಲವಾರು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿವೇತನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.yorku.ca/yfile/archive/index.asp?Article=8610 Entrepreneur hopes to see a 'needs-blind' educational system in Canada]&lt;/ref&gt; ಈ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ದತ್ತಿಗಳು (ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ $೭೦೦೦೦) ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತು (೨೦) ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್/ಗ್ರಾಂಟ್ಸ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತವೆ (ಕೆನಡಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನ). ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ ಅವರು ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯ (ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ), ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿನ ರೀಜೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸಮುದಾಯದ ಒಳ-ನಗರದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪಾಥ್ವೇಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ-ಇಂಡಿಯಾ ಸಂಶೋಧನಾ ಉಪಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಯಾರ್ಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ ಧನಸಹಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.

=== ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಯೋಜನೆಗಳು ===
ಝಾ ಅವರ ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಬೇಶಿಕ್ ಉಪಕ್ರಮವು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಶ್ನಾವ್ಬೆ ಅಸ್ಕಿ ನೇಷನ್ (ಎನ್‌ಎಎನ್) ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಚೀಫ್ ಸ್ಟಾನ್ ಬಿಯರ್ಡಿ, ಸೋದರಳಿಯ ಅಶುತೋಷ್ ಝಾ ಮತ್ತು ಇತರರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120907171948/http://www.myvirtualpaper.com/doc/torontosun/0827/2008082701/18.html Natives get a hand up from Indo-Canadian]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.poafoundation.org/media_coverage/project_beyshick_featured_on_cbc_radio_1.html |title=CBC Radio One: First Nations Entrepreneurs |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222154440/http://www.poafoundation.org/media_coverage/project_beyshick_featured_on_cbc_radio_1.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090823112206/http://toronto.ctv.ca/servlet/an/plocal/CTVNews/20060814/aboriginal_job_shadowing_060814/20060814/?hub=SciTech Northern Ont. aboriginals 'job shadowing' CEOs]&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದು ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅವರು  ಹೀಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು:&lt;blockquote&gt;''ನಾನು ಕೆನಡಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಭವಿಷ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ - ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಇದು ಉದ್ಯಮಶೀಲತಾ ಮನೋಭಾವ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಶಸ್ವಿ ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ''.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.poafoundation.org/media_coverage/aditya_jha_opens_a_bright_chapter_for_the_indians_of_canada.html |title=A 'Hindustani' opens a bright chapter for the Indians of Canada |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 22, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120222154509/http://www.poafoundation.org/media_coverage/aditya_jha_opens_a_bright_chapter_for_the_indians_of_canada.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;ಇವರು ಟಾಪ್ ೨೦, ಅಂಡರ್ ೨೦ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂ (ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ವಿಭಾಗ) ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ $ ೧೫೦೦೦ ವ್ಯಾಪಾರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು $ ೫೦೦೦ ವೃತ್ತಿ ಯೋಜನೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಜೆಕ್ಟ್ ಬೇಶಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

=== ನೇಪಾಳದಲ್ಲಿ ಪರೋಪಕಾರಿ ಕೆಲಸ ===
ಅವರು ನೇಪಾಳದ ೧೧ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಮತ್ತು ಡೆಸ್ಕ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಯೋಜನೆಗೆ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು ಟೊರೊಂಟೊದ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್‌ಗೆ ನೇಪಾಳದ ದೂರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ನೇಪಾಳ ಲೈಬ್ರರಿ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ೨೦೦೮ ರ ಶರತ್ಕಾಲದಿಂದ, ಆದಿತ್ಯ ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೆ ಒಂದು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರು [[ನೇಪಾಳ|ನೇಪಾಳದ]] ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ೧೦೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಲ್ಯಾಪ್‌ಟಾಪ್‌ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸನ್ಯಾಸಿನಿಯರ ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಆರ್ಯ ತಾರಾ ಶಾಲೆಯೂ ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;neschools&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.ekantipuronline.com/kolnews.php?&amp;nid=141039|title=e-Infrastructure pilot project launched in Nepali schools|last=eKantipur|date=2008-03-17|access-date=2009-04-08|publisher=[[Kantipur Daily]]}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.choying.com/news-section/34-top-news-category/47-laptop-donation-ats.html |title=Laptop Donation Made to ATS |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಜುಲೈ 16, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100716163527/http://www.choying.com/news-section/34-top-news-category/47-laptop-donation-ats.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಈ ಯೋಜನೆಯು ಅವರು ನೇಪಾಳದ ಕಠ್ಮಂಡು ಕಣಿವೆಯ ಡಜನ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ನೂರಾರು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಿಂಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.nepallibrary.com/newsletters/1-1-2008-06-01.pdf Kathmandu School Network Project: A POA Educational Foundation and NLF Initiated Collaborative Project]{{Dead link|date=October 2016|bot=InternetArchiveBot}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೧ ರಲ್ಲಿ, ಆದಿತ್ಯ ಅವರು ಭಾರತದ [[ಭಾರತೀಯ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಐಐಟಿ]] ವಿಶ್ವ ದರ್ಜೆಯ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಇನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ನೇಪಾಳವನ್ನು (IIT-N) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು  ಮತ್ತು ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು.  ಈ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಗ್ರೇಟರ್ ಕಠ್ಮಂಡು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಬನೇಪಾ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್) ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಯೋಜಿತ ಐಟಿ ಪಾರ್ಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.scoop.co.nz/stories/WO0501/S00081.htm|title=Nepal: Media Should Be Remain Independent|last=Kamala Sarup|date=2005-01-11|access-date=2009-04-08|publisher=[[Independent News Media - New Zealand]]}}&lt;/ref&gt; ನೇಪಾಳದ ಸಂಸತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವ ಮೊದಲು, ಸರ್ಕಾರವು ಕುಸಿಯಿತು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆದಿತ್ಯರಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://iitnepal.edu.np/ |title=IIT Nepal official website |access-date=2022-10-16 |archive-date=2022-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221016093202/https://iitnepal.edu.np/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ekantipur.com/tkp/news/news-detail.php?news_id=9922|title=Give us equal opportunity: NRNs|last=Post Report|date=2003-10-10|access-date=2009-04-08|archive-url=https://archive.today/20140113144044/http://www.ekantipur.com/tkp/news/news-detail.php?news_id=9922|archive-date=2014-01-13|publisher=[[Kantipur Daily]]}}&lt;/ref&gt;

=== ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪರೋಪಕಾರಿ ಕೆಲಸ ===
ಆದಿತ್ಯ ಅವರು ಭಾರತದ [[ಬಿಹಾರ|ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ]] IMA ಫಾರ್ SEVA ಮೂಲಕ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದೊಂದಿಗೆ ಭೂರಹಿತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿವಾಸವನ್ನು (೫೦ ಕೊಠಡಿಗಳು) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೆ, ಝಾ ಅವರು ಯುನಿಸೆಫ಼್ ಕೆನಡಾದ ಯುನೈಟ್ ಫಾರ್ ಚಿಲ್ಡ್ರನ್, ಯುನೈಟ್ ಎಗೇನ್ಸ್ಟ್ ಏಡ್ಸ್ ಅಭಿಯಾನದೊಳಗೆ ಭಾರತ ಏಡ್ಸ್ ಅಭಿಯಾನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆನಡಿಯನ್ ಯುನೈಟ್, ಏಡ್ಸ್ ವಿರುದ್ಧ ಏಕೀಕರಣ ಅಭಿಯಾನದ ಭಾಗವಾಗಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಯುವಕರಿಗೆ ಏಡ್ಸ್ ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ಜಾಗೃತಿ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ವಿಶೇಷ ಭಾರತ ಎಚ್ಐವಿ ಮತ್ತು ಏಡ್ಸ್ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ..&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.uniteforchildren.ca/partnership/indocanadian.htm|title=UNICEF Canada India AIDS Campaign|date=2008-03-17|access-date=2009-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090418052346/http://www.uniteforchildren.ca/partnership/indocanadian.htm|archive-date=2009-04-18|publisher=[[UNICEF Canada]]}}&lt;/ref&gt; ಕೆನಡಾದ 'ಏಮ್ ಫಾರ್ ಸೇವಾ' ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಆದಿತ್ಯ ಅವರು ಭಾರತದ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಭೂರಹಿತ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ೫೦-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿವಾಸವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.aimforseva.ca/donor-news/student-home-donors/ AIM for Seva - Student Home – Donors]&lt;/ref&gt;

=== ಇತರೆ ಯೋಜನೆ ===
ಆದಿತ್ಯರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನವು ಇತರ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸಿದೆ: ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯದ ಸಂಶೋಧನಾ ಯೋಜನೆ,ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿನ ರೀಜೆಂಟ್ ಪಾರ್ಕ್ ಸಮುದಾಯದ ಒಳ-ನಗರದ ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಪಾಥ್‌ವೇಸ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಕೆನಡಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಯುವಕರಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಲು ರಾಯ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಹಾಲ್ ಅವರ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ದತ್ತಿ ಮೂಲಕ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ, ಹವಾನಾ ಮತ್ತು ಟ್ರಿಲಿಯಮ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಮಿಸ್ಸಿಸೌಗಾದಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಲೆ ಶಾಲೆಗೆ ಕೆನಡಾದ ಯುವ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ಗಾಗಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅನುದಾನ,ಚಿನ್ನದ ಪೋಷಕನಾಗಿ ಟೊರೊಂಟೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ, ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಮತ್ತು ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲಾ ಮಕ್ಕಳ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಇತರ ದತ್ತಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.weeklyvoice.com/headlines/jha-awarded-order-of-canada/ |title=Jha Awarded Order Of Canada |access-date=2022-10-16 |archive-date=2013-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130126234951/http://www.weeklyvoice.com/headlines/jha-awarded-order-of-canada/ |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

== ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಆಸಕ್ತಿಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Dr_Aditya_Jha,_Dr_Manmohan_Singh,_Stephen_Harper_in_India_2009.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/Dr_Aditya_Jha%2C_Dr_Manmohan_Singh%2C_Stephen_Harper_in_India_2009.jpg/250px-Dr_Aditya_Jha%2C_Dr_Manmohan_Singh%2C_Stephen_Harper_in_India_2009.jpg|right|thumb|250x250px| ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾರ್ಪರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ  ಕೆನಡಾದ ಏಳು ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಆದಿತ್ಯ ಝಾ ಅವರು ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಡಾ. ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ದೆಹಲಿ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನವೆಂಬರ್೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಭೋಜನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾದರು.]]
ಝಾ ಕೆನಡಿಯನ್, ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ನೇಪಾಳಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನವೆಂಬರ್ ೧೬-೧೮, ೨೦೦೯ ರಿಂದ ಅವರು ಕೆನಡಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಸ್ಟೀಫನ್ ಹಾರ್ಪರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೆನಡಾದ ನಿಯೋಗದ ಏಳು ಸದಸ್ಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://communities.canada.com/shareit/blogs/onthehill/archive/2009/11/17/conservative-mps-and-canadian-business-leaders-join-harper-for-india-trip.aspx |title=Canada.com - Conservative MPs and Canadian business leaders join Harper for India trip |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ನವೆಂಬರ್ 19, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091119110042/http://communities.canada.com/shareit/blogs/onthehill/archive/2009/11/17/conservative-mps-and-canadian-business-leaders-join-harper-for-india-trip.aspx |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾಲಕರಾಗಿರುವ ಕೆನಡಾ ಇಂಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು 'ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ' ಸಮಿತಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.canadaindia.org/about-cif/about-cif.html |title=About Canada India Foundation |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100426034832/http://www.canadaindia.org/about-cif/about-cif.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt; ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ, ಅವರು ಸಮಕಾಲೀನ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಗತಿಗಾಗಿ ವಾಟರ್‌ಲೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ಇಂಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ (CIF) ಮೊದಲ-ರೀತಿಯ ಜಂಟಿ ಉಪಕ್ರಮವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತು $೧೦ ಮಿಲಿಯನ್ ದತ್ತಿಯ ಯೋಜಿತ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ದ್ವಿಪಕ್ಷೀಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://newsrelease.uwaterloo.ca/news.php?id=5140 University of Waterloo: CIF and Waterloo sign multi-million-dollar endowment MOU]&lt;/ref&gt;

ಸಾಗರೋತ್ತರ ಭಾರತೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಪ್ರವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ದಿವಸ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (ದೆಹಲಿ, ಜನವರಿ ೨೦೦೭) ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದಿತ್ಯ ಕೆನಡಾದ ಅಧಿವೇಶನವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಾ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಇಂಡಿಯಾ ಬಿಸಿನೆಸ್ ರೌಂಡ್‌ಟೇಬಲ್ (ಟೊರೊಂಟೊ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೦೬) ಅನ್ನು ಸಹ ಮಾಡರೇಟ್ ಮಾಡಿದರು. ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತವನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ರೂಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು (ದೆಹಲಿ, ಜನವರಿ ೨೦೦೭) ಎಂಬ ರೌಂಡ್‌ಟೇಬಲ್ ಅನ್ನು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿದರು. CII, ಭಾರತ ಮತ್ತು ICCC, ಕೆನಡಾದೊಂದಿಗೆ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.hindustantimes.com/news/specials/pravasibharatiyadivas/Schedule.shtml |title=Hindustan Times: Pravasi Bharatiya Divas 2007 |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 14, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014065353/http://www.hindustantimes.com/news/specials/pravasibharatiyadivas/Schedule.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಆದಿತ್ಯ ಅವರು ಟೊರೊಂಟೊ ಸ್ಟಾರ್‌ನ &quot;ಯುವರ್ ಸಿಟಿ, ಮೈ ಸಿಟಿ&quot; ಸರಣಿಯ ಅಧಿಕೃತ ಬ್ಲಾಗರ್ ಆಗಿದ್ದು, ಟೊರೊಂಟೊದ ಮೇಯರ್ ರೇಸ್ ಅನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://thestar.blogs.com/yourcitymycity/2010/03/gta-mayoral-leadership-challenge-rise-of-the-new-the-discussion-of-mayoral-leadership-of-gta-need-to-be-elevated-from-bud.html |title=&quot;My City, Your City&quot; |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಫೆಬ್ರವರಿ 26, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226113326/http://thestar.blogs.com/yourcitymycity/2010/03/gta-mayoral-leadership-challenge-rise-of-the-new-the-discussion-of-mayoral-leadership-of-gta-need-to-be-elevated-from-bud.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡೆಮಾಕ್ರಟಿಕ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ (NDI, ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ DC) ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಮೆಕ್ಸಿಕೋ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ (UNM) ನೇಪಾಳ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರ (NSC) ಸಹ-ಸಂಘಟಿಸಿರುವ 'ನೇಪಾಳಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು' ಕಾರ್ಯಾಗಾರವನ್ನು ಆದಿತ್ಯ ಸುಗಮಗೊಳಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು. ಕಾರ್ಯಾಗಾರವು ನೇಪಾಳದ ನೀತಿ/ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಯುಎಸ್ ಸಹವರ್ತಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಚಿಂತನಶೀಲ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nepalstudycenter.unm.edu/MissPdfFiles/NDILDN_pckt__revised2_Final_Oct18_05.pdf |title=Workshop on Opportunities and Challenges For Nepali Political Parties |access-date=2022-10-16 |archive-date=2022-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117010226/https://nepalstudycenter.unm.edu/MissPdfFiles/NDILDN_pckt__revised2_Final_Oct18_05.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
ಯುವ ಕೆನಡಿಯನ್ನರಿಗೆ ನೃತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು ಕೆನಡಿಯನ್ ಯೂತ್ ಬ್ಯಾಲೆಟ್ ಎನ್ಸೆಂಬಲ್ ಅನ್ನು ಝಾ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಕೆನಡಾದ ಮೂಲನಿವಾಸಿ ಯುವಕರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡಲು ರಾಯ್ ಥಾಮ್ಸನ್ ಹಾಲ್ ಅವರ &quot;ಶೇರ್ ದಿ ಮ್ಯೂಸಿಕ್&quot; ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;[http://www.roythomson.com/stm_donors.cfm Share the Music Endowment Fund] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090817194123/http://www.roythomson.com/stm_donors.cfm |date=ಆಗಸ್ಟ್ 17, 2009 }}, The Corporation of Massey Hall and Roy Thomson Hall&lt;/ref&gt; ಅವರು ಟೊರೊಂಟೊ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವದ ಗುಂಪನ್ನು ಗೋಲ್ಡ್ ಪೋಷಕರಾಗಿ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಟೊರೊಂಟೊ ಇಂಟರ್‌ನ್ಯಾಶನಲ್ ಫಿಲ್ಮ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಗ್ರೂಪ್ ಒಂದು ದತ್ತಿ, ಲಾಭರಹಿತ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಜನರು ಜಗತ್ತನ್ನು ನೋಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಚಲಿಸುವ ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಸೃಜನಶೀಲ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು ಇದರ ದೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.tiff07.ca/festivalinfo/supporttiffg/corporateandfoundationsupport/ Corporate &amp; Foundation Support] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080120134655/http://tiff07.ca/festivalinfo/supporttiffg/corporateandfoundationsupport/ |date=ಜನವರಿ 20, 2008 }}, Toronto International Film Festival Group&lt;/ref&gt; ಝಾ ಕೆನಡಿಯನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಫಾರ್ ಹ್ಯೂಮನ್ ರೈಟ್ಸ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೇಮಕಾತಿಗಳು ==
ಡಿಸೆಂಬರ್ ೩೦, ೨೦೧೨ ರಂದು, ಗವರ್ನರ್ ಜನರಲ್ ಡೇವಿಡ್ ಜಾನ್ಸ್ಟನ್ ಅವರು ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆದಿತ್ಯರನ್ನು ನೇಮಿಸಿದರು. ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾ ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖವು, ''ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿನ ಅವರ ಸಾಧನೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಅನನುಕೂಲಕರ ಯುವಕರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಅವರ ಬದ್ಧತೆಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.gg.ca/document.aspx?id=14904|title=Appointments to the Order of Canada|publisher=The Governor General of Canada|access-date=2022-10-16|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924040618/http://www.gg.ca/document.aspx?id=14904|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಮೇ ೮, ೨೦೧೩ ರಂದು, ಸ್ಕಾಟಿಯಾಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಿಇಒ ರಿಚರ್ಡ್ ಇ. ವಾ ಮತ್ತು ದಿ ಗ್ಲೋಬ್ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ ಎಡಿಟರ್-ಇನ್-ಚೀಫ್ ಜಾನ್ ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೌಸ್ ಜೊತೆಗೆ ದಿ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್‌ನಿಂದ ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ '''ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಚಾಂಪಿಯನ್''' ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thelearningpartnership.ca/Toronto_Tribute|title=Toronto Tribute|publisher=The Learning Partnership|archive-url=https://archive.today/20130628053346/http://www.thelearningpartnership.ca/Toronto_Tribute|archive-date=2013-06-28}}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯು ಕೆನಡಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಜೀವಮಾನದ ಸಮರ್ಪಣೆ, ಉದಾರತೆ ಮತ್ತು ಬದ್ಧತೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕೆನಡಿಯನ್ನರ ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಟಾಪ್ ೨೫ ಕೆನಡಾದ ವಲಸೆಗಾರರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೧೦) ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ''೩೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಇಂಡೋ-ಕೆನಡಿಯನ್ಸ್ ಪವರ್ ಲಿಸ್ಟ್ (೨೦೦೯),'' ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವವಾದ ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಗೌರವ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಆಫ್ ಲಾಸ್ ಅನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.  ಆದಿತ್ಯ ಅವರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನೀತಿ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕೆನಡಾ ಇಂಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಮಾಜಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾಲಕರು ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.canadaindia.org/people/executives |title=CIF Executives |access-date=2022-10-16 |archive-date=2015-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405131135/http://www.canadaindia.org/people/executives |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು ===
[[ಚಿತ್ರ:Aditya_Jha_with_the_Queen_2010.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Aditya_Jha_with_the_Queen_2010.jpg/250px-Aditya_Jha_with_the_Queen_2010.jpg|right|thumb|250x250px| ಆದಿತ್ಯ ಝಾ ಅವರು ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಣಿ ಎಲಿಜಬೆತ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ]]
* ಕೆನಡಾದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಚಾಂಪಿಯನ್, ದಿ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಪಾರ್ಟ್‌ನರ್‌ಶಿಪ್, ಕೆನಡಾ (೨೦೧೩) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.thelearningpartnership.ca/page.aspx?pid=522|title=Champions of Public Education|publisher=The Learning Partnership|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709192900/http://www.thelearningpartnership.ca/page.aspx?pid=522|archive-date=2013-07-09}}&lt;/ref&gt;
* ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾದ ಸದಸ್ಯ (೨೦೧೨) - ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾಧನೆಯ ಜೀವಮಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕೆನಡಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಾಗರಿಕ ಗೌರವಗಳು, ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ
* ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಡಾಕ್ಟರ್ ಆಫ್ ಲಾಸ್ (LL. ಡಿ.), ಟೆಡ್ ರೋಜರ್ಸ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯಾನೇಜ್ಮೆಂಟ್, ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಟೊರೊಂಟೊ, ಒಂಟಾರಿಯೊ, ಕೆನಡಾ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ryerson.ca/convocation/hondocs/|title=Honorary Doctorates|publisher=Convocation, Ryerson University|archive-url=https://web.archive.org/web/20080202074506/http://www.ryerson.ca/convocation/hondocs/|archive-date=2008-02-02|access-date=2009-04-08}}&lt;/ref&gt;
* ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಅವಾರ್ಡ್ ೨೦೧೧, ಗ್ಲೋಬಲ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಒರಿಜಿನ್ &lt;ref&gt;[http://www.wireservice.ca/index.php?module=News&amp;func=display&amp;sid=6246 Ontario Premier Dalton McGuinty presents awards to Outstanding Global Indians]&lt;/ref&gt;
* ವಿಜೇತ, ಅಗ್ರ ೨೫ ಕೆನಡಾದ ವಲಸೆಗಾರರು ೨೦೧೦ 
* ೨೦೧೧ ರ ವರ್ಷದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಲೋಕೋಪಕಾರಿ, ವಾರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://midweekcanada.com/news_detail.php?nid=6145&amp;cid=18 |title=3rd Annual Midweek Southasian Awards |access-date=2022-10-16 |archive-date=2011-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110821231420/http://midweekcanada.com/news_detail.php?nid=6145&amp;cid=18 |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* ೩೦ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಇಂಡೋ ಕೆನಡಿಯನ್ನರು, ರೆಡಿಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಬ್ರಾಡ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನ ಪವರ್ ಲಿಸ್ಟ್ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೦೦೯ ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ)
* ದೇಸಿ ನ್ಯೂಸ್ ಗ್ರಾಂಟ್‌ನ ಸಮುದಾಯ ಸಾಧಕರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು (೨೦೦೮)
* ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೨೦೦೪), ಇಂಡೋ ಕೆನಡಾ ಚೇಂಬರ್ ಆಫ್ ಕಾಮರ್ಸ್ (ICCC)
* CEO ಪ್ರಶಸ್ತಿ (೧೯೯೮), BCE Inc.
* ಅಧ್ಯಕ್ಷರ ಕ್ಲಬ್ (೧೯೯೯), ಬೆಲ್ ಕೆನಡಾ

=== ನೇಮಕಾತಿಗಳು ===
* ಸದಸ್ಯ, ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳ ಆಯೋಗ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.insidehalton.com/news-story/5533724-mississauga-philanthropist-appointed-member-of-ncc-board-of-directors/|title=Mississauga philanthropist appointed member of NCC board of directors|last=Nouman Khalil|date=2015-04-02|publisher=Inside Halton}} {{Dead link|date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* ಆರ್ಡರ್ ಆಫ್ ಕೆನಡಾದ ಸದಸ್ಯ (೨೦೧೨)
* ಸದಸ್ಯರು, ನಿರ್ದೇಶಕರ ಮಂಡಳಿ, ಇಂಡ್‌ಸ್ಪೈರ್
* ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಗವರ್ನರ್ಸ್, ಶೆರಿಡನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ &amp; ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ ಲರ್ನಿಂಗ್, ಓಕ್ವಿಲ್ಲೆ, ಒಂಟಾರಿಯೊ, ಕೆನಡಾ
* ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ, ಪ್ರಥಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಹಣಕಾಸು ನಿರ್ವಹಣಾ ಮಂಡಳಿ (FNFMB), ಕೆನಡಾ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.ainc-inac.gc.ca/ai/mr/nr/s-d2007/2-2958-eng.asp|title=Board Member Appointed to First Nations Financial Management Board|last=Office of the Honourable Chuck Strahl|date=2007-11-02|access-date=2009-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090818032941/http://www.ainc-inac.gc.ca/ai/mr/nr/s-d2007/2-2958-eng.asp|archive-date=2009-08-18|publisher=[[Indian and Northern Affairs Canada]]}}&lt;/ref&gt;
* ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ, ಆರ್ಟ್ ಗ್ಯಾಲರಿ ಆಫ್ ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, ಹ್ಯಾಮಿಲ್ಟನ್, ಒಂಟಾರಿಯೊ, ಕೆನಡಾ
* ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ-ನಿವಾಸ, ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಬಿಸಿನೆಸ್, ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜ್, ಸ್ಕಾರ್ಬರೋ, ಒಂಟಾರಿಯೊ, ಕೆನಡಾ
* ಶೆರಿಡನ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ &amp; ಅಡ್ವಾನ್ಸ್ಡ್ ಲರ್ನಿಂಗ್‌ನ ಆಡಳಿತ ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ
* ನಿವಾಸದಲ್ಲಿ ವಾಣಿಜ್ಯೋದ್ಯಮಿ, ಬಿಸಿನೆಸ್ ಸ್ಕೂಲ್, ಸೆಂಟೆನಿಯಲ್ ಕಾಲೇಜು
* ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯ, ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಸೋಶಿಯಲ್ ಸರ್ವಿಸಸ್, ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ
* ಅಧ್ಯಕ್ಷರು (ಮಾಜಿ), ಕೆನಡಾ ಇಂಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್
* ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ (ಮಾಜಿ), ಒಂಟಾರಿಯೊ ಹೂಡಿಕೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ (OITAC), ಒಂಟಾರಿಯೊ ಸರ್ಕಾರ &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.pas.gov.on.ca/scripts/en/BoardDetails.asp?boardID=141360|title=Public Appointments to Ontario Investment &amp; Trade Advisory Council|last=Ministry of International Trade and Investment|date=2008-08-12|access-date=2009-04-08|publisher=Public Appointments Secretariat, Ontario, Canada}}&lt;/ref&gt;
* ಅಧ್ಯಕ್ಷ (ಮಾಜಿ), ಭಾರತ HIV/AIDS ಅಭಿಯಾನ, UNICEF ಕೆನಡಾ &lt;ref name=&quot;unicef&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.uniteforchildren.ca/partnership/indocanadian.htm|title=UNICEF Canada India AIDS Campaign|date=2008-03-17|access-date=2009-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20090418052346/http://www.uniteforchildren.ca/partnership/indocanadian.htm|archive-date=2009-04-18|publisher=[[UNICEF Canada]]}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090418052346/http://www.uniteforchildren.ca/partnership/indocanadian.htm &quot;UNICEF Canada India AIDS Campaign&quot;]. [[UNICEF ಕೆನಡಾ|UNICEF Canada]]. 2008-03-17. Archived from [http://www.uniteforchildren.ca/partnership/indocanadian.htm the original] on 2009-04-18&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2009-04-08&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
* ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಚಾಲಕ (ಮಾಜಿ), ಕೆನಡಾ ಇಂಡಿಯಾ ಫೌಂಡೇಶನ್ (ಜುಲೈ ೨೦೦೯- ಜೂನ್ ೨೦೧೧) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.canadaindia.org/about-cif/about-cif.html |title=CIF Executive Team |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 26, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100426034832/http://www.canadaindia.org/about-cif/about-cif.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ (ಮಾಜಿ), ಫಾರ್ಮೆಂಗ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇಂಕ್. (TSX: PII) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/transactions/transactions.asp?symbol=PII.V|title=PharmEng news|date=2008-11-12|access-date=2009-04-08|publisher=Business Week}}&lt;/ref&gt;
* ಮಂಡಳಿಯ ಸದಸ್ಯ (ಮಾಜಿ), ಬ್ರೈನ್‌ಹಂಟರ್ ಇಂಕ್. (TSX: BH) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=60833909&amp;ric=BH.TO&amp;previousCapId=2983539&amp;previousTitle=Brainhunter%20Inc.|title=Business Week - Board members for Brainhunter|date=2009-07-25|access-date=2009-07-25|publisher=Business Week|archive-date=2009-08-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20090820043121/http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=60833909&amp;ric=BH.TO&amp;previousCapId=2983539&amp;previousTitle=Brainhunter%20Inc.|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== ಉಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ==
* &quot;ಜೀವನದಲ್ಲಿ, ನೀವು ಯಾವಾಗಲೂ ನೀವು ಅರ್ಹವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ ಅಥವಾ ನೀವು ಅರ್ಹವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ - ನೀವು ಎಂದಿಗೂ ಸರಿಯಾದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀವು ಕಡಿಮೆ ಪಡೆದರೆ ನೀವು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಮತ್ತು ಚುರುಕಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ನೀವು ಹೆಚ್ಚು ಪಡೆದರೆ ನೀವು ಹಿಂತಿರುಗಿಸಬೇಕು&quot;
* &quot;ಪರಾನುಭೂತಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ&quot;
* &quot;ನಾನು ದತ್ತಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ 'ನೀಡುವುದರೊಂದಿಗೆ' ಸಕ್ರಿಯನಾಗುವ ಮೊದಲು, ಇತರರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದೆ. ಈಗ, ನಾನು ಕೊಡುವುದನ್ನು ನನಗೆ ದಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ನಿಮ್ಮ ವಿಸ್ತೃತ ಸ್ವಯಂ, ನಿಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ನೀವು ಬಯಸಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಿಗೆ ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನೀವು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೀರಿ ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಅನುಕೂಲಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಮಾತ್ರ ನಿಮ್ಮಂತಹ ಜನರು, ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ನೀವು ಕಾಳಜಿವಹಿಸುವ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಏಳಿಗೆಗೆ&quot;
* &quot;ನೊಬೆಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ, ಹರ್ಬರ್ಟ್ ಸೈಮನ್ ಅವರು ಶ್ರೀಮಂತ ಸಮಾಜಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಗಳಿಸುವ ಕನಿಷ್ಠ ೯೦% ಗೆ &quot;ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳ&quot; ಕಾರಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ 'ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಂಡವಾಳ'ಕ್ಕೆ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಕೊಡುವ ಮತ್ತು ಮರುಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ನಾವೆಲ್ಲರೂ 'ಕೊಡಲು ಬಿಡಬಹುದು' ಎಂದು ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ('ನೀಡುವುದು - ಸ್ವಯಂ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ದಾನ?' ಎಂಬ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಮುಖ್ಯ ಭಾಷಣ ಚಾರಿಟಿ ಗಾಲಾದಲ್ಲಿ) &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.poafoundation.org/speeches/giving_-_a_charity_to_self_or_others.html |title=Keynote speech: Giving - A charity to self or others? |access-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 16, 2022 |archive-date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111002174311/http://www.poafoundation.org/speeches/giving_-_a_charity_to_self_or_others.html |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;
* &quot;ನೀವು ಉತ್ಸುಕರಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಯ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಲು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಲು ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ನೀವು ನೀಡುವ ಕಾರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ. ಇದು ನಮಗೆ ಮಹತ್ತರವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಕೆನಡಾಕ್ಕೆ ಅರ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಆತ್ಮವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ. ತೆರಿಗೆಯ ನಂತರ ನೀವು ಗಳಿಸುವದರಲ್ಲಿ ೧೦% ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲು ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಬಹುದೇ? ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಕೊಡಲು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ನೀಡಲು ಬಿಡಬಹುದು. ಕೊಡುವುದು ಶಾಶ್ವತ ಆದರೆ ಶೇಖರಣೆ ಅಲ್ಲ. ಕೊಡುವುದು ಸರಿಯಾದ ಕೆಲಸ - ಇದು ಒಂದು ಬಾಧ್ಯತೆ.&quot; &lt;ref&gt;[http://www.poafoundation.org/speeches/diwali_recognition_speech.html Diwali Recognition Speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002174316/http://www.poafoundation.org/speeches/diwali_recognition_speech.html |date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2011 }}, Friday, 26 October 2007&lt;/ref&gt;
* &quot;ಪರೋಪಕಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಬೇಕೆಂದು ನಾನು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ನಿಮ್ಮ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿರಬೇಕು. ಲೋಕೋಪಕಾರವು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದು &quot;ನಿಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು&quot;; &quot;ಇತರರಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯದು&quot; ಕೇವಲ ಉಪಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ.&quot; (ಟೊರೊಂಟೊದಲ್ಲಿ 'ಸ್ಟಾರ್ಟಿಂಗ್ &amp; ಮ್ಯಾನೇಜಿಂಗ್ ಸಕ್ಸಸ್‌ಫುಲ್ ವೆಂಚರ್: ಎ ನ್ಯೂ ಕೆನಡಿಯನ್ಸ್ ಪರ್ಸ್ಪೆಕ್ಟಿವ್' ಎಂಬ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಕೆನಡಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ MBA ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ) &lt;ref&gt;[http://www.poafoundation.org/speeches/starting__managing_successful_venture_a__new_canadians_perspective.html Centre Stage 2009, Toronto Joint seminar with Rotman (University of Toronto), Schulich (York University), Wilfrid Laurier MBA Students and India Abroad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002174343/http://www.poafoundation.org/speeches/starting__managing_successful_venture_a__new_canadians_perspective.html |date=ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2, 2011 }}, April 2009&lt;/ref&gt;
* &quot;ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಹಣವಿದೆ, ನೀವು ಹೆಚ್ಚು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ನೀಡುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ಕೊಡುವುದು ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ನೀವು ಆ ಭಾಗವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಾಗ, ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಎಷ್ಟು ಹಣವಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ನೀವು ನೀಡುತ್ತೀರಿ. (ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯೂನಿಟ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ೨೦೧೦ ರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ 'ದಿ ನ್ಯೂ ವರ್ಲ್ಡ್ ಆಫ್ ವೆಲ್ತ್-ಸೆವೆನ್ ಕೀ ಟ್ರೆಂಡ್ಸ್ ಫಾರ್ ಇನ್ವೆಸ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್, ಗಿವಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸ್ಪೆಂಡಿಂಗ್ ಅಮ್ ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್) &lt;ref&gt;http://www.eiu.com/site_info.asp?info_name=new_world_of_wealth&amp;page=noads&amp;rf=0, April 2010&lt;/ref&gt;
* ಯಾವುದೇ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಪರೋಪಕಾರವು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.
* ಯಶಸ್ಸು ಒಂದು ಘಟನೆಯಾಗಿದೆ, ಒಂದು ರಾಜ್ಯವಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
* 'ವಾಟ್ ಗಾಟ್ ಅಸ್ ಹಿಯರ್, ವೋಂಟ್ ಟೇಕ್ ಅಸ್', ಕೆನಡಾ ಉನ್ನತ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ರೇಖೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು, ನಾವು ' ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಲಾಭಾಂಶ ' ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕೆನಡಾ ವಲಸಿಗರನ್ನು ಎಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತೊಡಗಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ. ರೈರ್ಸನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್/ಘಟಿಕೋತ್ಸವ ಭಾಷಣ ( [https://web.archive.org/web/20110727181309/http://www.poafoundation.org//speeches/ryerson_university_convocation_speech_by_aditya_jha_what_got_us_here_wont_take_us_there.html ಇಲ್ಲಿ ಓದಿ] ) &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.poafoundation.org//speeches/ryerson_university_convocation_speech_by_aditya_jha_what_got_us_here_wont_take_us_there.html|title=&quot;Ryerson University Convocation Speech by Aditya Jha: What Got Us Here, Won?t Take Us there&quot;, Aditya Jha, Ryerson University|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727181309/http://www.poafoundation.org//speeches/ryerson_university_convocation_speech_by_aditya_jha_what_got_us_here_wont_take_us_there.html|archive-date=2011-07-27|access-date=2009-11-02}}&lt;/ref&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
* [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

== ಮೂಲಗಳು ==
* https://web.archive.org/web/20100116190634/http://bihartimes.com/Newsbihar/2010/Jan/Newsbihar13Jan1.html
* ಸಲಹೆಗಾರ, 180 ಸ್ಮೋಕ್ ವೇಪ್ ಸ್ಟೋರ್ [http://www.180smoke.ca ವ್ಯಾಪಿಂಗ್]

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ಉದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>sppgneqcndno1crs63pz743ymbw8bzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಬಾಕಿ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕೀಲಿ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>148835</id>
    <revision>
      <id>1432197</id>
      <parentid>1430463</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54010-91</username>
        <id>102391</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ ಕೀಲಿ</comment>
      <origin>1432197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441" sha1="8vr5duipl47vl2ocb3u4gfkahhku59i" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀಲಿ
|{{Pending|{{dagger|alt=Films that have not yet been released}}}}
|ಸಿನಿಮಾ ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
|}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
== Usage ==
Use {{tlc|Pending films key}} to create key legend for pending films to show above filmography tables.
}}

[[Category:Film templates|{{PAGENAME}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vr5duipl47vl2ocb3u4gfkahhku59i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>149584</id>
    <revision>
      <id>1432165</id>
      <parentid>1430807</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T02:12:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159166" sha1="3grpmz15ryeaaijh5z2cimhutd5gofc" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox settlement
| name = ಕೊಲ್ಲಂ
| native_name = 
| native_name_lang = 
| other_name = ಕ್ವಿಲಾನ್
| settlement_type = [[ಮಹಾನಗರ]]
| image_skyline = Kollam_Collage.png
| imagesize = 255px
| image_caption = ಮೇಲಿನಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]] &amp; [[ದ ರವಿಜ್]] ನ ವಿಹಂಗಮ ನೋಟ, [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಲೈಟ್ಹೌಸ್]], [[ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆ]]ಯ ಅವಶೇಷಗಳು, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] &amp; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್|ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟ]], [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]] ಪ್ರದೇಶ ([[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್]] ಸೇರಿದಂತೆ), [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ ಪ್ರವಾಸಿಗರು, [[ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಡ್ವೆಂಚರ್ ಪಾರ್ಕ್]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ ಪಾರ್ಕ್|ಬ್ರೇಕ್ ವಾಟರ್ ಟೂರಿಸಂ]] &amp; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೀಚ್]] ಮತ್ತು [[ಚಿನ್ನಕಡ ಘಂಟಾಗೋಪುರ]]
| etymology = [[ಕರಿಮೆಣಸು]]: ''ಕೊಲ'' (&quot;ಕರಿಮೆಣಸು&quot;)
| nicknames = &quot;ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ರಾಜಕುಮಾರ&quot;&lt;br /&gt;&quot;ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollams-cashew-crunch/article23701507.ece |title=Kollam's cashew crunch |work=The Hindu|date=28 April 2018 |access-date=10 August 2018}}&lt;/ref&gt; &lt;br /&gt; &quot;ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ&quot; &lt;br /&gt;
&quot;[[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]&quot;&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/kollam-quilon/154 | title=Kollam, Quilon, Land of cashew, coir, backwaters, Kerala Tourism }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | url=https://www.grunge.com/236799/the-tragic-history-of-the-search-for-the-fountain-of-youth/ | title=The Tragic History of the Search for the Fountain of Youth | newspaper=Grunge | date=14 August 2020 }}&lt;/ref&gt;
| image_map = Location map India Kollam EN.svg
| mapsize = 250x200px
| map_alt = 
| map_caption = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]ದೊಳಗಿನ ನಗರದ ಸ್ಥಾನ
| pushpin_map = India#India Kerala
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = ಕೊಲ್ಲಂ ([[ಭಾರತ]])
| coordinates = {{coord|8|53|35.5|N|76|36|50.8|E|display=inline,title}}[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&amp;params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL]
| subdivision_type = [[ದೇಶ]]
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ಭಾರತದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರದೇಶ]]
| subdivision_name1 = [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]
| subdivision_type2 = [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]
| subdivision_name2 = [[ಕೇರಳ]]
| subdivision_type3 = [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಜಿಲ್ಲೆ]]
| subdivision_name3 = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]]
| established_title = ಸ್ಥಾಪನೆ
| established_date = 823
| founder = [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್|ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ]]&lt;ref&gt;Kollam Tarisappalli Copper plates&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite work |last=Perczel |first=István |title= The Syriac World|publisher=Routledge |year=2018 |isbn=9781317482116 |editor-last=King |editor-first=Daniel |page=665-671|chapter=Syriac Christianity in India }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy|last=Narayanan|first=M. G. S.|publisher=CosmoBooks.|year=2013|isbn=9788188765072|location=Thrissur (Kerala)|pages=277, 278, 295, 435–37|orig-year=1972}}&lt;/ref&gt; (ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿ) &lt;br /&gt; [[ರಾಮ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |first=M. S. | last = Dhiraj |title=Kollam Pillar Inscription of Rama Kulasekhara: The Last Chera Record of a Jain Perumal of Makothai |url=https://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume6/19.pdf |website=Department of History, Pondicherry Central University | location = Pondicherry, India}}&lt;/ref&gt; (ಆಡಳಿತ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ)
| leader_party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]]
| government_type = [[ನಗರ ನಿಗಮ (ಭಾರತ)|ನಗರ ನಿಗಮ]]
| governing_body = [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
| leader_title = [[ಮೇಯರ್#ಭಾರತ|ಮೇಯರ್]]
| leader_name = ಎ.ಕೆ ಹಫೀಜ್
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = 
| area_rank = 4
| area_total_km2 = 73.03
| area_land_km2 = 
| area_water_km2 = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 38.32
| population_total = 397,419
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/india/kerala/|title = Kerala (India): Districts, Cities and Towns - Population Statistics, Charts and Map}}&lt;/ref&gt;
| population_as_of = 2011
| population_rank = [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|5]] ([[ಭಾರತದ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|41ನೇ IN]])
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 1,871,086
| population_metro_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf| title=Demographia World Urban Areas |publisher=Demographia |access-date=23 April 2016}}&lt;/ref&gt;
| population_demonym = ಕೊಲ್ಲಮೈಟ್, ಕೊಲ್ಲത്തುಕಾರನ್/ಕಾರಿ, ಕೊಲ್ಲಂಕರನ್/ಕಾರಿ
| demographics_type1 = [[ಭಾಷೆ]]ಗಳು
| demographics1_title1 = ಅಧಿಕೃತ
| demographics1_info1 = {{hlist|[[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ|ಮಲಯಾಳಂ]]|[[ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]}}
| timezone1 = [[ಭಾರತೀಯ ಪ್ರಮಾಣಿತ ಸಮಯ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ಪಿನ್ ಕೋಡ್|PIN]]
| postal_code = 691 XXX
| area_code_type = [[ದೂರವಾಣಿ]] ಕೋಡ್
| area_code = +91474xxxxxxx
| registration_plate = ಕೊಲ್ಲಂ- [[ಭಾರತದ RTO ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ#KL—ಕೇರಳ|KL]] 02, [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]]- KL 23, [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]]- KL 24, [[ಪುನಲೂರು]]- KL 25, [[ಕುನ್ನತೂರು, ಕೇರಳ|ಕುನ್ನತೂರು]]- KL 61, [[ಪಥನಾಪುರಂ]]- KL 80, [[ಚಡಯಮಂಗಳಂ]]- KL 82
| blank2_name_sec2 = ಸಾಕ್ಷರತೆ
| blank2_info_sec2 = 91.18%&lt;ref name=Cities1Lakhandabove&gt;{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf| title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Cities having population 1 lakh and above | publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India}}&lt;/ref&gt;
| website = {{URL|www.kollam.nic.in}}
| blank_name_sec2 = [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|HDI]]
| blank_info_sec2 = &lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;ಹೆಚ್ಚು&lt;/span&gt;
| blank3_name_sec2 = [[UN/LOCODE]]
| blank3_info_sec2 = '''IN QUI&lt;br /&gt;IN KUK'''
| footnotes = 
| official_name = 
}}

'''ಕೊಲ್ಲಂ''' ({{IPA|ml|kolːɐm|lang|Kollam-pronunciation.ogg}};{{efn|({{IPAc-en|'|k|w|aɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KWAI|lon}}; ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ {{IPAc-en|k|ɔɪ|.|l|ɒ|n}} {{Respell|KOY|lon}} {{audio|Pronunciation of the alternate name &quot;Quilon&quot; of the city Kollam.ogg|ಉಚ್ಚಾರಣೆ}})}}) ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರವಾಗಿದೆ]]. ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ನಗರವು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ತಿರುವನಂತಪುರ]]ದಿಂದ 71 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ (44 ಮೈಲಿ) ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kollam - Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Kollam |access-date=7 February 2020 |publisher=Britannica}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 June 2016 |title=12 Oldest Living and Continuously Inhabited Cities of India |url=http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |access-date=11 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611144213/http://www.walkthroughindia.com/cities/12-oldest-living-continuously-inhabited-cities-india/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web |title=History &amp;#124; District Kollam, Government of Kerala &amp;#124; India |url=https://kollam.nic.in/en/history/}}&lt;/ref&gt; ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಅವಧಿಯವರೆಗಿನ ವಾಸದ ಪುರಾವೆಗಳಿವೆ. ಈ ನಗರವು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಸಮುದ್ರ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ವಾಗಿದೆ, ಇದರ ಆರಂಭಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರ ಕಾಲದವು.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=A. |first1=Shaji |last2=H. |first2=Adabiya |date=March 11, 2020 |title=The Early Maritime Trade Relations of Kollam: A Historical Introspection |url=http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |journal=Heritage: Journal of Multidisciplinary Studies in Archaeology |volume=8 |issue=2 |access-date=ಆಗಸ್ಟ್ 7, 2026 |archive-date=ಜೂನ್ 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601225244/http://www.heritageuniversityofkerala.com/JournalPDF/Volume8.2/23.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ]] ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ashtamudi Lake, the gateway to the backwaters of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/destination/ashtamudi-backwaters/426 |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, [[ಕೊಯಿರ್]] ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In 2 years, 80% cashew producing units closed in Kollam |url=https://www.downtoearth.org.in/news/agriculture/in-2-years-80-cashew-producing-units-closed-in-kollam-61749 |website=www.downtoearth.org.in|date=28 September 2018 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Coir products of Kerala, Kollam, Kerala, India |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2012/coir-products/161 |website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರಬ್ಬರು, [[ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು]], ಚೀನಿಯರು, ಇಥಿಯೋಪಿಯನ್ನರು, ಸಿರಿಯನ್ನರು, ಯಹೂದಿಗಳು, [[ಕಲ್ಡಿಯನ್ನರು]], ಮತ್ತು ರೋಮನ್ನರು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |first=K. A. Nilakanta |last=Sasthri |title=History of South India |url=https://archive.org/details/historyofsouthin0000kall |edition=2nd| publisher=Oxford University Press |year=1958 |orig-year=1935}}&lt;/ref&gt; ಚೀನಾದ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, [[ಇಬ್ನ್ ಬತೂತ]] 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಐದು ಭಾರತೀಯ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thebetterindia.com/152778/news-kerala-china-iit-prof-gulis-children/ |title=Kozhikode to China: IIT Prof Unearths 700-YO Link That'll Will Blow Your Mind! |publisher=The Better India |date=26 July 2018 |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.mathrubhumi.com&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009210850/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/destination/kollam/1095/|url-status=dead|title=Kollam - Mathrubhumi|archivedate=9 October 2014}}&lt;/ref&gt; ದೇಸಿಂಗನಾಡಿನ ರಾಜರು ಚೀನೀ ಆಡಳಿತಗಾರರೊಂದಿಗೆ ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು, ಆದರೆ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಚೀನೀ ವಸಾಹತು ಇತ್ತು. 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಚೀನಾದ [[ಗುವಾಂಗ್ಝೌ|ಕ್ಯಾಂಟನ್]]ಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ [[ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್]] ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಜಂಕ್ಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]], ವೆನಿಸ್ನ ಪ್ರವಾಸಿಗ, 1275 ರಲ್ಲಿ [[ಕುಬ್ಲೈ ಖಾನ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನೀ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿದ್ದನು, ಅವನು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ, ಚೀನೀ ಮ್ಯಾಂಡರಿನ್ ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಇತರ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://kollam.nic.in/history.html|title=Short History of Kollam}}&lt;/ref&gt; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಲ್ಲಂ]] [[ಥಾಮಸ್ ಅಪೊಸ್ತಲ|ಸಂತ ಥಾಮಸ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಏഴರಪ್ಳ್ಳಿಕಳ್|ಏಳು ಚರ್ಚುಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] [[ಕೇರಳ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ [[ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ|10 ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diocese of Quilon |url=https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&amp;Mid=89 |access-date=2023-09-07 |website=www.quilondiocese.com |archive-date=7 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230907162517/https://www.quilondiocese.com/quilon.php?Pid=16&amp;Mid=89 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ವಿ. ನಾಗಮ್ ಅಯ್ಯ]] ತಮ್ಳ ''ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಸ್ಟೇಟ್ ಮ್ಯಾನ್ಯುಯಲ್'' ನಲ್ಲಿ 822 AD ರಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರು [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಸಂಪ್ರದಾಯ|ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್]] ಬಿಷಪ್ಗಳು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ವಿಲಾನ್ನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ, ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು (824 AD), ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]]ಗಿಂತ ಮುನ್ನ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ನಗರವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Aiyya, V.V Nagom p. 244&quot;/&gt; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಅನ್ನು ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ 825 ರಲ್ಲಿ [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನಃ ತೆರೆಯಲು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿತ್ತು, ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Aiyya, V.V Nagom p. 244&quot;&gt;Aiyya, V.V Nagom, State Manual p. 244&lt;/ref&gt; [[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]], 20 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1578 ರಂದು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿತವಾದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2010-06-20 |title=Tamil saw its first book in 1578 |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Tamil-saw-its-first-book-in-1578/article15685475.ece |access-date=2023-09-07 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]] ನಗರ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳಿಗಾಗಿ [[ISO 9000#ISO 9001:2015 ವಿಷಯಗಳು|ISO 9001:2015]] ಪ್ರಮಾಣೀಕರಣವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://lsgkerala.gov.in/index.php/en/news-district-news/kollam-corporation-achieved-iso-certification-1636 |title=Kollam Corporation achieved ISO Certification |date=17 May 2019 |access-date=18 June 2019}}&lt;/ref&gt; [[ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್|ಇಕನಾಮಿಸ್ಟ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್ ಯುನಿಟ್ (EIU)]] ಜನವರಿ 2020 ರ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ|ಕೊಲ್ಲಂ]] 2015 ಮತ್ತು 2020 ರ ನಡುವೆ 31.1% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತನೇ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ನಗರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/three-of-worlds-ten-fastest-growing-urban-areas-are-in-kerala-6205749/ |title=3 of world's 10 fastest-growing urban areas are in Kerala: Economist ranking |date=8 January 2020 |access-date=8 January 2020}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕರಾವಳಿ ನಗರವಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮತ್ತು ಪುರುಷರ ಅನುಪಾತವು ಭಾರತದ 500 ಅತಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/city.php |title=census2011.co.in - Indian Cities |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.india.com/lifestyle/the-4-least-polluted-cities-in-india-757032/ |title=The 4 Least Polluted Cities in India - India.com |date=7 December 2015 |access-date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt;

[[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಸುತ್ತಲೂ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ]], [[ಪುನಲೂರು]], [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಮತ್ತು [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]] ಸೇರಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ [[ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್]] ಅವರ ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ಸರ್ ಜಾನ್ ಮ್ಯಾಂಡೆವಿಲ್|ಪ್ರಯಾಣಗಳು]]'' ನಲ್ಲಿ '''ಪಲೋಂಬೆ''' ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅದು [[ಯೌವನದ ಚಿಲುಮೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;Mandeville, John. ''[http://www.gutenberg.org/cache/epub/782/pg782.txt The Travels of Sir John Mandeville]''. Accessed 24 September 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kohanski, Tamarah &amp; Benson, C. David (Eds.) ''The Book of John Mandeville''. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. Op. cit. &quot;[http://www.lib.rochester.edu/camelot/teams/tkap2.htm Indexed Glossary of Proper Names]&quot;. Accessed 24 September 2011.&lt;/ref&gt;

==ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ==
{{main|ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಹೆಸರುಗಳು}}

ಜನಪ್ರಿಯ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, &quot;ಕೊಲ್ಲಂ&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರು ''ಕೊಯಿಲ್ಲಂ'' ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದು ''[[ಕೊವಿಲಕಂ]]'' (&quot;ರಾಜಮನೆತನದ ಅರಮನೆ&quot; ಎಂದರ್ಥ) ಮತ್ತು ''[[ಇಲ್ಲಂ]]'' ([[ಇಲ್ಲತು ನಾಯರ್|ನಾಯರ್ ಶ್ರೀಮಂತರು]] ಅಥವಾ [[ಬ್ರಾಹ್ಮಣ]]ರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮನೆ) ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=One%20theory%20has%20it%20that,and%20illam%20(brahmin%20house). |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತೊಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಈ ಹೆಸರು [[ಸಂಸ್ಕೃತ]] ಪದ ''ಕೊಲ್ಲಂ'' ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ, ಇದರರ್ಥ &quot;ಮೆಣಸು,&quot; ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ರಫ್ತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History {{!}} District Kollam, Government of Kerala {{!}} India |url=https://kollam.nic.in/en/history/#:~:text=The%20name%20Kollam%20has%20a,and%20exporting%20centre%20for%20pepper. |access-date=2025-05-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

825 AD ರಲ್ಲಿ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]], ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'', ನಗರದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;ending with the Royal sanction of Tarissapalli copper plates to Assyrian Monks by Vaishnaite Chera King Rajashekara Varma, against the backdrop of a Shivite revival led by Adi Shankara among the Nampoothiri communities [http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm Kerala government website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071121073245/http://www.kerala.gov.in/statistical/panchayat_statistics2001/klm_shis.htm |date=21 November 2007 }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ನಾಶವಾದ ನಂತರ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ನಗರವನ್ನು ಅರೇಬಿಕ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೂಲಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು,&lt;ref name=&quot;Koolam&quot;&gt;{{cite book |author=S. Muhammad Hussain Nainar |url=https://archive.org/details/Tuhfat-al-MujahidinAnHistoricalWorkInTheArabicLanguage |title=Tuhfat-al-Mujahidin: An Historical Work in The Arabic Language |publisher=University of Madras |year=1942}}&lt;/ref&gt; ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ನಲ್ಲಿ ''ಕೌಲಾಂ'', ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ತಮಿಳು ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ''ದೇಸಿಂಗನಾಡು''.&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;

==ಇತಿಹಾಸ==
{{main|ಕೊಲ್ಲಂ ಇತಿಹಾಸ}}

[[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|left|thumbnail|''[[ಪೆರಿಪ್ಲಸ್ ಆಫ್ ದ ಎರಿಥ್ರಿಯನ್ ಸೀ]]'' (1ನೇ ಶತಮಾನ CE) ನ ಹೆಸರುಗಳು, ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳಗಳು]]
ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವಾದ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಆಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (ಸುಮಾರು 3ನೇ ಶತಮಾನ BC–12ನೇ ಶತಮಾನ) ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು, ಮತ್ತು ನಂತರ ಸುಮಾರು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಸ್ವತಂತ್ರ [[ವೆನಾಡು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ವೆನಾಡು]] ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಯಿತು. ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು 13 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಮುದ್ರ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆರಂಭಿಕ [[ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಈಜಿಪ್ಟ್ನ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡ್ರಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೈರೋ, ಚೀನಾ ದೇಶದ [[ಕ್ವಾನ್ಝೌ]] ನಗರ, ಮತ್ತು ಮಲೇಷಿಯನ್ ದ್ವೀಪಸಮೂಹದ [[ಮಲಕ್ಕಾ]] ಸೇರಿದಂತೆ.&lt;ref name=Tignor&gt;{{cite book|last=tignor|first=Robert|title=Worlds together, worlds apart: a history of the world from the beginnings of humankind to the present|year=2010|publisher=W.W. Norton &amp; Co.|location=New York|isbn=978-0-393-93492-2|page=365|url=http://books.wwnorton.com/books/detail.aspx?ID=17166|edition=3rd}}&lt;/ref&gt; 1280 ರಲ್ಲಿ, [[ಯುವಾನ್ ರಾಜವಂಶ|ಯುವಾನ್]] ಚೀನಾದ ರಾಯಭಾರಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಬಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Al-Hind, The making of the Indo-Islamic World|publisher=Brill|chapter-url=https://archive.org/details/AndreWinkAlHindTheMakingOfTheIndoIslamKhaledWahsh2FFacebook2FkWahshyahoo.com/page/n24/mode/1up?view=theater&amp;q=Embassy|year=2002|chapter='Trade embassy to Kollam'}}&lt;/ref&gt;

===ಪಾಂಡ್ಯ ಆಳ್ವಿಕೆ===
ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಾಚೀನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇರಳದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿತ್ತು. [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ನಡುವಿನ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿತು. ಇದು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆ]], [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]], [[ಸೇಲಂ, ತಮಿಳುನಾಡು|ಸೇಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಕೊಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ. [[ಕೊಯಂಬತ್ತೂರು]] ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವು [[ಸಂಗಮ್ ಅವಧಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 1ನೇ ಮತ್ತು 4ನೇ ಶತಮಾನ CE ನಡುವೆ ಚೇರರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಮತ್ತು ಇದು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ನಡುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾದ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಕಣಿವೆಗೆ ಪೂರ್ವ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Trade&quot;&gt;{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&amp;date=2007/01/28/&amp;prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&amp;date=2007%2F01%2F28%2F&amp;prd=th|archive-date=19 September 2013}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳ ನಡುವಿನ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿ) [[ಆಯ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು ಚೇರರಿಗಿಂತ [[ಮಧುರೈ]]ನ [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತ್ತು.&lt;ref&gt;KA Nilakanta Sastri&lt;/ref&gt;

[[ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೋಪ್ಲ್ಯೂಸ್ಟಸ್]], ಗ್ರೀಕ್ [[ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್|ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್]] ನಾವಿಕ,&lt;ref&gt;{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_00_0_eintro.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography. Preface to the online edition |publisher=Ccel.org |date=5 July 2003 |access-date=20 April 2013}}&lt;/ref&gt; ತನ್ನ ಪುಸ್ತಕ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಟೋಪೋಗ್ರಫಿಯಲ್ಲಿ,&lt;ref&gt;{{cite web|author=Roger Pearse |url=http://www.ccel.org/ccel/pearse/morefathers/files/cosmas_11_book11.htm |title=Cosmas Indicopleustes, Christian Topography (1897) pp. 358–373. Book 11 |publisher=Ccel.org |access-date=20 April 2013}}&lt;/ref&gt; 550 ರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಅವರು, ''ಮೇಲ್'' (ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ) ನಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಸಾಹತು ಇರುವುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಹೀಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ, &quot;ತಬ್ರೋಪೇನ್ (ಸಿಲೋನ್) ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರ ಚರ್ಚ್, ಪಾದ್ರಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಮೇಲ್ನಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಮೆಣಸು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಕಲ್ಲಿಯಾನ (ನಿಲ್ಲಕಲ್ನ ಕಲ್ಲಿಯಾನ್ಕಲ್) ಕೃಷಿ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ, ಪರ್ಷಿಯಾದಲ್ಲಿ 325 AD ನ ನೈಸಿಯಾ ಸುನ್ನಹಾಡೋಸ್ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಬಿಷಪ್ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.&quot;&lt;ref&gt;Travancore Manual&lt;/ref&gt;

ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಬಳಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಇದಕ್ಕೆ ವೆನಾಡ್ ರಾಜ ಅಯ್ಯನಾಟಿಕಲ್ ದಾನ ನೀಡಿದರು. [[ತರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಚರ್ಚ್, ರಾಜನು ನೀಡಿದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು|ಕೊಲ್ಲಂ ತಾಮ್ರ ಫಲಕ]] ಅನುದಾನವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಕೊಲ್ಲಂ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮಸೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999|isbn=9780765601049 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SimpsonKresse2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Edward Simpson|author2=Kai Kresse|title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&amp;pg=PA333|access-date=24 July 2012 |year=2008|publisher=Columbia University Press|isbn=978-0-231-70024-5|pages=333}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kupferschmidt1987&quot;&gt;{{cite book|author=Uri M. Kupferschmidt|title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine|url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&amp;pg=PA458|access-date=25 July 2012|year=1987|publisher=Brill|isbn=978-90-04-07929-8|pages=458–459}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raṇṭattāṇi2007&quot;&gt;{{cite book|author=Husain Raṇṭattāṇi|title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&amp;pg=PA179|access-date=25 July 2012|year=2007|publisher=Other Books|isbn=978-81-903887-8-8|pages=179–}}&lt;/ref&gt; ''[[ಕ್ವಿಸ್ಸತ್ ಶಕರ್ವತಿ ಫರ್ಮದ್]]'' ಪ್ರಕಾರ, [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ, [[ಮದಾಯಿ]], [[ಬಾರ್ಕೂರು]], [[ಮಂಗಳೂರು]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಧರ್ಮದಂ]], [[ಕೊಯಿಲಾಂಡಿ|ಪಂಥಲಯಿನಿ]], ಮತ್ತು [[ಚಾಲಿಯಂ]] ಗಳಲ್ಲಿನ [[ಮಸೀದಿ|''ಮಸ್ಜಿದ್'']]ಗಳು [[ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್]] ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮತ್ತು ಅವು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ''ಮಸ್ಜಿದ್''ಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;Prange, Sebastian R. ''Monsoon Islam: Trade and Faith on the Medieval Malabar Coast.'' Cambridge University Press, 2018. 98.&lt;/ref&gt; ಮಲಿಕ್ ದೀನಾರ್ [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ಪಟ್ಟಣದ [[ತಲಾಂಗರ]]ದಲ್ಲಿ ನಿಧನರಾದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ch&quot;&gt;Pg 58, Cultural heritage of Kerala: an introduction, A. Sreedhara Menon, East-West Publications, 1978&lt;/ref&gt;

===ವೆನಾಡಿನ ರಾಜಧಾನಿ (9 ನೇ ನಿಂದ 12 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)===
{{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|300px|1320 CE ನಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ]]

ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು, ನಂತರ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು, [[ಮಾರ್ ಸಬೊರ್ ಮತ್ತು ಮಾರ್ ಪ್ರೋತ್]], ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್, ಸ್ವತಂತ್ರ ವೆನಾಡು ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜ, [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಾಮಂತ, ಇವರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;Kerala Charithram P.59 Sridhara Menon&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Travancore Manual page 244&quot;&gt;V. Nagam Aiya (1906), [[Travancore State Manual]], page 244&lt;/ref&gt;{{sfnp|Malekandathil|2010}}

ಮಾರ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಬ್ಯಾಕರೆ (ತೆವಲಕರ) ಬಳಿಯ ಕೊಲ್ಲಂ (ಕೊರೆ-ಕೆ-ನಿ) ನ ಬಹುತೇಕ ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಒಳನಾಡಿನ ಬಂದರನ್ನು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವರ ಕೋರಿಕೆಯ ಬದಲಿಗೆ, ಅವರು ಕೊಲ್ಲಂ ಬಳಿ ಹೊಸ ಬಂದರನ್ನು ರಚಿಸುವಂತೆ ಚೇರ ರಾಜನಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಇದು ರೋಮನ್ನರು ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ ಮತ್ತು ಟಿಂಡಿಸ್ ಎಂದು ಮತ್ತು ತಮಿಳರಿಗೆ ತೊಂಡಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು, ಇದು ಹಲವಾರು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಪಾರವಿಲ್ಲದೆ ಇತ್ತು, ಏಕೆಂದರೆ 6 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಪಲ್ಲವ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಲ್ಲವರು]] ಚೇರರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು. ಇದು ನೆಸ್ಟೋರಿಯನ್ನರಿಗೆ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಉಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಸಿರಿಯನ್ ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ನಾಂಪೂತಿರಿ ವೈಷ್ಣವರು ಮತ್ತು ನಾಯರ್ ಉಪಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು, ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ವೇದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸದೆ, ತ್ರಿತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;History of Kollam city and Kollam Port [http://www.quilon.com/history.htm Quilon.com]&lt;/ref&gt; ಅಯ್ಯನಾಡಿಕಲ್ ತಿರುವಡಿಕಲ್ ಅವರು ಮರುವಾನ್ ಸಪೊರ್ ಐಸೊಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದ [[ಥರಿಸಾಪ್ಳ್ಳಿ ಫಲಕಗಳು]] ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರಿಗೆ ನಗರದಲ್ಲಿ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯ ಸವಲತ್ತು ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ತೂಕ ಮತ್ತು ಅಳತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡಿತು. [[ಹರ್ಮನ್ ಗುಂಡರ್ಟ್]] ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ ಅವರು ಥರಿಸ್ಸಪ್ಳ್ಳಿ ಚರ್ಚ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ [[ಮಣಿಗ್ರಾಮಂ]] ವ್ಯಾಪಾರ ಗಿಲ್ಡ್ ಅನ್ನು ಸಂಘಟಿಸಲು ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual |publisher=Asian Educational Services |year=2000 |isbn=978-8120604469 |volume=2 |pages=cxxv–cxxvi, cxxxviii |chapter=Appendix XII (Collection of Deeds)}}&lt;/ref&gt; {{sfnp|Malekandathil|2010}}&lt;ref name=&quot;Sharma2010&quot;&gt;{{cite book|author=Yogesh Sharma|title=Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India|url=https://books.google.com/books?id=FTTGWSme30YC|year=2010|publisher=Primus Books|page=78|isbn=978-93-80607-00-9}}&lt;/ref&gt;
[[File:Quilon Syrian copper plates (849 AD) PLATE 3.jpg|thumb|'''ಕ್ವಿಲಾನ್ ಸಿರಿಯನ್ ತಾಮ್ರ ಫಲಕಗಳು (849 AD) PLATE 3''']]
ಹೀಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದನ್ನು ನಗರದ ನಂತರ ಕೊಲ್ಲ ವರ್ಷಂ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.{{sfnp|Malekandathil|2010}} ಸಿರಾಫ್ನ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸೊಲೇಮಾನ್ 9 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದನು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಚೀನಾದಿಂದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ಕೊಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಾಣಿಕೆಗಾಗಿ ಬೃಹತ್ ಚೀನೀ ಹಡಗುಗಳು ಬಳಸುವ ಏಕೈಕ ಬಂದರಾಗಿ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅನ್ನು ಕಂಡನು. ಕೊಲ್ಲಂನ ಆಡಳಿತಗಾರರು (ಹಿಂದೆ 'ದೇಸಿಂಗನಾಡು' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು) ಚೀನಾದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ರಾಯಭಾರಿಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[ಟ್ಯಾಂಗ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] (618–913) ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ,&lt;ref&gt;Travancore Manual, page 244&lt;/ref&gt; 7 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲು ಕ್ವಿಲಾನ್ ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಬಂದರಾಗಿತ್ತು. ಚೀನೀ ವ್ಯಾಪಾರವು ಸುಮಾರು 600 ರಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು 13 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಂಡಿತು. ಬಿಷಪ್ ಕ್ಯಾಟಲಾನಿ ಅವರ ''ಮಿರಾಬಿಲಿಯಾ ಡೆಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟಾ'' ಕೊಲ್ಲಂನ ಜೀವನದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಅವರು ಅದನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾದ ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೋಡಿದರು. [[ಮಾರ್ಕೊ ಪೊಲೊ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮೊದಲು ಅವರು 'ಇಂಡಿಯಾ ದಿ ಮೇಜರ್' ನಲ್ಲಿನ ಜೀವನದ ನಿಜ ಮತ್ತು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ವಿವರಣೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;Mirabilia Descripta by Jordanus Catalani circa 1320–1336 (trans Hiracut Society, London)&lt;/ref&gt; ಸುಲೈಮಾನ್ ಅಲ್-ತಾಜಿರ್, [[ಸ್ಥಾನು ರವಿ ವರ್ಮ]] (9 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಪರ್ಷಿಯನ್ ವ್ಯಾಪಾರಿ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ವ್ಯಾಪಾರವಿತ್ತು ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=India Charitram|last=Menon|first=A. Shreedhara|publisher=DC Books|year=2016|isbn=9788126419395|location=Kottayam|pages=219}}&lt;/ref&gt;

=== ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ (1375) ನಲ್ಲಿ &quot;ಕೊಲಂಬೊ&quot; ಆಗಿ ಕೊಲ್ಲಂ ===
[[File:Sultan of Delhi (top) and King of Vijayanagar (bottom) in the Catalan Atlas of 1375.jpg|thumb|[[ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನರು|ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನ]] (ಮೇಲ್ಭಾಗ, ಧ್ವಜ: [[File:Sultan of Delhi Flag according to the Catalan Atlas (1375).png|15px]]) ಮತ್ತು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ &quot;ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ&quot; (ಕೊಲ್ಲಂ) (ಧ್ವಜ: [[File:Flag_of_the_Kigdom_of_Colombo,_Catalan_Atlas_1375.png|15px]], ಅಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು|ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಮತ್ತು 1329 ರಿಂದ [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಜೋರ್ಡಾನಸ್]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮಿಷನ್ ಇದ್ದ ಕಾರಣ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ)&lt;ref name=&quot;VL4&quot;&gt;{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |pages=4–5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ಸಮಕಾಲೀನ [[ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್]] 1375 ರಲ್ಲಿ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Massing |first1=Jean Michel |last2=Albuquerque |first2=Luís de |last3=Brown |first3=Jonathan |last4=González |first4=J. J. Martín |title=Circa 1492: Art in the Age of Exploration |date=1 January 1991 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05167-4 |url=https://books.google.com/books?id=wMK-Ba0-RG4C&amp;pg=PA30 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಥಳದ ಹೆಸರುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿಖರವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cartography between Christian Europe and the Arabic-Islamic World, 1100-1500: Divergent Traditions |date=17 June 2021 |publisher=BRILL |isbn=978-90-04-44603-8 |page=176 |url=https://books.google.com/books?id=eq0zEAAAQBAJ&amp;pg=PA176 |language=en}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ರಾಜನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆ: &quot;ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊದ ರಾಜ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Liščák |first1=Vladimír |title=Mapa mondi (Catalan Atlas of 1375), Majorcan cartographic school, and 14th century Asia |journal=International Cartographic Association |date=2017 |volume=1 |page=5 |doi=10.5194/ica-proc-1-69-2018 |bibcode=2018PrICA...1...69L |url=https://www.proc-int-cartogr-assoc.net/1/69/2018/ica-proc-1-69-2018.pdf |doi-access=free }}&lt;/ref&gt;]]

13 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಮರವರ್ಮನ್ ಕುಲಶೇಖರ ಪಾಂಡ್ಯನ್ I]], [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ]] ಆಡಳಿತಗಾರ, ವೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.&lt;ref&gt;KA Nilakanta Sastri, p197&lt;/ref&gt; ಈ ನಗರವು 1375 CE ನ ಕ್ಯಾಟಲನ್ ಅಟ್ಲಾಸ್ನಲ್ಲಿ ಕೊಲಂಬೊ ಮತ್ತು ಕೊಲೊಬೊ ಎಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ನಕ್ಷೆಯು ಈ ನಗರವನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ನಗರವೆಂದು, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರನಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;VL4&quot;/&gt;

ರಾಜನ ಚಿತ್ರದ ಮೇಲಿನ ಪಠ್ಯವು ಹೇಳುತ್ತದೆ:

{{blockquote|''ಆಸಿ ಸೆನ್ಯೊರೆಜ ಲೊ ರೇ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಸ್ಟಿಯಾ. ಪ್ರುವಿನ್ಸಿಯ ಡಿ ಕೊಲಂಬೊ''&lt;br /&gt;(ಇಲ್ಲಿ ಲಾರ್ಡ್ ಕಿಂಗ್ ಕೊಲೊಬೊ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್, ಕೊಲಂಬೊ ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ).&lt;ref name=&quot;VL4&quot;/&gt;}}

ಈ ನಗರವನ್ನು 825 ರಲ್ಲಿ ಮರುವಾನ್ ಸಪಿರ್ ಐಸೊ, ಪರ್ಷಿಯನ್ [[ಪೂರ್ವ ಸಿರಿಯಾಕ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರು]] ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ನರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರು. 1329 CE ಯಲ್ಲಿ, [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] ಕೊಲ್ಲಂ / ಕೊಲಂಬೊವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಏಕೈಕ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಮತ್ತು [[ಜೋರ್ಡಾನ್ ಕ್ಯಾಟಲಾ|ಕ್ಯಾಟಲೋನಿಯಾದ ಜೋರ್ಡಾನ್]] ಅನ್ನು, [[ಡೊಮಿನಿಕನ್ ಸನ್ಯಾಸಿ]], ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಪಂಥದ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೊದಲ ಬಿಷಪ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;VL4&quot; /&gt;

===ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಗಳು (16 ನೇ ನಿಂದ 18 ನೇ ಶತಮಾನಗಳು)===
[[File:Thambiran Vanakkam 1578.JPG|thumbnail|''[[ತಂಬಿರಾನ್ ವನಕ್ಕಂ]]'']]
[[File:Retrato de Afonso de Albuquerque (após 1545) - Autor desconhecido-cortado.png|thumb|ವೈಸ್ರಾಯ್ [[ಅಫೋನ್ಸೊ ಡಿ ಅಲ್ಬುಕ್ವೆರ್ಕ್]]]]
ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು [[ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ಗೆ ಆಗಮಿಸಿದರು, ಹೀಗಾಗಿ ಯುರೋಪ್ನಿಂದ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನೇರ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೆರೆದರು.&lt;ref&gt;DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History&lt;/ref&gt; ಅವರು 1502 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಮೊದಲ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರು, ಇದು ಅವರ ಮೆಣಸಿನ ವ್ಯಾಪಾರದ ಕೇಂದ್ರವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatourism.org/destination/thangasseri-kollam/296|title=Thangasseri, Kollam, Dutch Quilon, Kerala|website=Kerala Tourism}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಮೂರ್ಸ್/ಅರಬ್ಬರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ, ತೆವಲಕರದ ಸಂತ ಥಾಮಸ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಚರ್ಚ್ (ದೇವಾಲಯ) ನಾಶವಾಯಿತು. 1517 ರಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಕೋಟೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಅದು ನಂತರ ಡಚ್ಚರೊಂದಿಗಿನ ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಯಿತು. 1661 ರಲ್ಲಿ, [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ನಗರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು, ನಂತರ ಡಚ್ಚರಿಂದ ನವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ನಂತರ 1795 ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://kollamcity.in/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|title=Kollam City|archivedate=2 June 2015|website=Bebas88}}&lt;/ref&gt; ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಇಂದಿಗೂ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ ವಸಾಹತಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ, ಆದಾಗ್ಯೂ ಕೆಲವೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯರು ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಚರ್ಚ್, ಹಳೆಯ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್-ನಿರ್ಮಿತ ಚರ್ಚ್,&lt;ref&gt;[http://www.ucanindia.in/news/new-proof-for-preportuguese-mission-in-kollam/23928/daily New proof for Pre-Portuguese mission in Kollam]&lt;/ref&gt; ಪ್ರದೇಶದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tourmet.com/thangassery-fort/ |title=Tourmet - Thangassery, Kollam |date=21 May 2013 |access-date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |title=History of Kollam |access-date=15 January 2014 |archive-date=2 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602133158/http://indica.co.in/history-of-kollam#.UtZLhNKVO-0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;'Jornada' of Portuguese Bishop Dom Alexis Menezes 1599–1600AD&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
File:Quilon 1505 verbessert.jpg|1500 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ
File:Quilon 1670 verbessert.jpg|1661 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ
File:A view of Coylang Wellcome L0038178.jpg|1700 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ
&lt;/gallery&gt;

===ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ===
{{main|ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ}}

[[File:1756 Bellin Map of Kollam Fort, Kerala, India - Geographicus - Coylan-bellin-1756.jpg|thumb|1756 ರಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಕೋಟೆಯು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಡಚ್ಚರಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡ ನಂತರ]]

[[ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕದನ]]ವು 1809 ರಲ್ಲಿ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಭಾರತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸೈನ್ಯದ ನಡುವೆ, ಆಗಿನ ದಳವ (ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ) [[ವೇಲು ಥಂಪಿ ದಳವ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕ್ವಿಲಾನ್ನ [[ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಲ್ ಚಾಲ್ಮರ್ಸ್ ನೇತೃತ್ವದ [[ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯ ನಡುವೆ ಹೋರಾಡಲಾಯಿತು. ಕದನವು ಕೇವಲ ಆರು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು&lt;ref&gt;{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=YYlC_qF_eB0C&amp;q=History+of+Travancore+by+P.+Shangoony+Menon&amp;pg=PA6 |title=E-book:History of Travancore by P. Shangoony Menon |isbn=9788184650013 |access-date=2014-11-05|last1=David |first1=Maria A. |year=2009 |publisher=ISPCK }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್ ಮೈದಾನದ ಬಳಿ ಇರುವ ಅವರ ಸೈನ್ಯದ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ಆಕ್ರಮಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಕಂಪನಿ ಪಡೆಗಳು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವು, ಆದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಬಂಡುಕೋರರಿಗೆ ಕೋರ್ಟ್-ಮಾರ್ಷಲ್ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;History of Travancore&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/a-place-in-history/article3218611.ece|title=A place in history|newspaper=The Hindu |date=29 June 2006|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

===ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಆಳ್ವಿಕೆ===
18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ CE, [[ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ರಾಜಮನೆತನ]]ವು [[ಕಣ್ಣೂರು]] ಮೂಲದ [[ಕೊಲತುನಾಡು]] ರಾಜಮನೆತನ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿರುವ [[ಪರಪ್ಪನಾಡ್]] ರಾಜಮನೆತನದಿಂದ ಕೆಲವು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ದತ್ತು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;Travancore State Manual&lt;/ref&gt;

1755 ರಲ್ಲಿ [[ಪುರಕ್ಕಡ್]] ಕದನದಲ್ಲಿ [[ಕೋಳಿಕೋಡ್ ಇತಿಹಾಸ|ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನ ಪ್ರಬಲ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಅನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಮೂಲಕ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;AHoT 162&quot;&gt;{{cite book|last1=Shungoony Menon|first1=P.|title=A History of Travancore from the Earliest Times|date=1878|publisher=Higgin Botham &amp; Co.|location=Madras|pages=[https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog/page/n212 162]–164|url=https://archive.org/details/ahistorytravanc00menogoog|access-date=5 May 2016|language=en|format=pdf}}&lt;/ref&gt; ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಕಚೇರಿಯು 1830 ರ ದಶಕದವರೆಗೂ ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿತ್ತು. ಇದನ್ನು [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ|ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್]] ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/short-history-kerala-secretariat-building-celebrates-150-years-111767 |title=A short history of the Kerala Secretariat as building celebrates 150 years |publisher=The NEWS Minute |date=5 November 2019 |access-date=6 November 2019}}&lt;/ref&gt;

===ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ===
[[File:Plan of Kollam 1850.jpg|thumb|1850 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂನ ಯೋಜನೆ]]

[[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 2014 ರಿಂದ ಉತ್ಖನನಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ತಂಡವು ಚೀನೀ ಪಿಂಗಾಣಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/emergence-of-antiques-triggers-treasure-hunt-in-kollam/article5711850.ece |title=Emergence of antiques triggers treasure hunt in Kollam |work=The Hindu|date=21 February 2014 |access-date=11 January 2017}}&lt;/ref&gt; ಪ್ಯಾಲೇಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನೊಂದಿಗಿನ ಚೀನೀ ತಂಡ, ಕೇರಳ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಫಾರ್ ಹಿಸ್ಟೋರಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್ (KCHR) ನೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ತಂಡ, ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಚೀನೀ ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/from-china-on-a-coin-trail/article7192254.ece|date=2015-05-11|title=From China on a coin trail|access-date=2020-11-04|last=Pereira|first=Ignatius|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

==ಭೌಗೋಳಿಕತೆ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ}}

[[File:Kollam Canal, Jan 2016.jpg|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಬಳಿ|left]]
ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ [[ನೀಂದಕರ]] ಮತ್ತು [[ತ್ರಿಕ್ಕರುವ]] [[ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಭಾರತ|ಪಂಚಾಯತ್]]ಗಳು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ [[ಮಯ್ಯನಾಡ್]], ಮತ್ತು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಟ್ಟಂಕರ]], ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವು ನಗರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರವು ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|71|km}}, ಕೊಚ್ಚಿಯಿಂದ {{cvt|140|km}}, ಮತ್ತು [[ಕೋಳಿಕೋಡ್]] ನಿಂದ {{cvt|350|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ಮತ್ತು [[ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿ]] ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿವೆ. {{cvt|7.7|km|adj=on}} ಉದ್ದದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ]] ಪರವೂರ್ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮತ್ತೊಂದು ನದಿಯಾದ ಕಲ್ಲಡ ನದಿಯು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇತ್ತಿಕ್ಕರ ನದಿಯು [[ಪರವೂರ್ ಕಾಯಲ್]] ಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಕಾಯಲ್, ನಗರದಲ್ಲಿನ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಸರೋವರ, ವಟ್ಟಕ್ಕಾಯಲ್ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |archive-url=https://archive.today/20140901102439/http://www.thehindu.com/2004/09/20/stories/2004092005720300.htm |url-status=dead |archive-date=1 September 2014 |title=A stream fading into historyg |date=20 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=23 January 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.maruthadi.elisting.in/ |title=Maruthadi - Maruthadi.Elisting.in |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 ನವೆಂಬರ್ 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103234102/http://www.maruthadi.elisting.in/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=cat_view&amp;gid=467&amp;Itemid=2707&amp;limitstart=100 |title=Water Resources - Government of Kerala |date=7 March 2015 |access-date=23 January 2020 |archive-date=3 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161103235948/http://www.docs.kerala.gov.in/index.php?option=com_docman&amp;task=cat_view&amp;gid=467&amp;Itemid=2707&amp;limitstart=100 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ''ಇಂಡಿಯಾಟೈಮ್ಸ್'' ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಒಂಬತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಮಾಲಿನ್ಯಗೊಂಡ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiatimes.com/culture/travel/9-of-the-least-polluted-cities-on-earth-you-could-consider-moving-to-251818.html |title=9 of the Least Polluted Cities on Earth You Could Consider Moving To |date=13 March 2016 |publisher=Indiatimes |access-date=21 March 2016}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ [[ಬುಕಿಂಗ್.ಕಾಮ್]] ನ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ವಿಮರ್ಶಾ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ 2020 ರ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/lifestyle/travel-tourism/for-2nd-year-in-row-kerala-tops-list-of-most-welcoming-places-report/1832102/ |title=For 2nd year in row, Kerala tops list of most welcoming places: Report |publisher=Financial Express |date=22 January 2020 |access-date=23 January 2020}}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯಾಪಾರ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದೆ – ರೋಮನ್ನರು, ಚೀನಿಯರು, ಅರಬ್ಬರು ಮತ್ತು ಇತರ ಪೂರ್ವ ದೇಶದವರೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬೈಬಲ್ನ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಸೊಲೊಮನ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯವರೆಗಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿವರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇದು ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರದ ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರದ ಬಂದರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ (ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ನಾಣ್ಯಗಳ ಪತ್ತೆಯಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾಗಿದೆ).&lt;ref&gt;{{cite web|title=The legendary beauty of Kollam|date=28 June 2023 |url=http://www.financialexpress.com/story-print/1159603}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=History of Kollam|url=http://paru.in/history-of-kollam|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602135640/http://paru.in/history-of-kollam|archive-date=2 June 2015}}&lt;/ref&gt; [[ಅರ್ಯಂಕಾವು|ಅರ್ಯಂಕಾವು ಕಣಿವೆ]] ಮೂಲಕ [[ಸೆಂಗೊಟ್ಟೈ|ಶೆಂಕೊಟ್ಟಾ ಅಂತರ]]ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಗರವನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವೂ ಇತ್ತು. ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಯ ಮೂಲಕ ಮೆಣಸಿನ ಒಳನಾಡಿನ ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಪಾರವು ಇದು ಭಾರತದ ಆರಂಭಿಕ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಟ್ಟಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು. ನಂತರ ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರೈಲು ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಇನ್ನೂ ಪ್ರಬಲವಾದ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದವು. ಸಮುದ್ರ ರಫ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್ ಅದರ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Tourism - Official Website|url=http://www.kollamtourism.com/history.html/|access-date=6 January 2014|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227075259/http://www.kollamtourism.com/history.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{Weather box
|location= ಕೊಲ್ಲಂ
|metric first= yes
|single line= yes
|width = auto
|temperature colour = pastel
|Jan high C= 31
|Feb high C= 31
|Mar high C= 32
|Apr high C= 32
|May high C= 31
|Jun high C= 29
|Jul high C= 29
|Aug high C= 29
|Sep high C= 29
|Oct high C= 30
|Nov high C= 29
|Dec high C= 30
|Jan low C= 23
|Feb low C= 23
|Mar low C= 25
|Apr low C= 26
|May low C= 25
|Jun low C= 24
|Jul low C= 24
|Aug low C= 24
|Sep low C= 24
|Oct low C= 24
|Nov low C= 24
|Dec low C= 23
|Jan rain mm= 18
|Feb rain mm= 26
|Mar rain mm= 53
|Apr rain mm= 147
|May rain mm= 268
|Jun rain mm= 518
|Jul rain mm= 381
|Aug rain mm= 248
|Sep rain mm= 209
|Oct rain mm= 300
|Nov rain mm= 208
|Dec rain mm= 51
|rain colour = green
|Jan rain days= 1
|Feb rain days= 2
|Mar rain days= 4
|Apr rain days= 8
|May rain days= 11
|Jun rain days= 21
|Jul rain days= 19
|Aug rain days= 16
|Sep rain days= 12
|Oct rain days= 12
|Nov rain days= 8
|Dec rain days= 3
|unit rain days= 0.1 mm
|source= [http://www.weather2travel.com/climate-guides/india/kerala/kollam.php Weather2Travel]
|date= May 2012
}}

==ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿವರಗಳು==

=== ಜನಸಂಖ್ಯೆ ===
{{As of|2011|alt=2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ,}}&lt;ref name=census&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF|title=Kerala: Population, Population in the age group 0-6 and literates by sex – Urban Agglomeration /Town : 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927004314/http://www.censusindia.net/results/data/ker_uatowns.PDF |archive-date=27 September 2007 }}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು 349,033 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗೆ 5,400 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು. ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ (ಪ್ರತಿ 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಂಖ್ಯೆ) 1,112 ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ನಾಲ್ಕನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2010}}, ಕೊಲ್ಲಂ ಸರಾಸರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 93.77% ಆಗಿತ್ತು,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kollam.nic.in/edu.html |title=Kollam District |publisher=kollam.nic.in |access-date=24 June 2010}}&lt;/ref&gt; ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 74.04% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರ ಸಾಕ್ಷರತೆ 95.83% ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರದು 91.95%. ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ, 11% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಆರು ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ಮೇ 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಪಂಚಾಯತ್ ಅನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ವಿಲೀನದೊಂದಿಗೆ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು {{cvt|73.03|km2}} ಆಗಿ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 384,892 ಆಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/thrikadavur-becomes-part-of-kollam-city/article7300668.ece |title=Thrikadavur becomes part of Kollam city |work=The Hindu|date=9 June 2015 |access-date=11 June 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |title=Thrikadavur Panchayath |publisher=Thrikadavur Panchayath |access-date=11 June 2015 |archive-date=12 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150612055856/http://lsgkerala.in/thrikkadavoorpanchayat/general-information/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಮಲಯಾಳಂ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ, ಆದರೆ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ನಗರದ ಕೆಲವು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಭಾರತೀಯ]]ರ, [[ಕೊಂಕಣಿ ಜನರು|ಕೊಂಕಣಿ]] ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ, [[ತೆಲುಗು ಜನರು|ತೆಲುಗು]] ಚೆಟ್ಟಿ, ಮತ್ತು [[ಬೆಂಗಾಲಿಗಳು|ಬೆಂಗಾಲಿ]] ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಣ್ಣ ಸಮುದಾಯಗಳೂ ಇವೆ. ಆಡಳಿತದ ಸುಲಭತೆಗಾಗಿ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]ಯನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಸ್ಥಳೀಯ ವಲಯ ಕಚೇರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರು ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ksudp.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=268&amp;Itemid=70 |title=Building Permit Management System -Kollam Corporation |access-date=16 December 2014 |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220101846/http://ksudp.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=268&amp;Itemid=70 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* ಕೇಂದ್ರ ವಲಯ (''[[ಕೊಲ್ಲಂ ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್|ಕ್ಯಾಂಟನ್ಮೆಂಟ್]] ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ''), [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ವಡಕ್ಕೇವಿಲ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* [[ಇರವಿಪುರಂ]] ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]
* ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ವಲಯ, [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ]]

2014 ರಲ್ಲಿ, ಮಾಜಿ ಕೊಲ್ಲಂ ಮೇಯರ್, ಪ್ರಸನ್ನ ಅರ್ನೆಸ್ಟ್, ಟ್ರಿವಾಂಡ್ರಮ್ ರಾಯಲ್ ರೋಟರಿ ಕ್ಲಬ್ ನಿಂದ [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಮೇಯರ್ ಆಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/award-for-kollam-mayor/article5865568.ece |title=Award for Kollam Mayor |work=[[The Hindu]] |date=2014-04-03 |access-date=2014-06-06}}&lt;/ref&gt;

=== ಧರ್ಮ ===
{{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ}}
{{bar box
|title=ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (2011)&lt;ref name=&quot;census2001&quot;&gt;{{cite web
 | title = Kollam City Census 2011 data
 | publisher = Census2011
 | url = http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html
 | access-date =27 January 2016}}
&lt;/ref&gt;
|titlebar=#Fcd116
|left1=ಧರ್ಮ
|right1=ಶೇಕಡಾವಾರು
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]|darkorange|56}}
{{bar percent|[[ಇಸ್ಲಾಂ]]|green|22}}
{{bar percent|[[ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮ]]|blue|21}}
{{bar percent|ಇತರೆ|black|1}}
|caption=ಧರ್ಮಗಳ ವಿತರಣೆ&lt;br /&gt;
†&lt;small&gt;ಹೇಳದಿರುವುದು, [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] (&lt;0.01%), [[ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ]] (&lt;0.01%) ಸೇರಿದೆ.&lt;/small&gt;
}}
[[File:Front Wide Anthonys Church Kollam Kerala Mar22 A7C 01676.jpg|thumb|ಸೇಂಟ್ ಆಂಟನಿ ಚರ್ಚ್, ವಡ್ಡಿ, 1910 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು]]
ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರಪಂಚವಾಗಿದೆ, ಇದರ ನಿವಾಸಿಗಳು ವಿವಿಧ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಜನಾಂಗೀಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;A Survey of Kerala History&quot;&gt;Menon, A Sreedhara; &quot;A Survey of Kerala History&quot;; DC Books, 1 January 2007 – History – pp 54–56 [https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;q=A+Survey+Of+Kerala+History]&lt;/ref&gt; ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವಾಲಯಗಳು, ಶತಮಾನಗಳ-ಹಳೆಯ ಚರ್ಚುಗಳು ಮತ್ತು ಮಸೀದಿಗಳಿವೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ನಗರವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 56.35% [[ಹಿಂದೂ]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುವ [[ಸೌರ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್|ಸೌರ]] ಮತ್ತು [[ನಕ್ಷತ್ರ ಸಮಯ|ನಕ್ಷತ್ರ]] [[ಹಿಂದೂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ಆದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ]] (''ಮಲಯಾಳಂ ಯುಗ'' ಅಥವಾ ''ಕೊಲ್ಲವರ್ಷಂ'' ಅಥವಾ ''ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್'' ಅಥವಾ ''ಮಲಬಾರ್ ಯುಗ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ) 825 CE (ಪೊತು ವರ್ಷಂ) ನಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Era|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf|archive-date=27 May 2015|access-date=30 December 2014|publisher=Indian Journal History of Science}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|author=Broughton Richmond|title=Time measurement and calendar construction|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|page=218|year=1956}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=R. Leela Devi|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|title=History of Kerala|publisher=Vidyarthi Mithram Press &amp; Book Depot|year=1986|page=408}}&lt;/ref&gt;

[[ಮುಸ್ಲಿಂ]]ಗಳು ಕೊಲ್ಲಂನ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 22.05% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆ 80,935 ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Population of Kollam City - Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}&lt;/ref&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗಿಂತ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಪಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿರುವ ಏಕೈಕ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದಾಗಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.census2011.co.in/data/religion/district/283-kollam.html|website=census2011.co.in |date=1 January 2011|title=Kollam District Religion Data - Hindu/Muslim|access-date=18 May 2026}}&lt;/ref&gt;. ಕರ್ಬಲಾ ಮೈದಾನ ಮತ್ತು ಪಕ್ಕದ ಮಕಾನಿ ಮಸೀದಿಯು ನಗರದ ಈದ್ಗಾಹ್ ಆಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕರುವಾದ 300 ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿಯು ಸೂಫಿ ಸಂತ, ಸಯ್ಯದ್ ಅಬ್ದುರ್ ರಹಮಾನ್ ಜಿಫ್ರಿ ಅವರ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Important religious centres in Kollam|url=http://kollam.nic.in/reli.html|access-date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Juma-Ath-Mosque|url=http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608035033/http://keralapilgrimcenters.com/muslim-juma-ath-palli-kollam-mosques/|url-status=usurped|archive-date=8 June 2013|access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;

ಕ್ರೈಸ್ತರು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 21.17% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam City Census 2011 data|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html|access-date=25 March 2013|publisher=Census2011}}&lt;/ref&gt; [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]] (ಕೊಲ್ಲಂ) ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು [[ಪೋಪ್ ಜಾನ್ XXII]] 9 ಆಗಸ್ಟ್ 1329 ರಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು 1 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1886 ರಂದು ಮರು-ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು {{cvt|1,950|sqkm}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು 4,879,553 ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆ 235,922 (4.8%). ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]], 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯದು, ಇದು [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಸಹ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Roman Catholic Diocese of Quilon|url=http://www.quilondiocese.com/index.php|access-date=25 March 2013|publisher=Kollam Diocese|archive-date=18 ಜನವರಿ 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130118222513/http://www.quilondiocese.com/index.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್|CSI ಕೊಲ್ಲಂ-ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಚರ್ಚ್ನ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=CSI Redraws Borders of Dioceses|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|access-date=19 January 2016|publisher=The New Indian Express|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193822/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/CSI-Redraws-Borders-of-Dioceses/2015/04/10/article2756962.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರಕ್ಕಾಗಿ [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಮಿಷನ್]]ನ ಕೇರಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿದೆ.

==ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಸಭೆ}}

{{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ಪೊಲೀಸ್}}[[File:Location map India Kollam EN.svg|left|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ನಕ್ಷೆ]]

ಕೊಲ್ಲಂ ನಿಗಮದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೇಯರ್ [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)|CPI(M)]] ನ ಅಡ್ವೊಕೇಟ್ [[ವಿ. ರಾಜೇಂದ್ರಬಾಬು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |archive-url=https://web.archive.org/web/20151126072923/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2015-11-18/news/68382329_1_cpi-ldf-udf |url-status=dead |archive-date=26 November 2015 |title=CPI(M) rides to power in five of six corporations in Kerala |work=The Economic Times|date=18 November 2015 |access-date=25 November 2015}}&lt;/ref&gt;

===ನಗರ ರಚನೆ===
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ}}

ಒಟ್ಟು 1,187,158&lt;ref name=&quot;Panchayath Level Statistics - Kollam(2011)&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | title = Kollam District Level Statistics 2011 | access-date = 2014-01-01 | year = 2012 | publisher = ecostat.kerala.gov.in | archive-date = 2 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140102192758/http://www.ecostat.kerala.gov.in/docs/pdf/reports/ps/pskollam2011.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು 349,033 ನಗರ ನಿಗಮ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕೊಲ್ಲಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದಶಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ನಗರಸಮೂಹಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ]] 49 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. {{As of|2011}}, ನಗರದ 154.59% ನಗರ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Census India-2011 - Kollam&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2-vol2/data_files/kerala/Analysis_Census_Data.pdf | title = Analysis of Census Date |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂನ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶವು ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್, [[ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರು]], [[ಅಡಿನಾಡ್]], [[ಅಯನಿವೇಲಿಕುಲಂಗರ]], ಚವರ, [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್|ಚವರ ದಕ್ಷಿಣ]], [[ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು]], [[ಇರವಿಪುರಂ]] (ಭಾಗ), [[ಕಲ್ಲೇಲಿಭಾಗೊಮ್]], [[ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ, ಕೊಟ್ಟಂಕರ, [[ಕುಲಶೇಖರಪುರಂ]], ಮಯ್ಯನಾಡ್, [[ಮೀನಾಡ್]], [[ನೆಡುಂಪನ]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಓಚಿರ]], [[ಪನಾಯಂ]], [[ಪನ್ಮನ]], ಪರವೂರ್, [[ಪೆರಿನಾಡ್]], [[ಪೂತಕ್ಕುಳಂ]], [[ತಾಳುತಲ]], [[ತೊಡಿಯೂರು]], ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು, ತ್ರಿಕ್ಕರುವ, [[ತ್ರಿಕ್ಕೋವಿಲ್ವಟ್ಟಂ]], ಮತ್ತು [[ವಡಕ್ಕುಂತಲ]] ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.census2011.co.in/census/city/461-kollam.html| title=Kollam city population Census |publisher=census2011.co.in |access-date=16 December 2013}}&lt;/ref&gt;[[File:British Residency in Asramam, Kollam.jpg|right|thumb|[[ಅಸ್ರಾಮಂ]] ನಲ್ಲಿನ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]], ಕೊಲ್ಲಂ.]]

ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವನ್ನು &quot;ಕೇರಳದ ಬಂದರು ನಗರ&quot;ವಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದೆ. [[ಮಾರುತಡಿ]]-[[ಇರವಿಪುರಂ]] ಪ್ರದೇಶದ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಯೋಜನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುವುದು.&lt;ref name=&quot;Kollam - Port City Project - News published in Mathrubhumi Daily&quot;&gt;{{cite web | url = http://i1324.photobucket.com/albums/u606/quilonsky/Mathrubhumi_zps52ba640e.png | title = Kollam - Port City Project | year = 2013}}&lt;/ref&gt;

==ಆರ್ಥಿಕತೆ==
{{main|ಕೊಲ್ಲಂನ ಆರ್ಥಿಕತೆ}}

[[File:RP Mall, Kollam.jpg|thumb|[[ಆರ್ಪಿ ಮಾಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]]]]
[[File:Dreams Mall(Lulu Market), Kottiyam.jpg|thumb|ಡ್ರೀಮ್ಸ್ ಮಾಲ್ ([[ಲುಲು ಗ್ರೂಪ್ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್|ಲುಲು ಹೈಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್]]), [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಕೊಟ್ಟಿಯಂ]]
[[File:Chinese Fishing Net Raising Birds Sunrise Ashtamudi Kollam Mar22 A7C 01784.jpg|right|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ [[ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ|ಚೀನೀ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಲೆ]]]]

ಕೊಲ್ಲಂನ ನಗರ ಜೀವನವು ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತು [[ತಲಾ ಆದಾಯ]]ದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |title=Delhi ranked 23rd in mega survey of 53 Indian cities |work=Hindustan Times |date=14 June 2015 |access-date=26 June 2015 |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626182426/http://www.hindustantimes.com/newdelhi/delhi-ranked-23rd-in-mega-survey-of-53-indian-cities/article1-1358453.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಫ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ನಗರವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |title=Appendices and Aayat Niryat Forms |publisher=Government of India |access-date=1 July 2015 |archive-date=1 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701150541/http://dgft.gov.in/exim/2000/AppANFS2015.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯು ಸಾಕಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೋಲ್ಡ್ ಸ್ಟೋರೇಜ್ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಇದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಬಂದರು ನಗರವಾಗಿದೆ. ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ. ನಗರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ನೀಂದಕರ ಮತ್ತು [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]] ಗ್ರಾಮಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ. ಅಂದಾಜು 134,973 ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಚೆರಿಯಾಜೀಕ್ಕಲ್, ಆಲಪ್ಪಾಡ್, ಪಾಂಡರತುರುತು, ಪುತ್ತೆಂತುರ, [[ನೀಂದಕರ]], ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ, [[ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು ಪರವೂರು 26 ಪ್ರಮುಖ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು. 24 ಒಳನಾಡಿನ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳಿವೆ. ಸರ್ಕಾರವು ನೀಂದಕರದಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಸರಾಸರಿ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲವು ವರ್ಷಕ್ಕೆ 85,275 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಮೀನು ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಮೂರನೇ ಒಂದು ಭಾಗವು ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 3000 ಯಾಂತ್ರೀಕೃತ ದೋಣಿಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಬಂದರಿನಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. FFDA ಮತ್ತು VFFDA ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇರವಿಪುರಂನಲ್ಲಿ 100 ಮನೆಗಳ ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. [[ಅಯಿರಂತೆಂಗು]]ನಲ್ಲಿ ಸೀಗಡಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಮತ್ತು ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆದಾರರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಮೊಟ್ಟೆಗಳ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ ಟರ್ಕಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕೋಳಿ ಸಾಕಣೆ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕುರೀಪುಳ (ಪೆರಿನಾಡ್)|ಕುರೀಪುಳ]]ದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |title=Department of Animal Husbandry - Kerala |access-date=13 January 2014 |archive-date=29 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141029102340/http://www.old.kerala.gov.in/dept_anihusbandry/modifi.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಿ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳಿವೆ, ಇಂಡಿಯನ್ ರೇರ್ ಅರ್ಥ್ಸ್, ಚವರ ಮತ್ತು [[ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್|ಪಾರ್ವತಿ ಮಿಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], ಕೊಲ್ಲಂ. [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸೆರಾಮಿಕ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಮತ್ತು ಅಲೈಡ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಂಪನಿ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಪ್ರೇಮೋ ಪೈಪ್ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಚವರದಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಮಿನರಲ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಮೆಟಲ್ಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಯುನೈಟೆಡ್ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕಲ್ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ಕಂಪನಿಗಳಾಗಿವೆ. ಖಾಸಗಿ/ಸಹಕಾರಿ ವಲಯದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ [[ಕುಂದರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಯುಮಿನಿಯಂ ಇಂಡಸ್ಟ್ರೀಸ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಥಾಮಸ್ ಸ್ಟೀಫನ್ &amp; ಕಂ, ಪರವೂರ್ನಲ್ಲಿ ಫ್ಲೋರ್ಕೋ ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿ ನೂಲುವ ಮಿಲ್.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |title=Kollam - Trade &amp; Commerce |access-date=10 January 2014 |archive-date=22 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171122192403/http://www.kollamcorporation.gov.in/trade-commerce |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[File:Kollam technopark, Kundara.jpg|thumb|ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್ ಕೊಲ್ಲಂ]]
ಕುಂದರ, ಮುಲವನ, ಮತ್ತು ಚಥನ್ನೂರುಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ಕ್ಲೇಯ ದೊಡ್ಡ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳು ಮತ್ತು ಅಡಿಚನಲ್ಲೂರಿನಲ್ಲಿ ಬಾಕ್ಸೈಟ್ ನಿಕ್ಷೇಪಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.kollam.gov.in/reso.html|title=resources - Kollam|access-date=10 January 2014|archive-date=18 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140118081338/http://kollam.gov.in/reso.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&quot;ವಿಶ್ವದ ಗೋಡಂಬಿ ರಾಜಧಾನಿ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೊಲ್ಲಂ ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 600 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಗೋಡಂಬಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news
  | last         = Pereira
  | first        = Ignatius
  | title        = Kerala's cashew processing industry in crisis
  | newspaper    = [[The Hindu]]
  | date         = 20 November 2016
  | url          = https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Kerala%E2%80%99s-cashew-processing-industry-in-crisis/article16664972.ece
  | access-date  = 2026-08-04
}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಸುಮಾರು 800,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಕಚ್ಚಾ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಣೆಗಾಗಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಆಮದು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |language=ml |script-title=ml:കൊല്ലം തുറമുഖത്തെ കസ്റ്റംസ് ക്ളിയറന്‍സുകള്‍ ഓണ്‍ലൈന്‍ സംവിധാനത്തിലേക്ക് |access-date=2014-11-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141022170950/http://www.madhyamam.com/news/313464/141013 |archive-date=22 October 2014 }} Online Customs Clearance Facility for Kollam Port to be ready in a month&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ 130,000 ಟನ್ಗಳಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಗೋಡಂಬಿಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.thehindu.com/news/national/kerala/rise-in-earnings-from-cashew-kernel-exports/article3893095.ece] Rise in earnings from cashew kernel exports - The Hindu&lt;/ref&gt; [[ಭಾರತದ ಗೋಡಂಬಿ ರಫ್ತು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಮಂಡಳಿ]] (CEPCI) 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ರಫ್ತುಗಳು 275,000 ಟನ್ಗಳಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ, ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಂಕಿ ಅಂಶಕ್ಕಿಂತ 120 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[http://www.business-standard.com/article/markets/cashew-body-sets-target-to-double-exports-by-2020-108122901044_1.html] CEPCI - Kollam&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಗೋಡಂಬಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ ಲಿಮಿಟೆಡ್]] (KSCDC) ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಮುಂಡಕ್ಕಲ್]] ನಲ್ಲಿದೆ. ಕಂಪನಿಯು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ 30 ಗೋಡಂಬಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ, 24 ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cashewcorporation.com/Organization.php |title=:: KSCDC :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215062231/http://cashewcorporation.com/Organization.php |archive-date=15 February 2015 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |archive-url=https://archive.today/20140806070550/http://kollamcity.in/kerala-state-cashew-development-corporation |url-status=usurped |archive-date=6 August 2014 |title=:: The Kerala State Cashew Development Corporation Limited :: |publisher=Cashewcorporation.com |access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಂಪನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತು ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ನಗರದ [[ಮಾರುತಡಿ]], [[ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ]], [[ಕವನಾಡ್]], [[ನೀಂದಕರ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ]], [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]], [[ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರುಂ|ತಿರುಮುಲ್ಲವಾರಂ]] ಮತ್ತು [[ಉಳಿಯಾಕೋವಿಲ್]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://www.keralaexporters.com/categories/food/] Kerala Exporters&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |title=Other Items |access-date=2014-11-17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304043858/http://www.mpeda.com/exporters/IQF/ExportersOtherMarineProducts.htm |archive-date=4 March 2016}} Kollam - Marine Food Exporters&lt;/ref&gt; ಕ್ಯಾಪಿಥಾನ್ಸ್, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಮರೀನ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟರ್ಸ್, ಇಂಡಿಯಾ ಫುಡ್ ಎಕ್ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಷಿಯಾನಿಕ್ ಫಿಶರೀಸ್ ಸಮುದ್ರ ಆಹಾರ ರಫ್ತುದಾರರಿಗೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;[http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&amp;product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141209205334/http://e-mpeda.nic.in/registration/Exporter_Item.aspx?pcode=05&amp;product=Live%20other%20than%20ornamental%20fish|date=9 December 2014}} Registered Kerala Exporters&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂನ [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ಚಿಪ್ಪು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ [[ಸಮುದ್ರ ಸ್ಟೀವರ್ಡ್ಶಿಪ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್]] (MSC) ಪ್ರಮಾಣೀಕೃತ ಮೀನುಗಾರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.icar.org.in/en/node/8346|title=Ashtamudi short-neck clam fisheries becomes India's first MSC certified fisheries|date=2014-11-05|publisher=[[Indian Council of Agricultural Research]]|access-date=2015-05-16}}&lt;/ref&gt;

==ಸಂಸ್ಕೃತಿ==
ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸ್ವಂತ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳೀಯರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ನೂರಾರು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಂಗೆ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ನ ಮುಖ್ಯ ಸ್ಥಳವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ಫೆಸ್ಟ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಸಹಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kollam Fest 10 November 2011|url=http://thiraseela.com/static/festivals/Kollam-Fest-2011.php|access-date=3 March 2016|publisher=Thiraseela.com}}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]], [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]] ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 15 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಾಂದರ್ಭಿಕವಾಗಿ 16 ಏಪ್ರಿಲ್ ರಂದು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪೂರಂ ಅನ್ನು ಅಶ್ರಮಂ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

[[ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ]] (PTBR) ಕೊಲ್ಲಂನ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ವಾರ್ಷಿಕ ರೆಗಟ್ಟಾ ಆಗಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2011 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಪ್ರತಿಭಾ ಪಾಟೀಲ್ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=presidents trophy boat race|url=http://presidentstrophy.gov.in/|access-date=20 April 2013|publisher=Presidentstrophy.gov.in}}{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|date=24 October 2016|title=President's Trophy boat race on November 1|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/presidents-trophy-boat-race-on-nov-1/article9260279.ece|access-date=20 April 2013|work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

==ಸಾರಿಗೆ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆ}}

===ರಸ್ತೆ===
ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ (KSRTC)]] ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 3 ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿವೆ - [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], [[ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ|ಅಂಡಮುಕ್ಕಂ ನಗರ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]], ಮತ್ತು [[ಥಂಗಸ್ಸೇರಿ ಬಸ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/thiruvananthapuram-ksrtc-executive-directors-in-charge-of-zones/articleshow/56403671.cms| title=Thiruvananthapuram: KSRTC executive directors in-charge of zones |work=The Times of India|date=8 January 2017 |access-date=9 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&amp;pageId=301|title=National Highways in Kerala|publisher=Kerala PWD|access-date=9 August 2016|archive-date=16 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160816023351/http://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=NH%20in%20Kerala&amp;pageId=301|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

{{Multiple image
| align             = center
| direction         = horizontal
| image1            = Dalavapuram bridgea.jpg
| caption1          = ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಬಳಿಯ [[ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್]] ಸೇತುವೆ - ಈ ಸೇತುವೆಯು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್ ಜನರಿಗೆ ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಸ ಸಂಪರ್ಕ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀಡಿದೆ.
| image2            = Kollam Bypass, Feb 2020.jpg
| caption2          = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್]] - {{cvt|13.141|km|adj=on}} ಉದ್ದದ ಕೊಲ್ಲಂ ಬೈಪಾಸ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 1975 ರಲ್ಲಿ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಆದರೆ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಕೆಲಸ ವಿಳಂಬವಾಯಿತು.
| image3            = KSRTC Bus Station, Kollam.jpg
| caption3          = [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಆರ್ಟಿಸಿ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಇನ್ನೂ ನವೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದೆ.
| image4            = Traffic Thevally Bridge Kollam Kerala Mar22 A7C 01797.jpg
| caption4          = ಥೇವಳ್ಳಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಯತುಕಡವಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯ ಮೇಲೆ ಸಂಚಾರ, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]], ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದ ಮೇಲೆ
| total_width       = 
| alt1              = 
}}

===ರೈಲು===
{{see also|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ}}
[[File:Main terminal of Kollam Junction railway station, Jan 2017.jpg|right|thumb|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಮುಖ್ಯ ಟರ್ಮಿನಲ್]]
[[File:Kollam Railway.jpg|thumb|ಕೊಲ್ಲಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ]]
{{rws|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್}} ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 6 ವೇದಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು 17 ರೈಲು ಹಳಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಇತರ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳೆಂದರೆ [[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]]. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ 1180.5 ಮೀಟರ್ (3873 ಅಡಿ) ಅಳತೆಯ ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೇ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/travel/asia/west-bengal-tea-plantations-and-other-rajera-relics-9835426.html |title=West Bengal: tea plantations and other Raj-era relics|access-date=3 April 2019}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು
!ಕ್ರ.ಸಂ.
!ನಿಲ್ದಾಣದ ಹೆಸರು
!ವೇದಿಕೆಗಳು
!ಪ್ರದೇಶ
|-
|1
|[[ಇರವಿಪುರಂ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಇರವಿಪುರಂ]]
|2
|ದಕ್ಷಿಣ ಕೊಲ್ಲಂ
|-
|2
|[[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್]]
|6
|ಮಧ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ
|-
|3
|[[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]]
|2
||ಪೂರ್ವ ಕೊಲ್ಲಂ
|}

ಮುಖ್ಯ ರೈಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಬಹು ಘಟಕ ([[MEMU]]) ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ನಲ್ಲಿ ವಾಹನ ನಿರ್ವಹಣಾ ಶೆಡ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. MEMU ರೈಲು ಸೇವೆಯು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಎರ್ನಾಕುಲಂ (ಆಲಪ್ಪುಳ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಾಯಂ ಮೂಲಕ), ಪುನಲೂರು (ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಮೂಲಕ), ಮತ್ತು ಕನ್ನಿಯಾಕುಮಾರಿ (ತಿರುವನಂತಪುರ ಮೂಲಕ) ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|title=Timings of MEMUs included|publisher=The New Indian Express|date=2 July 2010|access-date=9 August 2016|archive-date=13 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813013003/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article163030.ece|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===ಜಲ===
[[File:Houseboat Thevally Bridge Ashtamudi Kollam Mar22 R16 05860.jpg|thumb|ಥೇವಳ್ಳಿ ಸೇತುವೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಹೌಸ್ಬೋಟ್ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತಿದೆ]]
[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ|ರಾಜ್ಯ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಇಲಾಖೆ]] [[ಕೊಲ್ಲಂ ಕೆಎಸ್ಡಬ್ಲ್ಯೂಟಿಡಿ ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್]] ನಿಂದ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕಲ್ಲಡ]], ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಚವರ ಥೆಕ್ಕುಂಭಾಗೊಮ್, ದಲವಾಪುರಂ, ಮತ್ತು ಆಲಪ್ಪುಳಕ್ಕೆ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]]ದ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. ಈ ಸರೋವರವು ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜೌಗು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಜಲ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದರ ನೀರು ನಗರವನ್ನು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ರ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು 7.7 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದದ ಕಾಲುವೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರದ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಧಮನಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರವನ್ನು ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಒಳನಾಡು ಜಲಮಾರ್ಗ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (IWAI) ಒಳನಾಡು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ನವೀಕರಣ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ನಂತರ, ಕಾಲುವೆಯು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಮತ್ತು ಸರಕು ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಎರಡನ್ನೂ ಬೆಂಬಲಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಲಿಂಕ್ ರಸ್ತೆ]] ಫೆರಿ ಟರ್ಮಿನಲ್ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿಯೇ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Introduction-KSWTD&quot;&gt;{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=aboutdept |title=Kerala State Water Transport Department - Introduction |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=26 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141226161243/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=aboutdept |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕೊಲ್ಲಂನಿಂದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ದೂರದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು, ಕಡಿಮೆ-ದೂರದ ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಪ್ರವಾಸಿ ಕ್ರೂಸ್ಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
* ಕೊಲ್ಲಂ-ಆಲಪ್ಪುಳ (ಅಲೆಪ್ಪಿ) ಕ್ರೂಸ್: ಇದು ಪ್ರಮುಖ ಸೇವೆಯಾಗಿದ್ದು, ಸುಮಾರು 55 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ 8-ಗಂಟೆಗಳ ಸುಂದರ ಕ್ರೂಸ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ನಡುವೆ ನೇರ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=E |first1=Krishna Kumar K. |title=SWTD unable to resume long-haul boat service on Alappuzha-Kollam waterway |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2025/Jul/14/swtd-unable-to-resume-long-haul-boat-service-on-alappuzha-kollam-waterway |website=The New Indian Express |language=en |date=14 July 2025}}&lt;/ref&gt;
* ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ-ದೂರ ಸೇವೆಗಳು: ನಿಯಮಿತ, ಕಡಿಮೆ-ದರದ ದೋಣಿ ಸೇವೆಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಅನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳುಂಕಡವು, ಗುಹಾನಂದಪುರಂ, ಮತ್ತು ಕಣ್ಣನಲ್ಲೂರು ಮಾರ್ಗಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಇವು ಸ್ಥಳೀಯ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Important places enroute |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;
* ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳು: &quot;ಸೀ ಅಷ್ಟಮುಡಿ&quot; ಪ್ರವಾಸಿ ಸೇವೆ: ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ 5-ಗಂಟೆಗಳ ವಿಹಾರ ಪ್ರಯಾಣ, ಸಾಂಬ್ರನಿಕ್ಕೋಡಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಲುಗಡೆಯೊಂದಿಗೆ. ಇದು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ 11:30 ಗಂಟೆಗೆ ಹೊರಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹400 ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಡೆಕ್ಗೆ ₹500 ವೆಚ್ಚವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=&quot;SEE ASHTAMUDI&quot; PASSENGER-CUM-TOURIST SERVICE |url=https://swtd.kerala.gov.in/pages-en-IN/placesenroute |publisher=State Water Transport Department |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title='See Ashtamudi' boat service set to complete 2 years; New Solar Boat to join fleet |url=https://english.mathrubhumi.com/lifestyle/travel/see-ashtamudi-travel-in-kollam-solar-boat-soon-backwater-cruise-e5920409 |website=@mathrubhumi |language=en |date=8 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title='See Ashtamudi' tourist boat service in Kollam to be launched on Friday |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/see-ashtamudi-tourist-boat-service-in-kollam-to-be-launched-on-friday/article66599527.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=9 March 2023}}&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ಖಾಸಗಿ ಪ್ರವಾಸ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಮತ್ತು ರೆಸಾರ್ಟ್ಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ದಿನದ ಕ್ರೂಸ್ಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ, ಇದು ಹೌಸ್ಬೋಟ್ಗಳು, ಮೋಟಾರು ದೋಣಿಗಳು, ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನೋಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Balan |first1=Saritha S. |title=Deserted homestays, jobless boatmen: Tourism in Kerala's Munroe Island hit hard |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/deserted-homestays-jobless-boatmen-tourism-kerala-s-munroe-island-hit-hard-137420 |website=The News Minute |language=en |date=11 November 2020}}&lt;/ref&gt;

ದ್ವಿಮಹಡಿಯ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಕೊಲ್ಲಂ ಮತ್ತು ಅಲೆಪ್ಪೆಯ ನಡುವೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಓಡುತ್ತವೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಮಾಲೀಕರು ನಡೆಸುವ ಆಡಂಬರದ ದೋಣಿಗಳು ಪ್ರವಾಸಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ದೋಣಿ ಘಟ್ಟದಿಂದ ಓಡುತ್ತವೆ. ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ತಿರುವನಂತಪುರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಹೊಸ್ಡುರ್ಗ್]] ನಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]], ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ, ಮತ್ತು ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ತಾಲೂಕುಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Corporation of Kollam&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |title=Transport - Kollam Corporation |publisher=Kollam Municipal Corporation |access-date=2015-01-04 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020124744/http://www.kollamcorporation.gov.in/transport |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Routes-KSWTD&quot;&gt;{{cite web |url=http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=placesnroute |title=Important places enroute - KSWTD |publisher=KSWTD |access-date=2015-01-04 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061357/http://swtd.gov.in/index.php?langCode=en&amp;compName=general&amp;compView=placesnroute |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು 2013 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು.&lt;ref&gt;''[http://www.hindu.com/2009/06/18/stories/2009061855000700.htm Kollam port starts cargo handling]{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}''. Accessed 29 July 2014.&lt;/ref&gt; ವಿದೇಶಿ ಹಡಗುಗಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬಂದರಿಗೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತವೆ, ಆಂಟಿಗುವಾದಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಲಾದ {{convert|145|m|adj=on}} ಹಡಗು MV ಅಲಿನಾ 4 {{nbsp}}ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 ರಂದು ಬಂದರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408225152/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Foreign-Ship-Reaches-Kollam-Port/2014/04/05/article2150731.ece#.U0I8V9LHm-0 |url-status=dead |archive-date=8 April 2014 |title=Foreign Ship Reaches Kollam Port|publisher=The New Indian Express |date=5 April 2014 |access-date=7 April 2014}}&lt;/ref&gt; ಒಮ್ಮೆ ಬಂದರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರೆ, ಅದು ಕೊಲ್ಲಂ ಮೂಲದ ಗೋಡಂಬಿ ಕಂಪನಿಗಳ ಸಾರಿಗೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;''[http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ Kollam cashew importers suffering due to port congestion at tuticorin terminal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814143721/http://www.shippingtribune.com/kollam-cashew-importers-suffering-due-port-congestion-tuticorin-terminal/ |date=14 August 2014 }}''. Accessed 29 July 2014.&lt;/ref&gt; ಶ್ರೇಯಸ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಂಪನಿಯು ಈಗ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಬಂದರು]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು]] ನಡುವೆ ನಿಯಮಿತ ಕಂಟೇನರ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;''[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece Shreyas Shipping starts Kochi-Kollam container service]''. Accessed 29 July 2014. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140420153237/http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/shreyas-shipping-starts-kochikollam-container-service/article5339784.ece |date=20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2014 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exim India::The first &amp; the only national daily on Export, Import, Shipping. |url=https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117200427/https://www.eximin.net/NewsDetails.aspx?name=73939 |archive-date=2022-01-17 |access-date=2026-01-18 |website=www.eximin.net |language=en}}&lt;/ref&gt;
[[File:Old Airport, Kollam.jpg|thumb|right|ಹಳೆಯ [[ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]]]

ಕೊಲ್ಲಂ ಕಾಲುವೆ (ಅಥವಾ ಕ್ವಿಲಾನ್ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ಕೊಲ್ಲಂ ತೋಡು ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ), ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ, ಇದನ್ನು 1880 ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಸಂಸ್ಥಾನ ಟ್ರಾವಂಕೋರ್ನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗವಾಯಿತು, ಸರಕು ಹಡಗುಗಳು ನಗರದ ಮೂಲಕ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Renovated Kollam canal now a cesspool |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/renovated-kollam-canal-now-a-cesspool/article7013897.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=19 March 2015}}&lt;/ref&gt;

====ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆಗಳು====
ಅದರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು, ಕೊಲ್ಲಂ ಹಲವಾರು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
;ಕೊಲ್ಲಂ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ: ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳಿವೆ, ಇದು ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ ಅಂತರ-ನಗರ ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ಜಾಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |author1=The Hindu Bureau|title=Traffic study on anvil to assess feasibility of launching Water Metro in Kollam and 17 other cities |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/traffic-study-on-anvil-to-assess-feasibility-of-launching-water-metro-in-kollam-and-17-other-cities/article69471421.ece |website=The Hindu |language=en-IN |date=20 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Hallikeri |first1=G.D. |title=IWAI Board commissions feasibility study for Urban Water Transport System in 17 cities |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2105345 |publisher=Ministry of Ports, Shipping and Waterways |access-date=7 March 2026}}&lt;/ref&gt;
;ಜಲಮಾರ್ಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ: ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3 ಅನ್ನು 24-ಗಂಟೆಗಳ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸುವಂತೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಚಾನಲ್ಗಳನ್ನು ಆಳಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವುದು ಸೇರಿದೆ.

===ವಾಯು===
{{See also|ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ}}
ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ನಿಗಮವು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು NH66 ಮೂಲಕ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು 56 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಅಲ್ಲದ ನಗರದ ಮೊದಲ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|title=TRV Airport|publisher=AAI|access-date=23 August 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160902180351/http://www.aai.aero/allAirports/thiru_general.jsp|archive-date=2 September 2016}}&lt;/ref&gt;

==ಶಿಕ್ಷಣ==
{{Main|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}}

[[File:Thangal Kunju Musaliar College of Engineering, Kollam, Kerala.jpg|200px|thumb|[[ಕರಿಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿನ [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|TKM ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜ್]]|alt=ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮುಘಲ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕೃತವಾದ, ಗುಲಾಬಿ-ಬಿಳಿ ಕಟ್ಟಡ|left]]
ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಾಲೇಜುಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. [[ಟಿ.ಕೆ.ಎಂ. ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್|ಥಂಗಲ್ ಕುಂಜು ಮುಸಲಿಯಾರ್ ಕಾಲೇಜ್ ಆಫ್ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್]], ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಾರದ ಮೊದಲ ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು {{cvt|7|km}} ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಕಿಳಿಕೊಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಎಲ್ಲಾ ಕೊಲ್ಲಂವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾದ [[ಫಾತಿಮಾ ಮಾತಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಲೇಜ್]] ಗೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸ್ವಾಯತ್ತತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Autonomy: 13 colleges in the list&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | archive-url = https://web.archive.org/web/20140108131951/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/Autonomy-13-colleges-in-the-final-list/2013/12/24/article1962583.ece | url-status = dead | archive-date = 8 January 2014 | title = Autonomy: 13 colleges in the list | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

[[File:SN Law College, Kollam.jpg|thumb|right|[[ಕರ್ಬಲ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಗುರು ಕಾನೂನು ಅಧ್ಯಯನ ಕಾಲೇಜು]]]]

[[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]] (KSID), [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಯು ಕೊಲ್ಲಂನ ಚಂದನತೋಪೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದನ್ನು 2008 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಒಡೆತನದ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. KSID ಪ್ರಸ್ತುತ [[ಅಹಮದಾಬಾದ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಡಿಪ್ಲೊಮಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|archive-url = https://web.archive.org/web/20150516123319/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Admission-Process-Starts-at-KSID-for-New-Diploma-Courses/2015/05/14/article2812971.ece|url-status = dead|archive-date = 16 May 2015|title = Admission Process Starts at KSID for New Diploma Courses}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/institute-of-design-inaugurated/article1277100.ece|title = Institute of design inaugurated}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ|ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆ (IIIC-ಕೊಲ್ಲಂ)]] ನಿರ್ಮಾಣ-ಸಂಬಂಧಿತ ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ಚವರ]]ದಲ್ಲಿ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.skilldevelopment.gov.in/states.html |title=States-Ministry of Skill Development &amp; Entrepreneurship |publisher=Government of India |access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ, ಕೊಲ್ಲಂ]], ಕೇರಳವು ವೆಲ್ಲಿಮೋನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫ್ಯಾಷನ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಜವಳಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು IMK (ಕೇರಳ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಸಂಸ್ಥೆ) ವಿಸ್ತರಣಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;IMK Extension Centres&quot;&gt;{{cite web | url = http://www.imk.ac.in/extension.htm | title = IMK Extension Centres - Kerala | access-date = 2014-01-08 | year = 2012 | publisher = imk.ac.in | archive-date = 23 July 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130723113518/http://imk.ac.in/extension.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿದ್ದು, ಕೇರಳದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸಮುದ್ರ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/maritime-institute-to-come-up-at-neendakara/article289620.ece |title=Maritime institute to come up at Neendakara |work=The Hindu |date=23 May 2009 |access-date=27 November 2019}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಬೋಟ್ ಕ್ರೂ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನೀಂದಕರ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2013/may/08/steps-begun-to-set-up-maritime-university-475431.html | title=Steps begun to set up Maritime university | date=8 May 2013 |newspaper=The New Indian Express |access-date=27 November 2019}}&lt;/ref&gt;

ಕಾಲೇಜುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Bank test coaching Centres - Kollam&quot;&gt;{{cite web | url = http://careeradda.co.in/index.php?topic=3021.0 | title = Which is the best banking coaching centre in India - Kollam | access-date = 2014-08-09}}&lt;/ref&gt; ಕೊಲ್ಲಂ ಭಾರತದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪರೀಕ್ಷಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 40 ಅಂತಹ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Kollam - The bank test coaching hub of India&quot;&gt;{{cite news | url = http://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Engineering-graduates-opt-for-banking-sector/articleshow/16597692.cms | title = Engineering graduates opt for banking sector | access-date = 2014-08-09 |work = Times of India| date = 29 September 2012 }}&lt;/ref&gt;

==ಕ್ರೀಡೆ==

ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಂತರ ಬಾಕ್ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಹಾಕಿ. ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲಾ, ರಾಜ್ಯ, ಮತ್ತು ವಲಯ-ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್, ಹಾಕಿ, ಮತ್ತು ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ|ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಾಕಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ನಗರದ [[ಅಸ್ರಾಮಂ]]ನಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೋ-ಟರ್ಫ್ ಸೌಲಭ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ರೂ. 13 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021813/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/article86081.ece |url-status=dead |archive-date=5 September 2014 |title=Astro-turf hockey stadium |publisher=The New Indian Express |access-date=22 February 2018}}&lt;/ref&gt; ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಸ್ರಾಮಂ, ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಅಂಚೆ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ನಗರವು [[ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಲ್ಲಂ)|ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ, ಕೊಲ್ಲಂ]] ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಬಹುಪಯೋಗಿ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ, ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ, ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಂತಹ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |title=KCA-Cricket Archive |publisher=Cricket Archive |access-date=22 February 2018 |archive-date=7 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170507020928/http://cricketarchive.com/Kerala/Grounds/1095_f.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ನಗರದಲ್ಲಿನ ಎರಡು ತೆರೆದ ಮೈದಾನಗಳು, [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಮೈದಾನ]] ಮತ್ತು [[ಪೀರಂಕಿ ಮೈದಾನ]] ಕೂಡ ಕ್ರೀಡಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವಾರ್ಮ್-ಅಪ್ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

== ಪ್ರವಾಸಿ ಸ್ಥಳಗಳು ==
{{Expand section|date=October 2025}}

===ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು===
[[File:Kottarakkara Temple(HighResoluion).jpg|thumb|right|ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]]
*[[ಆನಂದವಲ್ಲೀಶ್ವರಂ ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವರ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ 400 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯದ 400-ವರ್ಷಗಳ-ಹಳೆಯ [[ಗರ್ಭಗುಡಿ]]ಯನ್ನು ತೇಗದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=400-year-old sreekovil to be replaced|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/400yearold-sreekovil-to-be-replaced/article7468835.ece|access-date=13 October 2015|work=The Hindu|date=26 July 2015 }}&lt;/ref&gt; 
*[[ಅಮ್ಮಚೀವೀಡು ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ]] ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸುಮಾರು 600 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಕೊಲ್ಲಂನ ಶ್ರೀಮಂತರಾದ ಅಮ್ಮಚಿ ವೀಡು ಕುಟುಂಬವು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;kollamcity1&quot;&gt;{{Cite web |title= Ammachiveedu Muhurthi Temple |url=http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&amp;menu1=Religious |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115114800/http://www.kollamcity.com/index.php?menu=other&amp;menu1=Religious |archive-date=2010-11-15 | website=Kollam City }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;thekeralatemples1&quot;&gt;{{Cite web |title=Ammachi Veedu Muhurthi |url=https://www.thekeralatemples.com/templeinfo/others/ammachiveedu_muhurthi.htm |access-date=2026-01-18 |website=The Kerala Temples }}&lt;/ref&gt;
*ಕೊಲ್ಲಂನ ಪ್ರಮುಖ ಹಬ್ಬವಾದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ಪೂರಂ]] ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಧ್ಯ ಏಪ್ರಿಲ್ನಲ್ಲಿ [[ಅಸ್ರಾಮಂ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ]]ದ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಹಬ್ಬದ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm|title=The Hindu : Kerala / Kollam News : Kollam Pooram on April 15|date=9 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080409111532/http://www.hindu.com/2008/04/05/stories/2008040551540300.htm |archive-date=9 April 2008 }}&lt;/ref&gt; 
*[[ಕೊಟ್ಟಂಕುಲಂಗರ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]] ಕೇರಳದ ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಪುರುಷರು ''ಚಮಯವಿಲಕ್ಕು'' ಆಚರಣೆಗಾಗಿ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷಧಾರಣೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪುರುಷರು ದೊಡ್ಡ ದೀಪಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊರುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ದಿನಗಳ ವೇಷಧಾರಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೊದಲನೆಯದು ಸೋಮವಾರದಂದು ಮುಕ್ತಾಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kerala temple: Where the lady with the lamp is a man|url=http://www.ndtv.com/south/kerala-temple-where-the-lady-with-the-lamp-is-a-man-517252|access-date=25 March 2013|publisher=NDTV}}&lt;/ref&gt; 
*ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶದ ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಿಂದೂ ಪೂಜಾ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ, ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರದಲ್ಲಿನ [[ಕೊಟ್ಟಾರಕ್ಕರ ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಂ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Of small appam and Kottarakkara|url=http://mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|access-date=25 March 2013|publisher=Mathrubhumi|archive-date=28 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828170452/http://www.mathrubhumi.com/travel/article/travel_special/of_small_appam_and_kottarakkara/139317/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.keralatemples.net/klm_subra.html|title=Welcome to the Temples of God's Own Country|website=www.keralatemples.net|access-date=2026-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20260307085820/http://www.keralatemples.net/klm_subra.html|archive-date=2026-03-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ಪರವೂರು, ಕೊಲ್ಲಂ|ಪರವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ [[ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಾಲಯ|ಪುಟ್ಟಿಂಗಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Puttingal Devi Temple, aravur|url=http://www.puttingaltemple.org/|access-date=25 March 2013|publisher=Puttingal Devi Temple}}&lt;/ref&gt; ಸೂರನಾಡ್ ಉತ್ತರ ಅನಾಯಡಿ ಪಝಯಿದಂ ಶ್ರೀ ನರಸಿಂಹ ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯ, [[ಪೊರುವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿನ [[ಪೊರುವಳಿ ಪೆರುವಿರುತಿ ಮಲನಾಡ ದೇವಾಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite news|title=Malanada temple fete draws big crowds|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/malanada-temple-fete-draws-big-crowds/article3205866.ece|access-date=25 March 2013|work=The Hindu|date=24 March 2012 }}&lt;/ref&gt; [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಶಾಸ್ತಂಕೋಟ್ಟ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ]],&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|url=http://www.sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|access-date=25 March 2013|publisher=Sasthamcotta Sree Dharma Sastha Temple|archive-date=6 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131206180354/http://sasthamcotta.com/Dharmasastha%20Temple.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಶಕ್ತಿಕುಲಂಗರ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ ದೇವಾಲಯ,&lt;ref&gt;/Sakthikulangara-sreesharmasastha-karadevasom.com/&lt;/ref&gt; ಕಡವೂರಿನ ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು ಶ್ರೀ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಪೊನ್ಮನದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಲ್ ಮೆಕ್ಕತಿಲ್ ದೇವಿ ದೇವಾಲಯ,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Here, bells on tree answer your prayers|url=https://www.deccanchronicle.com/141127/nation-current-affairs/article/here-bells-tree-answer-your-prayers|access-date=25 March 2013|work=Deccan Chronicle}},&lt;/ref&gt; ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಪಡನಾಯರ್ಕುಲಂಗರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಾಲಯ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=No permission for RSS to conduct 'shakha' in temple: Kerala HC told|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/No-permission-for-RSS-to-conduct-shakha-in-temple-Kerala-HC-told/articleshow/47558696.cms|access-date=25 March 2013|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

=== ಚರ್ಚುಗಳು ===
[[File:Kollam neue Kathedrale.JPG|thumb|right|ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್, ಕೊಲ್ಲಂ]]
ಥಂಗಸ್ಸೇರಿಯಲ್ಲಿನ [[ಇನ್ಫ್ಯಾಂಟ್ ಜೀಸಸ್ ಕೆಥೆಡ್ರಲ್]] ಅನ್ನು ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು 1614 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಇದು ಈಗ [[ಕ್ವಿಲಾನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ]]ದ ಪ್ರೊ-ಕೆಥೆಡ್ರಲ್ ಆಗಿದೆ – ಇದು ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ [[ಕ್ವಿಲಾನ್]] ನಗರದ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಚರ್ಚ್ ಉಳಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Church_Kollam&quot;&gt;{{cite news|title=About Kollam City|location=Kollam, India|url=http://kollamcity.in/about-kollam-city|url-status=usurped|access-date=19 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150602132809/http://kollamcity.in/about-kollam-city|archive-date=2 June 2015|quote=About the city of Quilon}}&lt;/ref&gt; [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್, ನೀಂದಕರ|ಸೇಂಟ್ ಸೆಬಾಸ್ಟಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]] ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಚರ್ಚ್. [[ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ]]ದಲ್ಲಿನ [[ಡಚ್ ಚರ್ಚ್, ಮನ್ರೋ ದ್ವೀಪ|ಡಚ್ ಚರ್ಚ್]] ಅನ್ನು 1878 ರಲ್ಲಿ [[ಡಚ್ ಜನರು|ಡಚ್ಚರು]] ನಿರ್ಮಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite news|title=The emerald isle|work=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/travel/the-emerald-isle/article4316024.ece|access-date=19 January 2016}}&lt;/ref&gt; [[ಕಚೇರಿ]]ಯಲ್ಲಿನ ಅವರ್ ಲೇಡಿ ಆಫ್ ವೆಲಂಕಣ್ಣಿ ದೇಗುಲವು ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. [[ತ್ರಿಕ್ಕಡವೂರು|ಕಡವೂರು]]ನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಕಾಸಿಮಿರ್ ಚರ್ಚ್,&lt;ref&gt;{{cite web|title=Church festival from Saturday|url=http://www.thehindu.com/2005/04/22/stories/2005042205760300.htm|work=[[The Hindu]]|date=2005-04-22|access-date=19 January 2016}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt; [[ಕವನಾಡ್]]ನಲ್ಲಿನ ಹೋಲಿ ಫ್ಯಾಮಿಲಿ ಚರ್ಚ್, ತೋಪ್ಪಿನಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಸ್ಟೀಫನ್ ಚರ್ಚ್,&lt;ref&gt;{{cite web|title=St.Stephen's Church|url=http://ststephenschurchkollam.weebly.com/|access-date=19 January 2016|publisher=Kollam St.Stephen's Church}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಕಡಪ್ಪಕಡ]]ದಲ್ಲಿನ ಸೇಂಟ್ ಥಾಮಸ್ ಚರ್ಚ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಕೆಲವು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|title=St.Thomas Church|work=The Hindu|url=http://catholicchurches.in/directory/changanacherry-churches/st-thomas-church-kollam.htm|access-date=19 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Piety marks Good Friday observance|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/piety-marks-good-friday-observance/article5927794.ece|access-date=19 January 2016|work=The Hindu|date=18 April 2014 }}&lt;/ref&gt;

=== ಮಸೀದಿಗಳು ===
[[File:കരുനാഗപ്പള്ളി‍മുസ്ലീം‍പള്ളി.jpg|right|thumb|ಕರುನಾಗಪಲ್ಲಿ ಮಸೀದಿ]]
ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಟ್ಟುಕಾಡು ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಎಲಂಪಲ್ಲೂರು ಜುಮಾ-ಎ-ಮಸ್ಜಿದ್, ಜೋನಕ್ಕಪುರಂನಲ್ಲಿನ ವಲಿಯಪ್ಳ್ಳಿ, [[ಚಿನ್ನಕಡ]] ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್, ಕೊಲ್ಲೂರುವಿಲದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ, [[ತಟ್ಟಮಲ]]ದಲ್ಲಿನ ಜುಮಾ-'ಅತ್ ಪಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚವರದಲ್ಲಿನ ಕೊಯಿವಿಲ ಜುಮಾ ಮಸ್ಜಿದ್ ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೀದಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Juma-Ath-Palli|url=http://www.webindia123.com/city/kerala/kollam/destinations/mosque/jumaathpalli.htm|access-date=29 July 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Elampalloor Juma-A-Masjid|url=http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|access-date=29 July 2014|archive-date=9 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140809144815/http://elampalloormuslimjama-ath.org/aboutus.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು==
*[[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]]
&lt;!---♦♦♦ ದಯವಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಡಿ - ಅವರು ಈಗಾಗಲೇ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಲೇಖನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂನ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ]] ಗೆ ಸೇರಿಸಿ ♦♦♦---&gt;

==ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ==
* [[ಡೌನ್ಟೌನ್ ಕೊಲ್ಲಂ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲ್ವೇ ನಿಲ್ದಾಣ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂ ಮೆಟ್ರೋಪಾಲಿಟನ್ ಪ್ರದೇಶ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]
* [[ಕೊಲ್ಲಂನಲ್ಲಿ ಗೋಡಂಬಿ ವ್ಯಾಪಾರ]]
* [[GDP ಪ್ರಕಾರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಭಾರತೀಯ ನಗರಗಳು]]

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{notelist}}

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Reflist|liststyle=decimal}}

==ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ==
* {{cite book | last=Ring | first=Trudy | title=International Dictionary of Historic Places: Asia and Oceania, Volume 5 | year=1994 | publisher=Taylor &amp; Francis | location=United Kingdom | isbn=978-1-884964-05-3}}
* {{cite book | last=Chan | first=Hok-lam | title=The Cambridge History of China, Volume 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1 | year=1998 | publisher=Cambridge University Press | location=Cambridge | isbn=978-0-521-24332-2 | chapter=The Chien-wen, Yung-lo, Hung-hsi, and Hsüan-te reigns, 1399–1435}}
* {{cite book | last=Lin | title=Zheng He's Voyages Down the Western Seas | year=2007 | publisher=China Intercontinental Press | location=Fujian Province | isbn=978-7-5085-0707-1}}
* [[ಎಳಂಕುಲಂ ಕುಂಜನ್ ಪಿಳ್ಳೈ]], ಕೇರಳಥಿಂಡೆ ಎರುಳದನ್ಜ ಎಡುಗಳ್, p.&amp;nbsp;64,112,117
* Travancore Archaeological Series (T.A.S.) Vol. 6 p.&amp;nbsp;15
* Diaries and writings of Mathai Kathanar, the 24th generation priest of Thulaserry Manapurathu, based on the ancestral documents and Thaliyolagrandha handed down through generations
* Z.M. Paret, Malankara Nazranikal, vol. 1
* [[ಎಲ್. ಕೆ. ಅನಂತಕೃಷ್ಣ ಅಯ್ಯರ್]], State Manual, p50,52
* Bernard Thoma Kathanar, Marthoma Christyanikal, lines 23,24
* {{cite book|first=Pius |last=Malekandathil|author-link= Pius Malekandathil|title=Maritime India: Trade, Religion and Polity in the Indian Ocean|url=https://books.google.com/books?id=rN69iFj1PJoC|year=2010|publisher=Primus Books|page=43|isbn=978-93-80607-01-6}}
* Narayan, M.G.S, Chera-Pandya conflict in the 8th–9th centuries which led to the birth of Venadu: Pandyan History seminar, Madurai University, 1971
* The Viswavijnanakosam (Malayalam) Vol. 3, p.&amp;nbsp;523,534
* Narayan M.G.S., Cultural Symbiosis p33
* The handwritten diaries of Pulikottil Mar Dionyius (former supreme head of the [[Malankara Orthodox Syrian Church]] and Chitramezhuthu KM Varghese

==ಹೊರಗಿನ ಕೊಂಡಿಗಳು==
* [https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Kollam&amp;params=8_53_35.5_N_76_36_50.8_E_type:city(1342509)_region:IN-KL GeoHack - ಕೊಲ್ಲಂ]
* {{Official website|http://kollam.nic.in/Default.htm}}
{{Kollam}}
{{Navboxes|list=
{{Kerala}}
{{Kollam district}}
{{Kerala topics}}
{{Million-plus cities in India}}
}}
{{Subject bar|auto=1|voy=Kollam|India|History}}
{{Authority control}}

[[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ| ]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಮಹಾನಗರ ನಗರಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂನ ಇತಿಹಾಸ]]
[[ವರ್ಗ: ಹಿಂದಿನ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಕೊಲ್ಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಹಿಂದಿನ ರಾಜಧಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಜನನಿಬಿಡ ಕರಾವಳಿ ಸ್ಥಳಗಳು]]
[[ವರ್ಗ: ಭಾರತದ ಬಂದರು ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳು]]</text>
      <sha1>3grpmz15ryeaaijh5z2cimhutd5gofc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಓಲಾದೇವಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155379</id>
    <revision>
      <id>1432157</id>
      <parentid>1340198</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8271" sha1="ck6dbip52f0s3u77n5g4vznm9l9cg9f" xml:space="preserve">'''ಓಲಾದೇವಿಯು''' [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ದೇವತೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಬಾಂಗ್ಲಾ (ಬಙ್ಗ)|ಬಂಗಾಳ]] ಪ್ರದೇಶದ (ಇಂದಿನ [[ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತ|ಭಾರತದ]] [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ) ಮತ್ತು ಮಾರ್ವಾರ್, [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನದ]] ಜನರು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ದೇವಿಯನ್ನು '''ಓಲೈಚಂಡಿ''', '''ಓಲಬೀಬಿ''' ಮತ್ತು '''ಬೀಬಿಮಾ''' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಆಕೆಯನ್ನು ಬಂಗಾಳದ ಹಿಂದೂಗಳು ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಮರೂ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಕೆಯನ್ನು [[ರಾಜಸ್ಥಾನ|ರಾಜಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ]] ಮಾ ಶೀತಲ ಎಂದು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಕಾಲರಾ, [[ಕಾಮಾಲೆ|ಜಾಂಡೀಸ್]], [[ಅತಿಸಾರ]] ಮತ್ತು ಇತರ ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳನ್ನು ಓರಿ ಮಾತಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಮಾರವಾಡಿ|ಮಾರ್ವಾಡಿ]] ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ, ಅವಳು ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಿರ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಶೀತಲನಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಓಲಾದೇವಿಯು ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಮುದಾಯಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;VI&quot;&gt;{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Oladevi |title=Oladevi - Banglapedia |access-date=2024-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250709161752/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Oladevi |archive-date=2025-07-09 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BI&quot;&gt;[http://countrystudies.us/bangladesh/39.htm Islam in Bangladesh]&lt;/ref&gt;

== ದೇವತೆ ==
ಓಲಾದೇವಿಯು ಪುರಾಣದ ಜನಪದ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಸುರರು, [[ದಾನವ|ದಾನವರು]] ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ಪೌರಾಣಿಕ ರಾಜ ಮತ್ತು [[ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ]] [[ಮಯಾಸುರ|ಮಾಯಾಸುರನ]] ಹೆಂಡತಿ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;VI&quot;/&gt; ಭಕ್ತರು [[ಕಾಲೆರಾ|ಕಾಲರಾ]] ಕಾಯಿಲೆಯ ವಿರುದ್ಧ ರಕ್ಷಕ ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಬಂಗಾಳದಾದ್ಯಂತ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವವಳು ಎಂದು ಅವಳನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;VI&quot; /&gt; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಕಾಲರಾಗೆ [[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳಿ]] ಪದವು ''ಓಲಾ-ಓತಾ'' ಅಥವಾ ''ಓಲಾ-ಉತಾ'', ''ಓಲಾ'' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ (&quot;ಓಲಾ&quot; ಎಂದರೆ ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಳಮುಖವಾಗಿ ಚಲಿಸುವುದು ಮತ್ತು ''ಉತಾ'' ಎಂದರೆ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದು.  ಇದು ವಾಂತಿ ಭೇಧಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.).

[[ಹಿಂದೂ|ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ]], ಓಲಾದೇವಿಯು [[ಪಾರ್ವತಿ]] ದೇವಿಯ ಸಂಯೋಜಿತ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು, ನೀಲಿ ''[[ಸೀರೆ|ಸೀರೆಯನ್ನು]]'' ಧರಿಸಿರುವ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆಳವಾದ ಹಳದಿ ಚರ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅವಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ತೋಳುಗಳೊಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾಳೆ.&lt;ref name=&quot;VI&quot;/&gt; ಬಂಗಾಳದ [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವು]] ಅವಳನ್ನು ''ಒಲಬಿಬಿ ಗನ್'' ( ''ಒಲಬಿಬಿ ಹಾಡು'' ) ನಿಂದ ''ಒಲಬಿಬಿ'' ಅಥವಾ ''ಬೀಬಿಮಾ'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕನ್ಯತ್ವ|ಕನ್ಯೆ]] ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಮಗುವಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಅತೀಂದ್ರಿಯವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿ ದೇವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ರಾಜ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಕಾಪಾಡುವ ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದಾಳೆ.  ಅವಳು ಕ್ಯಾಪ್, ಸ್ಕಾರ್ಫ್ ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ. ಅವಳ ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಳು ನಗ್ರಾ ಬೂಟುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಕ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಸಹ ಧರಿಸಿದ್ದಳು. ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಭಕ್ತರ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಚಿತ್ರಗಳಿವೆ.&lt;ref name=&quot;VI&quot; /&gt;

== ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಭಾವ ==
ಓಲಾದೇವಿಯು ಬಂಗಾಳದ ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯ ಹಿಂದೂ ದೇವರಾದ [[ಕೃಷ್ಣ|ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ]] [[ಆದಿ ಪರಾಶಕ್ತಿ|ತಾಯಿಯ ದೈವಿಕತೆಯ]] ಹಿಂದೂ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿ ತಜ್ಞರು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;BI&quot;/&gt; ಕಾಲರಾ ದೇವತೆಯಾಗಿ ಓಲಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಯು 19 ನೇ ಶತಮಾನ ದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ|ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಲ್ಲಿ]] ರೋಗ ಹರಡುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;CA&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20110525221131/http://www.telegraphindia.com/1060703/asp/calcutta/story_6427987.asp The Cool Goddess]&lt;/ref&gt; ಓಲಾದೇವಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯು ಕೋಮು ರೇಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;VI&quot;/&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ನೈರ್ಮಲ್ಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಗತಿಯಿಂದ ಕಾಲರಾ ಏಕಾಏಕಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರಣ ಆಕೆಯ ಆರಾಧನೆಯ ಮಹತ್ವವು ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;VI&quot; /&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]
[[ವರ್ಗ:ಸಂಪ್ರದಾಯ]]
[[ವರ್ಗ:ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ೨೦೨೪ ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಲೇಖನ]]</text>
      <sha1>ck6dbip52f0s3u77n5g4vznm9l9cg9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಅಮರಾಂತಸ್ ಕಾಡಟಸ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>157457</id>
    <revision>
      <id>1432137</id>
      <parentid>1427660</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36377" sha1="le1v8czuc7h09ra46pskdddyg144p3g" xml:space="preserve">{{Speciesbox|name=ಅಮರಾಂತಸ್ ಕಾಡೇಟಸ್|image=3836 - Amaranthus caudatus (Zieramaranth).JPG|image_caption=''Amaranthus caudatus'' growing in the [[Rhododendron-Park Bremen#Botanical garden|Botanical garden]], [[Bremen]]|genus=ಅಮರಾಂತಸ್|species=ಕಾಡೇಟಸ್|authority=[[Carl Linnaeus|L.]]|synonyms={{Collapsible list |{{Plainlist | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; |
*''Amaranthus abyssinicus'' &lt;small&gt;L.H.Bailey&lt;/small&gt;
*''Amaranthus alopecurus'' &lt;small&gt;Hochst. ex A.Br. &amp; C.D.Bouché&lt;/small&gt;
*''Amaranthus cararu'' &lt;small&gt;Moq.&lt;/small&gt;
*''Amaranthus dussii'' &lt;small&gt;Sprenger&lt;/small&gt;
*''Amaranthus edulis'' &lt;small&gt;Speg.&lt;/small&gt;
*''Amaranthus leucocarpus'' &lt;small&gt;S.Watson&lt;/small&gt;
*''Amaranthus leucospermus'' &lt;small&gt;S.Watson&lt;/small&gt; nom. illeg.
*''Amaranthus mantegazzianus'' &lt;small&gt;Pass.&lt;/small&gt;
*''Amaranthus maximus'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''Amaranthus pendulinus'' &lt;small&gt;Moq.&lt;/small&gt;
*''Amaranthus pendulus'' &lt;small&gt;Moq.&lt;/small&gt;
*''Euxolus arvensis'' &lt;small&gt;Rojas Acosta&lt;/small&gt;
    }}
  }}|synonyms_ref=&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2632762 |title=The Plant List: A Working List of All Plant Species |access-date=February 7, 2014}}&lt;/ref&gt;}}

'''''ಅಮರಾಂತಸ್ ಕಾಡಟಸ್''''' (''ಅಮರಾಂತಸ್ ಎಡುಲಿಸ್'' ಮತ್ತು ''ಅಮರಾಂತಸ್ ಮ್ಯಾಂಟೆಗಾಜಿಯಾನಸ್'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಇದು ವಾರ್ಷಿಕ [[ಆವೃತಬೀಜ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯದ]] ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Lost Crops of the Incas: Little-Known Plants of the Andes with Promise for Worldwide Cultivation|url=https://archive.org/details/isbn_030904264x|publisher=National Academy Press|year=1989|location=Washington, D.C|agency=National Research Council}}&lt;/ref&gt;&gt; ಇದನ್ನು '''ಲವ್-ಲೈಸ್-ಬ್ಲೀಡಿಂಗ್''', '''ಪೆಂಡೆಂಟ್ ಅಮರಾಂತ್''', ಟಾಸೆಲ್ ಹೂವು, [2) ವೆಲ್ವೆಟ್ ಹೂವು, [3) '''ಫಾಕ್ಸ್ಟೈಲ್ ಅಮರಾಂತ್''', ಮತ್ತು '''ಕ್ವೆಲೈಟ್''' ಮುಂತಾದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&gt;/a&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/rhsvegetablesfor0000aker/page/36|title=RHS Vegetables for the Gourmet Gardener: Old, new, common and curious vegetables to grow and eat|last=Akeroyd|first=Simon|publisher=[[Mitchell Beazley]]|year=2014|isbn=9781845338862|location=[[United Kingdom]]|pages=36|via=the [[Internet Archive]]}}&lt;/ref&gt;  {{Fact|date=July 2014}}&lt;sup class=&quot;noprint Inline-Template Template-Fact&quot; style=&quot;white-space:nowrap;&quot;&gt;&amp;#x5B;''[[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:Citation needed|&lt;span title=&quot;This claim needs references to reliable sources. (July 2014)&quot;&gt;citation needed&lt;/span&gt;]]''&amp;#x5D;&lt;/sup&gt;

ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಕ್ವೆಚುವಾ ಜನರು,, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಅನ್ನು ಕಿವಿಚಾ, ಕ್ವಿಹುಯಿಚಾ, ಇಂಕಾ ಜಟಾಕೋ ಅಟಾಕೊ, ಅಟಾಕು, ಸಂಕುರಾಚಿ, ಜಾಗುರ್ಚ (ಇಕ್ವಡೋರ್ ಮಿಲ್ಮಿ, ಅಥವಾ ಕೋಯಿಮಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಆಂಡಿಸ್ ಮತ್ತು ಆಲ್ಟಿಪ್ಲಾನೊ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿರುವ ಐಮಾರಾ ಜನರು, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಅನ್ನು ಕಾಮಾಸಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.[1]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಸ್ಯದ ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳು ಖಾದ್ಯವಾಗಿವೆ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು [[ಭಾರತ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೇರಿಕ|ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕ]] ಆಹಾರದ ಮೂಲವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಅಮರಿಕದಲ್ಲಿ ಇದು ಕಿವಿಚಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅಮರಾಂತ್ ನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ [[ಇಂಕಾ|ಆಂಡಿಯನ್]] ಜಾತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ.  (ಅಮರಂಥ್ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಆಂಡಿಯನ್ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನೂ ಸಹ ನೋಡಿ). ಈ ಪ್ರಭೇದವು, ಇತರ ಅನೇಕ ಅಮರಂಥ್ಗಳಂತೆಯೇ, ಮೂಲತಃ ಅಮೆರಿಕನ್ ಉಷ್ಣವಲಯದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ನಿಖರವಾದ ಮೂಲವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಕಾಡು ಅಮರಾಂತಸ್ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ಅಗ್ರಿಗೇಟ್ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ, ಎ. ಕ್ರೂಯೆಂಟಸ್ ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದ ಎ. ಕಾಡಟಸ್ಗ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಪ್ರತಿರೂಪವಾಗಿದೆ.

== ಪರಿಚಯ ==

=== ವಿವರಣೆ ===
''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ೯೦ ಸೆಂ. ಮೀ. (೩೫.೪ ಇಂಚು) ಉದ್ದದ ಹೂಬಿಡುವ ಪ್ಯಾನಿಕ್ಗಳಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. &amp;nbsp;ಈ ಹೆಚ್ಚು ದಟ್ಟವಾದ ಹೂಬಿಡುವ ಕಣಗಳ ಬಣ್ಣವು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎ. ಕಾಡಟಸ್ನ ಕೆಂಪು ಪ್ರಭೇದಗಳ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಪ್ರಮಾಣದ ಬೀಟಾಸಿಯಾನಿನ್ಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಣಜವು ಸ್ವಯಂ ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಣ್ಣುಗಳು ೧ ಮಿ. ಮೀ. ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಲ್ಲದ ಒಂದೇ ಸಣ್ಣ ಬೀಜವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. &amp;nbsp;ಕ್ವಿನೋವಾದಂತೆ, ಪ್ರತಿ ಬೀಜವು ಹೊಳೆಯುವ ಪದರವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಣವು ಸಣ್ಣ ಎಂಡೋಸ್ಪರ್ಮ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ಬಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ಯಾನಿಕ್ಗಳು ಪಾರ್ಶ್ವದ ಮೊಗ್ಗುಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಕಾಂಡದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ..&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಎಂಬುದು ವಾರ್ಷಿಕ, ಅಗಲವಾದ-ಎಲೆಗಳುಳ್ಳ ದ್ವಿದಳದ್ವೀಪವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಕೇಂದ್ರ ಕಾಂಡವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಒಂದು ಟ್ಯಾಪ್ರೂಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ೨.೫ ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಡ್ಡ ಕೊಂಬೆಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಕಾಂಡದಿಂದ ಹೊರಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯದ ತಳದಷ್ಟು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

=== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಶಾಸ್ತ್ರ ===
ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ, ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹೂವುಗಳು ವಿಭಿನ್ನ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಪ್ರೀತಿಯ-ಸುಳ್ಳು-ರಕ್ತಸ್ರಾವವು ವಿಕ್ಟೋರಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಹೂವುಗಳಲ್ಲಿ ಹತಾಶೆ ಅಥವಾ ಹತಾಶೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Love Lies Bleeding: A Memorable Name for a Striking Plant |url=http://davesgarden.com/guides/articles/view/3138/#b |access-date=2016-11-26 |website=davesgarden.com}}&lt;/ref&gt;

=== ಇತಿಹಾಸ ===
''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಮೂಲತಃ ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಅಮೆರಿಕಾದದ್ದಾಗಿದ್ದು, [[ಇಂಕಾ]], [[ಮಾಯಾ ನಾಗರಿಕತೆ|ಮಾಯಾ]] ಮತ್ತು ಅಜ್ಟೆಕ್ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಧಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯದಿಂದಾಗಿ, ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ವೃದ್ಧರಿಗೆ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ ಆಹಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;sousa&quot;&gt;{{Cite journal|last=Caselato-Sousa|first=Valéria Maria|last2=Amaya-Farfán|first2=Jaime|title=State of knowledge on amaranth grain: a comprehensive review|journal=Journal of Food Science|date=2012|volume=77|issue=4|pages=R93–R104|doi=10.1111/j.1750-3841.2012.02645.x|pmid=22515252}}&lt;/ref&gt;

ಎ. ಕೌಡೇಟಸ್ ಅಜ್ಟೆಕ್ ಜನರಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಿವೀಚಾವನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಜನರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದ್ದರು. ಈ ಆಹಾರವನ್ನು ರಾಜಮನೆತನದ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಅನ್ನು ಜೇನು ಮತ್ತು ಮಾನವನ ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಬಲಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಾರಂಭಗಳಲ್ಲಿ ತಿನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tucker&quot;&gt;{{Cite journal|last=Tucker|first=J. B.|title=Amaranth: the once and future crop|url=https://archive.org/details/sim_bioscience_1986-01_36_1/page/n9|journal=BioScience|date=1986|volume=36|issue=1|pages=9–13|doi=10.2307/1309789|jstor=1309789}}&lt;/ref&gt; ಈ ಕಾರಣಗಳಿಗಾಗಿ, ೧೫೦೦ರ ದಶಕದ ಸುಮಾರಿಗೆ ವಿಜಯಶಾಲಿಗಳು ಬಂದಾಗ, ಅವರು ಸಸ್ಯದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಇದರ ಬಳಕೆ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಬಹುತೇಕ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ೧೮೦೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ಎ. ಕಾಡಟಸ್''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

ಅದರ ಮರುಬಳಕೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಕಾರಣ, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಕೃಷಿಯು ಇನ್ನೂ ಅಮೆರಿಕಾದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Tucker&quot;/&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, [[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್]] ಹೊರಗೆ ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.[1]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿತರಣೆ ===
''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಎಂಬುದು ಪೆರುವಿಯನ್ [[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್]] ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಳೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಇಂಕಾಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ೨೫೦೦ ಮೀಟರ್ ಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಏಕೈಕ ಅಮರಾಂತ್ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;INIFAP&quot;&gt;{{Cite journal|last=Espitia Rangel|first=E.|last2=Mapes Sánchez|first2=C.|last3=Escobedo López|first3=D.|last4=De la O Olán|first4=M.|last5=Rivas Valencia|first5=P.|last6=Martínez Trejo|first6=G.|last7=Cortés Espinoza|first7=L.|last8=Hernández Casillas|first8=J.M.|title=Conservación y uso de los recursos genéticos de Amaranto en México|journal=Centro de Investigación Regional Centro|date=2010|pages=200|publisher=INIFAP|location=Celaya, Guanjuato, México}}&lt;/ref&gt; ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಆಂಡಿಯನ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಅಳವಡಿಕೆಯ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಗಣನೀಯ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಪ್ರಯೋಜನಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರೂ, ೧೫೦೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ ಜನರು ಬಂದಾಗ, ಅವರು ಎ. ಕಾಡಟಸ ಕೃಷಿಗಳನ್ನು ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಅಂಶದಿಂದಾಗಿ, ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿ''ದೆ.ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಇತರ'' ಬೆಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಲು ಮರಳುತ್ತಿದೆ. ಆಂಡಿಸ್ನ ಹೊರಗೆ ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಅನ್ನು ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆಯಾದರೂ, [[ಮೆಕ್ಸಿಕೋ, ಚೀನಾ, ನೇಪಾಳ, ಭಾರತ ಮತ್ತು ಕೀನ್ಯಾದಲ್ಲಿ ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಬೆಳೆಯನ್ನು'' ಗಮನಿಸಲಾಗಿದೆ.[2]&lt;ref name=&quot;INIFAP&quot; /&gt;

== ಕೃಷಿ. ==
ಅದರ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ೧ ರಿಂದ ೨.೫ ಮೀಟರ್ಗಳ ನಡುವೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ೪ ರಿಂದ ೬ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ೧೦ ತಿಂಗಳುಗಳವರೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದು ಬೇಸಿಗೆಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಿ4 ಸಸ್ಯ. ಎ. ಕಾಡಟಸ್ [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡಾರ್]] ಉತ್ತರ [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೌಮ್ಯವಲಯ ಅಥವಾ [[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್]] ಕಣಿವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಭೌಗೋಳಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಇದು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಸಸ್ಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಕಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ೩೧೦೦ ಮೀ. ಎ. ಎಸ್. ಎಲ್ ವರೆಗೆ ನಡೆಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ನಂತರ ಇದು ಬರವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲದು ಮತ್ತು ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಬಲ್ಲದು. ಉಪ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಬಹುದು. ಸಾಕಷ್ಟು ಸಾವಯವ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಒಳಚರಂಡಿ ಹೊಂದಿರುವ ಲೋಮ್ ಮತ್ತು ಲೋಮ್-ಮರಳು ಮಣ್ಣು ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಎ. ಕಾಡಟಸ್ಗೆ ಆವೆ ಮಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, pH 6 ರಿಂದ 7 ರ ನಡುವೆ ಇರಬೇಕು, ಆದರೂ ಸಸ್ಯವು ಇನ್ನೂ 8,5 ರ pH ನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fabio and Parraga&quot;&gt;A. Di Fabio and G. Parraga, “Origin, Production and Utilization of Pseudocereals,” Pseudocereals Chem.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;S. Montserrat-de la Paz, A. Martinez‐lopez, A. Villanueva‐lazo, J. Pedroche, F. Millan, and M. C. Millan‐linares, “Identification and characterization of novel antioxidant protein hydrolysates from kiwicha (Amaranthus caudatus l.),” Antioxidants, vol.&lt;/ref&gt;

ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ, ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಕೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನೇರ ಕೊರೆಯುವ ಮೂಲಕ ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ೧೦ರಿಂದ ೫೫ ಸೆಂ. ಮೀ. ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಕಾರ್ನ್-ಕಿವಿಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವಿಕೆ, ಎರಡು ಹಂತದ ಫಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತವೆ. &amp;nbsp;[[ಪೆರು]], [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲಿವಿಯಾ]], [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜೆಂಟೀನ|ಅರ್ಜೆಂಟೀನಾ]] [[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್]], ಈ ಸಸ್ಯವನ್ನು ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೀರಾವರಿ ರಹಿತ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ಬಹಳ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಹೆಂಟೇಗಳನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಅಲುಗಾಡಿಸುವಂತಹ ಮಣ್ಣಿನ ತಯಾರಿಕೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣು, ಹ್ಯಾರೋವನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನೊಗದಿಂದ ಅಥವಾ ಯಂತ್ರದಿಂದ ರಂಧ್ರಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fabio and Parraga&quot;&gt;A. Di Fabio and G. Parraga, “Origin, Production and Utilization of Pseudocereals,” Pseudocereals Chem.&lt;/ref&gt;

ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಕೈಯಿಂದ ಕೀಳುವ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಳೆಯ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿ ೩೦ ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೂಬಿಡುವ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯ ತುಂಬುವ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾವರಿ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯವು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಲ್ಲುವ ಮೊದಲೇ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೆಲದಿಂದ ೫೦ ಸೆಂ. &amp;nbsp;ಅವುಗಳನ್ನು ಒಣಗುವವರೆಗೂ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ನಂತರ ಕೋಲುಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ನೆಲಕ್ಕೆ ತೇವಗೊಳಿಸಲಾದ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒರೆಸಲು ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸತ್ತ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಅವುಗಳನ್ನು ಶೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿಯ ಸುಧಾರಣೆಯು ಮಣ್ಣಿನ ಸರಿಯಾದ ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಅಂಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ೮೦ ಸೆಂ. ಮೀ. ಅಗಲದ ರಂಧ್ರಗಳಲ್ಲಿ ೪ ರಿಂದ ೬ ಕೆಜಿ/ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಸಾಂದ್ರತೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ದ ಬೀಜಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಿತ್ತುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. &amp;nbsp;&amp;nbsp;ಈ ಇಳುವರಿಯು [[ಪೆರು|ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿ]] ೨೦೦೦ ಮತ್ತು ೫೦೦೦ ಕೆಜಿ/ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮತ್ತು [[ಎಕ್ವಡಾರ್|ಈಕ್ವೆಡಾರ್ ನಲ್ಲಿ]] ೯೦೦ ರಿಂದ ೪೦೦೦ ಕೆಜಿ/ಹೆಕ್ಟೇರ್ ನಡುವೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fabio and Parraga&quot;&gt;A. Di Fabio and G. Parraga, “Origin, Production and Utilization of Pseudocereals,” Pseudocereals Chem.&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;

=== ಜೆನೆಟಿಕ್ಸ್ ===
ಅಮರಂಥ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಭೇದಗಳು ದ್ವಿಗುಣಿತ ವರ್ಣತಂತು ಸಮೂಹವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಆದರೆ ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ಣತಂತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 2n = 32 ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Fabio and Parraga&quot;&gt;A. Di Fabio and G. Parraga, “Origin, Production and Utilization of Pseudocereals,” Pseudocereals Chem.&lt;/ref&gt;

=== ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ರೋಗಗಳು ===
ಪೈಥಿಯಮ್ ಎಸ್ಪಿಪಿ ಬೀಜಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ರೋಗಗಳಾಗಿವೆ. ಮತ್ತು ಫ್ಯೂಸಾರಿಯಂ ಎಸ್ಪಿಪಿ. ಸ್ಕ್ಲೆರೋಟಿನಿಯಾ ಎಸ್ಪಿಪಿಯಂತಹ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ರೋಗಗಳು. ಮತ್ತು ಆಲ್ಟರ್ನಾರಿಯಾ ಎಸ್ಪಿಪಿ. ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಬೇರು ಕೊಳೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಕೀಟವೆಂದರೆ ಡಯಾಬ್ರೋಟಿಕಾ ಎಸ್ಪಿಪಿ, ಇದನ್ನು ಲೋರಿಟೋಸ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಕೀಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರೋಟಿಸ್ ಎಸ್ಪಿಪಿ ಸೇರಿವೆ. ಮತ್ತು [[Eupicata|ಯುಪಿಕಾಟಾ]] ಎಸ್ಪಿಪಿ. ಕೆಲವು ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಗುಳ್ಳೆ ಜೀರುಂಡೆಗಳು (ಎಪಿಕೌಟಾ ಆಡ್ಸ್ಪರ್ಸ) ಮತ್ತು ಕೆಂಪು ಕಳೆ ಕ್ಯಾಟರ್ಪಿಲ್ಲರ್ (ಲೊಕ್ಸೊಸ್ಟೆಜ್ ಬೈಫಿಡಾಲಿಸ್) ಸಹ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಅವು ಮೇಲಿನ ಎಲೆಗಳ ತೀವ್ರ ಅಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದವು. ಈ ಕೀಟಗಳನ್ನು ೧.೫% ಡಯಾಟೊಮಾಸಿಯಸ್ ಭೂಮಿ ಅನ್ವಯದಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Fabio and Parraga&quot;&gt;A. Di Fabio and G. Parraga, “Origin, Production and Utilization of Pseudocereals,” Pseudocereals Chem.&lt;/ref&gt;

== ಆಹಾರ. ==

=== ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ ===
ರುಚಿಯಾದ ಮತ್ತು ಅಂಟುರಹಿತ ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮತ್ತು ಲೈಸಿನ್ ಅಗತ್ಯ ಅಮೈನೋ ಆಮ್ಲಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಸ್ಯ ಪ್ರೋಟೀನ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಪ್ರೋಟೀನ್ ವಾಸ್ತವಾಗಿ ''ಹಾಲಿನ'' ಪ್ರೋಟೀನ್ಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕಾರ್ನ್, ಅಕ್ಕಿ ಅಥವಾ ಗೋಧಿಯ ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಪಡೆದ ಆಹಾರಗಳ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;INIFAP&quot;/&gt; ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಶಿಶುಗಳು, ಮಕ್ಕಳು, ಗರ್ಭಿಣಿ ಮತ್ತು ಹಾಲುಣಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ  ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿ.   ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ವೀಗಾನ್ ಗಳಿಗೆ ಕೂಡಾ ಸಹ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿದೆ.

''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಆಹಾರದಲ್ಲಿ ಫೈಬರ್ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣ, ಮೆಗ್ನೀಸಿಯಮ್ ಮತ್ತು ಮ್ಯಾಂಗನೀಸ್ ಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದರ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಸೇವನೆಯು ಅಧಿಕ ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮತ್ತು ಕೊಲೆಸ್ಟ್ರಾಲ್ ಅನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಆಂಥೆಲ್ಮಿಂಟಿಕ್, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'', ಆಂಟಿಪೈರೆಟಿಕ್, ಆ್ಯಂಟಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಆಂಟಿಲರ್ಜೆನಿಕ್, ಆಂಟಿಡಯಾಬೆಟಿಕ್, ಇಮ್ಯೂನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಸ್ಟಿಮ್ಯುಲೇಷನ್, ಕಾರ್ಡಿಯೋಪ್ರೊಟೆಕ್ಟಿವ್, ಹೆಪಟೊಪ್ರೊಟೆಕ್ಟೀವ್ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ವಿರೋಧಿ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;functionalfood&quot;&gt;{{Cite journal|title=Nutraceutical value of kiwicha (''Amaranthus caudatus'' L.)|journal=Journal of Functional Foods|date=2020|volume=65|issue=103735|page=103735|doi=10.1016/j.jff.2019.103735}}&lt;/ref&gt;

=== ಅಡುಗೆ ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯಗಳ ಬಳಕೆ ===
ಕಿವೀಚಾದ ಹಲವಾರು ಉಪಯೋಗಗಳಿವೆ. ರುಬ್ಬುವಾಗ, ಇದನ್ನು ಹಿಟ್ಟಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು ಆದರೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರೆಡ್ ಆಗಿಯೂ ಮತ್ತು ಪುಡಿಮಾಡಿದಾಗ ಮುಖ್ಯ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು. ಬೀಜಗಳನ್ನು ಪ್ಯಾನ್ನಲ್ಲಿ ಪಾಪ್ಕಾರ್ನ್ ಆಗಿ ಪುಡಿಯಬಹುದು ಮತ್ತು ಓಟ್ಸ್ನಂತೆ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಧಾನ್ಯಗಳಾಗಿ ತಿನ್ನಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;lima&quot;&gt;{{Cite web |last=Sunflower |date=May 7, 2021 |title=Kiwicha |url=https://www.limaeasy.com/peruvian-food-guide/grain-coffee-crop-beans-and-nuts/kiwicha#:~:text=The%20grain%20is%20also%20ground,of%20Peru's%20%22super%20grains%22. |website=Lima easy |access-date=ಮೇ 29, 2024 |archive-date=ಏಪ್ರಿಲ್ 19, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240419020427/https://www.limaeasy.com/peruvian-food-guide/grain-coffee-crop-beans-and-nuts/kiwicha#:~:text=The%20grain%20is%20also%20ground,of%20Peru's%20%22super%20grains%22. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marx&quot;&gt;{{Cite journal|last=Marx|first=J. L.|title=Amaranth: A Comeback for the Food of the Aztecs?|url=https://archive.org/details/sim_science_1977-10-07_198_4312/page/40|journal=Science|date=1977|volume=198|issue=4312|page=40|doi=10.1126/science.198.4312.40|pmid=17741884}}&lt;/ref&gt;

ಮೆಕ್ಸಿಕೋದಲ್ಲಿ, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಅನ್ನು ಜೇನುತುಪ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಖಾದ್ಯವನ್ನು &quot;ಅಲೆಗ್ರಿಯಾ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಸ್ಪ್ಯಾನಿಷ್ನಲ್ಲಿ &quot;ಸಂತೋಷ&quot; ಎಂದರ್ಥ).&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಅಮೆರಿಕಾದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಕೂಡಾ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಿವೀಚಾದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಕುಕೀಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬೆಳಗಿನ ಉಪಾಹಾರಗಳನ್ನು ಯುನೈಟೆಡ್ ಸ್ಟೇಟ್ಸ್ನ ಮಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.[1] ಕಿವೀಚಾ ಅಂಟು ರಹಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಹುಳಿಯಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವಾಗ ಗೋಧಿಗೆ ಕಿವೀಚಾ ಹಿಟ್ಟನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಬ್ರೆಡ್ನ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.[1] ಹಿಟ್ಟಾಗಿ, ಎ. ಕಾಡಟಸ್ ಅನ್ನು ಪಾಸ್ಟಾ ಮತ್ತು ನೂಡಲ್ಸ್ ತಯಾರಿಕೆಗೂ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;functionalfood&quot;/&gt;

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಅದರ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಕೆಲವು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕೆನ್ಯನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಮರಂಥ್ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಬದಲಿಸುವುದನ್ನು ಪರಿಶೋಧಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬೇಯಿಸಿದಾಗ ಜೀವಸತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳು ಉಳಿದಿವೆಯೇ ಎಂದು ತನಿಖೆ ಮಾಡಿದರು. ಮಿಶ್ರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಖನಿಜಗಳು ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಬಹುದು..&lt;ref name=&quot;Nyonje&quot;&gt;{{Cite journal|title=Enhancing the Nutritional Quality of Vegetable Amaranth through Specific Food Preparation Methods|journal=Journal of Food Research|date=2021|volume=10|issue=4|pages=42–55|doi=10.5539/jfr.v10n4p42}}&lt;/ref&gt;

== ಇತರ ಉಪಯೋಗಗಳು ==

=== ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆಹಾರ ===
''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಉಳಿದ ಸಸ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಒಣ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇವು ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದಾಗ, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಸ್ಟೊವರ್ನಿಂದ ಮೇವು ಆಂಡಿಯನ್ ರೈತರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇವಿನ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿ, ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಅನ್ನು ಉಷ್ಣವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಮೇವಿನ ಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬಳಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

=== ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣ ===
ಪೆರುವಿನಲ್ಲಿ, ವಿಷಕಾರಿಯಲ್ಲದ ಕೆಂಪು ಆಹಾರ ಬಣ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸಲು ''ಎ. ಕಾಡಟಸ್'' ಕೆಂಪು ಪ್ರಭೇದಗಳಿಂದ ಬೆಟಾಲೈನ್ ಅನ್ನು ಹೊರತೆಗೆಯಲು ಸರಳ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಅನ್ವಯಿಕೆಗಳಿಗೆ, ಈ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಸಂಶ್ಲೇಷಿತ ವರ್ಣಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ವರ್ಣಗಳು ಕಡಿಮೆ ಬಣ್ಣದ ಸ್ಥಿರತೆ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ನೇರ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸದಿರಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ==

* [https://web.archive.org/web/20110720114127/http://www.botany.wisc.edu/garden/UW-Botanical_Garden/Amaranthus_C.html#anchor213765 ವಿಸ್ಕಾನ್ಸಿನ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಮಾಹಿತಿ]
* [https://web.archive.org/web/20071014055845/http://kokopelli-seed-foundation.com/amaranths.html ಸ್ಥಳೀಯ ಅಮೆರಿಕನ್ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಅಮರಂಥ್ಗಳ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನ]
* [https://web.archive.org/web/20200727010710/https://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?290,294,299 ಜೆಪ್ಸನ್ ಕೈಪಿಡಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]
* ಅಮರಂಥಸ್ ಕಾಡಟಸ್ ಎಲ್. ಗಾಗಿ [http://ecoport.org/ep?Plant=2187 ಇಕೋಪೋರ್ಟ್ ಟೋಕನ್].''ಅಮರಾಂತಸ್ ಕಾಡಟಸ್ ಎಲ್.''
* [http://www.africa.upenn.edu/faminefood/category3/cat3_Amaranthus_caudatus.htm &quot;ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗ್ರಾಹಕ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಕಾಡು ಆಹಾರ ಸಸ್ಯಗಳು&quot;: ಅಮರಂಥಸ್ ಕಾಡಟಸ್] (ಕ್ಷಾಮ ಆಹಾರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಜಾಲತಾಣ) 
* ಅಮರಾಂತಸ್ ಕಾಡಟಸ್ದ.ಕ್ಯಾಲ್ಫೊಟೊಗಳುಫೋಟೋ ದತ್ತಸಂಚಯ,ಕ್ಯಾಲಿಫೋರ್ನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ, ಬರ್ಕ್ಲಿ
* [http://libproject.hkbu.edu.hk/was40/detail?lang=en&amp;channelid=1288&amp;searchword=herb_id=D00737 ಅಮರಾಂತಸ್ ಕಾಡಟಸ್ ಎಲ್.] ಮೆಡಿಸಿನಲ್ ಪ್ಲಾಂಟ್ ಇಮೇಜಸ್ ಡೇಟಾಬೇಸ್ (ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಚೈನೀಸ್ ಮೆಡಿಸಿನ್, ಹಾಂಗ್ ಕಾಂಗ್ ಬ್ಯಾಪ್ಟಿಸ್ಟ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ) {{In lang|en}}
* [https://web.archive.org/web/20130518074927/http://www.cropsforthefuture.org/crop-of-the-week-archive/kiwicha-amaranthus-caudatus-amaranthaceae/ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳೆಗಳುಃ ಕಿವಿಚಾ (ಅಮರಂಥಸ್ ಕಾಡಟಸ್)]
*  
{{Clear}}{{Taxonbar|from=Q162791}}{{Authority control}}

{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ಯಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>le1v8czuc7h09ra46pskdddyg144p3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ತು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158098</id>
    <revision>
      <id>1432198</id>
      <parentid>1430470</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54010-91</username>
        <id>102391</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>1432198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57761" sha1="qmdwxg0uxflrh3uqaezq7hsr9wcqulm" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ತು|image=Actress Parvathi.jpg|alt=|caption=2017 ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ|birth_name=ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ತು ಕೊಟ್ಟುವಟ್ಟ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/dont-want-caste-tag-my-surname-actor-parvathy-says-no-discrimination-37054 |title=Don't want caste tag as my surname, actor Parvathy says no to discrimination |website=thenewsminute.com |date=24 December 2015 |access-date=4 July 2020 |archive-date=4 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704181959/https://www.thenewsminute.com/article/dont-want-caste-tag-my-surname-actor-parvathy-says-no-discrimination-37054 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;|birth_date={{Birth date and age|1988|4|7|df=yes}}|birth_place=[[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್]], [[ಕೇರಳ]], ಭಾರತ|alma_mater=[[ಆಲ್ ಸೇಂಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು, ತಿರುವನಂತಪುರಂ|ಆಲ್ ಸೇಂಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು]]|occupation=ನಟಿ|years_active=2006{{endash}}ಪ್ರಸ್ತುತ}}
'''ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೊತ್ತು ಕೊಟ್ಟುವಟ್ಟಾ''' (ಜನನ 7 ಏಪ್ರಿಲ್ 1988) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿಯಾಗಿದ್ದು, [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ತಮಿಳು]] ಭಾಷೆಯ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=22 November 2017 |title=Parvathy on Tiger Zinda Hai vs Take Off, Bollywood vs Mollywood, and sexual assault in film industries |url=http://www.firstpost.com/entertainment/parvathy-on-tiger-zinda-hai-vs-take-off-bollywood-vs-mollywood-and-sexual-assault-in-film-industries-4222569.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220308011229/https://www.firstpost.com/entertainment/parvathy-on-tiger-zinda-hai-vs-take-off-bollywood-vs-mollywood-and-sexual-assault-in-film-industries-4222569.html |archive-date=8 March 2022 |access-date=22 November 2017 |website=Firstpost}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು|ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]], ನಾಲ್ಕು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.

ತಿರುವೋತ್ತು 2006ರಲ್ಲಿ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಔಟ್ ಆಫ್ ಸಿಲಬಸ್ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮಿಳು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಡ್ರಾಮಾ ಪೂ (2008) ನಲ್ಲಿನ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ತಮಿಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು. ಮುಂದಿನ ದಶಕದುದ್ದಕ್ಕೂ, ''ಬೆಂಗಳೂರು ಡೇಸ್'' (2014), ''ಎನ್ನೂ ನಿಂಟೆ ಮೊಯಿದೀನ್'' (2015), ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ''ಚಾರ್ಲಿ'' (2015) ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಅವರು ವ್ಯಾಪಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಆಕೆಯ ಯಶಸ್ಸು ಟೇಕ್ ಆಫ್ (2017) ನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಿತು, ಇದು ಅವರಿಗೆ ಐ. ಎಫ್. ಎಫ್. ಐ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಗಳಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ನಂತರ ಆಕೆ ಉಯರೆ, ''ವೈರಸ್'' (2019) ಮತ್ತು ''ಪುಝು'' (2022) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ ==

ಪಾರ್ವತಿ ಅವರು [[ಕೇರಳ]] [[ಕಲ್ಲಿಕೋಟೆ|ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್]] 1988ರ ಏಪ್ರಿಲ್ 7ರಂದು ವಕೀಲರಾದ ಪಿ. ವಿನೋದ್ ಕುಮಾರ್ ಮತ್ತು ಟಿ. ಕೆ. ಉಷಾ ಕುಮಾರಿ ಅವರಿಗೆ ಜನಿಸಿದರು. ಆಕೆಗೆ ಓಂ ತಿರುವೋತ್ತು ಕರುಣಾಕರನ್ ಎಂಬ ಸಹೋದರನಿದ್ದಾನೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 April 2020 |title=Happy Birthday Parvathy Thiruvothu: 5 Must-watch Films Of The Actress |url=https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-parvathy-thiruvothu-5-must-watch-films-of-the-actress-2567883.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200416124019/https://www.news18.com/news/movies/happy-birthday-parvathy-thiruvothu-5-must-watch-films-of-the-actress-2567883.html |archive-date=16 April 2020 |access-date=19 August 2020 |website=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nita&quot;&gt;{{Cite news |last=Sathyendran |first=Nita |date=12 March 2011 |title=My name is Parvathy |work=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/my-name-is-parvathy/article1530215.ece |url-status=live |url-access=subscription |access-date=1 November 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113043857/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/My-name-is-Parvathy/article14943418.ece |archive-date=2017-11-13}}&lt;/ref&gt;

ಆಕೆಯ ಶಾಲಾ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬವು ತಿರುವನಂತಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಆಕೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. ಪಾಂಗೋಡಿನ ಕೇಂದ್ರೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಅವರು ತಿರುವನಂತಪುರಂನ ಆಲ್ ಸೇಂಟ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಿಂದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಿ. ಎ. ಪದವಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. ಆಕೆ ತಿರುವನಂತಪುರಂ ಮೂಲದ ಪೂರ್ಣಕಾಲಿಕ ಸಂಗೀತ ವಾಹಿನಿಯಾದ ಕಿರಣ್ ಟಿವಿ ಯಶಸ್ವಿ ದೂರದರ್ಶನ ನಿರೂಪಕಿಯಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 June 2015 |title=Source 2 |url=http://www.maheshwaran.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=239&amp;Itemid=50 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402104134/http://www.maheshwaran.com/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=239&amp;Itemid=50 |archive-date=2 April 2015 |access-date=14 August 2015 |website=Maheshwaran.com}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ [[ಭರತನಾಟ್ಯ]] ನರ್ತಕಿಯೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sathyendran |first=Nita |date=11 March 2011 |title=My name is Parvathy |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/My-name-is-Parvathy/article14943232.ece |url-status=live |url-access=subscription |access-date=19 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211228152342/https://www.thehindu.com/features/metroplus/My-name-is-Parvathy/article14943232.ece |archive-date=28 December 2021 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

=== ನಟನೆಯ ಚೊಚ್ಚಲ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ಸು (2006-2011) ===
ಪಾರ್ವತಿ 2006ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಔಟ್ ಆಫ್ ಸಿಲಬಸ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿ ತಮ್ಮ ನಟನಾ ವೃತ್ತಿಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರ ಎರಡನೇ ಉದ್ಯಮವಾದ ರೋಶನ್ ಆಂಡ್ರೂಸ್ ಅವರ ''ನೋಟ್ಬುಕ್'' ಹದಿಹರೆಯದ ಗರ್ಭಧಾರಣೆಯ ವಿಷಯದ ಕಾರಣ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಗಮನವನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು. ಐದು ಸಾವಿರ ಅರ್ಜಿದಾರರಿಂದ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ನಂತರ ಅವರು ರೋಮಾ ಅಸ್ರಾನಿ ಮತ್ತು ಮರಿಯಾ ರಾಯ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 September 2006 |title=Friday Review Thiruvananthapuram / On Location : Snapshots of school life |url=http://www.hindu.com/fr/2006/09/15/stories/2006091500070200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070105095440/http://www.hindu.com/fr/2006/09/15/stories/2006091500070200.htm |archive-date=2007-01-05 |access-date=5 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review : Notebook |url=http://www.sify.com/movies/notebook-review-malayalam-14355480.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311112826/http://www.sify.com/movies/notebook-review-malayalam-14355480.html |archive-date=2014-03-11 |access-date=5 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt; ಸತ್ಯನ್ ಅಂತಿಕ್ಕಾಡ್ ಅವರ ಹಾಸ್ಯ-ನಾಟಕ ಚಿತ್ರವಾದ ''ವಿನೋದಾಯಾತ್ರ'' (2007) ಅವರು ದಿಲೀಪ್, ಮುಖೇಶ್ ಮತ್ತು [[ಮೀರಾ ಜಾಸ್ಮಿನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಗ್ರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review : Vinodayathra |url=http://www.sify.com/movies/vinodayathra-review-malayalam-14426079.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311124404/http://www.sify.com/movies/vinodayathra-review-malayalam-14426079.html |archive-date=2014-03-11 |access-date=5 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt;

ಆಕೆಯ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ [[ಮಿಲನ]] ಆಗಿತ್ತು, ಇದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. [[ಪುನೀತ್ ರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್|ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ಕುಮಾರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿ, ಅವರು ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಅಚ್ಚರಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಏಪ್ರಿಲ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 April 2007 |orig-date=4 April 2007 |title=Parvathi opposite Puneeth! |url=http://www.sify.com/entertainment/movies/kannada/fullstory.php?id=14423210 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190101051523/http://www.sify.com/entertainment/movies/kannada/fullstory.php?id=14423210 |archive-date=1 January 2019 |access-date=5 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಆದರೆ ನಟಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು, ಅವರು &quot;ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, &quot;ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರು ಸರಿಯಾದ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review : Milana |url=http://www.sify.com/movies/milana-review-kannada-14527855.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311124438/http://www.sify.com/movies/milana-review-kannada-14527855.html |archive-date=2014-03-11 |access-date=5 January 2014 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಲ್ಟಿಪ್ಲೆಕ್ಸ್ನಲ್ಲಿ 500 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಓಡಿ ದೊಡ್ಡ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=14 January 2009 |title=I never makes a big deal of awards: Puneet |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-never-makes-a-big-deal-of-awards-Puneet/articleshow/3973037.cms |access-date=22 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222033205/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/I-never-makes-a-big-deal-of-awards-Puneet/articleshow/3973037.cms |archive-date=2023-12-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vijayasarathy |first=R.G. |date=28 December 2007 |title=Milana continues to top Kannada film charts |url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14581836&amp;cid=14176012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105194644/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14581836&amp;cid=14176012 |archive-date=5 January 2016 |access-date=5 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=[[Indo-Asian News Service]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರು [[ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್‌|ಮೋಹನ್ ಲಾಲ್]] ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಿತ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಿಬಿ ಮಲಯಿಲ್ ಅವರ ''ಫ್ಲ್ಯಾಶ್'' ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾ ಮಲಯಾಳಂ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದರು, ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯ ಮೊದಲು ಈ ಚಿತ್ರವು ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ನಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಆಶಿಸಿದರು ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2 December 2007 |title=Kerala News : Parvathi's flash of hope |work=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/2007/12/02/stories/2007120250940200.htm |access-date=5 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071204180018/http://www.hindu.com/2007/12/02/stories/2007120250940200.htm |archive-date=2007-12-04}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ಕಳಪೆ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review : Flash |url=http://www.sify.com/movies/flash-review-malayalam-14580184.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311112833/http://www.sify.com/movies/flash-review-malayalam-14580184.html |archive-date=2014-03-11 |access-date=5 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt;

ಸಾಸಿ ಅವರ ಪೂ (2008) ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಾರಿ ಎಂಬ ತಮಿಳು ಹಳ್ಳಿಯ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಶ್ರೀಕಾಂತ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅಭಿನಯಿಸಿದರು. ಯಶಸ್ವಿ ಆಡಿಷನ್ ನಂತರ ಶಶಿ ತನ್ನನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಈ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾಗಲು ತಾನು ಇತರ ಹನ್ನೆರಡು ಆಫರ್ಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಎಂದು ಆಕೆ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 December 2008 |title=I sacrificed 12 film offers for 'Poo': Parvathi – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/43434.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20081206040338/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/43434.html |archive-date=2008-12-06 |access-date=5 January 2014 |website=IndiaGlitz}}&lt;/ref&gt; ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು, ನಟಿ ತನ್ನ ಚರ್ಮದ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹಲವಾರು ಛಾಯೆಗಳನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿಸಬೇಕಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಾರಿಯ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪಟಾಕಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು. ಪಾತ್ರದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ತಾನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ ಎಂದು ನಟಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite interview|url=http://www.rediff.com/movies/2008/dec/05sli2-parvathy-on-poo.htm|title=Parvathy's stunning transformation! 'It took me a week to become Mari'|date=5 December 2008|access-date=5 January 2014|archivedate=6 January 2014}}&lt;/ref&gt; ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ, ಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವು ಪ್ರಶಂಸೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿತು.

2009ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಆಕೆಯ ಏಕೈಕ ಚಿತ್ರ ವಿಜಯಲಕ್ಷ್ಮಿ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರ ಮಳೆ ಬರಲಿ ಮಂಜು ಇರಲಿ, ಅಲ್ಲಿ ಆಕೆ ತನ್ನದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು. ಪಾರ್ವತಿ ಈ ಸಾಹಸವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೂಕಿ ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಇದ್ದರು, ನಿರ್ದೇಶಕರ ಕಥೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಪೂ ಚಿತ್ರದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದ ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಿಂದ ಹಲವಾರು ಆಫರ್ಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Parvathy is back in Kannada |url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14735117&amp;ctid=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311112836/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14735117&amp;ctid=2 |archive-date=2014-03-11 |access-date=5 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಗಳಿಸಿತು, ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು &quot;ಪಾರ್ವತಿ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕದಿಯುತ್ತಾಳೆ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಅವಳು ಅತ್ಯಂತ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಬಂದಳು&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, &quot;ಪಾತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಅವಳ ಬದ್ಧತೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಅವಳು ಅನ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಮಾಡಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 July 2009 |title=Male Barali Manju Irali is a must watch |url=http://movies.rediff.com/report/2009/jul/31/kannada-film-review-male-barali-manju-irali.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040800/http://movies.rediff.com/report/2009/jul/31/kannada-film-review-male-barali-manju-irali.htm |archive-date=6 January 2014 |access-date=5 January 2014 |website=Movies.rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 June 2009 |title=From Poo to Male Barali Manju Irali |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/jun/12/slide-show-1-parvathy-talks-about-her-new-kannada-film.htm#2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224125533/http://movies.rediff.com/slide-show/2009/jun/12/slide-show-1-parvathy-talks-about-her-new-kannada-film.htm#2 |archive-date=24 December 2013 |access-date=5 January 2014 |website=Movies.rediff.com}}&lt;/ref&gt;

2010ರಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ವತಿಯು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪುನೀತ್ ರಾಜ್ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ''[[ಪೃಥ್ವಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]]'' ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು, ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಚಿತ್ರಕಥೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವಾಗ ಮತ್ತು ಮಿಲಾನಾದ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ಪುನೀತ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮರು-ಸಹಯೋಗವನ್ನು ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ನಂತರ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 October 2009 |title=Parvathi bags Prithvi |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/news-interviews/28079052_1_prithvi-jacob-varghese-power-star |access-date=5 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106032217/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-10/news-interviews/28079052_1_prithvi-jacob-varghese-power-star |archive-date=2014-01-06}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡರೂ, ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪಾತ್ರವು ಹೊಂದಿದ್ದ ಕಡಿಮೆ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಕರು ಗಮನಿಸಿದರು, &quot;ಅವರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತರಾಗಿದ್ದರು&quot; ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 April 2010 |title=Prithvi is a treat for Puneet fans |url=http://www.rediff.com/movies/review/south-kannada-movie-review-prithvi/20100423.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106041226/http://www.rediff.com/movies/review/south-kannada-movie-review-prithvi/20100423.htm |archive-date=6 January 2014 |access-date=5 January 2014 |website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review: Prithvi |url=http://www.sify.com/movies/prithvi-review-kannada-14939464.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311112837/http://www.sify.com/movies/prithvi-review-kannada-14939464.html |archive-date=2014-03-11 |access-date=6 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt; ಲಿಜೋ ಜೋಸ್ ಪೆಲ್ಲಿಸ್ಸೆರಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ ಆಕೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗಾಡ್ (2011), ಮಿಶ್ರ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. ಈ ಯೋಜನೆಯು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ವಿಫಲವಾದರೂ, ಆಕೆ ತಮಿಳು ನಿರಾಶ್ರಿತರ ಹುಡುಗಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಡೈನಮೋ&quot; ಎಂದು ವಿಮರ್ಶಕರು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review: City of God |url=http://www.sify.com/movies/city-of-god-review-malayalam-14968186.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311124434/http://www.sify.com/movies/city-of-god-review-malayalam-14968186.html |archive-date=2014-03-11 |access-date=6 January 2014 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 April 2011 |title=Review: City Of God is worth a watch |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-city-of-god/20110425.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040944/http://www.rediff.com/movies/review/review-city-of-god/20110425.htm |archive-date=6 January 2014 |access-date=6 January 2014 |website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ನಂತರ ನಟಿ ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ವಿರಾಮವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗ ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=12 July 2012 |title=No more goodie characters: Parvathi |work=[[The New Indian Express]] |url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article564840.ece |url-status=dead |access-date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106035806/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article564840.ece |archive-date=6 January 2014}}&lt;/ref&gt;

=== ಸ್ಥಾಪಿತ ನಟಿ (2013-2014) ===
2013ರಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಅವರ ಮೊದಲ ಚಿತ್ರ, [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜ್ ಕುಮಾರ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಟಿಸಿದ ಕನ್ನಡ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಿತ್ರ ''[[ಅಂದರ್ ಬಾಹರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಅಂಧಾರ್ ಬಹಾರ್]]'', ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ಮದುವೆಯಾದ ಅಪರಾಧಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಹೆಂಡತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಮತ್ತೆ ತನ್ನದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದರು, ಈ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಲು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=3 April 2013 |title=Parvathy has dubbed for her character in Andar Bahar |work=[[The Times of India]] |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-03/news-interviews/38247330_1_andar-bahar-kannada-shivarajkumar |access-date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052458/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-03/news-interviews/38247330_1_andar-bahar-kannada-shivarajkumar |archive-date=2013-12-03}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು &quot;ಪಾರ್ವತಿ ಅವರು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲಾ ಪರದೆಯನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನೋಡಲು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 April 2013 |title=Review: Andar Bahar is a good watch |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-andar-bahar-is-a-good-watch/20130405.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203032344/http://www.rediff.com/movies/report/review-andar-bahar-is-a-good-watch/20130405.htm |archive-date=3 December 2013 |access-date=6 January 2014 |website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆ ಮುಂದೆ 2013ರ ತಮಿಳು ಥ್ರಿಲ್ಲರ್ ಚಿತ್ರವಾದ ಚೆನ್ನೈಯಿಲ್ ಒರು ನಾಲ್ನಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು, ಇದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಮಗ್ರ ಪಾತ್ರವರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. 2011ರ ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರ ಟ್ರಾಫಿಕ್ನ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿರುವ ಈ ಚಿತ್ರವು ಹೈಪರ್ಲಿಂಕ್ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ತನ್ನ ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವಾದ ಅದಿತಿಗಾಗಿ ಉತ್ತಮ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 March 2013 |title=Tamil review: 'Chennaiyil Oru Naal' is an out and out racy thriller |publisher=CNN-IBN |url=http://ibnlive.in.com/news/tamil-review-chennaiyil-oru-naal-is-an-out-and-out-racy-thriller/382032-71-180.html |url-status=dead |access-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403155023/http://ibnlive.in.com/news/tamil-review-chennaiyil-oru-naal-is-an-out-and-out-racy-thriller/382032-71-180.html |archive-date=3 April 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review : Chennaiyil Oru Naal |url=http://www.sify.com/movies/chennaiyil-oru-naal-review-review-tamil-15024691.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130331104936/http://www.sify.com/movies/chennaiyil-oru-naal-review-review-tamil-15024691.html |archive-date=2013-03-31 |access-date=6 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಆಕೆ ಭರತ್ ಬಾಲ ಅವರ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಡ್ರಾಮಾ ''ಮರಿಯನ್'' ನಲ್ಲಿ [[ಧನುಷ್]] ಎದುರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸಹಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದೇಶಕರು ಪೂ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಅಭಿನಯವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತರುವಾಯ ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಆಕೆಯ ಆಡಿಷನ್ ಮಾಡಿದರು, ಪಾರ್ವತಿ ಅವರು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು. ಆಕೆ ತನ್ನ ಹೋರಾಟಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡುವ ಮರಿಯನ್ ಎಂಬ ನಾಮಸೂಚಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಹುಡುಗಿಯಾದ ಪಣಿಮಲಾರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ನಿರ್ಮಾಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಟಿ ಮೀನುಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಪಾತ್ರದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರು, ಜೊತೆಗೆ ನೀರೊಳಗಿನ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಈಜುವುದನ್ನು ಸಹ ಕಲಿತರು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 July 2013 |title=Parvathy: Dhanush is a very private person |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-parvathy-dhanush--is-a-very-private-person/20130715.htm#4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215054632/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-parvathy-dhanush--is-a-very-private-person/20130715.htm#4 |archive-date=15 December 2013 |access-date=6 January 2014 |website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು 2013ರ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ವಿಮರ್ಶೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿ ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು. &quot;Sify.com ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಪಾರ್ವತಿಯು&quot; &quot;ಶಾಶ್ವತವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದಾರೆ&quot; &quot;ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ವಿಮರ್ಶಕರು&quot; &quot;ಧನುಷ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ, ಎಂದಿಗೂ ಅವನನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ&quot; &quot;ಎಂದು ಹೇಳಿದರು&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 July 2013 |title=Review: Mariyaan is a beautiful love story |url=http://www.rediff.com/movies/review/review-south-mariyaan-is-a-beautiful-love-story/20130719.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201081828/http://www.rediff.com/movies/review/review-south-mariyaan-is-a-beautiful-love-story/20130719.htm |archive-date=1 February 2014 |access-date=6 January 2014 |website=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Movie Review: Maryan |url=http://www.sify.com/movies/maryan-review-tamil-15034378.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719172534/http://www.sify.com/movies/maryan-review-tamil-15034378.html |archive-date=2013-07-19 |access-date=6 January 2014 |website=[[Sify]] |agency=Moviebuzz}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Maryan movie review: Wallpaper, Story, Trailer |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/movie-reviews/Maryan/movie-review/21217584.cms |url-status=live |access-date=6 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131114092131/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/movie-reviews/Maryan/movie-review/21217584.cms |archive-date=14 November 2013}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ಪನಿಮಲಾ ಪಾತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಅನೇಕ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ-ತಮಿಳು ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ವಿಜಯ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.

ಅಂಜಲಿ ಮೆನನ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಅವರ ಏಕೈಕ 2014 ರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ''ಬೆಂಗಳೂರು ಡೇಸ್'', ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು, ಇದು &quot;ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹಿಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ&quot; ಎಂದು ವರದಿಗಳು ಹೇಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Anjali Menon's 'Bangalore Days' creates history |work=[[Firstpost]] |url=http://www.firstpost.com/bollywood/anjali-menons-bangalore-days-creates-history-1562751.html |url-status=live |access-date=14 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150728052302/http://www.firstpost.com/bollywood/anjali-menons-bangalore-days-creates-history-1562751.html |archive-date=28 July 2015}}&lt;/ref&gt; [[ದುಲ್ಕುರ್ ಸಲ್ಮಾನ್|ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]], [[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]], ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್, ನಜ್ರಿಯಾ ನಜೀಮ್, [[ನಿತ್ಯಾ ಮೆನನ್]] ಮತ್ತು ಇಶಾ ತಲ್ವಾರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಮಗ್ರ ಪಾತ್ರವರ್ಗ. ಆರ್. ಜೆ. ಸಾರಾ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ ಅವರ ಅಭಿನಯವು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪೋಷಕ ನಟಿ-ಮಲಯಾಳಂ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

=== ''ಎನ್ನೂ ನಿಂಟೆ ಮೊಯಿದೀನ್'' ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೀರಿ (2015-ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
2015ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆ ಕೇರಳದ ನದಿ ತೀರದ ಗ್ರಾಮವಾದ ಮುಕ್ಕಮ್ನಲ್ಲಿ 1960ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಂಚನಮಾಲಾ ಮತ್ತು ಮೊಯಿದೀನ್ ಅವರ ದುರಂತ ಪ್ರೇಮ ಕಥೆಯನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿದ ''ಎನ್ನೂ ನಿಂಟೆ ಮೊಯಿದೀನ್'' ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ಚಿತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಯಿತು, ಹಲವಾರು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದನ್ನು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಣಯ ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಅಭಿನಯವು ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಆಕೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದರು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಅವರ ಮೊದಲ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಮಲಯಾಳಂ 2015ರಲ್ಲಿ ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್, ಅಪರ್ಣಾ ಗೋಪಿನಾಥ್ ಮತ್ತು ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು ಅವರೊಂದಿಗೆ ''ಚಾರ್ಲಿ'' ಅವರ ಕೊನೆಯ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=R G |first=Rejath |date=21 September 2015 |title=Ennu Ninte Moideen is truly epic |work=[[Kerala Kaumudi]] |url=http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=69214 |access-date=21 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925193630/http://www.kaumudi.com/innerpage1.php?newsid=69214 |archive-date=25 September 2015}}&lt;/ref&gt; ಈ ಚಿತ್ರವು 8 ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಪಾರ್ವತಿ ''ಚಾರ್ಲಿ'' ಮತ್ತು ಎನ್ನೂ ನಿಂಟೆ ಮೊಯಿದ್ದೀನ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು.

[[File:Parvathy_at_Bangalore_Naatkal_Teaser_Launch_Press_Meet_(cropped).jpg|thumb|ಬೆಂಗಳೂರು ನಟ್ಕಲ್ ಟೀಸರ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ]]

2016ರಲ್ಲಿ, ಪಾರ್ವತಿ ಅವರು ಬೊಮ್ಮರಿಲ್ಲು ಭಾಸ್ಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಬೆಂಗಳೂರು ನಟ್ಕಲ್ ಎಂಬ ಒಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಲಯಾಳಂ ಚಿತ್ರ ''ಬೆಂಗಳೂರು ಡೇಸ್'' ಆರ್. ಜೆ. ಸಾರಾ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಿದರು.

[[File:Rita_Bahuguna_Joshi_presenting_the_Silver_Peacock_Award_for_the_Best_Actor_(Female)_to_Parvathy_Thiruvoth_Kottuvatta_for_the_Malayalam_film_TAKE_OFF.jpg|alt=|left|thumb|ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವರಾದ ರೀಟಾ ಬಹುಗುಣ ಜೋಶಿ ಮತ್ತು ನಟಿ [[ಪೂಜಾ ಹೆಗ್ಡೆ]] 2017ರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಗಾಗಿ (ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತ್ಗೆ ಹೆಣ್ಣು) ಬೆಳ್ಳಿ ನವಿಲು ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನ ಮಾಡಿದರು.]]

2017ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ಮಹೇಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಟೇಕ್ ಆಫ್. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಂಚಕೋ ಬೋಬನ್ ಮತ್ತು ಫಹಾದ್ ಫಾಸಿಲ್ ಕೂಡ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ನಟ [[ಕಮಲ್ ಹಾಸನ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಸೆಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳು ಚಿತ್ರವನ್ನು ಶ್ಲಾಘಿಸಿದರು. ಈ ಚಲನಚಿತ್ರವು ಭಾರತದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಕೇರಳದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತು. ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಚಿತ್ರವು 125 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯಿತು. ಪಾರ್ವತಿಯ ಅಭಿನಯವು ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು. ಆಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂತಿಮ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀದೇವಿಗೆ ಸೋತರು. ಆಕೆ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದರು-ವಿಶೇಷ ಉಲ್ಲೇಖ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಎರಡನೇ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗಾಗಿ ಅವರ ಎರಡನೇ ಫಿಲ್ಮ್ಫೇರ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿ-ಮಲಯಾಳಂ.

2018ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ರೋಶ್ನಿ ದಿನಕರ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ಮೈ ಸ್ಟೋರಿ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಕೆಯ ಮುಂದಿನ ಬಿಡುಗಡೆಯು ಅಂಜಲಿ ಮೆನನ್ ಅವರ ''ಕೂಡೆ'' ಆಗಿತ್ತು. ಇದು ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಪಾರ್ವತಿಯ ಮೂರನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅಂಜಲಿ ಮೆನನ್ ಮತ್ತು ನಜ್ರಿಯಾ ನಜೀಮ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಅವರು ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಪುನರಾಗಮನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

2019ರಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿಯ ಎರಡು ಚಿತ್ರಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದವು. ಮೊದಲನೆಯದು ಮನು ಅಶೋಕನ್ ಅವರ ಚೊಚ್ಚಲ ಚಿತ್ರ ಉಯರೆ. ಆಸಿಡ್ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾದ ಪಲ್ಲವಿ ರವೀಂದ್ರನ್ ಪಾತ್ರವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 August 2019 |title=Parvathy's Uyare conquers great heights |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200819/parvathys-uyare-conquers-great-heights.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190909151540/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200819/parvathys-uyare-conquers-great-heights.html |archive-date=9 September 2019 |access-date=9 September 2019 |website=Deccan Chronicle |language=en}}&lt;/ref&gt; ಆಕೆಯ ಎರಡನೇ ಬಿಡುಗಡೆಯೆಂದರೆ ರಿಮಾ ಕಲ್ಲಿಂಗಲ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಆಷಿಕ್ ಅಬುವಿನ ''ವೈರಸ್''.

== ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==

=== ಸಿನಿಮಾ ===
{{ಬಾಕಿ ಇರುವ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಕೀಲಿ}}
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೊತ್ತು ಸಿನಿಮಾದ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ
! scope=&quot;col&quot; |ವರ್ಷ.
! scope=&quot;col&quot; |ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! scope=&quot;col&quot; |ಪಾತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; |ಭಾಷೆ.
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |{{ref heading}}
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2006
|''[[Out of Syllabus|ಔಟ್ ಆಫ್ ಸಿಲಬಸ್]]''
|ಗಾಯತ್ರಿ
|[[Malayalam|ಮಲಯಾಳಂ]]
|
|
|-
|''[[Notebook (2006 film)|ನೋಟ್ಬುಕ್]]''
|ಪೂಜಾ ಕೃಷ್ಣನ್
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2007
|''[[Vinodayathra|ವಿನೋದಾಯಾತ್ರ]]''
|ರಶ್ಮಿ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
|''[[ಮಿಲನ|ಮಿಲನಾ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|[[Kannada|ಕನ್ನಡ]]
|
|
|-
|''[[Flash (2007 film)|ಫ್ಲ್ಯಾಶ್]]''
|ಧವಾನಿ ಶೇಖರನ್
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
|2008
|''[[Poo (film)|ಪೂ.]]''
|ಮಾರಿ.
|[[Tamil language|ತಮಿಳು]]
|
|
|-
|2009
|''[[Male Barali Manju Irali|ಮಳೆ ಬರಲಿ ಮಂಜು ಇರಲಿ]]''
|ಸ್ನೇಹ ಶಿವಪ್ಪ
|ಕನ್ನಡ
|
|
|-
|2010
|''[[ಪೃಥ್ವಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೃಥ್ವಿ]]''
|ಪ್ರಿಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|
|-
|2011
|''[[City of God (2011 film)|ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಗಾಡ್]]''
|ಮರಕತಮ್
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2013
|''[[Chennaiyil Oru Naal|ಚೆನ್ನೈಯಿಳ್ ಒರು ನಾಲ್]]''
|ಅದಿತಿ
|ತಮಿಳು
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sunayana Suresh |date=23 June 2012 |title=Parvathi's Kollywood comeback |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-23/news-interviews/32369995_1_malayalam-film-parvathi-menon-prakash-raj |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130126213448/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-23/news-interviews/32369995_1_malayalam-film-parvathi-menon-prakash-raj |archive-date=26 January 2013 |access-date=12 July 2012 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Andhar Bahar|ಅಂಧಾರ್ ಬಹಾರ್]]''
|ಸುಹಾಸಿನಿ
|ಕನ್ನಡ
|
|
|-
|''[[Maryan (film)|ಮರಿಯನ್]]''
|ಪಾಣಿಮಲಾರ್
|ತಮಿಳು
|
|
|-
|2014
|''[[Bangalore Days|ಬೆಂಗಳೂರು ಡೇಸ್]]''
|ಆರ್. ಜೆ. ಸಾರಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2015
|''[[Uttama Villain|ಉತ್ತಮ ಖಳನಾಯಕ]]''
|ಮನೋನ್ಮಣಿ/ಯಾಮಿನಿ (ಭಾವಚಿತ್ರ) 
|ತಮಿಳು
|
|&lt;ref&gt;Balachandran, Logesh (3 March 2014). {{Cite news |title=Maryan girl for 'UV' |work=[[Deccan Chronicle]] |url=http://www.deccanchronicle.com/node/104183 |url-status=dead |access-date=15 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924204355/http://www.deccanchronicle.com/node/104183 |archive-date=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Ennu Ninte Moideen|ಎನ್ನೂ ನಿಂಟೆ ಮೊಯಿದೀನ್]]''
|ಕೊಟ್ಟತಿಲ್ ಕಂಚನಮಾಲಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=10 July 2014 |title=I don't mind playing supporting roles: Parvathy |work=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-dont-mind-playing-supporting-roles-Parvathy-Menon/articleshow/38123213.cms |url-status=live |access-date=27 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140821095820/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/I-dont-mind-playing-supporting-roles-Parvathy-Menon/articleshow/38123213.cms |archive-date=21 August 2014}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Charlie (2015 Malayalam film)|ಚಾರ್ಲಿ]]''
|ಟೆಸ್ಸಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
|2016
|''[[Bangalore Naatkal|ಬೆಂಗಳೂರು ನಾಟಿಕಲ್]]''
|ಆರ್. ಜೆ. ಸಾರಾ
|ತಮಿಳು
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''[[Take Off (2017 film)|ಟೇಕ್ ಆಫ್]]''
|ಸಮೀರಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Manoj Kumar R. |date=29 November 2017 |title=IFFI 2017: Parvathy, first Malayalam actor to win the silver peacock, gets emotional on stage |work=[[The Indian Express]] |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/parvathy-silver-peacock-iffi-2017-award-take-off-see-photos-video-4960443/ |url-status=live |access-date=7 January 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180108062733/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/parvathy-silver-peacock-iffi-2017-award-take-off-see-photos-video-4960443/ |archive-date=8 January 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Qarib Qarib Singlle|ಖರೀಬ್ ಖರೀಬ್ ಸಿಂಗಲ್]]''
|ಜಯ ಶಶಿಧರನ್
|[[Hindi|ಹಿಂದಿ]]
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 February 2017 |title=Parvathy to star in a travel romance with Irrfan Khan |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/parvathy-to-star-in-a-travel-romance-with-irrfan-khan/articleshow/57038828.cms |url-status=live |access-date=22 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701160314/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/parvathy-to-star-in-a-travel-romance-with-irrfan-khan/articleshow/57038828.cms |archive-date=1 July 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2018
|''[[My Story (film)|ಮೈ ಸ್ಟೋರಿ]]''
|ತಾರಾ ಮತ್ತು ಹೇಮಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Nirmalkumar |first=T. |date=7 July 2018 |title='My story': Parvathy works her magic again |work=[[Mathrubhumi]] |url=http://english.mathrubhumi.com/movies-music/review/love-story-parvathy-works-her-magic-again-%7C-movie-rating-3-5my-story-1.2950880 |url-status=live |access-date=8 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707190851/http://english.mathrubhumi.com/movies-music/review/love-story-parvathy-works-her-magic-again-%7C-movie-rating-3-5my-story-1.2950880 |archive-date=7 July 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Koode|ಕೂಡೆ]]''
|ಸೋಫಿ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=1 November 2017 |title=Anjali Menon starts shooting for next project starring Prithviraj, Nazriya Nazim and Parvathy |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/anjali-menon-starts-shooting-for-next-project-starring-prithviraj-nazriya-nazim-and-parvathy/story-AnFYg2xVyoSk0oM7fUKRvO.html |url-status=live |access-date=4 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180707010106/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/anjali-menon-starts-shooting-for-next-project-starring-prithviraj-nazriya-nazim-and-parvathy/story-AnFYg2xVyoSk0oM7fUKRvO.html |archive-date=7 July 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2019
|''[[Uyare|ಯುವರ್]]''
|ಪಲ್ಲವಿ ರವೀಂದ್ರನ್
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 April 2019 |title=Uyare trailer: The sky's the limit for Parvathy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/uyare-trailer-parvathy-5680855/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190423112939/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/uyare-trailer-parvathy-5680855/ |archive-date=23 April 2019 |access-date=22 May 2021 |website=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ವೈರಸ್ ''
|ಅನು.
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
|2020
|''[[Halal Love Story|ಹಲಾಲ್ ಲವ್ ಸ್ಟೋರಿ]]''
|ಹಸೀನಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|ಕ್ಯಾಮಿಯೋ
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Native |first=Digital |date=20 January 2020 |title=Parvathy to make cameo appearance in 'Halal Love Story' |publisher=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/parvathy-make-cameo-appearance-halal-love-story-116457 |url-status=live |access-date=16 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200216070238/https://www.thenewsminute.com/article/parvathy-make-cameo-appearance-halal-love-story-116457 |archive-date=16 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |2021
|''[[Varthamanam|ವರ್ಧಮಾನಮ್]]''
|ಫೈಜಾ ಸಫಿಯಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=9 March 2021 |title=Parvathy-starrer 'Varthamanam' to release in theatres on March 12 |work=[[The News Minute]] |url=https://www.thenewsminute.com/article/parvathy-starrer-varthamanam-release-theatres-march-12-144864 |url-status=live |access-date=9 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309045037/https://www.thenewsminute.com/article/parvathy-starrer-varthamanam-release-theatres-march-12-144864 |archive-date=9 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Aanum Pennum|ಆನಮ್ ಪೆನ್ನಮ್]]''
|ರಾಚಿಯಮ್ಮ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 January 2020 |title=Parvathy Thiruvothu reacts to criticism against her character of Rachiyamma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/parvathy-thiruvothu-reacts-to-criticism-against-her-character-of-rachiyamma/articleshow/73432793.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210522095449/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/parvathy-thiruvothu-reacts-to-criticism-against-her-character-of-rachiyamma/articleshow/73432793.cms |archive-date=22 May 2021 |access-date=22 May 2021 |website=[[The Times of India]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|''ಅರ್ಕರಿಯಮ್ ''
|ಶೆರ್ಲಿ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 March 2021 |title=Watch: Trailer of Biju Menon and Parvathy 'Aarkkariyam' is intriguing |publisher=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/watch-trailer-biju-menon-and-parvathy-aarkkariyam-intriguing-145037 |url-status=live |access-date=1 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210311093104/https://www.thenewsminute.com/article/watch-trailer-biju-menon-and-parvathy-aarkkariyam-intriguing-145037 |archive-date=11 March 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[Sivaranjiniyum Innum Sila Pengalum|ಶಿವರಂಜಿನಿಯುಮ್ ಇನ್ನುಮ್ ಸಿಲಾ ಪೆಂಗಲುಮ್]]''
|ದೇವಕಿ
|ತಮಿಳು
|
|&lt;ref&gt;{{Citation|title=Sivaranjiniyum Innum Sila Pengalum Movie Review|date=8 December 2018|url=https://www.filmcompanion.in/reviews/tamil-review/sivaranjiniyum-innum-sila-pengalum-movie-review-a-deeply-moving-dissection-of-the-lives-of-three-women-across-three-time-periods|access-date=3 September 2020|archivedate=18 April 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418035125/https://www.filmcompanion.in/reviews/tamil-review/sivaranjiniyum-innum-sila-pengalum-movie-review-a-deeply-moving-dissection-of-the-lives-of-three-women-across-three-time-periods/}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
|''[[Puzhu (film)|ಪುಝು]]''
|ಭಾರತಿ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
|''[[Wonder Women (2022 film)|ವಂಡರ್ ವುಮೆನ್]]''
|ಮಿನಿ
|ಇಂಗ್ಲಿಷ್
|
|
|-
|''[[Lalanna's Song|ಲಲ್ಲಣ್ಣಾಸ್ ಸಾಂಗ್]]''
|ಶೋಭಿತಾ
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|
|-
|2023
|''[[Kadak Singh|ಕದಕ್ ಸಿಂಗ್]]''
|ಶ್ರೀಮತಿ ಕಣ್ಣನ್
|ಹಿಂದಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |last=PTI |date=2023-11-09 |title=Pankaj Tripathi-starrer 'Kadak Singh' to release directly on ZEE5 |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/pankaj-tripathi-starrer-kadak-singh-to-release-directly-on-zee5/article67515979.ece |url-status=live |url-access=subscription |access-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117123402/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/pankaj-tripathi-starrer-kadak-singh-to-release-directly-on-zee5/article67515979.ece |archive-date=17 November 2023 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
|''[[Ullozhukku|ಉಲ್ಲೊಝುಕ್ಕು]]''
|ಅಂಜು.
|ಮಲಯಾಳಂ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite news |date=16 July 2022 |title=Parvathy Thiruvothu - Urvashi starrer 'Ullozhukku' wraps up the shoot |language=en |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/parvathy-thiruvothu-urvashi-starrer-ullozhukku-wraps-up-the-shoot/articleshow/92915615.cms |url-status=live |access-date=28 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128054114/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/parvathy-thiruvothu-urvashi-starrer-ullozhukku-wraps-up-the-shoot/articleshow/92915615.cms |archive-date=28 January 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Pending film|[[Thangalaan]]}} 
|
|
|
|
|-
|{{Pending film|Her}} 
|{{TableTBA}}
|
|
|
|-
|}

=== ವೆಬ್ ಸರಣಿ ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;margin-right: 0;&quot;
|+ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೊತ್ತು ವೆಬ್ ಸರಣಿಯ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳ ಪಟ್ಟಿ
! scope=&quot;col&quot; |ವರ್ಷ.
! scope=&quot;col&quot; |ಸರಣಿ
! scope=&quot;col&quot; |ಪಾತ್ರ
! scope=&quot;col&quot; |ಭಾಷೆ.
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |{{ref heading}}
|-
|2021
|''[[Navarasa (web series)|ನವರಸ]]''
|ವಹೀದಾ ಬೇಗಂ
|ತಮಿಳು
|
|
|-
|2023
|''[[Dhootha (TV series)|ಧೂತಾ]]''
|ಕ್ರಾಂತಿ ಶೆಣೈ
|ತೆಲುಗು
|
|
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}
{{Interwikineeded}}</text>
      <sha1>qmdwxg0uxflrh3uqaezq7hsr9wcqulm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಖಂಡಿಗೆ ಮೀನು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158328</id>
    <revision>
      <id>1432166</id>
      <parentid>1344185</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5021" sha1="puqjb9urzoaq9z1dxcqfctisnjfl70z" xml:space="preserve">{{Automatic_taxobox
| fossil_range = {{fossilrange|33.9|0}} ಆರಂಭಿಕ ಆಲಿಗೋಸೀನ್‍ನಿಂದ ಈಗಿನವರೆಗೆ&lt;ref name=Sepkoski2002&gt;Sepkoski, J.J.Jr (2002): [http://strata.ummp.lsa.umich.edu/jack/showgenera.php?taxon=611&amp;rank=class A Compendium of Fossil Marine Animal Genera.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723131237/http://strata.ummp.lsa.umich.edu/jack/showgenera.php?taxon=611&amp;rank=class |date=2011-07-23 }} ''Bulletins of American Paleontology, 363: 1-560.''&lt;/ref&gt;
| image = Sillago parvisquamis 01.JPG
| image_caption = ''ಸಿಲೇಗೊ ಪಾರ್ವಿಸ್ಕ್ವಾಮಿಸ್''
| taxon = Sillago
| authority = [[Georges Cuvier|G. Cuvier]], 1817
| type_species = ''ಸಿಲೇಗೊ ಅಕ್ಯೂಟಾ''
| type_species_authority = Cuvier, 1817
}}

'''ಖಂಡಿಗೆ ಮೀನು''' [[:en:Actinopterygii|ಆ್ಯಕ್ಟಿನೋಟೆರಿಜಿಯೈ]] ವರ್ಗದ [[:en:Sillaginidae|ಸಿಲ್ಯಾಗಿನಿಡೀ]] ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಸಮುದ್ರವಾಸಿ [[ಅಸ್ಥಿಮತ್ಸ್ಯಗಳು|ಅಸ್ಥಿಮೀನು]]. [[ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರ|ಕೆಂಪು ಸಮುದ್ರದಿಂದ]] ಹಿಡಿದು [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ|ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ]] ಮೂಲಕ ಚೀನ ಸಮುದ್ರದವರೆಗೂ ಹಬ್ಬಿರುವ [[ತೀರ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ. '''ಕಾಣೆ ಮೀನು''' ಪರ್ಯಾಯನಾಮ. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಾಮ ಸಿಲೇಗೊ. ಇದರಲ್ಲಿ 31 ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾದವು [[:en:Northern_whiting|ಸಿಹಾಮ]], [[:en:Gangetic_whiting|ಡಾಮಿನ]] ಮತ್ತು [[:en:Trumpeter_whiting|ಮ್ಯಾಕ್ಯುಲೇಟ]] ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಭೇದಗಳು.

== ದೇಹರಚನೆ ==
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭೇದಗಳೂ ಸುಮಾರು 30 ಸೆಂಮೀ. ಉದ್ದಕ್ಕೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಬಣ್ಣ ಆಲಿವ್ ಹಸಿರಿನಿಂದ ಬೂದಿಮಿಶ್ರಿತ ಹಳದಿವರೆಗೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. [[ಶಂಕು|ಶಂಕುವಿನಾಕಾರದ]] [[ತಲೆ]], ಚೆನ್ನಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ಪಾದಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, [[:en:Vomer|ವೋಮರ್]] [[ಮೂಳೆ|ಮೂಳೆಯ]] ಮೇಲೂ [[ಹಲ್ಲು|ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವುದು]], ಚಿಕ್ಕ [[ಬಾಯಿ]], ಅಗಲವಾದ [[ಕಿವಿರುಗಳು|ಕಿವಿರು]] ರಂಧ್ರಗಳು, [[ಗರಗಸ|ಗರಗಸದಂತಿರುವ]] ಕಿವಿರು ಮುಚ್ಚಳದ ಮುಂದಿನ ಮೂಳೆ (ಪ್ರೀ [[:en:Operculum_(fish)|ಒಪರ್ಕಲ್]]), [[:en:Fish_scale|ಟೀನಾಯೀಡ್ ಹುರುಪೆಗಳು]], ಬೆನ್ನಿನಲ್ಲಿ 2 [[:en:Fin|ಈಜುರೆಕ್ಕೆಗಳು]]-ಇವು ಖಂಡಿಗೆ ಮೀನಿನ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಎಲ್ಲ [[ಮೀನು|ಮೀನುಗಳಲ್ಲಿರುವಂತೆಯೇ]] ಇದರಲ್ಲೂ [[ಕಣ್ಣು|ಕಣ್ಣುಗಳು]] ತಲೆಯ ಇಕ್ಕೆಡೆಗಳಲ್ಲಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದರೂ ಕೆಲವು ಬಗೆಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸರಿದಿರುವುದುಂಟು.

== ಆಹಾರವಾಗಿ ==
ಖಂಡಿಗೆ ಮೀನು ಉತ್ತಮ ಬಗೆಯ ಆಹಾರ ಮೀನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. [[ಭಾರತ]], [[ಜಪಾನ್]] ಮತ್ತು [[ತೈವಾನ್|ಟೈವಾನ್‍ಗಳಲ್ಲಿ]] ಅಳಿವೆ [[ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆ|ಜಲಚರ ಸಾಕಣೆಯು]] ಖಂಡಿಗೆ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಭೇದವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಹೋಲುವ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲೂ ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;McKay1992&quot;&gt;{{cite book|url=ftp://ftp.fao.org/docrep/fao/009/t0538e/t0538e00.pdf|title=FAO Species Catalogue: (Vol. 14.) Sillaginid Fishes of The World|author=McKay, R.J.|publisher=FAO|year=1992|isbn=92-5-103123-1|page=87}}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖಂಡಿಗೆ ಮೀನು}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಮೀನುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>puqjb9urzoaq9z1dxcqfctisnjfl70z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಖೋಂಡ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>160360</id>
    <revision>
      <id>1432170</id>
      <parentid>1431945</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8033" sha1="nvhv0r65v6andbo3x1dpwuq0nndsu17" xml:space="preserve">
{{Infobox ethnic group
| group          = Khonds
| image          = Kutia kondh woman 3.jpg
| image_caption  = ಒಡಿಶಾದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಖೋಂಡ ಮಹಿಳೆ
| population     = {{circa|1.74&amp;nbsp;million}}
| total_year     = 2011
| region1        = [[Odisha]]
| pop1           = 1,627,486
| ref1           = &lt;ref name=STpop2011c&gt;{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html|title=A-11 Individual Scheduled Tribe Primary Census Abstract Data and its Appendix|publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner, India|access-date=3 November 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120044435/https://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/ST.html |archive-date=20 November 2017}}&lt;/ref&gt;
| region2        = [[Andhra Pradesh]] (incl. [[Telangana]])
| pop2           = 103,290
| ref2           = &lt;ref name=STpop2011c/&gt;
| region3        = [[Chhattisgarh]]
| pop3           = 10,991
| ref3           = &lt;ref name=STpop2011c/&gt;
| region4        = [[Assam]]
| pop4           = 9,936 (1951 {{estimated}})
| ref4           = &lt;ref name=1951Estimate&gt;{{cite web |title=Estimated Population by Castes, 5. Assam – Census 1951 |year=1954 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/30196/download/33377/44094_1951_POP.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308003624/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/30196/download/33377/44094_1951_POP.pdf |archive-date=8 March 2024 |url-status=live |publisher=Office of the Registrar General, India |access-date=22 July 2024 }}&lt;/ref&gt; 
| region5        = {{Flag|Bangladesh}}
| pop5           = 1,898
| ref5           = &lt;ref name=2022bnCensus&gt;{{Cite report |url=https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |title=Population and Housing Census 2022 – Preliminary Report |publisher=Bangladesh Bureau of Statistics |date=August 2022 |pages=33–34 |language=en |isbn=978-984-352-977-0 |oclc=1378729652 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240708004426/https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |archive-date=8 July 2024 |access-date=22 July 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240708004426/https://sid.portal.gov.bd/sites/default/files/files/sid.portal.gov.bd/publications/01ad1ffe_cfef_4811_af97_594b6c64d7c3/PHC_Preliminary_Report_(English)_August_2022.pdf |archivedate=8 ಜುಲೈ 2024 }}&lt;/ref&gt;
| popplace       = {{Flag|India}}{{*}}{{Flag|Bangladesh}}
| languages      = [[Kui language (India)|Kui]], [[Kuvi]], [[Odia Language|Odia]]
| religions      = '''Majority''':- {{hlist|[[Hinduism]] • [[Christianity]]}}
'''Minority''':- [[Islam]] • other&lt;ref&gt;{{cite web |title=ST-14 Scheduled Tribe Population By Religious Community - Odisha |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11909/download/15022/ST-21-00-014-DDW-2011.XLS |website=census.gov.in |access-date=12 February 2020}}&lt;/ref&gt;
| related_groups = [[Dravidian people]] {{•}} [[Dangaria Kandha]] {{•}} [[Gondi people]]
}}

'''ಖೋಂಡ''' ಒಂದು [[ಆದಿವಾಸಿಗಳು|ಆದಿವಾಸಿ]] ಜನಾಂಗ. ಇದರ ವಾಸ್ತವ್ಯ [[ಒರಿಸ್ಸಾ]] ರಾಜ್ಯದ [[:en:Phulbani|ಫುಲ್ಬಾನಿ]], [[:en:Koraput_district|ಕೊರಾಪುಟ್]] ಮತ್ತು [[:en:Kalahandi_district|ಕಲಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ]] [[ಕಾಡು]] ಮತ್ತು [[ಪರ್ವತ]] ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ. ಇವರಿಗೆ ಎಂಟು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಚಿತ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದ ಸ್ಥಾನಮಾನವಿದೆ: [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಬಿಹಾರ]], [[ಛತ್ತೀಸ್‌ಘಡ್]], [[ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶ]], [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]], ಒಡಿಶಾ, [[ಝಾರ್ಖಂಡ್]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=List of notified Scheduled Tribes |url=http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107225208/http://censusindia.gov.in/Tables_Published/SCST/ST%20Lists.pdf |archive-date=7 November 2013 |access-date=15 December 2013 |publisher=Census India}}&lt;/ref&gt; ಜನಸಂಖ್ಯೆ 1.74 ದಶಲಕ್ಷ (2011). ಒರಿಸ್ಸದ ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯವರಿವರು. ಈ ಜನರ ಭಾಷೆ [[ಕುಯಿ ಭಾಷೆ (ಭಾರತ)|ಕುಈ]] ಮತ್ತು [[ಕುವಿ ಭಾಷೆ|ಕುವಿ]]. ಈ ಎರಡೂ [[ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗಳು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಮೂಲದವು. ಖೋಂಡರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಕೃಷಿ|ವ್ಯವಸಾಯ]] ನಿರತರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತು ಬಿತ್ತಿ [[ಭತ್ತ|ಬತ್ತ]] ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಫುಲ್ಬಾನಿಯ ಕುಟ್ಟಿಯ ಖೋಂಡರು ಮೊದಲು ನೆಲಕ್ಕೆ [[ಬೆಂಕಿ]] ಇಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿನ ಗಿಡಗೆಂಟೆಗಳನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಹಾಗೆ ಬೆಂದ ನೆಲದಲ್ಲಿ [[ಬೀಜ]] ಎರಚಿ [[ಬೆಳೆ]] ತೆಗೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಜನರಲ್ಲಿ [[ನರಬಲಿ]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gmbhAAAAMAAJ&amp;q=khonds+doms&amp;pg=PA470|title=pt. II. Descriptive articles on the principal castes and tribes of the Central Provinces|last=Russell|first=Robert Vane|date=1916|publisher=Macmillan and Company, limited|language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು 1836ರಿಂದ 1850ರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಮನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ನಾಗರಿಕ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಮತ್ತು ಸಾಹಸಿಗಳು ಮುಗ್ಧ ಖೋಂಡರನ್ನು ವಂಚಿಸದಿರಲೆಂದು ಈ ಜನರಿರುವ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಈಚೆಗೆ ಒಂದು ಏಜೆನ್ಸಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೇ ಇವರನ್ನು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿ ಅವರಿಗೆ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಮತ್ತು ನೌಕರಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವನ್ನೀಯಲಾಗಿದೆ.

[[ವಿವಾಹ]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕನ್ಯಾಶುಲ್ಕವಾಗಿ [[ಜಾನುವಾರು|ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು]] ಕೊಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಇವರಲ್ಲುಂಟು.

ಖೋಂಡರಿಗೆ ಪಶ್ಚಿಮ, ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ಒಡಿಯಾ|ಒರಿಯ ಭಾಷೆ]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ತೆಲುಗು]] ಮಾತಾಡುವ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ ಬಹು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಇದೆ. ಇದರಿಂದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಇವರ [[ಭಾಷೆ]] ಹಾಗೂ ಜೀವನ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಒರಿಸ್ಸಾ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಖೋಂಡ ಜನಾಂಗ ಮುಂದೆ ಬರಲು ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಖೋಂಡ}}

[[ವರ್ಗ:ಜನಾಂಗಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]
[[ವರ್ಗ:ಆದಿವಾಸಿ ಜನಾಂಗ]]</text>
      <sha1>nvhv0r65v6andbo3x1dpwuq0nndsu17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಂಡೀದಾಸ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173665</id>
    <revision>
      <id>1432186</id>
      <parentid>1346011</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11084" sha1="g8atsfhzn3mjv2zohzzm91cy7sc22dx" xml:space="preserve">[[ಚಿತ್ರ:Chandidas_Bhita_at_Nanoor_03.jpg|thumb|ನಾನೂರ್‌ನಲ್ಲಿ ಚಂಡೀದಾಸ ಭಿಟಾಗೆ ದಾರಿ]]
[[ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆ|ಬಂಗಾಳೀ]] [[ಸಾಹಿತ್ಯ|ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ]] [[ಕೃಷ್ಣ]][[ಭಕ್ತಿ|ಭಕ್ತಿಯ]] ರಸವನ್ನು ಹರಿಸಿದ ಅಮರಕವಿಗಳಲ್ಲಿ '''ಚಂಡೀದಾಸ'''ನ ಹೆಸರು ಮೊದಲಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈತನ ಕಾಲ ಸುಮಾರು 15ನೆಯ ಶತಮಾನ. ಕವೀಂದ್ರ [[ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಗೋರ್|ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಠಾಕೂರರು]] ಈತನಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಾವ್ಯರಚನೆಗೆ ಒದಗಿದ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೆನೆದಿದ್ದಾರೆ.

== ಚಂಡೀದಾಸನೆಂಬ ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ==
ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಚಂಡೀದಾಸ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮೂವರು ಕವಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Baḍu&quot;&gt;{{Cite web |last=Devnath |first=Samaresh |title=Baḍu Chandidas |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Chandidas |access-date=10 November 2023 |publisher=[[Banglapedia]]}}&lt;/ref&gt; ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅನಂತ ಬಡು ಚಂಡೀದಾಸ (ಸುಮಾರು ಹದಿನಾಲ್ಕನೆಯ ಶತಮಾನ). [[ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು|ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಚೈತನ್ಯರಿಗಿಂತ]] ಈತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದಿನವ. [[ಮೈಥಿಲಿ|ಮೈಥಿಲೀ]] [[ಕವಿ]] ದಾರ್ಶನಿಕ ವಿಷ್ಣುಸ್ವಾಮಿ ಈತನಿಗೆ ಪರಿಚಿತನೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಬಂಗಾಳಿಯ [[:en:Charyapada|ಚರ್ಯಾ ಪದಗಳನ್ನು]] ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಈತನ ಕೃತಿಗಳ [[ಭಾಷೆ]] ಪುರಾತನ ಬಂಗಾಳಿ. [[:en:Shreekrishna_Kirtana|ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಸಂಕೀರ್ತನ]], ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿ ಈತನ ಇಪ್ಪತ್ತನಾಲ್ಕು ಪದಗಳ ವಸ್ತು. ಎರಡನೆಯವನೇ ದ್ವಿಜ ಚಂಡೀದಾಸ. ಈತ ಚೈತನ್ಯರ ಅನಂತರ ಬಂದವ ಇಲ್ಲವೆ ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ. [[ರಾಧಾ ಕೃಷ್ಣ|ರಾಧಾಕೃಷ್ಣರ]] ಪ್ರೇಮವೇ ಈತನ ಪದಗಳ ಮುಖ್ಯವಸ್ತು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ|ಬಂಗಾಳದ]] ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿಗಳಲ್ಲಿ ಈತನ ಹೆಸರು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ.

ಮೂರನೆಯ ಚಂಡೀದಾಸ [[ಶಾಕ್ತ ಪಂಥ|ಶಾಕ್ತಪಂಥದ]] ಭಾವುಕ ಕವಿ, ದಾಸಕವಿ. ಪ್ರಚಲಿತ ಪ್ರತೀತಿಯೊಂದರ ಪ್ರಕಾರ ಈತನ ತಂದೆ ಬಂಗಾಳದ [[:en:Birbhum_district|ಬೀರ್‌ಭೂಮ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರ ಚಂಡೀಮಾತೆಯ [[ಅರ್ಚಕ|ಪೂಜಾರಿ]]. ಬೆಳೆಬೆಳೆಯುತ್ತ ಆವೇಶ ಬಂದವನಂತೆ, ಭಾವೋನ್ಮತ್ತನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಲೋಕ ಇವನನ್ನು ಹುಚ್ಚನೆಂದು ಭಾವಿಸಿತ್ತು.

ಒಮ್ಮೆ ಈತ [[ನದಿ|ನದಿಯ]] ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಟ್ಟೆಯೊಗೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಮೀ ([[ತಾರಾ (ರಾಮಾಯಣ)|ತಾರಾ]]) ಎಂಬ [[ಧೋಬಿ|ಅಗಸರ]] ಹೆಣ್ಣೊಬ್ಬಳಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತನಾದ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈತನಿಗೆ ಜಾತಿಯಿಂದ ಬಹಿಷ್ಕಾರವಾದದ್ದಲ್ಲದೆ ಅರ್ಚಕ ಹುದ್ದೆಯೂ ತಪ್ಪಿತು. ಆ ಬಾಂಧವ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮತ್ತೆ [[ಸಮಾಜ]] ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಬಯಕೆ ಚಂಡೀದಾಸನಿಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಲೋಕದ ಮಲ ತೊಳೆದು ಮಡಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ರಾಮಿ ಚಂಡೀದಾಸನಿಗೆ ತಾರಾ ಮಾತೆಯಂತೆ, ಜಗನ್ಮಾತೆ [[ಚಂಡಿ|ಚಂಡಿಯಂತೆ]] ಕಂಡಳು. ಅವನೂರಿನ ಪಂಡಿತರಿಗಿಂತ ಆಕೆ ಎಷ್ಟೋ ಪಾಲು ಮಡಿವಂತೆಯಾಗಿ, ಪಾವನೆಯಾಗಿ ತೋರಿದಳು. ಭಾವಾವೇಶದಿಂದ ಚಂಡೀಮಾತೆಯನ್ನು ಆಶುಗೀತೆಗಳಿಂದ ಸ್ತೋತ್ರಗೈಯುತ್ತ ಬೀದಿ ಬೀದಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನತಾಕವಿ ದೀನ ಚಂಡೀದಾಸನಾದ, ದಾಸಕವಿಯಾದ. ಈತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಸ್ತರಗಳಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. [[ಗೌಡ ದೇಶ|ಗೌಡ ದೇಶದ]] ರಾಣಿ ಈತನ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳಿಂದ ಆಕೃಷ್ಟಳಾಗಿ ಈತನ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿದ್ದಳು. ರಾಣಿಯ ಮನವೊಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದ ರಾಜ ಈತನಿಗೆ ಹೇಳಬಾರದ ಕಿರುಕುಳವಿತ್ತ. ಕೊನೆಗೆ [[ಆನೆ|ಆನೆಯ]] ಕಾಲಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಎಳೆಸಿ ಕೊಲ್ಲಿಸಿದ. 

ಹೀಗೆ ಮೂರು ಜನ ಚಂಡೀದಾಸರೂ ಬೇರೆಬೇರೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅವರ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣಪ್ರೇಮ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಾಮಸಂಕೀರ್ತನ, ಶ್ರೀಚಂಡೀಮಾತಾಗೀತೆಗಳು, ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ದೈವಭಕ್ತಿಪ್ರೇರಕಗಳಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ, ಜನಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ ಸಮಾನ ಪ್ರೀತ್ಯಾದರಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅವರ ನಾಲಗೆಯಲ್ಲಿ ನಲಿಯುತ್ತ ಉಳಿದು ಬಂದುವು. ಇಂದು ಚಂಡೀದಾಸಕೃತವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸಾವಿರದ ಎರಡು ನೂರು ಪದಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಮೂರು ಭಕ್ತಿ ಸ್ರೋತಸ್ಸುಗಳೂ ಒಂದಾಗಿ ಪ್ರವಹಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇವೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದು ಒಬ್ಬ ಚಂಡೀದಾಸನ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Sen |first=Prof. Dinesh Chandra |title=History of Bengali Language And Literature |pages=44, 45, 46, 47, 48}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Ray |first=Lila |title=Bengali Literature |pages=11}}&lt;/ref&gt;

== ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಕೀರ್ತನ ==
[[ಸಂಸ್ಕೃತ|ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ]] [[ಜಯದೇವ]] ಕವಿ ರಚಿಸಿದ [[ಗೀತ ಗೋವಿಂದ]] ಬಂಗಾಳೀ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸದೊಂದು ಕಾವ್ಯಪರಂಪರೆಯೇ ಹುಟ್ಟಲು ಕಾರಣವಾಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. [[ರಾಧೆ]]-ಮಾಧವರ ಪ್ರಣಯ ಶೃಂಗಾರ ರಸದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯ ಪ್ರತೀಕವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಭಕ್ತನಿಗೆ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿರುವ ಮಧುರ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಮೋಚ್ಚ ಪ್ರತೀಕವೂ ಹೌದೆನ್ನುವ [[ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥ|ವೈಷ್ಣವ]] ಕವಿಸಂಪ್ರದಾಯ ಬಂಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ರೂಢಮೂಲವಾಗಲು ಚಂಡೀದಾಸ ರಚಿಸಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಕೀರ್ತನ ಮುಂತಾದ ಗೇಯ ಕೃತಿಗಳೂ, ಹಾಡುಗಳೂ ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾದವು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣಕೀರ್ತನವು, ಹೆಸರೇ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ನೇಹಿತೆಯಾದ ರಾಧೆಯ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Bhowmik |first=Dulal |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |edition=Second |chapter=Srikrishnakirtan |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Srikrishnakirtan |archive-url=https://web.archive.org/web/20250413015749/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Srikrishnakirtan |archive-date=2025-04-13 |access-date=2025-04-01 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇವನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ''ಭಣಿತ''ಗಳೆಂದು ಕರೆಯುವ ವಾಡಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಥಾಭಾಗ ಕಡಿಮೆ; ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಮೂರೇ ಪಾತ್ರಗಳು-ರಾಧೆ, [[ಕೃಷ್ಣ]], ಮುದುಕಿ. ಸುಂದರವಾದ ದೇಸೀ ಛಂದಸ್ಸಿನ ತಾಳಲಯಬದ್ಧ [[ಹಾಡು|ಹಾಡುಗಳ]] ಮೂಲಕ ಅವು ಪ್ರೇಮೋನ್ಮಾದದ ವಿವಿಧ ಅವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕವಾದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಜನಜೀವನದ ಛಾಯೆ ತಾನೇತಾನಾಗಿ ಮರೆಯುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣ ಪರನಾರಿಯಾದ ರಾಧೆಯನ್ನು ವಶೀಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು [[ಮೀನುಗಾರ|ಬೆಸ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ]]. ಸುಂಕದ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ವೇಷಾಂತರಗಳನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತಾನೆ, ಕಡೆಗೆ ವಿರಹದಿಂದ ವಿಹ್ವಲೆಯಾದ ರಾಧೆಯ ಕರುಣಾಜನಕ ಚಿತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ.

ಚಂಡೀದಾಸ [[ದಕ್ಷಿಣಾಪಥ|ದಕ್ಷಿಣಾಪಥಕ್ಕೆ]] ಬಂದಾಗ [[ವಿಜಯನಗರ|ವಿಜಯನಗರದ]] ರಾಜಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೂ ಭೇಟಿಯಿತ್ತು ರಮಾನಂದರಾಯನನ್ನು ಭಕ್ತಿಪಂಥಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸಿದನೆಂದೂ ಒಂದು ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ.

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಂಡೀದಾಸ}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಕವಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ]]</text>
      <sha1>g8atsfhzn3mjv2zohzzm91cy7sc22dx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176945</id>
    <revision>
      <id>1432196</id>
      <parentid>1431151</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:12:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54010-91</username>
        <id>102391</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ */</comment>
      <origin>1432196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42397" sha1="4ih4ow5ddj2pni4js6w07i8t93qjamj" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| image              = Sharmiela Mandre at 60th South Filmfare Awards 2013 (cropped).jpg
| caption            = ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sathish Ninasam's birthday wish for Gaalipata 2 actress Sharmiela Mandre is all things beautiful |publisher=Zoom TV |date=28 October 2020 |access-date=28 October 2021 |url=https://www.zoomtventertainment.com/kannada-cinema/article/sathish-ninasams-birthday-wish-for-gaalipata-2-actress-sharmiela-mandre-is-all-things-beautiful/673850}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHMA&quot; /&gt;
| birth_place        = [[ಬೆಂಗಳೂರು]]
| education          = ಸೋಫಿಯಾ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್, ಬೆಂಗಳೂರು
| occupation         = ನಟಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ
| years_active       = ೨೦೦೬–ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| spouse             = 
| relatives          = ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ (ಸೋದರತ್ತೆ)
}}

'''ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ''' (ಜನನ ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ''ಸಜ್ನಿ'' (೨೦೦೬) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಂ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 October 2015 |title=Sharmeila Mandre: Mumtaz reincarnated |url=https://www.deccanchronicle.com/151028/entertainment-sandalwood/article/mumtaz-reincarnated |access-date=30 October 2015 |work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

ನಂತರ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'' (೨೦೦೯) ಮತ್ತು ''ಸ್ವಯಂವರ'' (೨೦೧೦) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದರು. ಅವರು ''ಮಿರತ್ತಲ್'' (೨೦೧೨) ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ'' (೨೦೧೩) ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ, ಅವರು  &quot;ಸೈಮಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ-ತೆಲುಗು&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಆಕೆ'' (೨೦೧೭), ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' (೨೦೨೨) ಮತ್ತು ''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]'' (೨೦೨೪) ಆಗಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=I do films out of passion, not for money: Kannada star Sharmiela Mandre |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/Oct/28/i-do-films-out-of-passion-not-for-moneysharmiela-mandre-2215778.html |access-date=20 March 2022 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಮಾಂಡ್ರೆ ೧೯೮೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು &lt;ref name=&quot;SHMA&quot;&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |title=Exclusive! Masala on Sharmiela Mandre |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/171018/masala-on-sharmiela-mandre.html |access-date=28 October 2022 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Team Dasara reveal Sharmiela Mandre's character poster on her birthday, see pic |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/team-dasara-reveal-sharmiela-mandres-character-poster-on-her-birthday/articleshow/78909358.cms |access-date=28 October 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; . ಅವರ ತಂದೆ ದಯಾನಂದ ಮಾಂಡ್ರೆ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ರೇಸಿಂಗ್ ಉತ್ಸಾಹಿ. ಅವರ ಅಜ್ಜ ರಮಾನಂದ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಮಾಂಡ್ರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Ramananda Narayanrao Mandre's Sangam Talkies: This theatre is disabled-friendly |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/234969/this-theatre-disabled-friendly.html |access-date=20 December 2013 |work=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಟಾಕೀಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಸೋದರತ್ತೆ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 January 2018 |title=Bidding adieu to Sunanda Murali Manohar in Bengaluru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/bidding-adieu-to-sunanda-murali-manohar-in-bengaluru/articleshow/62486699.cms |access-date=18 January 2018 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೋಫಿಯಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Hegde |first=Prajwal |date=26 July 2009 |title=School identities take back seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/silver-jubilee/school-identities-take-back-seat/articleshow/4821998.cms |access-date=21 April 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

=== ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು (೨೦೦೭-೨೦೧೧) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre,_Ganesh.jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ (ಎಡ), [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] (ಬಲ) ೨೦೦೭ರ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ''ಸಜ್ನಿ ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಧ್ಯಾನ್]] ಜೊತೆ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2007 |title=Gandhinagar gossip: Sharmeila Mandre |url=http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516024657/http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |archive-date=16 May 2008 |access-date=26 May 2021 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; &quot;ಹೊಸಬರಾದ ಶರ್ಮಿಳಾ ಅದ್ಭುತ ನಟಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದೆ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್'' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |title=Sajini Movie Review: Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |access-date=26 February 2010 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] ಜೊತೆ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ, ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ನಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್.ಕಾಮ್'' ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Krishna: Treat for Ganesh fans |url=https://www.rediff.com/movies/2007/oct/05krishna.htm |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;ಅವರ ನಟನೆಯ ''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]'' ಚಿತ್ರವೂ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie Review : E Bandhana - Sify |url=http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408185716/http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |archive-date=8 April 2014 |work=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್]] ಜೊತೆ ''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |year=2008 |title=Navagraha will feature seven actors ? all sons of senior actors who were popular for their roles as villains on the Kannada film screen |url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115209/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-date=26 August 2014 |website=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 October 2008 |title=Guest entry |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/guest-entry/articleshow/22378975.cms |website=[[Bangalore Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು [[ಶ್ರೀ ಮುರಳಿ (ನಟ)|ಶ್ರೀಮುರಳಿ]] ಎದುರು ''ಶಿವಮಣಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2008 |title=From Hospitality to Sandalwood |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2008/Nov/05/from-hospitality-to-sandalwood-4601.html |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'&lt;nowiki/&gt;'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=First Look: Ramesh Arvind's Venkata In Sankata |url=http://www.rediff.com/movies/2009/jan/20first-look-ramesh-arvind-venkata-in-sankata.htm |access-date=20 January 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ''ರೆಡಿಫ್'' ಹೇಳುವಂತೆ, &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venkata In Sankata: Worth a watch |url=http://www.rediff.com/movies/2009/feb/19review-venkata-in-sankata.htm |access-date=19 February 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲು [[ದಿಗಂತ್ (ನಟ)|ದಿಗಂತ್]] ಎದುರು ''[[ಸ್ವಯಂವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವಯಂವರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to quit Sandalwood? - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112171847/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |archive-date=12 January 2014 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್]] ಎದುರು ''&lt;nowiki/&gt;'ಕರಿ ಚಿರತೆ''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;Sify&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie review |url=https://m.sify.com/movies/kari-chirathe-review-kannada-pclxGfbcbhefb.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623052112/https://www.sify.com/movies/varshadhaare--review-kannada-pclx2Uajaeeef.html |archive-date=23 June 2020 |access-date=21 February 2016 |work=Sify}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|&lt;nowiki/&gt;'ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2011 |title=A total mishmash affair |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/171389/a-total-mishmash-affair.html |access-date=24 June 2011 |website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ವಿಸ್ತರಣೆ (೨೦೧೨-೨೦೧೭) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(2).jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೫ರ ''ಮುಮ್ತಾಜ್''ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''&lt;nowiki/&gt;'ಧೀ''' ನ ರೀಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಮಿರತ್ತಲ್'' ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವಿನಯ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Actor Vinay Rai ready to kick start- Entertainment - DNA |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116074404/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |archive-date=16 January 2011 |access-date=17 January 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rangajaran |first=Malathi |date=4 August 2012 |title=Mirattal: In jest |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430021527/https://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |archive-date=30 April 2022 |access-date=4 June 2018 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾರಿ ನರೇಶ್ ಜೊತೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ಕೆವ್ವು ಕೇಕ' ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |title=Allari Naresh to romance Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allari-Naresh-to-romance-Sharmila-Mandre/articleshow/16654489.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130126190903/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-03/news-interviews/34238083_1_boppanna-chandrasekhar-jhanavi-productions-allari-naresh |archive-date=26 January 2013 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಆನಂದದಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ತರುಣ್ ಚಂದ್ರ]] ಎದುರು ಮಾಂಡ್ರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Talukdar, Taniya |date=8 April 2013 |title=Goa launched in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Goa-launched-in-Kannada/articleshow/19440089.cms |access-date=6 March 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'', &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಆಕರ್ಷಕ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ.  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಖಾಲಿದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕಥಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ೧೯೮೩ರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ದೀಪ್ತಿ ನವಲ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.  ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧರ್ಮ ಕೀರ್ತಿರಾಜ್ ಎದುರು ''ಮುಮ್ತಾಜ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ&quot;ವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=13 August 2015 |title=Kannada film Mumtaaz: Music, instinct is all it takes? |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music-instinct-is-all-it-takes/article7535329.ece |access-date=13 August 2015 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಮಾಯಾ'' (೨೦೧೫) ದ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಆಕೆ'' ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ]] ಎದುರು ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre and Chiranjeevi Sarja's 'Aaake' is a remake |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/aake-is-a-remake/articleshow/56571194.cms |access-date=25 July 2018 |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಯಿಂದ 'ಹೆದರಿಸುತ್ತಾರೆ' ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳು ಅವರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೀಖಿಸಿದೆ, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |date=30 June 2017 |title=Aake movie review: Watch 'Her,' she is a bit scary |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/300617/aake-movie-review-watch-her-she-is-a-bit-scary.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 June 2017 |title='Aake' Review: Plenty of chills and thrills, and a strong story to tell too |url=https://www.thenewsminute.com/article/aake-review-plenty-chills-and-thrills-and-strong-story-tell-too-64440 |access-date=30 June 2017 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರ ' ''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೀಡರ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಬೆಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಲಿತರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anien |first=Tini Sara |date=19 May 2017 |title=Dance comes very easily to me: Sharmiela |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/612470/dance-comes-very-easily-me.html |access-date=25 May 2017 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲಸ (೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಟನೆಯಿಂದ ೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' ರೊಂದಿಗೆ ತೆರೆಗೆ ಮರಳಿದರು. ಅವರು [[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 May 2022 |title=Gaalipata 2 release date announced |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2022/may/09/gaalipata-2release-date-announced-2451299.html |access-date=4 July 2022 |work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 October 2021 |title=Yogaraj Bhat's Gaalipata 2 team wraps up shooting |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/gaalipata-2-team-wraps-up-shooting/articleshow/87205695.cms |access-date=5 November 2021 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Khajane |first=Muralidhara |date=12 August 2022 |title='Gaalipata 2' movie review: An entertaining and emotional tale of friendship |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gaalipata-2-movie-review-an-entertaining-and-emotional-tale-of-friendship/article65761565.ece/ |access-date=20 August 2022 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 August 2022 |title=Gaalipata 2 : ಭಟ್ರು ಜೊತೆ ಗಣಿ ಬಿಟ್ಟ ಗಾಳಿಪಟ - 2 ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್; ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |access-date=15 August 2022 |website=News18 Kannada |language=kn |archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817063631/https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಮಂಡಲ: ದಿ ಯುಎಫ್‌ಒ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bagchi |first=Shrabonti |date=21 December 2018 |title='Mysore Masala': of aliens and abductions |url=https://www.livemint.com/Leisure/lEOHUJjE5EORuOUqnVIlUK/Mysore-Masala-of-aliens-and-abductions.html |access-date=6 April 2019 |website=livemint.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Inspired by heritage, Ajay comes up with sci-fi saga |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-move/inspired-heritage-ajay-comes-689158.html |access-date=6 April 2019 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಮನವೊಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋಟ ಮತ್ತು ದೇಹ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Mandala movie review: Great potential let down by the visuals |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2023/Mar/11/mandala-movie-review-great-potential-let-down-by-the-visuals-2554916.html |access-date=24 November 2023 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(4).jpg|thumb|ಫೋಟೋಶೂಟ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ]]
ಇವರು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮತ್ತು ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್'' ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Evanukku Engeyo Matcham Irukku Movie Review: Critic Review of Evanukku Engeyo Matcham Irukku |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/evanukku-engeyo-matcham-irukku/movie-review/66987280.cms |access-date=22 August 2019 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dinesh's Naanum Single Dhaan set in London |url=https://www.sify.com/movies/dinesh’s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810110420/https://www.sify.com/movies/dinesh%E2%80%99s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |archive-date=10 August 2019 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಮುಂಬರುವ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಸಂದಕ್ಕರಿ'' ಮತ್ತು ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಾಂ ತೂಕಲಾ'', ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ''ದಸರಾ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vimal's film with Shriya titled Sandakari My Boss |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jul/15/vimals-film-with-shriya-titled-sandakari-my-boss-2003921.html |access-date=19 July 2019 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I don't want to be a producer who throws money at a project; I am hands on: Sharmiela Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-i-dont-want-to-be-a-producer-who-throws-money-at-a-project-i-am-hands-on-sharmiela-mandre/articleshow/94286608.cms |access-date=20 September 2022 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ೧೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the Bangalore Times Top 25 Most Desirable Women 2012 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bangalore-Times-Top-25-Most-Desirable-Women-2012/articleshow/20138687.cms |access-date=25 August 2013 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bangalore Times Most Desirable Women 2014, Asha Bhatt tops the list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bangalore-times-most-desirable-women-2014/articleshow/46932065.cms |access-date=20 April 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ರ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|೩೦ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the beautiful ladies who make up Bangalore Times' 30 Most Desirable Women of 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-beautiful-ladies-who-make-up-bangalore-times-30-most-desirable-women-of-2020/articleshow/83095404.cms |access-date=10 June 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ಸಿನಿಮಾಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | †
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
|}

=== ನಟಿಯಾಗಿ ===

* ''ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
!ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ಪಾತ್ರ
! class=&quot;unsortable&quot; |ಟಿಪ್ಪಣಿ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2007
|ಸಜನಿ
|ಸಜನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |date=26 February 2007 |title=Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913070344/https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |archive-date=13 September 2022 |access-date=13 September 2022 |website=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|
|
|-
|''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]''
|ಕಿರಣ್
|
|
|-
|''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]''
|ತಾವೇ ಆಗಿ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2009
|''ಶಿವಮಣಿ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ''
|ಪತ್ರಕರ್ತೆ 
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಅನುಷಾ
|
|
|-
|''ಕರಿ ಚಿರತೆ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|2011
|''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್]]''
|ಚಾರ್ಮಿ
|
|
|-
|2012
|''ಮಿರಟ್ಟಲ್''
|ದೀಪಿಕಾ
|[[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sharmila Mandre's in dilemma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Sharmila-Mandres-in-dilemma/articleshow/6214217.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104114416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-26/news-interviews/28274864_1_tamil-film-roles-kannada-industry |archive-date=4 November 2012 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|''ಕೆವ್ವು ಕೆಕ''
|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ
|[[ತೆಲುಗು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christopher |first=Kavya |title=Sharmila to debut in Tollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Sharmila-to-debut-in-Tollywood/articleshow/16637707.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028032040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-02/news-interviews/34217301_1_sharmila-mandre-tamil-debut-kannada-films |archive-date=28 October 2012 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]''
|
|
|-
|2015
|''ಮುಮ್ತಾಜ್''
|ಅಂಜಲಿ/ ಮುಮ್ತಾಜ್
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''ಆಕೆ''
|ಶರ್ಮಿಳಾ ದೇಸಾಯಿ / ಮಾಯಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2016 |title=Chiranjeevi Sarja and Sharmiela Mandre's &quot;Aake&quot; is completed.. |url=http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |publisher=News Karnataka |access-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2025 |archive-date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153845/http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|
|-
|2022
|''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=Meet the girl gang of Yogaraj Bhat's next titled Gaalipata 2! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-girl-gang-of-yogaraj-bhats-next/articleshow/71638369.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''ಮಂಡಲ: ದ ಯುಎಫ್ಓ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್''
|ಮಾಯಾ ಮೇಲುಕೋಟೆ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Suresh |first=Sunayana |title=A multi-starrer sci-fi adventure drama in the works in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/a-multi-starrer-sci-fi-adventure-drama-in-the-works-in-kannada/articleshow/64698983.cms |access-date=6 April 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
|''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]''
|ಮೇಕಪ್ ಮಲ್ಲಿಕಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 August 2023 |title=KRG Studios collaborates with TVF for a film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921070608/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-date=21 September 2023 |access-date=23 November 2023 |website=[[The Hindu]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ''†
| {{TBA}}
|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ; ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar’s ‘Adhirshtasaali’ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/ |access-date=21 January 2024 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ದಸರಾ''†
|ಅನಿಕಾ
|ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್
|&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre's next has a new title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandres-next-has-a-new-title/articleshow/76481771.cms |access-date=25 June 2020 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಭಾಷೆ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| ೨೦೧೮
| ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kannada actress Sharmiela Mandre produces Vimal's film |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/170718/kannada-actress-produces-vimals-film.html |access-date=17 July 2018 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೧
| ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Subramanian |first=Anupama |date=11 August 2019 |title=Dinesh, Deepthi Thivesh team up for a rom-com |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/110819/dinesh-deepthi-thivesh-team-up-for-a-rom-com.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ''ಸಿಲಾ ನೋಡಿಗಲಿಲ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=No double role please |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/no-double-role-please/articleshow/105243056.cms |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ದಸರಾ'' †
| ಕನ್ನಡ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Exclusive - Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre unite for a murder mystery titled Dasara |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandre-unite-for-a-murder-mystery/articleshow/70992153.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಮ್ ತೂಗಲ'' †
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to back Balaji Mohan's next, Kaadhal Konjam Thookala |url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |access-date=15 September 2021 |website=Cinema Express |language=en |archive-date=25 ಜನವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125184937/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ವರ್ಗ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಫಲಿತಾಂಶ
! 
|-
| ೨೦೧೧
| ಸೌತ್ ಸ್ಕೋಪ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| ''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=I'll soon be a size zero: Swayamvara's Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/ill-soon-be-a-size-zero-sharmila/articleshow/5750621.cms |access-date=2 April 2010 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೪
| rowspan=&quot;2&quot; | ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು(ಸೈಮಾ)
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಆರಂಭಿಕ ನಟಿ - ತೆಲುಗು
| ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=3rd SIIMA Awards 2014 Winners: And the SIIMA Awards goes to |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/And-the-SIIMA-Awards-go-to-/articleshow/42532423.cms |access-date=22 December 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೨
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ ೨]]''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=SIIMA Awards 2023: RRR, 777 Charlie win big; Jr NTR, Yash named Best Actors; Sreeleela and Srinidhi Shetty are Best Actresses |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/siima-awards-2023-telugu-kannada-winners-list-jr-ntr-yash-rrr-kantara-8942103/lite/ |access-date=15 September 2023 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ಚಂದನವನ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2023 |title=CFC Academy Awards 2023 : ಚಂದನವನ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಿಷಬ್, ನಟಿ ಶರ್ಮಿಳಾ |url=https://zeenews.india.com/kannada/entertainment/chandanavana-film-critics-academy-awards-2023-winner-list-121100/amp |access-date=12 November 2023 |website=Zee News Kannada}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|2564747|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ}}
* [https://www.instagram.com/sharmielamandre/ ಅಧಿಕೃತ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಖಾತೆ]
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>4ih4ow5ddj2pni4js6w07i8t93qjamj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432226</id>
      <parentid>1432196</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gopala Krishna A</username>
        <id>23266</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-54010-91|~2026-54010-91]] ([[User talk:~2026-54010-91|talk]]) to last revision by [[User:A826|A826]]</comment>
      <origin>1371333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42403" sha1="kztoqb0pcq3hb334wfjnnvwg763ql74" xml:space="preserve">
{{Infobox person
| name               = ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| image              = Sharmiela Mandre at 60th South Filmfare Awards 2013 (cropped).jpg
| caption            = ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ
| other_names        = 
| birth_name         = 
| birth_date         = ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sathish Ninasam's birthday wish for Gaalipata 2 actress Sharmiela Mandre is all things beautiful |publisher=Zoom TV |date=28 October 2020 |access-date=28 October 2021 |url=https://www.zoomtventertainment.com/kannada-cinema/article/sathish-ninasams-birthday-wish-for-gaalipata-2-actress-sharmiela-mandre-is-all-things-beautiful/673850}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SHMA&quot; /&gt;
| birth_place        = [[ಬೆಂಗಳೂರು]]
| education          = ಸೋಫಿಯಾ ಹೈ ಸ್ಕೂಲ್, ಬೆಂಗಳೂರು
| occupation         = ನಟಿ, ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕಿ
| years_active       = ೨೦೦೬–ಇಂದಿನವರೆಗೆ
| spouse             = 
| relatives          = ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ (ಸೋದರತ್ತೆ)
}}

'''ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ''' (ಜನನ ೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೮೭) ಒಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ನಟಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಮಾಪಕಿ, ಅವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರರಂಗ|ಕನ್ನಡ]] ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ''ಸಜ್ನಿ'' (೨೦೦೬) ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ನಟನೆಗೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು ಮತ್ತು ನಂತರ ಅದೇ ವರ್ಷ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪಡೆದರು. ಇವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಂ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮೂಲಕ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=28 October 2015 |title=Sharmeila Mandre: Mumtaz reincarnated |url=https://www.deccanchronicle.com/151028/entertainment-sandalwood/article/mumtaz-reincarnated |access-date=30 October 2015 |work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

ನಂತರ, ಅವರು ಕನ್ನಡ ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'' (೨೦೦೯) ಮತ್ತು ''ಸ್ವಯಂವರ'' (೨೦೧೦) ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸೆ ಪಡೆದರು. ಅವರು ''ಮಿರತ್ತಲ್'' (೨೦೧೨) ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ'' (೨೦೧೩) ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಎರಡನೆಯದಕ್ಕೆ, ಅವರು  &quot;ಸೈಮಾ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ-ತೆಲುಗು&quot; ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗೊಂಡರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಚಿತ್ರಗಳು ''ಆಕೆ'' (೨೦೧೭), ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' (೨೦೨೨) ಮತ್ತು ''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]'' (೨೦೨೪) ಆಗಿವೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=I do films out of passion, not for money: Kannada star Sharmiela Mandre |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2020/Oct/28/i-do-films-out-of-passion-not-for-moneysharmiela-mandre-2215778.html |access-date=20 March 2022 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ ==
ಮಾಂಡ್ರೆ ೧೯೮೭ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೮ರಂದು [[ಕರ್ನಾಟಕ|ಕರ್ನಾಟಕದ]] [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ]] ಜನಿಸಿದರು &lt;ref name=&quot;SHMA&quot;&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |title=Exclusive! Masala on Sharmiela Mandre |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/171018/masala-on-sharmiela-mandre.html |access-date=28 October 2022 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Team Dasara reveal Sharmiela Mandre's character poster on her birthday, see pic |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/team-dasara-reveal-sharmiela-mandres-character-poster-on-her-birthday/articleshow/78909358.cms |access-date=28 October 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; . ಅವರ ತಂದೆ ದಯಾನಂದ ಮಾಂಡ್ರೆ ಒಬ್ಬ ಉದ್ಯಮಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ರೇಸಿಂಗ್ ಉತ್ಸಾಹಿ. ಅವರ ಅಜ್ಜ ರಮಾನಂದ ನಾರಾಯಣರಾವ್ ಮಾಂಡ್ರೆ &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Ramananda Narayanrao Mandre's Sangam Talkies: This theatre is disabled-friendly |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/234969/this-theatre-disabled-friendly.html |access-date=20 December 2013 |work=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt; ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕ, ವಿತರಕ ಮತ್ತು ಸಂಗಮ್ ಟಾಕೀಸ್‌ನ ಸ್ಥಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಸೋದರತ್ತೆ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ಮಾಪಕರಾಗಿದ್ದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=14 January 2018 |title=Bidding adieu to Sunanda Murali Manohar in Bengaluru |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/bidding-adieu-to-sunanda-murali-manohar-in-bengaluru/articleshow/62486699.cms |access-date=18 January 2018 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ಅವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸೋಫಿಯಾ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Hegde |first=Prajwal |date=26 July 2009 |title=School identities take back seat |url=https://timesofindia.indiatimes.com/silver-jubilee/school-identities-take-back-seat/articleshow/4821998.cms |access-date=21 April 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ==

=== ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಯಶಸ್ಸು (೨೦೦೭-೨೦೧೧) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre,_Ganesh.jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ (ಎಡ), [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] (ಬಲ) ೨೦೦೭ರ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೦೭ ರಲ್ಲಿ ''ಸಜ್ನಿ ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು, ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಅವರ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸುನಂದಾ ಮುರಳಿ ಮನೋಹರ್ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಈ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವರು [[ಧ್ಯಾನ್]] ಜೊತೆ ಕಾಲೇಜು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=16 February 2007 |title=Gandhinagar gossip: Sharmeila Mandre |url=http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516024657/http://www.hindu.com/fr/2007/02/16/stories/2007021601890400.htm |archive-date=16 May 2008 |access-date=26 May 2021 |website=The Hindu}}&lt;/ref&gt; &quot;ಹೊಸಬರಾದ ಶರ್ಮಿಳಾ ಅದ್ಭುತ ನಟಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಮುಂದೆ ಉಜ್ವಲ ಭವಿಷ್ಯವಿದೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್'' ನ ವಿಮರ್ಶಕರೊಬ್ಬರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |title=Sajini Movie Review: Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |access-date=26 February 2010 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; [[ಗಣೇಶ್ (ನಟ)|ಗಣೇಶ್]] ಜೊತೆ ''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]'' ಚಿತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಕಮರ್ಶಿಯಲ್ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡರು. &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ, ತಮ್ಮ ಎರಡನೇ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ನಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತರು ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ''ರೆಡಿಫ್.ಕಾಮ್'' ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Krishna: Treat for Ganesh fans |url=https://www.rediff.com/movies/2007/oct/05krishna.htm |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt;ಅವರ ನಟನೆಯ ''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]'' ಚಿತ್ರವೂ ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie Review : E Bandhana - Sify |url=http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408185716/http://www.sify.com/movies/e-bandhana-review-kannada-14579905.html |archive-date=8 April 2014 |work=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೮ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ದರ್ಶನ್ ತೂಗುದೀಪ್|ದರ್ಶನ್]] ಜೊತೆ ''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]'' &lt;ref&gt;{{Cite web |year=2008 |title=Navagraha will feature seven actors ? all sons of senior actors who were popular for their roles as villains on the Kannada film screen |url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115209/http://archive.mid-day.com/entertainment/2008/mar/1032039.htm |archive-date=26 August 2014 |website=Mid Day}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=21 October 2008 |title=Guest entry |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/guest-entry/articleshow/22378975.cms |website=[[Bangalore Mirror]]}}&lt;/ref&gt;

೨೦೦೯ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮೊದಲು [[ಶ್ರೀ ಮುರಳಿ (ನಟ)|ಶ್ರೀಮುರಳಿ]] ಎದುರು ''ಶಿವಮಣಿ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 November 2008 |title=From Hospitality to Sandalwood |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2008/Nov/05/from-hospitality-to-sandalwood-4601.html |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದೇವದಾಸ್ ಕಾಪಿಕಾಡ್]] ಮತ್ತು [[ರಮೇಶ್ ಅರವಿಂದ್]] ಅವರೊಂದಿಗೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ'&lt;nowiki/&gt;'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=First Look: Ramesh Arvind's Venkata In Sankata |url=http://www.rediff.com/movies/2009/jan/20first-look-ramesh-arvind-venkata-in-sankata.htm |access-date=20 January 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ''ರೆಡಿಫ್'' ಹೇಳುವಂತೆ, &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&quot; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venkata In Sankata: Worth a watch |url=http://www.rediff.com/movies/2009/feb/19review-venkata-in-sankata.htm |access-date=19 February 2009 |publisher=Rediff.com}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೦ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಮೊದಲು [[ದಿಗಂತ್ (ನಟ)|ದಿಗಂತ್]] ಎದುರು ''[[ಸ್ವಯಂವರ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಸ್ವಯಂವರ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to quit Sandalwood? - The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140112171847/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Sharmiela-Mandre-to-quit-Sandalwood/articleshow/28631931.cms |archive-date=12 January 2014 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ ಅವರು [[ದುನಿಯಾ ವಿಜಯ್]] ಎದುರು ''&lt;nowiki/&gt;'ಕರಿ ಚಿರತೆ''' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref name=&quot;Sify&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Movie review |url=https://m.sify.com/movies/kari-chirathe-review-kannada-pclxGfbcbhefb.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623052112/https://www.sify.com/movies/varshadhaare--review-kannada-pclx2Uajaeeef.html |archive-date=23 June 2020 |access-date=21 February 2016 |work=Sify}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೧ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಪ್ರೇಮ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|&lt;nowiki/&gt;'ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 June 2011 |title=A total mishmash affair |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/171389/a-total-mishmash-affair.html |access-date=24 June 2011 |website=Deccan Herald}}&lt;/ref&gt;

=== ವೃತ್ತಿಜೀವನ ವಿಸ್ತರಣೆ (೨೦೧೨-೨೦೧೭) ===
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(2).jpg|right|thumb|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೫ರ ''ಮುಮ್ತಾಜ್''ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ]]
ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರ ''&lt;nowiki/&gt;'ಧೀ''' ನ ರೀಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಮಿರತ್ತಲ್'' ' ಚಿತ್ರದ ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ವಿನಯ್ ಜೊತೆ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Actor Vinay Rai ready to kick start- Entertainment - DNA |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116074404/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_actor-vinay-rai-ready-to-kick-start_1494332 |archive-date=16 January 2011 |access-date=17 January 2011}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Rangajaran |first=Malathi |date=4 August 2012 |title=Mirattal: In jest |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430021527/https://www.thehindu.com/features/cinema/mirattal-in-jest/article3727480.ece |archive-date=30 April 2022 |access-date=4 June 2018 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾರಿ ನರೇಶ್ ಜೊತೆ ''&lt;nowiki/&gt;'ಕೆವ್ವು ಕೇಕ' ಚಿತ್ರದ'' ಮೂಲಕ ತೆಲುಗು ಚಿತ್ರರಂಗಕ್ಕೆ ಪಾದಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Pasupulate |first=Karthik |title=Allari Naresh to romance Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allari-Naresh-to-romance-Sharmila-Mandre/articleshow/16654489.cms |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20130126190903/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-03/news-interviews/34238083_1_boppanna-chandrasekhar-jhanavi-productions-allari-naresh |archive-date=26 January 2013 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರ ಪಾತ್ರವು ಆನಂದದಾಯಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.

''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ತರುಣ್ ಚಂದ್ರ]] ಎದುರು ಮಾಂಡ್ರೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Talukdar, Taniya |date=8 April 2013 |title=Goa launched in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Goa-launched-in-Kannada/articleshow/19440089.cms |access-date=6 March 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ]]'', &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಆಕರ್ಷಕ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಎಲ್ಲರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಬರೆದಿದೆ.  ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೪ ರಲ್ಲಿ, ಖಾಲಿದ್ ಮೊಹಮ್ಮದ್ ನಿರ್ದೇಶನದ ''ಕಥಾ'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಾಯಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಲು ಅವರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ೧೯೮೩ರ ಅದೇ ಹೆಸರಿನ ಚಿತ್ರದ ರಿಮೇಕ್ ಆಗಿದ್ದು, ದೀಪ್ತಿ ನವಲ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳಬೇಕಿತ್ತು, ಆದರೆ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು.  ೨೦೧೫ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ಧರ್ಮ ಕೀರ್ತಿರಾಜ್ ಎದುರು ''ಮುಮ್ತಾಜ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ &quot;ಶೀರ್ಷಿಕೆ ಪಾತ್ರ&quot;ವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=13 August 2015 |title=Kannada film Mumtaaz: Music, instinct is all it takes? |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music-instinct-is-all-it-takes/article7535329.ece |access-date=13 August 2015 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ಅವರು ತಮಿಳು ಚಿತ್ರ ''ಮಾಯಾ'' (೨೦೧೫) ದ ರಿಮೇಕ್ ಆದ ' ''ಆಕೆ'' ' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ [[ಚಿರಂಜೀವಿ ಸರ್ಜಾ]] ಎದುರು ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre and Chiranjeevi Sarja's 'Aaake' is a remake |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/aake-is-a-remake/articleshow/56571194.cms |access-date=25 July 2018 |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt; ''[[ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರೋನಿಕಲ್|ಡೆಕ್ಕನ್ ಕ್ರಾನಿಕಲ್]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟನೆಯಿಂದ 'ಹೆದರಿಸುತ್ತಾರೆ' ಮತ್ತು ಕಥೆಯ ಉಳಿದ ಅಂಶಗಳು ಅವರ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೀಖಿಸಿದೆ, &lt;ref&gt;{{Cite web |last=SM |first=Shashiprasad |date=30 June 2017 |title=Aake movie review: Watch 'Her,' she is a bit scary |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/movie-reviews/300617/aake-movie-review-watch-her-she-is-a-bit-scary.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ದಿ ನ್ಯೂಸ್ ಮಿನಿಟ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪರದೆಯ ಮೇಲೆ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=30 June 2017 |title='Aake' Review: Plenty of chills and thrills, and a strong story to tell too |url=https://www.thenewsminute.com/article/aake-review-plenty-chills-and-thrills-and-strong-story-tell-too-64440 |access-date=30 June 2017 |website=The News Minute}}&lt;/ref&gt; ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಅವರು [[ಶಿವರಾಜ್‍ಕುಮಾರ್ (ನಟ)|ಶಿವರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್]] ಅವರ ' ''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಲೀಡರ್'&lt;nowiki/&gt;]]'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಪತ್ರಕರ್ತೆಯ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಬೆಲ್ಲಿ ಡ್ಯಾನ್ಸ್ ಕಲಿತರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Anien |first=Tini Sara |date=19 May 2017 |title=Dance comes very easily to me: Sharmiela |url=https://www.deccanherald.com/amp/content/612470/dance-comes-very-easily-me.html |access-date=25 May 2017 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;

=== ವಿರಾಮ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಕೆಲಸ (೨೦೧೮-ಇಂದಿನವರೆಗೆ) ===
ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ನಟನೆಯಿಂದ ೪ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಅವರು ೨೦೨೨ ರಲ್ಲಿ ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]'' ರೊಂದಿಗೆ ತೆರೆಗೆ ಮರಳಿದರು. ಅವರು [[ಪವನ್ ಕುಮಾರ್ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಪವನ್ ಕುಮಾರ್]] ಎದುರು ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ನಟಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=9 May 2022 |title=Gaalipata 2 release date announced |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2022/may/09/gaalipata-2release-date-announced-2451299.html |access-date=4 July 2022 |work=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |date=22 October 2021 |title=Yogaraj Bhat's Gaalipata 2 team wraps up shooting |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/gaalipata-2-team-wraps-up-shooting/articleshow/87205695.cms |access-date=5 November 2021 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt; ''[[ದಿ ಹಿಂದೂ]]''  &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Khajane |first=Muralidhara |date=12 August 2022 |title='Gaalipata 2' movie review: An entertaining and emotional tale of friendship |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/gaalipata-2-movie-review-an-entertaining-and-emotional-tale-of-friendship/article65761565.ece/ |access-date=20 August 2022 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ಚಿತ್ರವು ವಾಣಿಜ್ಯಿಕವಾಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=13 August 2022 |title=Gaalipata 2 : ಭಟ್ರು ಜೊತೆ ಗಣಿ ಬಿಟ್ಟ ಗಾಳಿಪಟ - 2 ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್; ಮೊದಲ ದಿನವೇ ಬಾಕ್ಸ್ ಆಫೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಕಲೆಕ್ಷನ್ |url=https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |access-date=15 August 2022 |website=News18 Kannada |language=kn |archive-date=17 ಆಗಸ್ಟ್ 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817063631/https://kannada.news18.com/news/entertainment/ganesh-starrer-gaalipata-2-worldwide-box-office-day-1-collection-pvn-819300.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೩ ರಲ್ಲಿ, ಅವರು ''ಮಂಡಲ: ದಿ ಯುಎಫ್‌ಒ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್'' ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bagchi |first=Shrabonti |date=21 December 2018 |title='Mysore Masala': of aliens and abductions |url=https://www.livemint.com/Leisure/lEOHUJjE5EORuOUqnVIlUK/Mysore-Masala-of-aliens-and-abductions.html |access-date=6 April 2019 |website=livemint.com |language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Inspired by heritage, Ajay comes up with sci-fi saga |url=https://www.deccanherald.com/metrolife/metrolife-move/inspired-heritage-ajay-comes-689158.html |access-date=6 April 2019 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; ''ದಿ ನ್ಯೂ ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಏರೋಸ್ಪೇಸ್ ಎಂಜಿನಿಯರ್ ಆಗಿ ಮನವೊಪ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ನೋಟ ಮತ್ತು ದೇಹ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 August 2018 |title=Mandala movie review: Great potential let down by the visuals |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2023/Mar/11/mandala-movie-review-great-potential-let-down-by-the-visuals-2554916.html |access-date=24 November 2023 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt;

== ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳು ==
[[ಚಿತ್ರ:Sharmila_Mandre_(4).jpg|thumb|ಫೋಟೋಶೂಟ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ]]
ಇವರು ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ &quot;ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್ಸ್&quot; ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸ್ವಂತ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು'' (೨೦೧೮) ಮತ್ತು ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್'' ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Evanukku Engeyo Matcham Irukku Movie Review: Critic Review of Evanukku Engeyo Matcham Irukku |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/evanukku-engeyo-matcham-irukku/movie-review/66987280.cms |access-date=22 August 2019 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dinesh's Naanum Single Dhaan set in London |url=https://www.sify.com/movies/dinesh’s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190810110420/https://www.sify.com/movies/dinesh%E2%80%99s-naanum-single-dhaan-set-in-london-news-tamil-tiklBsgcfcdde.html |archive-date=10 August 2019 |website=[[Sify]]}}&lt;/ref&gt; ಇವರು ಮುಂಬರುವ ತಮಿಳು ಚಿತ್ರಗಳಾದ ''ಸಂದಕ್ಕರಿ'' ಮತ್ತು ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಾಂ ತೂಕಲಾ'', ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ''ದಸರಾ'' ಚಿತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಿದ್ದಾರೆ. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vimal's film with Shriya titled Sandakari My Boss |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/jul/15/vimals-film-with-shriya-titled-sandakari-my-boss-2003921.html |access-date=19 July 2019 |website=The New Indian Express}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=I don't want to be a producer who throws money at a project; I am hands on: Sharmiela Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/exclusive-i-dont-want-to-be-a-producer-who-throws-money-at-a-project-i-am-hands-on-sharmiela-mandre/articleshow/94286608.cms |access-date=20 September 2022 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

[[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|ಬೆಂಗಳೂರು ಟೈಮ್ಸ್‌ನ ೨೫ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಡ್ರೆ ೨೦೧೨ ರಲ್ಲಿ ೧೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ೨೦೧೪ರಲ್ಲಿ ೮ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the Bangalore Times Top 25 Most Desirable Women 2012 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Bangalore-Times-Top-25-Most-Desirable-Women-2012/articleshow/20138687.cms |access-date=25 August 2013 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Bangalore Times Most Desirable Women 2014, Asha Bhatt tops the list |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/bangalore-times-most-desirable-women-2014/articleshow/46932065.cms |access-date=20 April 2015 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ೨೦೨೦ರ [[ದಿ ಟೈಮ್ಸ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ|೩೦ ಅತ್ಯಂತ ಅಪೇಕ್ಷಣೀಯ ಮಹಿಳೆಯರ]] ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ೨೦ನೇ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Meet the beautiful ladies who make up Bangalore Times' 30 Most Desirable Women of 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-beautiful-ladies-who-make-up-bangalore-times-30-most-desirable-women-of-2020/articleshow/83095404.cms |access-date=10 June 2021 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;

== ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಪಟ್ಟಿ ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ಕೀ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | †
| ಇನ್ನೂ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
|}

=== ನಟಿಯಾಗಿ ===

* ''ಎಲ್ಲಾ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿವೆ, ಬೇರೆ ಭಾಷೆಯದ್ದಾಗಿದ್ದರೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ವರ್ಷ
!ಶೀರ್ಷಿಕೆ
!ಪಾತ್ರ
! class=&quot;unsortable&quot; |ಟಿಪ್ಪಣಿ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2007
|ಸಜನಿ
|ಸಜನಿ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=RG Vijayasarathy |date=26 February 2007 |title=Nothing original about Sajini |url=https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913070344/https://www.rediff.com/movies/2007/feb/26sssaj.htm |archive-date=13 September 2022 |access-date=13 September 2022 |website=[[Rediff.com]]}}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಕೃಷ್ಣ (೨೦೦೭ರ ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಕೃಷ್ಣ]]''
|ಅಂಜಲಿ
|
|
|-
|''[[ಈ ಬಂಧನ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಈ ಬಂಧನ]]''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2008
|''[[ನವಗ್ರಹ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ನವಗ್ರಹ]]''
|ಕಿರಣ್
|
|
|-
|''[[ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಸ್ತ್ ಮಜಾ ಮಾಡಿ]]''
|ತಾವೇ ಆಗಿ
|ಅತಿಥಿ ಪಾತ್ರ
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2009
|''ಶಿವಮಣಿ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|''ವೆಂಕಟ ಇನ್ ಸಂಕಟ''
|ಪತ್ರಕರ್ತೆ 
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2010
|''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಅನುಷಾ
|
|
|-
|''ಕರಿ ಚಿರತೆ''
|ಶ್ರುತಿ
|
|
|-
|2011
|''[[ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಧನ್ ಧನಾ ಧನ್]]''
|ಚಾರ್ಮಿ
|
|
|-
|2012
|''ಮಿರಟ್ಟಲ್''
|ದೀಪಿಕಾ
|[[ತಮಿಳು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sharmila Mandre's in dilemma |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Sharmila-Mandres-in-dilemma/articleshow/6214217.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104114416/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-26/news-interviews/28274864_1_tamil-film-roles-kannada-industry |archive-date=4 November 2012 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2013
|''ಕೆವ್ವು ಕೆಕ''
|ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ
|[[ತೆಲುಗು]] ಚಲನಚಿತ್ರ
|&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Christopher |first=Kavya |title=Sharmila to debut in Tollywood |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Sharmila-to-debut-in-Tollywood/articleshow/16637707.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121028032040/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-02/news-interviews/34217301_1_sharmila-mandre-tamil-debut-kannada-films |archive-date=28 October 2012 |access-date=4 October 2012 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
|2014
|''[[ಗೋವಾ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗೋವಾ]]''
|
|
|-
|2015
|''ಮುಮ್ತಾಜ್''
|ಅಂಜಲಿ/ ಮುಮ್ತಾಜ್
|
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |2017
|''ಆಕೆ''
|ಶರ್ಮಿಳಾ ದೇಸಾಯಿ / ಮಾಯಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=24 December 2016 |title=Chiranjeevi Sarja and Sharmiela Mandre's &quot;Aake&quot; is completed.. |url=http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |publisher=News Karnataka |access-date=25 ನವೆಂಬರ್ 2025 |archive-date=8 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908153845/http://www.newskarnataka.com/sandalwood/chiranjeevi-sarjas-aake-is-completed |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|''[[ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಮಾಸ್ ಲೀಡರ್]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|
|-
|2022
|''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ 2]]''
|ಶರ್ಮಿಳಾ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=Meet the girl gang of Yogaraj Bhat's next titled Gaalipata 2! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/meet-the-girl-gang-of-yogaraj-bhats-next/articleshow/71638369.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|2023
|''ಮಂಡಲ: ದ ಯುಎಫ್ಓ ಇನ್ಸಿಡೆಂಟ್''
|ಮಾಯಾ ಮೇಲುಕೋಟೆ
|
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Suresh |first=Sunayana |title=A multi-starrer sci-fi adventure drama in the works in Kannada |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/a-multi-starrer-sci-fi-adventure-drama-in-the-works-in-kannada/articleshow/64698983.cms |access-date=6 April 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |2024
|''[[ಪೌಡರ್ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಪೌಡರ್]]''
|ಮೇಕಪ್ ಮಲ್ಲಿಕಾ
|
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 August 2023 |title=KRG Studios collaborates with TVF for a film |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20230921070608/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/krg-studios-collaborates-with-tvf-for-a-film/article67235180.ece |archive-date=21 September 2023 |access-date=23 November 2023 |website=[[The Hindu]] |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿ''†
| {{TBA}}
|ತಮಿಳು ಚಲನಚಿತ್ರ; ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ
|&lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Madhavan and Sharmiela Mandre completes shooting for Mithran Jawahar’s ‘Adhirshtasaali’ |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/madhavan-completes-shooting-for-mithran-jawahars-adhirshtasaali/article67748273.ece/ |access-date=21 January 2024 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; |''ದಸರಾ''†
|ಅನಿಕಾ
|ಪೋಸ್ಟ್-ಪ್ರೊಡಕ್ಷನ್
|&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre's next has a new title |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandres-next-has-a-new-title/articleshow/76481771.cms |access-date=25 June 2020 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|}

=== ನಿರ್ಮಾಪಕಿಯಾಗಿ ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+
! ವರ್ಷ
! ಶೀರ್ಷಿಕೆ
! ಭಾಷೆ
! class=&quot;unsortable&quot; | ಉಲ್ಲೇಖ
|-
| ೨೦೧೮
| ''ಇವನುಕ್ಕು ಎಂಗೆಯೊ ಮಚ್ಚಮ್ ಇರುಕ್ಕು''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kannada actress Sharmiela Mandre produces Vimal's film |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/170718/kannada-actress-produces-vimals-film.html |access-date=17 July 2018 |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೧
| ''ನಾನುಮ್ ಸಿಂಗಲ್ ಥಾನ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |last=Subramanian |first=Anupama |date=11 August 2019 |title=Dinesh, Deepthi Thivesh team up for a rom-com |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/110819/dinesh-deepthi-thivesh-team-up-for-a-rom-com.html |website=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ''ಸಿಲಾ ನೋಡಿಗಲಿಲ್''
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=No double role please |url=https://bangaloremirror.indiatimes.com/entertainment/south-masala/no-double-role-please/articleshow/105243056.cms |website=Bangalore Mirror}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | ಘೋಷಿಸಿಲ್ಲ
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ದಸರಾ'' †
| ಕನ್ನಡ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=Exclusive - Sathish Ninasam and Sharmiela Mandre unite for a murder mystery titled Dasara |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/sathish-ninasam-and-sharmiela-mandre-unite-for-a-murder-mystery/articleshow/70992153.cms |access-date=24 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}&lt;/ref&gt;
|-
| style=&quot;background:#FFFFCC;&quot; | ''ಕಾದಲ್ ಕೊಂಜಮ್ ತೂಗಲ'' †
| ತಮಿಳು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sharmiela Mandre to back Balaji Mohan's next, Kaadhal Konjam Thookala |url=https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |access-date=15 September 2021 |website=Cinema Express |language=en |archive-date=25 ಜನವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230125184937/https://m.cinemaexpress.com/tamil/news/2022/sep/15/sharmiela-mandreto-back-balaji-mohans-next-kaadhal-konjam-thookala-34686.amp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|}

== ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಮನಿರ್ದೇಶನಗಳು ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!ವರ್ಷ
! ಪ್ರಶಸ್ತಿ
! ವರ್ಗ
! ಚಲನಚಿತ್ರ
!ಫಲಿತಾಂಶ
! 
|-
| ೨೦೧೧
| ಸೌತ್ ಸ್ಕೋಪ್ ಸ್ಟೈಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಟೈಲಿಶ್ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| ''ಸ್ವಯಂವರ''
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |last=Daithota |first=Madhu |title=I'll soon be a size zero: Swayamvara's Sharmila Mandre |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/ill-soon-be-a-size-zero-sharmila/articleshow/5750621.cms |access-date=2 April 2010 |work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೧೪
| rowspan=&quot;2&quot; | ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು(ಸೈಮಾ)
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಹಿಳಾ ಆರಂಭಿಕ ನಟಿ - ತೆಲುಗು
| ''ಕೆವ್ವು ಕೇಕ''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{Cite web |title=3rd SIIMA Awards 2014 Winners: And the SIIMA Awards goes to |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/And-the-SIIMA-Awards-go-to-/articleshow/42532423.cms |access-date=22 December 2015 |website=The Times of India}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೨
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ - ಕನ್ನಡ
| rowspan=&quot;2&quot; | ''[[ಗಾಳಿಪಟ ೨ (ಚಲನಚಿತ್ರ)|ಗಾಳಿಪಟ ೨]]''
|ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ
| &lt;ref&gt;{{ಉಲ್ಲೇಖ ಸುದ್ದಿ |title=SIIMA Awards 2023: RRR, 777 Charlie win big; Jr NTR, Yash named Best Actors; Sreeleela and Srinidhi Shetty are Best Actresses |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/siima-awards-2023-telugu-kannada-winners-list-jr-ntr-yash-rrr-kantara-8942103/lite/ |access-date=15 September 2023 |work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt;
|-
| ೨೦೨೩
| ಚಂದನವನ ಚಲನಚಿತ್ರ ವಿಮರ್ಶಕರ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
| ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿ
|ಗೆಲುವು
| &lt;ref&gt;{{Cite web |date=6 March 2023 |title=CFC Academy Awards 2023 : ಚಂದನವನ ಫಿಲ್ಮ್ ಕ್ರಿಟಿಕ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ.. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟ ರಿಷಬ್, ನಟಿ ಶರ್ಮಿಳಾ |url=https://zeenews.india.com/kannada/entertainment/chandanavana-film-critics-academy-awards-2023-winner-list-121100/amp |access-date=12 November 2023 |website=Zee News Kannada}}&lt;/ref&gt;
|}

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==

* {{Imdb name|2564747|ಶರ್ಮಿಳಾ ಮಾಂಡ್ರೆ}}
* [https://www.instagram.com/sharmielamandre/ ಅಧಿಕೃತ ಇನ್ಸ್ಟಾಗ್ರಾಮ್ ಖಾತೆ]
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ತೆಲುಗು ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:೧೯೯೦ ಜನನ]]
[[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]
[[ವರ್ಗ:ಜೀವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಟಿಯರು]]</text>
      <sha1>kztoqb0pcq3hb334wfjnnvwg763ql74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಸೇನ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177735</id>
    <revision>
      <id>1432163</id>
      <parentid>1343371</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T01:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10308" sha1="oh20m1kt9chcf57jyeg41pmhwbt5qkq" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name               =ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಸೇನ
| image              = Keshub Chunder Sen (1838-1884).jpg
| image_size         = 
| caption            = Keshub Chandra Sen, {{circa|1870}}
| birth_date         = {{Birth date|df=yes|1838|11|19}}
| birth_place        = [[Calcutta]], [[Bengal Presidency]], [[Company rule in India|British India]]&lt;br /&gt;(present-day [[Kolkata]], [[West Bengal]], India)
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1884|01|08|1838|11|19}}
| death_place        = Calcutta, Bengal Presidency, [[British India]]
| occupation         = Religious reformer
| movement           = [[Bengal Renaissance]]
| organization       = [[Brahmo Samaj]]
| spouse             = [[Jaganmohini Devi]]
| children           = 10 including [[Suniti Devi]], [[Sucharu Devi]]
| relatives          = [[Naina Devi (singer)|Naina Devi]], [[Sadhana Bose]] (grand-daughters), Rudrani Dhar (adopted)
}}
'''ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಸೇನ'''1838-1884. ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಮತಸುಧಾರಕ.
==ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ== 
ಕಲ್ಕತ್ತೆಯ ಉಚ್ಛವರ್ಗದ ಕುಟುಂಬವೊಂದರಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿನ ಪ್ರೌಢಶಾಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಅನಂತರ ಕೆಲವು ಕಾಲ ಬಂಗಾಳ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ನೌಕರನಾಗಿದ್ದನಾದರೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮತ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು (1857) ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜದ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ. ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಮತಸುಧಾರಣೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಲು ಇಂಡಿಯನ್ ಮಿರರ್ ಎಂಬ ವಾರಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ. ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಜಾತಿಭೇದಗಳನ್ನು ತೊರೆದಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜದ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಲು ದಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಾಜ್ ವಿಂಡಿಕೇಟೆಡ್ ಎಂಬ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ(1863). ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಸಂಗಾತ್‍ಸಭೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ.
==ಸಮಾಜಸೇವೆ==
ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜದ ಪ್ರಧಾನ ಆಚಾರ್ಯನಾದ ದೇವೇಂದ್ರಠಾಕೂರನಿಗೂ ಕೇಶವಚಂದ್ರನಿಗೂ ಅಂತರ್ಜಾತಿಯ ವಿವಾಹ ಮತ್ತು ವಿಧವಾ ವಿವಾಹ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಭಿಪ್ರಾಯ ಹುಟ್ಟಿತಾಗಿ ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭರತವರ್ಷಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ (1866). ಈ ಸಮಾಜದ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವೇದದಿಂದಲೇ, ಬೈಬಲ್, ಕುರಾನು, ಜೆಂಡ್ ಅವೆಸ್ಥಾ ಮತ್ತು ಕೂಂಗ್ ಪೂ ಷೆ-ಮೊದಲಾದ ಅಕರಗಳಿಂದ ಆಯ್ದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗಭೇದವನ್ನು ಎಣಿಸದೆ ಎಲ್ಲರಗೂ ಈ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರಾಗಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಹೊಸ ಸಮಾಜದ ಮುಖ್ಯ ತತ್ತ್ವಗಳು ಇವು; ಈ ವಿಶ್ವವೆಲ್ಲ ಈಶನ ನಿವಾಸ. ಅವನನ್ನು ಹುಡುಕುವುದೇ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ. ಅವನ ತಿಳಿವನ್ನು ಕೊಡುವುದೇ ವೇದ. ದೈವಭಕ್ತಿಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಮತಗಳ ಮೂಲ. ಮಾನವ ಪ್ರೇಮವೇ ಸಂಸ್ಕøತಿ. ಸ್ವಾರ್ಥ ತ್ಯಾಗವೇ ಸಂನ್ಯಾಸ. ಈತ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೂ ಕ್ರೈಸ್ತ ಮಠಗಳ ಕಾರ್ಯವಿಧಾನ ಮೇಲು ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತೆನ್ನಬಹುದು.
ಕೇಶವಚಂದ್ರ 1870ರಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿನ ಜನಜೀವನದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡನಲ್ಲದೆ ತನ್ನ ಮತಸುಧಾರಣೆಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ. ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದ ಮೇಲೆ ಸಮಾಜಸುಧಾರಣೆಯ ಸಂಘವೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವುದು, ಸಮಾಜದ ಉದ್ದಾರಕ್ಕಾಗಿ ದಾನವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು, ಹೆಂಗಸರ ಜೀವನವನ್ನು ಉತ್ತಮಗೊಳಿಸುವುದು, ಪಾನನಿರೋಧ ಪ್ರಚಾರ, ವಿದ್ಯಾಪ್ರಚಾರ-ಇವು ಆ ಸಂಘದ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು. ಕೇಶವಚಂದ್ರನ ಪ್ರಯತ್ನದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ 1872ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜ ರೀತಿಯ ಮದುವೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಗೀಕಾರ ದೊರೆಯಿತು. ಸ್ತ್ರೀ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮುಡುಪಾದ ಒಂದು ಪಾಠಶಾಲೆಯನ್ನು ಗಂಡುಹುಡುಗರಿಗೆಂದು ಒಂದು ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪಾಠಶಾಲೆಯನ್ನು ನಿರಾಶ್ರೀತರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಆಶ್ರಮವನ್ನು ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ.
1878ರ ವೇಳೆಗೆ ಕೇಶವಚಂದ್ರನ ಸಮಾಜದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತಮ್ಮ ನಾಯಕನಲ್ಲಿದ್ದ ಅಭಿಮಾನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದುವೆನ್ನಬಹುದು; ಸಮಾಜದ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರು ಭಾಗಿಗಳಾಗಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂಥ ನಿಯಮಾವಳಿಯನ್ನು ರಚಿಸುವ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೇಶವಚಂದ್ರ ತಾನೇ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದುದು. ಮತಸುಧಾರಣೆಯ ವಿಚಾರವಾಗಿ ತಾನು ದೇವರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆದೇಶ ಪಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದುದು. 1872ರ ವಿವಾಹಕಾನೂನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಸಣ್ಣವಯಸ್ಸಿನ ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನ ಕೂಚ್‍ಬಿಹಾರ್ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ಮದುವೆಮಾಡಿದ್ದು. ಈ ಕಾರಣಗಳ ಸಲುವಾಗಿ ಅನೇಕ ಸದಸ್ಯರು ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಾಧಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮಸಮಾಜವೆಂಬ ಹೊಸ ಸಮಾಜವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು (1878).
ಆದರೂ ಕೇಶವಚಂದ್ರ ತನ್ನ ಸಮಾಜವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ. 1881ರಲ್ಲಿ ನವವಿಧಾನ್ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ. ತಾನು ಮತ್ತು 12 ಮಂದಿ ಪ್ರವರ್ತಕರು ಈ ಸಂದೇಶವನ್ನು ದೇವರಿಂದ ಆದೇಶವಾಗಿ ಪಡೆದಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ. ಕ್ರೈಸ್ತ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಗೂಢಾರ್ಥವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅವನ್ನು ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ತಂದ. ಈತನ ಮತಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಚಾರಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ರೈಸ್ತಮತದ ಅನುಕರಣವಾಗಿದ್ದುದರಿಂದ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಈತನ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಸಕ್ತಿ ಕ್ರಮೇಣ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು.
ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಒಳ್ಳೆಯ ಬರಹಗಾರನಾಗಿದ್ದನೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಈತ ಬರೆದ ಅನೇಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಸಾಯುವ ಮುನ್ನ ಈತ ಬರೆದ ದಿ ನ್ಯೂ ಸಂಹಿತ ಆರ್ ದಿ ಸೆಕ್ರೆಡ್ ಲಾಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಆರ್ಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ನ್ಯೂ ಡಿಸ್ಪೆನ್ಸೇಷನ್ ಎಂಬುದು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹವಾದ ಗ್ರಂಥ. 
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* {{Internet Archive author}} 
* [https://www.britannica.com/biography/Keshab-Chunder-Sen Keshab Chunder Sen] at the ''[[Encyclopædia Britannica]]''
* {{cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sen,_Keshab_Chandra |title=Sen, Keshab Chandra |work=[[Banglapedia]] |access-date=20 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200626142208/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sen,_Keshab_Chandra |archive-date=26 ಜೂನ್ 2020 |url-status=dead }}
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಕೇಶವಚಂದ್ರ ಸೇನ}}

{{Refimprove}}
{{Interwikineeded}}
[[ವರ್ಗ:ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ಬಂಗಾಳಿ ಬರಹಗಾರರು]]</text>
      <sha1>oh20m1kt9chcf57jyeg41pmhwbt5qkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಕೇರಳಂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180019</id>
    <revision>
      <id>1432162</id>
      <parentid>1430798</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T01:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>69876</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1432162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="470801" sha1="6l9vj6mvxskbgkg55yozr6kgfzn62fg" xml:space="preserve">{{databox}}
{{Infobox Indian state or territory
| name = ಕೇರಳ
| official_name = 
| type = ರಾಜ್ಯ
| image_seal = Government of Kerala Logo.svg{{!}}class=skin-invert
| image_skyline = &lt;!-- Do not add additional pictures here without discussion, per consensus [[Talk:Kerala/Archive_6#Infobox montage]]--&gt; Boathouse (7063399547).jpg
| image_caption = [[ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದು [[ಹೌಸ್ ಬೋಟ್]]
| nickname = &quot;[[ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ#ಕೇರಳ|ದೇವರ ಸ್ವಂತ ನಾಡು]]&quot;
| image_map = IN-KL.svg
| coordinates = {{coord|10.0|N|76.3|E|region:IN-KL|display=inline,title}}
| region = ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ
| before_was = [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]]&lt;br&gt;[[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]&lt;br&gt;[[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]]
| formation_date4 = 1 ನವೆಂಬರ್ 1956
| capital = ತಿರುವನಂತಪುರ
| districts = [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14]]
| governor = [[ರಾಜೇಂದ್ರ ಅರ್ಲೇಕರ್]]
| chief_minister = [[ವಿ. ಡಿ. ಸತೀಶನ್]]
| party = [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|INC]]
| judiciary = [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]]
| chief_secretary = ಬಿಶ್ವನಾಥ್ ಸಿನ್ಹಾ I.A.S.
| legislature_type = ಏಕಸಭಾ
| assembly = [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]
| assembly_seats = 140 ಸ್ಥಾನಗಳು
| rajya_sabha_seats = 9 ಸ್ಥಾನಗಳು
| lok_sabha_seats = 20 ಸ್ಥಾನಗಳು
| area_total_km2 = 38863
| area_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=About Kerala |url=https://kerala.gov.in/subdetail/NTM1ODMxNzQuNDg=/MjA0ODc2ODQuMzY= |access-date=10 March 2025 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210170237/https://www.kerala.gov.in/subdetail/NTM1ODMxNzQuNDg=/MjA0ODc2ODQuMzY= |archive-date=10 ಫೆಬ್ರವರಿ 2025 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| area_rank = 21ನೇ
| length_km = 560
| width_km = 70
| elevation_footnotes = &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kerala Physiography {{!}} Geographical location {{!}} Kerala {{!}} Kerala |url=https://kerala.me/geography |access-date=24 March 2023 |language=en-US |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324220056/https://kerala.me/geography |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| elevation_m = 900
| elevation_max_m = 2,695
| elevation_max_point = [[ಅನಮುಡಿ]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Anamudi – Peakbagger.com |url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10664 |access-date=24 March 2023 |website=www.peakbagger.com |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324210042/https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10664 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| elevation_min_m = −2.7
| elevation_min_point = [[ಕುಟ್ಟನಾಡು]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kuttanadan.com : Explore the Rice Bowl of Kerala |url=https://kuttanadan.com/ |access-date=24 March 2023 |website=Kuttanadan Website |language=en-US |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324210043/https://kuttanadan.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_footnotes = &lt;ref&gt;{{cite book | url=https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | title=Population Projections for India and States, 2011–2036 | date=July 2020 | access-date=25 March 2023 | archive-date=13 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230313055356/https://ruralindiaonline.org/en/library/resource/population-projections-for-india-and-states-2011-2036/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| population_total = 36,111,000
| population_as_of = 2025
| population_rank = 13ನೇ
| population_urban = 79.42%
| population_rural = 20.58%
| population_density = 890
| population_demonym = [[ಕೇರಳೀಯ]],&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/feb/25/india-state-kerala-to-be-renamed-keralam-malayalam-language|title=Indian state of Kerala to be renamed Keralam to reflect local pronunciation|first=Penelope|last=MacRae|work=The Guardian |date=25 February 2026}}&lt;/ref&gt; [[ಮಲಯಾಳಿಗಳು|ಮಲಯಾಳಿ]]
| official_langs = [[ಮಲಯಾಳಂ]]&lt;ref name=&quot;OfficialLang&quot;&gt;{{cite web |url=https://prsindia.org/files/bills_acts/acts_states/kerala/2026/Act3of2026KL.pdf |title=The Malayalam Language Act, 2025 |publisher=prsindia.org |date=5 March 2026 |access-date=22 April 2026 }}&lt;/ref&gt;
| GDP_footnotes = &lt;ref name=&quot;MOSPI&quot;&gt;{{cite web|url=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls|title=MOSPI State Domestic Product, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India|date=15 March 2021|accessdate=28 March 2021}}&lt;/ref&gt;
| GDP_total = {{Increase}} $167.90 billion (nominal)&lt;br/&gt;{{Increase}} $707.26 billion (PPP)
| GDP_year = 2025-26
| GDP_rank = 11ನೇ
| GDP_per_capita = {{Increase}} {{INRConvert|317723|lk=r}} (nominal)&lt;br/&gt;{{Increase}} $19,586 (PPP)
| GDP_per_capita_rank = 11ನೇ
| HDI = {{Increase}} 0.804 {{colour|#090|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು}}&lt;ref name=&quot;UNDP&quot;&gt;{{cite report|title=Subnational HDI|url=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/IND/?levels=1+4&amp;interpolation=0&amp;extrapolation=0|access-date=1 April 2026|work=Global Data Lab, [[United Nations Development Programme]]}}&lt;/ref&gt;
| HDI_year = 2023
| HDI_rank = 2ನೇ
| literacy = 95.3%&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.mospi.gov.in/sites/default/files/publication_reports/AnnualReport_PLFS2023-24L2.pdf |title=Annual Report, Periodic Labour Force Survey (PLFS) (July 2023 – June 2024) |date=23 September 2024 |publisher=National Sample Survey Office, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |pages=A-10 |chapter=Appendix-A: Detailed tables, Table (7): Literacy rate (in per cent) of persons of different age groups for each State/UT (persons, age-group (years): 7 &amp; above, rural+urban (column 6))}}&lt;/ref&gt;
| literacy_year = 2024
| literacy_rank = 4ನೇ
| sex_ratio = 1084[[female|♀]]/1000 [[male|♂]]&lt;ref name=&quot;pc-census2011&quot; /&gt;
| sexratio_year = 2025
| sexratio_rank = 17ನೇ
| iso_code = IN-KL
| registration_plate = KL
| website = kerala.gov.in
| foundation_day = 1 ನವೆಂಬರ್
| mammal = [[ಭಾರತೀಯ ಆನೆ]]&lt;ref name=&quot;ENVIS&quot;&gt;{{Cite web |date=1 December 2017 |title=State Symbols of India |url=http://wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415100206/http://wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |archive-date=15 April 2021 |access-date=3 June 2022 |publisher=ENVIS Centre on Wildlife &amp; Protected Areas}}&lt;/ref&gt;
| bird = [[ಮಹಾಶಿಖಿ]]&lt;ref name=&quot;ENVIS&quot; /&gt;
| fish = [[ಗ್ರೀನ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್]]
| butterfly = [[ಪಾಪಿಲಿಯೋ ಬುದ್ಧ]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Jacob |first=Aneesh |title='Budha Mayoori' to be named Kerala's state butterfly |language=en |work=Mathrubhumi |url=https://english.mathrubhumi.com/technology/science/budha-mayoori-to-be-named-kerala-s-state-butterfly-1.3305480 |url-status=dead |access-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330094056/https://english.mathrubhumi.com/technology/science/budha-mayoori-to-be-named-kerala-s-state-butterfly-1.3305480 |archive-date=30 March 2019}}&lt;/ref&gt;
| flower = [[ಕಸ್ಸಿಯಾ ಫಿಸ್ಟುಲಾ|ಸ್ವರ್ಣ ಮರ]]&lt;ref name=&quot;ENVIS&quot; /&gt;
| tree = [[ತೆಂಗಿನ]] ಮರ&lt;ref name=&quot;ENVIS&quot; /&gt;
| fruit = [[ಹಲಸು]]&lt;ref&gt;{{Cite news |date=17 March 2018 |title=Jackfruit to be Kerala's state fruit; declaration on March 21 |work=[[The Indian Express]] |agency=[[Press Trust of India|PTI]] |url=https://indianexpress.com/article/india/jackfruit-to-be-keralas-state-fruit-declaration-on-march-21-5101170/ |access-date=22 March 2018 |archive-date=22 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180322144926/http://indianexpress.com/article/india/jackfruit-to-be-keralas-state-fruit-declaration-on-march-21-5101170/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
| image_highway = SH IN-KL.png
| sh_numbers = [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|SH KL1 – SH KL79]]
}}

'''ಕೇರಳ'''{{efn|[[ಭಾರತೀಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್]]: [[Help:IPA/English|/ˈkɛrələ/]] {{audio|Kerala (English Pronunciation).ogg|&amp;nbsp;}}, {{respell|KERR|ə|lə}} &lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{IPA|ml|ˈkeːɾɐɭɐm|lang|Ml-Keralam.ogg}} ''[[ISO 15919|ಕೇರಳಂ]]''}} [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ]]ಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ರಾಜ್ಯ]]ವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಂದು [[ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ದೇಶದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಏಕೀಕರಿಸಿತು. {{cvt|38863|km2|sqmi|0}} ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಕೇರಳವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]]ದ ನಡುವೆ ಸ್ಯಾಂಡ್ವಿಚ್ ಆಗಿರುವ [[ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು|ಕರಾವಳಿ ಬಯಲು]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]], ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ದ್ವೀಪಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ. [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ|2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ]] ಪ್ರಕಾರ 33 ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕೇರಳವು ಭಾರತದ [[ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ|13 ನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ]]. [[ತಿರುವನಂತಪುರ]]ವು ರಾಜಧಾನಿ ನಗರವಾಗಿದ್ದರೆ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶ]]ವು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಮಲಯಾಳಂ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಜೊತೆಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೇರಳವು 3000&amp;nbsp;[[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ|BCE]] ಯಿಂದಲೂ ಮಸಾಲೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ. [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರಾಜವಂಶವು, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೊದಲ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು, ಸಮುದ್ರ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೆ ಏರಿತು ಆದರೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ನೆರೆಯ [[ಚೋಳ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಂಡ್ಯ]] ರಾಜವಂಶಗಳ ದಾಳಿಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಭಾರತ|ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು. [[ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿ|1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ]] ನಂತರ, [[ತಿರುವಾಂಕೂರು]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಕೊಚ್ಚಿ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಗಣರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡವು ಮತ್ತು 1949 ರಲ್ಲಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. 1956 ರಲ್ಲಿ, ಆಧುನಿಕ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಿಂದಿನ [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ಪರಿಧಿಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು; [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ|ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕನ್ನು ಕೇರಳವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿಯೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಶೆಂಕೋಟ್ಟೈ ತಾಲೂಕಿನ]] ಭಾಗಗಳನ್ನು ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಕೇರಳವು 1984 ರಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಕೇರಳವು ಅತ್ಯಧಿಕ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ|ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, 2018 ರಲ್ಲಿ 0.784; ಅತ್ಯಧಿಕ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ, 2018 ರಲ್ಲಿ 96.2%; ಅತ್ಯಧಿಕ ಜೀವಿತಾವಧಿ, 77.3 ವರ್ಷಗಳು; ಮತ್ತು ಅತ್ಯಧಿಕ [[ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]], 1,000 ಪುರುಷರಿಗೆ 1,084 ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ (3.44%). ಇದು ದೇಶದ [[ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕಡಿಮೆ ಬಡತನ ಹೊಂದಿರುವ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ|ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ]] ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಲಸೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ 1970 ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ#ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್|ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ನ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ]], ಮತ್ತು ಅದರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ದೊಡ್ಡ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ವಲಸೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ|ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 54% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು]] ಜನರು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ, ನಂತರ ಇಸ್ಲಾಂ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮಗಳು. ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು [[ಆರ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ದ್ರಾವಿಡರು|ದ್ರಾವಿಡ]] ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದ್ದು, ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.

[[ಕರಿ ಮೆಣಸು]] ಮತ್ತು [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್]] ಉತ್ಪಾದನೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ, ತೆಂಗು, ಚಹಾ, ಕಾಫಿ, ಗೋಡಂಬಿ ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿವೆ. ರಾಜ್ಯವು {{convert|595|km|mi}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು 1.1&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು 3% ರಷ್ಟಿದೆ. ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸೇವಾ ವಲಯ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದ್ದು, ಒಂಬತ್ತು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್. ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ [[ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ, [[ಕೇರಳದ ಬೀಚ್ಗಳು|ತೆಂಗಿನ ಗಿಡಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮರಳು ಕಡಲತೀರಗಳು]], [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು]], [[ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣ]]ಗಳು, [[ಆಯುರ್ವೇದ|ಆಯುರ್ವೇದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಮತ್ತು [[ಉಷ್ಣವಲಯದ]] ಹಸಿರು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

== ಹೆಸರು ==
=== ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ ===
&quot;ಕೇರಳ&quot; ಪದವನ್ನು ಮೊದಲು &quot;ಕೇರಳಪುಟೊ&quot; ('[[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರ]] ರ ಮಗ[ಗಳು]') ಎಂದು [[ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೌರ್ಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ]] [[ಅಶೋಕ]] (274–237 BCE) ಅವರು ತಮ್ಮ [[ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು|ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾದ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ 3 ನೇ ಶತಮಾನದ BCE ಯ ಬಂಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=P. C. Alexander |title=Buddhism in Kerala |pages=23}}&lt;/ref&gt; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮೂರು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಮಿಳಿನಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|{{transliteration|ta|ISO|Ceralam}}]] (ಚೇರಲಂ) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು: {{transliteration|ta|ISO|Cera}} (ಚೇರ) ಮತ್ತು {{transliteration|ta|ISO|Kera}} (ಕೇರ) ಒಂದೇ ಪದದ ರೂಪಾಂತರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Sainz1972&quot;&gt;{{Cite book |last=Nicasio Silverio Sainz |url=https://books.google.com/books?id=AOEBAAAAMAAJ |title=Cuba y la Casa de Austria |publisher=Ediciones Universal |year=1972 |page=120 |access-date=6 January 2013}}&lt;/ref&gt; {{transliteration|ta|ISO|Cer al}} (ಚೇರಲ್) ಪದವು ಕೇರಳ ರಾಜರ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ರಾಜವಂಶವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಳೆಯ ತಮಿಳು ಪದದಿಂದ 'ಸರೋವರ' ಎಂದು ಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Marr1985&quot;&gt;{{Cite book |last=John R. Marr |url=https://books.google.com/books?id=x3gOAAAAYAAJ |title=The Eight Anthologies: A Study in Early Tamil Literature |publisher=Institute of Asian Studies |year=1985 |page=263}}&lt;/ref&gt; {{transliteration|ta|ISO|Keralam}} (ಕೇರಳಂ) ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] {{transliteration|ta|ISO|cerive-alam}} (ಚೆರಿವೆ-ಆಲಂ) 'ಗುಡ್ಡ ಅಥವಾ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು'&lt;ref name=&quot;AlexDeborah2014&quot;&gt;{{Cite book |last1=Rayson K. Alex |url=https://books.google.com/books?id=1swxBwAAQBAJ&amp;pg=PA226 |title=Culture and Media: Ecocritical Explorations |last2=S. Susan Deborah |last3=Sachindev P.S. |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2014 |isbn=978-1-4438-6190-8 |page=226}}&lt;/ref&gt; ಅಥವಾ {{transliteration|ta|ISO|cera alam}} (ಚೇರ ಆಲಂ) 'ಚೇರರ ಭೂಮಿ' ಎಂಬುದರಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು. ಒಂದು [[ಜಾನಪದ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿ]] ''ಕೇರಳ'' ವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಪದ {{transliteration|ml|ISO|kera}} (ಕೇರ) 'ತೆಂಗಿನ ಮರ' ಮತ್ತು {{transliteration|ml|ISO|alam}} (ಆಲಂ) 'ಭೂಮಿ' ಎಂಬುದರಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ, 'ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ನಾಡು',&lt;ref name=&quot;Sadasivan2000&quot;&gt;{{Cite book |last=S. N. Sadasivan |url=https://books.google.com/books?id=Be3PCvzf-BYC&amp;pg=PA101 |title=A Social History of India |publisher=APH Publishing |year=2000 |isbn=978-8176481700 |page=101}}&lt;/ref&gt; ಇದು ತೆಂಗಿನ ಮರಗಳ ಸಮೃದ್ಧಿಯಿಂದಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಬಳಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಅಡ್ಡಹೆಸರಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;PreedyWatson2011&quot;&gt;{{Cite book |last1=Victor R. Preedy |url=https://books.google.com/books?id=C6lYoH8rwywC&amp;pg=PT400 |title=Nuts and Seeds in Health and Disease Prevention |last2=Ronald Ross Watson |last3=Vinood B. Patel |publisher=Academic Press |year=2011 |isbn=978-0-12-375689-3 |page=400}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವನ್ನು [[ಭಾರತೀಯ ಮಹಾಸಾಗರದ ವ್ಯಾಪಾರ|ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ''[[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. [[ಕಾಸ್ಮಾಸ್ ಇಂಡಿಕೋಪ್ಲ್ಯೂಸ್ಟೆಸ್]] (6 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಕಾಲದಿಂದಲೂ, [[ಅರಬ್ಬರು|ಅರಬ್]] ನಾವಿಕರು ಕೇರಳವನ್ನು ''ಮೇಲ್'' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.{{citation needed|date=October 2025}}
=== ಕೇರಳಂ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ===
ರಾಜ್ಯದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಹೆಸರಾದ ಕೇರಳಂ ಎಂದು ಹೆಸರನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿವೆ. ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ, ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರು ಮಲಯಾಳಂನಲ್ಲಿ 'ಕೇರಳಂ' (കേരളം) ಆಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಹೆಸರು 'ಕೇರಳ' ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Vineeth |first=T. K. |date=2026-03-07 |title=KERALA-M: What's in a name? |url=https://www.newindianexpress.com/explainers/2026/Mar/07/kerala-m-whats-in-a-name |access-date=2026-03-13 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Renaming Kerala: Modi Hails Kerala's New Name Keralam |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/rightful-name-as-per-malayali-culture-pm-modi-praises-renaming-of-kerala-to-keralam-3927718 |access-date=2026-03-13 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯು ಜೂನ್ 2024 ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು 'ಕೇರಳ' ದಿಂದ 'ಕೇರಳಂ' ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು, ಇದು ಆಗಸ್ಟ್ 2023 ರ ಹಿಂದಿನ ಸರ್ವಾನುಮತದ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿತು. [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ]] [[ಪಿಣರಾಯಿ ವಿಜಯನ್]] ಅವರು ಎರಡೂ ನಿರ್ಣಯಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದ್ದರು, ಇದು ಅದರ [[ಮಲಯಾಳಿ]] ಗುರುತನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 3 ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;auto1&quot;&gt;{{cite web | last=TNIE online desk | first=Agencies | title=Ahead of polls, Union Cabinet approves Kerala's renaming to 'Keralam' | website=The New Indian Express | date=2026-02-24 | url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2026/Feb/24/union-cabinet-approves-keralas-renaming-to-keralam-ahead-of-polls | access-date=2026-02-24}}&lt;/ref&gt;

[[ಮೂರನೇ ಮೋದಿ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ|ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ]]ವು ಈ ಪ್ರಸ್ತಾಪವನ್ನು ಫೆಬ್ರವರಿ 24, 2026 ರಂದು ಅನುಮೋದಿಸಿತು. ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಅನುಮೋದನೆಯ ನಂತರ, [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಗಳು ಕೇರಳ (ಹೆಸರು ಬದಲಾವಣೆ) ಮಸೂದೆ, 2026 ಅನ್ನು ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಅನುಚ್ಛೇದ 3 ರ ಷರತ್ತಿನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ರಾಜ್ಯ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ]] ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{cite web | title=Kerala will now be called Keralam | website=India Today | date=2026-02-24 | url=https://www.indiatoday.in/india/story/union-cabinet-approves-proposal-renaming-kerala-to-keralam-2873528-2026-02-24 | access-date=2026-02-24}}&lt;/ref&gt;

[[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯ ಅನುಮೋದನೆಯ ನಂತರ, ಈ ಮಸೂದೆಯನ್ನು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ]] ಮಂಡಿಸಲಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಕೇರಳಂ ಆಗುತ್ತದೆ.

== ಇತಿಹಾಸ ==
{{Main|ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ}}

=== ದಂತಕಥೆ ===
[[File:Parshuramsaraswats.jpg|thumb|[[ಪರಶುರಾಮ]]ನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ವರ್ಣಚಿತ್ರ, ವಸಾಹತುಗಾರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, [[ವರುಣ]] ([[ಹಿಂದೂ]] ಜಲದೇವತೆ) ನನ್ನು ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ]]

[[ಹಿಂದೂ]] ಪುರಾಣಗಳ [[ದಶಾವತಾರ]] ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೊಡಲಿ-ಧಾರಿಯ ವೀರ ಋಷಿ [[ಪರಶುರಾಮ]]ನು, [[ವಿಷ್ಣು]]ವಿನ ಆರನೇ [[ಅವತಾರ]] (ಅವತಾರ), ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮರಳಿ ಪಡೆದನು. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೇರಳವನ್ನು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ''ಪರಶುರಾಮ ಕ್ಷೇತ್ರಂ'' (&quot;ಪರಶುರಾಮನ ನಾಡು&quot;) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;S. C. Bhatt, Gopal K. Bhargava (2006) &quot;Land and People of Indian States and Union Territories: Volume 14.&quot;, p.18&lt;/ref&gt; ದಂತಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಪರಶುರಾಮನು ತನ್ನ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು, ಮತ್ತು ಅದು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಳದವರೆಗೆ ನೀರು ಹಿಂಜರಿಯಿತು. ಈ ರೀತಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಭೂಮಿಯು [[ಗೋಕರ್ಣ]]ದಿಂದ [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಯವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Aiya VN |title=The Travancore State Manual|publisher=Travancore Government Press |pages=210–212 |year=1906 |accessdate=12 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=RdzaPW-kEvQC}}&lt;/ref&gt; ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ಭೂಮಿಯು ಲವಣಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ವಾಸಯೋಗ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಶುರಾಮನು ಸರ್ಪರಾಜ [[ವಾಸುಕಿ]]ಯನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು, ಅವನು ಮಣ್ಣನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಪವಿತ್ರ ವಿಷವನ್ನು ಉಗುಳಿದನು, ಅದನ್ನು ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದನು. ಗೌರವದಿಂದ, ವಾಸುಕಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಹಾವುಗಳನ್ನು ಭೂಮಿಯ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದಂತಕಥೆಯನ್ನು 17 ನೇ ಅಥವಾ 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಪಠ್ಯ ''[[ಕೇರಳೋಲ್ಪತ್ತಿ]]'' ಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಸಂಹಿತೆಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಇದು ಆರಂಭಿಕ ಕೇರಳ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ{{mdash}}ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಭೂ ಹಿಡುವಳಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ{{mdash}}ಮೂಲವನ್ನು ಪರಶುರಾಮನ ಕಥೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=M. T. Narayanan|title=Agrarian Relations in Late Medieval Malabar|url=https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC&amp;pg=PA17|accessdate=28 July 2012|date=1 January 2003|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-135-9|pages=16–18}}&lt;/ref&gt; ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಯುಗದಲ್ಲಿ, [[ಚೇರ]] ರಾಜ [[ಚೆಂಕುಟ್ಟುವನ್]] ತನ್ನ ಈಟಿಯನ್ನು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುವ ಮೂಲಕ ಪರಶುರಾಮ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿರಬಹುದು, ಅದರ ಮೇಲಿನ ತನ್ನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸಲು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Srinivisa Iyengar |first=P. T. |title=History of the Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |year=1929 |isbn=978-8120601451 |location=Madras |page=515}}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ [[ಪೌರಾಣಿಕ]] ವ್ಯಕ್ತಿಯೆಂದರೆ [[ಮಹಾಬಲಿ]], ಒಬ್ಬ [[ಅಸುರ]] ಮತ್ತು ಮಾದರಿ ನ್ಯಾಯಪ್ರಿಯ ರಾಜ, ಅವರು ಕೇರಳದಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿದರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ [[ದೇವ (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ದೇವ]] ಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಗಡಿಪಾರು ಮಾಡಿದನು. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ, ದೇವರುಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದರು, ಅವರು [[ವಾಮನ]]ನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಐದನೇ ಅವತಾರವನ್ನು ತಾಳಿದರು ಮತ್ತು ಕ್ರಮವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಮಹಾಬಲಿಯನ್ನು [[ಪಾತಾಳ]] (ಪಾತಾಳ ಲೋಕ) ಕೆಳಗೆ ತಳ್ಳಿದರು. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾಬಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೆ, ಇದನ್ನು [[ಓಣಂ]] ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Rinehart2004&quot;&gt;{{cite book|author=Robin Rinehart|title=Contemporary Hinduism: Ritual, Culture, and Practice|url=https://books.google.com/books?id=hMPYnfS_R90C&amp;pg=PA146|accessdate=28 July 2012|year=2004|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-905-8|page=146}}&lt;/ref&gt; 18 [[ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾದ ''[[ಮತ್ಸ್ಯ ಪುರಾಣ]]''ವು,&lt;ref&gt;{{cite book|last=Goldberg|first=Ellen|title=The Lord who is Half Woman: Ardhanārīśvara in Indian and Feminist Perspective|url=https://books.google.com/books?id=xUhlxBozntoC&amp;pg=PA20|year=2002|publisher=SUNY Press|isbn=978-0-7914-5325-4|page=20|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Kemmerer|first=Lisa|title=Animals and World Religions|url=https://books.google.com/books?id=iFEL2yjkbAAC&amp;pg=PA78|year=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-991255-1|page=78|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; [[ಮತ್ಸ್ಯ]]ದ{{mdash}}ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮೊದಲ ಅವತಾರ{{mdash}}ಮತ್ತು ರಾಜ [[ಮನು (ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ)|ಮನು]]ನ ಕಥೆಯನ್ನು, ಮೊದಲ ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತಗಾರ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಮಲಯ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ]] ಇರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Dalal|first=Roshen|title=Hinduism: An Alphabetical Guide|url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&amp;pg=PA250|year=2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-341421-6|page=250|accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Ragozin|first=Zenaide A.|title=Vedic India As Embodied Principally in the Rig-veda|url=https://books.google.com/books?id=T16d-eRG5VkC&amp;pg=PA341|year=2005|publisher=Kessinger Publishing|isbn=978-1-4179-4463-7|page=341|accessdate=21 March 2013}}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಾಗಿತಿಹಾಸ ===
[[File:MarayoorDolmen.JPG|thumb|[[ಮಾರಯೂರು|ಮಾರಯೂರಿನಲ್ಲಿ]] ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಜನರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ [[ಡಾಲ್ಮೆನ್]]]]

ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಗಣನೀಯ ಭಾಗವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತ್ತು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿಯ ಬಳಿ ಸಾಗರಿಕ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳ ಆವಿಷ್ಕಾರವು ಈ ಊಹೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Menon2007&quot;&gt;{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA20|accessdate=27 July 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=20–21}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಾಗೈತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಮಾರಯೂರು]] ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ [[ನವಶಿಲಾಯುಗ]]-ಯುಗದ [[ಡಾಲ್ಮೆನ್]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ''ಮುನಿಯಾರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ{{mdash}}''ಮುನಿ'' (ಸನ್ಯಾಸಿ ಅಥವಾ ಋಷಿ) ಮತ್ತು ''ಆರ'' (ಡಾಲ್ಮೆನ್) ನಿಂದ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Unlocking the secrets of history&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.hindu.com/2004/12/06/stories/2004120604900300.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Unlocking the secrets of history | date=6 December 2004 | accessdate= 12 November 2015}}&lt;/ref&gt; [[ವಯನಾಡಿನ]] [[ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳು|ಎಡಕ್ಕಲ್ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿನ]] ಬಂಡೆಯ ಕೆತ್ತನೆಗಳು ಸುಮಾರು 6000&amp;nbsp;BCE ಯ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಯ ಹಿಂದಿನವು.&lt;ref name=&quot;Kapoor2002&quot;&gt;{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia|url=https://books.google.com/books?id=gxIpYtnyzu4C&amp;pg=PA2184|accessdate=1 August 2012|date=1 July 2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-257-7|page=2184}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Travel and Tourism|url=http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3792:travel-and-tourism&amp;catid=271:about-kerala&amp;Itemid=2267|website=kerala.gov.in|publisher=Government of Kerala|accessdate=12 November 2015|archive-date=14 ಜನವರಿ 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160114080354/http://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3792%3Atravel-and-tourism&amp;catid=271%3Aabout-kerala&amp;Itemid=2267|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಾದ್ಯಂತ [[ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ]], ನವಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು [[ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್]] ತಾಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;AroraSingh116&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=116}}&lt;/ref&gt; ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಆರಂಭಿಕ ಕೇರಳ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು [[ಪ್ಯಾಲಿಯೋಲಿಥಿಕ್|ಪ್ಯಾಲಿಯೋಲಿಥಿಕ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಶಿಲಾಯುಗ, ನವಶಿಲಾಯುಗ ಮತ್ತು ಮೆಗಾಲಿಥಿಕ್ ಅವಧಿಗಳ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆಯಿತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;google&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|pages=118, 123}}&lt;/ref&gt; ವಿದೇಶಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಹನಗಳು ಸಹ ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿವೆ;&lt;ref name=&quot;AroraSingh1999&quot;&gt;{{cite book|author1=Udai Prakash Arora|author2=A. K. Singh|title=Currents in Indian History, Art, and Archaeology|url=https://books.google.com/books?id=ZFROamyZS7IC&amp;pg=PA122|accessdate=6 October 2012|date=1 January 1999|publisher=Anamika Publishers &amp; Distributors|isbn=978-81-86565-44-5|page=123}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಕೊನೆಯ [[ಕಂಚಿನ ಯುಗ]] ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ [[ಕಬ್ಬಿಣ ಯುಗ|ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ [[ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ]]ಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭವನೀಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/states/article26324.ece | work=The Hindu | title=Symbols akin to Indus valley culture discovered in Kerala | date=29 September 2009 | accessdate=12 November 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161220071357/http://www.thehindu.com/news/states/article26324.ece | archive-date=20 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2016 | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸ ===
[[File:Silk route copy.jpg|thumb|225px|[[ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗ]] ನಕ್ಷೆ. ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿತ್ತು (ನೀಲಿ).]]

[[ಸುಮೇರ್|ಸುಮೇರಿಯನ್]] ದಾಖಲೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು ಕನಿಷ್ಠ 3000&amp;nbsp;BCE ಯಿಂದಲೂ ಪ್ರಮುಖ ಮಸಾಲೆ ರಫ್ತುದಾರನಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು &quot;ಮಸಾಲೆಗಳ ತೋಟ&quot; ಅಥವಾ &quot;ಭಾರತದ ಮಸಾಲೆ ತೋಟ&quot; ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/of-kerala-egypt-and-the-spice-link/article5625620.ece | first = Kaavya | last = Pradeep Kumar | work=The Hindu | title=Of Kerala, Egypt, and the Spice link | date=28 January 2014 | accessdate=12 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC ''Striving for sustainability, environmental stress and democratic initiatives in Kerala''], p.&amp;nbsp;79; ISBN 81-8069-294-9, Srikumar Chattopadhyay, Richard W. Franke; Year: 2006.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spiceHindu&quot;&gt;{{Cite news |title=Route it through the seas |newspaper=The Hindu |date=December 2016 |url=https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |access-date=2024-01-08 |archive-date=5 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220305035957/https://www.thehindu.com/children/ROUTE-it-through-the-seas/article16735515.ece |url-status=live |last1=Subramanian |first1=Archana }}&lt;/ref&gt; ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಸಾಲೆಗಳು 3 ಮತ್ತು 2 ನೇ ಸಹಸ್ರಮಾನ BCE ಯಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಗೆ ಪ್ರಾಚೀನ [[ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು]], [[ಅಸಿರಿಯನ್ನರು]] ಮತ್ತು [[ಈಜಿಪ್ಟಿನವರು|ಈಜಿಪ್ಟಿನವರನ್ನು]] ಆಕರ್ಷಿಸಿದವು. [[ಅರಬ್ಬರು]] ಮತ್ತು [[ಫೀನಿಷಿಯನ್ನರು]] ಸಹ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳದೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Menon57&quot;&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA57|accessdate=10 October 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=57–58}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳಪುತ್ರದ ಭೂಮಿಯು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಶೋಕನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು, [[ಚೋಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೋಳ]], [[ಪಾಂಡ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಪಾಂಡ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಸತಿಯಪುತ್ರರು|ಸತಿಯಪುತ್ರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ.&lt;ref name=&quot;SmithJackson2008&quot;&gt;{{cite book|author1=Vincent A. Smith|author2=A. V. Williams Jackson|title=History of India, in Nine Volumes: Vol. II – From the Sixth Century BCE to the Mohammedan Conquest, Including the Invasion of Alexander the Great|url=https://books.google.com/books?id=bP7DzXQBoM4C&amp;pg=PA166|accessdate=1 August 2012|date=30 November 2008|publisher=Cosimo, Inc.|isbn=978-1-60520-492-5|page=166}}&lt;/ref&gt; ವಿದ್ವಾಂಸರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳಪುತ್ರವನ್ನು [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಚೇರರು]] ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;The Cambridge Shorter History of India&quot;&gt;{{cite book|title=The Cambridge Shorter History of India|url=https://books.google.com/books?id=9_48AAAAIAAJ&amp;pg=PA193|accessdate=10 October 2012|publisher=CUP Archive|page=193|id=GGKEY:2W0QHXZ7K40}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dwivedi1994&quot;&gt;{{cite book|author=Bhanwar Lal Dwivedi|title=Evolution of Education Thought in India|url=https://books.google.com/books?id=idERT6Tg4MMC&amp;pg=PA164|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1994|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-059-8|page=164}}&lt;/ref&gt; ಈ ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದವು, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ [[ತಮಿಳಕಂ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪ್ರದೇಶದೊಳಗೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book
 | last=Kanakasabhai | first=V.
 | title=The Tamils Eighteen Hundred Years Ago
 | url=https://books.google.com/books?id=VuvshP5_hg8C
 | year=1997
 | publisher=Asian Educational Services
 | isbn=978-81-206-0150-5
 | accessdate=16 June 2009}}&lt;/ref&gt; ಚೇರರು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಆಳಿದರೆ, ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಯು [[ಪಾಂಡ್ಯರ]] ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿತ್ತು,&lt;ref name=&quot;Singh2008&quot;&gt;{{cite book|author=Upinder Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India: From the Stone Age to the 12th Century|url=https://books.google.com/books?id=GW5Gx0HSXKUC&amp;pg=PA385|accessdate=10 October 2012|year=2008|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-1677-9|page=385}}&lt;/ref&gt; ಅವರ ವ್ಯಾಪಾರ ಬಂದರನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ [[ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ]] (ಅಥವಾ ನಿಯಾಸಿಂಡಿ) ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Books.google.co.in&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rQipbjusDyQC&amp;dq=nelcynda&amp;pg=PA301 |title=History of ancient geography – Google Books |author=James Oliver Thomson|publisher=Biblo &amp; Tannen Publishers, 1948|accessdate=30 July 2009|isbn=978-0-8196-0143-8|year=1948}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿಯಂತ್ರಣವು ಪಾಂಡ್ಯರು, ಚೇರರು ಮತ್ತು ಚೋಳರ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿತ್ತು. [[ಆಯ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಆಯ್ಸ್]] ಮತ್ತು [[ಎಝಿಮಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮುಷಿಕರು]] ಪ್ರಾಚೀನ ಕೇರಳದ ಇತರ ಎರಡು ರಾಜವಂಶಗಳಾಗಿದ್ದು, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚೇರ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref name=&quot;Shashi1996&quot;&gt;{{cite book|author=S. S. Shashi|title=Encyclopaedia Indica: India, Pakistan, Bangladesh|url=https://books.google.com/books?id=lwswAQAAIAAJ|accessdate=10 October 2012|year=1996|publisher=Anmol Publications|isbn=978-81-7041-859-7|page=1207}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ramunny1993&quot;&gt;{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&amp;pg=PA3|accessdate=10 October 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|page=3}}&lt;/ref&gt;

ಕೊನೆಯ ಶತಮಾನಗಳ BCE ಯ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಕರಾವಳಿಯು ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕರಿ ಮೆಣಸು|ಕರಿಮೆಣಸಿನಲ್ಲಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಚೇರರು [[ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನಾ]], [[ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ]], ಈಜಿಪ್ಟ್, ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು [[ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದೊಂದಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೇಲ್ ಅಥವಾ [[ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿ|ಮಲಬಾರ್]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.siamese-heritage.org/jsspdf/1961/JSS_054_1c_Minattur_MalayaWhatsInAName.pdf | title=Malaya: What's in the name | publisher=siamese-heritage.org | accessdate=7 August 2012 | author=Joseph Minattur | page=1}}&lt;/ref&gt; ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು [[ಮುಝಿರಿಸ್]], ಬೆರ್ಕರೈ ಮತ್ತು ನೆಲ್ಸಿಂಡಾ.&lt;ref name=&quot;Kusuman&quot;&gt;{{cite book |author=K. K. Kusuman |title=A History of Trade &amp; Commerce in Travancore |publisher=Mittal Publications |year=1987 |isbn=978-81-7099-026-0 |url=https://books.google.com/books?id=qbNuyHswr1cC |pages=1–2 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ರೋಮ್ನ ವಾರ್ಷಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು 50 ಮಿಲಿಯನ್ [[ಸೆಸ್ಟರ್ಸಸ್]] ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]&lt;/ref&gt; ಸಮಕಾಲೀನ [[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು ಮೆಣಸಿನ ಬದಲಿಗೆ ಚಿನ್ನದಿಂದ ತುಂಬಿದ ರೋಮನ್ ಹಡಗುಗಳು ಮುಝಿರಿಸ್ಗೆ ಆಗಮಿಸುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವನ್ನು ತಲುಪಲು ಮಾನ್ಸೂನ್ ಗಾಳಿಯನ್ನು ನ್ಯಾವಿಗೇಟ್ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪಶ್ಚಿಮ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು [[ಸೈಜಿಕಸ್ನ ಯುಡೋಕ್ಸಸ್]], ಅವರು ಈಜಿಪ್ಟ್ನ [[ಹೆಲ್ಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್ ನಾಗರಿಕತೆ|ಹೆಲ್ಲೆನಿಸ್ಟಿಕ್]] [[ಟಾಲಮಿಕ್ ರಾಜವಂಶ]]ದ ರಾಜ [[ಟಾಲಮಿ VIII ಫಿಸ್ಕಾನ್|ಟಾಲಮಿ VIII]] ರ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 118 ಅಥವಾ 166&amp;nbsp;BCE ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದರು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಬಂದರು ನಗರಗಳಲ್ಲಿನ ರೋಮನ್ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳು{{mdash}}[[ಆಗಸ್ಟಸ್]] ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಬ್ಯಾರಕ್ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ{{mdash}}ರೋಮನ್ ''[[ಕರ್ಸಸ್ ಪಬ್ಲಿಕಸ್]]'' ನ ಏಕೈಕ ಉಳಿದಿರುವ ನಕ್ಷೆಯಾದ ''[[ಟ್ಯಾಬುಲಾ ಪ್ಯೂಟಿಂಗೇರಿಯಾನಾ]]'' ದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Abraham Eraly|title=The First Spring: The Golden Age of India|url=https://books.google.com/books?id=te1sqTzTxD8C&amp;pg=PA246|accessdate=7 August 2012|date=1 December 2011|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-670-08478-4|pages=246–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iyengar_2001&quot;&gt;{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |accessdate=29 December 2008}}&lt;/ref&gt;

ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಯುರೋಪಿನ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕರಾವಳಿ ಠಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;{{cite book |author=Iyengar PTS |year=2001 |title=History Of The Tamils: From the Earliest Times to 600 A.D. |publisher=Asian Educational Services |isbn=81-206-0145-9 |url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC |pages=192–195 |accessdate=29 December 2008}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದೊಂದಿಗಿನ ಯಹೂದಿ ಸಂಪರ್ಕವು 573&amp;nbsp;BCE ಯ ಹಿಂದಿನದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Orpa Slapak&quot;&gt;[https://books.google.co.in/books?id=qhKGPprbQaYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn:9652781797&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=UNa1VM-AFc_kuQSLiYLIAQ&amp;ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&amp;q=two%20millennia&amp;f=true ''The Jews of India: A Story of Three Communities''] by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. ISBN 965-278-179-7.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hillel1832&quot;&gt;{{cite book|author=David D'Beth Hillel|title=The Travels of Rabbi David D'Beth Hillel: From Jerusalem, Through Arabia, Koordistan, Part of Persia, and India to Madras|url=https://books.google.com/books?id=j5NeAAAAcAAJ&amp;pg=PR9|year=1832|publisher=author|page=135}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=The Jews in India and the Far East|url=https://books.google.com/books?id=w_v-nQEACAAJ|year=1976|publisher=Greenwood Press|pages=24–26 | isbn=978-0-8371-2615-9 }}&lt;/ref&gt; ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಕನಿಷ್ಠ 4 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ಯಿಂದಲೂ ಕೇರಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು; [[ಹೆರೊಡೋಟಸ್]] (484–413&amp;nbsp;BCE) ಅರಬ್ಬರು ಕೇರಳದಿಂದ ತಂದ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಈಡನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಯಹೂದಿಗಳಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಗಮನಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Kusuman&quot;/&gt; ಈ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮದುವೆಯಾದರು, ಇದು ಮುಸ್ಲಿಂ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಲ]] ಸಮುದಾಯದ ರಚನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Dialogue&quot;&gt;{{cite book |author=Rolland E. Miller |title=Hindu-Christian Dialogue: Perspectives and Encounters |publisher=Motilal Banarsidass Publications |year=1993 |isbn=978-81-208-1158-4 |url=https://books.google.com/books?id=6eHgNyNimoAC |page=50}}&lt;/ref&gt; 4 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಕ್ರೈಸ್ತರು [[ಪರ್ಷಿಯಾ]]ದಿಂದ ವಲಸೆ ಬಂದರು ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್]] ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡರು, ಇದು 1 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಲ್ಲಿ [[ತಾಮಸ್ ಪ್ರೇರಿತ]]ನ ಪ್ರಚಾರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ತನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Erwin Fahlbusch&quot;&gt;[https://books.google.co.in/books?id=lZUBZlth2qgC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn:9780802824172&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=i5ncVJiVJ4u4uATrlIGoAg&amp;ved=0CB8Q6wEwAA#v=onepage&amp;q=Muziris&amp;f=true ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 5''] by Erwin Fahlbusch. Wm. B. Eerdmans Publishing - 2008. p. 285. ISBN 978-0-8028-2417-2.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Geoffrey Wainwright |title=The Oxford History Of Christian Worship |publisher=Oxford University Press |year=2006 |isbn=978-0-19-513886-3 |url=https://books.google.com/books?id=h5VQUdZhx1gC |page=666 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಮಾಪ್ಪಿಲ ಎಂಬ ಪದವು{{mdash}}ಮೂಲತಃ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವಿದೇಶಿ ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ಗೌರವಾರ್ಥ ಪದವಾಗಿದ್ದು{{mdash}}ನಂತರ ಯಹೂದಿ, ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ವಲಸಿಗರ ವಂಶಸ್ಥರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿತು, ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ [[ಯೆಹೂದ ಮಾಪ್ಪಿಲ]]ಗಳು, [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ನಸ್ರಾನಿ ಮಾಪ್ಪಿಲ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಾಪ್ಪಿಲ]]ಗಳ ಪದಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;BMalieckal&quot;&gt;* Bindu Malieckal (2005) Muslims, Matriliny, and A Midsummer Night's Dream: European Encounters with the Mappilas of Malabar, India; The Muslim World Volume 95 Issue 2&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |author=Milton J, Skeat WW, Pollard AW, Brown L |title=The Indian Christians of St Thomas |url=https://archive.org/details/indianchristians0000brow_r4f3 |publisher=Cambridge University Press |date=31 August 1982 |isbn=0-521-21258-8 |page=[https://archive.org/details/indianchristians0000brow_r4f3/page/171 171]}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಮುದಾಯಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಆರಂಭಿಕ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆಗಳನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Dialogue&quot;/&gt; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳು]],&lt;ref&gt;{{cite book |author=Susan Bayly |title=Saints, Goddesses and Kings |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-89103-5 |url=https://books.google.com/books?id=Fxqtx8SflEsC |page=40 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; [[ಚೇರಮನ್ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]] (629 CE ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು), ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮಸೀದಿ,&lt;ref&gt;{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M.E. Sharpe |year=1999 |isbn=978-0-7656-0104-9 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗೋಗ್]] (1568 CE ಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು), [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಕ್ರಿಯ ಸಿನಾಗೋಗ್ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Nathan Katz |title=Who Are the Jews of India? |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-21323-4 |url=https://books.google.com/books?id=ZWX6pF2PTJwC |page=245 |accessdate=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿ ===
[[File:3rd Tiruvalla Copper Plate.jpg|thumb|[[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು|ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೆ]] ನೀಡಲಾದ [[ಥರಿಸಪಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆಗಳು]] ವ್ಯಾಪಾರಿ ಸಂಘಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಗಮಗಳು ಕುಲಶೇಖರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದವು ಎಂದು ಸಾಕ್ಷ್ಯ ನೀಡುತ್ತವೆ.]]
ಎರಡನೇ ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (c. 800–1102), ಇದನ್ನು [[ಮಹೋದಯಪುರಂ]]ನ ಕುಲಶೇಖರ ರಾಜವಂಶ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದನ್ನು [[ಕುಲಶೇಖರ ಆಳ್ವಾರ್|ಕುಲಶೇಖರ ವರ್ಮನ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದರು. ಕುಲಶೇಖರ ಅವಧಿಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಪ್ರದೇಶವು{{mdash}}[[ನಾಗರ್ಕೋವಿಲ್]] ನಿಂದ [[ತಿರುವಲ್ಲ]] ವರೆಗೆ{{mdash}}[[ಆಯ್ಸ್ (ಕೇರಳ)|ಆಯ್]] ರಾಜವಂಶದ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿತ್ತು. 10 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಆಯ್ಸ್ ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಕುಲಶೇಖರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Balachand&quot;&gt;{{cite book|author=K. Balachandran Nayar|title=In quest of Kerala|url=https://books.google.com/books?id=EXIeAAAAMAAJ|accessdate=8 August 2012|year=1974|publisher=Accent Publications|page=86}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=97}}&lt;/ref&gt; ಕುಲಶೇಖರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಕಲೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ [[ಭಕ್ತಿ ಚಳುವಳಿ]] ಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಒಂದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Sreedhar123&quot;&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA166|accessdate=8 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|pages=123–131}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೇರಳೀಯ ಗುರುತು ಹೊರಹೊಮ್ಮಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾಷಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ತಮಿಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;AsherKumari1997&quot;&gt;{{cite book|author1=R. E. Asher|author2=T. C. Kumari|title=Malayalam|url=https://books.google.com/books?id=uFQG2DCaIsIC|year=1997|publisher=Psychology Press|isbn=978-0-415-02242-2|pages=24–27}}&lt;/ref&gt; ಆಡಳಿತ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ನಾಡುವಾಜಿ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಮುಖಂಡರು ಆಳುವ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ''ದೇಶಂ'' ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಅವುಗಳನ್ನು ದೇಶವಾಝಿಗಳು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Sreedhar123&quot;/&gt;

11 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಚೇರ-ಚೋಳ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಸರಣಿಯು ಕೇರಳದ ಬಂದರುಗಳ ಮೂಲಕ ವಿದೇಶಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಯಿತು. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಸಹಬಾಳ್ವೆ ನಡೆಸಿದ್ದ [[ಬೌದ್ಧ]] ಮತ್ತು [[ಜೈನ]] ಧರ್ಮಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kerala.cc/keralahistory/index34.htm |title=The Buddhist History of Kerala |publisher=Kerala.cc |accessdate=25 September 2013 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215933/http://www.kerala.cc/keralahistory/index34.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಬಿಗಿಯಾದವು, ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ|ಜಾತಿ ವಿಭಾಗಗಳು]] ಆಳವಾದವು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=A Sreedhara Menon|title=A Survey Of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA166|accessdate=9 August 2012|date=1 January 2007|publisher=DC Books|isbn=978-81-264-1578-6|page=138}}&lt;/ref&gt; ಕುಲಶೇಖರ ರಾಜವಂಶವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1102 CE ಯಲ್ಲಿ [[ನಂತರದ ಪಾಂಡ್ಯರು]] ಮತ್ತು [[ನಂತರದ ಚೋಳರು]] ನ ಸಂಯೋಜಿತ ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಕುಸಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Balachand&quot;/&gt; 14 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ [[ವೇಣಾಡ್|ವೇಣಾಡ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ರವಿ ವರ್ಮ ಕುಲಶೇಖರ (r. 1299–1314) ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಮರಣದ ನಂತರ, ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಕೇಂದ್ರ ಅಧಿಕಾರದ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಮೂವತ್ತು ಸಣ್ಣ, ಆಗಾಗ್ಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಗಳೆಂದರೆ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಸಮೂತಿರಿ]] (ಜಾಮೋರಿನ್) ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ ವೇಣಾಡ್ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ ರಾಜ [[ಅನಿಝಂ ತಿರುನಾಳ್ ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]] ಅವರು ಸೈನ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳ ಸರಣಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕೇರಳದವರೆಗೆ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು, ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರನ್ನು ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕೊಚ್ಚಿ ಆಡಳಿತಗಾರನು ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಮೊಕದ್ದಮೆ ಹೂಡಿದನು, ಮತ್ತು ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ|ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ]] ದವರೆಗೆ ನೇರ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆ|ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆ]] ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Educational Britannica Educational|title=The Geography of India: Sacred and Historic Places|url=https://books.google.com/books?id=xPUvqtdfjyAC&amp;pg=PA311|accessdate=15 September 2012|date=15 August 2010|publisher=The Rosen Publishing Group|isbn=978-1-61530-202-4|page=311}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Boland-Crewe |first1=Tara |last2=Lea |first2=David |title=The Territories and States of India |date=2003 |doi=10.4324/9780203402900 |isbn=978-1-135-35625-5 |pages=144–146 }}&lt;/ref&gt;

=== ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ===
[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|ಕೇರಳವನ್ನು ತಲುಪಲು [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ]] ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಮಾರ್ಗ (ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ)]]

[[ಮಧ್ಯಯುಗ|ಉಚ್ಚ]] ಮತ್ತು [[ಕೊನೆಯ ಮಧ್ಯಯುಗ]]ದಲ್ಲಿ, ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ಸಮುದ್ರ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಯುರೋಪಿಯನ್ [[ಭೌಗೋಳಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳ ಯುಗ]] ದಲ್ಲಿ ಮಸಾಲೆ ವ್ಯಾಪಾರವು{{mdash}}ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರಿಮೆಣಸಿನಲ್ಲಿ{{mdash}}ಯುರೋಪಿಯನ್ ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾದಾಗ ಈ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book | last = Corn | first = Charles |author2=Glasserman, Debbie | title = The Scents of Eden: A History of the Spice Trade | publisher = Kodansha America |date=March 1999 | isbn = 1-56836-249-8}}&lt;/ref&gt; 15 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಪೂರ್ವ ಸಮುದ್ರ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಇದು 1498 ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] (ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್) ಬಳಿಯ [[ಕಪ್ಪಾಡ್]] ನಲ್ಲಿ [[ವಾಸ್ಕೋ ಡ ಗಾಮಾ]] ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Ravindran PN |title=Black Pepper: Piper Nigrum |publisher=CRC Press |year=2000 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=VaGCgSLrdr4C |page=3 |isbn=978-90-5702-453-5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Curtin1984&quot;&gt;{{cite book|author=Philip D. Curtin|title=Cross-Cultural Trade in World History|url=https://books.google.com/books?id=R4IiYFhliv4C|date=25 May 1984|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26931-5|page=144}}&lt;/ref&gt; ಕೋಝಿಕೋಡ್ನ [[ಜಾಮೋರಿನ್]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸರಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರಜೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಿದರು, ಇದು ಸಮೃದ್ಧ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಕಾರ್ಖಾನೆ (ವ್ಯಾಪಾರ ಠಾಣ್ಯ)|ಕಾರ್ಖಾನೆ]] ಮತ್ತು ಕೋಟೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Mehta2005&quot; /&gt;

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಜಾಮೋರಿನ್ ರಕ್ಷಣೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅರಬ್ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು, ಇದು ಸಂಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಜಾಮೋರಿನ್ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜನ ನಡುವಿನ ಪೈಪೋಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಕೊಚ್ಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. [[ಫ್ರಾನ್ಸಿಸ್ಕೋ ಡಿ ಅಲ್ಮೇಡಾ]] 1505 ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಭಾರತದ ವೈಸರಾಯ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡಾಗ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಕೋಝಿಕೋಡ್ನಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ([[ಫೋರ್ಟ್ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್]]) ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಮಲಬಾರ್ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕೋಟೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Mehta2005&quot;&gt;{{cite book|author=J. L. Mehta|title=Advanced Study in the History of Modern India: Volume One: 1707–1813|url=https://books.google.com/books?id=d1wUgKKzawoC&amp;pg=PA324|accessdate=9 August 2012|date=1 January 2005|publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd|isbn=978-1-932705-54-6|pages=324–327}}&lt;/ref&gt; ಈ ಮುನ್ನಡೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಜಾಮೋರಿನ್ನ ನೌಕಾ ಪಡೆಗಳಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೋಝಿಕೋಡ್ನ ಅಡ್ಮಿರಲ್ಗಳಾದ [[ಕುಂಜಲಿ ಮರಕ್ಕರ್]]ರ ಆಜ್ಞೆಯಡಿಯಲ್ಲಿ, ಅವರು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರತಿರೋಧವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿತು. 1571 ರಲ್ಲಿ, ಜಾಮೋರಿನ್ ಪಡೆಗಳು [[ತಾನೂರ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ#ಚಾಲಿಯಮ್ ಕೋಟೆಯ ಕದನಗಳು|ಚಾಲಿಯಮ್ ಕೋಟೆಯ ಕದನದಲ್ಲಿ]] ಪೋರ್ಚುಗೀಸರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದವು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=K. K. N. Kurup|title=India's Naval Traditions: The Role of Kunhali Marakkars|url=https://books.google.com/books?id=HKmXcBCKEcAC&amp;pg=PA51|accessdate=9 August 2012|date=1 January 1997|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-083-3|pages=37–38}}&lt;/ref&gt;

ಪೋರ್ಚುಗೀಸರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ [[ಡಚ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]]ಯಿಂದ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಇದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಲು ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ನಡುವಿನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಘರ್ಷಗಳ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.&lt;ref name=&quot;South Asia 2006&quot;&gt;{{cite book|title=South Asia 2006|url=https://books.google.com/books?id=YG8bAQAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|date=1 December 2005|publisher=Taylor &amp; Francis|page=289}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಡಚ್ಚರು ಸಹ ಸೈನ್ಯದ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು ರಾಜಮನೆತನ]]ದ [[ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ]]ರಿಂದ. 1741 ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಲಾಚೆಲ್ ಕದನ]]ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಡಚ್ ಸೋಲಿನ ನಂತರ,&lt;ref name=&quot;google3&quot;&gt;{{cite book|author=Murkot Ramunny|title=Ezhimala: The Abode of the Naval Academy|url=https://books.google.com/books?id=7Hue54bWk6IC&amp;pg=PA57|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1993|publisher=Northern Book Centre|isbn=978-81-7211-052-9|pages=57–70}}&lt;/ref&gt; 1753 ರಲ್ಲಿ ಮಾವೆಲಿಕ್ಕರ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಲಾಯಿತು, ಡಚ್ಚರು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಹಾರಗಳಿಂದ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Singh2010&quot;&gt;{{cite book|author=Anjana Singh|title=Fort Kochi in Kerala, 1750–1830: The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu|url=https://books.google.com/books?id=LFy4pWUlnfwC&amp;pg=PA22|accessdate=18 November 2012|date=30 April 2010|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-16816-9|pages=22–52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iyer1995&quot;&gt;{{cite book|author=S. Krishna Iyer|title=Travancore Dutch relations, 1729–1741|url=https://books.google.com/books?id=rUtuAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1995|publisher=CBH Publications|isbn=978-81-85381-42-8|page=49}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lannoy1997&quot;&gt;{{cite book|author=Mark de Lannoy|title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: history and state formation in Travancore from 1671 to 1758|url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1997|publisher=Leiden University|isbn=978-90-73782-92-1|page=190}}&lt;/ref&gt; ಮಾರ್ತಾಂಡ ವರ್ಮ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite book|author=A. Sreedhara Menon|title=Political History of Modern Kerala|url=https://books.google.com/books?id=wnAjqjhc1VcC&amp;pg=PA140|accessdate=10 August 2012|year=1987|publisher=D C Books|isbn=978-81-264-2156-5|page=140}}&lt;/ref&gt;

1766 ರಲ್ಲಿ, [[ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ|ಮೈಸೂರಿನ]] ಆಡಳಿತಗಾರ [[ಹೈದರ್ ಅಲಿ]], [[ಮೈಸೂರಿನ ಕೇರಳ ಆಕ್ರಮಣ#ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಆಕ್ರಮಣ|ಉತ್ತರ ಕೇರಳವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು]],&lt;ref name=&quot;Rai&quot;&gt;{{cite book|author=Raghunath Rai|title=History|url=https://books.google.com/books?id=Z4-8Z0gqBkoC&amp;pg=PA14|accessdate=18 November 2012|publisher=FK Publications|isbn=978-81-87139-69-0|pages=14–}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ, [[ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್]], ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿರುವ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿ]] ವಿರುದ್ಧ [[ಮೈಸೂರಿನ ಕೇರಳ ಆಕ್ರಮಣ#ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನನ ಆಕ್ರಮಣಗಳು|ಸೈನ್ಯದ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳನ್ನು]] ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಈ ಮುಖಾಮುಖಿಗಳು ನಾಲ್ಕು [[ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳಲ್ಲಿ]] ಎರಡಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದವು.&lt;ref name=&quot;MuseumDallapiccola2010&quot;&gt;{{cite book|author1=British Museum|author2=Anna Libera Dallapiccola|title=South Indian Paintings: A Catalogue of the British Museum Collection|url=https://books.google.com/books?id=FIzWapiacQcC&amp;pg=PA12|accessdate=18 November 2012|date=22 June 2010|publisher=Mapin Publishing Pvt Ltd|isbn=978-0-7141-2424-7|pages=12–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ThorpeEdgar&quot;&gt;{{cite book|author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe|author2=Thorpe Edgar|title=The Pearson CSAT Manual 2011|url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&amp;pg=RA1-PA99|accessdate=18 November 2012|publisher=Pearson Education India|isbn=978-81-317-5830-4|page=99}}&lt;/ref&gt; 1790 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ, ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ]] ವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು 1792 ರಲ್ಲಿ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ]]ದ [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]] ಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;The Edinburgh Gazetteer: Or, Geographical Dictionary: Containing a Description of the Various Countries, Kingdoms, States, Cities, Towns, Mountains, &amp;c. of the World; an Account of the Government, Customs, and Religion of the Inhabitants; the Boundaries and Natural Productions of Each Country, &amp;c. &amp;c. Forming a Complete Body of Geography, Physical, Political, Statistical, and Commercial with Addenda, Containing the Present State of the New Governments in South America...&quot;&gt;{{cite book|title=The Edinburgh Gazetteer|url=https://books.google.com/books?id=xRIyAQAAMAAJ&amp;pg=PA63|accessdate=18 November 2012|year=1827|publisher=Longman, Rees, Orme, Brown, and Green|pages=63–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kumar1965&quot;&gt;{{cite book|author=Dharma Kumar|title=Land and Caste in South India: Agricultural Labor in the Madras Presidency During the Nineteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=psw5AAAAIAAJ&amp;pg=PA87|accessdate=18 November 2012|year=1965|publisher=CUP Archive|pages=87–|id=GGKEY:T72DPF9AZDK}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ittaman2003&quot;&gt;{{cite book|author=K.P. Ittaman|title=History of Mughal Architecture Volume Ii|url=https://books.google.com/books?id=ZQ5lFywZAqYC&amp;pg=PA30|accessdate=18 November 2012|date=1 June 2003|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-034-1|pages=30–}}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಸ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯು 1791 ರಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು 1795 ರಲ್ಲಿ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯಕ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Superintendent of Government Printing |title=Imperial Gazetteer of India (Provincial Series): Madras |publisher=Government of India |location=Calcutta |year=1908 |accessdate=11 November 2007 |url=https://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC |page=22}}&lt;/ref&gt; 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇರಳವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು ಅಥವಾ ಅವರ [[ಸಾಮಂತತ್ವ]]ದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;RajTharakan1981&quot;&gt;{{cite book|author1=Kakkadan Nandanath Raj|author2=Michael Tharakan|title=Agrarian reform in Kerala and its impact on the rural economy: a preliminary assessment|url=https://books.google.com/books?id=JF6FAAAAIAAJ|accessdate=18 November 2012|year=1981|publisher=International Labour Office|pages=2–3}}&lt;/ref&gt;

20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಭಾರತೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಚಳುವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೇರಳವು ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ದಂಗೆಗಳ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾದುದು 1921 ರ [[ಮಲಬಾರ್ ದಂಗೆ]], ಇದರಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದ ಮಾಪ್ಪಿಲ ಮುಸ್ಲಿಮರು ಹಿಂದೂ [[ಜಮೀನ್ದಾರ್]]ಗಳು (ಭೂಮಾಲೀಕರು) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಗಲಭೆ ನಡೆಸಿದರು.&lt;ref name=&quot;Qureshi1999&quot;&gt;{{cite book|author=M. Naeem Qureshi|title=Pan-Islam in British Indian Politics: A Study of the Khilafat Movement, 1918–1924|url=https://books.google.com/books?id=czKYZPyoyx0C|year=1999|publisher=BRILL|isbn=90-04-11371-1|pages=445–447}}&lt;/ref&gt; ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ಕ್ಷಣಗಳು ಸಹ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ-ಆಧಾರಿತ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡುವವು. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು 1936 ರ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ [[ದೇವಾಲಯ ಪ್ರವೇಶ ಘೋಷಣೆ]]ಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಕೆಳ ಜಾತಿಯ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಉನ್ನತ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ದೇವಾಲಯಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿತು.&lt;ref name=&quot;Smith1976&quot;&gt;{{cite book|author=Bardwell L. Smith|title=Religion and Social Conflict in South Asia|url=https://books.google.com/books?id=07Y3AAAAIAAJ&amp;pg=PA42|accessdate=31 July 2012|year=1976|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-04510-1|pages=35–42}}&lt;/ref&gt;

=== ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯ ===
1947 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರಭುತ್ವಗಳಾಗಿ [[ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆ]] ಯ ನಂತರ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು [[ಭಾರತದ ಪ್ರಭುತ್ವ|ಭಾರತದ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ]] ಸೇರಿಕೊಂಡವು. 1 ಜುಲೈ 1949 ರಂದು, ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿ [[ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ]] ರೂಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Sabharwal2007&quot;&gt;{{cite book|author=Gopa Sabharwal|title=India Since 1947: The Independent Years|url=https://books.google.com/books?id=LKySGJAGVEQC&amp;pg=PA23|accessdate=18 November 2012|year=2007|publisher=Penguin Books India|isbn=978-0-14-310274-8|pages=23–}}&lt;/ref&gt; 1 ನವೆಂಬರ್ 1956 ರಂದು, ಮದ್ರಾಸಿನ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಾಸರಗೋಡು]] ತಾಲೂಕು, [[ಮದ್ರಾಸ್ ರಾಜ್ಯ]]ದ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ]] ([[ನೀಲಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ]] [[ಗುಡಾಲೂರು ತಾಲೂಕು]], [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]], [[ಟಾಪ್ಸ್ಲಿಪ್]], ಮತ್ತು ಅನಕಟ್ಟಿಯ ಪೂರ್ವದ [[ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ]] ಕಾಡು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು-ಕೊಚ್ಚಿ ರಾಜ್ಯವು{{mdash}}ನಾಲ್ಕು ದಕ್ಷಿಣ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ([[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು ಶೆಂಕೋಟ್ಟೈ ತಾಲೂಕುಗಳು) ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತಮಿಳುನಾಡಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು{{mdash}}[[ರಾಜ್ಯ ಪುನರ್ರಚನಾ ಕಾಯ್ದೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Tmh&quot;&gt;{{cite book|author=Tmh|title=General Knowledge Digest 2010|url=https://books.google.com/books?id=RyLmXWTKHXgC&amp;pg=SA3-PA106|accessdate=18 November 2012|publisher=Tata McGraw-Hill Education|isbn=978-0-07-069939-7|page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;&gt;{{cite book|author1=Sarina Singh|author2=Amy Karafin|author3=Anirban Mahapatra|title=South India|url=https://books.google.com/books?id=8KnLFpjEHpUC|accessdate=6 January 2013|date=1 September 2009|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74179-155-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kerala&quot;&gt;{{Cite web |title=The States Reorganisation Act, 1956 |url=https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117014954/https://legislative.gov.in/sites/default/files/A1956-37.pdf |archive-date=17 November 2021 |access-date=11 May 2021 |website=legislative.gov.in |publisher=Government of India}}&lt;/ref&gt; 1957 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆಗೆ ಮೊದಲ ಚುನಾವಣೆಗಳ ನಂತರ [[ಇ. ಎಂ. ಎಸ್. ನಂಬೂದಿರಿಪಾಡ್]] ನೇತೃತ್ವದ [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್]] ಸರ್ಕಾರವು ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;SinghKarafin2009&quot;/&gt; ಇದು 1945 ರಲ್ಲಿ [[ಸ್ಯಾನ್ ಮರಿನೋ ಗಣರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಚುನಾವಣಾ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ ವಿಶ್ವದ ಆರಂಭಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವಾಗಿ ಚುನಾಯಿತ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸರ್ಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=Hindu&gt;{{cite news|title=50 years of development|url=http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-others/tp-states/50-years-of-development/article1655056.ece?ref=archive|accessdate=30 August 2013|newspaper=The Hindu|date=12 April 2007|author=K.G. Kumar}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Desai2006&quot;&gt;{{cite book|author=Manali Desai|title=State Formation and Radical Democracy in India|url=https://books.google.com/books?id=60m9znJQmmkC&amp;pg=PA142|accessdate=31 August 2013|date=27 November 2006|publisher=Taylor &amp; Francis|isbn=978-0-203-96774-4|page=142}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChitkaraŚarmā1997&quot;&gt;{{cite book|author1=Madan Gopal Chitkara|author2=Baṃśī Rāma Śarmā|title=Indian Republic: Issues and Perspective|url=https://books.google.com/books?id=7YrmNURVoroC&amp;pg=PA134|accessdate=18 November 2012|date=1 January 1997|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7024-836-1|pages=134–}}&lt;/ref&gt;

== ಭೌಗೋಳಿಕತೆ ==
{{Main|ಕೇರಳದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ}}

{{Multiple image
| direction = vertical
| width     = 220
| image1    = AnaimudiPeak DSC 4834.jpg
| caption1  = [[ಅನಮುಡಿ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]ದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರ.
| image2    = DR0071DSC 9245.jpg
| caption2  = [[ವಯನಾಡು|ವಯನಾಡಿನ]] ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ [[ಚಹಾ]] ಮತ್ತು [[ಕಾಫಿ]] ಉತ್ಪಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
| image3    = Kumarkom.jpg
| caption3  = [[ವೇಂಬನಾಡು]], [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳ]] ಒಂದು ಭಾಗ, ಭಾರತದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸರೋವರ.
| image4    = Light house in Ponnani.jpg
| caption4  = [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಲೈಟ್ ಹೌಸ್ ಬೀಚ್
}}

ರಾಜ್ಯವು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ ಸಮುದ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ]] ನಡುವೆ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |year=1953 |title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition |url=https://iho.int/uploads/user/pubs/standards/s-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005131902/https://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf |archive-date=5 October 2018 |access-date=28 December 2020 |publisher=International Hydrographic Organization}}&lt;/ref&gt; ಉತ್ತರ ಅಕ್ಷಾಂಶ 8°18' ಮತ್ತು 12°48' ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ರೇಖಾಂಶ 74°52' ಮತ್ತು 77°22' ನಡುವೆ ಇದೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Physical and Anatomical Characteristic of Wood of Some Less-Known Tree Species of Kerala |url=https://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR096.pdf |work=Kerala Forest Research Institute |publisher=Government of Kerala |access-date=18 November 2012 |archive-date=9 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709150101/http://docs.kfri.res.in/KFRI-RR/KFRI-RR096.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಕೆಲವು ಚಂಡಮಾರುತಗಳೊಂದಿಗೆ ಆರ್ದ್ರ [[ಉಷ್ಣವಲಯದ ಮಳೆಕಾಡು ಹವಾಮಾನ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯವು {{cvt|590|km|mi}} ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Marine Fisheries |url=https://www.fisheries.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=76&amp;Itemid=44 |website=fisheries.kerala.gov.in |publisher=Department of Fisheries, Government of Kerala |access-date=13 November 2015 |archive-date=17 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117021802/http://www.fisheries.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=76&amp;Itemid=44 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅಗಲವು {{convert|11|and|121|km|mi|0}} ನಡುವೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Nair1994&quot;&gt;{{cite book |author=V. Balakrishnan Nair |title=Social Development and Demographic Changes in South India: Focus on Kerala |url=https://books.google.com/books?id=sTS4OO9lcdgC&amp;pg=PA15 |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd. |isbn=978-8185880501 |page=15}}&lt;/ref&gt; ಭೌಗೋಳಿಕವಾಗಿ, ಕೇರಳವನ್ನು ಮೂರು ಹವಾಮಾನದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು: ಪೂರ್ವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳು; ಒರಟು ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶ, ಮಧ್ಯ ಮಧ್ಯ-ನೆಲಗಳು; ರೋಲಿಂಗ್ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು; ಕರಾವಳಿ ಬಯಲುಗಳು.&lt;ref name=&quot;ChattopadhyayFranke2006&quot;&gt;{{cite book |author1=Srikumar Chattopadhyay |author2=Richard W. Franke |title=Striving for Sustainability: Environmental Stress and Democratic Initiatives in Kerala |url=https://books.google.com/books?id=gOrvghLklKoC&amp;pg=PA110 |access-date=19 March 2019 |year=2006 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180692949}}&lt;/ref&gt;{{rp|110}} [[ಪೂರ್ವ-ಕೇಂಬ್ರಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಪ್ಲಿಸ್ಟೊಸೀನ್]] ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ರಚನೆಗಳು ಕೇರಳದ ಭೂಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Geological Survey Water-supply Paper&quot;&gt;{{cite book |title=Geological Survey Water-supply Paper |url=https://books.google.com/books?id=0qUYAQAAIAAJ&amp;pg=SL4-PA6 |access-date=19 March 2019 |year=1961 |publisher=U.S. Government Printing Office |page=4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SharmaKumari2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Pradeep Sharma |author2=Y. Dharnai Kumari |author3=Tirunagaram Lakshmamma |title=Status Of Women And Family Planning |url=https://books.google.com/books?id=2b6Ok2EcnBIC&amp;pg=PA217 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8183563260 |page=217}}&lt;/ref&gt; 1341 CE ಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಪ್ರವಾಹವು ಅದರ ಭೂಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು; ಇದು ಮಸಾಲೆ ಸಾಗಣೆಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಂದರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;LimitedKitchen2010&quot;&gt;{{cite book |author1=Murdoch Books Pty Limited |author2=Murdoch Books Test Kitchen |title=India |url=https://books.google.com/books?id=d_cHBuYD3CQC&amp;pg=PA100 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Murdoch Books |isbn=978-1-74196-438-7 |page=100}}&lt;/ref&gt;
ಕೇರಳದ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ [[ಮಳೆ ನೆರಳು]] ಯ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಎತ್ತರದ ಪರ್ವತಗಳು, ಕಮರಿಗಳು ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕಣಿವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=ChattopadhyayFranke2006 /&gt;{{rp|110}} ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ 41 ನದಿಗಳು,&lt;ref name=&quot;Sadasivan2003&quot;&gt;{{cite book |author=S. N. Sadasivan |title=River Disputes in India: Kerala Rivers Under Siege |url=https://books.google.com/books?id=hhrRboi5kOcC&amp;pg=PA223 |access-date=18 November 2012 |year=2003 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-8170999133 |page=223}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಅದರ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ 3 ನದಿಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Darpan2006&quot;&gt;{{cite book |author=Pratiyogita Darpan |title=Pratiyogita Darpan |url=https://books.google.com/books?id=QegDAAAAMBAJ&amp;pg=PT72 |access-date=18 November 2012 |date=September 2006 |publisher=Pratiyogita Darpan |page=72}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;India2008&quot;&gt;{{cite book |author=Motilal (UK) Books of India |title=Tourist Guide Kerala |url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&amp;pg=PA11 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Sura Books |isbn=978-8174781642 |page=11}}&lt;/ref&gt; ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಬಳಿ ಮಾತ್ರ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವ ಪರ್ವತಗಳ ಗೋಡೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪಾಲ್''ಘಾಟ್'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಅಂತರ]]ವು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Chandran Nair |first1=Dr.S.Sathis |title=India – Silent Valley Rainforest Under Threat Once More |url=https://www.rainforestinfo.org.au/wrr2004/silentvalley.htm |website=rainforestinfo.org.au |access-date=12 November 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924084520/http://www.rainforestinfo.org.au/wrr2004/silentvalley.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳು ಸರಾಸರಿ {{convert|1500|m|ft|lk=out|abbr=off}} [[ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟ]]ದವರೆಗೆ ಏರುತ್ತವೆ,&lt;ref name=&quot;Biju2006&quot;&gt;{{cite book |author=M.R. Biju |title=Sustainable Dimensions Of Tourism Management |url=https://books.google.com/books?id=AkAdvTbg0dEC&amp;pg=PA63 |access-date=18 November 2012 |year=2006 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-8183241298 |page=63}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರಗಳು ಸುಮಾರು {{convert|2500|m|ft|abbr=off}} ತಲುಪುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Hussain&quot;&gt;{{cite book |author=Hussain |title=Geography Of India For Civil Ser Exam |url=https://books.google.com/books?id=wUzKCZxvNQoC&amp;pg=SA2-PA9 |access-date=18 November 2012 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-066772-3 |page=2}}&lt;/ref&gt; [[ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ [[ಅನಮುಡಿ]] ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಶಿಖರವಾಗಿದ್ದು, {{cvt|2,695|m}} ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;gazetteer&quot;&gt;{{cite book |last1=Frowde |first1=Henry |url=https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |title=Imperial Gazetteer of India |date=1908–1909 |publisher=Clarendon Press |edition=New |location=Oxford |access-date=2 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081216124143/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/ |archive-date=16 December 2008 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಯು ವಿಶ್ವದ ಎಂಟು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ಹಾಟ್ಸ್ಪಾಟ್ಗಳಲ್ಲಿ&quot; ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು [[UNESCO]] [[ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ]]ಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/environment/flora-fauna/UN-designates-Western-Ghats-as-world-heritage-site/articleshow/14595602.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131192257/https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-02/flora-fauna/32507340_1_world-heritage-list-western-ghats-border-town |url-status=live |archive-date=31 January 2013 |title=UN designates Western Ghats as world heritage site |date=2 July 2012 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=27 November 2018}}&lt;/ref&gt; ಈ ಶ್ರೇಣಿಯ ಕಾಡುಗಳು ಹಿಮಾಲಯ ಪರ್ವತಗಳಿಗಿಂತ ಹಳೆಯದು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt; ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ [[ಅತಿರಪ್ಪಿಲ್ಲಿ ಜಲಪಾತ]]ವನ್ನು ''ಭಾರತದ [[ನಯಾಗರ ಜಲಪಾತ|ನಯಾಗರ]]'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Athirappilly&quot;&gt;{{cite news |url=https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-30/travel/33064279_1_palm-trees-trek-coconut-trees |title=The Times of India: Latest News India, World &amp; Business News, Cricket &amp; Sports, Bollywood |access-date=2 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621233624/https://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-30/travel/33064279_1_palm-trees-trek-coconut-trees |archive-date=21 June 2013 |work=[[The Times of India]] |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ನದಿ]]ಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಪಾತವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Athirappilly&quot; /&gt; [[ವಯನಾಡು]] ಕೇರಳದ ಏಕೈಕ [[ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author=William Logan |year=1887 |title=Malabar Manual (Volume-II) |publisher=Madras Government Press |url=https://archive.org/details/malabar_manual_volume2/mode/2up}}&lt;/ref&gt; [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡು]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ([[ನಿಲಂಬೂರು|ನಿಲಂಬೂರಿನ]] [[ಚಾಲಿಯಾರ್]] ಕಣಿವೆ), ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ([[ಅಟ್ಟಪ್ಪಾಡಿ]] ಕಣಿವೆ) ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಒಟ್ಟಾಗಿ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]] ಮತ್ತು [[ಮೈಸೂರು ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿ]]ಯ ಮುಂದುವರಿಕೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ, ಇವು ನೈಸರ್ಗಿಕ [[ಚಿನ್ನ]]ದ ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಪಕ್ಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://dmg.kerala.gov.in/mineral-resources/ |title=Mineral Resources |website=Department of Mining and Geology – Government of Kerala |access-date=4 April 2022 |archive-date=13 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513124121/https://dmg.kerala.gov.in/mineral-resources/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]], [[ಮೊನಾಜೈಟ್]], [[ಥೋರಿಯಮ್]], ಮತ್ತು [[ಟೈಟಾನಿಯಮ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಖನಿಜಗಳು ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=343}} ಕೇರಳದ [[ಕರುನಾಗಪ್ಪಳ್ಳಿ]] ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯು [[ಥೋರಿಯಮ್]]-ಹೊಂದಿರುವ [[ಮೊನಾಜೈಟ್]] ಮರಳಿನಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆ ವಿಕಿರಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಕರಾವಳಿ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳಲ್ಲಿ, ಸರಾಸರಿ ಹೊರಾಂಗಣ ವಿಕಿರಣ ಮಟ್ಟಗಳು 4 [[ಗ್ರೇ (ಘಟಕ)#ದೇಹದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ|mGy/yr]] ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯ ಕೆಲವು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಇದು 70&amp;nbsp;mGy/yr ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |vauthors=Nair RR, Rajan B, Akiba S, Jayalekshmi P, Nair MK, Gangadharan P, Koga T, Morishima H, Nakamura S, Sugahara T |title=Background radiation and cancer incidence in Kerala, India-Karanagappally cohort study. |publisher=Health Physics |date=January 2009 |pmid=19066487}}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯು ಪೂರ್ವ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸಮತಟ್ಟಾಗಿದೆ,&lt;ref name=&quot;ChattopadhyayFranke2006&quot; /&gt;{{rp|33}} ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ [[ಉಪ್ಪುನೀರಿನ]] ಕಾಲುವೆಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, [[ಅಳಿವೆ]]ಗಳು,&lt;ref name=&quot;Moss2010&quot;&gt;{{cite book |author=Danny Moss |title=Public Relations Cases: International Perspectives |url=https://books.google.com/books?id=s0-CJ3djEdEC&amp;pg=PA41 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Taylor &amp; Francis |isbn=978-0-415-77336-2 |page=41}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು]] ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ನದಿಗಳ ಜಾಲದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Thorpe2012&quot;&gt;{{cite book |author=Edgar Thorpe |title=The Pearson CSAT Manual 2012 |url=https://books.google.com/books?id=1cruroSVFoUC&amp;pg=RA3-PA38 |access-date=18 November 2012 |year=2012 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-8131767344 |page=3}}&lt;/ref&gt; ''ಕೇರಳದ ಅಕ್ಕಿಯ ಬಟ್ಟಲು'' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ [[ಕುಟ್ಟನಾಡು]] ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಭಾರತದ ತೀವ್ರ ಬಿಂದುಗಳ ಪಟ್ಟಿ#ಎತ್ತರಗಳು|ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಎತ್ತರವನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಮತ್ತು ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗೆ ಬೇಸಾಯ ನಡೆಯುವ ವಿಶ್ವದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kerala Boat Ferries Lone Passenger To Help Her Take Exam |url=https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752 |last=Press Trust of India |date=1 June 2020 |access-date=17 November 2020 |work=NDTV |archive-date=16 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211116093316/https://www.ndtv.com/kerala-news/coronavirus-lockdown4-kerala-government-boat-ferries-lone-passenger-sandra-babu-to-help-her-take-exam-2238752 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.hindu.com/mag/2003/07/13/stories/2003071300600200.htm |title=Thirst below sea level |last=Suchitra |first=M |date=13 August 2003 |work=[[The Hindu]] |access-date=17 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190922101804/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/thirst-below-sea-level/article28523147.ece |archive-date=22 September 2019}}&lt;/ref&gt; ದೇಶದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಸರೋವರ [[ವೇಂಬನಾಡು ಸರೋವರ|ವೇಂಬನಾಡು]] ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ; ಇದು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ನಡುವೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು {{cvt|200|km2|sqmi}} ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Husain&quot;&gt;{{cite book |author=Majid Husain |title=Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations: Second Edition |url=https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&amp;pg=RA9-PT18 |access-date=18 November 2012 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-070288-2 |page=9 |year=2011}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;IWAI_2005&quot;&gt;{{Cite journal |author=Inland Waterways Authority of India (IWAI—Ministry of Shipping) |year=2005 |title=Introduction to Inland Water Transport |journal=IWAI (Ministry of Shipping) |url=https://iwai.nic.in/Introduction.html |archive-url=https://archive.today/20050204175110/http://iwai.nic.in/Introduction.html |url-status=dead |archive-date=4 February 2005 |access-date=19 January 2006}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ [[ಕೇರಳದ ನದಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|44 ನದಿಗಳು]] [[ಪೆರಿಯಾರ್ ನದಿ|ಪೆರಿಯಾರ್]]; {{convert|244|km|mi|0}}, [[ಭಾರತಪುಳ]]; {{convert|209|km|mi|0}}, [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ]]; {{convert|176|km|mi|0}}, [[ಚಾಲಿಯಾರ್ ನದಿ|ಚಾಲಿಯಾರ್]]; {{convert|169|km|mi|0}}, [[ಕಡಲುಂಡಿಪುಳ ನದಿ|ಕಡಲುಂಡಿಪುಳ]]; {{convert|130|km|mi|0}}, [[ಚಾಲಕ್ಕುಡಿ ನದಿ|ಚಾಲಕ್ಕುಡಿಪುಳ]]; {{convert|130|km|mi|0}}, [[ವಲಪಟ್ಟಣಂ ನದಿ|ವಲಪಟ್ಟಣಂ]]; {{convert|129|km|mi|0}} ಮತ್ತು [[ಅಚನ್ಕೋವಿಲ್ ನದಿ]]; {{convert|128|km|mi|0}}. ನದಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಉದ್ದ {{convert|64|km|mi|0}}. ಅನೇಕ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದ ಮಳೆಯಿಂದ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=riverreport&gt;{{cite book |last=India. |first=Planning Commission |title=Kerala Development Report |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=224 |url=https://books.google.com/books?isbn=8171885942}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ನದಿಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು [[ನದೀಮುಖಜ ಭೂಮಿ|ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯ]] ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅವು ಪರಿಸರ ಪರಿಣಾಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಒಳಗಾಗುತ್ತವೆ. ನದಿಗಳು ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Padmalal&quot;&gt;{{cite journal | url=https://doi.org/10.1007/s00254-007-0870-z | doi=10.1007/s00254-007-0870-z | title=Environmental effects of river sand mining: A case from the river catchments of Vembanad lake, Southwest coast of India | year=2008 | last1=Padmalal | first1=D. | last2=Maya | first2=K. | last3=Sreebha | first3=S. | last4=Sreeja | first4=R. | journal=Environmental Geology | volume=54 | issue=4 | pages=879–889 | bibcode=2008EnGeo..54..879P | s2cid=129312081 | access-date=12 February 2020 | archive-date=25 November 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231125191757/https://link.springer.com/article/10.1007/s00254-007-0870-z | url-status=live | issn = 0943-0105 | url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯವು ಭೂಕುಸಿತ, ಪ್ರವಾಹ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲದಂತಹ ಹಲವಾರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. 2004 ರ [[2004 ರ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಭೂಕಂಪ ಮತ್ತು ಸುನಾಮಿ|ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದ ಸುನಾಮಿ]] ಯಿಂದ ರಾಜ್ಯವು ಸಹ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು,&lt;ref name=&quot;Jha2010&quot;&gt;{{cite book |author=M.K. Jha |title=Natural and Anthropogenic Disasters: Vulnerability, Preparedness and Mitigation |url=https://books.google.com/books?id=fICXQSPJwx8C&amp;pg=PA81 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Springer |isbn=978-9048124978 |page=81}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 2018 ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[2018 ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಹ|ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು]] ಅನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/india-worst-floods-flooding-death-monsoon-rain-dead-kerala-kochi-a8493011.html |title=Worst floods in nearly a century kill 44 in India's Kerala state amid torrential monsoon rains |last=Baynes |first=Chris |date=15 August 2018 |work=The Independent |access-date=16 August 2018 |archive-date=23 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190523232643/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/india-worst-floods-flooding-death-monsoon-rain-dead-kerala-kochi-a8493011.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2024 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ತನ್ನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ [[2024 ವಯನಾಡು ಭೂಕುಸಿತ|ಕೆಟ್ಟ ಭೂಕುಸಿತಗಳನ್ನು]] ಅನುಭವಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |title=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 missing |date=30 July 2024 |work=[[Onmanorama]] |access-date=31 July 2024 |archive-date=30 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240730073647/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ಹವಾಮಾನ ===
ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 120–140 ಮಳೆಯ ದಿನಗಳೊಂದಿಗೆ,&lt;ref name=&quot;Chacko_2002&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Chacko |first1=T. |last2=Renuka |first2=G. |year=2002 |title=Temperature mapping, thermal diffusivity and subsoil heat flux at Kariavattom, Kerala |journal=Proc Indian Acad Sci (Earth Planet Sci) |volume=111 |issue=1 |pages=79 |title-link=Kariavattom |bibcode=2002InEPS.111...79T |doi=10.1007/BF02702224 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;{{rp|80}} ಕೇರಳವು [[ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ನೈಋತ್ಯ ಬೇಸಿಗೆ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ಮತ್ತು [[ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್|ಈಶಾನ್ಯ ಚಳಿಗಾಲದ ಮಾನ್ಸೂನ್]] ನ ಕಾಲಿಕ ಭಾರೀ ಮಳೆಯಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರಯಾನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Devrep&quot;&gt;{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=223 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು 65% ಮಳೆಯು ಜೂನ್ ನಿಂದ ಆಗಸ್ಟ್ ವರೆಗೆ ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಉಳಿದವು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Devrep&quot; /&gt; ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ ತೇವಾಂಶ-ಹೊತ್ತ ಗಾಳಿಗಳು, [[ಭಾರತೀಯ ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ]]ದ ಅತ್ಯಂತ ದಕ್ಷಿಣದ ಬಿಂದುವನ್ನು ತಲುಪಿದಾಗ, ಅದರ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ಎರಡು ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಗುತ್ತವೆ; &quot;ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಶಾಖೆ&quot; ಮತ್ತು &quot;ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯ ಶಾಖೆ&quot;.&lt;ref name=&quot;Jain&quot;&gt;{{cite book |author=RK Jain |title=Geography 10 |url=https://books.google.com/books?id=7hOybWJeZN0C&amp;pg=PA110 |access-date=18 November 2012 |publisher=Ratna Sagar |isbn=978-8183320818 |page=110}}&lt;/ref&gt; ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ &quot;ಅರೇಬಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ ಶಾಖೆ&quot; ಮೊದಲು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಿಗೆ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ,&lt;ref name=&quot;Together with Social Science Term II&quot;&gt;{{cite book |title=Together with Social Science Term II |url=https://books.google.com/books?id=oOA1nsSU8JYC&amp;pg=PA112 |access-date=18 November 2012 |publisher=Rachna Sagar |isbn=978-8181373991 |page=112}}&lt;/ref&gt; ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನಿಂದ ಮಳೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;google6&quot;&gt;{{cite book |author1=Edgar Thorpe, Showick Thorpe |author2=Thorpe Edgar |title=The Pearson CSAT Manual 2011 |url=https://books.google.com/books?id=WuBFs6yFRwcC&amp;pg=SL7-PA168 |access-date=18 November 2012 |publisher=Pearson Education India |isbn=978-8131758304 |page=7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Aggarwal&quot;&gt;{{cite book |author1=N.N. Kher |author2=Jaideep Aggarwal |title=A Text Book of Social Sciences |url=https://books.google.com/books?id=jV6k0FvIC4sC&amp;pg=RA5-PA16 |access-date=18 November 2012 |publisher=Pitambar Publishing |isbn=978-8120914667 |page=5}}&lt;/ref&gt; ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡದ ಮಾದರಿಗಳ ವಿತರಣೆಯು ಹಿಮ್ಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ, ಈ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಭಾರತದಿಂದ ತಣ್ಣನೆಯ ಗಾಳಿಗಳು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಿಂದ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ದ್ವೀಪ ಭಾರತದ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಳೆಯಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;google7&quot;&gt;{{cite book |author1=Sarina Singh |author2=Amy Karafin |author3=Anirban Mahapatra |title=South India |url=https://books.google.com/books?id=8KnLFpjEHpUC&amp;pg=PA15 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Lonely Planet |isbn=978-1-74179-155-6 |page=15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reddy&quot;&gt;{{cite book |author=S.V. Jeevananda Reddy |title=Climate Change: Myths and Realities |url=https://books.google.com/books?id=y_GMTXRtxJ8C&amp;pg=PA71 |access-date=18 November 2012 |publisher=Jeevananda Reddy |page=71 |id=GGKEY:WDFHBL1XHK3}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಈಶಾನ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ನ ಪ್ರಭಾವವು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Rao |title=Agricultural Meteorology |url=https://books.google.com/books?id=Kd-3lt-yAtAC&amp;pg=PA173 |publisher=PHI Learning |year=2008 |isbn=978-8120333383 |pages=173–74 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಮಳೆಯು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಾಸರಿ 2,923&amp;nbsp;mm (115&amp;nbsp;in) ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;IMD&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.imd.gov.in/section/hydro/dynamic/rfmaps/updated.html |title=Hydromet Division Updated/Real Time Maps |publisher=[[India Meteorological Department]] |access-date=21 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305062728/https://www.imd.gov.in/section/hydro/dynamic/rfmaps/updated.html |archive-date=5 March 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಕೆಲವು ಶುಷ್ಕ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸರಾಸರಿ ಕೇವಲ 1,250&amp;nbsp;mm (49&amp;nbsp;in) ಪಡೆಯುತ್ತವೆ; ಪೂರ್ವ [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಪರ್ವತಗಳು 5,000&amp;nbsp;mm (197&amp;nbsp;in) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು [[ಮಳೆ (ಹವಾಮಾನಶಾಸ್ತ್ರ)#ಶಿಲಾವೃಷ್ಟಿ ಮಳೆ|ಶಿಲಾವೃಷ್ಟಿ ಮಳೆಯನ್ನು]] ಪಡೆಯುತ್ತವೆ: ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಪೂರ್ವ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಶುಷ್ಕ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಹವಾಮಾನವು ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ. ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವು ಭಾರಿ ಗಾಳಿ, ಸುಂಟರಗಾಳಿ, ಚಂಡಮಾರುತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಧಾರಾಕಾರ ಮಳೆ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಬರಗಾಲ ಮತ್ತು ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದ ಏರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Brenkert_Malone_2003&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Brenkert |first1=A. |last2=Malone |first2=E. |year=2003 |title=Vulnerability and resilience of India and Indian states to climate change: a first-order approximation |journal=Joint Global Change Research Institute}}&lt;/ref&gt;{{rp|26, 46, 52}} ಸರಾಸರಿ ದೈನಂದಿನ ತಾಪಮಾನವು 19.8&amp;nbsp;°C ನಿಂದ 36.7&amp;nbsp;°C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;moef&quot;&gt;{{cite web |last=Sudha |first=T. M. |title=Opportunities in participatory planning to Evolve a Landuse Policy for Western Ghats Region in Kerala |url=https://moef.nic.in/downloads/public-information/tenth/Annexure%203.pdf |publisher=Department of Town and Country Planning, Kerala |page=14 |access-date=18 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325095604/https://www.moef.nic.in/downloads/public-information/tenth/Annexure%203.pdf |archive-date=25 March 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ವಾರ್ಷಿಕ ಸರಾಸರಿ ತಾಪಮಾನವು ಕರಾವಳಿ ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 25.0 ರಿಂದ 27.5&amp;nbsp;°C ವರೆಗೆ ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಎತ್ತರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 20.0–22.5&amp;nbsp;°C ವರೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Brenkert_Malone_2003&quot; /&gt;{{rp|65}}

=== ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ===
{{Main|ಕೇರಳದ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ}}

{{Multiple image
| direction = vertical
| width     = 220
| image1    = Ichthyaetus ichthyaetus Kadalundi.jpg
| caption1  = [[ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ|ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ]] ಒಂದು ವಲಸೆ ''[[ಇಚ್ಥ್ಯಾಏಟಸ್]]''
| image2    = Highland Grassland Shola of Silent Valley National Park.jpg
| caption2  = [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]]
| image3    = Munnarhills.jpg
| caption3  = [[ಏಲಕ್ಕಿ ಬೆಟ್ಟಗಳು]] ತಮ್ಮ [[ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ
}}

ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ]]ಯು [[ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ]] ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. 18 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೇರಳದ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ಭಾಗದಷ್ಟು ಭೂ ಪ್ರದೇಶವು ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.forest.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=46&amp;Itemid=2 |title=History |access-date=12 August 2015 |publisher=Kerala forests and wildlife department |archive-date=12 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150912231001/http://www.forest.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=46&amp;Itemid=2 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2004 ರಂತೆ, ಭಾರತದ 15,000 ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ 25% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇರಳದಲ್ಲಿವೆ. 4,000 [[ಹೂಬಿಡುವ ಸಸ್ಯ]] ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 1,272 [[ಸ್ಥಳೀಯ (ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ)|ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿವೆ]], 900 [[ಸಸ್ಯವೈದ್ಯ|ಔಷಧೀಯವಾಗಿವೆ]], ಮತ್ತು 159 [[ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳು|ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ]].&lt;ref name=&quot;Sreedharan_2004&quot;&gt;{{Cite journal |author=Sreedharan TP |year=2004 |title=Biological Diversity of Kerala: A survey of Kalliasseri panchayat, Kannur district |journal=Centre for Development Studies |url=https://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054155/https://krpcds.org/publication/downloads/62.pdf |archive-date=26 March 2009 |access-date=28 December 2008}}&lt;/ref&gt;{{rp|11}} ಇದರ {{cvt|9,400|km2}} ಕಾಡುಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ನಿತ್ಯಹಸಿರು ಮತ್ತು ಅರೆ-ನಿತ್ಯಹಸಿರು ಕಾಡುಗಳು (ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರಗಳು—3,470&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;), ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಮತ್ತು ಶುಷ್ಕ ಪತನಶೀಲ ಕಾಡುಗಳು (ಮಧ್ಯಮ ಎತ್ತರಗಳು—4,100&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ಮತ್ತು {{cvt|100|km2}}, ಕ್ರಮವಾಗಿ), ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು [[ಸಮಶೀತೋಷ್ಣ]] (''ಶೋಲ'') ಕಾಡುಗಳು (ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಎತ್ತರಗಳು—100&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಕೇರಳದ 24% ಅರಣ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Sreedharan_2004&quot; /&gt;{{rp|12}} ವಿಶ್ವದ [[ರಾಮ್ಸರ್ ಒಪ್ಪಂದ]]ದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾದ ನಾಲ್ಕು [[ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶ]]ಗಳು—[[ಶಾಸ್ತಾಂಕೋಟ್ಟ ಸರೋವರ|ಸರೋವರ ಶಾಸ್ತಾಂಕೋಟ್ಟ]], [[ಅಷ್ಟಮುಡಿ ಸರೋವರ]], [[ತೃಶೂರ್-ಪೊನ್ನಾನಿ ಕೋಲ್ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು]], ಮತ್ತು ವೇಂಬನಾಡು-ಕೋಲ್ ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು—ಕೇರಳದಲ್ಲಿವೆ,{{sfn|Chandran|2018|p=342}} ಜೊತೆಗೆ ವಿಶಾಲವಾದ [[ನೀಲಗಿರಿ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ಯ {{cvt|1455.4|km2}} ಮತ್ತು [[ಅಗಸ್ತ್ಯಮಲೈ ಜೀವಗೋಳ ಮೀಸಲು]]ಯ {{cvt|1828|km2}} ಸೇರಿವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=347}} 20 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬೇಸಾಯಕ್ಕಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ತೆರವುಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು,&lt;ref name=&quot;Jayarajan_2004&quot;&gt;{{Cite journal |author=Jayarajan M |year=2004 |title=Sacred Groves of North Malabar |journal=Centre for Development Studies |url=https://krpcds.org/publication/downloads/92.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326054142/https://krpcds.org/publication/downloads/92.pdf |archive-date=26 March 2009 |access-date=28 December 2008}}&lt;/ref&gt;{{rp|6–7}} ಉಳಿದ ಅರಣ್ಯ ಹೊದಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಈಗ [[ಸ್ಪಷ್ಟ ಕಡಿತ]]ದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Evans2008&quot;&gt;{{cite book |author=Julian Evans |title=The Forests Handbook, Applying Forest Science for Sustainable Management |url=https://books.google.com/books?id=Ol_CCkYQNKIC&amp;pg=PA235 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-0-470-75683-6 |page=235}}&lt;/ref&gt; ಪೂರ್ವ ಕೇರಳದ ಗಾಳಿಗೆ ಮುಖವಾದ ಪರ್ವತಗಳು [[ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳು|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಆರ್ದ್ರ ಕಾಡುಗಳನ್ನು]] ಮತ್ತು [[ಉಷ್ಣವಲಯ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಶುಷ್ಕ ಪರ್ಣಪಾತಿ ಕಾಡುಗಳು|ಉಷ್ಣವಲಯದ ಶುಷ್ಕ ಕಾಡುಗಳನ್ನು]] ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತವೆ, ಇವು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;google8&quot;&gt;{{cite book |author1=R. P. Singh |author2=Zubairul Islam |title=Environmental Studies |url=https://books.google.com/books?id=gaQptMlw3X8C&amp;pg=PA172 |access-date=18 November 2012 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180697746 |page=172 |year=2012 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125191749/https://books.google.com/books?id=gaQptMlw3X8C&amp;pg=PA172#v=onepage&amp;q&amp;f=false |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Geer2008&quot;&gt;{{cite book |author=Alexandra Anna Enrica van der Geer |title=Animals in Stone: Indian Mammals Sculptured Through Time |url=https://books.google.com/books?id=oQ3quxh9gsgC&amp;pg=PA7 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Brill |isbn=978-9004168190 |page=7}}&lt;/ref&gt; ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ತೇಗದ ತೋಟ 'ಕೊನೊಲ್ಲಿಸ್ ಪ್ಲಾಟ್' [[ನಿಲಂಬೂರು|ನಿಲಂಬೂರಿನಲ್ಲಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.dnaindia.com/india/report-world-s-oldest-teak-trees-dying-in-kerala-1255723 |title=World's oldest teak trees dying in Kerala |date=13 May 2009 |website=DNA India |access-date=25 November 2020 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415102931/https://www.dnaindia.com/india/report-world-s-oldest-teak-trees-dying-in-kerala-1255723 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಅವುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಳೀಯತೆಯ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿವೆ: ಇದು 118 [[ಸಸ್ತನಿ]] ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು (1 ಸ್ಥಳೀಯ), [[ಕೇರಳದ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|500 ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಭೇದಗಳು]], 189 ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೀನು ಪ್ರಭೇದಗಳು, 173 [[ಸರೀಸೃಪ]] ಪ್ರಭೇದಗಳು (ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 10 ಸ್ಥಳೀಯ), ಮತ್ತು 151 [[ಉಭಯಚರ]] ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು (36 ಸ್ಥಳೀಯ) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/1999/3443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161007224232/https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/1999/3443 |url-status=dead |title=View of A checklist of the vertebrates of Kerala State, India &amp;#124; Journal of Threatened Taxa |archive-date=7 October 2016 |website=threatenedtaxa.org}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಾಶ, ಮಣ್ಣಿನ ಸವಕಳಿ, ಭೂಕುಸಿತ, [[ಮಣ್ಣಿನ ಲವಣೀಕರಣ|ಉಪ್ಪಿನಂಶ]], ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲ ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ಬೆದರಿಕೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿವೆ. ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ''ಸೋನೋಕೆಲಿಂಗ್'', ''[[ಡಾಲ್ಬರ್ಗಿಯಾ ಲ್ಯಾಟಿಫೋಲಿಯಾ]]'', ''ಅಂಜಿಲಿ'', ''ಮುಲ್ಲುಮುರಿಕ್ಕು'', ''[[ಎರಿಥ್ರಿನಾ]]'', ಮತ್ತು ''[[ಸಿನ್ನಮೋಮಮ್ ಕ್ಯಾಸಿಯಾ|ಕ್ಯಾಸಿಯಾ]]'' ಕೇರಳದ 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮರ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ. ಇತರ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಿದಿರು]], ಕಾಡು ಕರಿಮೆಣಸು, ಕಾಡು [[ಏಲಕ್ಕಿ]], [[ಕ್ಯಾಲಮಸ್ (ತಾಳೆ)|ಕ್ಯಾಲಮಸ್]] [[ರಟ್ಟನ್]] ತಾಳೆ, ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ವೆಟಿವರ್ ಹುಲ್ಲು, ''ವೆಟಿವೇರಿಯಾ ಝಿಝಾನಿಯಾಯ್ಡ್ಸ್'' ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Sreedharan_2004&quot; /&gt;{{rp|12}} [[ಭಾರತೀಯ ಆನೆ]], [[ಬಂಗಾಳ ಹುಲಿ]], [[ಭಾರತೀಯ ಚಿರತೆ]], [[ನೀಲಗಿರಿ ತಾರ್]], [[ಸಾಮಾನ್ಯ ತಾಳೆ ನರಿ]], ಮತ್ತು [[ಬೂದು ದೈತ್ಯ ಅಳಿಲು]]ಗಳು ಸಹ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Sreedharan_2004&quot; /&gt;{{rp|12, 174–75}} ಸರೀಸೃಪಗಳಲ್ಲಿ [[ರಾಜ ನಾಗ]], [[ವೈಪೆರಿಡೆ|ಹಾವು]], [[ಪೈಥಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಚಿಪ್ಪು ಮೊಸಳೆ]] ಸೇರಿವೆ. ಕೇರಳದ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಟ್ರೋಗನ್]], [[ಮಹಾಶಿಖಿ]], [[ಕೇರಳ ಕುಕ್ಕುರ]], [[ಡಾರ್ಟರ್]] ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ಬೆಟ್ಟ ಮೈನಾ]] ಸೇರಿವೆ. ಸರೋವರಗಳು, ಜವುಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, [[ಹೆಟೆರೋಪ್ನ್ಯೂಸ್ಟಿಸ್ ಫಾಸಿಲಿಸ್|ಕಾಡು]], [[ರೆಡ್ ಲೈನ್ ಟಾರ್ಪಿಡೋ ಬಾರ್ಬ್]] ಮತ್ತು ''ಚೂಟ್ಟಾಚಿ''; [[ಆರೆಂಜ್ ಕ್ರೋಮೈಡ್]]—''ಎಟ್ರೋಪ್ಲಸ್ ಮ್ಯಾಕುಲಾಟಸ್'' ಮುಂತಾದ ಮೀನುಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Institute |first1=Kerala Forest Research |title=Biodiversity Documentation for Kerala: Freshwater fishes |year=2003 |publisher=Kerala Forest Research Institute |isbn=978-8185041544 |url=https://books.google.com/books?id=SYcPAQAAMAAJ&amp;q=fishes+in+kerala |language=en |access-date=18 October 2020 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125192259/https://books.google.com/books?id=SYcPAQAAMAAJ&amp;q=fishes+in+kerala |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sreedharan_2004&quot; /&gt;{{rp|163–65}} ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ಕೇರಳದ ವಡಕರಾ ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಹೊಸದಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾದ ಟಾರ್ಡಿಗ್ರೇಡ್ (ನೀರಿನ ಕರಡಿಗಳು) ಪ್ರಭೇದವನ್ನು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ; ''[[ಸ್ಟೈಗಾರ್ಕ್ಟಸ್ ಕೇರಳೆನ್ಸಿಸ್]]''.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Vishnudattan |first1=N. K. |display-authors=etal |title=A new Tardigrade species, Stygarctus keralensis sp. nov. (Arthrotardigrada: Stygarctidae) from the intertidal zone of Southwest coast of India |url=https://www.mapress.com/zt/article/view/42726 |date=15 June 2021 |journal=[[Zootaxa]] |volume=4985 |issue=3 |page=381391 |doi=10.11646/zootaxa.4985.3.5 |pmid=34186802 |s2cid=235688035 |access-date=22 June 2021 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127214807/https://www.mapress.com/zt/article/view/zootaxa.4985.3.5 |url-status=live |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳು ==
{{Main|ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು|ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}

{{See also|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ}}

ರಾಜ್ಯದ [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು]] ಆರು ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ: [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್]] (ದೂರದ-ಉತ್ತರ ಕೇರಳ), [[ದಕ್ಷಿಣ ಮಲಬಾರ್]] (ಉತ್ತರ-ಮಧ್ಯ ಕೇರಳ), [[ಕೊಚ್ಚಿ]] (ಮಧ್ಯ ಕೇರಳ), [[ಉತ್ತರ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] (ದಕ್ಷಿಣ-ಮಧ್ಯ ಕೇರಳ), [[ಮಧ್ಯ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] (ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ) ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರು]] (ದೂರದ-ದಕ್ಷಿಣ ಕೇರಳ). ತೆರಿಗೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಆದಾಯ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳು|27 ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ|77 ತಾಲೂಕುಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ಗಡಿಗಳೊಳಗಿನ ವಸಾಹತುಗಳ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭೂ ದಾಖಲೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿದಂತೆ. ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು 1,674 [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://ildm.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/01/Revenue-Guide-2018.pdf |title=Revenue Guide 2018 |date= |website=[[Government of Kerala]] |access-date=28 September 2020 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920133932/https://ildm.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2018/01/Revenue-Guide-2018.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://kerala.gov.in/revenue-department |title=Revenue department, government of Kerala |access-date=28 September 2020 |archive-date=17 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210817225825/https://kerala.gov.in/revenue-department |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|73 ಮತ್ತು 74 ನೇ]] ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳಿಂದ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ವಯಂ-ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ಮೂರನೇ ಹಂತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ 14 [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], 152 [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು 941 [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು ನಗರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ 87 [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುರಸಭೆಗಳು]], ಆರು [[ಕೇರಳದ ನಗರ ನಿಗಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಗರ ನಿಗಮಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Local Self Governance in Kerala |url=https://kerala.gov.in/local-self-governance#:~:text=Local%20Self-Governance%20Page&amp;text=At%20present,%20there%20are%201200,Municipalities%20and%206%20Municipal%20Corporations |publisher=Government of Kerala |access-date=28 September 2020 |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928223404/https://kerala.gov.in/local-self-governance#:~:text=Local%20Self-Governance%20Page&amp;text=At%20present,%20there%20are%201200,Municipalities%20and%206%20Municipal%20Corporations |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[ಮಾಹೆ, ಭಾರತ|ಮಾಹೆ]], ಭಾರತೀಯ [[ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ]] [[ಪುದುಚೇರಿ (ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ)|ಪುದುಚೇರಿ]]ಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು,&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/https://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&amp;state5=999 |archive-date=16 June 2004 |title=Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional) |access-date=1 November 2008 |publisher=Census Commission of India}}&lt;/ref&gt; ಇದು {{convert|647|km}} ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದರೂ,&lt;ref name=&quot;ShiraAssociates.2012&quot;&gt;{{cite book |author1=Dezan Shira |author2=Associates. |title=Doing Business in India |url=https://books.google.com/books?id=9YjXW41yMwQC&amp;pg=PT313 |access-date=18 November 2012 |year=2012 |publisher=Springer |isbn=978-3-642-27618-7 |pages=313–}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕೇರಳದಿಂದ ಅದರ ಎಲ್ಲಾ ಭೂಮುಖ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಕರಾವಳಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗಿದೆ. [[ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆ|ಕಣ್ಣೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು]] ಮೂರು ಕಡೆ ಮಾಹೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೇ ಕಡೆ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಿದೆ]].&lt;ref name=&quot;Menon2002&quot;&gt;{{cite book |author1=D Banerjea |author2=N. R. Madhava Menon |title=Criminal Justice India Series, Vol. 20 |url=https://books.google.com/books?id=Axfuc5A8mxMC&amp;pg=PA9 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177648713 |pages=9–}}&lt;/ref&gt;

1664 ರಲ್ಲಿ, [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]] ಪುರಸಭೆಯನ್ನು [[ಡಚ್ ಮಲಬಾರ್]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು, ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡ]]ದ ಮೊದಲ ಪುರಸಭೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 18 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಡಚ್ ಅಧಿಕಾರವು ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಾಗ ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;d_1664&quot;&gt;{{Cite news |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602230954/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], ಮತ್ತು [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] ಪುರಸಭೆಗಳನ್ನು 1 ನವೆಂಬರ್ 1866 ರಂದು&lt;ref name=&quot;Ref1&quot;&gt;{{cite web |title=Chronological List of Central Acts (Updated up to 17-10-2014) |url=https://www.lawmin.nic.in/chronology.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180107091128/http://lawmin.nic.in/chronology.doc |archive-date=7 January 2018 |access-date=7 August 2016 |website=Lawmin.nic.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;c1881&quot;&gt;{{cite book |last1=Lewis McIver |first1=G. Stokes |url=https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |title=Imperial Census of 1881 Operations and Results in the Presidency of Madras |publisher=E.Keys at the Government Press |year=1883 |edition=(Vol II) |location=Madras |page=444 |access-date=5 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=b_YIAAAAQAAJ |archive-date=27 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;google.co.in&quot;&gt;{{cite book |last1=Presidency |first1=Madras (India |url=https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |title=Madras District Gazetteers, Statistical Appendix For Malabar District. |publisher=The Superintendent, Government Press |year=1915 |edition=Vol.2 |location=Madras |page=20 |language=en |access-date=2 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327063433/https://books.google.com/books?id=aUEwnQEACAAJ |archive-date=27 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;gazetteer&quot; /&gt; [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭಾರತ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ಆಧುನಿಕ ಪುರಸಭೆಗಳಾಗಿವೆ. [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಪುರಸಭೆಯು 1920 ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಎರಡು ದಶಕಗಳ ನಂತರ, [[ಶ್ರೀ ಚಿತಿರಾ ತಿರುನಾಳ್]] ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ತಿರುವನಂತಪುರ ಪುರಸಭೆಯನ್ನು 30 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 1940 ರಂದು ನಿಗಮವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇರಳದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರ ನಿಗಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Thiruvananthapuram |url=https://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=158&amp;Itemid=11 |date=2010 |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20100918085703/https://www.corporationoftrivandrum.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=158&amp;Itemid=11 |archive-date=18 September 2010 |access-date=4 April 2022}} Year of becoming a corporation&lt;/ref&gt; [[ಭಾರತ]]ದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಮೊದಲ ನಗರ ನಿಗಮ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ನಗರ ನಿಗಮವು 1962 ರಲ್ಲಿ [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080209134539/https://www.hindu.com/2008/02/05/stories/2008020561140500.htm Kozhikode Lok Sabha constituency redrawn Delimitation impact], ''The Hindu'' 5 February 2008&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಆರು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರ ನಿಗಮಗಳು|ನಗರ ನಿಗಮಗಳಿವೆ]], ಅವು [[ತಿರುವನಂತಪುರ ನಗರ ನಿಗಮ|ತಿರುವನಂತಪುರ]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ ನಗರ ನಿಗಮ|ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ತೃಶೂರ್ ನಗರ ನಿಗಮ|ತೃಶೂರ್]], ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು ನಗರ ನಿಗಮ|ಕಣ್ಣೂರು]] ನಗರಗಳನ್ನು ಆಳುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kerala Sustainable Urban Development Project |url=https://www.ksudp.org/ |publisher=Local Self Government Department |access-date=7 February 2022 |archive-date=20 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200920051936/http://ksudp.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ತಿರುವನಂತಪುರ ನಗರ ನಿಗಮ]]ವು ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಿಗಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಮಹಾನಗರ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು [[ಕೊಚ್ಚಿ UA]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅತಿದೊಡ್ಡ ನಗರ ಸಮೂಹವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=City Information |url=https://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=32&amp;linkid=32 |work=Cochin International Airport |publisher=Government of Kerala |access-date=18 November 2012 |archive-date=10 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121210070804/http://cial.aero/contents/viewcontent.aspx?linkIdLvl2=32&amp;linkid=32 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಇಂಡಿಕಸ್ ಅನಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ 2007 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, [[ತಿರುವನಂತಪುರ]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ತೃಶೂರ್]] &quot;ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ&quot; ಸೇರಿವೆ; ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ನಗರಗಳನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲು ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಪರಿಸರ, ಸುರಕ್ಷತೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯಂತಹ ನಿಯತಾಂಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Cities best to earn a living are not the best to live: Survey |url=https://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-11-26/news/27682663_1_cities-entertainment-indicus-analytics |work=The Times of India |date=26 November 2007 |access-date=7 February 2022 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305021646/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-11-26/news/27682663_1_cities-entertainment-indicus-analytics |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ==
{{Main|ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು|l4 = ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಇಲಾಖೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}

{{See also|ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯ|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು}}
{{Multiple image
| direction    = vertical
| width        = 220
| header_align = center
| footer_align = center
| image1       = Kerala Legislative Assembly, Thiruvananthapuram.jpg
| caption1     = [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]] ಕಟ್ಟಡ
| image2       = Kerala Government Secretariat.jpg
| caption2     = [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕಚೇರಿ|ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿ]] [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದಲ್ಲಿ]] – ಕೇರಳದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಆಡಳಿತದ ಆಸನ
| image3       = High Court of Kerala Building.jpg
| caption3     = [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯ]] [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಸಂಕೀರ್ಣ
}}

ರಾಜ್ಯವು [[ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯಿಂದ ಆಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು [[ಏಕಸಭಾ]] ಶಾಸಕಾಂಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ]]ಯು ನಿಯಮಸಭೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು 140 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದು, ಅವರು ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ಚುನಾಯಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=History of Kerala Legislature |url=https://kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3776&amp;Itemid=3022 |publisher=Government of Kerala |access-date=17 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120619040353/https://www.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=3776&amp;Itemid=3022 |archive-date=19 June 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯವು [[ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು|ಭಾರತೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ]] ಕೆಳಮನೆಯಾದ [[ಲೋಕಸಭೆ]]ಗೆ 20 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು [[ರಾಜ್ಯಸಭೆ]]ಗೆ 9 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಚುನಾಯಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.parliamentofindia.nic.in/ls/intro/p1.htm |title=Our Parliament |publisher=Parliamentofindia.nic.in |access-date=25 February 2010 |archive-date=10 February 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210043333/http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/intro/p1.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ]]ವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ|ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]] ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು|ರಾಜ್ಯಪಾಲರು]] ಇದರ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ]]ಗಳಿಂದ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ ನೇಮಕಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;govern&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.rajbhavan.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=44&amp;Itemid=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090731095433/https://rajbhavan.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=44&amp;Itemid=2 |url-status=dead |archive-date=31 July 2009 |title=Responsibilities |access-date=13 November 2015 |publisher=Kerala Rajbhavan}}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭೆ|ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ]] ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವ ಪಕ್ಷ ಅಥವಾ ಒಕ್ಕೂಟದ ನಾಯಕನನ್ನು ರಾಜ್ಯಪಾಲರಿಂದ [[ಕೇರಳದ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ]] ನೇಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ|ಸಚಿವರ ಸಂಪುಟವನ್ನು]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯ ಸಲಹೆಯ ಮೇರೆಗೆ ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=govern /&gt; ರಾಜ್ಯಪಾಲರು ರಾಜ್ಯದ ಆಚಾರಪೂರ್ಣ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂಪುಟವು ದೈನಂದಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಚಿವರ ಸಂಪುಟವು ಸಚಿವ ಸಂಪುಟದ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವರನ್ನು (MoS) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. [[ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಕಚೇರಿ|ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] [[ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಭಾರತ)|ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ, ಸಚಿವ ಸಂಪುಟಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಹಿರಿಯ [[ನಾಗರಿಕ ಸೇವೆ|ನಾಗರಿಕ ಸೇವಕ]] ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತವು 47 ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಸಚಿವರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರು [[ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ|ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]], [[ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ (ಭಾರತ)|ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]], ಅಥವಾ [[ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ]] ಹುದ್ದೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ, ಇವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ]] (IAS) ನ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು/ಪ್ರಿನ್ಸಿಪಾಲ್ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳು ತಮಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ಇಲಾಖೆಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಲಾಖೆಯು ವಿಶೇಷ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಜಂಟಿ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಉಪ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ, ಅಂಡರ್ ಸೆಕ್ರೆಟರಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಹಾಯಕ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ನೀತಿ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ರೇಖಾ ಇಲಾಖೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ಇಲಾಖೆಯು ಒಂದು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ರೇಖಾ ಇಲಾಖೆಗಳು, ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯಗಳು, ಆಯುಕ್ತ ಕಚೇರಿಗಳು, ಮಂಡಳಿಗಳು, ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸಲು, ನಿಯಂತ್ರಕ ಆಡಳಿತ, ಜಾರಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಆಯುಕ್ತರು, ಅಥವಾ ಅಂತಹುದೇ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಇಲಾಖೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಸಂಸ್ಥೆಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಇಲಾಖೆಗಳು/ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಉಪವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;Rules of Business of [[Government of Kerala]]

PART II

FIRST SCHEDULE

https://gad.kerala.gov.in/sites/default/files/general_attachment/Rules%20of%20Business%20-%20Part%20II.pdf&lt;/ref&gt;

ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹದಿನಾಲ್ಕು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಯಾಗಿ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್|ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಭೂ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತ, ವಿಪತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ, ಚುನಾವಣೆಗಳು, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲೆಯೊಳಗಿನ ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ಸಮನ್ವಯಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Collectorate {{!}} District Thiruvananthapuram, Government of Kerala {{!}} India |url=https://trivandrum.nic.in/en/collectrate/ |access-date=2026-04-04 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ]], [[ತಹಸೀಲ್ದಾರ್|ತಾಲೂಕುಗಳಾಗಿ]], ಮತ್ತು [[ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮ|ಆದಾಯ ಗ್ರಾಮಗಳಾಗಿ]] ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಭೂ ಆದಾಯ ಆಡಳಿತದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Admin |date=2025-01-22 |title=Land revenue administration, Government of Kerala |url=https://clr.kerala.gov.in/eng/index.php/department/organisation-structure |access-date=2026-01-01 |website=Department of Land Revenue |language=en-gb }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಯನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್]] ನಡೆಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ [[ಗೃಹ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಗೃಹ ಇಲಾಖೆಯ]] ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸ್ ಅನ್ನು ಎರಡು ಪೊಲೀಸ್ ವಲಯಗಳಾಗಿ (ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ) ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವ್ಯಾಪ್ತಿಗಳು, ಪೊಲೀಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಉಪವಿಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾನೂನು ಜಾರಿಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುವ 484 ಸ್ಥಳೀಯ ಪೊಲೀಸ್ ಠಾಣೆಗಳಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Official Website of Kerala Police |url=https://keralapolice.gov.in/ |access-date=2026-04-24 |website=keralapolice.gov.in |language=en}}&lt;/ref&gt;

[[ನ್ಯಾಯಾಂಗ]]ವು [[ಕೇರಳ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ಮತ್ತು ಕೆಳ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=History of Judiciary |url=https://www.allindiajudges.org/Judgment/FNJPC2.htm |publisher=All-India Judges Association |access-date=29 April 2015 |archive-date=1 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151001072113/http://www.allindiajudges.org/Judgment/FNJPC2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ]] ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು,&lt;ref name=&quot;Congress (US)2010&quot;&gt;{{cite book |author1=U S Congress |author2=Congress (U.S.) |title=Congressional Record, V. 153, Pt. 1, January 4, 2007 to January 17, 2007 |url=https://books.google.com/books?id=M3bLOwbeOZYC&amp;pg=PA1198 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Government Printing Office |isbn=978-0-16-086824-5 |page=1198}}&lt;/ref&gt;as ರಂತೆ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಮತ್ತು 35 ಖಾಯಂ ಮತ್ತು ಹನ್ನೆರಡು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ''[[ಪ್ರೋ ಟೆಂಪೋರ್]]'' ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=High Court of Kerala Profile |url=https://highcourtofkerala.nic.in/profile.html |publisher=High Court of Kerala |access-date=18 November 2012 |archive-date=31 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031233641/http://highcourtofkerala.nic.in/profile.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಉಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು [[ಲಕ್ಷದ್ವೀಪ]] ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ಸಹ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Banerjea2002&quot;&gt;{{cite book |author=D. Banerjea |title=Criminal Justice India Series, Vol. 21 |url=https://books.google.com/books?id=L6NWL-a14mkC&amp;pg=PA80 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Allied Publishers |isbn=978-8177648720 |page=80}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SharmaB.k.2007&quot;&gt;{{cite book |author1=Sharma |author2=Sharma B.k. |title=Intro. to the Constitution of India, 4/e |url=https://books.google.com/books?id=srDytmFE3KMC&amp;pg=PA261 |access-date=18 November 2012 |year=2007 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd. |isbn=978-8120332461 |page=261}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯದ ಅಧೀನ ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು 14 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಾಗರಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (''ಮುನ್ಸಿಫ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು'') ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು (''ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗಳು, ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ಗಳು, ಮತ್ತು ಸೆಷನ್ಸ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳು'') ತಮ್ಮ ಅಧಿಕಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಕರಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

=== ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ ===
{{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ}}

ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, ಪುರಸಭೆಗಳು ಮತ್ತು ನಿಗಮಗಳಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು 1959 ರಿಂದಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ ಉಪಕ್ರಮವು 1993 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು, ಇದು [[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ|ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ]]ದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Capdeck&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.lenobl.ru/Document/1412700121.pdf |title=An Introduction to local self governments in Kerala |publisher=SDC CAPDECK |access-date=17 November 2012 |author=Mariamma Sanu George |pages=17–20 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530224012/http://www.lenobl.ru/Document/1412700121.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KILA&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.kilaonline.org/site_docu/pub200904a.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513015050/https://www.kilaonline.org/site_docu/pub200904a.pdf |archive-date=13 May 2013 |title=Kerala – A Case Study of Classical Democratic Decentralisation |publisher=Kerala Institute of Local Administration |date=April 2009 |access-date=17 November 2012 |author=S M Vijayanand }}&lt;/ref&gt;{{rp|page=12}} ಕೇರಳ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆ ಮತ್ತು ಕೇರಳ ಪುರಸಭೆ ಕಾಯ್ದೆಯನ್ನು 1994 ರಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ನಗರ ಆಡಳಿತಕ್ಕಾಗಿ ಏಕ-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite act
 | title = Kerala Panchayat Raj Act, 1994
 | year = 1994
 | jurisdiction = Government of Kerala
 | url = https://www.indiacode.nic.in
 | access-date = 31 December 2025
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite act
 | title = Kerala Municipality Act, 1994
 | year = 1994
 | jurisdiction = Government of Kerala
 | url = https://www.indiacode.nic.in
 | access-date = 31 December 2025
}}&lt;/ref&gt;

ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಡಳಿತದ ಮೂರು-ಹಂತದ ರಚನೆಯು [[ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್|ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], [[ಪಂಚಾಯತ್ ಸಮಿತಿ|ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು]], ಮತ್ತು [[ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್|ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;TandonMohanty2006&quot;&gt;{{cite book |author1=Rajesh Tandon |author2=Ranjita Mohanty |title=Participatory Citizenship: Identity, Exclusion, Inclusion |url=https://books.google.com/books?id=oPByu7CWoUEC&amp;pg=PA199 |access-date=17 November 2012 |year=2006 |publisher=Sage |isbn=978-0-7619-3467-7 |page=199}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಕಾಯ್ದೆ, 1994 ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Capdeck&quot; /&gt; ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ, ಕೇರಳ ಪುರಸಭೆ ಕಾಯ್ದೆಯು ಏಕ-ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪುರಸಭೆಗಳು]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದ ನಗರ ನಿಗಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ನಗರ ನಿಗಮಗಳನ್ನು]] ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣೆಗಳು|ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಚುನಾವಣೆಗಳ]] ಮೂಲಕ ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Chaudhary2009&quot;&gt;{{cite book |author=Shyam Nandan Chaudhary |title=Tribal Development Since Independence |url=https://books.google.com/books?id=KBX1EJVhjGEC&amp;pg=PA235 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180696220 |page=235}}&lt;/ref&gt; ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗಣನೀಯ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ, ಕಾನೂನು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;KILA&quot; /&gt;{{rp|page=13}} ಪ್ರಸ್ತುತ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನಾ ವಿನಿಯೋಗದ ಸುಮಾರು 40% ಅನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;IsaacFranke2002&quot;&gt;{{cite book |author1=T. M. Thomas Isaac |author2=Richard W. Franke |title=Local Democracy and Development: The Kerala People's Campaign for Decentralized Planning |url=https://books.google.com/books?id=x6v6F2a3Gs0C&amp;pg=PR13 |year=2002 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |isbn=978-0-7425-1607-6 |page=13}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು 1,200 ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 941 ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, 152 ಬ್ಲಾಕ್ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, 14 ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ಗಳು, 87 ಪುರಸಭೆಗಳು, ಮತ್ತು 6 ನಗರ ನಿಗಮಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Local Bodies {{!}} Local Self Government Department |url=https://lsgkerala.gov.in/en/lsgd/localbody-list |access-date=2025-07-08 |website=lsgkerala.gov.in |archive-date=2 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230602134126/https://lsgkerala.gov.in/en/lsgd/localbody-list |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳವನ್ನು 2016 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಡಿಜಿಟಲ್ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು [[ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪರೆನ್ಸಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್]] ನ 2019 ರ ಭಾರತ ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಭ್ರಷ್ಟ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=India Corruption Survey 2019 – Report |last= |publisher=Transparency International India |year=2019 |location= |pages=22 |url=https://transparencyindia.org/wp-content/uploads/2019/11/India-Corruption-Survey-2019.pdf |access-date=18 June 2021 |archive-date=10 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710100154/https://transparencyindia.org/wp-content/uploads/2019/11/India-Corruption-Survey-2019.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kerala the first digital State |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/kerala-the-first-digital-state/article8291466.ece |last=Special currespondent |date=28 February 2016 |access-date=17 November 2020 |work=The Hindu |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415102347/https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/kerala-the-first-digital-state/article8291466.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಪಬ್ಲಿಕ್ ಅಫೇರ್ಸ್ ಇಂಡೆಕ್ಸ್-2020 ಕೇರಳವನ್ನು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kerala, Tamil Nadu and Goa best governed States: report |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala-goa-and-chandigarh-best-governed-states-ut-report/article32985716.ece |last=PTI |date=30 October 2020 |access-date=20 June 2021 |work=The Hindu |archive-date=7 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007210542/https://www.thehindu.com/news/national/kerala-goa-and-chandigarh-best-governed-states-ut-report/article32985716.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== ರಾಜಕೀಯ ===

ಕೇರಳವು ತನ್ನ ಬಲವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಗಳು, ಭೂ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚಕಗಳಿಂದಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ [[ಸಮಾನತಾವಾದ|ಸಮಾನತಾವಾದಿ]] ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=B |first1=Bibimol R. |last2=Seena |first2=Dr Anand Lali |last3=Thanammal |first3=Dr K. K. |date=2023-11-30 |title=C.Achutha Menon's Social Reforms: Paving The Way For A Progressive Kerala |url=https://kuey.net/index.php/kuey/article/view/8887 |journal=Educational Administration: Theory and Practice |language=en |volume=29 |issue=4 |pages=4074–4079 |doi=10.53555/kuey.v29i4.8887 |doi-broken-date=15 June 2026 |issn=2148-2403}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Duran |first=Jane |date=April 2025 |title=Egalitarianism and Justice in Kerala |url=https://www.cambridge.org/core/journals/think/article/abs/egalitarianism-and-justice-in-kerala/5B093820090E9266A4852C40F93F5A51 |journal=Think |language=en |volume=24 |issue=70 |pages=23–29 |doi=10.1017/S147717562500017X |issn=1477-1756}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Thiranagama |first1=Sharika |title=Rural Civilities: Caste, Gender and Public Life in Kerala |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |date=2019 |volume=42 |issue=2 |pages=310–327 |doi=10.1080/00856401.2019.1582190}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Devika |first=J. |date=August 2010 |title=Egalitarian Developmentalism, Communist Mobilization, and the Question of Caste in Kerala State, India |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-asian-studies/article/abs/egalitarian-developmentalism-communist-mobilization-and-the-question-of-caste-in-kerala-state-india/8F65915C540DB6AC5D3EEE6DE800DB3B? |journal=The Journal of Asian Studies |language=en |volume=69 |issue=3 |pages=799–820 |doi=10.1017/S0021911810001506 |issn=1752-0401}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಮ್ಯುನಿಸಂ|ಕಮ್ಯುನಿಸಂ]], [[ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಸಮಾಜವಾದ]], [[ಜಾತ್ಯತೀತತೆ]], [[ಮಧ್ಯಮಾರ್ಗ#ಭಾರತ|ಮಧ್ಯಮಾರ್ಗ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. [[ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ#ಭಾರತ|ಬಲಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ]]ವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ [[ಭಾರತೀಯ ಜನತಾ ಪಕ್ಷ]]-ನೇತೃತ್ವದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಒಕ್ಕೂಟ|NDA]] ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=Hindu Nationalism in South India: The Rise of Saffron in Kerala |url=https://www.researchgate.net/publication/381937210_Hindu_Nationalism_in_South_India_The_Rise_of_Saffron_in_Kerala |journal=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Nair |first=A. Balakrishnan |date=1994 |title=The Dynamics of Kerala Politics |url=https://www.jstor.org/stable/41855697 |journal=The Indian Journal of Political Science |volume=55 |issue=3 |pages=251–260 |issn=0019-5510}}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳವು ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕೀಯ ಮೈತ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್]] ನೇತೃತ್ವದ [[ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಯುನೈಟೆಡ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (UDF); ಮತ್ತು [[ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ (ಮಾರ್ಕ್ಸ್ವಾದಿ)]] (CPI(M)) ನೇತೃತ್ವದ [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್ (ಕೇರಳ)|ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್]] (LDF). 1980 ರಿಂದ, ಕೇರಳದ ರಾಜಕೀಯವು LDF ಮತ್ತು UDF ನಿಂದ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎರಡು ಮೈತ್ರಿಗಳ ನಡುವೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2026-05-22 |title=Kerala election wrap-up: How UDF ended LDF’s 10-year rule |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-election-wrap-up-how-udf-ended-ldfs-10-year-rule/articleshow/131249440.cms |access-date=2026-06-19 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt; [[2026 ಕೇರಳ ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, UDF ಆಡಳಿತ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು [[ಲೆಫ್ಟ್ ಡೆಮೋಕ್ರಟಿಕ್ ಫ್ರಂಟ್|LDF]] ಅಧಿಕೃತ ವಿರೋಧ ಪಕ್ಷವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pinarayi Vijayan elected as Leader of Opposition in Kerala |url=https://www.deccanherald.com/india/kerala/pinarayi-vijayan-elected-as-leader-of-opposition-in-kerala-4003109 |access-date=2026-05-15 |website=Deccan Herald |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Parthasarathy |first=Srinivasan Ramani , Pon Vasanth B. A. , Nitika Francis , Devyanshi Bihani , Areena Arora &amp; Sambavi |date=2026-05-06 |title=UDF's near three-fourths majority marked a historic victory for the Congress-led coalition |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/udfs-near-three-fourths-majority-marked-a-historicvictory-for-the-congress-led-coalition/article70944163.ece |access-date=2026-05-15 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

[[ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನ]]ದ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು [[ಪ್ರತಿನಿಧಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]]ದ [[ಸಂಸದೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]]ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಮತದಾನ]]ವನ್ನು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |url=https://niyamasabha.org/codes/govt_2.htm |title=Kerala Government – Legislature |publisher=Government of Kerala |access-date=19 November 2012 |archive-date=8 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121208011357/http://www.niyamasabha.org/codes/govt_2.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== ಆರ್ಥಿಕತೆ ==
{{Main|ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆ}}

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ|ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ]] [[ಕಲ್ಯಾಣ ಆರ್ಥಿಕತೆ]]ಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=A virus, social democracy, and dividends for Kerala |url=https://www.thehindu.com/opinion/lead/a-virus-social-democracy-and-dividends-for-kerala/article31370554.ece |last=Heller |first=Patrick |date=18 April 2020 |access-date=2 February 2021 |work=The Hindu |archive-date=19 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211119130557/https://www.thehindu.com/opinion/lead/a-virus-social-democracy-and-dividends-for-kerala/article31370554.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಅತ್ಯಧಿಕ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ &quot;ಕೇರಳ ವಿದ್ಯಮಾನ&quot; ಅಥವಾ &quot;[[ಕೇರಳ ಮಾದರಿ]]&quot; ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಬಲವಾದ ಸೇವಾ ವಲಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Brenkert_Malone_2003&quot; /&gt;{{rp|48}}&lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005&quot;&gt;{{Cite journal |author=Tharamangalam J |year=2005 |title=The Perils of Social Development without Economic Growth: The Development Debacle of Kerala, India |journal=Political Economy for Environmental Planners |url=https://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115072025/https://www.infra.kth.se/courses/1H1142/Kerala_Paper_4.pdf |archive-date=15 November 2013 |access-date=28 December 2008}}&lt;/ref&gt;{{rp|1}} 2019–20 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು {{INRConvert|8.55|t}} ಸ್ಥೂಲ ರಾಜ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನ (GSDP) ಮತ್ತು {{INRConvert|222|k}} ತಲಾ ನಿವ್ವಳ ರಾಜ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಸ್ಥೂಲ ರಾಜ್ಯ ಆಂತರಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|8 ನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=15 March 2021 |title=MOSPI State Domestic Product, Ministry of Statistics and Programme Implementation, Government of India |url=https://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls |access-date=23 June 2021 |archive-date=17 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617193238/http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_wise_SDP_15_03_2021.xls |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2019–20 ರಲ್ಲಿ, [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ತೃತೀಯ ವಲಯ|ತೃತೀಯ ವಲಯ]]ವು ರಾಜ್ಯದ [[ಸ್ಥೂಲ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧಿತ|GSVA]] ಯ ಸುಮಾರು 63% ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ, ಇದಕ್ಕೆ [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ದ್ವಿತೀಯ ವಲಯ|ದ್ವಿತೀಯ ವಲಯ]] 28% ಮತ್ತು [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯ]] 8% ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;eco&quot;&gt;{{Cite book |last=Government of Kerala |url=https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf |title=Economic Review 2020 – Volume I |publisher=Kerala State Planning Board |year=2021 |location=Thiruvananthapuram |access-date=18 June 2021 |archive-date=2 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210502171017/https://spb.kerala.gov.in/sites/default/files/2021-01/English-Vol-1_0.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1960 ಮತ್ತು 2020 ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ಕೃಷಿ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಿಂದ ಸೇವಾ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt;
{{multiple image
| direction = vertical
| width     = 220
| image1    = Technopark Trivandum Ganga and Yamuna Buildings.jpg
| caption1  = [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್, ತಿರುವನಂತಪುರ|ಟೆಕ್ನೋಪಾರ್ಕ್]], ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಮತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] (IT) ಉದ್ಯಾನವನ
| image2    = Container terminal.JPG
| caption2  = [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯ]] [[ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಂಟೇನರ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್, ಕೊಚ್ಚಿ|ವಲ್ಲಾರ್ಪಾಡಂ ಟರ್ಮಿನಲ್]], ಭಾರತದ ಮೊದಲ [[ಕಂಟೇನರ್ ಟರ್ಮಿನಲ್|ಟ್ರಾನ್ಸ್ಶಿಪ್ಮೆಂಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್]]
| image4    = Mappila bay.JPG
| caption4  = [[ಕಣ್ಣೂರು|ಕಣ್ಣೂರಿನ]] [[ಮಾಪ್ಪಿಲ ಕೊಲ್ಲಿ]] ಬಂದರು
}}

ರಾಜ್ಯದ [[ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ತೃತೀಯ ವಲಯ|ಸೇವಾ ವಲಯ]]ವು ಅದರ ಆದಾಯದ ಸುಮಾರು 63% ರಷ್ಟಿದ್ದು, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಆತಿಥ್ಯ ಉದ್ಯಮ]], [[ಕೇರಳದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]], [[ಆಯುರ್ವೇದ]] ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವೆಗಳು, ಯಾತ್ರಾ ಸ್ಥಳಗಳು, [[ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]], [[ಕೇರಳದ ರಸ್ತೆಗಳು|ಸಾರಿಗೆ]], ಹಣಕಾಸು ವಲಯ, ಮತ್ತು [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶಿಕ್ಷಣ]]ವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Cite web |url=https://slbckerala.com/Economy.aspx |title=Economy of Kerala – 2016 |website=slbckerala.com |access-date=7 February 2022 |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328191455/http://slbckerala.com/Economy.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯದಡಿಯಲ್ಲಿನ ಪ್ರಮುಖ ಉಪಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ]], ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ, ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ, ಸಾಫ್ಟ್ವೇರ್ ಉದ್ಯಮ, ಕರಾವಳಿ ಖನಿಜ ಉದ್ಯಮಗಳು,{{sfn|Chandran|2018|p=343}} ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಸಮುದ್ರ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಮತ್ತು ರಬ್ಬರ್ ಆಧಾರಿತ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಸೇರಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ವಲಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ]]ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=409}} ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ತೆಂಗು]], [[ಚಹಾ]], [[ಕಾಫಿ]], [[ಮಲಬಾರ್ ಮೆಣಸು|ಮೆಣಸು]], [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್]], [[ಏಲಕ್ಕಿ]], ಮತ್ತು [[ಗೋಡಂಬಿ]] ಮುಂತಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=409}} ಆಹಾರ ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಯು 1950 ರ ದಶಕದಿಂದ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.{{sfn|Chandran|2018|p=409}}

ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ|ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ವಲಸಿಗರ]] ಮೇಲೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಪರ್ಷಿಯನ್ ಗಲ್ಫ್ನ ಅರಬ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]], ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳು GSDP ಯ ಐದನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;rem1&quot;&gt;{{cite report |author1=K.P. Kannan |author2=K.S. Hari |title=Kerala's Gulf connection: Emigration, remittances and their macroeconomic impact, 1972–2000 |url=https://ideas.repec.org/p/ind/cdswpp/328.html |year=2002 |website=[[Research Papers in Economics]] |access-date=4 April 2022 |archive-date=28 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628135450/https://ideas.repec.org/p/ind/cdswpp/328.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1970 ಮತ್ತು 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದ [[ಕೇರಳ ಗಲ್ಫ್ ವಲಸೆ#ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್|ಗಲ್ಫ್ ಬೂಮ್]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಗಮನಾರ್ಹ ವಲಸೆಯನ್ನು ಕಂಡಿತು. 2012 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿತು: US$11.3&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್, ಇದು ದೇಶಕ್ಕೆ US$71&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 16% ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://in.finance.yahoo.com/news/remittances--kerala-drives-dollar-flows-to-india-053414379.html |title=Remittances: Kerala drives dollar flows to India |work=[[Yahoo! Finance]] |date=5 November 2013 |access-date=8 November 2013 |archive-date=7 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131107053009/http://in.finance.yahoo.com/news/remittances--kerala-drives-dollar-flows-to-india-053414379.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2015 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ NRI ಠೇವಣಿಗಳು {{INRConvert|1|lc}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಇದು NRI ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಠೇವಣಿಯಾದ ಎಲ್ಲಾ ಹಣದ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು {{INRConvert|7|lc}} ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/NRI-deposits-in-Kerala-banks-cross-Rs-1-lakh-crore/articleshow/47769012.cms |title=NRI deposits in Kerala banks cross Rs 1 lakh crore |date=22 June 2015 |access-date=13 November 2015 |work=[[The Times of India]] |archive-date=25 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150625121200/http://timesofindia.indiatimes.com/nri/other-news/NRI-deposits-in-Kerala-banks-cross-Rs-1-lakh-crore/articleshow/47769012.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಲಸೆ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt; [[ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಯೋಜನಾ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವು, ತನ್ನ ವೆಚ್ಚಕ್ಕೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಲು ಸ್ಥಳಾಂತರ ವರ್ಗಾವಣೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುವ ಬದಲು ರಾಜ್ಯವು ಇತರ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಆದಾಯದ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕೆಂದು ಸೂಚಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Commission2008b&quot;&gt;{{cite book |author=India. Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&amp;pg=PA457 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=396}}&lt;/ref&gt;

ಮಾರ್ಚ್ 2002 ರಂತೆ, ಕೇರಳದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ವಲಯವು 3341 ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು: ಪ್ರತಿ ಶಾಖೆಯು 10,000 ಜನರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 16,000 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ; ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;RBI_2002&quot;&gt;{{cite web |url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/35585.pdf |title=State/Union Territory-Wise Number of Branches of Scheduled Commercial Banks and Average Population Per Bank Branch |date=March 2002 |work=Reserve Bank of India |access-date=28 December 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070810094850/https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/Publications/PDFs/35585.pdf |archive-date=10 August 2007}}&lt;/ref&gt; 1 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2011 ರಂದು, ಕೇರಳವು ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದೇಶದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Now-you-can-bank-on-every-village-in-Kerala/articleshow/10194261.cms |work=The Times of India |title=Now, you can bank on every village in Kerala |date=1 October 2011 |access-date=13 November 2015 |archive-date=4 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170104180910/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Now-you-can-bank-on-every-village-in-Kerala/articleshow/10194261.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗ|2007 ರಲ್ಲಿ ನಿರುದ್ಯೋಗವು]] 9.4% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ;&lt;ref&gt;{{cite news |author=Kumar KG |title=Jobless no more? |newspaper=Business Line |date=8 October 2007 |url=https://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-economy/article1671367.ece |quote=A study by K.C. Zacharia and S. Irudaya Rajan, two economists at the Centre for Development Studies (CDS), unemployment in Kerala has dropped from 19.1[%] in 2003 to 9.4[%] in 2007. |access-date=16 November 2012 |archive-date=6 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106032604/http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-economy/article1671367.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳೆಂದರೆ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]], ಯುವಜನರ ಕಡಿಮೆ ಉದ್ಯೋಗಸಾಧ್ಯತೆ, ಮತ್ತು ಕೇವಲ 13.5% ರಷ್ಟಿರುವ ಕಡಿಮೆ ಮಹಿಳಾ [[ಕಾರ್ಮಿಕ|ಕಾರ್ಮಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದರ]],&lt;ref name=&quot;Nair_2004&quot;&gt;{{Cite book |author=Nair NG |veditors=Nair PR, Shaji H |title=Measurement of Employment, Unemployment, and Underemployment |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621751 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/72.pdf |access-date=31 December 2008 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530210334/http://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/72.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{rp|5, 13}} ಜೊತೆಗೆ ''[[ನೋಕ್ಕು ಕೂಲಿ]]'' (&quot;ನೋಡುವಿಕೆಗೆ ವೇತನ&quot;) ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Outlook-2008&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.outlookindia.com/article.aspx?237419 |first=John |last=Mary |title=Men (Not) At Work |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |date=12 May 2008 |access-date=13 November 2015 |archive-date=6 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106032651/http://www.outlookindia.com/article.aspx?237419 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 1999–2000 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 10.0% ಮತ್ತು 9.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;princeton6&quot;&gt;{{Cite report |last=Deaton |first=Angus |title=Regional poverty estimates for India, 1999–2000 |url=https://www.princeton.edu/rpds/papers/pdfs/deaton_regionalpovertyindia.pdf |date=22 August 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628193845/https://www.princeton.edu/rpds/papers/pdfs/deaton_regionalpovertyindia.pdf |archive-date=28 June 2011 |url-status=dead |page=10 |access-date=4 April 2022}}&lt;/ref&gt;

2020–2021 ರ ರಾಜ್ಯದ ಬಜೆಟ್ {{INRConvert|1.15|lc}} ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Budget&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.finance.kerala.gov.in/bdgtDcs.jsp |title=Budget In Brief |format=PDF |website=finance.kerala.gov.in |publisher=Government of Kerala |access-date=4 December 2020 |archive-date=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125214731/http://www.finance.kerala.gov.in/bdgtDcs.jsp |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ ತೆರಿಗೆ ಆದಾಯವು (ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆ ಪೂಲ್ನ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) 2020–21 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|674|b}} ಆಗಿತ್ತು; 2019–20 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|557|b}} ರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ ಅದರ [[ತೆರಿಗೆ-ಅಲ್ಲದ ಆದಾಯ]]ಗಳು (ಕೇಂದ್ರ ತೆರಿಗೆ ಪೂಲ್ನ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ) 2020–2021 ರಲ್ಲಿ {{INRConvert|146|b}} ತಲುಪಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Budget&quot; /&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇರಳದ GSDP ಗೆ ತೆರಿಗೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಪಾತವು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಬಜೆಟ್ ಕೊರತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಮಟ್ಟದ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಾಲವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿಲ್ಲ, ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://fincomindia.nic.in/pubsugg/memo_ker.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626195846/https://fincomindia.nic.in/pubsugg/memo_ker.pdf |archive-date=26 June 2008 |title=Memoranda from States: Kerala |website=fincomindia.nic.in |access-date=25 September 2013}}&lt;/ref&gt; 2006 ರಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 223 [[ಹರ್ತಾಲ್]]ಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು, ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ {{INRConvert|20|b}} ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;[https://www.rediff.com/news/2008/jul/06kerala.htm Kerala: Hartals Own Country?] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160304043808/https://www.rediff.com/news/2008/jul/06kerala.htm |date=4 March 2016 }} 6 July 2008&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ GDP ಯಲ್ಲಿ 10% ಏರಿಕೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ GDP ಗಿಂತ 3% ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. 2013 ರಲ್ಲಿ, ಬಂಡವಾಳ ವೆಚ್ಚವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 5% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 30% ರಷ್ಟು ಏರಿತು, ದ್ವಿಚಕ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮಾಲೀಕರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರ 15% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 35% ರಷ್ಟು ಏರಿತು, ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅನುಪಾತವು 2:100 ರಿಂದ 4:100 ಕ್ಕೆ 50% ರಷ್ಟು ಏರಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.keralacm.gov.in/index.php/news2catleist/2443-23-12-2013-india-today |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224091613/https://www.keralacm.gov.in/index.php/news2catleist/2443-23-12-2013-india-today |url-status=dead |archive-date=24 December 2013 |title=India Today On Cm |publisher=Keralacm.gov.in |access-date=11 January 2014}}&lt;/ref&gt;

[[ಕೇರಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿ ಮಂಡಳಿ]]ಯು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ರಾಜ್ಯದ ಆದಾಯದ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ನಿಧಿಯನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಲು ರಾಜ್ಯದ ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ [[ಹಣಕಾಸು ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/big-push-for-infrastructure-in-budget/article17403255.ece |title=Big push for infrastructure in Budget |newspaper=The Hindu |date=3 March 2017 |via=www.thehindu.com |access-date=25 November 2020 |archive-date=29 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129210933/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/big-push-for-infrastructure-in-budget/article17403255.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/mar/04/kerala-budget-infrastructure-projects-get-a-major-fillip-1577360.html |title=Kerala Budget: Infrastructure projects get a major fillip |website=The New Indian Express |date=4 March 2017 |access-date=25 November 2020 |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130030958/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2017/mar/04/kerala-budget-infrastructure-projects-get-a-major-fillip-1577360.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
ನವೆಂಬರ್ 2015 ರಲ್ಲಿ, [[ನಗರ ಮತ್ತು ವಸತಿ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ|ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ]]ವು [[ಅಟಲ್ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಪರಿವರ್ತನೆಗಾಗಿ ಮಿಷನ್]] (AMRUT) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಸಮಗ್ರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಕೇರಳದ ಏಳು ನಗರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Modi to address heads of civic bodies on urban revamp |url=https://www.thehindu.com/news/national/modi-to-address-heads-of-civic-bodies-on-urban-revamp/article7336851.ece |date=20 June 2015 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=25 June 2015 |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202155935/https://www.thehindu.com/news/national/modi-to-address-heads-of-civic-bodies-on-urban-revamp/article7336851.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಸೇವಾ ಮಟ್ಟದ ಸುಧಾರಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (SLIP) ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಪ್ರತಿ ನಗರಕ್ಕೆ {{INRConvert|2.5|m}} ನ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಅನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ತಿರುವನಂತಪುರ, ಕೊಲ್ಲಂ, ಆಲಪ್ಪುಳ, ಕೊಚ್ಚಿ, ತೃಶೂರ್, ಕೋಝಿಕೋಡ್, ಮತ್ತು ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನಗರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last=R. Ramabhadran |first=Pillai |title=AMRUT to roll out on a smaller scale |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrut-to-roll-out-on-a-smaller-scale/article7868199.ece |access-date=12 November 2015 |work=The Hindu |issue=12 November 2015 |archive-date=7 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210207052652/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/amrut-to-roll-out-on-a-smaller-scale/article7868199.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಗ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಕೇರಳ ಶಾಪಿಂಗ್ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್]] (GKSF) ಅನ್ನು 2007 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕೇರಳದ ಒಂಬತ್ತು ನಗರಗಳಾದ್ಯಂತ 3000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಳಿಗೆಗಳನ್ನು ದೊಡ್ಡ ತೆರಿಗೆ ರಿಯಾಯಿತಿಗಳು, VAT ಮರುಪಾವತಿಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಹುಮಾನಗಳೊಂದಿಗೆ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;GKSF begins&quot;&gt;{{cite news |title=Shopping festival begins |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece |work=The Hindu |date=2 December 2007 |access-date=24 January 2013 |archive-date=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927054507/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/shopping-festival-begins/article1959420.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಲುಲು ಮಾಲ್, ತಿರುವನಂತಪುರ|ಲುಲು ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮಾಲ್]] ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ [[ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್|ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಲ್]] ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=LuLu Group: Going places |url=https://www.khaleejtimes.com/business/local/lulu-group-going-places |work=[[Khaleej Times]] |access-date=13 November 2020 |archive-date=26 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426172244/https://www.khaleejtimes.com/business/local/lulu-group-going-places |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಅನೇಕ ಸಾಧನೆಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಕೇರಳವು ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಅಸಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ನಿರುದ್ಯೋಗ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಟ್ಟದ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರದಂತಹ ಅನೇಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Hindu2021&quot;&gt;{{cite journal |title=Making sense of Kerala |journal=The Hindu |date=13 December 2021 |last1=Heller |first1=Patrick |last2=Törnquist |first2=Olle |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/making-sense-of-kerala/article37942860.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214151547/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/making-sense-of-kerala/article37942860.ece |accessdate=5 March 2022 |archive-date=14 December 2021 |quote=Kerala has specific challenges: persistently high levels of unemployment that disproportionately impact educated women, a high degree of global exposure and a very fragile environment. More broadly, as the 21st century unfolds, it becomes increasingly clearer that the role of the State in supporting development must fundamentally change. First, in highly educated societies like Kerala, industrialisation is no longer the path to economic prosperity.}}&lt;/ref&gt;

=== ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ===
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ವಸ್ತುಗಳು; [[ತೆಂಗಿನ ನಾರು]], [[ಕೈಮಗ್ಗ]]ಗಳು, ಮತ್ತು [[ಕರಕುಶಲ]]ಗಳು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;KumarKerala2007&quot;&gt;{{cite book |author1=S. Rajitha Kumar |author2=University of Kerala |title=Traditional Industries of India in the Globalised World |url=https://books.google.com/books?id=aBvtAAAAMAAJ |year=2007 |publisher=University of Kerala |isbn=978-8177081435 |page=223}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಬಿಳಿ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ನಾರಿನ ಒಟ್ಟು ಜಾಗತಿಕ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 60% ಅನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಮೊದಲ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಕಾರ್ಖಾನೆಯನ್ನು [[ಆಲಪ್ಪುಳ]]ದಲ್ಲಿ 1859–60 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Indian Coir Industry |url=https://www.indianmirror.com/indian-industries/coir.html |work=Indian Mirror |access-date=29 April 2014 |archive-date=2 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502033302/http://www.indianmirror.com/indian-industries/coir.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕೇಂದ್ರ ತೆಂಗಿನ ನಾರಿನ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ 1959 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. 2006–2007 ರ [[SIDBI]] ಯ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ {{formatnum:1468104}} [[ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳು#ಭಾರತ|ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಸಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಉದ್ಯಮಗಳಿವೆ]], ಇವು {{formatnum:3031272}} ಜನರನ್ನು ಉದ್ಯೋಗಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;SIDBI Report 2010&quot;&gt;{{cite book |title=SIDBI Report on Micro, Small and Medium Enterprises Sector, 2010 |publisher=Small Industries Development Bank of India |year=2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=A Study on the Position of Small and Medium Enterprises in Kerala vis a vis the National Scenario |author=N. Rajeevan |journal=International Journal of Research in Commerce, Economics and Management |date=March 2012 |volume=2 |issue=3}}&lt;/ref&gt; [[KSIDC]] ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 650 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದೆ, 72,500 ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.ksidc.org/about-functions.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709062837/https://www.ksidc.org/about-functions.php |archive-date=9 July 2014 |title=Functions, KSIDC, Thiruvananthapuram |publisher=Kerala State Industrial Development Corporation |access-date=6 December 2013}}&lt;/ref&gt; GSDP ಯ 0.3% ರಷ್ಟಿರುವ ಗಣಿಗಾರಿಕಾ ವಲಯವು [[ಇಲ್ಮೆನೈಟ್]], [[ಕಯೋಲಿನ್]], [[ಬಾಕ್ಸೈಟ್]], [[ಸಿಲಿಕಾ]], [[ಕ್ವಾರ್ಟ್ಜ್]], [[ರುಟೈಲ್]], [[ಜಿರ್ಕಾನ್]], ಮತ್ತು [[ಸಿಲ್ಲಿಮನೈಟ್]] ಹೊರತೆಗೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;GOK_2005c&quot;&gt;{{Cite journal |author=Government of Kerala |year=2005 |title=Kerala at a Glance |journal=Government of Kerala |url=https://www.kerala.gov.in/ |access-date=22 January 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060118031516/https://www.kerala.gov.in/ |archive-date=18 January 2006}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಲಯಗಳೆಂದರೆ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ|ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]], ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಲಯ, [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ|ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಲಯ]], ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ|ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ]], [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ|ತೈಲ ಸಂಸ್ಕರಣಾಗಾರ]], ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಉತ್ಪಾದನೆ, [[ವಸತಿ ಉದ್ಯಾನ|ಮನೆ ತೋಟಗಳು]], ಪಶುಪಾಲನೆ ಮತ್ತು [[ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಹೊರಗುತ್ತಿಗೆ]].{{citation needed|date=October 2025}}

=== ಕೃಷಿ ===
[[File:Tea plantations in Munnar, Kerala.jpg|thumb|[[ಮುನ್ನಾರ್|ಮುನ್ನಾರಿನಲ್ಲಿ]] ಚಹಾ ತೋಟಗಳು, ಕೇರಳ]]
[[File:Nemmara-paddy.jpg|alt=A field|thumb|[[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಪಾಲಕ್ಕಾಡಿನ]] ಒಂದು ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆ, ಇದನ್ನು ''ಕೇರಳದ ಧಾನ್ಯದ ಬುಟ್ಟಿ'' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ]]
ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬದಲಾವಣೆಯು 1970 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿತು, ಭಾರತಾದ್ಯಂತ ಅಕ್ಕಿಯ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರ ಲಭ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದ ಕಾರಣ ಅಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯು ಕುಸಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Sinha2003&quot;&gt;{{cite book |author=B.R. Sinha |title=Encyclopaedia Of Professional Education (10 Vol.) |url=https://books.google.com/books?id=mdjGoXN3y1AC&amp;pg=PA205 |access-date=18 November 2012 |year=2003 |publisher=Sarup &amp; Sons |isbn=978-8176254106 |pages=204–05}}&lt;/ref&gt; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅಕ್ಕಿ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮರದ ಬೆಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿಕ ಬೆಳೆಗಳ ಕೃಷಿಗೆ ಬದಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Remesh2010&quot;&gt;{{cite book |author=Babu P. Remesh |title=Dynamics of Rural Labour: A Study of Small Holding Rubber Tappers in Kerala |url=https://books.google.com/books?id=uOyNsKXSa0gC&amp;pg=PA52 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8180696602 |pages=52–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Commission2008&quot;&gt;{{cite book |author=Government of India Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&amp;pg=PA66 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |pages=66–}}&lt;/ref&gt; ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆ, ಭೂಮಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಹಿಡುವಳಿಗಳ ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಗಾತ್ರದಿಂದಾಗಿ ಬೆಳೆಗಳ ಲಾಭದಾಯಕತೆಯು ಕುಸಿಯಿತು.&lt;ref name=&quot;google9&quot;&gt;{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=66 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 27.3% ಕುಟುಂಬಗಳು ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ, ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವಾಗಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=406}}

ಕೇರಳವು ಕರಿಮೆಣಸಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಯ 97% ಅನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ&lt;ref name=&quot;Limca Book of Records&quot;&gt;{{cite book |title=Limca Book of Records |url=https://books.google.com/books?id=Y-JtAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=2001 |publisher=Bisleri Beverages Limited |page=97}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ದೇಶದ [[ನೈಸರ್ಗಿಕ ರಬ್ಬರ್]]ನ 85% ರಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;google10&quot;&gt;{{cite book |title=South Asia 2006 |url=https://books.google.com/books?id=YG8bAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=2005 |publisher=Taylor &amp; Francis |page=291 |isbn=978-1-85743-318-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Economic Affairs&quot;&gt;{{cite book |title=Economic Affairs |url=https://books.google.com/books?id=StHsAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1998 |publisher=H. Roy |page=47}}&lt;/ref&gt; [[ತೆಂಗು]], [[ಚಹಾ]], [[ಕಾಫಿ]], [[ಗೋಡಂಬಿ]], ಮತ್ತು ಮಸಾಲೆಗಳು—ಏಲಕ್ಕಿ, [[ವೆನಿಲ್ಲಾ]], [[ದಾಲ್ಚಿನ್ನಿ]], ಮತ್ತು [[ಜಾಯಿಕಾಯಿ]] ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;ChattopadhyayFranke2006&quot; /&gt;{{rp|74}}&lt;ref name=&quot;Newton&quot;&gt;{{cite book |author=James Newton |title=Jay Rai's Kitchen – Keralan Cuisine |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&amp;pg=PT3 |access-date=18 November 2012 |publisher=Springwood emedia |isbn=978-1-4761-2308-0 |pages=3–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;B.L.MarkoseMarkose2007&quot;&gt;{{cite book |author1=Rajan, S. &amp; B.L.Markose |author2=Baby Lissy Markose |title=Propagation of Horticultural Crops: Vol.06. Horticulture Science Series |url=https://books.google.com/books?id=19zgbxw-YhYC&amp;pg=PA212 |access-date=18 November 2012 |year=2007 |publisher=New India Publishing |isbn=978-8189422486 |pages=212–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pradhan2009&quot;&gt;{{cite book |author=Pradhan |title=Retailing Management 3E |url=https://books.google.com/books?id=8y7Zb_D-_oYC&amp;pg=PA256 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Tata McGraw-Hill Education |isbn=978-0-07-015256-4 |pages=256–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PradeepkumarPradeep2008&quot;&gt;{{cite book |author1=T. Pradeepkumar |author2=Kumar, Pradeep |title=Management of Horticultural Crops: Vol.11 Horticulture Science Series: In 2 Parts |url=https://books.google.com/books?id=VHmokNZXbHUC&amp;pg=PA509 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=New India Publishing |isbn=978-8189422493 |pages=509–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;OsellaOsella2000&quot;&gt;{{cite book |author1=Filippo Osella |author2=Caroline Osella |title=Social Mobility In Kerala: Modernity and Identity in Conflict |url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&amp;pg=PA235 |access-date=18 November 2012 |year=2000 |publisher=Pluto Press |isbn=978-0-7453-1693-2 |pages=235–}}&lt;/ref&gt; [[ಭಾರತ]]ದ ರಫ್ತು ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗೋಡಂಬಿ ಬೀಜಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 80% ಅನ್ನು [[ಕೊಲ್ಲಂ]]ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/cashew-sector-in-a-tailspin/article8767346.ece |title=Cashew sector in a tailspin |newspaper=The Hindu |access-date=24 June 2016 |archive-date=24 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160624004205/http://www.thehindu.com/news/national/kerala/cashew-sector-in-a-tailspin/article8767346.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆ [[ತೆಂಗು]] ಮತ್ತು ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತೆಂಗಿನ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=407}} ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಒಟ್ಟು [[ಏಲಕ್ಕಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 90% ಕೇರಳದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt; ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿಯ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಉತ್ಪಾದಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಒಟ್ಟು [[ಕಾಫಿ]]ಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20% ಕೇರಳದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=409}} ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವೆಂದರೆ ಅಕ್ಕಿ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;VarshneyRzóska1976&quot;&gt;{{cite book |author1=C.K. Varshney |author2=J. Rzóska |title=Aquatic Weeds in South East Asia |url=https://books.google.com/books?id=lW3fHiDjHNcC&amp;pg=PA100 |access-date=18 November 2012 |year=1976 |publisher=Springer |isbn=978-9061935568 |pages=100–}}&lt;/ref&gt; ಮನೆ ತೋಟಗಳು ಕೃಷಿ ವಲಯದ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Dobbie2006&quot;&gt;{{cite book |author=Aline Dobbie |title=India the Elephants Blessing |url=https://books.google.com/books?id=ckpEd4emnCkC&amp;pg=PA123 |access-date=18 November 2012 |year=2006 |publisher=Melrose Press |isbn=978-1-905226-85-6 |pages=123–}}&lt;/ref&gt;

=== ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ===
{{convert|590|km|mi|lk=out|abbr=off}} ಕರಾವಳಿ ಪಟ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kerala: Natural Resources |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=70 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218084509/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=70 |archive-date=18 December 2011 |publisher=Government of India |access-date=18 November 2012}}&lt;/ref&gt; 400,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಒಳನಾಡಿನ ಜಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kerala: April 2012 |url=https://www.ibef.org/download/Kerala_060710.pdf |publisher=Indian Brand Equity Fund |access-date=18 November 2012 |archive-date=10 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510151146/http://www.ibef.org/download/Kerala_060710.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಸರಿಸುಮಾರು 220,000 ಸಕ್ರಿಯ ಮೀನುಗಾರರು,&lt;ref name=&quot;Commission1961&quot;&gt;{{cite book |author=India. Planning Commission |title=Third five year plan |url=https://books.google.com/books?id=5_G5AAAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1961 |publisher=Manager of Publications |page=359}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಮೀನು ಉತ್ಪಾದಕರಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;google13&quot;&gt;{{cite book |author=Government of India Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&amp;pg=PA51 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=51}}&lt;/ref&gt; 2003–04 ರ ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಸುಮಾರು 11 ಲಕ್ಷ (1.1&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್) ಜನರು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಒಣಗಿಸುವಿಕೆ, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಪ್ಯಾಕೇಜಿಂಗ್, ರಫ್ತು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಸಾಗಣೆಯಂತಹ ಸಂಯೋಜಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. 2003–04 ರಲ್ಲಿ ವಲಯದ ವಾರ್ಷಿಕ ಇಳುವರಿಯನ್ನು 6,08,000&amp;nbsp;ಟನ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=51 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟು ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಸುಮಾರು 3% ರಷ್ಟು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. 2006 ರಲ್ಲಿ, ಒಟ್ಟು ಭಾರತೀಯ ಸಮುದ್ರ ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಇಳುವರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 22% ಕೇರಳದಿಂದ ಬಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Handbook&quot; /&gt; ನೈಋತ್ಯ ಮಾನ್ಸೂನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತೀರದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಅಮಾನತುಗೊಂಡ ಮಣ್ಣಿನ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರಶಾಂತ ಸಮುದ್ರದ ನೀರಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಉದ್ಯಮದ ಉತ್ಪಾದನೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ''[[ಚಕರ]]'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Gulati1984&quot;&gt;{{cite book |author=Leela Gulati |title=Fisherwomen on the Kerala Coast: Demographic and Socio-Economic Impact of a Fisheries Development Project |url=https://archive.org/details/fisherwomenonker0000gula |url-access=registration |access-date=18 November 2012 |year=1984 |publisher=International Labour Organization |isbn=978-9221036265 |page=[https://archive.org/details/fisherwomenonker0000gula/page/103 103]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Journal of Kerala Studies&quot;&gt;{{cite book |title=Journal of Kerala Studies |url=https://books.google.com/books?id=EgSSAAAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=University of Kerala. |page=201}}&lt;/ref&gt; ಜಲಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಮೀನುಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ: [[ಪೆಲಾಜಿಕ್ ಮೀನು|ಪೆಲಾಜಿಕ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು]]; 59%, [[ಡೆಮರ್ಸಲ್ ಮೀನು|ಡೆಮರ್ಸಲ್ ಪ್ರಭೇದಗಳು]]; 23%, [[ಕಠಿಣಚರ್ಮಿಗಳು]], [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು]] ಮತ್ತು ಇತರವುಗಳು 18% ರಷ್ಟಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Handbook&quot;&gt;{{cite book |title=Handbook of Marine Fisheries Conservation and Management |url=https://archive.org/details/handbookmarinefi00graf |url-access=limited |publisher=Oxford University Press |author1=R. Quentin Grafton |author2=Ray Hilborn |author3=Dale Squires |year=2009 |pages=[https://archive.org/details/handbookmarinefi00graf/page/n24 10]–12 |isbn=978-0-19-537028-7}}&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು 1,050,000 (1.050&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್) ಮೀನುಗಾರರು 1999–2000 ರ ಅಂದಾಜಿನಂತೆ 668,000 ಟನ್ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ಯಾಚ್ ಅನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾರೆ; 222 ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು {{convert|590|km|adj=on|abbr=off}} ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಹರಡಿವೆ. ಇನ್ನೂ 113 ಮೀನುಗಾರಿಕಾ ಗ್ರಾಮಗಳು ಒಳನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿವೆ.{{citation needed|date=October 2025}}

== ಸಾರಿಗೆ ==
=== ರಸ್ತೆಗಳು ===
{{Main|ಕೇರಳದ ರಸ್ತೆಗಳು}}

{{See also|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮ}}{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;| align = &lt;!-- right (default), left, centre, none --&gt;
| direction = vertical
| width     = 240
| image1    = Thrissur sixlane.jpg
| caption1  = [[ತೃಶೂರ್]] ನಿಂದ [[ವಡಕ್ಕೆಂಚೇರಿ]] ವರೆಗಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544 (ಭಾರತ)|NH 544]] ನ ಆರು ಪಥದ ವಿಭಾಗ
&lt;!--image 2--&gt;}}

ಕೇರಳವು {{convert|331904|km|mi}} ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆಗಳ 5.6% ರಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;road&quot;&gt;{{Cite book |title=Ministry Annual Report (2019–20) |publisher=Ministry of Road Transport &amp; Highways Transport Research Wing, Government of India |year=2020 |location=New Delhi |url=https://morth.nic.in/sites/default/files/Ministry%20Annual%20Report_2019-20.pdf |archive-date=28 October 2021 |access-date=20 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028140933/https://morth.nic.in/sites/default/files/Ministry%20Annual%20Report_2019-20.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರತಿ ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಸುಮಾರು {{convert|9.94|km|mi|2}} ರಸ್ತೆ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ದೇಶದ ಸರಾಸರಿ {{convert|4.87|km|mi|2}} ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ.&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;road&quot; /&gt; ಕೇರಳದ ರಸ್ತೆಗಳು {{convert|1812|km|mi}} ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 1.6%, {{convert|4342|km|mi}} ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 2.5%, {{convert|27470|km|mi}} ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳು; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 4.7%, {{convert|33201|km|mi}} ನಗರ (ಪುರಸಭೆ) ರಸ್ತೆಗಳು; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 6.3%, ಮತ್ತು {{convert|158775|km|mi}} ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳು; ರಾಷ್ಟ್ರದ ಒಟ್ಟು 3.8%.&lt;ref name=&quot;:16-17&quot;&gt;{{Cite book |title=Basic Road Statistics of India (2016–17) |publisher=Ministry of Road Transport &amp; Highways Transport Research Wing, Government of India |year=2019 |location=New Delhi |pages=7–18 |url=https://morth.nic.in/sites/default/files/Basic%20_Road_Statics_of_India.pdf |archive-date=28 August 2021 |access-date=25 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210828082929/https://www.morth.nic.in/sites/default/files/Basic%20_Road_Statics_of_India.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಕೋಟ್ಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೋಟ್ಟಯಂ]] [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತಿ ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, [[ವಯನಾಡು]] ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=422}} ಕೇರಳದ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66 (ಭಾರತ)|NH 66]] (ಹಿಂದೆ NH 17 ಮತ್ತು 47) ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು; ಮತ್ತು ಪೂರ್ವ ಭಾಗವು ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Kerala PWD&quot;&gt;{{cite web |title=National Highways in Kerala |url=https://www.keralapwd.gov.in/getPage.php%3Fpage%3DNH%2520in%2520Kerala%26pageId%3D301&amp;ved=2ahUKEwjRh7jHod7YAhWFmZQKHWSeAeoQFjAOegQIBxAB&amp;usg=AOvVaw15WM6wG3ueKFD1qj28WEps |work=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala}} {{dead link|date=September 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ಕೇರಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಹೂಡಿಕೆ ನಿಧಿ ಮಂಡಳಿ|KIIFB]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Coastal, Hill Highways to become a reality |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/coastal-hill-highways-to-become-a-reality/article19262450.ece |date=12 July 2017 |newspaper=The Hindu |access-date=12 February 2019 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415092848/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/coastal-hill-highways-to-become-a-reality/article19262450.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಅತಿ ಉದ್ದದ ರಸ್ತೆ ({{convert|1622|km|mi}}) ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 66, [[ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ]]ಯನ್ನು [[ಮುಂಬೈ]]ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು [[ಕಾಸರಗೋಡು|ಕಾಸರಗೋಡಿನ]] [[ತಲಪಾಡಿ]] ಮೂಲಕ ಕೇರಳವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಮಲಪ್ಪುರಂ]], [[ಗುರುವಾಯೂರು]], [[ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವ ಮೊದಲು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kerala PWD&quot; /&gt; [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಅಂತರದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ([[ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ|ಮಲಬಾರ್]]) ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ (ತಿರುವಾಂಕೂರು) ಭಾಗಗಳು ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ರೈಲು ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ. ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತಪಾಸಣಾ ಕೇಂದ್ರ, [[ವಾಲಯಾರ್]], [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 544 (ಭಾರತ)|NH 544]] ರಲ್ಲಿದೆ, ಕೇರಳ ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ನಡುವಿನ ಗಡಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ, ಅದರ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆಯು ಕೇರಳದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ |title=District of Palakkad – the granary of Kerala, Silent Valley National Park, Nelliyampathy |publisher=keralatourism.org |access-date=30 May 2015 |archive-date=15 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415114106/https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಇಲಾಖೆ]] [[ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ]] ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=About%20Us&amp;pageId=256&amp;link=About%20PWD |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201055142/https://www.keralapwd.gov.in/getPage.php?page=About%20Us&amp;pageId=256&amp;link=About%20PWD |url-status=dead |archive-date=1 December 2010 |work=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala |access-date=18 November 2012}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಸಾರಿಗೆ ಯೋಜನೆ (KSTP), ಇದು [[GIS]]-ಆಧಾರಿತ ರಸ್ತೆ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಯೋಜನೆಯನ್ನು (RIMS) ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲಾ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Kumar VS |title=Kerala State transport project second phase to be launched next month |work=The Hindu |date=20 January 2006 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.thehindubusinessline.com/2006/01/20/stories/2006012002272100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070304181402/https://www.thehindubusinessline.com/2006/01/20/stories/2006012002272100.htm |archive-date=4 March 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author=Kumar VS |title=Institutional Strengthening Action Plan (ISAP) |work=Kerala Public Works Department |publisher=Government of Kerala |year=2003 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/isap.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512054304/https://www.keralapwd.gov.in/pwd/public/isap.jsp |archive-date=12 May 2008}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10-11% ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಸಾಂದ್ರತೆಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳದ ವಾರ್ಷಿಕ ಒಟ್ಟು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ. ಅಪಘಾತಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಿರಿದಾದ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಜಾಗರೂಕ ಚಾಲನೆಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=Kumar KG |title=Accidentally notorious |work=The Hindu |date=22 September 2003 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.thehindubusinessline.in/2003/09/22/stories/2003092201111300.htm |archive-date=10 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810210809/http://www.thehindubusinessline.in/2003/09/22/stories/2003092201111300.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಿರಿದಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೂ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕಿರಿದಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಅನುಮತಿಸುವ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು {{convert|45|m|abbr=off}} ಅಗಲವಾಗಿವೆ. ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳು ದರ್ಜೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ, {{convert|60|m|abbr=off}} ಅಗಲವಾಗಿದ್ದು ಕನಿಷ್ಠ ನಾಲ್ಕು ಪಥಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ 6 ಅಥವಾ 8-ಪಥದ ಪ್ರವೇಶ-ನಿಯಂತ್ರಿತ ಎಕ್ಸ್ಪ್ರೆಸ್ವೇಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.indianexpress.com/news/kerala-parties-finally-toe-nhai-line-of-45m-wide-highways/661729/ |title=Kerala parties finally toe NHAI line of 45-m wide highways |work=Indian Express |date=18 August 2010 |access-date=25 September 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-13-super-highways/20110705.htm |title=Check out India's 13 super expressways |work=Rediff.com |date=5 July 2011 |access-date=25 September 2013 |archive-date=28 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928024436/http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-indias-13-super-highways/20110705.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ (NHAI) ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಬದ್ಧತೆಯ ಕೊರತೆಯಿರುವುದರಿಂದ ಹೆದ್ದಾರಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಾಕಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kerala against development of five NHs |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-against-development-of-five-nhs/article4555024.ece |url-access=subscription |newspaper=[[The Hindu]] |date=28 March 2013 |access-date=29 September 2024 |archive-date=4 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204153945/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kerala-against-development-of-five-nhs/article4555024.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ೨೦೧೩ ರಂತೆ, ಕೇರಳವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ಅಪಘಾತಗಳು ರಾಜ್ಯದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/states-troubled-highways-a-shocking-revelation-for-centre/article4865464.ece |title=State's troubled highways a shocking revelation for Centre |journal=The Hindu |date=30 June 2013 |access-date=25 September 2013 |author=Staff Reporter}}&lt;/ref&gt;

=== ರೈಲುಮಾರ್ಗಗಳು ===
{{Main|ಕೇರಳದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}

{{See also|ಕೊಚ್ಚಿ ಮೆಟ್ರೋ}}
[[ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ]]ಯ [[ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ]] ವಲಯವು [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಇಡುಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ|ವಯನಾಡು]] ಎತ್ತರದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣಗಳು ಮತ್ತು ನಗರಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ರೈಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Introduction |url=https://khsrcl.com/downloads/ch-1.pdf |publisher=Delhi Metro Rail Corporation |access-date=18 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906213234/https://khsrcl.com/downloads/ch-1.pdf |archive-date=6 September 2012}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯದ ರೈಲು ಜಾಲವು [[ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯ|ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆಯ]] ಆರು ವಿಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ; [[ತಿರುವನಂತಪುರ]] ಮೂಲಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ತಿರುವನಂತಪುರ ರೈಲ್ವೆ ವಿಭಾಗ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್]] ಮೂಲಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ರೈಲ್ವೆ ವಿಭಾಗ]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Zonal Dream Of Railway Kerala |url=https://www.yentha.com/news/view/features/the-zonal-dream-of-railway-kerala |work=yentha.com |access-date=18 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025033001/https://www.yentha.com/news/view/features/the-zonal-dream-of-railway-kerala |archive-date=25 October 2012 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಸೆಂಟ್ರಲ್]] (TVC) ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1807051.ece |title=Thiruvananthapuram Central to be made a world-class station |date=7 March 2007 |newspaper=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |access-date=8 May 2016}} {{Dead link|date=ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣಗಳು:

{{columns-list|colwidth=19em|
* [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಸೆಂಟ್ರಲ್]] (TVC)
* [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಜಂಕ್ಷನ್ (ದಕ್ಷಿಣ)]] (ERS)
* [[ಕೋಝಿಕೋಡ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಝಿಕೋಡ್]] (CLT)
* [[ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೊಲ್ಲಂ ಜಂಕ್ಷನ್]] (QLN)
* [[ತೃಶೂರ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ತೃಶೂರ್]] (TCR)
* [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಂಕ್ಷನ್]] (PGT)
* [[ಕಣ್ಣೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಣ್ಣೂರು]] (CAN)
* [[ಶೊರಾನೂರು ಜಂಕ್ಷನ್]] (SRR)
* [[ಎರ್ನಾಕುಳಂ ಟೌನ್]] (ಉತ್ತರ) (ERN)
* [[ಕೋಟ್ಟಯಂ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕೋಟ್ಟಯಂ]] (KTYM)
* [[ಚೆಂಗನ್ನೂರು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಚೆಂಗನ್ನೂರು]] (CNGR)
* [[ಆಲಪ್ಪುಳ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲಪ್ಪುಳ]] (ALLP)
* [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಉತ್ತರ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರುವನಂತಪುರ ಉತ್ತರ]] (TVCN)
* [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]] ಜಂಕ್ಷನ್ (KYJ)
* [[ತಿರೂರ್ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ತಿರೂರ್]] (TIR)
* [[ಕಾಸರಗೋಡು ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಕಾಸರಗೋಡು]] (KGQ)
* [[ಆಲುವಾ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ|ಆಲುವಾ]] (AWY)
* [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]] (TLY)}}

=== ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳು ===
{{Main|ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}

[[File:Cochin International Airport Limited.jpg|right|thumb|[[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]], ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾಲಿತವಾಗುವ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ]]
ಕೇರಳವು ನಾಲ್ಕು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: {{Cast listing|
* [[ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]
* [[ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]
* [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]
* [[ಕಣ್ಣೂರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]
}}
ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿಯಡಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ [[ಕೊಲ್ಲಂ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ನಂತರ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತು, ಇದು ಕೇರಳದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article252269.ece |title=Aviation school proposal evokes mixed response |journal=The Hindu |date=8 June 2009 |access-date=21 July 2015 |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220075251/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article252269.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಕಣ್ಣೂರು]] 1935 ರಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಮಾನಯಾನಕ್ಕೆ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, [[ಟಾಟಾ ಗ್ರೂಪ್|ಟಾಟಾ]] ಏರ್ಲೈನ್ಸ್ [[ಮುಂಬೈ]] ಮತ್ತು ತಿರುವನಂತಪುರ ನಡುವೆ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು – [[ಗೋವಾ]] ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೂರಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{cite news |author=Sudhakaran, P |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Kannur-flew-way-before-its-first-airport/articleshow/48951701.cms |title=Kannur flew, way before its first airport |newspaper=The Times of India |date=14 September 2015 |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |access-date=13 November 2020 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170518022943/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Kannur-flew-way-before-its-first-airport/articleshow/48951701.cms |archive-date=18 May 2017}}&lt;/ref&gt; ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]]ದಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. 1988 ರಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ [[ಕ್ಯಾಲಿಕಟ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ವು ಕೇರಳದ ಎರಡನೇ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ ಮತ್ತು [[ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶ|ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms |work=The Times of India |title=Silver jubilee does not bring cheer to Karipur airport users |date=2 April 2012 |archive-date=4 June 2021 |access-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604110846/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ದೇಶದಲ್ಲಿ ಏಳನೇ ಅತಿ ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ]]. ಇದು [[CIAL ಸೌರಶಕ್ತಿ ಯೋಜನೆ|ಸೌರಶಕ್ತಿಯಿಂದ]] ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಚಾಲಿತವಾಗುವ ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{cite news |last=Menon |first=Supriya |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |title=How is the world's first solar-powered airport faring? – BBC News |publisher=Bbc.com |date=9 October 2015 |access-date=21 December 2018 |work=BBC News |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525214353/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-34421419 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು]] ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪರಿಸರ ಗೌರವವಾದ [[ಚಾಂಪಿಯನ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್|ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಫ್ ದಿ ಅರ್ಥ್]] ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html |title=CIAL chosen for UN environmental honour |newspaper=[[The New Indian Express]] |date=26 July 2018 |archive-date=7 April 2023 |access-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407102227/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/jul/26/cial-chosen-for-un-environmental-honour-1848990.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕೊಚ್ಚಿ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಪಬ್ಲಿಕ್ ಲಿಮಿಟೆಡ್ ಕಂಪನಿ]]ಯಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದೆ; ಇದನ್ನು 30 ದೇಶಗಳ ಸುಮಾರು 10,000 [[ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ|ಅನಿವಾಸಿ ಭಾರತೀಯರು]] ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The three airports in Kerala can be in business without affecting each other |publisher=[[Rediff.com|Rediff]] |date=6 December 1999 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.rediff.com/business/1999/dec/06inter.htm |archive-date=20 January 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080120015042/http://www.rediff.com/business/1999/dec/06inter.htm |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
ನಾಗರಿಕ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಗಳ ಜೊತೆಗೆ, [[ಕೊಚ್ಚಿ]] [[INS ಗರುಡ]] ಎಂಬ ನೌಕಾ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ತಿರುವನಂತಪುರ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು [[ಭಾರತೀಯ ವಾಯುಪಡೆ]]ಯ ದಕ್ಷಿಣ ವಾಯು ಕಮಾಂಡ್ನೊಂದಿಗೆ ನಾಗರಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ VIP ಗಳು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.{{citation needed|date=October 2025}}

=== ಜಲ ಸಾರಿಗೆ ===
{{Main|ಕೇರಳದ ಬಂದರುಗಳು}}

{{See also|ಕೊಚ್ಚಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ}}[[File:Cochin Ship Yard Cranes.JPG|alt=|thumb|230px|[[ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರ|ಕೊಚ್ಚಿ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ]] ಕ್ರೇನ್ಗಳು]]
ಕೇರಳವು [[ಕೇರಳದ ಬಂದರುಗಳು|ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಮಧ್ಯಂತರ ಬಂದರುಗಳು, ಮತ್ತು 13 ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 4 ವಲಸೆ ತಪಾಸಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-port-gets-icp-clearance/article68293607.ece |date=15 Jun 2024 |title=Kollam port gets ICP clearance |work=The Hindu |access-date=16 Jun 2024 |archive-date=16 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616013704/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/kollam-port-gets-icp-clearance/article68293607.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2024-03/ICPList_05032024..pdf |date= |title=LIST OF IMMIGRATION CHECK POSTs |publisher=Ministry of Home Affairs - Govt. of India |access-date=16 Jun 2024 |archive-date=31 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240731204706/https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2024-03/ICPList_05032024..pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಬಂದರು|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿದೆ]], ಇದು {{cvt|8.27|km2}} ವಿಸ್ತೀರ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} [[ವಿಝಿನ್ಜಂ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಮುದ್ರ ಬಂದರು ತಿರುವನಂತಪುರ]], ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇತರೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವುದರಿಂದ ಹಂತ I ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} ಇತರ ಮಧ್ಯಂತರ ಬಂದರುಗಳು [[ಬೇಪುರ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ]], ಮತ್ತು [[ಅಝಿಕೋಡ್ ಮತ್ತು ಅಝಿಕ್ಕಲ್|ಅಝೀಕಲ್]].{{sfn|Chandran|2018|p=424}} ಉಳಿದ ಬಂದರುಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಬಂದರುಗಳಾಗಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಮಂಜೇಶ್ವರಂ]], [[ಕಾಸರಗೋಡು]], [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]], [[ಕಣ್ಣೂರು]], [[ತಲಶ್ಶೇರಿ]], [[ವಡಕರ]], [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ಮುನಂಬಂ]], ಮನಕೋಡಂ, [[ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಕಾಯಂಕುಲಂ]], [[ನೀಂದಕರ]], ಮತ್ತು [[ವಲಿಯತುರ]] ಸೇರಿವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} [[ಕೇರಳ ಸಮುದ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ]]ಯ ಪ್ರಧಾನ ಕಛೇರಿಯು [[ನೀಂದಕರ]]ದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉಪಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}} ರಾಜ್ಯವು ಹಲವಾರು [[ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು|ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ವಾಣಿಜ್ಯ [[ಒಳನಾಡಿನ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್]] ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದೇಶೀಯ ದೋಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಹಡಗುಗಳು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ 67 ನ್ಯಾವಿಗೇಬಲ್ ನದಿಗಳಿವೆ, ಒಳನಾಡಿನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ {{convert|1687|km}} ಆಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;google14&quot;&gt;{{cite book |author=Government of India Planning Commission |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC&amp;pg=PA207 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Academic Foundation |isbn=978-8171885947 |page=207}}&lt;/ref&gt; ಒಳನಾಡಿನ ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯ ಅಡೆತಡೆಗಳೆಂದರೆ; ಮಣ್ಣು ತುಂಬುವಿಕೆಯಿಂದ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಳದ ಕೊರತೆ, ನ್ಯಾವಿಗೇಷನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆ, [[ನೀರಿನ ಹಯಸಿಂತ್]] ನ ವೇಗವರ್ಧಿತ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಆಧುನಿಕ ಒಳನಾಡಿನ ಕ್ರಾಫ್ಟ್ ಟರ್ಮಿನಲ್ಗಳ ಕೊರತೆ, ಮತ್ತು ಸರಕು ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೊರತೆ.{{citation needed|date=October 2025}}

ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಜಲ ಮೆಟ್ರೋವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 'ಕೊಚ್ಚಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Prabhakaran |first=Aishwarya |date=2024-04-28 |title='Sustainable, scenic': Kochi Water Metro carves niche &amp; new paths |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2024/Apr/28/sustainable-scenic-kochi-water-metro-carves-niche-new-paths |access-date=2025-03-08 |website=The New Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt; ಕೊಚ್ಚಿ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ ಯೋಜನೆಯು 15 ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದೆ, 10 ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು 78 ಕಿಮೀ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಮಾರ್ಗಗಳ ಜಾಲದೊಂದಿಗೆ 78 ವೇಗದ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಚಾಲಿತ ಹೈಬ್ರಿಡ್ ದೋಣಿಗಳ ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kochi Water Metro {{!}} About Us |url=https://watermetro.co.in/about |access-date=2025-03-08 |website=Kochi Water Metro |language=en}}&lt;/ref&gt;

{{convert|616|km}} ಉದ್ದದ ಪಶ್ಚಿಮ-ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆಯು [[ಕಾಸರಗೋಡು]]ವನ್ನು [[ಪೂವಾರ್]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=423}} ಇದನ್ನು ಐದು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: {{convert|41|km}} ಉದ್ದದ [[ಕಾಸರಗೋಡು]]-[[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ, {{convert|188|km}} ಉದ್ದದ [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]]-[[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ, {{convert|160|km}} [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]]-[[ಕೊಟ್ಟಪುರಂ, ತೃಶೂರ್|ಕೊಟ್ಟಪುರಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ, {{convert|168|km}} ಉದ್ದದ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಮಾರ್ಗ 3]] ([[ಕೊಟ್ಟಪುರಂ, ತೃಶೂರ್|ಕೊಟ್ಟಪುರಂ]]-[[ಕೊಲ್ಲಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ), ಮತ್ತು {{convert|74|km}} ಉದ್ದದ [[ಕೊಲ್ಲಂ]]-[[ವಿಝಿನ್ಜಂ]] ವ್ಯಾಪ್ತಿ.&lt;ref name=&quot;eco&quot; /&gt; ಪಶ್ಚಿಮ-ಕರಾವಳಿ ಕಾಲುವೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ [[ಕೊನೊಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆ]]ಯು [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]] ನಗರವನ್ನು [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಮೂಲಕ [[ಕೊಚ್ಚಿ]] ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಮತ್ತು [[ತೃಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ತೃಶೂರ್]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ವಡಕರ]] ದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;hindu_jan08&quot; /&gt; ಇದನ್ನು 1848 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಮಲಬಾರ್ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಬಾರಿನ]] [[ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆಕ್ಟರ್]] ಎಚ್. ವಿ. ಕೊನೊಲ್ಲಿ ಅವರ ಆದೇಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರಿನ ಒಳನಾಡಿನಿಂದ [[ಕುಟ್ಟಿಯಾಡಿ]] ಮತ್ತು [[ಕೊರಪುಳ]] ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ [[ಕಲ್ಲಾಯಿ]] ಬಂದರಿಗೆ ಸರಕುಗಳ ಚಲನೆಯನ್ನು ಸುಗಮಗೊಳಿಸಲು.&lt;ref name=&quot;hindu_jan08&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.hindu.com/pp/2008/01/05/stories/2008010550730300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100923092718/https://www.hindu.com/pp/2008/01/05/stories/2008010550730300.htm |url-status=dead |archive-date=23 September 2010 |title=Reviving the historic Canoly Canal |date=5 January 2005 |work=[[The Hindu]] |access-date=16 August 2009}}&lt;/ref&gt; ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕೋಝಿಕೋಡ್ ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ನಡುವೆ [[ಪೊನ್ನಾನಿ]] ಮೂಲಕ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಗೆ ಇದು ಮುಖ್ಯ ಜಲಮಾರ್ಗವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;hindu_jan08&quot; /&gt; ಕೇರಳದ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ [[ಆಲಪ್ಪುಳ]]-[[ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿ]] ಕಾಲುವೆ, [[ಆಲಪ್ಪುಳ]]-[[ಕೋಟ್ಟಯಂ]]-[[ಅತಿರಂಪುಳ]] ಕಾಲುವೆ, ಮತ್ತು [[ಕೋಟ್ಟಯಂ]]-[[ವೈಕೋಂ]] ಕಾಲುವೆ ಸೇರಿವೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=424}}

== ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ ==
{{Main|ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ}}

{{See also|ಕೇರಳದ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪುಗಳು|ಕೇರಳದ ಜನರ ಪಟ್ಟಿ}}
[[File:Kerala Population Pyramid in 5-year age groups (2011 census).png|thumbnail|ಕೇರಳದ [[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪಿರಮಿಡ್]]]]
ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.8% ರಷ್ಟಿದೆ; 859 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ಸಾಂದ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಅದರ ಭೂಮಿಯು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 370 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Census 2011&quot;&gt;{{cite web |title=Size, Growth Rate and Distribution of Population |url=https://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf |website=Census 2011 |publisher=Government of India |access-date=13 November 2015 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923224858/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/data_files/india/Final_PPT_2011_chapter3.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2011 ರಂತೆ, ತಿರುವನಂತಪುರವು ಕೇರಳದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವ ನಗರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Census2011cities&quot;&gt;{{cite web|title=Provisional Population Totals, Census of India 2011|url=http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|work=Population of the urban local bodies in Kerala (2011)|publisher=Government of Kerala|accessdate=4 December 2020|archive-date=24 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200924173424/http://urbanaffairskerala.org/images/downloads/ulb_population2011.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮಾಣವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು 2011 ರಲ್ಲಿ 4.9% ರಷ್ಟಿರುವ ದಶಕೀಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯು ಅಖಿಲ ಭಾರತ ಸರಾಸರಿ 17.6% ರಷ್ಟಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Census 2011&quot; /&gt; ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 1951 ಮತ್ತು 1991 ರ ನಡುವೆ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 15.6&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರನ್ನು ಸೇರಿಸಿ 1991 ರಲ್ಲಿ 29.1&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ನಿವಾಸಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಿತು; 2011 ರ ವೇಳೆಗೆ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 33.3&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Census 2011&quot; /&gt; ಕೇರಳದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳು 2022 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ಜನಸಂಖ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನನಿಬಿಡವಾಗಿವೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆ 859 ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರತಿ km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; ಗಿಂತ 2.5 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ವದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ವಿರಳವಾಗಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೊಂದಿರುವಂತೆ ಬಿಡುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;kerala_fact_sheet&quot;&gt;{{cite book |url=https://www.ncscm.org/cms/geo/pdf/research/kerala_fact_sheet.pdf |title=Shoreline change assessment for Kerala coast |publisher=National Centre for Sustainable Coastal Management, Ministry of Environment and Forests |author1=R Ramesh |author2=R Purvaja |author3=A Senthil Vel |access-date=30 May 2015 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530204904/http://www.ncscm.org/cms/geo/pdf/research/kerala_fact_sheet.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಗರೀಕರಣ|ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನಗರೀಕರಣಗೊಂಡ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದು]] [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಕಾರ ನಗರಗಳ ಪಟ್ಟಿ|47.7% ನಗರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು]] ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;ubn&quot;&gt;{{Cite web |url=https://mohua.gov.in/cms/level-of-urbanisation.php |title=Level of Urbanisation in Indian States |date= |website=mohua.gov.in |publisher=Ministry of Housing and Urban Affairs, Government of India |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207105118/https://mohua.gov.in/cms/level-of-urbanisation.php |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಸುಮಾರು 31.8&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಕೇರಳೀಯರು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Census 2011&quot; /&gt; ರಾಜ್ಯದ 321,000 ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ''[[ಆದಿವಾಸಿ]]''ಗಳು, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 1.1%, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Kalathil_2004&quot;&gt;{{Cite book |author=Kalathil MJ |year=2004 |veditors=Nair PR, Shaji H |title=Withering Valli: Alienation, Degradation, and Enslavement of Tribal Women in Attappady |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621690 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/66.pdf |access-date=29 December 2008 |archive-date=30 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530205641/http://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/66.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt;{{rp|10–12}}

=== ಲಿಂಗ ===
ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಾತೃವಂಶೀಯ ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮನೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆಯಾಗಿರುತ್ತಾಳೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=5 March 2017 |title=International Women's Day 2017: Kerala and the myth of matriarchy |url=https://www.firstpost.com/living/kerala-and-the-myth-of-matriarchy-misogyny-is-as-much-part-of-the-state-as-matrilineal-communities-3315458.html |access-date=16 July 2021 |website=Firstpost |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716051101/https://www.firstpost.com/living/kerala-and-the-myth-of-matriarchy-misogyny-is-as-much-part-of-the-state-as-matrilineal-communities-3315458.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಕೇರಳದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೆಲವು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಜಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಮೌಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಮಿಷನರಿಗಳು ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಕಾರಣ ಅವರು ಮಲಯಾಳಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.&lt;ref&gt;{{cite journal |author1-link=Tomila Lankina|author1=Lankina |author2=Tomila V. |author3=Getachew, Lullit |year=2013 |url=https://researchonline.lse.ac.uk/id/eprint/44929/ |title=Competitive religious entrepreneurs: Christian missionaries and female education in colonial and post-colonial India |journal=British Journal of Political Science |volume=43 |pages=103–31 |doi=10.1017/s0007123412000178 |s2cid=145185494 |archive-date=25 February 2021 |access-date=2 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225144811/https://researchonline.lse.ac.uk/id/eprint/44929/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಲಾಭದಾಯಕ ಉದ್ಯೋಗದಂತಹ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಜನನ ದರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ലേഖകൻ |first=മാധ്യമം |date=10 July 2021 |title=ജനസംഖ്യാദിനം; അറിയാം 21 കാര്യങ്ങൾ|url=https://www.madhyamam.com/velicham/special-stories/july-11-world-population-day-821671 |access-date=16 July 2021 |website=Madhyamam |language=en |archive-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210716051106/https://www.madhyamam.com/velicham/special-stories/july-11-world-population-day-821671 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಇದು ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ಮೇಲ್ಮುಖವಾದ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. 1996 ರ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ [[ಲಿಂಗ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] 597 ಆಗಿತ್ತು; ಇದು ಭಾರತದ ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹಿಳಾ ಸಾಕ್ಷರತೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಕೆಲಸದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಪ್ರಮಾಣಗಳು, ಅನುಕೂಲಕರ [[ಮಾನವ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ|ಲಿಂಗಾನುಪಾತ]]ದ ಜೊತೆಗೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Joseph&quot;&gt;{{cite book |author=Ammu Joseph |editor=Oommen M.A. |year=1999 |title=Rethinking Development: Kerala's Development Experience |publisher=Concept Publishing Company |isbn=978-8170227656 |url=https://books.google.com/books?id=lzV3bQh-L94C |pages=479–86 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳದ ಲಿಂಗಾನುಪಾತ 1.084 (ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪುರುಷರಿಗೆ) ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ; ಮಹಿಳೆಯರು ಪುರುಷರನ್ನು ಮೀರಿಸುವ ಏಕೈಕ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005&quot; /&gt;{{rp|2}} ಶಿಕ್ಷಣವು ಒದಗಿಸುವ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವಾಗ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನವೀಕೃತವಾಗಿರುವುದು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಓದುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ, ಈ ಉಪಕರಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಕೇರಳದ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ, [[ಮಹಿಳೆಯರ ಹಕ್ಕುಗಳು|ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳಾಗಿ]] ಅನುವಾದಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಅವರ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಯೋಜನಕ್ಕಾಗಿ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋಭಾವವಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಗತಿಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಲಿಂಗವು ಇನ್ನೂ [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಲನಶೀಲತೆ]] ಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;Brenda Maddox mentions in: Maddox, Brenda. &quot;A Marxist Paradise For Women?&quot; New Statesman. (London, England: 1996) 128 no4440 30 January 14, 1999.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Antherjanam, Lalithambika. Cast Me Out If You Will. New York: The Feminist Press, 1997.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Jeffrey |first1=Robin |year=1987 |title=Governments and Culture: How Women Made Kerala Literate |url=https://archive.org/details/sim_pacific-affairs_fall-1987_60_3/page/447 |journal=Pacific Affairs |volume=60 |issue=3 |pages=447–72 |doi=10.2307/2758883 |jstor=2758883}}&lt;/ref&gt;

==== LGBT ಹಕ್ಕುಗಳು ====
{{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ LGBT ಹಕ್ಕುಗಳು}}

ಕೇರಳವು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ LGBT ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.huffingtonpost.in/2015/11/12/kerala-government-transge_n_8543410.html |title=Kerala Government Has Unveiled A Policy To Enforce Constitutional Rights Of Transgenders |website=The Huffington Post |date=12 November 2015 |access-date=28 June 2016 |archive-date=10 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510075414/http://www.huffingtonpost.in/2015/11/12/kerala-government-transge_n_8543410.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಸಮುದಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನೀತಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ [[ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು|ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ. 2016 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಉಚಿತ [[ಲಿಂಗ ಬದಲಾವಣೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆ]]ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://scroll.in/article/804496/why-keralas-free-sex-change-surgeries-will-offer-a-new-lifeline-for-the-transgender-community |title=Why Kerala's free sex-change surgeries will offer a new lifeline for the transgender community |last=Devasia |first=T. K. |website=Scroll.in |date=19 March 2016 |language=en-US |access-date=5 July 2019 |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629061452/https://scroll.in/article/804496/why-keralas-free-sex-change-surgeries-will-offer-a-new-lifeline-for-the-transgender-community |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-She-Taxi-Kerala-to-launch-G-Taxi-for-transgenders/articleshow/50792517.cms |title=After She-Taxi, Kerala to launch G-Taxi for transgenders |work=[[The Times of India]] |date=31 January 2016 |agency=PTI |access-date=25 March 2016 |location=Thiruvananthapuram |archive-date=29 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029184249/https://timesofindia.indiatimes.com/india/After-She-Taxi-Kerala-to-launch-G-Taxi-for-transgenders/articleshow/50792517.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.dnaindia.com/india/report-how-kerala-left-the-country-behind-on-transgender-rights-2145017 |title=How Kerala left the country behind on transgender rights |website=dna |language=en-US |access-date=19 March 2016 |date=14 November 2015 |archive-date=29 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629021111/https://www.dnaindia.com/india/report-how-kerala-left-the-country-behind-on-transgender-rights-2145017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಕ್ವೀರಳ]] ಕೇರಳದ ಪ್ರಮುಖ LGBT ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು LGBT ಜನರ ಅರಿವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳ ನೀತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪಠ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂವೇದನಾಶೀಲತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Affirming their right, they march with pride |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/affirming-their-right-they-march-with-pride/article19484625.ece |date=13 August 2017 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |access-date=4 April 2022 |archive-date=28 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228100119/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/affirming-their-right-they-march-with-pride/article19484625.ece |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 2010 ರಿಂದ, [[ಕೇರಳ ಕ್ವೀರ್ ಪ್ರೈಡ್]] ಅನ್ನು ಕೇರಳದ ವಿವಿಧ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-to-host-its-first-gay-parade/articleshow/6112610.cms |title=Kerala to host its first gay parade |website=The Times of India |date=30 June 2010}}&lt;/ref&gt;

ಜೂನ್ 2019 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್ ಸಮುದಾಯದ ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಸರ್ಕಾರದ ಸಂವಹನಗಳಲ್ಲಿ &quot;[[ಮೂರನೇ ಲಿಂಗ]]&quot; ಅಥವಾ &quot;ಇತರ ಲಿಂಗ&quot; ಎಂದು ಕರೆಯಬಾರದು ಎಂದು ಹೊಸ ಆದೇಶವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ಬದಲಾಗಿ, &quot;ಟ್ರಾನ್ಸ್ಜೆಂಡರ್&quot; ಪದವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಹಿಂದೆ, ಸರ್ಕಾರಿ ನಮೂನೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಲಾದ ಲಿಂಗ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಪುರುಷ, ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಇತರ/ಮೂರನೇ ಲಿಂಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದ್ದವು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-govt-passes-order-use-transgender-instead-thirdother-gender-104584 |website=www.thenewsminute.com |access-date=8 July 2019 |title=Kerala govt passes order to use 'transgender' instead of 'third/other gender' |date=30 June 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/only-transgender-in-official-communication/article28235748.ece |title=Only 'transgender' in official communication |last=Roshni |first=R. k |date=30 June 2019 |work=The Hindu |access-date=8 July 2019 |language=en-IN |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt;

=== ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ ===
{{See also|ಕೇರಳ ಮಾದರಿ}}
[[File:2006 Human Development Index for India map by states, HDI data by GoI and UNDP India.svg|thumb|[[ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ]] ಮತ್ತು [[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ]]ದಿಂದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮಾಡಿದಂತೆ 2006 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] ನಕ್ಷೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.in.undp.org/content/dam/india/docs/gendering_human_development_indices_summary_report.pdf |title=Gendering Human Development Indices |date=March 2009 |publisher=Ministry of Women and Child Development, Government of India with UNDP India }}{{Dead link|date=ಆಗಸ್ಟ್ 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;]]
ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಭಾರತೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮುಂದುವರಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Lin |first=Chun |title=The transformation of Chinese socialism |url=https://archive.org/details/transformationof0000linc |date=2006 |publisher=[[Duke University Press]] |isbn=978-0-8223-3785-0 |location=Durham [N.C.] |pages=[https://archive.org/details/transformationof0000linc/page/298 298] |oclc=63178961}}&lt;/ref&gt; 2015 ರಂತೆ, ಕೇರಳವು 0.770 ರ [[ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕ]] (HDI) ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು &quot;ಹೆಚ್ಚಿನ&quot; ವರ್ಗದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;snhdi-gdl&quot;&gt;{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |access-date=25 September 2018 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದು 2007–08 ರಲ್ಲಿ 0.790 ಆಗಿತ್ತು&lt;ref name=&quot;IDHR 2011&quot;&gt;{{cite web |title=India Human Development Report 2011: Towards Social Inclusion |url=https://www.im4change.org/docs/340IHDR_Summary.pdf |publisher=Institute of Applied Manpower Research, [[Planning Commission (India)|Planning Commission]], [[Government of India]] |access-date=24 October 2014 |archive-date=21 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021081939/http://www.im4change.org/docs/340IHDR_Summary.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು 0.920 ರ ಬಳಕೆ-ಆಧಾರಿತ HDI ಅನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಇದು ಅನೇಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ದೇಶಗಳಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;IDHR 2011&quot; /&gt; 19 ನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ [[ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ|ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಿಕ್ಷಣ]], [[ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ|ಬಡತನ]] ನಿರ್ಮೂಲನೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚವು ರಾಜ್ಯವು ಅಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ HDI ಅನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದೆ;&lt;ref name=&quot;UNDP2005&quot;&gt;{{cite web |title=Kerala HDR 2005 |url=https://hdr.undp.org/en/reports/nationalreports/asiathepacific/india/name,3397,en.html |work=Human Development Report |publisher=United Nations |location=Asia and the Pacific |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNDP20054&quot;&gt;{{cite web |title=Human Development Report 2005 |url=https://hdr.undp.org/en/media/HDR05_complete.pdf |work=Human Development Report |publisher=United Nations |location=Asia and the Pacific |access-date=14 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110310193948/https://hdr.undp.org/en/media/HDR05_complete.pdf |archive-date=10 March 2011 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ [[ಅನ್ವಯಿಕ ಜನಶಕ್ತಿ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆ]] ತಯಾರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;hdi kerala chart&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.moneycontrol.com/news/wire-news/human-development-index-rose-21-per-cent-kerala-tops-chart_603650.html |title=Human Development Index rose 21 per cent; Kerala tops chart |date=21 October 2011 |work=[[CNBC]] |access-date=14 November 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hdi kerala&quot;&gt;{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/finance/growth-reforms-lift-living-standards-in-india-human-development-index/articleshow/10447495.cms |title=Growth, reforms lift living standards in India: Human development Index |date=22 October 2011 |access-date=14 November 2015 |work=Economic Times}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವು ತಯಾರಿಸಿದ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವರದಿ 2005, ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಪ್ರಗತಿಯು ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದರಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾವೇಶಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಗುಣಾತ್ಮಕ ಹಂತವನ್ನು ಊಹಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;UNDP2005&quot; /&gt; ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯಕರ ರಾಜ್ಯವೆಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Sunil Mani |author2=Anjini Kochar |title=Kerala's Economy: Crouching Tiger, Sacred Cows |url=https://books.google.com/books?id=wKeRAtvXl8oC&amp;pg=PA121 |access-date=24 September 2012 |year=2006 |publisher=D.C. Books |isbn=978-8126413591 |page=121}}&lt;/ref&gt;

2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು [[ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ]] (94%) ಹೊಂದಿದೆ. 2018 ರಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಕಚೇರಿ ನಡೆಸಿದ 2018 ರ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಸಮೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು 96.2% ಎಂದು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Literacy survey_2018&quot;&gt;{{Cite web |date=8 September 2020 |title=Literacy Survey, India (2017–18) |url=https://www.firstpost.com/india/at-96-2-kerala-tops-indias-literacy-rate-chart-again-andhra-pradesh-ranks-lowest-with-66-4-8796401.html |access-date=9 September 2020 |publisher=Firstpost |archive-date=2 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211102214441/https://www.firstpost.com/india/at-96-2-kerala-tops-indias-literacy-rate-chart-again-andhra-pradesh-ranks-lowest-with-66-4-8796401.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[ಕೋಟ್ಟಯಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ, ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು 97% ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pincodeindia.net/literacy-rate-of-kerala.php |title=Literacy Rate in Kerala – 2018 |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207105113/https://www.pincodeindia.net/literacy-rate-of-kerala.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pc-census2011&quot;&gt;{{Cite web |title=Census 2011 (Final Data) – Demographic details, Literate Population (Total, Rural &amp; Urban) |url=https://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180127163347/https://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |archive-date=27 January 2018 |access-date=3 October 2018 |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IBNLiteracy2013&quot; /&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಜೀವಿತಾವಧಿ]]ಯು 74 ವರ್ಷಗಳು, 2011 ರಂತೆ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನದಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://thehindu.com/news/national/kerala/kerala-tops-in-literacy-rate-health-services/article2562589.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Kerala tops in literacy rate, health services |date=22 October 2011 |first=J. |last=Balaji |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು 59% (1973–1974) ರಿಂದ 12% (1999–2010) ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ; ಒಟ್ಟಾರೆ (ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ) ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು 1970 ಮತ್ತು 2000 ರ ದಶಕಗಳ ನಡುವೆ 47% ರಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ 29% ರಷ್ಟು ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Human Development Report 2005 Kerala |publisher=State Planning Board |author=Centre for Development Studies Thiruvananthapuram |year=2006 |location=Thiruvananthapuram, Kerala}}&lt;/ref&gt; 1999–2000 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 10.0% ಮತ್ತು 9.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;princeton6&quot; /&gt; 2013 ರ ಟೆಂಡೂಲ್ಕರ್ ಸಮಿತಿ ವರದಿಯು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ನಗರ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಡತನ ರೇಖೆಯ ಕೆಳಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇಕಡಾವಾರು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ 9.1% ಮತ್ತು 5.0% ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Press Note on Poverty Estimates, 2011–12 |url=https://planningcommission.nic.in/news/pre_pov2307.pdf |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India |access-date=27 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140628120737/https://planningcommission.nic.in/news/pre_pov2307.pdf |archive-date=28 June 2014 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಈ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಚ್ಚಿ ಮತ್ತು ತಿರುವಾಂಕೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite report |title=EFA [Education for All] Global Monitoring Report |url=https://www.unesco.org/education/efa_report/chapter4.pdf |year=2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040923014605/https://www.unesco.org/education/efa_report/chapter4.pdf |archive-date=23 September 2004 |page=156 |publisher=[[UNESCO]] |access-date=4 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Kutty VR |year=2000 |title=Historical analysis of the development of health care facilities in Kerala State, India |journal=Health Policy and Planning |volume=15 |issue=1 |pages=103–09 |doi=10.1093/heapol/15.1.103 |pmid=10731241 |s2cid=7634887 |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; ಈ ಗಮನವನ್ನು ಕೇರಳದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಸರ್ಕಾರವು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Brenkert_Malone_2003&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Varma_2005&quot;&gt;{{Cite news |author=Varma MS |title=Nap on HDI scores may land Kerala in an equilibrium trap |work=The Financial Express |date=4 April 2005 |access-date=12 November 2007 |url=https://www.financialexpress.com/old/print.php?content_id=86925 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080617134031/https://www.financialexpress.com/old/print.php?content_id=86925 |archive-date=17 June 2008}}&lt;/ref&gt;{{rp|48}} ಕೇರಳವು [[NITI ಆಯೋಗ]]ದ ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಗುರಿಗಳ ಡ್ಯಾಶ್ಬೋರ್ಡ್ ಮತ್ತು [[ಭಾರತೀಯ ರಿಸರ್ವ್ ಬ್ಯಾಂಕ್]]ನ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಎಕಾನಮಿಯ ಹ್ಯಾಂಡ್ಬುಕ್ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ಯಾಟಿಸ್ಟಿಕ್ಸ್'' ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ [[ಬಡತನ ಪ್ರಮಾಣದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಡತನ ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SDG India – Index 2021–22 – Partnerships in the Decade of Action |url=https://sdgindiaindex.niti.gov.in/#/ranking |date=2021 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210613021943/https://niti.gov.in/writereaddata/files/SDG_3.0_Final_04.03.2021_Web_Spreads.pdf |archive-date=13 June 2021 |website=[[NITI Aayog]] |access-date=29 September 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Handbook of Statistics on Indian Economy. Table 154 : Number and Percentage of Population Below Poverty Line. (2011-12) |url=https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?id=19887 |access-date=13 September 2021 |website=Reserve Bank of India |archive-date=13 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913133540/https://www.rbi.org.in/scripts/PublicationsView.aspx?id=19887 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳವು [[ಕೆನಡಾ]], [[ಜಪಾನ್]], ಮತ್ತು [[ನಾರ್ವೆ]] ನಂತಹ [[ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ]] ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ &quot;[[ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಪರಿವರ್ತನೆ]]&quot; ಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005&quot; /&gt;{{rp|1}} 2005 ರಲ್ಲಿ, 11.2% ಜನರು 60 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟವರಾಗಿದ್ದರು.&lt;ref name=&quot;Varma_2005&quot; /&gt; 2023 ರಲ್ಲಿ, ಬಿಬಿಸಿಯು ಕೇರಳದಿಂದ ವಲಸೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಯೋಜನಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿತು, ಕುಂಬನಾಡ್ ಗ್ರಾಮದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-64936519 |title=Kerala: A ghost town in the world's most populated country |last= |first= |date=26 March 2023 |website=www.bbc.co.uk |publisher=BBC News |access-date=26 March 2023}}&lt;/ref&gt;

2004 ರಲ್ಲಿ, ಜನನ ದರವು 18 ಪ್ರತಿ 1,000 ಕ್ಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Kutty_2004_6&quot;&gt;{{Cite book |author=Kutty VR |veditors=Nair PR, Shaji H |year=2004 |title=Why low birth weight (LBW) is still a problem in Kerala: A preliminary exploration |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621607 |access-date=12 November 2007 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/57.pdf |page=6}}&lt;/ref&gt; 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು 1.6 ರ ಒಟ್ಟು ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು (TFR) ಹೊಂದಿತ್ತು. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು 2 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಫಲವತ್ತತೆ ಪ್ರಮಾಣವು [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ (2.2) ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು [[ಪತ್ತನಂತಿಟ್ಟ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ (1.3) ಅತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Fertility at District Level in India:Lessons from the 2011 Census |url=https://www.ceped.org/IMG/pdf/ceped_wp30.pdf&amp;ved=2ahUKEwio7YjXv9nsAhVJzjgGHUy2BTE4FBAWMAR6BAgJEAE&amp;usg=AOvVaw2PL5xTsjiaBMS96pAhMEX1 |author=Christophe Z Guilmoto and Irudaya Rajan |page=31 |format=PDF |access-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt; 2001 ರಲ್ಲಿ, ಮುಸ್ಲಿಮರು 2.6 ರ TFR ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು, ಹಿಂದೂಗಳಿಗೆ 1.5 ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರಿಗೆ 1.7 ರಷ್ಟಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/170316/fertility-rate-to-even-out-in-20-years-in-kerala.html |title=Fertility rate to even out in 20 years in Kerala |website=Deccan Chronicle |access-date=29 October 2020}}&lt;/ref&gt; CMS ಇಂಡಿಯನ್ ಕರಪ್ಷನ್ ಸ್ಟಡಿ (CMS-ICS) ನಡೆಸಿದ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ರಾಜ್ಯವು &quot;ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಭ್ರಷ್ಟ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯ&quot; ಎಂದೂ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/news/nation/2017/04/28/kerala-least-corrupt-states-india-karnatak-highest-petty-corruptionkerala-least-corrupt-states-india-karnatak-highest-petty-corruption.html |title=Kerala among the least corrupt states in India, Karnataka tops the list: study |website=OnManorama}}&lt;/ref&gt; ಟ್ರಾನ್ಸ್ಪರೆನ್ಸಿ ಇಂಟರ್ನ್ಯಾಷನಲ್ (2005)&lt;ref&gt;{{cite web |title=India Corruption Study&amp;nbsp;– 2005 |publisher=[[Transparency International]] |date=June 2005 |access-date=11 November 2007 |url=https://archive.transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive2/india_corruption_study_2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130413044112/https://archive.transparency.org/regional_pages/asia_pacific/newsroom/news_archive2/india_corruption_study_2005 |url-status=dead |archive-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ''ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ'' (1997).&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Jean Dreze |author2=Amartya Sen |title=India: Development and Participation |url=https://books.google.com/books?id=UpOl35r8UHQC&amp;pg=PA368 |access-date=24 September 2012 |year=2002 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-925749-2 |page=368}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ [[ಕೊಲೆ]] ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, 2011 ರಲ್ಲಿ 1.1 ಪ್ರತಿ 100,000 ಕ್ಕೆ.&lt;ref name=&quot;ncrb&quot;&gt;{{cite web |url=https://ncrb.nic.in/CD-CII2011/cii-2011/Table%203.1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928024506/https://ncrb.nic.in/CD-CII2011/cii-2011/Table%203.1.pdf |url-status=dead |archive-date=28 September 2013 |date=21 June 2012 |title=Table–3.1 Incidence And Rate Of Violent Crimes During 2011 |access-date=24 September 2014}}&lt;/ref&gt; ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ [[ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ]] ಪ್ರಮಾಣ, ಕಡಿಮೆ [[ಗಳಿಸಿದ ಆದಾಯ]]ದ ಪಾಲು, [[ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ]],&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Child marriages remain Kerala's secret shame |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/child-marriages-remain-keralas-secret-shame/article7613216.ece |newspaper=The Hindu |date=4 September 2015 |access-date=4 September 2015 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; [[ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ]] ದೂರುಗಳು ಮತ್ತು ಸೀಮಿತ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಂತಹ ಕೆಲವು ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ವರದಿಯಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Joseph&quot; /&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂತಹ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಮಲಪ್ಪುರಂನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಬಾಲ್ಯ ವಿವಾಹ|ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ]] ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Naha |first=Abdul Latheef |title=Child marriage cases go up in Malappuram |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/child-marriage-cases-go-up-in-malappuram/article22751598.ece |date=18 February 2018 |newspaper=The Hindu |access-date=31 December 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/10/26/child-marriages-shoot-up-in-the-most-unlikely-places-in-kerala.html |title=Child marriages shoot up in the most unlikely places in Kerala |website=OnManorama |access-date=2026-08-03 |archive-date=2021-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210508163841/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/10/26/child-marriages-shoot-up-in-the-most-unlikely-places-in-kerala.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 2019 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳ ಲೈಂಗಿಕ ದುರುಪಯೋಗ ದೂರುಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Natu |first=Nitasha |title=Kerala No. 1 in child sex abuse complaints; Tamil Nadu, Maharashtra follow |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-no-1-in-child-sex-abuse-complaints-tamil-nadu-maharashtra-follow/articleshow/72972619.cms |date=25 December 2019 |newspaper=The Time of India |access-date=31 December 2019}}&lt;/ref&gt;

2015 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಯಾವುದೇ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಶಿಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, 77% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Conviction-rate-up-Kerala-tops-with-over-77/articleshow/48408220.cms |location=New Delhi, India |work=The Times of India |title=Conviction rate up, Kerala tops with over 77% link |date=9 August 2015 |access-date=14 November 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ಜನರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, &lt;0.1%,&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Population-of-homeless-in-rural-India-dips/articleshow/26981896.cms |location=India |work=The Times of India |title=Population of homeless in rural India dips |date=7 December 2013 |access-date=14 November 2015}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವು ಮೊದಲ &quot;ಶೂನ್ಯ ಮನೆಯಿಲ್ಲದ ರಾಜ್ಯ&quot; ವಾಗುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ, ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಅದರ ಶ್ಲಾಘನೀಯ &quot;ಶೂನ್ಯ ಭೂರಹಿತ ಯೋಜನೆ&quot; ಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಮಲಯಾಳಿ ಸಮುದಾಯವು ಮನೆಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಹಣಕಾಸು ಒದಗಿಸುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/cm-told-to-pursue-zero-homeless-kerala-project/article5309749.ece |location=Pathanamthitta, India |work=The Hindu |title=CM told to pursue Zero Homeless Kerala project link |date=3 November 2013}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯವು [[ಭಾರತ ರಾಜ್ಯ ಹಸಿವು ಸೂಚ್ಯಂಕ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿತ್ತು, ಇದು [[ಪಂಜಾಬ್, ಭಾರತ|ಪಂಜಾಬ್]] ನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. 2015 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳವು ಇ-ಗವರ್ನೆನ್ಸ್ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮೊದಲ &quot;ಸಂಪೂರ್ಣ ಡಿಜಿಟಲ್ ರಾಜ್ಯ&quot; ವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-becomes-Indias-first-complete-digital-state/articleshow/48494982.cms |location=New Delhi, India |work=The Times of India |title=Kerala-becomes-Indias-first-complete-digital-state link |date=15 August 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ===
{{Multiple image
| direction = vertical
| width     = 220
| image1    = Regional Cancer Centre, Trivandrum.jpg
| caption1  = [[ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕೇಂದ್ರ, ತಿರುವನಂತಪುರ]]
}}

{{See also|ಕೇರಳದ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ}}
ಕೇರಳವು [[ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ]] ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರವರ್ತಕವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Maya |first1=C |title=The road to universal health care in State |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/the-road-to-universal-health-care-in-state/article5450319.ece |access-date=14 November 2015 |work=The Hindu |date=12 December 2013}}&lt;/ref&gt; [[ಉಪ-ಬದಲಿ ಫಲವತ್ತತೆ]] ಮಟ್ಟ ಮತ್ತು [[ಶಿಶು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ, ಇದು 12&lt;ref name=&quot;Brenkert_Malone_2003&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kutty_2004_6&quot; /&gt;{{rp|49}} ರಿಂದ 14&lt;ref name=&quot;Krishnaswami_2004&quot;&gt;{{Cite book |author=Krishnaswami P |veditors=Neelakantan S, Nair PR, Shaji H |year=2004 |title=Morbidity Study: Incidence, Prevalence, Consequences, and Associates |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621669 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/63.pdf |access-date=31 December 2008}}&lt;/ref&gt;{{rp|5}} ಪ್ರತಿ 1,000 ಜೀವಂತ ಜನನಗಳಿಗೆ ಸಾವುಗಳು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ; ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ 2015–16 ರ ಪ್ರಕಾರ, ಇದು 6 ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/kerala-as-good-as-us-oecd-in-saving-newborn-children/articleshow/57438366.cms |title=Kerala as good as US, OECD in saving newborn children |work=The Times of India |access-date=9 March 2017}}&lt;/ref&gt; [[ಲಿಯಾನ್ ಯಿಂಗ್ ಚೌ|ಲಿಯಾನ್]] ಫೌಂಡೇಶನ್, [[ಸಿಂಗಾಪುರ]]-ಆಧಾರಿತ ಪರೋಪಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ನಿಯೋಜಿಸಿದ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಕಾರ, ಗಂಭೀರ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ರಾಜ್ಯದ ಉಪಶಮನ ಆರೈಕೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೇರಳವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾಯಲು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Patel |first1=Atish |title=Why Kerala is the best place in India to die |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-36137285 |date=4 May 2016}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇರಳದ [[ಅನಾರೋಗ್ಯ ಪ್ರಮಾಣ]]ವು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ—118 (ಗ್ರಾಮೀಣ) ಮತ್ತು 88 (ನಗರ) ಪ್ರತಿ 1,000 ಜನರಿಗೆ. ಅನುಗುಣವಾದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಅಖಿಲ ಭಾರತಕ್ಕೆ 55 ಮತ್ತು 54 ಪ್ರತಿ 1,000 ಆಗಿತ್ತು 2005ರಂತೆ.&lt;ref name=&quot;Krishnaswami_2004&quot; /&gt;{{rp|5}} ಕೇರಳದ 13.3% [[ಕಡಿಮೆ ಜನನ ತೂಕ]] [[ಪ್ರಪಂಚದ ಮೊದಲ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅನೇಕಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kutty_2004_6&quot; /&gt; 50% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವ 3&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ [[ನೀರಿನ ಬಾವಿ]]ಗಳ ನಡುವೆ [[ನೀರಿನಿಂದ ಹರಡುವ ರೋಗ]]ಗಳಾದ [[ಅತಿಸಾರ]], [[ಭೇದಿ]], [[ಹೆಪಟೈಟಿಸ್]], ಮತ್ತು [[ಟೈಫಾಯಿಡ್]] ಏಕಾಏಕಿ ಸಮಸ್ಯೆಯು [[ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಒಳಚರಂಡಿ|ಒಳಚರಂಡಿ]] ಕೊರತೆಯಿಂದ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Roy_2004&quot;&gt;{{Cite journal |author=Roy MKP |year=2004 |title=Water quality and health status in Kollam Municipality |journal=Centre for Development Studies |url=https://services.iriskf.org/data/articles/Document1168200520.8355524.pdf |access-date=28 December 2008 |archive-date=21 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221084934/http://services.iriskf.org/data/articles/Document1168200520.8355524.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;{{rp|5–7}} 2017 ರಂತೆ, ರಾಜ್ಯವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಧುಮೇಹ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಹರಡುವಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/diabetic-patients-kerala-tops-list-of-indian-states/articleshow/61974164.cms |title=Diabetic patients: Kerala tops list of Indian states |date=8 December 2017 |website=The Times of India |language=en |access-date=28 October 2019}}&lt;/ref&gt;

[[ಸಂಯುಕ್ತ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಕ್ಕಳ ನಿಧಿ]] (UNICEF) ಮತ್ತು [[ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಸೂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ತನ್ಯಪಾನದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದಾಗಿ ಕೇರಳವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ &quot;[[ಶಿಶು ಸ್ನೇಹಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಉಪಕ್ರಮ|ಶಿಶು-ಸ್ನೇಹಿ]] ರಾಜ್ಯ&quot; ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |date=August 2002 |title=Kerala Named World's First WHO-UNICEF &quot;Baby-Friendly State&quot; |work=United Nations Foundation |url=https://www.unwire.org/unwire/20020801/28062_story.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306205352/https://www.unwire.org/unwire/20020801/28062_story.asp |archive-date=6 March 2010 |access-date=14 March 2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/2166677.stm |location=Kochi, India |work=BBC News |title=Indian state wins 'baby-friendly' award |date=1 August 2002}}&lt;/ref&gt; 95% ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕೇರಳೀಯ ಜನನಗಳು ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವು ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಶಿಶು ಮರಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಸಹ ಹೊಂದಿದೆ. ಮೂರನೇ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು 100% ಜನನಗಳು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದರೊಂದಿಗೆ &quot;ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಪ್ರಸವ&quot; ದಲ್ಲಿ ಕೇರಳವನ್ನು ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;kerala_fact_sheet&quot;/&gt; [[ಆಯುರ್ವೇದ]],&lt;ref name=&quot;Unnikrishnan_2004&quot;&gt;{{Cite journal |last=Unnikrishnan |first=E |year=2004 |title=''Materia Medica'' of the Local Health Traditions of Payyannur |journal=Centre for Development Studies |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/80.pdf |access-date=22 January 2006}}&lt;/ref&gt;{{rp|13}} ''[[ಸಿದ್ಧ]]'', ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ [[ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧ]] ವಿಧಾನಗಳು, ''ಕಳರಿ'', ''ಮರ್ಮಚಿಕಿತ್ಸ'' ಮತ್ತು ''ವಿಷವೈದ್ಯ'' ಸೇರಿದಂತೆ, ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಕಣಿಯಾರ್]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತಹ ವೈದ್ಯಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈದ್ಯರು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;Angus Stewart, woodburn The Religious attitude: A psychological study of its differentiation, 1927&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳು ''[[ಗುರುಕುಲ]]'' ಶಿಷ್ಯತ್ವದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಚಾರಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ,&lt;ref name=&quot;Unnikrishnan_2004&quot; /&gt;{{rp|5–6}} ಮತ್ತು ಔಷಧೀಯ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Unnikrishnan_2004&quot; /&gt;{{rp|15}} [[ವೈದ್ಯರತ್ನಂ ಪಿ. ಎಸ್. ವಾರಿಯರ್]] 1902 ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಟ್ಟಕ್ಕಲ್]] ನಲ್ಲಿ ([[ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ನಿಂದ ಸುಮಾರು 10&amp;nbsp;ಕಿಮೀ) ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ''[[ಆರ್ಯ ವೈದ್ಯ ಸಲಾ]]'' ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧೀಯ ಜಾಲ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Warrier&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/pk-warrier-turns-90/article2080601.ece |title=PK Warrier turns 90 |work=The Hindu |date=6 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arya Vaidya Sala Kottakkal – Part 1&quot;&gt;{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=nj6YqhsUo0c |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/nj6YqhsUo0c |archive-date=22 December 2021 |url-status=live |title=Arya Vaidya Sala Kottakkal – Part 1 |publisher=BBC World – India Business Report |date=30 May 2013 |medium=Documentary}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news |title=അമ്പതിന്റെ നിറവില്‍ മലപ്പുറം; മലപ്പുറത്തിന്റെ മാനവിക മഹാപൈതൃകം |url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292 |last=Leelakrishnan |first=Alamkode |date=17 June 2019 |work=Mathrubhumi |access-date=24 April 2021 |archive-date=7 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507091729/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/alamkode-leelakrishnan-writes-about-malappuram-1.3880292 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಯುರ್ವೇದ ಔಷಧೀಯ ಬ್ರಾಂಡ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Warrier&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Arya Vaidya Sala Kottakkal – Part 1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;mal&quot; /&gt;

2014 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಸುಕೃತಂ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಬಡವರಿಗೆ ಉಚಿತ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.freepressjournal.in/kerala-becomes-first-state-to-provide-free-cancer-treatment/457976 |title=Kerala becomes first state to provide free cancer treatment – Free Press Journal |website=www.freepressjournal.in |access-date=18 May 2016 |date=11 October 2014}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಜನರು [[ಕ್ಯಾನ್ಸರ್]]ಗಳು, [[ಯಕೃತ್ತು]] ಮತ್ತು [[ಮೂತ್ರಪಿಂಡ]] ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.indushealthplus.com/kerala-health-statistics.html |title=Health Statistics and Public Health issues in Kerala |website=[[Indus Health Plus]] |language=en |access-date=28 October 2019}}&lt;/ref&gt; ಏಪ್ರಿಲ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ''ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್'' 250,000 ನಿವಾಸಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರು 150 ರಿಂದ 200 ಯಕೃತ್ತು ಕಸಿಗಳು ಪ್ರದೇಶದ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಸಹ ಇದು ವರದಿ ಮಾಡಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಿಸುಮಾರು 42,000 ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವರದಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ತಮ್ಮ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡದಿರಬಹುದು ಎಂದು ಇದು ಕಡಿಮೆ ಅಂದಾಜು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ದಾನಕ್ಕೆ ದೀರ್ಘ ಕಾಯುವ ಪಟ್ಟಿಗಳು ಮಾನವ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳ ಅಕ್ರಮ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದೆ, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಅನನುಕೂಲಕರ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಿಡ್ನಿ ಫೆಡರೇಶನ್ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/healthcare/biotech/healthcare/health-crisis-in-kerala-the-increase-in-cancer-kidney-and-liver-diseases/articleshow/51950836.cms?intenttarget=no |title=Health crisis in Kerala: The increase in cancer, kidney and liver diseases – The Economic Times |journal=The Economic Times |access-date=18 May 2016 |date=23 April 2016 |last1=Krishnakumar |first1=P. K. |last2=Sanandakumar |first2=S.}}&lt;/ref&gt; 2017–18 ರಂತೆ, [[ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಕುಟುಂಬ ಕಲ್ಯಾಣ ಇಲಾಖೆ (ಕೇರಳ)|ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಇಲಾಖೆ]]ಯಡಿಯಲ್ಲಿ 6,691 ಆಧುನಿಕ ಔಷಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹಾಸಿಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ 37,843; 15,780 ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು 22,063 ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ.&lt;ref name=&quot;dhs&quot;&gt;{{Cite book |title=List of modern medicine institutions (2017–18) |last=Statistics Wing |first=Health Information Cell |publisher=Directorate of Health Services, Government of Kerala |year=2019 |location=Thiruvananthapuram |pages=1, 7 |url=https://dhs.kerala.gov.in/wp-content/uploads/2020/03/list_10052019.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== ಭಾಷೆ ===

[[File:Language Map of Kerala (2011 Census).svg|thumb|200px|ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಭಾಷೆಗಳು:&lt;br&gt; {{col-begin}}
{{col-2}}
'''ಮಲಯಾಳಂ'''
{{legend|#009deb|80–90%}}
{{legend|#0088cc|90–100%}}
{{col-end}}
]]

[[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕೇರಳದ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಭಾರತದ ಭಾಷೆಗಳು|ಭಾರತದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ]] ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;thehindu20130524&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=[[The Hindu]] |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kerala – Principal Language |url=https://archive.india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=73 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200610111356/https://archive.india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=73 |archive-date=10 June 2020 |access-date=27 November 2018 |website=Government of India}}&lt;/ref&gt; [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಪಾಲಕ್ಕಾಡ್ ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ತಮಿಳು ಭಾಷೆ|ತಮಿಳು]] ಮಾತನಾಡುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಿದೆ, ಇದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಎರಡು ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 17.48% ಮತ್ತು 4.8% ರಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lg&quot;&gt;{{cite web |title=Census of India – Language |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in}}&lt;/ref&gt; [[ತುಳು ಭಾಷೆ|ತುಳು]] ಮತ್ತು [[ಕನ್ನಡ]]ವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 8.77% ಮತ್ತು 4.23% ರಷ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;lg&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Kerala government to appoint officer to study issues of linguistic minorities |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/government-to-appoint-officer-to-study-issues-of-linguistic-minorities/articleshow/59892625.cms |date=2 August 2017 |newspaper=The Times of India |department=City: Thiruvananthapuram |agency=TNN |access-date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt;

=== ಧರ್ಮ ===
{{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ}}

{{multiple image
| direction     = vertical
| total_width   = 200
| caption_align = left
| image1        = Jain temple, Wayanad IMG 3494 by Joseph Lazer.jpg
| caption1      = [[ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿ|ಸುಲ್ತಾನ್ ಬತ್ತೇರಿಯ]] [[ಜೈನ ದೇವಾಲಯ, ಕಿಡಂಗನಾಡ್|ಜೈನ ದೇವಾಲಯ]].
| image3        = Cheraman juma masjid Old.jpg
| caption3      = ಮೂಲ [[ಚೇರಮನ್ ಜುಮಾ ಮಸೀದಿ]]ಯ ಮಾದರಿ.
| image4        = Palayoor St. Thomas Syro-Malabar Church.jpg
| caption4      = [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್, ಪಾಲಯೂರು]].
}}

{{Pie chart
|thumb = right
|caption = '''ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ''' (2011)&lt;ref name=&quot;census_2016_religion&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |title=Population by religious community – 2011 |publisher=Office of the Registrar General &amp; Census Commissioner |work=[[2011 Census of India]] |access-date=25 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150825155850/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW00C-01%20MDDS.XLS |archive-date=25 August 2015}}&lt;/ref&gt;
|label1 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]
|value1 = 54.73
|color1 = darkorange
|label2 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂ|ಇಸ್ಲಾಂ]]
|value2 = 26.56
|color2 = Green
|label3 = [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]]
|value3 = 18.38
|color3 = dodgerblue
|label4 = ಇತರೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ
|value4 = 0.32
|color4 = grey
}}
[[File:Kerala religions 2011.png|thumb|ಕೇರಳದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಧರ್ಮದ ಶೇಕಡಾವಾರು]]

ಕೇರಳವು [[ಹಿಂದೂಗಳು]], [[ಮುಸ್ಲಿಮರು]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರೈಸ್ತರು]] ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಧಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ. ಕೇರಳವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://thegroundtruthproject.org/paradox-indias-religiously-diverse-state/ |title=The paradox of India's most religiously diverse state |date=7 April 2019 |publisher=The Ground Truth Project |access-date=7 April 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.huffpost.com/entry/kerala-religion-gender_b_9577234 |title=There's a Place in India Where Religions Coexist Beautifully and Gender Equality Is Unmatched |date=6 April 2016 |publisher=Huffpost |access-date=6 April 2016}}&lt;/ref&gt; [[ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ]]ವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುವ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, [[ಇಸ್ಲಾಂ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ]]ಕ್ಕೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಕೇರಳವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ [[ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದ]]ವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Heller |first=Patrick |title=Social capital as a product of class mobilization and state intervention: Industrial workers in Kerala, India |journal=[[World Development (journal)|World Development]] |volume=24 |issue=6 |pages=1055–1071 |date=June 1996 |doi=10.1016/0305-750X(96)00015-0 &lt;!-- |access-date=4 April 2022 --&gt; |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; [[2011 ರ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿ]] ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳದ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 54.7% ಹಿಂದೂಗಳು, 26.6% ಮುಸ್ಲಿಮರು, 18.4% ಕ್ರೈಸ್ತರು, ಮತ್ತು ಉಳಿದ 0.3% ರಷ್ಟು ಜನರು ಇನ್ನೊಂದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;censusindia2011religion&quot;&gt;{{cite web |title=Population by religious communities |work=Census of India |url=https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |publisher=Government of India |access-date=26 August 2015}}&lt;/ref&gt; [[ಮಲಪ್ಪುರಂ ಜಿಲ್ಲೆ|ಮಲಪ್ಪುರಂ]] ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂಗಳು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಧಾರ್ಮಿಕ ಗುಂಪನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮುಸ್ಲಿಮರಿಂದ ಹಿಂದಿಕ್ಕಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;thehindu1&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.hindu.com/2004/09/23/stories/2004092306010500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041128124211/https://www.hindu.com/2004/09/23/stories/2004092306010500.htm |url-status=dead |archive-date=28 November 2004 |location=Chennai, India |title=Increase in Muslim population in the State |date=23 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=13 November 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-not-Goa-has-maximum-no-of-Christians/articleshow/2649158.cms |title=Kerala, not Goa, has maximum no. of Christians |work=The Times of India |date=25 December 2007 |publisher=The Times Group}}&lt;/ref&gt; 2016 ರಂತೆ, ಹಿಂದೂಗಳು, ಮುಸ್ಲಿಮರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು ಮತ್ತು ಇತರರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಜನನಗಳ ಕ್ರಮವಾಗಿ 41.9%, 42.6%, 15.4% ಮತ್ತು 0.2% ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2016.pdf |title=Vital Statistics 2016 |website=Ecostat, Kerala Government. |access-date=7 June 2019 |archive-date=11 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190711011809/http://www.ecostat.kerala.gov.in/images/pdf/publications/Vital_Statistics/data/vital_statistics_2016.pdf |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ಇಸ್ಲಾಂ ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು, ಇದು ದೊಡ್ಡ [[ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರ]]ದ ಅಂಚಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, [[ಮಧ್ಯಪ್ರಾಚ್ಯ]]ದಿಂದ ಮಸಾಲೆ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಮೂಲಕ ಬಂದಿತು. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಇಸ್ಲಾಂನ್ನು ಕೇರಳಕ್ಕೆ 7 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಪರಿಚಯಿಸಿರುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದಿಲ್ಲ.&lt;ref name=&quot;indiatimes3&quot;&gt;{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Trade-not-invasion-brought-Islam-to-India/articleshow/2144414.cms |title=Trade, not invasion brought Islam to India |last=Sethi |first=Atul |date=24 June 2007 |work=[[The Times of India]] |access-date=24 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated20002&quot;&gt;Katz 2000; Koder 1973; Thomas Puthiakunnel 1973; David de Beth Hillel, 1832; Lord, James Henry 1977.&lt;/ref&gt; ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ [[ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ ತಾಜುದ್ದೀನ್]] ರ ದಂತಕಥೆಯು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ, ಇದು [[ಅರೇಬಿಯಾ]]ಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ [[ಮುಹಮ್ಮದ್]] ರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿಂದೂ ರಾಜನ ಕಥೆಯಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Varghese |first1=Theresa |title=Stark World Kerala |year=2006 |publisher=Stark World Pub. |isbn=978-8190250511 |url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&amp;q=cheraman+perumal+tajuddin |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kumar |first1=Satish |title=India's National Security: Annual Review 2009 |year=2012 |url=https://books.google.com/books?id=x-esAgAAQBAJ&amp;q=cheraman+perumal+tajuddin&amp;pg=PA346 |publisher=Routledge |language=en |isbn=978-1-136-70491-8}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Minu Ittyipe; [[Solomon]] to Cheraman; Outlook Indian Magazine; 2012&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ [[ಮಲಬಾರ್ ಮುಸ್ಲಿಮರು|ಮಾಪ್ಪಿಲ]] ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಪ್ಪಿಲರು ಕೇರಳದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಅನೇಕ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;KunhaliV2&quot;&gt;Kunhali, V. &quot;Muslim Communities in Kerala to 1798&quot; PhD Dissertation Aligarh Muslim University (1986) [https://ir.amu.ac.in/2736/1/T%205242.pdf]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Divakaruni20112&quot;&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=W0wLgfQyvFAC |title=The Palace of Illusions |author=Chitra Divakaruni |year=2011 |publisher=Pan Macmillan |isbn=978-0-330-47865-6 |access-date=18 November 2012}}&lt;/ref&gt; [[ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್ಸ್ ದಂತಕಥೆ]]ಯ ಪ್ರಕಾರ, ಮೊದಲ ಭಾರತೀಯ ಮಸೀದಿಯನ್ನು {{CE|624}} ರಲ್ಲಿ [[ಕೊಡುಂಗಲ್ಲೂರು]] ನಲ್ಲಿ [[ಚೇರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]]ದ ಕೊನೆಯ ಆಡಳಿತಗಾರ (ಚೇರಮನ್ ಪೆರುಮಾಳ್) ರ ಆದೇಶದಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅವರು [[ಮುಹಮ್ಮದ್]] ({{Circa|570}}–632) ರ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇಸ್ಲಾಂಗೆ ಮತಾಂತರಗೊಂಡರು.&lt;ref&gt;{{cite book |author=Jonathan Goldstein |title=The Jews of China |publisher=M. E. Sharpe |year=1999 |isbn=978-0-7656-0104-9 |url=https://books.google.com/books?id=8Z6DlzyT2vwC |page=123}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SimpsonKresse2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Edward Simpson |author2=Kai Kresse |title=Struggling with History: Islam and Cosmopolitanism in the Western Indian Ocean |url=https://books.google.com/books?id=w0qHKA7zEaEC&amp;pg=PA333 |access-date=24 July 2012 |year=2008 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-231-70024-5 |pages=333}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kupferschmidt1987&quot;&gt;{{cite book |author=Uri M. Kupferschmidt |url=https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&amp;pg=PA458 |title=The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine |publisher=Brill |year=1987 |isbn=978-9004079298 |pages=458–59 |access-date=25 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125191234/https://books.google.com/books?id=ChEVAAAAIAAJ&amp;pg=PA458 |archive-date=25 November 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Raṇṭattāṇi2007&quot;&gt;{{cite book |author=Husain Raṇṭattāṇi |title=Mappila Muslims: A Study on Society and Anti Colonial Struggles |url=https://books.google.com/books?id=xlb5BrabQd8C&amp;pg=PA179 |access-date=25 July 2012 |year=2007 |publisher=Other Books |isbn=978-8190388788 |pages=179–}}&lt;/ref&gt;

ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮವು 52 CE ಯಲ್ಲಿ [[ಯೇಸು ಕ್ರಿಸ್ತ]]ನ [[ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರೇರಿತರು|ಹನ್ನೆರಡು ಪ್ರೇರಿತರಲ್ಲಿ]] ಒಬ್ಬರಾದ [[ತಾಮಸ್ ಪ್ರೇರಿತ]]ನ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಕೇರಳದ ತೀರವನ್ನು ತಲುಪಿತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&amp;q=Muziris ''The Encyclopedia of Christianity, Volume 5''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226115908/https://books.google.com/books?id=lZUBZlth2qgC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn%3A9780802824172&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=i5ncVJiVJ4u4uATrlIGoAg&amp;ved=0CB8Q6wEwAA|date=26 December 2016}} by Erwin Fahlbusch. Wm. B. Eerdmans Publishing – 2008. p. 285. {{ISBN|978-0802824172}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |chapter-url=https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&amp;pg=PA27 |title=The Jews of India: A Story of Three Communities |editor-first=Orpa |editor-last=Slapak |publisher=The Israel Museum |location=Jerusalem |year=2003 |page=27 |isbn=9652781797 |chapter=The Cochin Jews Of Kerala |first=Barbara C. |last=Johnson}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Encyclopædia Britannica&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/592851/Saint-Thomas |title=Saint Thomas |website=Encyclopædia Britannica |date=1 January 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Menachery&quot;&gt;Menachery G; 1973, 1998; Mundalan, A. M; 1984; Podipara, Placid J. 1970; Leslie Brown, 1956&lt;/ref&gt; [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]] [[ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಚರ್ಚ್|ಸಿರೋ-ಮಲಬಾರ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]],&lt;ref name=&quot;Ponnumuthan1996&quot;&gt;{{cite book |author=Selvister Ponnumuthan |title=Authentic Interpretation in Canon Law: Reflections on a Distinctively Canonical Institution |url=https://books.google.com/books?id=zcedqS4jOusC&amp;pg=PA103 |access-date=18 November 2012 |year=1996 |publisher=Gregorian&amp;Biblical BookShop |isbn=978-8876527210 |pages=103–}}&lt;/ref&gt; [[ಸಿರೋ-ಮಲಂಕರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್|ಸಿರೋ-ಮಲಂಕರ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]],&lt;ref name=&quot;Williams1996&quot;&gt;{{cite book |author=Raymond Brady Williams |title=Christian Pluralism in the United States: The Indian Immigrant Experience |url=https://books.google.com/books?id=w1uk6zZQKzAC&amp;pg=PA144 |access-date=18 November 2012 |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-57016-9 |pages=144–}}&lt;/ref&gt; [[ಜಾಕೋಬೈಟ್ ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]],&lt;ref name=&quot;AndersonTang2005&quot;&gt;{{cite book |author1=Allan Anderson |author2=Edmond Tang |title=Asian and Pentecostal: The Charismatic Face of Christianity in Asia |url=https://books.google.com/books?id=LDZgKELq7AoC&amp;pg=PA248 |access-date=18 November 2012 |year=2005 |publisher=OCMS |isbn=978-1-870345-43-9 |pages=248–}}&lt;/ref&gt; [[ಮಾರ್ ತೋಮಾ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]],&lt;ref&gt;{{Cite book |title=John Anthony McGuckin (15 December 2010). The Encyclopedia of Eastern Orthodox Christianity. pp. 377–. Retrieved 18 November 2012. |publisher=John Wiley &amp; Sons. |isbn=978-1-4443-9254-8 |year=2010}}&lt;/ref&gt; [[ಮಲಂಕರ ಓರ್ಥೊಡಾಕ್ಸ್ ಸಿರಿಯನ್ ಚರ್ಚ್]],&lt;ref name=&quot;Russell2010&quot;&gt;{{cite book |author=Thomas Arthur Russell |title=Comparative Christianity: A Student's Guide to a Religion and Its Diverse Traditions |url=https://books.google.com/books?id=FmMarHDbglgC&amp;pg=PT40 |access-date=18 November 2012 |year=2010 |publisher=Universal-Publishers |isbn=978-1-59942-877-2 |pages=40–}}&lt;/ref&gt; [[CSI|CSI]] ಯ [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು|ಸಿರಿಯನ್ ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ನರು]]&lt;ref&gt;{{cite book |author=Stephen Neill |title=A History of Christianity in India: 1707–1858 |url=https://books.google.com/books?id=Xi-tvrYbYxMC&amp;pg=PA240 |access-date=31 August 2012 |year=2002 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-89332-9 |pages=247–251}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಪೆಂಟೆಕೋಸ್ಟಲ್ ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕ್ರೈಸ್ತರು]]&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bergunder |first1=Michael |title=The South Indian Pentecostal Movement in the Twentieth Century |year=2008 |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |isbn=978-0-8028-2734-0 |pages=15–16, 26–30, 37–57 |url=https://books.google.com/books?id=XGiv3riaunQC&amp;q=Pentecostal+evangelical+saint+thomas+syrian+christian |language=en}}&lt;/ref&gt; ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ [[ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಚರ್ಚ್|ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್]] ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮೂಲವು 16 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ [[ಪಡ್ರೊಡೊ]]ನ ಮಿಷನರಿ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite book |author=A Sreedhara Menon |title=A Survey Of Kerala History |url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA192 |access-date=18 November 2012 |year=2007 |publisher=DC Books |isbn=978-8126415786 |pages=192–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RakRaj2008&quot;&gt;{{cite book |author1=Knut A. Jacobsen, Selva J. Rak |author2=Selva J. Raj |title=South Asian Christian Diaspora: Invisible Diaspora in Europe and North America |url=https://books.google.com/books?id=6L5MxlMIcG0C&amp;pg=PA172 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |isbn=978-0-7546-6261-7 |pages=172–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Subramanian2009&quot;&gt;{{cite book |author=Ajantha Subramanian |title=Shorelines: Space and Rights in South India |url=https://books.google.com/books?id=lsd55y4KbeYC&amp;pg=PA95 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-8047-8685-0 |pages=95–}}&lt;/ref&gt; ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ವಲಸಿಗರೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಮಿಶ್ರಣದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್, ಡಚ್, ಫ್ರೆಂಚ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರ ಯುರೋಪಿಯನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಪೋಷಕತ್ವ ಅಥವಾ ಪೂರ್ವಜರ ಆಂಗ್ಲೋ-ಇಂಡಿಯನ್ ಸಮುದಾಯವಿದೆ. ಕೇರಳವು ಭಾರತದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;Singh, Anjana. &quot;Fort Cochin in Kerala 1750–1830 The Social Condition of a Dutch Community in an Indian Milieu.&quot; Brill, Leiden Boston: 2010, 3: 92.&lt;/ref&gt;

[[ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮ]]ವು 10 ನೇ ಶತಮಾನ BCE ಯಲ್ಲಿ [[ಸೊಲೊಮನ್|ರಾಜ ಸೊಲೊಮನ್]] ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೇರಳವನ್ನು ತಲುಪಿತು.&lt;ref&gt;Weil, Shalva. &quot;Jews in India.&quot; in M.Avrum Erlich&amp;nbsp;(ed.) ''Encyclopedia of the Jewish Diaspora'', Santa Barbara, CA: ABC&amp;nbsp;CLIO. 2008, 3: 1204–12.&lt;/ref&gt; ಅವರನ್ನು [[ಕೊಚ್ಚಿ ಯಹೂದಿಗಳು]] ಅಥವಾ ಮಲಬಾರ್ ಯಹೂದಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವರು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳ ಇತಿಹಾಸ|ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಯಹೂದಿಗಳ ಗುಂಪು]] ಆಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&amp;q=two+millennia ''The Israelis (Jews) of India: A Story of Three Communities''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161226115854/https://books.google.com/books?id=qhKGPprbQaYC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=isbn%3A9652781797&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=UNa1VM-AFc_kuQSLiYLIAQ&amp;ved=0CB8Q6wEwAA|date=26 December 2016}} by Orpa Slapak. The Israel Museum, Jerusalem. 2003. p. 27. {{ISBN|978-9652781796}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weil, Shalva.&amp;nbsp;India's Jewish Heritage: Ritual, Art and Life-Cycle, Mumbai: Marg&amp;nbsp;Publications, 2009. [first published in 2002; 3rd&amp;nbsp;edn.]. Katz 200/*Religion */ 0; Koder 1973; Menachery 1998&lt;/ref&gt; 20 ನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ಯಹೂದಿ ಸಮುದಾಯವು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿತ್ತು, ಅವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು [[ಅಲಿಯಾ|ಇಸ್ರೇಲ್ಗೆ ವಲಸೆ]] ಹೋದರು.&lt;ref name=&quot;Roland1998&quot;&gt;{{cite book |author=Joan G. Roland |title=The Jewish Communities of India: Identity in a Colonial Era |url=https://books.google.com/books?id=kHJccZ92IecC&amp;pg=PA283 |access-date=18 November 2012 |year=1998 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-7658-0439-6 |pages=283–}}&lt;/ref&gt; [[ಕೊಚ್ಚಿ ಸಿನಾಗೋಗ್|ಪರದೇಶಿ ಸಿನಾಗೋಗ್]] [[ಕೊಚ್ಚಿ|ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ]] ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಸಿನಾಗೋಗ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Paradesi Synagogue – tourist attractions at Mattancherry, Ernakulam Kerala Tourism |url=https://www.keralatourism.org/kochi/paradeso-synagogue-mattancherry.php |website=www.keralatourism.org}}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮ|ಜೈನ ಧರ್ಮ]]ವು [[ವಯನಾಡು ಜಿಲ್ಲೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಗಣನೀಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref name=&quot;LockieCarpenter2012&quot;&gt;{{cite book |author1=Stewart Lockie |author2=David Carpenter |title=Agriculture, Biodiversity and Markets: Livelihoods and Agroecology in Comparative Perspective |url=https://books.google.com/books?id=cZvlmpwviuMC&amp;pg=PT258 |access-date=18 November 2012 |year=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-54649-5 |page=258}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MathewBaviskar2009&quot;&gt;{{cite book |author1=George Mathew |author2=B S Baviskar |title=Inclusion and Exclusion in Local Governance: Field Studies from Rural India |url=https://books.google.com/books?id=DsDOrvROzPEC&amp;pg=PA204 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Sage Publications |isbn=978-8178298603 |page=204}}&lt;/ref&gt;

== ಶಿಕ್ಷಣ ==
{{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ}}

{{multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;| align = &lt;!-- right (default), left, centre, none --&gt;
| direction = vertical
| width     = 225
&lt;!--image1--&gt;| image1 = University of Kerala.jpg
| caption1  = [[ತಿರುವನಂತಪುರ|ತಿರುವನಂತಪುರದ]] [[ಕೇರಳ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]
&lt;!--image 2--&gt;}}

[[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತದ ಶಾಲೆ]] 14 ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು. ಖಗೋಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳ ಶಾಲೆಯು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಗಣಿತ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿತು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕೋನಮಿತಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ [[ಸರಣಿ ವಿಸ್ತರಣೆ]] ಸೇರಿದೆ.&lt;ref name=&quot;roy&quot;&gt;{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1990-12_63_5/page/291 |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400&amp;nbsp;A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P |s2cid=68570164}}&lt;/ref&gt; 19 ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭಿಕ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಆಧುನಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿವರ್ತನೆಯು ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಲು [[ಚರ್ಚ್ ಮಿಷನ್ ಸೊಸೈಟಿ]] ಮಿಷನರಿಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Missionaries led State to renaissance: Pinarayi |newspaper=The Hindu |date=13 November 2016 |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Missionaries-led-State-to-renaissance-Pinarayi/article16444369.ece |quote=Inaugurating on Saturday the valedictory of the bicentenary celebration of the arrival of Church Mission Society (CMS) missionaries to the shores of Kerala, Mr. Vijayan said it was their pioneering work in the fields of education, literature, printing, publishing, women's education, education of the differently-abled and, in general, a new social approach through the inclusion of marginalised sections into the mainstream which brought the idea of 'equality' into the realm of public consciousness. This had raised the standard of public consciousness and paved the way for the emergence of the renaissance movements in the State.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kerala to celebrate CMS mission |url=https://churchmissionsociety.org/our-stories/kerala-celebrate-cms-mission |date=9 November 2016 |website=Church Mission Society |access-date=4 April 2022 |quote=Indian President Pranab Mukherjee, visited CMS College in Kerala, the oldest college in India, and laid the foundation stone of the bicentenary block. He said, 'CMS college is a pioneer of modern education in Kerala. It has been the source of strong currents of knowledge and critical inquiry that have moulded the scholastic and socio-cultural landscape of Kerala and propelled the State to the forefront of social development.'{{hsp}} }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Mathew |first1=E. T. |url=https://www.epw.in/journal/1999/39/special-articles/growth-literacy-kerala.html |title=Growth of Literacy in Kerala |date=5 June 2015 |journal=Economic and Political Weekly |volume=34 |issue=1999 |pages=7–8 |via=www.epw.in}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=District Handbooks of Kerala |url=https://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf |date=March 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090319183020/https://www.kerala.gov.in/district_handbook/Kottayam.pdf |archive-date=19 March 2009 |url-status=dead |pages=19–20 |publisher=Department of Information &amp; Public Relations Government of Kerala |access-date=4 April 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last=Menon |first=Sreedhara |title=A survey of Kerala History |year=1996 |publisher=S.Viswanathan Printers and Publishers |location=Madras |pages=339, 348–49 |isbn=978-8126415786 |url=https://onlinestore.dcbooks.com/books/a-survey-of-kerala-history |access-date=20 March 2019 |archive-date=24 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190824143707/https://onlinestore.dcbooks.com/books/a-survey-of-kerala-history |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 1854 ರ [[ವುಡ್ಸ್ ಡೆಸ್ಪ್ಯಾಚ್]] ನ ಶಿಫಾರಸುಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮತ್ತು ಕೊಚ್ಚಿ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಖಾಸಗಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು [[ಅನುದಾನ-ಸಹಾಯ]] ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವು.&lt;ref name=&quot;Devrep53-58&quot; /&gt; [[ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜು, ತೃಶೂರ್|ಸೇಂಟ್ ತಾಮಸ್ ಕಾಲೇಜು ತೃಶೂರ್]] ಮತ್ತು [[ಸೇಂಟ್ ಬರ್ಚ್ಮನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜು|ಎಸ್ಬಿ ಕಾಲೇಜು ಚಂಗನಾಶ್ಶೇರಿ]] ನಂತಹ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್ನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು. [[ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚಾವರ|ಫಾ. ಕುರಿಯಾಕೋಸ್ ಎಲಿಯಾಸ್ ಚಾವರ]], [[ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಾವಿಗ್ನೆ|ಮಾರ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಲಾವಿಗ್ನೆ SJ]], [[ಆಯ್ಯಾ ವೈಕುಂಡರ್|ವೈಕುಂಡ ಸ್ವಾಮಿ]], [[ನಾರಾಯಣ ಗುರು]] ಮತ್ತು [[ಅಯ್ಯಂಕಾಳಿ]] ರಂತಹ ನಾಯಕರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೊಳಗಾದ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ—[[ನಾಯರ್ ಸೇವಾ ಸೊಸೈಟಿ]], [[ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಟ್ರಸ್ಟ್|ಎಸ್ಎನ್ಡಿಪಿ]], [[ಮುಸ್ಲಿಂ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸೊಸೈಟಿ]], ಮುಸ್ಲಿಂ ಮಹಾಜನ ಸಭಾ, ಯೋಗ ಕ್ಷೇಮ ಸಭಾ (ನಂಬೂದಿರಿಗಳ) ಮತ್ತು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಚರ್ಚುಗಳ ಸಭೆಗಳಂತಹ ಸಮುದಾಯ-ಆಧಾರಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ—ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Devrep53-58&quot;&gt;{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |pages=53–58 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

1991 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷರವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣವು ಕೇವಲ 90% ಆಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Soundarapandian2000&quot;&gt;{{cite book |author=Mookkiah Soundarapandian |title=Literacy Campaign in India |url=https://books.google.com/books?id=KVhHEC449yoC&amp;pg=PA21 |year=2000 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8171415533 |page=21}}&lt;/ref&gt; 2006–2007 ರಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತದ 21 ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸೂಚ್ಯಂಕದಲ್ಲಿ (EDI) ಅಗ್ರಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿತ್ತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |author=D Suresh Kumar |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Kerala-tops-primary-education-index/articleshow/3587924.cms |title=Kerala tops primary education index |work=The Times of India |date=13 October 2008 |access-date=30 July 2009}}&lt;/ref&gt; ೨೦೦೭ ರಂತೆ, ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿಯು ಸುಮಾರು 100% ಆಗಿತ್ತು; ಮತ್ತು, ಭಾರತದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅವಕಾಶವು ಲಿಂಗಗಳು, ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವೆ ಸುಮಾರು ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;Devrep255-258&quot;&gt;{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |pages=255–58 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; 2011 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೇರಳವು 93.9% ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 74.0% ಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ.&lt;ref name=&quot;IBNLiteracy2013&quot;&gt;{{cite news |title=Tripura tops literacy rate with 94.65 per cent, leaves behind Kerala |url=https://ibnlive.in.com/news/tripura-tops-literacy-rate-with-with-9465-per-cent-leaves-behind-kerala/420560-3-224.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20130913005546/https://ibnlive.in.com/news/tripura-tops-literacy-rate-with-with-9465-per-cent-leaves-behind-kerala/420560-3-224.html |url-status=dead |archive-date=13 September 2013 |access-date=12 February 2015 |work=IBNLive |date=9 September 2013}}&lt;/ref&gt; ಜನವರಿ 2016 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು ತನ್ನ ''ಅಥುಲ್ಯಂ'' ಸಾಕ್ಷರತಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ 100% ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.ibtimes.co.in/kerala-becomes-1st-indian-state-achieve-100-primary-education-662878 |title=Kerala becomes 1st Indian state to achieve 100% primary education |date=12 January 2016 |access-date=14 January 2016 |work=International Business Times}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜ್ಯದ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು 10-ವರ್ಷದ ಅಧ್ಯಯನದ ಆರಂಭಿಕ ಕೋರ್ಸ್ ಅನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಮೂರು ಹಂತಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮೇಲಿನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ, ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಾಲೆ—''4+3+3'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಪ್ರತಿ ಹಂತದ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Devrep255-258&quot; /&gt; ಮೊದಲ 10 ವರ್ಷಗಳ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದ ನಂತರ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ—[[ಉದಾರ ಕಲೆಗಳು]], ವಾಣಿಜ್ಯ, ಅಥವಾ ವಿಜ್ಞಾನ—[[ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜು|ಹೈಯರ್ ಸೆಕೆಂಡರಿ ಶಾಲಾ]] ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Edu_Ker&quot; /&gt; ಹೆಚ್ಚಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು [[ಕೇರಳ ಬೋರ್ಡ್ ಆಫ್ ಪಬ್ಲಿಕ್ ಎಕ್ಸಾಮಿನೇಷನ್]] ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sametham.kite.kerala.gov.in/ |title=Kerala School Data Bank |access-date=5 December 2020 |website=sametham.kite.kerala.gov.in |publisher=Government of Kerala}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮಂಡಳಿಗಳೆಂದರೆ [[ಭಾರತೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರ]] (ICSE), [[ಕೇಂದ್ರೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮಂಡಳಿ]] (CBSE), ಮತ್ತು [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮುಕ್ತ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ]] (NIOS).&lt;ref name=&quot;Edu_Ker&quot;&gt;{{cite web |title=Education in Kerala |url=https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=54 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111218082340/https://india.gov.in/knowindia/state_uts.php?id=54 |archive-date=18 December 2011 |publisher=Government of India |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಸಂಸ್ಕೃತಿ ==
{{Main|ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ}}

{{Multiple image
| direction   = vertical
| width       = 220
| image1      = Kathakali BNC.jpg
| alt1        = Kathakali Performance
| caption1    = ಒಬ್ಬ [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]] ಕಲಾವಿದ
| image4      = 5 image collage of floral arrangement during the Hindu festival of Onam Kerala.jpg
| alt4        = Pookkalam
| caption4    = [[ಓಣಂ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಕೇರಳದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಚರಣೆ, ಕೇರಳೀಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ''ಪೂಕ್ಕಲಂ'' (ಹೂವಿನ ಕಾರ್ಪೆಟ್) ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರಚಿಸುತ್ತಾರೆ.
| image5      = ThrissurPooram-Kuda.jpg
| alt5        = Thrissur Pooram festival
| caption5    = [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಂ]] ಹಬ್ಬ
| image6      = Mohiniyattam at Kerala School Kalolsavam 2019 02.jpg
| alt6        = Mohiniattam
| caption6    = ಒಂದು ''[[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]]'' ಪ್ರದರ್ಶನ
| image8      = sadhya DSW.jpg
| caption8    = ಓಣಂ [[ಸಾಧ್ಯ]]
| total_width = 
}}

ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಮಿಶ್ರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸ್ವರೂಪದ್ದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು [[ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ]]ಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Menon3&quot;&gt;{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |author=A. Sreedhara Menon |publisher=D C Books |year=2008 |isbn=978-8126419036 |pages=13–15 |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಇದು [[ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ಜನರು|ಆರ್ಯ]], [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ದ್ರಾವಿಡ]], [[ಅರಬ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಅರಬ್]], ಮತ್ತು [[ಯುರೋಪಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ|ಯುರೋಪಿಯನ್]] ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ಸಮ್ಮಿಳನವಾಗಿದೆ,&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C |title=A Survey Of Kerala History |last=Menon |first=A. Sreedhara |year=2007 |publisher=DC Books |isbn=978-8126415786 |page=55 |language=en}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Menon1978a&quot;&gt;{{cite book |author=A. Sreedhara Menon |title=Cultural Heritage of Kerala: An Introduction |url=https://books.google.com/books?id=px5BAAAAMAAJ |year=1978 |publisher=East-West Publications |page=10}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಮತ್ತು [[ಮಲಯಾಳಿ ಜನರು]] ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾವಯವ ನಿರಂತರತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |url=https://books.google.com/books?id=VVftZwEACAAJ |year=2004 |publisher=Information &amp; Public Relations Department, Government of Kerala |pages=7–37}}&lt;/ref&gt; ಇದು ನೆರೆಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ವಿಸ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bhagyalekshmy_2004d_29&quot;&gt;{{cite book |author=S. Bhagyalekshmy |title=Contribution of Travancore to Karnatic Music |url=https://books.google.com/books?id=VVftZwEACAAJ |access-date=6 January 2013 |year=2004 |publisher=Information &amp; Public Relations Department, Government of Kerala}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೇರಳದ ದೇಶದ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕತೆಯು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಜೀವನಶೈಲಿ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಭಾಷೆ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Menon3&quot; /&gt; ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;1000hrs&quot;&gt;{{cite news |date=4 March 2010 |title=India's overworked elephants |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/8533776.stm |access-date=30 May 2015 |work=BBC}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ 825 CE ಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸೌರ ನಾಕ್ಷತ್ರಿಕ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಆಗಿರುವ [[ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]],&lt;ref name=&quot;Devika2005&quot;&gt;{{cite book |author=J. Devika |title=Her-self: Early Writings on Gender by Malayalee Women, 1898–1938 |url=https://books.google.com/books?id=Xyr6gXmva-gC&amp;pg=PA5 |access-date=17 November 2012 |year=2005 |publisher=Popular Prakashan |isbn=978-8185604749 |page=5}}&lt;/ref&gt; ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಯೋಜಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Singh2004&quot;&gt;{{cite book |author=Kumar Suresh Singh |title=People of India: Maharashtra |url=https://books.google.com/books?id=4bfmnmsBfQ4C&amp;pg=PA1524 |access-date=17 November 2012 |year=2004 |publisher=Popular Prakashan |isbn=978-8179911020 |page=1524}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ [[ಮಲಯಾಳಂ]] ಕೇರಳದ [[ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆ]]ಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Benedikter2009&quot;&gt;{{cite book |author=Thomas Benedikter |title=Language Policy and Linguistic Minorities in India: An Appraisal of the Linguistic Rights of Minorities in India |url=https://books.google.com/books?id=vpZv2GHM7VQC&amp;pg=PA90 |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=LIT Verlag Münster |isbn=978-3-643-10231-7 |page=90}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾಷೆಗಳು|ನಿಗದಿತ ಮತ್ತು ಅನಿಗದಿತ]] ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಡಜನ್ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;census2011-langreport&quot;&gt;{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=https://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮದ್ಯ ಸೇವನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-india-51372583 |title=Shock after alcohol flows from kitchen taps in Kerala |work=BBC News |date=6 February 2020}}&lt;/ref&gt;

=== ಹಬ್ಬಗಳು ===
{{Main|ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯ ಹಬ್ಬಗಳು|ಓಣಂ}}

ಕೇರಳದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳು ವರ್ಷದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&amp;pg=PA76 |year=2008 |publisher=D.C. Books |isbn=978-8126419036 |page=76}}&lt;/ref&gt; ಈ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಪವಿತ್ರ ಧ್ವಜವನ್ನು ಏರಿಸುವುದು, ಅದನ್ನು ಹಬ್ಬದ ಕೊನೆಯ ದಿನದಂದು ದೇವತೆಯನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Legacy of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC&amp;pg=PA34 |year=1982 |publisher=Department of Public Relations, Government of Kerala |isbn=978-8126437986 |page=34}}&lt;/ref&gt; ಕೆಲವು ಹಬ್ಬಗಳು ಪೂರಂಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದುದು [[ತೃಶೂರ್ ಪೂರಂ]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=World Encyclopaedia of Interfaith Studies: World religions |url=https://books.google.com/books?id=fFwi7qRRgosC |year=2009 |publisher=Jnanada Prakashan |isbn=978-8171392803 |pages=704–10}}&lt;/ref&gt; &quot;ಆನೆಗಳು, ಪಟಾಕಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪುಗಳು&quot; ತೃಶೂರ್ ಪೂರಂನ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The stars of Pooram show are jumbos |date=26 May 2006 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.hindu.com/2006/05/26/stories/2006052610410500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118212644/https://www.hindu.com/2006/05/26/stories/2006052610410500.htm |url-status=dead |archive-date=18 November 2007 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಬ್ಬಗಳೆಂದರೆ [[ಮಕರವಿಳಕ್ಕು]],&lt;ref name=&quot;Ltd.2013b&quot;&gt;{{cite book |author=Infokerala Communications Pvt. Ltd. |title=Pilgrimage to Temple Heritage |url=https://books.google.com/books?id=nAt8AgAAQBAJ&amp;pg=PA433 |year=2013 |publisher=Biju Mathew |isbn=978-8192128443 |page=433}}&lt;/ref&gt; [[ಚಿನಕ್ಕತ್ತೂರು ಪೂರಂ]], [[ಅಟ್ಟುಕಲ್ ಪೊಂಗಲ]] ಮತ್ತು [[ನೆನ್ಮಾರ ವಲ್ಲಂಗಿ ವೇಳ]]&lt;ref name=&quot;Stott2014&quot;&gt;{{cite book |author=David Stott |title=Kerala Footprint Focus Guide: Includes Kochi, Alappuzha, Thrissur, Periyar, River Nila |url=https://books.google.com/books?id=-Jx8AwAAQBAJ&amp;pg=PA94 |year=2014 |publisher=Footprint Travel Guides |isbn=978-1-909268-79-1 |page=94}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ [[ಉತ್ಸವ]]ಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು ವಾರ್ಷಿಕ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೇವಾಲಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬದ ಭಾಗವಾಗಿ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಈ ಆನೆಯ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಮಾಂತರದಲ್ಲಿ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೆರವಣಿಗೆಯು ದೇವಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ, ಜನರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ಕಿ, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;NarayananKurup1976&quot;&gt;{{cite book |author1=M. G. S. Narayanan |author2=K. K. N. Kurup |title=Historical Studies in Kerala |url=https://books.google.com/books?id=mvELAAAAIAAJ |year=1976 |publisher=Department of History, University of Calicut |pages=68–81}}&lt;/ref&gt; ಮೆರವಣಿಗೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಪಂಚಾರಿ ಮೇಳಂ]] ಅಥವಾ [[ಪಂಚವಾದ್ಯ]]ದಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;Killius2006&quot;&gt;{{cite book |author=Rolf Killius |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=c_fZAAAAMAAJ |year=2006 |publisher=B.R. Rhythms |isbn=978-8188827077 |page=61}}&lt;/ref&gt; [[ಈದ್ ಅಲ್-ಫಿತರ್]] ಮತ್ತು [[ಈದ್ ಅಲ್-ಅಧಾ]] ಅನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯವು ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ [[ಕ್ರಿಸ್ಮಸ್]] ಮತ್ತು [[ಈಸ್ಟರ್]] ನಂತಹ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Malabar&quot;&gt;{{Cite book |last=Sreedhara Menon |first=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |title=''Kerala Charitram'' |publisher=DC Books |year=2007 |isbn=978-8126415885 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&amp;q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |archive-date=13 November 2021 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ಓಣಂ ಕೇರಳದ ಜನರು ಆಚರಿಸುವ ಸುಗ್ಗಿಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಕೃಷಿ ಹಿಂದಿನ ಕಾಲವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Choondal1980&quot;&gt;{{cite book |author=Chummar Choondal |title=Kerala Folk Literature |year=1980 |url=https://books.google.com/books?id=EnQOAAAAYAAJ |publisher=Kerala Folklore Academy}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Menon2007b&quot;&gt;{{cite book |author=A Sreedhara Menon |title=A Survey Of Kerala History |url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C&amp;pg=PA80 |year=2007 |publisher=DC Books |isbn=978-8126415786 |pages=80–}}&lt;/ref&gt; ಇದು ಕೇರಳದ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ&lt;ref name=&quot;Darpan2006b&quot;&gt;{{cite book |author=Pratiyogita Darpan |title=Pratiyogita Darpan |url=https://books.google.com/books?id=lugDAAAAMBAJ&amp;pg=PT83 |year=2006 |publisher=Pratiyogita Darpan |page=624}}&lt;/ref&gt; ಇದು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಜಾದಿನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಓಣಂ ಮುನ್ನಾದಿನದಿಂದ (ಉತ್ತ್ರಾಡಂ) ನಾಲ್ಕನೇ ಓಣಂ ದಿನದವರೆಗೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Purāṇam |url=https://books.google.com/books?id=sfxjAAAAMAAJ |year=2004 |publisher=All-India Kasiraja Trust. |page=17}}&lt;/ref&gt; ಓಣಂ ಮಲಯಾಳಂ ತಿಂಗಳು ಚಿಂಗಂ (ಆಗಸ್ಟ್–ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್) ನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ&lt;ref&gt;{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&amp;pg=PA66 |year=2008 |publisher=D.C. Books |isbn=978-8126419036 |page=66}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ಇದು ರಾಜ [[ಮಹಾಬಲಿ]]ಯ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;MythOnam&quot;&gt;{{cite news |last1=Praveen |first1=M. P. |title=Myth, mystique, and traditions of Onam |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |access-date=12 November 2015 |work=The Hindu |date=8 September 2011}}&lt;/ref&gt; ಓಣಂನ ಒಟ್ಟು ಅವಧಿಯು 10 ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಕೇರಳದಾದ್ಯಂತ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ವಲ್ಲಂ ಕಳಿ]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vallamkali – Resplendent Water Regattas of Kerala {{!}} Kerala Boat Races{{!}} Onam{{!}} Kerala Backwaters {{!}} Kerala |url=https://www.keralatourism.org/kerala-article/2020/vallamkali-resplendent-water-regattas-of-kerala/1017 |access-date=9 June 2021|website=Kerala Tourism |language=en}}&lt;/ref&gt; [[ಪುಲಿಕಳಿ]],&lt;ref name=&quot;Ltd.2013&quot;&gt;{{cite book |author=Infokerala Communications Pvt. Ltd. |title=Pilgrimage to Temple Heritage |url=https://books.google.com/books?id=nAt8AgAAQBAJ&amp;pg=PA535 |year=2013 |publisher=Biju Mathew |isbn=978-8192128443 |page=535}}&lt;/ref&gt; ಪೂಕ್ಕಲಂ,&lt;ref&gt;{{cite book |title=A Biblical Approach to Indian Traditions and Beliefs |url=https://books.google.com/books?id=f35VH7LrZ1IC&amp;pg=PA90 |year=2008 |publisher=Armour Publishing Pte Ltd |isbn=978-9814222396 |page=90}}&lt;/ref&gt; ತುಂಬಿ ತುಳ್ಳಲ್&lt;ref name=&quot;Mohapatra2013&quot;&gt;{{cite book |author=J Mohapatra |title=Wellness In Indian Festivals &amp; Rituals |url=https://books.google.com/books?id=UdpzAgAAQBAJ&amp;pg=PA142 |year=2013 |publisher=Partridge Pub |isbn=978-1-4828-1690-7 |page=142}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು [[ಓನವಿಲ್ಲು]]&lt;ref name=&quot;(Princess.)1998&quot;&gt;{{cite book |author=Gouri Lakshmi Bayi (Princess.) |title=Thulasi garland |url=https://books.google.com/books?id=5lcvAAAAYAAJ |year=1998 |publisher=Bharatiya Vidya Bhavan |isbn=978-8172761103}}&lt;/ref&gt; ನಂತಹ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

### ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ನೃತ್ಯ
{{Main|ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳು|ಕೇರಳದ ಸಂಗೀತ}}

ಕೇರಳವು ಹಲವಾರು [[ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ]] ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಸೇರಿವೆ: [[ಕಥಕ್ಕಳಿ]], [[ಮೋಹಿನಿಯಾಟ್ಟಂ]], [[ಕೂಡಿಯಾಟ್ಟಂ]], [[ಒಟ್ಟನ್ ತುಳ್ಳಲ್|ತುಳ್ಳಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕೃಷ್ಣನಾಟ್ಟಂ]], ಇವು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ರಂಗಮಂದಿರಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡವು.&lt;ref&gt;{{cite journal |url=https://www.sruti.org/library/sruti%20ranjani/2004/sruti_ranjani_2004.pdf |title=Classical Dance Art Forms of Kerala |author=Kala Menon |journal=Sruti Ranjini |date=November 2004 |volume=14 |issue=1 |page=11 |access-date=7 February 2022 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304091717/http://www.sruti.org/library/sruti%20ranjani/2004/sruti_ranjani_2004.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ಕೇರಳ ನಾಟನಂ]], [[ಥಿರಯಾಟ್ಟಂ]],&lt;ref&gt;&quot;Thirayattam&quot; (Folklore Text-Malayalam), State Institute of language, Kerala {{ISBN|978-8120042940}}&lt;/ref&gt; [[ಕಳಿಯಾಟ್ಟಂ]], [[ಥೆಯ್ಯಂ]], [[ಕೂತು]] ಮತ್ತು [[ಪದಯಾನಿ]] ಈ ಪ್ರದೇಶದ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇತರ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Menon2008&quot;&gt;{{cite book |author=A Sreedhara Menon |title=Cultural heritage of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC&amp;pg=PA106 |access-date=17 November 2012 |year=2008 |publisher=D C Books |isbn=978-8126419036 |page=106}}&lt;/ref&gt; [[ಒಪ್ಪನ]] ಮತ್ತು [[ದಫ್ ಮುಟ್ಟು]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳು ರಾಜ್ಯದ ಮುಸ್ಲಿಮರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು,&lt;ref name=&quot;google19&quot;&gt;{{cite book |author=Motilal (UK) Books of India |title=Tourist Guide Kerala |url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&amp;pg=PA8 |access-date=17 November 2012 |year=2008 |publisher=Sura Books |isbn=978-8174781642 |page=8}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ [[ಮಾರ್ಗಂಕಳಿ]] ಮತ್ತು [[ಪರಿಚಮುಟ್ಟುಕಳಿ]] ಸಿರಿಯನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು [[ಚವಿಟ್ಟು ನಾಟಕಂ]] ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Nārāyaṇappaṇikkar1991&quot;&gt;{{cite book |author=Kāvālaṃ Nārāyaṇappaṇikkar |title=Folklore of Kerala |url=https://books.google.com/books?id=xH6BAAAAMAAJ |access-date=17 November 2012 |year=1991 |publisher=National Book Trust, India |page=146 |isbn=978-8123725932}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kasbekar2006&quot;&gt;{{cite book |author=Asha Kasbekar |title=Pop Culture India!: Media, Arts, And Lifestyle |url=https://books.google.com/books?id=Sv7Uk0UcdM8C&amp;pg=PA43 |access-date=17 November 2012 |year=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-636-7 |pages=43–44}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಕೇರಳದ ದೇವಾಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳು ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Menon2&quot;&gt;{{cite book |title=The Legacy of Kerala |author=A. Sreedhara Menon |publisher=D C Books |year=1982 |isbn=978-8126421572 |pages=48–51 |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಸ್ಥಳೀಯ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಕಾರವಾದ [[ಸೋಪಾನ ಸಂಗೀತ]]ದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯು ದೇವಾಲಯದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯು ಕೇರಳದ ಕಲೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ಶ್ರೀಮಂತ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Menon2&quot; /&gt; [[ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ]]ವು ಕೇರಳೀಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಸ್ವಾತಿ ತಿರುನಾಳ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]] ಅವರು ಈ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Bhagyalekshmy_2004d_29&quot; /&gt; ರಾಗ-ಆಧಾರಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ''ಸೋಪಾನಂ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಇವು ''ಕಥಕ್ಕಳಿ'' ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;SchechnerAppel1990&quot;&gt;{{cite book |author1=Richard Schechner |author2=Willa Appel |title=By Means of Performance: Intercultural Studies of Theatre and Ritual |url=https://books.google.com/books?id=K5ZuV_nn7KkC&amp;pg=PA145 |access-date=18 November 2012 |year=1990 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-33915-5 |page=145}}&lt;/ref&gt; ''ಮೇಳಂ'', ''ಪಾಂಡಿ'' ಮತ್ತು ''ಪಂಚಾರಿ'' ರೂಪಾಂತರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ಹೆಚ್ಚು ತಾಳವಾದ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಸಂಗೀತವಾಗಿದೆ;&lt;ref name=&quot;BroughtonEllingham2000&quot;&gt;{{cite book |author1=Simon Broughton |author2=Mark Ellingham |author3=Richard Trillo |title=World Music Volume 2 Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific: The Rough Guide |url=https://books.google.com/books?id=QzX8THIgRjUC&amp;pg=PA97 |access-date=18 November 2012 |year=2000 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1-85828-636-5 |page=97}}&lt;/ref&gt; ಇದನ್ನು ''[[ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯ|ಕ್ಷೇತ್ರಮ್]]''-ಕೇಂದ್ರಿತ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ''[[ಚೆಂಡ]]'' ಬಳಸಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ''ಪಂಚವಾದ್ಯ'' ತಾಳವಾದ್ಯ ಸಮೂಹದ ಒಂದು ರೂಪವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಐದು ವಿಧದ ತಾಳವಾದ್ಯ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.&lt;ref name=&quot;BroughtonEllingham2000&quot; /&gt; ಕೇರಳದ ದೃಶ್ಯ ಕಲೆಗಳು [[ಕೇರಳದ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳು|ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರಗಳಿಂದ]] ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವರ್ಣಚಿತ್ರಕಾರನಾದ [[ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ]] ಅವರ ಕೃತಿಗಳವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Menon2&quot; /&gt; ಕೇರಳದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು ವಿವಿಧ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜಾನಪದ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೀತೆಗಳ ಶ್ರೀಮಂತ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ; ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' (ಉತ್ತರ ಗೀತೆಗಳು), ''ತೆಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ದಕ್ಷಿಣ ಗೀತೆಗಳು), ''ವಂಚಿ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ದೋಣಿ ಹಾಡುಗಳು), ''[[ಮಾಪ್ಪಿಲ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' (ಮುಸ್ಲಿಂ ಹಾಡುಗಳು) ಮತ್ತು ''ಪಲ್ಲಿಪಟ್ಟುಕಲ್'' (ಚರ್ಚ್ ಹಾಡುಗಳು) ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Legacy of Kerala |author=A. Sreedhara Menon |publisher=D C Books |year=1982 |isbn=978-8126421572 |page=41 |url=https://books.google.com/books?id=S9RMxjdjUVAC |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;

=== ಸಿನಿಮಾ ===
{{Main|ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ}}

[[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ|ಮಲಯಾಳಂ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳು]] ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Menon&quot;&gt;{{cite book |title=Cultural Heritage of Kerala |first=Sreedhara |last=Menon |publisher=D C Books |year=2008 |url=https://books.google.com/books?id=R7QNGkZKc5wC |isbn=978-8126419036 |pages=128–29 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Encyclopaedia of Indian Literature |first=Amaresh |last=Datta |publisher=Sahitya Akademi |year=1987 |url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC |isbn=978-8126018031 |pages=751–53}}&lt;/ref&gt; [[ಅಡೂರ್ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಮಂಕಡ ರವಿ ವರ್ಮ]], [[ಜಿ. ಅರವಿಂದನ್]], [[ಭರತನ್]], [[ಪಿ. ಪದ್ಮರಾಜನ್]], [[ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಕೆ.ಜಿ. ಜಾರ್ಜ್]], [[ಪ್ರಿಯದರ್ಶನ್]], [[ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ (ನಿರ್ದೇಶಕ)|ಜಾನ್ ಅಬ್ರಹಾಂ]], [[ರಾಮು ಕಾರ್ಯಾಟ್]], [[ಕೆ ಎಸ್ ಸೇತುಮಾಧವನ್]], [[ಎ. ವಿನ್ಸೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಶಾಜಿ ಎನ್ ಕರುಣ್]] ನಂತಹ ಕೇರಳದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಭಾರತೀಯ [[ಸಮಾನಾಂತರ ಸಿನಿಮಾ]]ಕ್ಕೆ ಗಣನೀಯ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಕೇರಳವು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]], [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]], [[ಸತ್ಯನ್]], [[ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್]], [[ಮಧು (ನಟ)|ಮಧು]], [[ಶೀಲಾ]], [[ಶಾರದ (ನಟಿ)|ಶಾರದಾ]], [[ಮಿಸ್ ಕುಮಾರಿ]], [[ಜಯನ್]], [[ಅಡೂರ್ ಭಾಸಿ]], [[ಸೀಮಾ (ನಟಿ)|ಸೀಮಾ]], [[ಭರತ್ ಗೋಪಿ]], [[ತಿಲಕನ್]], [[ವಿಜಯ ರಾಘವನ್]], [[ಕಲಾಭವನ್ ಮಣಿ]], [[ಇಂದ್ರನ್ಸ್]], [[ಶೋಭನಾ]], [[ನಿವಿನ್ ಪೌಲಿ]], [[ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್]], [[ಉರ್ವಶಿ (ನಟಿ)|ಉರ್ವಶಿ]], [[ಮಂಜು ವಾರಿಯರ್]], [[ಸುರೇಶ್ ಗೋಪಿ]], [[ಜಯರಾಂ]], [[ಮುರಳಿ (ಮಲಯಾಳಂ ನಟ)|ಮುರಳಿ]], [[ಶಂಕರಾಡಿ]], [[ಕಾವ್ಯ ಮಾಧವನ್]], [[ಭಾವನಾ ಮೇನನ್]], [[ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸುಕುಮಾರನ್|ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್]], [[ಪಾರ್ವತಿ ತಿರುವೋತು|ಪಾರ್ವತಿ]], [[ಜಯಸೂರ್ಯ]], [[ದುಲ್ಕರ್ ಸಲ್ಮಾನ್]], [[ಒಡುವಿಲ್ ಉನ್ನಿಕೃಷ್ಣನ್]], [[ಜಗತಿ ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]], [[ನೆಡುಮುಡಿ ವೇಣು]], [[ಕೆಪಿಎಸಿ ಲಲಿತಾ]], [[ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್ (ನಟ)|ಇನ್ನೋಸೆಂಟ್]] ಮತ್ತು [[ಫಹಾದ್ ಫಾಜಿಲ್]] ನಂತಹ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ನಟರಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದೆ. ಕೊನೆಯ ಮಲಯಾಳಂ ನಟ ಪ್ರೇಮ್ ನಝೀರ್ 720 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ ವಿಶ್ವ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Gangadhar |first=V. |title=Magic of Sophia Loren |url=https://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20031130011344/https://www.hindu.com/mag/2003/11/02/stories/2003110200250500.htm |url-status=dead |archive-date=30 November 2003 |date=2 October 2003 |department=Sunday Magazine |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |access-date=18 January 2015}}&lt;/ref&gt; 1980 ರ ದಶಕದಿಂದ, ನಟರು [[ಮೋಹನ್ಲಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ]] ಅವರು ಚಲನಚಿತ್ರ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಮೋಹನ್ಲಾಲ್ ಐದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು (ನಾಲ್ಕು ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ) ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಮಮ್ಮೂಟ್ಟಿ ಅವರು ಅಭಿನಯಕ್ಕಾಗಿ ಮೂರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Sura's Year Book 2006 |author=Subburaj V.V.K |page=620 |isbn=978-8172541248 |url=https://books.google.com/books?id=Fz2WDD8sB0MC |publisher=Sura Books |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ [[ಕೆ. ಜೆ. ಯೇಸುದಾಸ್]], [[ಕೆ.ಎಸ್. ಚಿತ್ರಾ]], [[ಎಂ. ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್|ಎಂ.ಜಿ. ಶ್ರೀಕುಮಾರ್]], [[ವಯಲಾರ್ ರಾಮ ವರ್ಮ]], [[ವಿ. ಮಧುಸೂದನನ್ ನಾಯರ್]], [[ಎಂ.ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಒ.ಎನ್.ವಿ. ಕುರುಪ್]] ನಂತಹ ಕೆಲವು ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಾರ್ಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ,&lt;ref name=&quot;indiatimes2&quot;&gt;{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Jnanpith-Awards-for-ONV-Kurup-Akhlaq-Khan-Shahryar/articleshow/6621243.cms |date=24 September 2014 |title=Jnanpith Awards for ONV Kurup, Akhlaq Khan Shahryar |work=The Times of India |access-date=24 September 2014}}&lt;/ref&gt; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ಇಬ್ಬರು [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದವರು, ಇದು ಭಾರತದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;upscguide&quot;&gt;{{cite web |url=https://upscguide.com/content/jnanpith-award-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20121219193030/https://upscguide.com/content/jnanpith-award-winners |url-status=dead |archive-date=19 December 2012 |title=Jnanpith Award Winners &amp;#124; UPSC Guide |publisher=upscguide.com |access-date=24 September 2014}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದವರಾದ [[ರೆಸುಲ್ ಪೂಕ್ಕುಟ್ಟಿ]] ಅವರು [[ಸ್ಲಮ್ಡಾಗ್ ಮಿಲಿಯನೇರ್]] ಅದ್ಭುತ ಚಿತ್ರಕ್ಕಾಗಿ [[ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉತ್ತಮ ಸೌಂಡ್ ಮಿಕ್ಸಿಂಗ್|ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಉತ್ತಮ ಸೌಂಡ್ ಮಿಕ್ಸಿಂಗ್]] ಗೆದ್ದ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2018 ರಂತೆ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ]] [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು]], [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗೆ 14 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಟಿಗೆ 6, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಿತ್ರಕ್ಕೆ 11, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕರಿಗೆ 13 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.{{sfn|Chandran|2018|p=358-361}}

=== ಸಾಹಿತ್ಯ ===
{{Main|ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ}}

[[ಸಂಗಮ್ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವನ್ನು [[ಮಲಯಾಳಂ]]ನ ಪ್ರಾಚೀನ ಪೂರ್ವವರ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.{{sfn|Chandran|2018|p=450}} [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು [[ಹಳೆಯ ಮಲಯಾಳಂ]] ಅವಧಿಯಿಂದ (9 ನೇ–13 ನೇ ಶತಮಾನ CE) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 14 ನೇ ಶತಮಾನದ [[ನಿರಣಂ ಕವಿಗಳು]] (ಮಾಧವ ಪಣಿಕ್ಕರ್, ಶಂಕರ ಪಣಿಕ್ಕರ್ ಮತ್ತು ರಾಮ ಪಣಿಕ್ಕರ್),&lt;ref name=&quot;Nair1967&quot;&gt;{{cite book |author=P. K. Parameswaran Nair |title=History of Malayalam literature |url=https://books.google.com/books?id=cHNkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Sahitya Akademi |page=296}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Laet1994&quot;&gt;{{cite book |author=Sigfried J. de Laet |title=History of Humanity: From the seventh to the sixteenth century |url=https://books.google.com/books?id=ixCyd2lByggC&amp;pg=PA407 |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=UNESCO |isbn=978-9231028137 |page=407}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕವಿ [[ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್|ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]] ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಅವರ ಕೃತಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾವ್ಯದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.&lt;ref name=&quot;George1998&quot;&gt;{{cite book |author=K. M. George |title=Eng when Poetry Comes |url=https://books.google.com/books?id=MZqqyxVkufQC&amp;pg=PA58 |access-date=18 November 2012 |year=1998 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126004133 |page=58}}&lt;/ref&gt; [[ಕೊಲ್ಲಂ ಯುಗ|ಮಲಯಾಳಂ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್]] ನ ಮೊದಲ 600 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಸಾಹಿತ್ಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ [[ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರ್|ಉತ್ತರ ಮಲಬಾರಿನ]] ''[[ವಡಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್]]'' ಮತ್ತು [[ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗ (ತಿರುವಾಂಕೂರು)|ದಕ್ಷಿಣ ತಿರುವಾಂಕೂರಿನ]] ''ತೆಕ್ಕನ್ ಪಟ್ಟುಕಲ್'' ನಂತಹ ಮೌಖಿಕ [[ಗೀತೆ]]ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.{{sfn|Chandran|2018|p=453}} 2013 ರಲ್ಲಿ &quot;[[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಷೆ]]&quot; ಎಂದು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಲಾಯಿತು,&lt;ref name=&quot;thehindu20130524&quot;/&gt; ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 15 ಮತ್ತು 16 ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ [[ಸಾಮಾನ್ಯ ಯುಗ]]ದ ಕವಿಗಳಾದ [[ಚೆರುಶ್ಶೇರಿ ನಂಬೂದಿರಿ]],&lt;ref name=&quot;Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books&quot;&gt;{{Cite web |url=https://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/https://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mlm&quot; /&gt; [[ತುಂಚತ್ತು ಎಳುತ್ತಚ್ಚನ್]],&lt;ref name=&quot;mlm&quot; /&gt; ಮತ್ತು [[ಪೂಂತಾನಂ ನಂಬೂದಿರಿ]]&lt;ref name=&quot;mlm&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt; ರವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೊಂಡಿತು.&lt;ref name=&quot;mlm&quot;&gt;{{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Freeman, Rich (2003). &quot;Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala&quot;. In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia&lt;/ref&gt; 17/18 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ ಸಂಭವನೀಯ ಕವಿಯಾದ [[ಉನ್ನಾಯಿ ವರಿಯಾರ್]],&lt;ref name=&quot;Attakatha sahithyam&quot;&gt;{{Cite book |last=Krishna Kaimal |first=Aymanam |title=Attakatha sahithyam |url=https://mgucat.mgu.ac.in/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=133514&amp;shelfbrowse_itemnumber=132435 |date=1989 |publisher=Trivandrum State Institute of Language}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು 18 ನೇ ಶತಮಾನ CE ಯ ಕವಿಯಾದ [[ಕುಂಚನ್ ನಂಬಿಯಾರ್]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಪಕ್ವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;mlm&quot; /&gt; [[ಭಾರತಪುಳ]] ನದಿ, ಇದನ್ನು [[ಪೊನ್ನಾನಿ|ಪೊನ್ನಾನಿ ನದಿ]] ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=The river sutra |url=https://www.thehindu.com/society/rivers-have-nurtured-malayalam-literature-and-poetry-since-time-immemorial/article25058214.ece |last=Binoy |first=Rasmi |date=27 September 2018 |access-date=24 January 2021 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

[[ಪರೆಮ್ಮಕ್ಕಲ್ ತೋಮಾ ಕಥನಾರ್]] ಮತ್ತು [[ಕೇರಳ ವರ್ಮ ವಲಿಯಕೋಯಿ ತಂಪುರಾನ್]] ಮಲಯಾಳಂ ಗದ್ಯಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಕೊಡುಗೆಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;google24&quot;&gt;{{cite book |author=P. K. Parameswaran Nair |title=History of Malayalam literature |url=https://books.google.com/books?id=cHNkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Sahitya Akademi |pages=118–21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sinhā2009&quot;&gt;{{cite book |author=Madhubālā Sinhā |title=Encyclopaedia of South Indian literature |url=https://books.google.com/books?id=8qQpAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=2009 |publisher=Anmol Publ. |isbn=978-8126137404 |page=97}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vilanilam1987&quot;&gt;{{cite book |author=John V. Vilanilam |title=Religious communication in India |url=https://books.google.com/books?id=a0UeAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Kairali Books International |page=66}}&lt;/ref&gt; &quot;[[ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂನ ಕವಿತ್ರಯ|ಕವಿಗಳ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು]]&quot; (''ಕವಿತ್ರಯಂ''): [[ಕುಮಾರನ್ ಆಶಾನ್]], [[ವಳ್ಳತ್ತೋಳ್ ನಾರಾಯಣ ಮೇನನ್]], ಮತ್ತು [[ಉಳ್ಳೂರ್ ಎಸ್. ಪರಮೇಶ್ವರ ಅಯ್ಯರ್]] ಅವರು ಕೇರಳೀಯ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಚಾತುರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಶಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಹೆಚ್ಚು [[ಗೀತಾತ್ಮಕ|ಗೀತಾತ್ಮಕ]] ಶೈಲಿಯತ್ತ ತಿರುಗಿಸಿದ್ದಾರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;Al̲ikkōṭȧ1979&quot;&gt;{{cite book |author=Sukumār Al̲ikkōṭȧ |title=Mahakavi Ulloor |url=https://books.google.com/books?id=1VkOAAAAYAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1979 |publisher=Sahitya Akademi |page=52}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian and Foreign Review&quot;&gt;{{cite book |title=Indian and Foreign Review |url=https://books.google.com/books?id=XaRnAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1983 |publisher=Publications Division of the Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |page=25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tarakan1990&quot;&gt;{{cite book |author=Ke. Eṃ Tarakan |title=A brief survey of Malayalam literature: history of literature |url=https://books.google.com/books?id=3nhkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1990 |publisher=K.M. Tharakan |pages=41–52}}&lt;/ref&gt; [[ಮೊಯಿಂಕುಟ್ಟಿ ವೈದ್ಯರ್]] ಮತ್ತು [[ಪುಲಿಕ್ಕೋಟ್ಟಿಲ್ ಹೈದರ್]] ನಂತಹ ಕವಿಗಳು [[ಮಾಪ್ಪಿಲ ಹಾಡುಗಳಿಗೆ]] ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು [[ಅರಬಿ ಮಲಯಾಳಂ]] ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/https://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm |url-status=dead |archive-date=8 November 2012 |title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT |date=31 March 2007 |access-date=15 August 2009 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007&lt;/ref&gt; ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನವು ಮಲಯಾಳಂ ''[[ವರ್ತಮಾನಪುಸ್ತಕಂ]]'' ಆಗಿದೆ, ಇದನ್ನು [[ಪರೆಮ್ಮಕ್ಕಲ್ ತೋಮಾ ಕಥನಾರ್]] 1785 ರಲ್ಲಿ ಬರೆದರು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot;&gt;{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/https://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}&lt;/ref&gt; ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, [[ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ]], ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆಯು 18 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;legacy&quot; /&gt; ಸಮಕಾಲೀನ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಸಂದರ್ಭವನ್ನು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ರಾಜಕೀಯ ತೀವ್ರವಾದ]]ದ ಕಡೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213 |title=South Asian arts |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017}}&lt;/ref&gt; [[ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯ]]ವು 6 [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ|ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು]] ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷೆಗೆ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗೆ ಮೂರನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Jnanpith given to Akkitham |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece |last=Naha |first=Abdul Latheef |date=24 September 2020 |access-date=12 June 2021 |work=The Hindu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award |url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html |last=ANI |date=29 November 2019 |access-date=12 June 2021 |publisher=Business Standard}}&lt;/ref&gt; 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ, [[ಜ್ಞಾನಪೀಠ]] ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಕವಿಗಳು ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರಾದ [[ಜಿ. ಶಂಕರ ಕುರುಪ್]], [[ಎಸ್. ಕೆ. ಪೊಟ್ಟೆಕ್ಕಾಟ್]], [[ತಕಳಿ ಶಿವಶಂಕರ ಪಿಳ್ಳೈ]], [[ಎಂ. ಟಿ. ವಾಸುದೇವನ್ ನಾಯರ್]], [[ಒ. ಎನ್. ವಿ. ಕುರುಪ್]], ಮತ್ತು [[ಅಕ್ಕಿತಂ ಅಚ್ಯುತನ್ ನಂಬೂದಿರಿ]] ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಮಲಯಾಳಂ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;google25&quot;&gt;{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&amp;pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Accessions List, South Asia&quot;&gt;{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Writing Today&quot;&gt;{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DattaAkademi1987&quot;&gt;{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0-8364-2423-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Malayalam Literary Survey&quot;&gt;{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}&lt;/ref&gt; ನಂತರ, [[ಒ. ವಿ. ವಿಜಯನ್]], [[ಕಮಲಾದಾಸ್]], [[ಎಂ. ಮುಕುಂದನ್]], [[ಅರುಂಧತಿ ರಾಯ್]], [[ವೈಕಂ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಬಷೀರ್]] ನಂತಹ ಬರಹಗಾರರು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref name=&quot;MukundanPillai2004&quot;&gt;{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&amp;pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maheshwari2002&quot;&gt;{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&amp;pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers &amp; Dist |isbn=978-8126900930 |page=126}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chaudhuri2008&quot;&gt;{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&amp;pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1-906165-01-7 |pages=44–45}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=[[The New York Times]] |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall}}&lt;/ref&gt;

=== ಪಾಕಪದ್ಧತಿ ===
{{Main|ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ}}

ಕೇರಳದ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯು ಮೀನು, ಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ಬಳಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಾಹಾರಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಮಾನಗಳಿಂದ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಅದರ ಪಾಕಪದ್ಧತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;google26&quot;&gt;{{cite book |author1=Murdoch Books Pty Limited |author2=Murdoch Books Test Kitchen |title=India |url=https://books.google.com/books?id=d_cHBuYD3CQC&amp;pg=PA10 |access-date=17 November 2012 |year=2010 |publisher=Murdoch Books |isbn=978-1-74196-438-7 |page=10}}&lt;/ref&gt; ಅಕ್ಕಿಯು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸೇವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Majumdar2010&quot;&gt;{{cite book |author=Majumdar |title=Consumer Behaviour: Insights From Indian Market |url=https://books.google.com/books?id=KF57x1Nrn2UC&amp;pg=RA1-PA79 |access-date=17 November 2012 |year=2010 |publisher=PHI Learning Pvt. Ltd. |isbn=978-8120339637 |page=181}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಾಹಾರ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಅಕ್ಕಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಒಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪದಲ್ಲಿ (''[[ಇಡ್ಲಿ]]'', ''[[ದೋಸೆ (ಆಹಾರ)|ದೋಸೆ]]'', ''[[ಪುಟ್ಟು]]'', ''[[ಪತ್ತಿರಿ]]'', ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'', ಅಥವಾ ''[[ಇಡಿಯಪ್ಪಂ]]''), [[ಮರಗೆಣಸು]] ತಯಾರಿಕೆಗಳು, ಅಥವಾ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ-ಆಧಾರಿತ [[ವಡೆ (ಆಹಾರ)|ವಡೆ]].&lt;ref name=&quot;Muthachen1970&quot;&gt;{{cite book |author=Rachel Muthachen |title=Regional Indian Recipes |url=https://books.google.com/books?id=h5xXz_UFV7QC&amp;pg=PA1 |access-date=17 November 2012 |year=1970 |publisher=Jaico Publishing House |isbn=978-8172240356 |page=1}}&lt;/ref&gt; ಇವುಗಳು [[ಚಟ್ನಿ]], ''[[ಕಡಲೆ]]'', ''[[ಪಾಯಸಂ]]'', ''[[ಹೆಸರು ಕಾಳು|ಪಯರ್]] [[ಪಪ್ಪಡಂ]]'', ''[[ಅಪ್ಪಂ]]'', ಚಿಕನ್ ಕರಿ, ಗೋಮಾಂಸ ಫ್ರೈ, ಎಗ್ ಮಸಾಲಾ ಮತ್ತು ಮೀನು ಕರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.&lt;ref name=&quot;Newton&quot; /&gt; [[ಪೊರೊಟ್ಟ]] ಮತ್ತು [[ಬಿರಿಯಾನಿ]] ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೇರಳದ ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ತಲಶ್ಶೇರಿ ಬಿರಿಯಾನಿ ಜನಾಂಗೀಯ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು [[ಅಕ್ಕಿ]] ಮತ್ತು [[ಕರಿ]] ಜೊತೆಗೆ ''[[ರಸಂ (ಭಕ್ಷ್ಯ)|ರಸಂ]]'', ''ಪುಳಿಶ್ಶೇರಿ'' ಮತ್ತು ''[[ಸಾಂಬಾರ್ (ಭಕ್ಷ್ಯ)|ಸಾಂಬಾರ್]]'' ಅನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.&lt;ref name=&quot;google27&quot;&gt;{{cite book |author=James Newton |title=Jay Rai's Kitchen – Keralan Cuisine |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&amp;pg=PT4 |access-date=17 November 2012 |publisher=Springwood emedia |isbn=978-1-4761-2308-0 |pages=4–}}&lt;/ref&gt; ''[[ಸಾಧ್ಯ]]'' ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ ಊಟವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಬಾಳೆ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಒಂದು ಕಪ್ ಪಾಯಸಂನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;Kannampilly2003&quot;&gt;{{cite book |author=Vijayan Kannampilly |title=Essential Kerala Cook Book |url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&amp;pg=PA11 |access-date=17 November 2012 |year=2003 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-302950-2 |pages=10–11}}&lt;/ref&gt; ಜನಪ್ರಿಯ ತಿಂಡಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಬಾಳೆಹಣ್ಣಿನ ಚಿಪ್ಸ್]], ಯಾಮ್ ಕ್ರಿಸ್ಪ್ಸ್, [[ಮರಗೆಣಸು ಚಿಪ್ಸ್]], [[ಅಚ್ಚಪ್ಪಂ]], [[ಉನ್ನಿ ಅಪ್ಪಂ]] ಮತ್ತು ''ಕುಳಲಪ್ಪಂ'' ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Kerala with Lakshadweep&quot;&gt;{{cite book |title=Kerala with Lakshadweep |url=https://books.google.com/books?id=yJJuAAAAMAAJ |access-date=17 November 2012 |year=2005 |publisher=Outlook Publishing |page=27 |isbn=978-8189449018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Koilparampil1982&quot;&gt;{{cite book |author=George Koilparampil |title=Caste in the Catholic community in Kerala: a study of caste elements in the inter rite relationships of Syrians and Latins |url=https://books.google.com/books?id=nXnaAAAAMAAJ |access-date=17 November 2012 |year=1982 |publisher=Dept. of Sociology, St. Teresa's College |page=233}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;(Swami.)2000&quot;&gt;{{cite book |author=Paramatmananda (Swami.) |title=Talks |url=https://books.google.com/books?id=p77mUECpIjgC |access-date=17 November 2012 |year=2000 |publisher=Mata Amritanandamayi Center |isbn=978-1-879410-79-4 |page=24}}&lt;/ref&gt; ಸಮುದ್ರಾಹಾರ ವಿಶೇಷ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಲ್ಲಿ [[ಕರಿಮೀನ್]], ಸೀಗಡಿ, ಏಡಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಠಿಣಚರ್ಮಿ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಸೇರಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Kerala Cuisine |url=https://www.ecotours.in/kerala-cuisine.htm |publisher=Ecotours |access-date=30 May 2015 |archive-date=13 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150813003443/http://ecotours.in/kerala-cuisine.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[ತಲಶ್ಶೇರಿ ಪಾಕಪದ್ಧತಿ]] ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ.

== ಮಾಧ್ಯಮ ==
{{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮ}}

ಮಾಧ್ಯಮ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ, ಪ್ರಸಾರ ಮತ್ತು ಕೇಬಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು [[ಭಾರತದ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ]] (TRAI) ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Telecom Regulatory Authority of India Act, 1997 |url=https://books.google.com/books?id=0gfeQc1ZBqIC&amp;pg=PA112 |publisher=Georg Thieme Verlag |page=112 |id=GGKEY:BJ6HEPE0NRE}}&lt;/ref&gt; 2015–16 ರಲ್ಲಿ ನಡೆಸಿದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕುಟುಂಬ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷೆ – 4, ಕೇರಳವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ]] ಹೊಂದಿರುವ ರಾಜ್ಯ ಎಂದು ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Family Health Survey (NFHS-4) |url=https://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Reports/Kerala.pdf |website=International Institute for Population SciencesDeonar |access-date=7 February 2022 |archive-date=23 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223120050/http://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Reports/Kerala.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತವೆ, ಒಂಬತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ,&lt;ref name=rniindia&gt;{{cite web |url=https://rni.nic.in/pii.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070927070139/https://rni.nic.in/pii.htm |archive-date=27 September 2007 |url-status=dead |title=General Review |access-date=1 September 2006 |publisher=Registrar of Newspapers for India}}&lt;/ref&gt; ಆದರೆ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್.&lt;ref name=&quot;google28&quot;&gt;{{cite book |author=K. M. George |title=Eng when Poetry Comes |url=https://books.google.com/books?id=MZqqyxVkufQC&amp;pg=PA186 |access-date=17 November 2012 |year=1998 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126004133 |page=186}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಭಾರತದಲ್ಲಿ [[ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರದ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕ|ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಧ್ಯಮ ಪ್ರಸಾರ]]ವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The DHS Program – India: Standard DHS, 2015–16 |url=https://dhsprogram.com/what-we-do/survey/survey-display-355.cfm |website=dhsprogram.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=National Family Health Survey |url=https://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Report.shtml |website=rchiips.org |access-date=7 February 2022 |archive-date=7 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307101917/http://rchiips.org/nfhs/NFHS-4Report.shtml |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಅತಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಮಲಯಾಳಂ-ಭಾಷಾ ಪತ್ರಿಕೆಗಳೆಂದರೆ]] ''[[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]], [[ಮಾತೃಭೂಮಿ]], [[ದೇಶಾಭಿಮಾನಿ]], [[ಮಧ್ಯಮಂ]], [[ಕೇರಳ ಕೌಮುದಿ]], [[ಮಂಗಳಂ ಪಬ್ಲಿಕೇಷನ್ಸ್|ಮಂಗಳಂ]], [[ಚಂದ್ರಿಕಾ (ಮಲಯಾಳಂ ಪತ್ರಿಕೆ)|ಚಂದ್ರಿಕಾ]], [[ದೀಪಿಕಾ (ಪತ್ರಿಕೆ)|ದೀಪಿಕಾ]], [[ಜನಯುಗಂ]], [[ಜನ್ಮಭೂಮಿ]], [[ಸಿರಾಜ್ ಡೈಲಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಸುಪ್ರಭಾತಂ ಡೈಲಿ|ಸುಪ್ರಭಾತಂ]]''. [[ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷಾ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ|ಪ್ರಮುಖ ಮಲಯಾಳಂ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು]] ''[[ಮಾತೃಭೂಮಿ ಅಳಚಪ್ಪತಿಪ್ಪು]], [[ವನಿತಾ]], [[ಇಂಡಿಯಾ ಟುಡೇ]] ಮಲಯಾಳಂ, [[ಮಧ್ಯಮಂ ವೀಕ್ಲಿ]], [[ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮೀ (ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮೀ]], [[ಧನಂ (ವ್ಯಾಪಾರ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ)|ಧನಂ]], [[ಚಿತ್ರಭೂಮಿ]]'' ಮತ್ತು ''[[ಭಾಷಾಪೋಷಿಣಿ]]''.
[[File:Malayala Manorama New Press in Kollam-3, Apr 2016.jpg|right|thumb|[[ಕೊಟ್ಟಿಯಂ]], [[ಕೊಲ್ಲಂ|ಕೊಲ್ಲಂನ]] [[ಮಲಯಾಳ ಮನೋರಮ]] ಕಚೇರಿ]]
[[ಡಿಡಿ ಮಲಯಾಳಂ]] ಸರ್ಕಾರಿ-ಸ್ವಾಮ್ಯದ ದೂರದರ್ಶನ ಪ್ರಸಾರಕವಾಗಿದೆ. [[ಬಹು-ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು|ಬಹು-ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು]] ಮಲಯಾಳಂ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಇತರ ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಾನೆಲ್ಗಳ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಜನಪ್ರಿಯ ಮಲಯಾಳಂ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್ಗಳು [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ (ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್)|ಏಷ್ಯಾನೆಟ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಪ್ಲಸ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಮೂವೀಸ್]], [[ಸೂರ್ಯ ಟಿವಿ]], [[ಸೂರ್ಯ ಮೂವೀಸ್]], [[ಮಝವಿಲ್ ಮನೋರಮ]], [[ಮನೋರಮ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ]], [[ಕೈರಳಿ ಟಿವಿ|ಕೈರಳಿ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಫ್ಲವರ್ಸ್ (ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್)|ಫ್ಲವರ್ಸ್]], [[ಮೀಡಿಯಾ ವನ್ ಟಿವಿ]], [[ಮಾತೃಭೂಮಿ ನ್ಯೂಸ್]], [[ಕಪ್ಪಾ ಟಿವಿ]], [[ಅಮೃತ ಟಿವಿ]], [[ರಿಪೋರ್ಟರ್ ಟಿವಿ]], [[ಜೈಹಿಂದ್]], [[ಜನಂ ಟಿವಿ]], [[ಜೀವನ್ ಟಿವಿ]], [[ಕೌಮುದಿ ಟಿವಿ]] ಮತ್ತು [[ಶಾಲೋಮ್ (ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್)|ಶಾಲೋಮ್ ಟಿವಿ]]. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶ ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ,&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Delhi ranks top in Internet penetration, Kerala comes second |url=https://www.thehindubusinessline.com/info-tech/delhi-ranks-top-in-internet-penetration-kerala-comes-second/article31516751.ece/ |date=6 May 2020 |access-date=27 June 2021 |website=The Hindu Business Line}}&lt;/ref&gt; [[ಡಿಜಿಟಲ್ ಮೀಡಿಯಾ]] [[ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ]] ಮತ್ತು [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಓವರ್-ದಿ-ಟಾಪ್ ಮೀಡಿಯಾ ಸೇವೆಗಳು|OTT ಸೇವೆಗಳು]] ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾದ [[ಜನ ವಿಜ್ಞಾನ ಚಳುವಳಿ]] ಬೇರೂರಿದೆ, ಮತ್ತು ಬರಹಗಾರರ ಸಹಕಾರಿ ಸಂಘಗಳಂತಹ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುತ್ತಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Tharamangalam_2005&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjith_2004&quot;&gt;{{Cite book |author=Ranjith KS |veditors=Nair PR, Shaji H |year=2004 |title=Rural Libraries of Kerala |series=Kerala Research Programme on Local Level Development |publisher=Centre for Development Studies |location=Thiruvananthapuram |isbn=978-8187621812 |pages=20–21 |url=https://www.cds.ac.in/krpcds/publication/downloads/78.pdf |access-date=28 December 2008}}&lt;/ref&gt; [[ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್]], [[ಭಾರತಿ ಏರ್ಟೆಲ್|ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ವೋಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], [[ಜಿಯೋ]] ಪ್ರಮುಖ ಸೆಲ್ ಫೋನ್ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Highlights ofTelecom Subscription Data as on 28thFebruary, 2019 |url=https://main.trai.gov.in/sites/default/files/PR_No.27of2019_0.pdf |access-date=16 May 2019 |archive-date=18 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190418140404/https://main.trai.gov.in/sites/default/files/PR_No.27of2019_0.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಬ್ರಾಡ್ಬ್ಯಾಂಡ್ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವೆಗಳು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ; ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ [[ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವಾ ಪೂರೈಕೆದಾರರು]] [[ಬಿಎಸ್ಎನ್ಎಲ್]], [[ಏಷ್ಯಾನೆಟ್ ಸ್ಯಾಟಲೈಟ್ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್]], [[ಭಾರತಿ ಏರ್ಟೆಲ್|ಏರ್ಟೆಲ್]], [[ವೋಡಾಫೋನ್ ಐಡಿಯಾ ಲಿಮಿಟೆಡ್]], [[ರೈಲ್ಟೆಲ್|ರೈಲ್ವೈರ್]], ಮತ್ತು [[ಟಾಟಾ ಕಮ್ಯುನಿಕೇಷನ್ಸ್]].

== ಕ್ರೀಡೆ ==
{{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡೆ}}

[[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|ವಾರ್ಷಿಕ [[ವಲ್ಲಂ ಕಳಿ|ಹಾವು ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು]] [[ಪಂಬಾ ನದಿ|ಪಂಬಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ]] [[ಓಣಂ]] ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ]]21 ನೇ ಶತಮಾನದ ವೇಳೆಗೆ, ಕೇರಳದ ಬಹುತೇಕ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಟಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದವು ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುವ ಒಂದು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದವು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪೂರಕ್ಕಳಿ]], ಪದಯಾನಿ, ತಲಪ್ಪಂದುಕಳಿ, ಓನತಲ್ಲು, ಪರಿಚಮುಟ್ಟುಕಳಿ, ವೇಳಾಕಳಿ, ಮತ್ತು ಕಿಳಿತತ್ತುಕಳಿ ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;PRD-sports&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.prd.kerala.gov.in/sportsmain.htm |title=Sports and Games in Kerala |publisher=Public Relations Dept, Kerala |year=2002 |access-date=9 June 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060428081830/https://www.prd.kerala.gov.in/sportsmain.htm |archive-date=28 April 2006}}&lt;/ref&gt; ಆದಾಗ್ಯೂ, &quot;ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಸಮರ ಕಲೆಗಳ ತಾಯಿ&quot; ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ''[[ಕಳರಿಪಯಟ್ಟು]]'' ಒಂದು ಅಪವಾದವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮರ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Muay Thai |url=https://archive.org/details/muaythai0000arna |publisher=Meyer &amp; Meyer Verlag |author=Arnaud Van Der Veere |year=2012 |page=[https://archive.org/details/muaythai0000arna/page/8 8] |isbn=978-1-84126-328-1}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರೀಡೆಯೆಂದರೆ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ [[ಹಾವು ದೋಣಿ]]ಗಳ ಪಂದ್ಯ.&lt;ref name=&quot;PRD-sports&quot; /&gt;

[[ಕ್ರಿಕೆಟ್]] ಮತ್ತು [[ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ಫುಟ್ಬಾಲ್|ಫುಟ್ಬಾಲ್]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತು; ಎರಡನ್ನೂ 19 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಬಾರ್ನಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. [[ಟಿನು ಯೋಹಾನನ್]], [[ಅಬೇ ಕುರುವಿಲ್ಲ]], [[ಚುಂಡಂಗಪೊಯಿಲ್ ರಿಝ್ವಾನ್]], [[ಶ್ರೀಶಾಂತ್]], [[ಸಂಜು ಸ್ಯಾಮ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಬಾಸಿಲ್ ತಂಪಿ]] ಅಂತಹ ಕ್ರಿಕೆಟಿಗರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದರು. ಕೇರಳದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿ, [[ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್ ಕೇರಳ|ಕೊಚ್ಚಿ ಟಸ್ಕರ್ಸ್]], [[ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್]]ನ [[2011 ಇಂಡಿಯನ್ ಪ್ರೀಮಿಯರ್ ಲೀಗ್|ನಾಲ್ಕನೇ ಸೀಸನ್]] ನಲ್ಲಿ ಆಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅದರ ಫ್ರ್ಯಾಂಚೈಸಿಗಳ ನಡುವಿನ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಸಂಘರ್ಷದಿಂದಾಗಿ ಸೀಸನ್ ನಂತರ ಈ ತಂಡವನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;India Wins World Twenty20 Thriller&quot;&gt;{{Cite news |title=India Wins World Twenty20 Thriller |date=25 September 2007 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106033222/http://www.hindu.com/2007/09/25/stories/2007092559400100.htm |url-status=dead |archive-date=6 November 2013 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;hindu_jul09&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707015857/https://www.hindu.com/2009/07/04/stories/2009070456811800.htm |url-status=dead |archive-date=7 July 2009 |work=[[The Hindu]] |title=Minister convenes high-level meet |date=4 July 2009}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ [[ರಣಜಿ ಟ್ರೋಫಿ]] ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿದೆ, 2017–18 ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕ್ವಾರ್ಟರ್ಫೈನಲ್ಗೆ ತಲುಪಿದೆ.&lt;ref name=&quot;PRD-sports&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ranji Trophy: In historic first, Kerala join defending champions Gujarat in quarter-finals |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/india-domestic/ranji-trophy/ranji-trophy-in-historic-first-kerala-join-defending-champions-gujarat-in-quarter-finals/articleshow/61836301.cms |date=28 November 2017 |newspaper=The Times of India |access-date=19 December 2017}}&lt;/ref&gt; ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದ ಪಂದ್ಯಗಳಿಗೆ ಈ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಡಲ್ಪಡುವ ಮತ್ತು ವೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುವ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಕೊಚ್ಚಿ [[ಇಂಡಿಯನ್ ಸೂಪರ್ ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಕೇರಳ ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ಎಫ್ಸಿ]]ಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ಲಾಸ್ಟರ್ಸ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಂಬಲಿತ ಕ್ಲಬ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ [[ಏಷ್ಯಾ]]ದಿಂದ ಐದನೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಅನುಸರಿಸಲ್ಪಡುವ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Salikha |first=Adelaida |title=Top FIVE Asian Clubs With Highest Social Media Followers, Up to October 2018 {{!}} Seasia.co |url=https://seasia.co/2018/10/31/top-five-asian-clubs-with-highest-social-media-followers-up-to-october-2018 |access-date=17 September 2020|website=Good News from Southeast Asia |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 June 2020 |title=Indian Football: Five most-followed clubs on social media |url=https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers/ |access-date=10 September 2020 |website=Khel Now |language=en-US |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113014231/https://khelnow.com/football/indian-football-clubs-social-media-followers |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Malayalam News – kerala blasters become fifth Asian club with the biggest social media following {{!}} News18 Kerala, Sports Latest Malayalam News {{!}} ലേറ്റസ്റ്റ് മലയാളം വാർത്ത |url=https://malayalam.news18.com/news/sports/kerala-blasters-become-fifth-asian-club-with-the-biggest-social-media-following-50113.html |access-date=5 December 2020 |website=malayalam.news18.com |date=25 October 2018 |archive-date=8 ಫೆಬ್ರವರಿ 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230208160346/https://malayalam.news18.com/news/sports/kerala-blasters-become-fifth-asian-club-with-the-biggest-social-media-following-50113.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಅಲ್ಲದೆ, ಕೋಝಿಕೋಡ್ [[ಐ-ಲೀಗ್]] ನಲ್ಲಿ [[ಗೋಕುಲಂ ಕೇರಳ ಎಫ್ಸಿ]] ಮತ್ತು [[ಸೈಟ್ ನಾಗ್ಜೀ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಟೂರ್ನಮೆಂಟ್]] ಅನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಗೋವಾ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು [[ಐ. ಎಂ. ವಿಜಯನ್]], ಸಿ. ವಿ. ಪಪ್ಪಚನ್, [[ವಿ. ಪಿ. ಸತ್ಯನ್]], [[ಯು. ಶರಾಫ್ ಅಲಿ]], [[ಜೋ ಪಾಲ್ ಅಂಚೇರಿ]], [[ಆಶಿಕ್ ಕುರುಣಿಯನ್]], [[ಮೊಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ (ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ)|ಮುಹಮ್ಮದ್ ರಫಿ]], [[ಜಿಜು ಜಾಕೋಬ್]], [[ಮಶೂರ್ ಶರೀಫ್]], [[ಪಪ್ಪಚನ್ ಪ್ರದೀಪ್]], [[ಸಿ.ಕೆ. ವಿನೀತ್]], [[ಅನಸ್ ಎಡತೋಡಿಕಾ]], [[ಸಹಲ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್]], ಮತ್ತು [[ರಿನೊ ಆಂಟೊ]] ನಂತಹ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಟಗಾರರನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.the-aiff.com/awards.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20090217141248/https://the-aiff.com/awards.php |archive-date=17 February 2009 |title=AIFF Award Player of the Year |publisher=All India Football Federation |access-date=15 November 2015 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |author1=James Wray |author2=Ulf Stabe |url=https://twocircles.net/2007sep14/viva_marks_resurgence_kerala_football.html |title=Viva marks the resurgence of Kerala football |publisher=Monstersandcritics.com |date=15 September 2007 |access-date=30 July 2009 |archive-date=31 ಮೇ 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150531010433/http://twocircles.net/2007sep14/viva_marks_resurgence_kerala_football.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;india&quot;&gt;{{cite web |url=https://zeenews.india.com/news/sports/indian-football-team-suffer-humiliating-1-9-defeat-to-kuwait_668128.html |publisher=zeenews.india.com |title=Indian football team suffer humiliating 1–9 defeat to Kuwait |date=14 November 2010 |access-date=13 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sportstar |first=Team |title=Sahal recalls journey from university football to senior national team |url=https://sportstar.thehindu.com/football/intercontinental-cup-indian-football-sahal-abdul-samad-kerala-blasters-college-university-system/article28436294.ece |access-date=6 June 2020 |website=Sportstar |date=15 July 2019 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://scroll.in/field/988334/india-football-stimac-names-10-new-players-in-35-man-probables-list-for-oman-uae-friendlies |title=Bipin Singh, Ishan Pandita in 35-man probables list for Oman, UAE friendlies |website=thescroll.in |date=2 March 2021}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ತಂಡವು [[ಸಂತೋಷ್ ಟ್ರೋಫಿ]]ಯನ್ನು ಏಳು ಬಾರಿ ಗೆದ್ದಿದೆ; 1973, 1992, 1993, 2001, 2004, 2018, ಮತ್ತು 2022 ರಲ್ಲಿ. ಅವರು ಎಂಟು ಬಾರಿ ರನ್ನರ್-ಅಪ್ ಆಗಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.the-aiff.com/pages/tournament/tournament-history.php?tournamentdetail=22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120524035900/https://www.the-aiff.com/pages/tournament/tournament-history.php?tournamentdetail=22 |archive-date=24 May 2012 |title=Past Winners |publisher=All India Football Federation |access-date=9 June 2012}}&lt;/ref&gt;

ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಲ್ಲಿ [[ಪಿ. ಟಿ. ಉಷಾ]], [[ಶೈನಿ ವಿಲ್ಸನ್]] ಮತ್ತು [[ಎಂ.ಡಿ. ವಾಲ್ಸಮ್ಮ]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ, ಇವರೆಲ್ಲರೂ [[ಪದ್ಮಶ್ರೀ]] ಮತ್ತು [[ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ]] ಪಡೆದವರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ [[ಕೆ. ಎಂ. ಬೀನಾಮೋಲ್]] ಮತ್ತು [[ಅಂಜು ಬಾಬಿ ಜಾರ್ಜ್]] [[ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿ ಖೇಲ್ ರತ್ನ]] ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. [[ಟಿ. ಸಿ. ಯೋಹಾನನ್]], [[ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು (ಲಾಂಗ್ ಜಂಪರ್)|ಸುರೇಶ್ ಬಾಬು]], [[ಸಿನಿಮೋಲ್ ಪೌಲೋಸ್]], ಏಂಜಲ್ ಮೇರಿ ಜೋಸೆಫ್, [[ಮರ್ಸಿ ಕುಟ್ಟನ್]], ಕೆ. ಸರಮ್ಮ, [[ರೋಸಾ ಕುಟ್ಟಿ|ಕೆ. ಸಿ. ರೋಸಾಕುಟ್ಟಿ]], ಪದ್ಮಿನಿ ಸೆಲ್ವನ್ ಮತ್ತು ಟಿಂಟು ಲುಕಾ ಕೇರಳದ ಇತರ ಅರ್ಜುನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತರು.&lt;ref name=&quot;PRD-sports&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://keralaathletics.org/history.html |title=Kerala State Athletics Association: History |publisher=Kerala State Athletics Association |access-date=12 June 2012 |archive-date=24 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120624082221/http://keralaathletics.org/history.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ವಾಲಿಬಾಲ್ ಮತ್ತೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕರಾವಳಿಯ ಮರಳು ಕಡಲತೀರಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಂಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Rough Guide to South India |author1=David Abram |author2=Nick Edwards |publisher=Rough Guides |year=2004 |isbn=978-1-84353-103-6 |page=64}}&lt;/ref&gt; [[ಜಿಮ್ಮಿ ಜಾರ್ಜ್]] ಒಬ್ಬ ಪ್ರಮುಖ ಭಾರತೀಯ ವಾಲಿಬಾಲ್ ಆಟಗಾರ, ಅವರ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಟಗಾರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Jimmy George |work=Sports Portal |publisher=Ministry of Youth Affairs and Sports |access-date=11 November 2007 |url=https://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&amp;moduleid=&amp;maincatid=59&amp;subid=0&amp;comid=55 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514040141/https://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=667&amp;moduleid=&amp;maincatid=59&amp;subid=0&amp;comid=55 |archive-date=14 May 2008 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ [[ಬ್ಯಾಡ್ಮಿಂಟನ್]], [[ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್ಬಾಲ್]] ಮತ್ತು [[ಕಬಡ್ಡಿ]] ಸೇರಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Reddy2005&quot;&gt;{{cite book |author=P.A. Reddy |title=Sports Promotion In India |url=https://books.google.com/books?id=T37m8eRAEX0C&amp;pg=PA119 |access-date=17 November 2012 |year=2005 |publisher=Discovery Publishing House |isbn=978-8171419272 |pages=31–42}}&lt;/ref&gt; ಭಾರತೀಯ ಹಾಕಿ ತಂಡದ ನಾಯಕ [[ಪಿ. ಆರ್. ಶ್ರೀಜೇಶ್]], ಅಗ್ರ ಗೋಲ್ಕೀಪರ್ ಕೇರಳದವರು. ರಾಜ್ಯದ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಾಕರ್ಸ್ [[ಕೆ. ಟಿ. ಇರ್ಫಾನ್]] ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Irfan |first=KT |title=KT Irfan, World Athletics Championships, Moscow |url=https://sports.ndtv.com/othersports/athletics/212223-indians-disappoint-in-mens-20km-race-walk-in-athletics-worlds |newspaper=NDTV Sports |archive-url=https://web.archive.org/web/20130814035243/https://sports.ndtv.com/othersports/athletics/212223-indians-disappoint-in-mens-20km-race-walk-in-athletics-worlds |archive-date=14 August 2013 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

[[2017 FIFA U-17 ವಿಶ್ವಕಪ್]] [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ, [[ಜವಾಹರಲಾಲ್ ನೆಹರು ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ (ಕೊಚ್ಚಿ)]] ಅನ್ನು [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಆಟವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವ ಆರು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/FIFA-Event-at-Kochi-Time-is-Ticking-Away/2016/03/07/article3313714.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308104258/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/FIFA-Event-at-Kochi-Time-is-Ticking-Away/2016/03/07/article3313714.ece |url-status=dead |archive-date=8 March 2016 |title=FIFA Event at Kochi: Time is Ticking Away |website=The New Indian Express |access-date=3 April 2016}}&lt;/ref&gt; [[ಗ್ರೀನ್ಫೀಲ್ಡ್ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣ]]ವು ತಿರುವನಂತಪುರ ನಗರದ ಕಾರಿಯಾವಟ್ಟಂನಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ DBOT (ವಿನ್ಯಾಸ, ನಿರ್ಮಿಸಿ, ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗಾಯಿಸಿ) ಮಾದರಿಯ ಹೊರಾಂಗಣ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯಗಳು ಮತ್ತು [[2015 SAFF ಚಾಂಪಿಯನ್ಶಿಪ್]] ಸೇರಿದಂತೆ ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;SAFF Cup Dates&quot;&gt;{{cite news |last1=Chaudhuri |first1=Arunava |title=Trivandrum will host upcoming SAFF Cup in December 2015/January 2016 |url=http://www.sportskeeda.com/football/trivandrum-will-host-upcoming-saff-cup-in-december-2015january-2016 |access-date=22 December 2015 |work=SportsKeeda |date=2 July 2015}}&lt;/ref&gt;

== ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ==
{{Main|ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ}}

ಕೇರಳದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಕೇರಳದ ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ|ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ]]ದೊಂದಿಗೆ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. 2012 ರಲ್ಲಿ, [[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್|ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್]] ನ ''[[ನ್ಯಾಷನಲ್ ಜಿಯಾಗ್ರಫಿಕ್ ಟ್ರಾವೆಲರ್|ಟ್ರಾವೆಲರ್]]'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು ಕೇರಳವನ್ನು &quot;ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ಸ್ವರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ&quot; ಒಂದಾಗಿ&lt;ref name=&quot;Kerala Tourism&quot;&gt;{{cite web |title=Kerala Tourism: Paradises in the world |url=https://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040904094648/https://www.hindu.com/edu/2004/05/11/stories/2004051100040100.htm |url-status=dead |archive-date=4 September 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=20 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.pravasikairali.com/Homepage.aspx?p=articles&amp;news=447 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141108151228/https://www.pravasikairali.com/Homepage.aspx?p=articles&amp;news=447 |archive-date=8 November 2014 |title=Pravasi KairaLi Home |publisher=Pravasikairali.com |url-status=usurped |access-date=11 January 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=7 February 2014 |title=Kerala: A vacation in paradise |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/kerala-a-vacation-in-paradise/articleshow/26251595.cms |access-date=17 January 2023 |archive-date=25 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231125190237/https://timesofindia.indiatimes.com/kerala-a-vacation-in-paradise/articleshow/26251595.cms |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು &quot;ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ನೋಡಲೇಬೇಕಾದ 50 ಸ್ಥಳಗಳು&quot; ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.&lt;ref name=&quot;Kerala India&quot;&gt;{{cite web |title=Kerala – The Gateway of India |url=https://forbesindia.com/printcontent/26162 |work=[[Forbes]] |access-date=3 January 2012}}&lt;/ref&gt; ''[[ಟ್ರಾವೆಲ್ ಅಂಡ್ ಲೀಷರ್]]'' ಕೂಡ ಕೇರಳವನ್ನು &quot;21 ನೇ ಶತಮಾನದ 100 ಉತ್ತಮ ಪ್ರವಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು&quot; ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kerala Tourism&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kerala : National Geographic Traveler selects Kerala as 'one of the 50 must-see destinations of a lifetime' |publisher=Travel Portal of India |date=27 January 2009 |access-date=11 June 2011 |url=https://www.travelportalofindia.com/2009/07/kerala-national-geographic-traveler-selects-kerala-as-one-of-the-50-must-see-destinations-of-a-lifetime/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904030433/https://www.travelportalofindia.com/2009/07/kerala-national-geographic-traveler-selects-kerala-as-one-of-the-50-must-see-destinations-of-a-lifetime/ |archive-date=4 September 2011}}&lt;/ref&gt; 2012 ರಲ್ಲಿ, ಇದು [[ತಾಜ್ ಮಹಲ್]] ಅನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಭಾರತಕ್ಕಾಗಿ ಗೂಗಲ್ನ ಹುಡುಕಾಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Kerala beats Taj in Google Search Trends for 2012 |work=Indian Express |date=28 December 2012 |access-date=11 January 2012 |url=https://www.indianexpress.com/news/tourism-kerala-beats-taj-in-google-search-trends-for-2012/1051412}}&lt;/ref&gt; [[CNN ಟ್ರಾವೆಲ್]] ತನ್ನ '2019 ರಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು 19 ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳ' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕೇರಳವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=CNN Travel's 19 places to visit in 2019 |url=https://www.cnn.com/travel/article/places-to-visit-2019/index.html |website=CNN Travel |date=22 May 2019 |language=en |access-date=4 April 2022}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವನ್ನು [[Time (magazine)|''TIME'']] ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಯು 2022 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಳಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು 50 ಅಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಸರಿಸಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/travel/story/ahmedabad-and-kerala-on-time-magazine-s-list-of-world-s-greatest-places-of-2022-1975386-2022-07-14 |title=Ahmedabad and Kerala on TIME magazine's list of World's Greatest Places of 2022 |website=India Today|date=14 July 2022 }}&lt;/ref&gt; 2025 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವನ್ನು [[ರಫ್ ಗೈಡ್ಸ್]] ನ '2026 ರ ವಿಶ್ವದ 26 ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳ' ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ 16 ನೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಣೀಕರಿಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಜಾಗತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಶ್ರೇಯಾಂಕದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಏಕೈಕ ಭಾರತೀಯ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2025-12-27 |title=This is the only Indian state to make it to the list of 'World's Top 26 Destinations For 2026' |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/travel/destinations/this-is-the-only-indian-state-to-make-it-to-the-list-of-worlds-top-26-destinations-for-2026/articleshow/126194678.cms |access-date=2025-12-30 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}&lt;/ref&gt;

ಕೇರಳದ ಬೀಚ್ಗಳು, ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು, ಸರೋವರಗಳು, ಪರ್ವತ ಶ್ರೇಣಿಗಳು, ಜಲಪಾತಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ಬಂದರುಗಳು, ಅರಮನೆಗಳು, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು&lt;ref name=&quot;Ltd.2012&quot;&gt;{{cite book |author=Infokerala Communications Pvt. Ltd. |title=Kerala Tradition &amp; Fascinating Destinations |url=https://books.google.com/books?id=vTunBAAAQBAJ&amp;pg=PA314 |year=2012 |publisher=Biju Mathew {{!}} Info Kerala Communications Pvt Ltd |isbn=978-8192128481 |page=314}}&lt;/ref&gt; ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Tripays&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.tripays.com/kerala-family-tour-packages/ |date=6 August 2011 |title=Kerala Family Tour Packages |author=Admin |access-date=2 July 2019 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233843/https://www.tripays.com/kerala-family-tour-packages/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ಕೊಚ್ಚಿ ನಗರವು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಅಂತಾರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ.&lt;ref name=&quot;keralatourism&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination-wise-foreign-2010.pdf |date=6 August 2011 |title=Destination Wise Number of Foreign Tourists Visited Kerala During 2010 |author=Saju |access-date=24 September 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tourism Statistics&quot;&gt;{{cite web |publisher=Government of Kerala, Tourism Department |url=https://www.keralatourism.org/tourismstatistics/Tourist-Statistics2008.pdf |title=Tourist statistics – 2008 |access-date=22 October 2010}}&lt;/ref&gt; 1980 ರ ದಶಕದ ಆರಂಭದವರೆಗೆ, ಕೇರಳವು ದೇಶದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಪರಿಚಿತ ತಾಣವಾಗಿತ್ತು.&lt;ref name=&quot;HinduTourism&quot;&gt;{{Cite news |author=Santhanam K |title=An ideal getaway |date=27 January 2002 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/27/stories/2002012700400800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20030623124553/https://www.hindu.com/thehindu/mag/2002/01/27/stories/2002012700400800.htm |url-status=dead |archive-date=23 June 2003 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}&lt;/ref&gt; 1986 ರಲ್ಲಿ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವೆಂದು ಘೋಷಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Kerala Tourism&quot;/&gt; [[ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮ]], ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಸಂಸ್ಥೆ, ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.&lt;ref name=&quot;Tourism&quot;&gt;{{cite book |title=Tourism Marketing |author=Dasgupta Devashish |publisher=Pearson Education India |year=2011 |isbn=978-8131731826 |page=203 |url=https://books.google.com/books?id=oXWAEjcG-FsC |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಅನೇಕ ಜಾಹೀರಾತುಗಳು ಕೇರಳವನ್ನು ''[[ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ|ಕೇರಳ, ಗಾಡ್ಸ್ ಓನ್ ಕಂಟ್ರಿ]]'' ಎಂಬ ಸ್ಲೋಗನ್ನೊಂದಿಗೆ ಬ್ರಾಂಡ್ ಮಾಡಿದವು.&lt;ref name=&quot;Tourism&quot; /&gt; ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಜಾಗತಿಕ ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಆಗಿದ್ದು, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;Tourism&quot; /&gt; 2006 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳವು 8.5&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ 23.7% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ, ಇದು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourist Statistics&amp;nbsp;– 2006 |work=Department of Tourism |publisher=Government of Kerala |year=2006 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TS2006.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626195845/https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TS2006.pdf |archive-date=26 June 2008}}&lt;/ref&gt; 2011 ರಲ್ಲಿ, ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವಾಸಿಗರ ಒಳಹರಿವು 10-ಮಿಲಿಯನ್ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು.&lt;ref name=&quot;bizstd&quot;&gt;{{Cite news |title=Tourist inflow to Kerala crosses 10&amp;nbsp;million mark |work=Business-Standard |access-date=15 November 2015 |url=https://www.business-standard.com/india/news/tourist-inflow-to-kerala-crosses-10-million-mark/474524/ |date=16 May 2012 |last1=Joseph |first1=George}}&lt;/ref&gt;

ಆಯುರ್ವೇದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು 1990 ರ ದಶಕದಿಂದಲೂ ಬಹಳ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಖಾಸಗಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಉಪಕ್ರಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿವೆ.&lt;ref name=&quot;HinduTourism&quot; /&gt; ಕೇರಳವು ತನ್ನ [[ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ]] ಉಪಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ವತಾರೋಹಣ, ಟ್ರೆಕ್ಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref name=&quot;Devrep47&quot;&gt;{{Cite book |author=Planning Commission, India |title=Kerala Development Report |url=https://books.google.com/books?id=Ul-OkF5gUJQC |publisher=Academic Foundation |year=2007 |isbn=978-8171885947 |page=47 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಉದ್ಯಮವು [[ಕೇರಳದ ಆರ್ಥಿಕತೆ|ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ]] ಪ್ರಮುಖ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ, 13.3% ದರದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourist Statistics&amp;nbsp;– 2005 (Provisional) |work=Department of Tourism |publisher=Government of Kerala |year=2005 |access-date=11 November 2007 |url=https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TOURISTSTATISTICS2005.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080626195846/https://www.keralatourism.org/php/media/data/tourismstatistics/TOURISTSTATISTICS2005.pdf |archive-date=26 June 2008}}&lt;/ref&gt; ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯವು 2001 ಮತ್ತು 2011 ರ ನಡುವೆ ಐದು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 2011 ರಲ್ಲಿ {{INR}} 190&amp;nbsp;ಬಿಲಿಯನ್ ಗಡಿಯನ್ನು ದಾಟಿತು. ಎಕನಾಮಿಕ್ ಟೈಮ್ಸ್ ಪ್ರಕಾರ&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/travel/kerala-records-6-rise-in-tourist-arrivals-despite-floods-and-nipah-virus-scare/articleshow/67995390.cms |title=Kerala records 6% rise in tourist arrivals despite floods and Nipah virus scare |date=14 February 2019 |work=The Economic Times |access-date=14 August 2019}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳವು 2018 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಲಯದಿಂದ INR 365280.1&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ದಾಖಲೆಯ ಆದಾಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿತು, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ Rs 28743.3&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. 2018 ರಲ್ಲಿ 16.7&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಕೇರಳಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷ 15.76&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ 5.9% ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ. ಈ ಉದ್ಯಮವು ಸರಿಸುಮಾರು 1.2&amp;nbsp;ಮಿಲಿಯನ್ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.&lt;ref name=&quot;bizstd&quot; /&gt;

ರಾಜ್ಯದ ಏಕೈಕ ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಬೀಚ್, ಕಣ್ಣೂರಿನ [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಡ್ ಬೀಚ್]], ಇದು {{convert|5|km}} ಮರಳಿನಲ್ಲಿ ಹರಡಿದೆ, ಇದನ್ನು ಬಿಬಿಸಿ 2016 ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಡ್ರೈವ್-ಇನ್ ಬೀಚ್ಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.bbc.com/autos/story/20160617-the-worlds-best-beaches-for-driving |title=The best beaches for driving |first=David K. |last=Gibson |work=BBC Autos |date=11 June 2021}}&lt;/ref&gt; [[ಇಡುಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು]], ವಿಶ್ವದ ಎರಡನೇ ಕಮಾನು ಅಣೆಕಟ್ಟು, ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಮೊದಲನೆಯದು [[ಇಡುಕ್ಕಿ|ಇಡುಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿದೆ]]. ಪ್ರಮುಖ ಬೀಚ್ಗಳು [[ಕೋವಳಂ]], [[ವರ್ಕಲ]], [[ಕೋಝಿಕೋಡ್]], [[ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿ]], [[ಚೇರಾಯಿ]], [[ಆಲಪ್ಪುಳ]], [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ಕಡಲುಂಡಿ]], [[ತಾನೂರು, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ತಾನೂರು]], [[ಚಾಲಿಯಂ]], [[ಪಾಯ್ಯಂಬಲಂ]], ಕಪ್ಪಾಡ್, [[ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಡ್ ಬೀಚ್|ಮುಝಪ್ಪಿಲಂಗಡ್]] ಮತ್ತು [[ಬೇಕಲ್]]. ಜನಪ್ರಿಯ [[ಬೆಟ್ಟದ ತಾಣ]]ಗಳೆಂದರೆ [[ಪೊನ್ಮುಡಿ]], [[ವಯನಾಡು]], [[ವಗಮನ್]], [[ಮುನ್ನಾರ್]], [[ಪೀರ್ಮೇಡ್]], [[ರಾಮಕ್ಕಲ್ಮೇಡು]], [[ಅರಿಂಬ್ರ ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಮಲಪ್ಪುರಂ|ಅರಿಂಬ್ರ]], [[ಪೈತಲ್ಮಲ]] [[ಇಡುಕ್ಕಿ|ಕಣ್ಣೂರು]] ಜಿಲ್ಲೆಯ, [[ಕೊಡಿಕುತಿಮಲ]], ಮತ್ತು [[ನೆಲ್ಲಿಯಂಪತಿ]].&lt;ref&gt;{{cite book |author=Tapan K Panda |title=Tourism Marketing |publisher=ICFAI Books |year=2007 |isbn=978-8131404690 |url=https://books.google.com/books?id=4A0j6ZlJQfkC |pages=173–77 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಮುನ್ನಾರ್ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 4,500 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಚಹಾ ತೋಟಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಕುಲಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.&lt;ref name=&quot;FPJ&quot;&gt;{{cite news |title=Kerala: Spellbound by this natural beauty |newspaper=The Free Press Journal |url=https://www.freepressjournal.in/travel/kerala-spellbound-by-this-natural-beauty/636904 |date=2 August 2015 |access-date=27 November 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳದ ಪರಿಸರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ತಾಣಗಳು 12 ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ: [[ಪೆರಿಯಾರ್ ಹುಲಿ ಮೀಸಲು]], [[ಪರಂಬಿಕುಳಂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಚಿನ್ನಾರ್ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಥಟ್ಟೆಕ್ಕಾಡ್ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ವಯನಾಡು ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಕಡಲುಂಡಿ ಪಕ್ಷಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಕರಿಂಪುಳ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಮುತ್ತಂಗ]] ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ, [[ಅರಳಂ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ]], [[ಎರವಿಕುಳಂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]], ಮತ್ತು [[ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ]] ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite book |author=M.R. Biju |title=Sustainable Dimensions Of Tourism Management |publisher=Mittal Publications |year=2006 |isbn=978-8183241298 |url=https://books.google.com/books?id=AkAdvTbg0dEC |pages=151–65 |access-date=30 May 2015}}&lt;/ref&gt; ಕೇರಳ ಬ್ಯಾಕ್ವಾಟರ್ಗಳು ಅಂತರ್ಸಂಪರ್ಕಿತ ನದಿಗಳ (41 ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು), ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಜಾಲವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಆಲಪ್ಪುಳ, [[ಕುಮಾರಕೋಂ]], [[ಪೊನ್ನಾನಿ]], [[ನೀಲೇಶ್ವರಂ]], ಮತ್ತು [[ಪುನ್ನಮದ]] (ಅಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕ ನೆಹರು ಟ್ರೋಫಿ ದೋಣಿ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ), [[ಪತ್ತಿರಮಣಲ್]] [[ಮುಹಮ್ಮ]] ದಲ್ಲಿನ ಸಣ್ಣ ದ್ವೀಪವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. [[ಪದ್ಮನಾಭಪುರಂ ಅರಮನೆ]] ಮತ್ತು [[ಮತ್ತಂಚೇರಿ ಅರಮನೆ]] ಎರಡು ಸಮೀಪದ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳಾಗಿವೆ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/padmanabhapuram-palace/244 |title=Padmanabhapuram Palace |publisher=Kerala Tourism |access-date=2 December 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.keralatourism.org/destination/mattancherry-palace-kochi/178 |title=Mattancherry Palace |publisher=Kerala Tourism |access-date=2 December 2016}}&lt;/ref&gt;

== ಸಹ ನೋಡಿ ==
{{stack|{{Portal|ಭಾರತ}}}}
* [[ಕೇರಳದ ರೂಪರೇಖೆ]]
* [[ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ]]
* [[ದ್ರಾವಿಡರು]]
* [[ಕೇರಳದ ನಗರ ನಿಗಮಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಕೇರಳದ ತಾಲೂಕುಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಕೇರಳದ ನಗರ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಕೇರಳದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಕೇರಳದ ಆದಾಯ ವಿಭಾಗಗಳ ಪಟ್ಟಿ]]
* [[ಕೇರಳದ ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಗಣಿತದ ಶಾಲೆ]]

== ಉಲ್ಲೇಖಗಳು ==
{{Reflist}}

==ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು==
{{notelist}}

=== ಮೂಲಗಳು ===
{{refbegin}}
* {{cite book |title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019 |publisher=Mathrubhumi Printing &amp; Publishing Company Limited |year=2018 |location=[[Kozhikode]] |editor-last=Chandran |editor-first=V. P. |id={{ASIN|8182676444 |country=in}} |language=Malayalam }}
{{refend}}

== ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ ==
{{Further|ಕೇರಳದ ಇತಿಹಾಸ#ಹೆಚ್ಚಿನ ಓದುವಿಕೆ}}
* Bose, Satheese Chandra and Varughese, Shiju Sam (eds.) 2015. ''[https://web.archive.org/web/20150102071757/https://www.orientblackswan.com/display.asp?categoryID=0&amp;isbn=978-8125057222 Kerala Modernity: Ideas, Spaces and Practices in Transition]''. Hyderabad: Orient Blackswan.
* {{cite journal |pmc=7510531 |year=2021 |last1=Chathukulam |first1=Jos |last2=Tharamangalam |first2=Joseph |title=The Kerala model in the time of COVID19: Rethinking state, society and democracy |journal=World Development |volume=137 |article-number=105207 |doi=10.1016/j.worlddev.2020.105207 |pmid=32989341}}
* {{cite journal |url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0971521516656077 |doi=10.1177/0971521516656077 |title=The 'Kudumbashree Woman' and the Kerala Model Woman: Women and Politics in Contemporary Kerala |year=2016 |last1=Devika |first1=J. |journal=Indian Journal of Gender Studies |volume=23 |issue=3 |pages=393–414 |s2cid=151752480|url-access=subscription }}
* {{cite journal |url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/bitstream/1885/19062/2/01_Jeffrey_Legacies_of_Matriliny%3A__the_2005.pdf |jstor=40023536 |title=Legacies of Matriliny: The Place of Women and the &quot;Kerala Model&quot; |last1=Jeffrey |first1=Robin |journal=Pacific Affairs |year=2004 |volume=77 |issue=4 |pages=647–664}}
* {{cite journal |url=http://keralamediaacademy.org/wp-content/uploads/2015/02/Robin-Jeffery.pdf |doi=10.1017/S0021911809000679 |s2cid=146795894 |title=Testing Concepts about Print, Newspapers, and Politics: Kerala, India, 1800–2009 |year=2009 |last1=Jeffrey |first1=Robin |journal=The Journal of Asian Studies |volume=68 |issue=2 |page=465 |access-date=2026-08-03 |archive-date=2022-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202171902/http://keralamediaacademy.org/wp-content/uploads/2015/02/Robin-Jeffery.pdf |url-status=dead }}
* {{cite book |title=Politics, Women and Well-Being: How Kerala became 'a Model' |isbn=978-1-349-12252-3 |last1=Jeffrey |first1=Robin |date=27 July 2016 |publisher=Springer}}
* {{cite book |last1=Ramanathaiyer |first1=Sundar |first2=Stewart |last2=MacPherson |title=Social Development in Kerala: Illusion or Reality? |edition=2nd |publisher=Routledge |year=2018}}

== ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು ==
{{Sister project links|voy=Kerala|Kerala}}

; ಸರ್ಕಾರ
* {{official website|https://www.kerala.gov.in/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118031516/https://www.kerala.gov.in/ |date=18 January 2006 }} ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರದ
* {{official website|https://www.keralatourism.org/}} ಕೇರಳ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ

; ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಹಿತಿ
* {{OSM relation|2018151}}

{{Clear}}
{{Kerala |show=show }}

[[ವರ್ಗ:ಕೇರಳ| ]]
[[ವರ್ಗ:ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ|.]]
[[ವರ್ಗ:1956 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಭಾರತದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳು]]</text>
      <sha1>6l9vj6mvxskbgkg55yozr6kgfzn62fg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Santhosh Goveas/ನನ್ನ ಪ್ರಯೋಗಪುಟ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187682</id>
    <revision>
      <id>1432167</id>
      <parentid>1431927</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh Goveas</username>
        <id>102329</id>
      </contributor>
      <comment>/* ವಿವರಣೆ */</comment>
      <origin>1432167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7004" sha1="jwffpgclf2enc506g5c3utuuvfnlnc3" xml:space="preserve">ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ&lt;ref&gt;name=anita&gt;Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024&lt;/ref&gt;, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.

==ವಿವರಣೆ==
ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ.

==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ==
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.[10]

ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖ==</text>
      <sha1>jwffpgclf2enc506g5c3utuuvfnlnc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432169</id>
      <parentid>1432167</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T03:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Santhosh Goveas</username>
        <id>102329</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ */</comment>
      <origin>1432169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7000" sha1="8hu19radxv617y0y8ww2ui4xagmpqw5" xml:space="preserve">ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮೌನಲೋವಾ ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೆನವಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಥಾರ್ಟಿಕಾ&lt;ref&gt;name=anita&gt;Anita, D. D. and K. R. Sridhar. (2009). [http://www.ccba.uady.mx/ojs/index.php/TSA/article/viewFile/179/37 Assemblage and diversity of fungi associated with mangrove wild legume ''Canavalia cathartica''.]{{Dead link|date=November 2024&lt;/ref&gt;, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಕುಟುಂಬವಾದ ಫ್ಯಾಬೇಸಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಬಿಡುವ [[ಸಸ್ಯ]]ದ ಒಂದು ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ. ಹವಾಯಿಯನ್ ಹೆಸರನ್ನು ಉದ್ದವಾದ ಪರ್ವತ ಎಂದು ಅನುವಾದಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ವಿಷಕಾರಿ ಸಮುದ್ರ ಬೀನ್, ನೆಲದ ಜ್ಯಾಕ್ ಬೀನ್, ಕುದುರೆ ಬೀನ್, ರೇಷ್ಮೆ [[ಸಮುದ್ರ]] ಬೀನ್ ಅಥವಾ ಕಾಡು ಬೀನ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದು ಪ್ಯಾಲಿಯೊಟ್ರೊಪಿಕಲ್ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು [[ಏಷ್ಯಾ]], [[ಆಫ್ರಿಕಾ]], [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]] ಮತ್ತು ಅನೇಕ [[ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ದ್ವೀಪಗಳಲ್ಲಿನ ಉಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಹವಾಯಿಗೆ ಸ್ಥಳೀಯವಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಜಾತಿಯಾಗಿದೆ.

==ವಿವರಣೆ==
ಈ ಸಸ್ಯವು ದಪ್ಪ, ಸುತ್ತುವ, ಏರುವ ಕಾಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಮೂಲಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಪಿನ್ನೇಟ್ ಎಲೆಗಳು ಮೂರು [[ಕಾಗದ]]ದಂತಹ ಚಿಗುರೆಲೆಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಂಡಾಕಾರದ [[ಆಕಾರ]]ದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮೊನಚಾದ ಅಥವಾ ದುಂಡಾದ ತುದಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ.ಈ ಹೂವು ಎರಡು ತುಟಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಗಂಟೆಯ ಆಕಾರದ ಪುಷ್ಪಪಾತ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಮೇಲಿನ ತುಟಿ ಎರಡು ಹಾಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ತುಟಿ ಮೂರು ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹೂವಿನ ಕೊರೊಲ್ಲಾ ಗುಲಾಬಿ ಅಥವಾ ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಬಿಳಿ-ಚುಕ್ಕೆಗಳ ಪ್ರಮಾಣಿತ ದಳ ಮತ್ತು ಎರಡು ರೆಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ಕೀಲ್ ದಳಗಳು ಸರಿಸುಮಾರು 3 ಸೆಂ.ಮೀ (1.2 ಇಂಚು) ಉದ್ದವಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಹಣ್ಣು 13.5 ಸೆಂ.ಮೀ (5.3 ಇಂಚು) ಉದ್ದದಿಂದ 4.5 ಸೆಂ.ಮೀ (1.8 ಇಂಚು) ಅಗಲದವರೆಗೆ ಉಬ್ಬಿಕೊಂಡಿರುವ, ಕಠಿಣವಾದ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಬೀಜವಾಗಿದೆ. ತಾಜಾ, ಪ್ರೌಢ ಬೀಜವು 32 ಗ್ರಾಂ (1.1 ಔನ್ಸ್) ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೂಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ನಯವಾದ [[ಬೀಜ]]ಗಳು ಕೆಂಪು ಮಿಶ್ರಿತ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ್ದಾಗಿದ್ದು, ಗಾಢವಾಗಿ ಗಾಢವಾದ ಕಂದು [[ಬಣ್ಣ]]ದ್ದಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 2 ಸೆಂ.ಮೀ (0.8 ಇಂಚು) ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಒಂದು 1 ಸೆಂ.ಮೀ (0.4 ಇಂಚು) ಅಗಲವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತವೆ.

==ಪರಿಸರ ವಿಜ್ಞಾನ==
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯವು ಮ್ಯಾಂಗ್ರೋವ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬೀಜಗಳು ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ತೇಲುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿ ಮರಳು ದಿಬ್ಬಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಯುತ್ತವೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯವು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಾಪೆ-ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮರಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸವೆತವನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಈ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯವು ಅದರ ನೋಡಲ್ ರೈಜೋಬಿಯಾ, ಅದರ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಮೈಕೋರೈಜೆ ಮತ್ತು ಎಂಡೋಫೈಟಿಕ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಶ್ರೀಮಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಆರ್ಬಸ್ಕುಲರ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಸಹವರ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ಲೋಮೆರೊಮೈಸೆಟ್‌ಗಳು ಗಿಗಾಸ್ಪೊರಾ ಅಲ್ಬಿಡಾ, ಅಕಾಲೋಸ್ಪೊರಾ ಸ್ಪಿನೋಸಾ ಮತ್ತು ಜಿ. ಅಗ್ರಿಗೇಟಮ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಗ್ಲೋಮಸ್‌ನ ಹಲವಾರು ಜಾತಿಗಳು ಸೇರಿವೆ.ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಸಸ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಎಂಡೋಫೈಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿವೆ, ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಜೋಡಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇದು ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಕೊಮೈಸೆಟ್ ಚೈಟೋಮಿಯಮ್ ಗ್ಲೋಬೋಸಮ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಕೊಲೆಟೋಟ್ರಿಚಮ್ ಡೆಮಾಟಿಯಮ್,ಆಸ್ಪರ್ಜಿಲಸ್ ನೈಗರ್, ಎ. ಫ್ಲೇವಸ್, ಫ್ಯುಸಾರಿಯಮ್ ಆಕ್ಸಿಸ್ಪೋರಮ್ ಮತ್ತು ಪೆನಿಸಿಲಿಯಮ್ ಕ್ರೈಸೋಜೆನಮ್ ಅನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸಸ್ಯವು ಆಯೋಜಿಸುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಯ ಜೀವನವು ಕಠಿಣ ಕರಾವಳಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

==ಉಲ್ಲೇಖ==</text>
      <sha1>8hu19radxv617y0y8ww2ui4xagmpqw5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಶಿವ ಶರಣಪ್ಪ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187705</id>
    <revision>
      <id>1432135</id>
      <timestamp>2026-10-15T12:09:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1432135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="390" sha1="bwvrdvy4aw62qzvh30jvdonxaj4ixpc" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಶಿವ ಶರಣಪ್ಪ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೩೯, ೧೫ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>bwvrdvy4aw62qzvh30jvdonxaj4ixpc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Puneeth jaakiee</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187706</id>
    <revision>
      <id>1432152</id>
      <timestamp>2026-10-15T20:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1432152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="377" sha1="lpyruy76iieh213ew81kavw6p1glhfx" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Puneeth jaakiee}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೧:೩೫, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>lpyruy76iieh213ew81kavw6p1glhfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Ganavicg2009</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187707</id>
    <revision>
      <id>1432168</id>
      <timestamp>2026-10-16T03:47:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1432168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="374" sha1="729yxaid25tuuvaz47htofhcjd8ikfv" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Ganavicg2009}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೯:೧೭, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>729yxaid25tuuvaz47htofhcjd8ikfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187708</id>
    <revision>
      <id>1432172</id>
      <timestamp>2026-10-16T04:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1432172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39261" sha1="toqnonc2tfceaorjq611dynfatwvb5g" xml:space="preserve">{{Infobox religious text
| image       = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg
| caption     = Illuminated Guru Granth Sahib folio with ''[[Nishan (Sikhism)|nisan]]'' ([[Mul Mantar]]) in the penmanship of [[Guru Gobind Singh]]
| religion    = [[Sikhism]]
|language     =[[Sant Bhasha]]&lt;br /&gt;([[Punjabi language|Punjabi]] and [[Punjabi dialects and languages|its dialects]], [[Lahnda]], regional [[Prakrit]]s, [[Apabhramsa]], [[Sanskrit]], [[Hindi languages|Hindustani languages]] ([[Brajbhasha]], [[Haryanvi language|Bangru]], [[Awadhi language|Awadhi]], [[Old Hindi]], [[Deccani language|Deccani]]), [[Bhojpuri language|Bhojpuri]], [[Sindhi language|Sindhi]], [[Marathi language|Marathi]], [[Marwari language|Marwari]], [[Bengali language|Bengali]], [[Persian language|Persian]] and [[Arabic]])&lt;ref&gt;Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. &quot;Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and [[Lehndi Panjabi]], Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. &quot;The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout.&quot;&lt;/ref&gt;
|Predecessor  =[[Guru Gobind Singh]]
|name=Guru Granth Sahib&lt;br /&gt;{{nobold|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}}
}}
'''ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್''' - ಸಿಕ್ಖರ ಪೂಜ್ಯ ಮತ ಗ್ರಂಥ : ಗ್ರಂಥರಾಜ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್ ಮತ]] ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕ [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ರಚಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಗೀತಗಳನ್ನೂ ಅವನ ಅನಂತರ ಬಂದ ಅಂಗದ ದೇವ, ಅಮರದಾಸ ರಾಮದಾಸ, ಅರ್ಜನ, ತೇಗಬಹದ್ದೂರ್ ಗುರುಗಳು ರಚಿಸಿದ ಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುವಾದ [[ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗ್|ಗುರು ಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ]] ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ದ್ವಿಪದಿಯನ್ನೂ ಗುರುಗಳ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಶಿಷ್ಯರು ಬರೆದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ಈ ಗ್ರಂಥ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇದನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ೧ನೆಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೃತಸರ]]ದ [[ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ|ಸ್ವರ್ಣ ಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jhutti-Johal |first=Jagbir |url=https://books.google.com/books?id=TJb_i97CG70C&amp;q=Guru+Granth+Sahib+september+1604&amp;pg=PT17 |title=Sikhism Today. |date=2011 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-4411-7001-9 |page=17}}&lt;/ref&gt;
==ರಚನಾ ಕ್ರಮ== 
[[File:Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi.jpg|thumb|Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi, dated to the late 16th century]]
ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳನ್ನು ಅವರವರ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಗೀತಗಳು ಮೂವತ್ತೊಂದು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ; ಅವನ್ನು ರಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದೆ. ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು 974, ಅಂಗದದೇವನವು 62, ಅಮರದಾಸನವು 907, ರಾಮದಾಸನವು 679, ಅರ್ಜನದೇವನವು 2218, ಗುರು ತೇಗಬಹದ್ದೂರನವು 115 ಗೀತಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವದ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ [[ಕಬೀರ್|ಕಬೀರ]]ನ ಹಾಡು 541, ಷೇಕ್ ಫರೀದ್ ಎಂಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನವು 138, ಭಕ್ತ ರವಿದಾಸನವು 41, ರಾಮಾನಂದನದು 1, ಪರಮಾನಂದನದು 1, ಸಾಧನ, ಪೀಪ, ಸೇನ, ಭಿಕನ, ಜಯದೇವ, ಬೇಲಿ - ಇವರವು ಒಂದೆರಡು, ಧನ್ನ, ತ್ರಿಲೋಚನ ಇವರವು ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು [[ನಾಮದೇವ]]ನವು ಕೆಲವು ಸೇರಿವೆ. ಮತ್ತು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿಗೆ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರಿ ಬಾರಿಸಿದ ಮರ್ದನ ರಚಿಸಿದವು 3, ಗುರು ಅಂಗದದೇವ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟ, ಬಲವಂದ ಗಾಯಕ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗಾರರವು 8, ಗುರು ಅಮರದಾಸನ ಮರಿಮಗ ಸುಂದರನದು 1, [[ಸೂರದಾಸ್|ಸೂರದಾಸ]]ನ ಮರಿಮಗ ಪುರಂದರನದು 1, ಸೂರದಾಸನವು 2, ವರದಿ ಕಲಷಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಜೊತೆಯ ಇನ್ನು ಹತ್ತುಮಂದಿ ಗಾಯಕರ 122, ಜಲಾಪ್ ಭಿಕ್ಕ, ಪಾಲ್ಹ, ಭಾಲ, ನಲ್ಹ, ಜ್ಞಾನಿ, ಬಲ, ಮಧುರ ಕಿರಾತ, ಹರವಂಶ ಎಂಬವರವು ಕೆಲವು ಇವೆ&lt;ref name=shapiro924&gt;{{cite journal | last1=Shapiro | first1=Michael C. | last2=Dass | first2=Nirmal | title=Songs of the Saints, from the Adi Granth | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=122 | issue=4 | year=2002 | doi=10.2307/3217680 | pages=924–929| jstor=3217680}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parrinderp256&quot;&gt;{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn |location=United States|isbn = 978-0-87196-129-7|page=256}}&lt;/ref&gt;

ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ೧೪೩೦ ಅಂಗ(ಪುಟ)ಗಳು ಇದ್ದು ೫೮೯೪ ಶಬ್ದ(ಸಾಲು)ಗಳು ಇದ್ದು ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=king359&gt;Anna S. King and JL Brockington (2005), ''The Intimate Other: Love Divine in Indic Religions'', Orient Blackswan, {{ISBN|978-8125028017}}, pp. 359–361&lt;/ref&gt;
{{Pie chart
| caption = ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗುರುಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೀತಗಳು&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xvii&quot;&gt;{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xvii–xix}}&lt;/ref&gt; 
| other = yes
| label1 = [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]]
| value1 = 16.53
| color1 = #808000
| label2 = ಗುರು ಅಂಗದ್
| value2 = 1.10
| color2 = #00FF00
| label3 = ಗುರು ಅಮರ ದಾಸ್
| value3 = 15.38
| color3 = #DAFF00
| label4 = ಗುರು ರಾಮದಾಸ್
| value4 = 11.52
| color4 = #000080
| label5 =ಗುರು ಅರ್ಜುನ
| value5 = 32.63
| color5 = #00DAFF
| label6 = 
| value6 = 
| color6 = 
| label7 = 
| value7 = 
| value8 = 5.92
| label8 = ಗುರು ತೇಜ್ ಬಹದೂರ್
| color7 = 
| color8 = #F4C430|value9
}}
[[File:Map birth place of Writers of Guru Granth Sahib.jpg|thumbnail|right|ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಗುರುಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳ ನಕ್ಷೆ]]

==ರಾಗಗಳು==
ಗೀತಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರಾಗಗಳು ಇವು ; ಶ್ರೀರಾಗ, ಮಜ್ಝ್ ಗೌರೀ, ಅಸಾ, ಗೂಜರಿ, [[ದೇವಗಂಧಾರಿ|ದೇವಗಾಂಧಾರಿ]], ಬಿಹಾಗರ, ವಂಧಸ್, ಸೋರತ್, ಧನಸರಿ, ಜಯತ್‍ಸರಿ, [[ತೋಡಿ]], ಬೈರಾಗಿ, [[ತಿಲಂಗ್|ತಿಲಾಂಗ್]], ಸೂಹಿ, ಬಿಲಾವರ್, ಗೌಂಡ್, ರಾಮಕಲಿ, ನಟ್, ಮಾಳಿಗೌರ, ಮರು, ತುಖಾರಿ, ಕೇದಾರ, ಭೈರೋ, ಬಸಂತ್, ಸಾರಂಗ್, ಮಲಾರ್, ಕಾನ್ರ, [[ಕಲ್ಯಾಣ್]], ಪ್ರಭಾತಿ, [[ಜೈಜೈವಂತಿ|ಜೈಜಾವಂತಿ]].
==ಭಾಷೆ==
[[File:Kartarpur Bir (manuscript or codex) of the Guru Granth Sahib.jpg|thumb|Photograph of the ''Kartarpur Bir'' kept at [[Kartarpur, India|Kartarpur]]. This is the manuscript that was said to have been completed by [[Guru Arjan]] and his scribe, [[Bhai Gurdas]], in 1604 and installed in the [[Golden Temple]]]][[File:19th century manuscript copy, 1704 CE Guru Granth Sahib, Schoyen Collection Norway.jpg|thumb|upright=1.4|A folio from an early 19th-century manuscript copy of the Guru Granth Sahib (Schoyen Collection Norway)]]
ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳು ಆಮೇಲೆ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಗೀತಗಳ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾಚೀನ[[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬೀ]]ೀ. ಇವುಗಳ ಪದಗಳು, ಪದಪ್ರಯೋಗ, ಅವುಗಳ ರಚನೆಯ ದೇಶಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯದು, ಗ್ರಂಥಸ್ಥ ಭಾಷೆಯದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಹಾಯ ತೀರ ಅವಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಅರ್ಥ ಇದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಜನರನ್ನು ಸಿಕ್ಖ್ ಸಮಾಜ ಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಕ್ಖ್ ಮತದಲ್ಲಿ ಗುರು ನಾನಕ್ ಮೊದಲಾಗಿ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ವರೆಗಿನ ಹತ್ತು ಜನ ಗುರುಗಳು ಒಂದೇ ಗುರುವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಆದಿ ಗುರುವಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಅವನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಗುರುವಿಗೆ, ಆತನಿಂದ ಮೂರನೆಯವನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಗುರುವಿನಿಂದ ಹತ್ತನೆಯವನಿಗೆ ಬಂದಿತೆನ್ನುವುದು ಇವರ ನಂಬಿಕೆ. ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ತನ್ನ ಅನಂತರ ಗುರುಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್ ಗುರು ಎಂದು ನಿಯಮಿಸಿ. ಹೀಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರಿಗೆ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ರೇಷ್ಮೆಯ ಕವಚದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ; ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾದರೆ ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ ಶುಚಿಯಾದ ಜನ ಎತ್ತಿ ತರುತ್ತಾರೆ.

ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೀತಗಳು ಹಲವು ಸಲ ಬರುವುದುಂಟು. ರಾತ್ರಿ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನೆಂದು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬ ಬೆಳಗಾಗ ಆ ಮಗು ಸತ್ತಿತು ಎಂದು ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಲೋಕದ ಸುಖವನ್ನು ನೆಚ್ಚಬೇಡ ಎಂದು ಎಚ್ಚರ ನುಡಿಯುವ ಗೀತ - ಸುಮಸುಮಾರು ಅದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಲ ಬಂದಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು. ಒಂದು ರಾಮದಾಸ ಗುರುವಿನದು, ಒಂದು ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನದು.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯನ್ನಿರಿಸಿ ದೇವರ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತಂಗಲು ಸ್ಥಳ ಒದಗಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಧರ್ಮಭೋಧೆ ಮಾಡುವ ಮಂದಿರಗಳು ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಈ ಮತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗುರು ಅಂಗದದೇವನಿಗೆ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥ ನಾಗರೀಲಿಪಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನ ನುಡಿ ಅದಕ್ಕೇ ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಂಗದದೇವ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪಂಜಾಬೀ ವರ್ಣಮಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಬಂದ ಮಾತನ್ನು ಬರೆಯುವ ಲಿಪಿ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು [[ಗುರಮುಖಿ ಲಿಪಿ|ಗುರುಮುಖಿ]] ಎಂದು ಕರೆದ. ಈ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ 35 ಅಕ್ಷರ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರ [[ನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ನಾಗರಿ]] ಅಕ್ಷರದಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರ ಬೇರೆ. ಗುರುಮುಖಿಯ ಸ, ಮ, ವ, ಧ, ನಾಗರಿಯ ಮ, ಭ, ದ, ಪ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಕೃತಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಈಗಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವ. ಗುರುದಾಸ್ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಕರೆದು ಗೀತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ ಅವನ್ನು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆಯಿಸಿದ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲು ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತಗಾಯಕರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಬಹುದಾದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ಪಡೆದ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಭಕ್ತರ ಈ ಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಪದಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಭೇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಗಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಹಾಡಿದ ಆ ಭಕ್ತರು ಕೊಟ್ಟ ಪಾಠ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದು. ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಮಾಡಿದ ಈ ಸಂಗ್ರಹ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೊದಲ ರೂಪ. ಇದು 1604ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಷ್ಕøತ ಅಂತಿಮ ರೂಪ 1705ರಲ್ಲಿ ಗುರು ಗೋಬಿಂದ ಸಿಂಹನಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಇಂಥ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಗ್ರಂಥ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲ. [[ಜಹಾಂಗೀರ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನನ್ನು ಕರೆದು, ತನಗೆ ರುಚಿಸದ ಕೆಲವು ಮಾತನ್ನು ಅದರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಬೇರೆ ಮಾಡಲು ತಾನು ಒಪ್ಪುವವನಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರು ತಿಳಿಸಿ ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಟ್ಟ. ಹರರಾಯ್ ಗುರುವಿನ ಹಿರಿಯಮಗ ರಾಮರಾಯ್ ತಂದೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ [[ಔರಂಗಜೇಬ್|ಔರಂಜೇಬ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುವ ಅರ್ಥದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಿಂದ ಎತ್ತಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದನಂತೆ. ಶ್ಲೋಕ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ರಾಮರಾಯ್, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಿದೆ, ಅದರ ಅರ್ಥ ಬೇರೆ ಎಂದನಂತೆ. ಈ ಮಾತು ಗುರು ಹರರಾಯ್ ಕಿವಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಗುರು, `ನಾನಿನ್ನು ಈ ಮಗನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ವಿರೋಧ ಯಾವ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಸಮ್ಮತಿಸಬೇಡ ಎಂದು ಇವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಇವನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದಾನೆ - ಎಂದನಂತೆ.

ಗುರು ಒಮ್ಮೆ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ವೇಳೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಸಿಕ್ಖರು ಗ್ರಂಥದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಬಂದರು. ದೇಹಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗುರು ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದನಂತೆ. ಏಕೆ ಈ ತೊಂದರೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ - ಎಂದು ಕೇಳಲು ಗುರುವಿನ ಮೂರ್ತಿ, ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ತೋರದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರು ತೋರದೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದನಂತೆ.
==ಸ್ವರೂಪ==
[[File:Large-sized Guru Granth Sahib manuscript that was handwritten by Pratap Singh Giani and completed in 1908 C.E. 03.jpg|thumb|The end part of the handwritten Adi Granth by [[Pratap Singh Giani]] on the first floor of the [[Golden Temple]]|right]]
ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಜಪಜೀ ಎಂಬ ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಕ್, ಓಂಕಾರ್, ಸತ್‍ನಾಂ, ಕರ್ತಾ, ಪುರುಖ್ - ಇವು ಮೊದಲ ಪದಗಳು. ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ : ದೇವರು ಇರುವುದು ಒಬ್ಬ. ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ. ಅವನು ನಿರ್ಭೀತ, ನಿದ್ರ್ವೇಷಿ. ಅವನ ಮೂರ್ತಿ ಕಲಾತೀತ. ಅವನು ಅಜ. ತನ್ನ ಆತ್ಮದ ಆತ್ಮ ಅವನೇ ; ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮನುಜರಿಗೆ ಜ್ಞೇಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಧ್ಯಾನದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಅವನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ; ಹೀಗೆ ಇದ್ದು ಮನ್ವಂತರ ಹರಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಇದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈಗಲೂ ಅವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆ ಅನಂತ ಕಲ್ಪಾಂತರಕ್ಕೂ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯ ಆಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಮಹಾಗ್ರಂಥದ ಸ್ವರೂಪ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು ; ದೇವರನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಲ್ಲೆ ಯೋಚನೆ ಒಂದು ದಾರಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ? ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆ. ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಮಾಡು. ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವನ ಆ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರೂಪು ತಳೆದಿದೆ. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹೊರತು ವಸ್ತುಲೇಶ ಇಲ್ಲ. ಓ ನಾನಕ್ ! ಪರಮಪುರುಷನ ಸಂಕಲ್ಪ ಇರುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನು ಎಂದಾಗಲಿ ಅಹಂ ಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಾತನ್ನು ಉಸುರನು. ಓ ನಾನಕ್ ! ನಾವು ಇಷ್ಟನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸಾಕು : ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ದೈವ ಎಲ್ಲರ ಪಾಲಿನ ಏಕೈಕ ಜ್ಯೋತಿ. ಅವನನ್ನು ಒಂದು ವಿಗ್ರಹವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ದಿಟ, ಮಾನವ ಅವನ ಆಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾರ. ಆತನ ನಾಮವನ್ನಾಲಿಸಿದರೆ ಪಾಪ, ದುಃಖ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದವರ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ, ಕೆಡಿಸಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ. ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆತನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ? `ನಿನ್ನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಯಾರಿಗುಂಟು ಓ ಪ್ರಭೂ ! ನನ್ನಂಥ ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಜಂತು ನಿನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಣ್ಣಿಸÀಬಹುದು ? ನಿನ್ನ ನಾಮಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ನಿನ್ನ ನಿವಾಸಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ಅನಂತ ಕೋಟಿ ಲೆಕ್ಕದ ನಿನ್ನ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಊಹೆ ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲ ಮೇರೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅನಂತಕೋಟಿಯೆಂದು ಎಣಿಕೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು. ಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆ, ತಪಸ್ಸು, ದಯೆ, ದಾನ ಮೊದಲಾದವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರದಷ್ಟು. ಆದರೆ ನಾಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂಬಿ ಭಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ತಿಂಗಳ ಅಥವಾ ವಾರದ ಯಾವ ದಿವಸ, ಯಾವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ನೀನು ಯಾವಾಗ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ? ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೇವರೊಬ್ಬ ಬಲ್ಲ, ತಾನು ಅದನ್ನು ಎಂದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು. ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದವರು ನೀನು ಎಷ್ಟು ಹಿರಿಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾಣದೇ ಇದ್ದಾರೆ. ನದೀನದಗಳು ಇಳಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕಾಣವು.

ಇರುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಧನವನ್ನು ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡಲು ನಿನ್ನ ಅಳವಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ವಿಚಾರಿಸುವಂತೆ ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲು ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಅವನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ನಾನಕ್ ! ಕರುಣಾಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಭು ಒಂದು ನೋಟದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಖಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನೀರು ನಮ್ಮ ತಂದೆ, ನೆಲ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ, ಹಗಲು ಇರುಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಕುವ ದಾದಿಯರು. ನಿನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯತ್ನ ಮಾಡುವರು ನಿನ್ನ ಆಳದಲ್ಲಿ ದಾರಿಗೆಡುತ್ತಾರೆ. ಓ ನನ್ನ ಜೀವವೇ ! ನೀನೇಕೆ ಹೀಗೆ ಒದ್ದಾಡಿ ಕಳವಳಪಡುತ್ತೀಯೇ ? ದೇವರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನೀ ಕಾಣೆಯಾ ? ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಜೀವ ಜಂತುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳೆದುರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭೂ ! ಓ ಸ್ರಷ್ಟಾರ ! ಓ ಸತ್ಯ! ನಿನ್ನ ಮನ ಎಂತು, ಅಂತು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೀನು ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ಇರುವುದು ಏನೋ ಅದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನದು. ಜೀವರಾಶಿ ಎಲ್ಲಾ ನೀನು ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟ. ನೀನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಂತೆ. ಒಬ್ಬ ತಾನೂ ಬೇರೆಯಾದ. ನೀನು ಸೇರಿ ಬಂದೆ, ಒಬ್ಬ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತ. ಗಗನ ನಿನ್ನ ತಾಂಬಾಳ ; ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ನಿನ್ನ ಹಣತೆಗಳು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಹಾಮಾಲೆ ಚೆಲ್ಲಿದ ಮುತ್ತಿನಂತಿದೆ ; ಚಂದ್ರನ ವನಗಳು ನಿನಗೆ ಧೂಪ ; ಮಾರುತಗಳು ನಿನ್ನ ರಾಜವೀಜನವನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿವೆ ; ಕಾನನಗಳ ಪುಷ್ಪರಾಜಿ ನಿನ್ನ ಪದದೆಡೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ; ಓ ಭಯನಾಶಕ ! ಇದು ಎಂಥ ಅದ್ಭುತ ದೀಪೋತ್ಸವ ; ಪ್ರಭು ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು ದೂರವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇದರ ಅದರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು. ಕೇಳು ನನ್ನ ಹೃದಯವೇ ; ನೀನು ನೀರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವಂತೆ ನೀನು ದೇವರನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರೀತಿಸು. ನಾನಕ್, ದೇವರು ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ; ದೇವರು ಏಕೈಕ ಲಕ್ಷ್ಯ. ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಶರಣಿಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮ, ಪ್ರಚಂಡ ಕೀರ್ತಿ, ಮಣ್ಣು ಹುಡಿಯಂತೆ ತೀರ ವ್ಯರ್ಥ. ದೇವರು ಯಾರನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ; ಅವನೀಗ ಉದ್ಧಾರವಾದ. ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ ಚೆನ್ನಾದ ಬಟ್ಟೆ ಇಷ್ಟರಿಂದ ಬಂದ ಫಲವೇನು, ನಮ್ಮ ಒಳಗೆ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ? ಮಾನವನ ದೇವನ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಎಂದರೆ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು. ಲೋಕದ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಚೇತನರು ಕಂಡು ಮರೆಯುವ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದ ಜೀವಗಳು. ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ, ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ.

ಬಹು ಪಾಲು ಜನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಚ ಕೊಂಚವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾ ಎಂದು ಕರೆಯದೆ ಬರುತ್ತದೆಂದು ನೆನೆಯದೆ, ಸಾವು ಬಂದಾಗ, ನಾನಕ್, ಈ ಹಾಳು ಕಳವಿನ ತಪ್ಪಿಗೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ ? ಜೀವದ ಮೂಗುದಾರ ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಮೆಯ್ಗಳ ಕೂಟ ಎಷ್ಟೇ ನಿಕಟವಾಗಲಿ ಕೂಟವಲ್ಲ. ಚೇತನ ಚೇತನ ಯಾವಾಗ ಕೂಡುತ್ತವೆ ಆಗ ನಾವು ದಿಟವಾದ ಕೂಟದ ಮಾತಾಡಬಹುದು. ನಿಸರ್ಗ ಹೊರಗಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಕುರುಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲೇಕೆ ? ದೇವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಯಾರು, ಅವನೀಗ, ನಾನಕ್ ದಿಟವಾಗಿ ಕುರುಡ. ದಿಟವಾಗಿ ಗುರು ಆದವನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಯಾರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ? ಇಹದಲ್ಲಿ ಪರದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದೇವರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ. ಪ್ರಭು! ನೀನೆ ಗುರು. ನೀನು ಅವನ ಶಿಷ್ಯ. ಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವಂದು ನಾನು ದಿಟವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಭು ! ನಿನ್ನ ಸೇವಕ ನಾನಕನಿಗೆ ಈ ಒಂದು ಹಂಬಲ ! ನೀನು ಸಲ್ಲಿಸು ; ನನಗೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ನೀಡು. ಈ ಒಡಲಿಗೆ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಧರ್ಮ ಇದು. ಭಗವನ್ನಾಮವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಚ್ಛರಿಸುವುದು ; ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಡುವುದನ್ನು ಮಂದಿರಗಳೆಲ್ಲ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಮಂದಿರ, ನಾನಕ್, ದೇವರು ಆವಾಸಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಾನವ ಹೃದಯ. ದೇವನನ್ನು ಬಲ್ಲವನನ್ನು ದೇವರನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಒಂದನ್ನು ನೆನೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ನನ್ನ ತಂದೆ, ನೀನು ನನ್ನ ತಾಯಿ, ನೀನು ನನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟು, ನೀನು ನನ್ನ ನಂಟು. ಎಲ್ಲ ಎಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ರಕ್ಷಕ. ನಾನು ಅಂಜಲಿಏಕೆ ? ಚಿಂತಿಸಲಿ ಏಕೆ. ನನ್ನ ಆಸೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದವು. ನನ್ನ ಶಾಂತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಪ್ರಿಯನ ಕಥೆ ಇನಿದಾಗಿದೆ. ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ, ನನ್ನ ರತ್ನ, ಅವನನ್ನು ನಾನು ಮರಳಿ ಪಡೆದೆ. ಮನುಷ್ಯ ದೇವರನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಟೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಆಮೇಲೆ ಅವನ ಕರ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಸಾಯಲು ಒಪ್ಪು. ಬದುಕುವ ಆಸೆಯನ್ನು ತೊರೆ. ಎಲ್ಲರ ಅಡಿಯ ಧೂಳಾಗು. ಆಮೇಲೆ ನನ್ನತ್ತ ಬಾ ! ದುಃಖದಿಂದ ಭೂಗತನಾಗದೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟನಾಗದೆ ಅಹಂಕಾರ, ಲೋಭ, ಪ್ರಕಾಮಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರ ಇರುವಂಥ ಮನುಷ್ಯ ದೇವರ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ನಾನಕ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೈವ ಪ್ರೇಮದ ಒಂದಾದರೂ ಕಿಡಿ ಎಂದೂ ಹೊತ್ತದ ಹೃದಯದ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹ ಒಂದು ಹಂದಿಯ, ಒಂದು ನಾಯಿ, ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಲ್ಲ. ಚೈತ್ರಾನಿಲ ಭಯದಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತದೆ. ನೂರು ಸಾವಿರ ನದಿಗಳು ಭಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಯ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು, ನಾನಕ್ ನೀರಾಕಾರನಾದ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಅವನೊಬ್ಬನಿಗೆ. ನನಗೆ ಈ ನೋವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇದರ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಹೆಸರು ಹೇಳಿದೆ, ನಾನು ಬಾಳಿದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಮರೆತೆ ಸತ್ತೆ. ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಭಯಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಕೊಡು. ಸಾವಿನ ಭಯ ಆಗ ಭಯಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಲಗುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಲೋಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಉನ್ನತ ಕೃತಿ. ದೈವಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಹಜ ಸುಂದರ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಇದರ ಗೀತಗಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳೋ ಅಷ್ಟೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇದರ ಕೆಲವು ಮಾತು [[ವೇದ]] [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತು]]ಗಳ ಛಾಯೆ ಆಗಿವೆ ; ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸುಂದರ ಸರಳ ಚೇತನಗಳ ಸರಳ ಸುಂದರ ಪ್ರಕಾಶನ ಆಗಿವೆ. ಸರಳ ಸುಂದರ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಕಾವ್ಯದ ರಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು :
&lt;poem&gt;
ಅಶ್ರುತಗಾನ ನಿನ್ನ ಮಂದಿರದ ದುಂದುಭಿ ಧ್ವಾನ. 
ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣು ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಕಣ್ಣಿಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಆಕಾರ ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಆಕಾರ ಇಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಪಾವನಾಂಘ್ರಿ ಸಾವಿರ ಇದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಒಂದಾದರೂ ಪಾದ ಇಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಘ್ರಾಣ ಸಾವಿರ ; ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಘ್ರಾಣ ಇಲ್ಲ. 
ಇದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಲೀಲೆ ; ಇದರಿಂದ ನಾನು ಮರುಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. 
ಒಂದೊಂದಿ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಜ್ಯೋತಿ ಇದೆ ; ಆ ಜ್ಯೋತಿ ನೀನು. 
ದೇವರಿಂದಲೆ ಬಂದ ಆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಹೃದಯವೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. 
ಇದ್ದೂ ಈ ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿ ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶ ದೊರೆತ ಮೇಲೆಯೆ ಆವಿಷ್ಕತವಾಗುತ್ತದೆ. 
ಓ ಪ್ರಭು ; ದುಂಬಿ ಹೂವಿನ ರಸಕ್ಕೆ ಹಂಬಲಿಸುವಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. 
ಹಗಲೇನು ಇರುಳೇನು ನನಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿ ಆಸರು. 
ನಾನಕನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕರುಣೆಯ ಜಲವನ್ನು ನೀಡು. 
ಅವನು ಸಾರಂಗದಂತೆ, ಮೇಘದಂತೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಹನಿಯನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಚಾತಕದಂತೆ, ಆಗಿದ್ದಾನೆ. 
ಅವನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಹೆಸರ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸುವಂತೆ ಮಾಡು.&lt;/poem&gt;
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
File:Title-page of 'The Ādi Granth - Or, the Holy Scriptures of the Sikhs' by Ernest Trumpp, 1877.jpg|Title-page of ''The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs'' by Ernest Trumpp, 1877
File:English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in 'The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors' (volume 1), 1909.jpg|English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in ''The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' (volume 1), 1909
&lt;/gallery&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.panjabdigilib.org/ Panjab Digital Library]
* [http://www.srigranth.org/ Sri Granth]
* [https://www.khojgurbani.org/ Khoj Gurbani, several translations]
* [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ DISR – German Informationcenter for Sikh Religion]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==</text>
      <sha1>toqnonc2tfceaorjq611dynfatwvb5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432173</id>
      <parentid>1432172</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39305" sha1="eqcssz0a08o8tyoowewk4zs7cyoyc4n" xml:space="preserve">{{Infobox religious text
| image       = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg
| caption     = Illuminated Guru Granth Sahib folio with ''[[Nishan (Sikhism)|nisan]]'' ([[Mul Mantar]]) in the penmanship of [[Guru Gobind Singh]]
| religion    = [[Sikhism]]
|language     =[[Sant Bhasha]]&lt;br /&gt;([[Punjabi language|Punjabi]] and [[Punjabi dialects and languages|its dialects]], [[Lahnda]], regional [[Prakrit]]s, [[Apabhramsa]], [[Sanskrit]], [[Hindi languages|Hindustani languages]] ([[Brajbhasha]], [[Haryanvi language|Bangru]], [[Awadhi language|Awadhi]], [[Old Hindi]], [[Deccani language|Deccani]]), [[Bhojpuri language|Bhojpuri]], [[Sindhi language|Sindhi]], [[Marathi language|Marathi]], [[Marwari language|Marwari]], [[Bengali language|Bengali]], [[Persian language|Persian]] and [[Arabic]])&lt;ref&gt;Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. &quot;Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and [[Lehndi Panjabi]], Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. &quot;The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout.&quot;&lt;/ref&gt;
|Predecessor  =[[Guru Gobind Singh]]
|name=Guru Granth Sahib&lt;br /&gt;{{nobold|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}}
}}
'''ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್''' - ಸಿಕ್ಖರ ಪೂಜ್ಯ ಮತ ಗ್ರಂಥ : ಗ್ರಂಥರಾಜ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್ ಮತ]] ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕ [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ರಚಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಗೀತಗಳನ್ನೂ ಅವನ ಅನಂತರ ಬಂದ ಅಂಗದ ದೇವ, ಅಮರದಾಸ ರಾಮದಾಸ, ಅರ್ಜನ, ತೇಗಬಹದ್ದೂರ್ ಗುರುಗಳು ರಚಿಸಿದ ಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುವಾದ [[ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗ್|ಗುರು ಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ]] ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ದ್ವಿಪದಿಯನ್ನೂ ಗುರುಗಳ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಶಿಷ್ಯರು ಬರೆದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ಈ ಗ್ರಂಥ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇದನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ೧ನೆಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೃತಸರ]]ದ [[ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ|ಸ್ವರ್ಣ ಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jhutti-Johal |first=Jagbir |url=https://books.google.com/books?id=TJb_i97CG70C&amp;q=Guru+Granth+Sahib+september+1604&amp;pg=PT17 |title=Sikhism Today. |date=2011 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-4411-7001-9 |page=17}}&lt;/ref&gt;
==ರಚನಾ ಕ್ರಮ== 
[[File:Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi.jpg|thumb|Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi, dated to the late 16th century]]
ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳನ್ನು ಅವರವರ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಗೀತಗಳು ಮೂವತ್ತೊಂದು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ; ಅವನ್ನು ರಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದೆ. ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು 974, ಅಂಗದದೇವನವು 62, ಅಮರದಾಸನವು 907, ರಾಮದಾಸನವು 679, ಅರ್ಜನದೇವನವು 2218, ಗುರು ತೇಗಬಹದ್ದೂರನವು 115 ಗೀತಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವದ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ [[ಕಬೀರ್|ಕಬೀರ]]ನ ಹಾಡು 541, ಷೇಕ್ ಫರೀದ್ ಎಂಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನವು 138, ಭಕ್ತ ರವಿದಾಸನವು 41, ರಾಮಾನಂದನದು 1, ಪರಮಾನಂದನದು 1, ಸಾಧನ, ಪೀಪ, ಸೇನ, ಭಿಕನ, ಜಯದೇವ, ಬೇಲಿ - ಇವರವು ಒಂದೆರಡು, ಧನ್ನ, ತ್ರಿಲೋಚನ ಇವರವು ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು [[ನಾಮದೇವ]]ನವು ಕೆಲವು ಸೇರಿವೆ. ಮತ್ತು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿಗೆ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರಿ ಬಾರಿಸಿದ ಮರ್ದನ ರಚಿಸಿದವು 3, ಗುರು ಅಂಗದದೇವ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟ, ಬಲವಂದ ಗಾಯಕ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗಾರರವು 8, ಗುರು ಅಮರದಾಸನ ಮರಿಮಗ ಸುಂದರನದು 1, [[ಸೂರದಾಸ್|ಸೂರದಾಸ]]ನ ಮರಿಮಗ ಪುರಂದರನದು 1, ಸೂರದಾಸನವು 2, ವರದಿ ಕಲಷಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಜೊತೆಯ ಇನ್ನು ಹತ್ತುಮಂದಿ ಗಾಯಕರ 122, ಜಲಾಪ್ ಭಿಕ್ಕ, ಪಾಲ್ಹ, ಭಾಲ, ನಲ್ಹ, ಜ್ಞಾನಿ, ಬಲ, ಮಧುರ ಕಿರಾತ, ಹರವಂಶ ಎಂಬವರವು ಕೆಲವು ಇವೆ&lt;ref name=shapiro924&gt;{{cite journal | last1=Shapiro | first1=Michael C. | last2=Dass | first2=Nirmal | title=Songs of the Saints, from the Adi Granth | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=122 | issue=4 | year=2002 | doi=10.2307/3217680 | pages=924–929| jstor=3217680}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parrinderp256&quot;&gt;{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn |location=United States|isbn = 978-0-87196-129-7|page=256}}&lt;/ref&gt;

ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ೧೪೩೦ ಅಂಗ(ಪುಟ)ಗಳು ಇದ್ದು ೫೮೯೪ ಶಬ್ದ(ಸಾಲು)ಗಳು ಇದ್ದು ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=king359&gt;Anna S. King and JL Brockington (2005), ''The Intimate Other: Love Divine in Indic Religions'', Orient Blackswan, {{ISBN|978-8125028017}}, pp. 359–361&lt;/ref&gt;
{{Pie chart
| caption = ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗುರುಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೀತಗಳು&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xvii&quot;&gt;{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xvii–xix}}&lt;/ref&gt; 
| other = yes
| label1 = [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]]
| value1 = 16.53
| color1 = #808000
| label2 = ಗುರು ಅಂಗದ್
| value2 = 1.10
| color2 = #00FF00
| label3 = ಗುರು ಅಮರ ದಾಸ್
| value3 = 15.38
| color3 = #DAFF00
| label4 = ಗುರು ರಾಮದಾಸ್
| value4 = 11.52
| color4 = #000080
| label5 =ಗುರು ಅರ್ಜುನ
| value5 = 32.63
| color5 = #00DAFF
| label6 = 
| value6 = 
| color6 = 
| label7 = 
| value7 = 
| value8 = 5.92
| label8 = ಗುರು ತೇಜ್ ಬಹದೂರ್
| color7 = 
| color8 = #F4C430|value9
}}
[[File:Map birth place of Writers of Guru Granth Sahib.jpg|thumbnail|right|ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಗುರುಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳ ನಕ್ಷೆ]]

==ರಾಗಗಳು==
ಗೀತಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರಾಗಗಳು ಇವು ; ಶ್ರೀರಾಗ, ಮಜ್ಝ್ ಗೌರೀ, ಅಸಾ, ಗೂಜರಿ, [[ದೇವಗಂಧಾರಿ|ದೇವಗಾಂಧಾರಿ]], ಬಿಹಾಗರ, ವಂಧಸ್, ಸೋರತ್, ಧನಸರಿ, ಜಯತ್‍ಸರಿ, [[ತೋಡಿ]], ಬೈರಾಗಿ, [[ತಿಲಂಗ್|ತಿಲಾಂಗ್]], ಸೂಹಿ, ಬಿಲಾವರ್, ಗೌಂಡ್, ರಾಮಕಲಿ, ನಟ್, ಮಾಳಿಗೌರ, ಮರು, ತುಖಾರಿ, ಕೇದಾರ, ಭೈರೋ, ಬಸಂತ್, ಸಾರಂಗ್, ಮಲಾರ್, ಕಾನ್ರ, [[ಕಲ್ಯಾಣ್]], ಪ್ರಭಾತಿ, [[ಜೈಜೈವಂತಿ|ಜೈಜಾವಂತಿ]].
==ಭಾಷೆ==
[[File:Kartarpur Bir (manuscript or codex) of the Guru Granth Sahib.jpg|thumb|Photograph of the ''Kartarpur Bir'' kept at [[Kartarpur, India|Kartarpur]]. This is the manuscript that was said to have been completed by [[Guru Arjan]] and his scribe, [[Bhai Gurdas]], in 1604 and installed in the [[Golden Temple]]]][[File:19th century manuscript copy, 1704 CE Guru Granth Sahib, Schoyen Collection Norway.jpg|thumb|upright=1.4|A folio from an early 19th-century manuscript copy of the Guru Granth Sahib (Schoyen Collection Norway)]]
ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳು ಆಮೇಲೆ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಗೀತಗಳ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾಚೀನ[[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬೀ]]ೀ. ಇವುಗಳ ಪದಗಳು, ಪದಪ್ರಯೋಗ, ಅವುಗಳ ರಚನೆಯ ದೇಶಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯದು, ಗ್ರಂಥಸ್ಥ ಭಾಷೆಯದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಹಾಯ ತೀರ ಅವಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಅರ್ಥ ಇದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಜನರನ್ನು ಸಿಕ್ಖ್ ಸಮಾಜ ಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಕ್ಖ್ ಮತದಲ್ಲಿ ಗುರು ನಾನಕ್ ಮೊದಲಾಗಿ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ವರೆಗಿನ ಹತ್ತು ಜನ ಗುರುಗಳು ಒಂದೇ ಗುರುವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಆದಿ ಗುರುವಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಅವನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಗುರುವಿಗೆ, ಆತನಿಂದ ಮೂರನೆಯವನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಗುರುವಿನಿಂದ ಹತ್ತನೆಯವನಿಗೆ ಬಂದಿತೆನ್ನುವುದು ಇವರ ನಂಬಿಕೆ. ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ತನ್ನ ಅನಂತರ ಗುರುಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್ ಗುರು ಎಂದು ನಿಯಮಿಸಿ. ಹೀಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರಿಗೆ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ರೇಷ್ಮೆಯ ಕವಚದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ; ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾದರೆ ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ ಶುಚಿಯಾದ ಜನ ಎತ್ತಿ ತರುತ್ತಾರೆ.

ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೀತಗಳು ಹಲವು ಸಲ ಬರುವುದುಂಟು. ರಾತ್ರಿ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನೆಂದು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬ ಬೆಳಗಾಗ ಆ ಮಗು ಸತ್ತಿತು ಎಂದು ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಲೋಕದ ಸುಖವನ್ನು ನೆಚ್ಚಬೇಡ ಎಂದು ಎಚ್ಚರ ನುಡಿಯುವ ಗೀತ - ಸುಮಸುಮಾರು ಅದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಲ ಬಂದಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು. ಒಂದು ರಾಮದಾಸ ಗುರುವಿನದು, ಒಂದು ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನದು.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯನ್ನಿರಿಸಿ ದೇವರ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತಂಗಲು ಸ್ಥಳ ಒದಗಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಧರ್ಮಭೋಧೆ ಮಾಡುವ ಮಂದಿರಗಳು ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಈ ಮತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗುರು ಅಂಗದದೇವನಿಗೆ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥ ನಾಗರೀಲಿಪಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನ ನುಡಿ ಅದಕ್ಕೇ ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಂಗದದೇವ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪಂಜಾಬೀ ವರ್ಣಮಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಬಂದ ಮಾತನ್ನು ಬರೆಯುವ ಲಿಪಿ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು [[ಗುರಮುಖಿ ಲಿಪಿ|ಗುರುಮುಖಿ]] ಎಂದು ಕರೆದ. ಈ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ 35 ಅಕ್ಷರ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರ [[ನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ನಾಗರಿ]] ಅಕ್ಷರದಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರ ಬೇರೆ. ಗುರುಮುಖಿಯ ಸ, ಮ, ವ, ಧ, ನಾಗರಿಯ ಮ, ಭ, ದ, ಪ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಕೃತಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಈಗಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವ. ಗುರುದಾಸ್ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಕರೆದು ಗೀತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ ಅವನ್ನು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆಯಿಸಿದ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲು ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತಗಾಯಕರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಬಹುದಾದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ಪಡೆದ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಭಕ್ತರ ಈ ಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಪದಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಭೇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಗಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಹಾಡಿದ ಆ ಭಕ್ತರು ಕೊಟ್ಟ ಪಾಠ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದು. ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಮಾಡಿದ ಈ ಸಂಗ್ರಹ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೊದಲ ರೂಪ. ಇದು 1604ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಷ್ಕøತ ಅಂತಿಮ ರೂಪ 1705ರಲ್ಲಿ ಗುರು ಗೋಬಿಂದ ಸಿಂಹನಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಇಂಥ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಗ್ರಂಥ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲ. [[ಜಹಾಂಗೀರ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನನ್ನು ಕರೆದು, ತನಗೆ ರುಚಿಸದ ಕೆಲವು ಮಾತನ್ನು ಅದರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಬೇರೆ ಮಾಡಲು ತಾನು ಒಪ್ಪುವವನಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರು ತಿಳಿಸಿ ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಟ್ಟ. ಹರರಾಯ್ ಗುರುವಿನ ಹಿರಿಯಮಗ ರಾಮರಾಯ್ ತಂದೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ [[ಔರಂಗಜೇಬ್|ಔರಂಜೇಬ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುವ ಅರ್ಥದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಿಂದ ಎತ್ತಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದನಂತೆ. ಶ್ಲೋಕ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ರಾಮರಾಯ್, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಿದೆ, ಅದರ ಅರ್ಥ ಬೇರೆ ಎಂದನಂತೆ. ಈ ಮಾತು ಗುರು ಹರರಾಯ್ ಕಿವಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಗುರು, `ನಾನಿನ್ನು ಈ ಮಗನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ವಿರೋಧ ಯಾವ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಸಮ್ಮತಿಸಬೇಡ ಎಂದು ಇವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಇವನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದಾನೆ - ಎಂದನಂತೆ.

ಗುರು ಒಮ್ಮೆ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ವೇಳೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಸಿಕ್ಖರು ಗ್ರಂಥದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಬಂದರು. ದೇಹಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗುರು ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದನಂತೆ. ಏಕೆ ಈ ತೊಂದರೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ - ಎಂದು ಕೇಳಲು ಗುರುವಿನ ಮೂರ್ತಿ, ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ತೋರದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರು ತೋರದೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದನಂತೆ.
==ಸ್ವರೂಪ==
[[File:Large-sized Guru Granth Sahib manuscript that was handwritten by Pratap Singh Giani and completed in 1908 C.E. 03.jpg|thumb|The end part of the handwritten Adi Granth by [[Pratap Singh Giani]] on the first floor of the [[Golden Temple]]|right]]
ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಜಪಜೀ ಎಂಬ ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಕ್, ಓಂಕಾರ್, ಸತ್‍ನಾಂ, ಕರ್ತಾ, ಪುರುಖ್ - ಇವು ಮೊದಲ ಪದಗಳು. ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ : ದೇವರು ಇರುವುದು ಒಬ್ಬ. ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ. ಅವನು ನಿರ್ಭೀತ, ನಿದ್ರ್ವೇಷಿ. ಅವನ ಮೂರ್ತಿ ಕಲಾತೀತ. ಅವನು ಅಜ. ತನ್ನ ಆತ್ಮದ ಆತ್ಮ ಅವನೇ ; ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮನುಜರಿಗೆ ಜ್ಞೇಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಧ್ಯಾನದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಅವನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ; ಹೀಗೆ ಇದ್ದು ಮನ್ವಂತರ ಹರಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಇದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈಗಲೂ ಅವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆ ಅನಂತ ಕಲ್ಪಾಂತರಕ್ಕೂ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯ ಆಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಮಹಾಗ್ರಂಥದ ಸ್ವರೂಪ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು ; ದೇವರನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಲ್ಲೆ ಯೋಚನೆ ಒಂದು ದಾರಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ? ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆ. ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಮಾಡು. ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವನ ಆ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರೂಪು ತಳೆದಿದೆ. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹೊರತು ವಸ್ತುಲೇಶ ಇಲ್ಲ. ಓ ನಾನಕ್ ! ಪರಮಪುರುಷನ ಸಂಕಲ್ಪ ಇರುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನು ಎಂದಾಗಲಿ ಅಹಂ ಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಾತನ್ನು ಉಸುರನು. ಓ ನಾನಕ್ ! ನಾವು ಇಷ್ಟನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸಾಕು : ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ದೈವ ಎಲ್ಲರ ಪಾಲಿನ ಏಕೈಕ ಜ್ಯೋತಿ. ಅವನನ್ನು ಒಂದು ವಿಗ್ರಹವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ದಿಟ, ಮಾನವ ಅವನ ಆಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾರ. ಆತನ ನಾಮವನ್ನಾಲಿಸಿದರೆ ಪಾಪ, ದುಃಖ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದವರ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ, ಕೆಡಿಸಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ. ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆತನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ? `ನಿನ್ನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಯಾರಿಗುಂಟು ಓ ಪ್ರಭೂ ! ನನ್ನಂಥ ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಜಂತು ನಿನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಣ್ಣಿಸÀಬಹುದು ? ನಿನ್ನ ನಾಮಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ನಿನ್ನ ನಿವಾಸಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ಅನಂತ ಕೋಟಿ ಲೆಕ್ಕದ ನಿನ್ನ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಊಹೆ ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲ ಮೇರೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅನಂತಕೋಟಿಯೆಂದು ಎಣಿಕೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು. ಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆ, ತಪಸ್ಸು, ದಯೆ, ದಾನ ಮೊದಲಾದವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರದಷ್ಟು. ಆದರೆ ನಾಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂಬಿ ಭಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ತಿಂಗಳ ಅಥವಾ ವಾರದ ಯಾವ ದಿವಸ, ಯಾವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ನೀನು ಯಾವಾಗ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ? ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೇವರೊಬ್ಬ ಬಲ್ಲ, ತಾನು ಅದನ್ನು ಎಂದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು. ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದವರು ನೀನು ಎಷ್ಟು ಹಿರಿಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾಣದೇ ಇದ್ದಾರೆ. ನದೀನದಗಳು ಇಳಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕಾಣವು.

ಇರುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಧನವನ್ನು ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡಲು ನಿನ್ನ ಅಳವಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ವಿಚಾರಿಸುವಂತೆ ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲು ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಅವನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ನಾನಕ್ ! ಕರುಣಾಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಭು ಒಂದು ನೋಟದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಖಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನೀರು ನಮ್ಮ ತಂದೆ, ನೆಲ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ, ಹಗಲು ಇರುಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಕುವ ದಾದಿಯರು. ನಿನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯತ್ನ ಮಾಡುವರು ನಿನ್ನ ಆಳದಲ್ಲಿ ದಾರಿಗೆಡುತ್ತಾರೆ. ಓ ನನ್ನ ಜೀವವೇ ! ನೀನೇಕೆ ಹೀಗೆ ಒದ್ದಾಡಿ ಕಳವಳಪಡುತ್ತೀಯೇ ? ದೇವರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನೀ ಕಾಣೆಯಾ ? ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಜೀವ ಜಂತುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳೆದುರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭೂ ! ಓ ಸ್ರಷ್ಟಾರ ! ಓ ಸತ್ಯ! ನಿನ್ನ ಮನ ಎಂತು, ಅಂತು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೀನು ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ಇರುವುದು ಏನೋ ಅದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನದು. ಜೀವರಾಶಿ ಎಲ್ಲಾ ನೀನು ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟ. ನೀನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಂತೆ. ಒಬ್ಬ ತಾನೂ ಬೇರೆಯಾದ. ನೀನು ಸೇರಿ ಬಂದೆ, ಒಬ್ಬ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತ. ಗಗನ ನಿನ್ನ ತಾಂಬಾಳ ; ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ನಿನ್ನ ಹಣತೆಗಳು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಹಾಮಾಲೆ ಚೆಲ್ಲಿದ ಮುತ್ತಿನಂತಿದೆ ; ಚಂದ್ರನ ವನಗಳು ನಿನಗೆ ಧೂಪ ; ಮಾರುತಗಳು ನಿನ್ನ ರಾಜವೀಜನವನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿವೆ ; ಕಾನನಗಳ ಪುಷ್ಪರಾಜಿ ನಿನ್ನ ಪದದೆಡೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ; ಓ ಭಯನಾಶಕ ! ಇದು ಎಂಥ ಅದ್ಭುತ ದೀಪೋತ್ಸವ ; ಪ್ರಭು ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು ದೂರವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇದರ ಅದರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು. ಕೇಳು ನನ್ನ ಹೃದಯವೇ ; ನೀನು ನೀರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವಂತೆ ನೀನು ದೇವರನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರೀತಿಸು. ನಾನಕ್, ದೇವರು ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ; ದೇವರು ಏಕೈಕ ಲಕ್ಷ್ಯ. ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಶರಣಿಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮ, ಪ್ರಚಂಡ ಕೀರ್ತಿ, ಮಣ್ಣು ಹುಡಿಯಂತೆ ತೀರ ವ್ಯರ್ಥ. ದೇವರು ಯಾರನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ; ಅವನೀಗ ಉದ್ಧಾರವಾದ. ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ ಚೆನ್ನಾದ ಬಟ್ಟೆ ಇಷ್ಟರಿಂದ ಬಂದ ಫಲವೇನು, ನಮ್ಮ ಒಳಗೆ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ? ಮಾನವನ ದೇವನ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಎಂದರೆ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು. ಲೋಕದ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಚೇತನರು ಕಂಡು ಮರೆಯುವ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದ ಜೀವಗಳು. ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ, ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ.

ಬಹು ಪಾಲು ಜನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಚ ಕೊಂಚವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾ ಎಂದು ಕರೆಯದೆ ಬರುತ್ತದೆಂದು ನೆನೆಯದೆ, ಸಾವು ಬಂದಾಗ, ನಾನಕ್, ಈ ಹಾಳು ಕಳವಿನ ತಪ್ಪಿಗೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ ? ಜೀವದ ಮೂಗುದಾರ ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಮೆಯ್ಗಳ ಕೂಟ ಎಷ್ಟೇ ನಿಕಟವಾಗಲಿ ಕೂಟವಲ್ಲ. ಚೇತನ ಚೇತನ ಯಾವಾಗ ಕೂಡುತ್ತವೆ ಆಗ ನಾವು ದಿಟವಾದ ಕೂಟದ ಮಾತಾಡಬಹುದು. ನಿಸರ್ಗ ಹೊರಗಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಕುರುಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲೇಕೆ ? ದೇವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಯಾರು, ಅವನೀಗ, ನಾನಕ್ ದಿಟವಾಗಿ ಕುರುಡ. ದಿಟವಾಗಿ ಗುರು ಆದವನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಯಾರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ? ಇಹದಲ್ಲಿ ಪರದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದೇವರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ. ಪ್ರಭು! ನೀನೆ ಗುರು. ನೀನು ಅವನ ಶಿಷ್ಯ. ಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವಂದು ನಾನು ದಿಟವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಭು ! ನಿನ್ನ ಸೇವಕ ನಾನಕನಿಗೆ ಈ ಒಂದು ಹಂಬಲ ! ನೀನು ಸಲ್ಲಿಸು ; ನನಗೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ನೀಡು. ಈ ಒಡಲಿಗೆ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಧರ್ಮ ಇದು. ಭಗವನ್ನಾಮವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಚ್ಛರಿಸುವುದು ; ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಡುವುದನ್ನು ಮಂದಿರಗಳೆಲ್ಲ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಮಂದಿರ, ನಾನಕ್, ದೇವರು ಆವಾಸಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಾನವ ಹೃದಯ. ದೇವನನ್ನು ಬಲ್ಲವನನ್ನು ದೇವರನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಒಂದನ್ನು ನೆನೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ನನ್ನ ತಂದೆ, ನೀನು ನನ್ನ ತಾಯಿ, ನೀನು ನನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟು, ನೀನು ನನ್ನ ನಂಟು. ಎಲ್ಲ ಎಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ರಕ್ಷಕ. ನಾನು ಅಂಜಲಿಏಕೆ ? ಚಿಂತಿಸಲಿ ಏಕೆ. ನನ್ನ ಆಸೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದವು. ನನ್ನ ಶಾಂತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಪ್ರಿಯನ ಕಥೆ ಇನಿದಾಗಿದೆ. ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ, ನನ್ನ ರತ್ನ, ಅವನನ್ನು ನಾನು ಮರಳಿ ಪಡೆದೆ. ಮನುಷ್ಯ ದೇವರನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಟೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಆಮೇಲೆ ಅವನ ಕರ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಸಾಯಲು ಒಪ್ಪು. ಬದುಕುವ ಆಸೆಯನ್ನು ತೊರೆ. ಎಲ್ಲರ ಅಡಿಯ ಧೂಳಾಗು. ಆಮೇಲೆ ನನ್ನತ್ತ ಬಾ ! ದುಃಖದಿಂದ ಭೂಗತನಾಗದೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟನಾಗದೆ ಅಹಂಕಾರ, ಲೋಭ, ಪ್ರಕಾಮಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರ ಇರುವಂಥ ಮನುಷ್ಯ ದೇವರ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ನಾನಕ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೈವ ಪ್ರೇಮದ ಒಂದಾದರೂ ಕಿಡಿ ಎಂದೂ ಹೊತ್ತದ ಹೃದಯದ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹ ಒಂದು ಹಂದಿಯ, ಒಂದು ನಾಯಿ, ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಲ್ಲ. ಚೈತ್ರಾನಿಲ ಭಯದಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತದೆ. ನೂರು ಸಾವಿರ ನದಿಗಳು ಭಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಯ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು, ನಾನಕ್ ನೀರಾಕಾರನಾದ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಅವನೊಬ್ಬನಿಗೆ. ನನಗೆ ಈ ನೋವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇದರ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಹೆಸರು ಹೇಳಿದೆ, ನಾನು ಬಾಳಿದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಮರೆತೆ ಸತ್ತೆ. ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಭಯಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಕೊಡು. ಸಾವಿನ ಭಯ ಆಗ ಭಯಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಲಗುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಲೋಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಉನ್ನತ ಕೃತಿ. ದೈವಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಹಜ ಸುಂದರ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಇದರ ಗೀತಗಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳೋ ಅಷ್ಟೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇದರ ಕೆಲವು ಮಾತು [[ವೇದ]] [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತು]]ಗಳ ಛಾಯೆ ಆಗಿವೆ ; ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸುಂದರ ಸರಳ ಚೇತನಗಳ ಸರಳ ಸುಂದರ ಪ್ರಕಾಶನ ಆಗಿವೆ. ಸರಳ ಸುಂದರ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಕಾವ್ಯದ ರಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು :
&lt;poem&gt;
ಅಶ್ರುತಗಾನ ನಿನ್ನ ಮಂದಿರದ ದುಂದುಭಿ ಧ್ವಾನ. 
ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣು ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಕಣ್ಣಿಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಆಕಾರ ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಆಕಾರ ಇಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಪಾವನಾಂಘ್ರಿ ಸಾವಿರ ಇದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಒಂದಾದರೂ ಪಾದ ಇಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಘ್ರಾಣ ಸಾವಿರ ; ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಘ್ರಾಣ ಇಲ್ಲ. 
ಇದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಲೀಲೆ ; ಇದರಿಂದ ನಾನು ಮರುಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. 
ಒಂದೊಂದಿ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಜ್ಯೋತಿ ಇದೆ ; ಆ ಜ್ಯೋತಿ ನೀನು. 
ದೇವರಿಂದಲೆ ಬಂದ ಆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಹೃದಯವೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. 
ಇದ್ದೂ ಈ ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿ ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶ ದೊರೆತ ಮೇಲೆಯೆ ಆವಿಷ್ಕತವಾಗುತ್ತದೆ. 
ಓ ಪ್ರಭು ; ದುಂಬಿ ಹೂವಿನ ರಸಕ್ಕೆ ಹಂಬಲಿಸುವಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. 
ಹಗಲೇನು ಇರುಳೇನು ನನಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿ ಆಸರು. 
ನಾನಕನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕರುಣೆಯ ಜಲವನ್ನು ನೀಡು. 
ಅವನು ಸಾರಂಗದಂತೆ, ಮೇಘದಂತೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಹನಿಯನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಚಾತಕದಂತೆ, ಆಗಿದ್ದಾನೆ. 
ಅವನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಹೆಸರ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸುವಂತೆ ಮಾಡು.&lt;/poem&gt;
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
File:Title-page of 'The Ādi Granth - Or, the Holy Scriptures of the Sikhs' by Ernest Trumpp, 1877.jpg|Title-page of ''The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs'' by Ernest Trumpp, 1877
File:English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in 'The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors' (volume 1), 1909.jpg|English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in ''The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' (volume 1), 1909
&lt;/gallery&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.panjabdigilib.org/ Panjab Digital Library]
* [http://www.srigranth.org/ Sri Granth]
* [https://www.khojgurbani.org/ Khoj Gurbani, several translations]
* [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ DISR – German Informationcenter for Sikh Religion]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]]</text>
      <sha1>eqcssz0a08o8tyoowewk4zs7cyoyc4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432174</id>
      <parentid>1432173</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಧರ್ಮ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39335" sha1="k0koo2h1bmvmrg5twcn5qykszn00a4r" xml:space="preserve">{{Infobox religious text
| image       = Sri Guru Granth Sahib Nishan.jpg
| caption     = Illuminated Guru Granth Sahib folio with ''[[Nishan (Sikhism)|nisan]]'' ([[Mul Mantar]]) in the penmanship of [[Guru Gobind Singh]]
| religion    = [[Sikhism]]
|language     =[[Sant Bhasha]]&lt;br /&gt;([[Punjabi language|Punjabi]] and [[Punjabi dialects and languages|its dialects]], [[Lahnda]], regional [[Prakrit]]s, [[Apabhramsa]], [[Sanskrit]], [[Hindi languages|Hindustani languages]] ([[Brajbhasha]], [[Haryanvi language|Bangru]], [[Awadhi language|Awadhi]], [[Old Hindi]], [[Deccani language|Deccani]]), [[Bhojpuri language|Bhojpuri]], [[Sindhi language|Sindhi]], [[Marathi language|Marathi]], [[Marwari language|Marwari]], [[Bengali language|Bengali]], [[Persian language|Persian]] and [[Arabic]])&lt;ref&gt;Songs of the Saints from the Adi Granth By Nirmal Dass. Published by SUNY Press, 2000. {{ISBN|978-0-7914-4683-6}}. p. 13. &quot;Any attempt at translating songs from the Adi Granth certainly involves working not with one language, but several, along with dialectical differences. The languages used by the saints range from Sanskrit; regional Prakrits; western, eastern and southern Apabhramsa; and Sahaskrit. More particularly, we find sant bhasha, Marathi, Old Hindi, central and [[Lehndi Panjabi]], Sindhi and Persian. There are also many dialects deployed, such as Purbi Marwari, Bangru, Dakhni, Malwai, and Awadhi.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.sikhwomen.com/sikhism/scriptures/ggs/index.htm Sikhism. The Guru Granth Sahib (GGS)] By Harjinder Singh. &quot;The Guru Granth Sahib also contains hymns which are written in a language known as Sahiskriti as well as Sant Bhasha, it also contains many Persian and Sanskrit words throughout.&quot;&lt;/ref&gt;
|Predecessor  =[[Guru Gobind Singh]]
|name=Guru Granth Sahib&lt;br /&gt;{{nobold|ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ}}
}}
'''ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್''' - ಸಿಕ್ಖರ ಪೂಜ್ಯ ಮತ ಗ್ರಂಥ : ಗ್ರಂಥರಾಜ ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ. [[ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ|ಸಿಖ್ ಮತ]] ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಕ [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]] ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಮತ್ತು ರಚಿಸಿದ ಭಕ್ತಿಗೀತಗಳನ್ನೂ ಅವನ ಅನಂತರ ಬಂದ ಅಂಗದ ದೇವ, ಅಮರದಾಸ ರಾಮದಾಸ, ಅರ್ಜನ, ತೇಗಬಹದ್ದೂರ್ ಗುರುಗಳು ರಚಿಸಿದ ಗೀತಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುವಾದ [[ಗುರು ಗೋವಿಂದ ಸಿಂಗ್|ಗುರು ಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ]] ರಚಿಸಿದ ಒಂದು ದ್ವಿಪದಿಯನ್ನೂ ಗುರುಗಳ ಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದು ಅವರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿ ಶಿಷ್ಯರು ಬರೆದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನೂ ಈ ಗ್ರಂಥ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.ಇದನ್ನು ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ೧ನೆಯ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೬೦೪ರಲ್ಲಿ [[ಅಮೃತಸರ]]ದ [[ಸ್ವರ್ಣಮಂದಿರ|ಸ್ವರ್ಣ ಮಂದಿರ]]ದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಯಿತು.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Jhutti-Johal |first=Jagbir |url=https://books.google.com/books?id=TJb_i97CG70C&amp;q=Guru+Granth+Sahib+september+1604&amp;pg=PT17 |title=Sikhism Today. |date=2011 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-4411-7001-9 |page=17}}&lt;/ref&gt;
==ರಚನಾ ಕ್ರಮ== 
[[File:Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi.jpg|thumb|Folio from the Jalandhar recension of the Goindwal Pothi, dated to the late 16th century]]
ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳನ್ನು ಅವರವರ ಹೆಸರಿನ ಕೆಳಗೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಸೇರಿಸಿಲ್ಲ. ಗೀತಗಳು ಮೂವತ್ತೊಂದು ರಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ ; ಅವನ್ನು ರಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿಭಾಗ ಮಾಡಿದೆ. ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು 974, ಅಂಗದದೇವನವು 62, ಅಮರದಾಸನವು 907, ರಾಮದಾಸನವು 679, ಅರ್ಜನದೇವನವು 2218, ಗುರು ತೇಗಬಹದ್ದೂರನವು 115 ಗೀತಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಪೂರ್ವದ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ [[ಕಬೀರ್|ಕಬೀರ]]ನ ಹಾಡು 541, ಷೇಕ್ ಫರೀದ್ ಎಂಬ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಂತನವು 138, ಭಕ್ತ ರವಿದಾಸನವು 41, ರಾಮಾನಂದನದು 1, ಪರಮಾನಂದನದು 1, ಸಾಧನ, ಪೀಪ, ಸೇನ, ಭಿಕನ, ಜಯದೇವ, ಬೇಲಿ - ಇವರವು ಒಂದೆರಡು, ಧನ್ನ, ತ್ರಿಲೋಚನ ಇವರವು ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು [[ನಾಮದೇವ]]ನವು ಕೆಲವು ಸೇರಿವೆ. ಮತ್ತು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿಗೆ ಭಜನೆಯಲ್ಲಿ ಕಿನ್ನರಿ ಬಾರಿಸಿದ ಮರ್ದನ ರಚಿಸಿದವು 3, ಗುರು ಅಂಗದದೇವ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟ, ಬಲವಂದ ಗಾಯಕ ವೃತ್ತಿಯ ಜೊತೆಗಾರರವು 8, ಗುರು ಅಮರದಾಸನ ಮರಿಮಗ ಸುಂದರನದು 1, [[ಸೂರದಾಸ್|ಸೂರದಾಸ]]ನ ಮರಿಮಗ ಪುರಂದರನದು 1, ಸೂರದಾಸನವು 2, ವರದಿ ಕಲಷಾ ಮತ್ತು ಅವನ ಜೊತೆಯ ಇನ್ನು ಹತ್ತುಮಂದಿ ಗಾಯಕರ 122, ಜಲಾಪ್ ಭಿಕ್ಕ, ಪಾಲ್ಹ, ಭಾಲ, ನಲ್ಹ, ಜ್ಞಾನಿ, ಬಲ, ಮಧುರ ಕಿರಾತ, ಹರವಂಶ ಎಂಬವರವು ಕೆಲವು ಇವೆ&lt;ref name=shapiro924&gt;{{cite journal | last1=Shapiro | first1=Michael C. | last2=Dass | first2=Nirmal | title=Songs of the Saints, from the Adi Granth | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=122 | issue=4 | year=2002 | doi=10.2307/3217680 | pages=924–929| jstor=3217680}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parrinderp256&quot;&gt;{{cite book|last=Parrinder|first=Geoffrey|author-link=Geoffrey Parrinder|year=1971|title=World Religions: From Ancient History to the Present|publisher=Hamlyn |location=United States|isbn = 978-0-87196-129-7|page=256}}&lt;/ref&gt;

ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ೧೪೩೦ ಅಂಗ(ಪುಟ)ಗಳು ಇದ್ದು ೫೮೯೪ ಶಬ್ದ(ಸಾಲು)ಗಳು ಇದ್ದು ಇದನ್ನು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಪದ್ಧತಿಯ ರಾಗಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿದೆ.&lt;ref name=king359&gt;Anna S. King and JL Brockington (2005), ''The Intimate Other: Love Divine in Indic Religions'', Orient Blackswan, {{ISBN|978-8125028017}}, pp. 359–361&lt;/ref&gt;
{{Pie chart
| caption = ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಗುರುಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಗೀತಗಳು&lt;ref name=&quot;ShackleMandair2013xvii&quot;&gt;{{cite book|author1=Christopher Shackle|author2=Arvind Mandair|title=Teachings of the Sikh Gurus: Selections from the Sikh Scriptures |url=https://books.google.com/books?id=ftdcvmviy_8C |year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-45108-9|pages=xvii–xix}}&lt;/ref&gt; 
| other = yes
| label1 = [[ಗುರುನಾನಕ್|ಗುರು ನಾನಕ್]]
| value1 = 16.53
| color1 = #808000
| label2 = ಗುರು ಅಂಗದ್
| value2 = 1.10
| color2 = #00FF00
| label3 = ಗುರು ಅಮರ ದಾಸ್
| value3 = 15.38
| color3 = #DAFF00
| label4 = ಗುರು ರಾಮದಾಸ್
| value4 = 11.52
| color4 = #000080
| label5 =ಗುರು ಅರ್ಜುನ
| value5 = 32.63
| color5 = #00DAFF
| label6 = 
| value6 = 
| color6 = 
| label7 = 
| value7 = 
| value8 = 5.92
| label8 = ಗುರು ತೇಜ್ ಬಹದೂರ್
| color7 = 
| color8 = #F4C430|value9
}}
[[File:Map birth place of Writers of Guru Granth Sahib.jpg|thumbnail|right|ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್‍ನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಗುರುಗಳ ಜನ್ಮಸ್ಥಳಗಳ ನಕ್ಷೆ]]

==ರಾಗಗಳು==
ಗೀತಗಳನ್ನು ಪೇರಿಸಿರುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ರಾಗಗಳು ಇವು ; ಶ್ರೀರಾಗ, ಮಜ್ಝ್ ಗೌರೀ, ಅಸಾ, ಗೂಜರಿ, [[ದೇವಗಂಧಾರಿ|ದೇವಗಾಂಧಾರಿ]], ಬಿಹಾಗರ, ವಂಧಸ್, ಸೋರತ್, ಧನಸರಿ, ಜಯತ್‍ಸರಿ, [[ತೋಡಿ]], ಬೈರಾಗಿ, [[ತಿಲಂಗ್|ತಿಲಾಂಗ್]], ಸೂಹಿ, ಬಿಲಾವರ್, ಗೌಂಡ್, ರಾಮಕಲಿ, ನಟ್, ಮಾಳಿಗೌರ, ಮರು, ತುಖಾರಿ, ಕೇದಾರ, ಭೈರೋ, ಬಸಂತ್, ಸಾರಂಗ್, ಮಲಾರ್, ಕಾನ್ರ, [[ಕಲ್ಯಾಣ್]], ಪ್ರಭಾತಿ, [[ಜೈಜೈವಂತಿ|ಜೈಜಾವಂತಿ]].
==ಭಾಷೆ==
[[File:Kartarpur Bir (manuscript or codex) of the Guru Granth Sahib.jpg|thumb|Photograph of the ''Kartarpur Bir'' kept at [[Kartarpur, India|Kartarpur]]. This is the manuscript that was said to have been completed by [[Guru Arjan]] and his scribe, [[Bhai Gurdas]], in 1604 and installed in the [[Golden Temple]]]][[File:19th century manuscript copy, 1704 CE Guru Granth Sahib, Schoyen Collection Norway.jpg|thumb|upright=1.4|A folio from an early 19th-century manuscript copy of the Guru Granth Sahib (Schoyen Collection Norway)]]
ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಗೀತಗಳು ಆಮೇಲೆ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಗೀತಗಳ ಭಾಷೆ ಪ್ರಾಚೀನ[[ಪಂಜಾಬಿ ಭಾಷೆ|ಪಂಜಾಬೀ]]ೀ. ಇವುಗಳ ಪದಗಳು, ಪದಪ್ರಯೋಗ, ಅವುಗಳ ರಚನೆಯ ದೇಶಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದವು. ಇವುಗಳ ವ್ಯಾಕರಣ ಬಳಕೆಯ ಭಾಷೆಯದು, ಗ್ರಂಥಸ್ಥ ಭಾಷೆಯದಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅನೇಕ ವೇಳೆ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲು ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಸಹಾಯ ತೀರ ಅವಶ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಅರ್ಥ ಇದು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಜನರನ್ನು ಸಿಕ್ಖ್ ಸಮಾಜ ಜ್ಞಾನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸಿಕ್ಖ್ ಮತದಲ್ಲಿ ಗುರು ನಾನಕ್ ಮೊದಲಾಗಿ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ವರೆಗಿನ ಹತ್ತು ಜನ ಗುರುಗಳು ಒಂದೇ ಗುರುವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ. ಆದಿ ಗುರುವಿನ ತೇಜಸ್ಸು ಅವನಿಂದ ಎರಡನೆಯ ಗುರುವಿಗೆ, ಆತನಿಂದ ಮೂರನೆಯವನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಗುರುವಿನಿಂದ ಹತ್ತನೆಯವನಿಗೆ ಬಂದಿತೆನ್ನುವುದು ಇವರ ನಂಬಿಕೆ. ಹತ್ತನೆಯ ಗುರುಗೋಬಿಂದಸಿಂಹ ತನ್ನ ಅನಂತರ ಗುರುಗಳಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೇಬ್ ಗುರು ಎಂದು ನಿಯಮಿಸಿ. ಹೀಗೆ ಈ ಗ್ರಂಥ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರಿಗೆ ಗುರುಪರಂಪರೆಯ ಮೂರ್ತಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ರೇಷ್ಮೆಯ ಕವಚದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ; ಒಂದು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಒಯ್ಯಬೇಕಾದರೆ ಒಂದು ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಏರಿಸಿ ಶುಚಿಯಾದ ಜನ ಎತ್ತಿ ತರುತ್ತಾರೆ.

ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಗೀತಗಳು ಹಲವು ಸಲ ಬರುವುದುಂಟು. ರಾತ್ರಿ ಮಗ ಹುಟ್ಟಿದನೆಂದು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬ ಬೆಳಗಾಗ ಆ ಮಗು ಸತ್ತಿತು ಎಂದು ಅಳುತ್ತಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಲೋಕದ ಸುಖವನ್ನು ನೆಚ್ಚಬೇಡ ಎಂದು ಎಚ್ಚರ ನುಡಿಯುವ ಗೀತ - ಸುಮಸುಮಾರು ಅದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸಲ ಬಂದಿದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ಪಾಠಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನವು. ಒಂದು ರಾಮದಾಸ ಗುರುವಿನದು, ಒಂದು ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನದು.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಿಕ್ಖ್ ಜನರ ಪೂಜೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಪ್ರತಿಯನ್ನಿರಿಸಿ ದೇವರ ಪೂಜೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಿಗೆ ತಂಗಲು ಸ್ಥಳ ಒದಗಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಧರ್ಮಭೋಧೆ ಮಾಡುವ ಮಂದಿರಗಳು ಉಂಟು. ಇವನ್ನು ಈ ಮತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಶಾಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಗುರು ಅಂಗದದೇವನಿಗೆ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥ ನಾಗರೀಲಿಪಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ನಾನಕ್ ಗುರುವಿನ ನುಡಿ ಅದಕ್ಕೇ ಮಿಸಲಾದ ಒಂದು ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿರುವುದು ಯೋಗ್ಯ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅಂಗದದೇವ ಅದನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ಪಂಜಾಬೀ ವರ್ಣಮಾಲೆಯೊಂದನ್ನು ಮಾಡಿದ. ಗುರುಮುಖದಿಂದ ಬಂದ ಮಾತನ್ನು ಬರೆಯುವ ಲಿಪಿ ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದ ಅದನ್ನು [[ಗುರಮುಖಿ ಲಿಪಿ|ಗುರುಮುಖಿ]] ಎಂದು ಕರೆದ. ಈ ವರ್ಣಮಾಲೆಯಲ್ಲಿ 35 ಅಕ್ಷರ ಇವೆ. ಕೆಲವು ಅಕ್ಷರ [[ನಾಗರಿ ಲಿಪಿ|ನಾಗರಿ]] ಅಕ್ಷರದಂತೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರ ಬೇರೆ. ಗುರುಮುಖಿಯ ಸ, ಮ, ವ, ಧ, ನಾಗರಿಯ ಮ, ಭ, ದ, ಪ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಕೃತಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಈಗಿನ ರೂಪಕ್ಕೆ ತಂದವ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವ. ಗುರುದಾಸ್ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಕರೆದು ಗೀತೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿ ಅವನ್ನು ಅವನ ಕೈಯಿಂದ ಬರೆಯಿಸಿದ. ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಭಕ್ತರ ಗೀತಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲು ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಹಿಂದೂ ಮುಸ್ಲಿಂ ಭಕ್ತಗಾಯಕರನ್ನು ಬರಮಾಡಿಕೊಂಡು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಸೇರಬಹುದಾದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಸಲಹೆ ಪಡೆದ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಲ್ಲಿ ದೊರೆಯುವಂತೆ ಭಕ್ತರ ಈ ಗೀತಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಆಯಾ ಪ್ರಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿರುವ ಪದಗಳಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿವೆ. ಈ ಭೇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಆಗಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ಹಾಡಿದ ಆ ಭಕ್ತರು ಕೊಟ್ಟ ಪಾಠ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದು. ಗುರು ಅರ್ಜನ್ ಮಾಡಿದ ಈ ಸಂಗ್ರಹ ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಸಂಗ್ರಹದ ಮೊದಲ ರೂಪ. ಇದು 1604ರಲ್ಲಿ ಆಯಿತು. ಇದರ ಪರಿಷ್ಕøತ ಅಂತಿಮ ರೂಪ 1705ರಲ್ಲಿ ಗುರು ಗೋಬಿಂದ ಸಿಂಹನಿಂದ ಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಇಂಥ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟ ಗ್ರಂಥ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಬೇರೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರಿಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲ. [[ಜಹಾಂಗೀರ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಗುರು ಅರ್ಜನದೇವನನ್ನು ಕರೆದು, ತನಗೆ ರುಚಿಸದ ಕೆಲವು ಮಾತನ್ನು ಅದರಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕು ಎಂದು ಅವನಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ. ಅದರ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಬೇರೆ ಮಾಡಲು ತಾನು ಒಪ್ಪುವವನಲ್ಲ ಎಂದು ಗುರು ತಿಳಿಸಿ ತನ್ನ ನಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಟ್ಟ. ಹರರಾಯ್ ಗುರುವಿನ ಹಿರಿಯಮಗ ರಾಮರಾಯ್ ತಂದೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ [[ಔರಂಗಜೇಬ್|ಔರಂಜೇಬ್]] ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುವ ಅರ್ಥದ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್‍ದಿಂದ ಎತ್ತಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳಿದನಂತೆ. ಶ್ಲೋಕ ಮುಸ್ಲಿಮರನ್ನು ಹಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೆ ರಾಮರಾಯ್, ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪದ ತಪ್ಪಿ ಬಿದ್ದಿದೆ, ಅದರ ಅರ್ಥ ಬೇರೆ ಎಂದನಂತೆ. ಈ ಮಾತು ಗುರು ಹರರಾಯ್ ಕಿವಿಗೆ ಮುಟ್ಟಿದಾಗ ಗುರು, `ನಾನಿನ್ನು ಈ ಮಗನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ವಿರೋಧ ಯಾವ ಆಕ್ಷೇಪಕ್ಕೂ ಸಮ್ಮತಿಸಬೇಡ ಎಂದು ಇವನಿಗೆ ಎಚ್ಚರ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಇವನು ನನ್ನ ಮಾತನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದಾನೆ - ಎಂದನಂತೆ.

ಗುರು ಒಮ್ಮೆ ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದ ವೇಳೆ ಹೊರಗಿನಿಂದ ಕೆಲವು ಸಿಕ್ಖರು ಗ್ರಂಥದ ಗೀತಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ ಬಂದರು. ದೇಹಸ್ಥಿತಿ ಸರಿಯಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗುರು ಹಾಸಿಗೆಯಿಂದ ಎದ್ದನಂತೆ. ಏಕೆ ಈ ತೊಂದರೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿರಿ - ಎಂದು ಕೇಳಲು ಗುರುವಿನ ಮೂರ್ತಿ, ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ಮರ್ಯಾದೆ ತೋರದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಶಿಷ್ಯರು ತೋರದೆ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದನಂತೆ.
==ಸ್ವರೂಪ==
[[File:Large-sized Guru Granth Sahib manuscript that was handwritten by Pratap Singh Giani and completed in 1908 C.E. 03.jpg|thumb|The end part of the handwritten Adi Granth by [[Pratap Singh Giani]] on the first floor of the [[Golden Temple]]|right]]
ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಜಪಜೀ ಎಂಬ ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಕ್, ಓಂಕಾರ್, ಸತ್‍ನಾಂ, ಕರ್ತಾ, ಪುರುಖ್ - ಇವು ಮೊದಲ ಪದಗಳು. ಧ್ಯಾನಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಈ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ವಾಕ್ಯಗಳ ಅರ್ಥ ಹೀಗಿದೆ : ದೇವರು ಇರುವುದು ಒಬ್ಬ. ನಿತ್ಯ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಹೆಸರು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ. ಅವನು ನಿರ್ಭೀತ, ನಿದ್ರ್ವೇಷಿ. ಅವನ ಮೂರ್ತಿ ಕಲಾತೀತ. ಅವನು ಅಜ. ತನ್ನ ಆತ್ಮದ ಆತ್ಮ ಅವನೇ ; ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಮನುಜರಿಗೆ ಜ್ಞೇಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಧ್ಯಾನದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಅವನು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ; ಹೀಗೆ ಇದ್ದು ಮನ್ವಂತರ ಹರಿದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಇದ್ದಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಈಗಲೂ ಅವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಸತ್ಯವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗೆ ಅನಂತ ಕಲ್ಪಾಂತರಕ್ಕೂ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯ ಆಗಿ ಇರುತ್ತಾನೆ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಮಹಾಗ್ರಂಥದ ಸ್ವರೂಪ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಕೆಲವು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದು ; ದೇವರನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಲ್ಲೆ ಯೋಚನೆ ಒಂದು ದಾರಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೇಗೆ ? ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಡೆ. ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಾಗಿ ಮಾಡು. ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವನ ಆ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ರೂಪು ತಳೆದಿದೆ. ಅವನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಹೊರತು ವಸ್ತುಲೇಶ ಇಲ್ಲ. ಓ ನಾನಕ್ ! ಪರಮಪುರುಷನ ಸಂಕಲ್ಪ ಇರುವುದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನು ಎಂದಾಗಲಿ ಅಹಂ ಭಾವದಿಂದ ನಾನು ಎಂಬ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಮಾತನ್ನು ಉಸುರನು. ಓ ನಾನಕ್ ! ನಾವು ಇಷ್ಟನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸಾಕು : ಸತ್ಯಸ್ವರೂಪನಾದ ದೈವ ಎಲ್ಲರ ಪಾಲಿನ ಏಕೈಕ ಜ್ಯೋತಿ. ಅವನನ್ನು ಒಂದು ವಿಗ್ರಹವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೇ ದಿಟ, ಮಾನವ ಅವನ ಆಕಾರವನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾರ. ಆತನ ನಾಮವನ್ನಾಲಿಸಿದರೆ ಪಾಪ, ದುಃಖ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಸರನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬಿದವರ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆಯಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ, ಕೆಡಿಸಬಲ್ಲದು ಇಲ್ಲ. ಆತನ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಆತನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಲು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ? `ನಿನ್ನ ಔದಾರ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಯಾರಿಗುಂಟು ಓ ಪ್ರಭೂ ! ನನ್ನಂಥ ಒಂದು ಅಲ್ಪ ಜಂತು ನಿನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬಣ್ಣಿಸÀಬಹುದು ? ನಿನ್ನ ನಾಮಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ನಿನ್ನ ನಿವಾಸಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ. ಅನಂತ ಕೋಟಿ ಲೆಕ್ಕದ ನಿನ್ನ ಪ್ರಪಂಚಗಳು ಊಹೆ ಮುಟ್ಟಬಲ್ಲ ಮೇರೆಯನ್ನು ಮೀರಿವೆ; ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅನಂತಕೋಟಿಯೆಂದು ಎಣಿಕೆಗೆ ಗುರಿಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು. ಕ್ಷೇತ್ರ ಯಾತ್ರೆ, ತಪಸ್ಸು, ದಯೆ, ದಾನ ಮೊದಲಾದವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪುಣ್ಯವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ, ಸಾಸಿವೆ ಕಾಳಿನ ಗಾತ್ರದಷ್ಟು. ಆದರೆ ನಾಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಂಬಿ ಭಜಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ, ತಿಂಗಳ ಅಥವಾ ವಾರದ ಯಾವ ದಿವಸ, ಯಾವ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಾಸದಲ್ಲಿ, ನೀನು ಯಾವಾಗ ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ? ಲೋಕವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ದೇವರೊಬ್ಬ ಬಲ್ಲ, ತಾನು ಅದನ್ನು ಎಂದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು. ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದವರು ನೀನು ಎಷ್ಟು ಹಿರಿಯ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾಣದೇ ಇದ್ದಾರೆ. ನದೀನದಗಳು ಇಳಕ್ಕೆ ಹರಿಯುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಅದರ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕಾಣವು.

ಇರುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಧನವನ್ನು ಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡಲು ನಿನ್ನ ಅಳವಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ವಿಚಾರಿಸುವಂತೆ ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲು ನಿನಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೆ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ ಅವನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ನಾನಕ್ ! ಕರುಣಾಳು ನಮ್ಮ ಪ್ರಭು ಒಂದು ನೋಟದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಸುಖಿಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ನೀರು ನಮ್ಮ ತಂದೆ, ನೆಲ ನಮ್ಮ ತಾಯಿ, ಹಗಲು ಇರುಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಾಕುವ ದಾದಿಯರು. ನಿನ್ನನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಯತ್ನ ಮಾಡುವರು ನಿನ್ನ ಆಳದಲ್ಲಿ ದಾರಿಗೆಡುತ್ತಾರೆ. ಓ ನನ್ನ ಜೀವವೇ ! ನೀನೇಕೆ ಹೀಗೆ ಒದ್ದಾಡಿ ಕಳವಳಪಡುತ್ತೀಯೇ ? ದೇವರು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನೀ ಕಾಣೆಯಾ ? ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಜೀವ ಜಂತುಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವುಗಳೆದುರಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆಹಾರವನ್ನು ಇಡುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಭೂ ! ಓ ಸ್ರಷ್ಟಾರ ! ಓ ಸತ್ಯ! ನಿನ್ನ ಮನ ಎಂತು, ಅಂತು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೀನು ನೀಡಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ಇರುವುದು ಏನೋ ಅದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನದು. ಜೀವರಾಶಿ ಎಲ್ಲಾ ನೀನು ಆಡುತ್ತಿರುವ ಆಟ. ನೀನು ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಂತೆ. ಒಬ್ಬ ತಾನೂ ಬೇರೆಯಾದ. ನೀನು ಸೇರಿ ಬಂದೆ, ಒಬ್ಬ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಬೆರೆತ. ಗಗನ ನಿನ್ನ ತಾಂಬಾಳ ; ಸೂರ್ಯ ಚಂದ್ರ ನಿನ್ನ ಹಣತೆಗಳು. ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಹಾಮಾಲೆ ಚೆಲ್ಲಿದ ಮುತ್ತಿನಂತಿದೆ ; ಚಂದ್ರನ ವನಗಳು ನಿನಗೆ ಧೂಪ ; ಮಾರುತಗಳು ನಿನ್ನ ರಾಜವೀಜನವನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಿವೆ ; ಕಾನನಗಳ ಪುಷ್ಪರಾಜಿ ನಿನ್ನ ಪದದೆಡೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದೆ ; ಓ ಭಯನಾಶಕ ! ಇದು ಎಂಥ ಅದ್ಭುತ ದೀಪೋತ್ಸವ ; ಪ್ರಭು ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು ದೂರವಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಇದರ ಅದರ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾನೆ ಪ್ರಭು. ಕೇಳು ನನ್ನ ಹೃದಯವೇ ; ನೀನು ನೀರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವಂತೆ ನೀನು ದೇವರನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರೀತಿಸು. ನಾನಕ್, ದೇವರು ಏಕೈಕ ಮಾರ್ಗ ; ದೇವರು ಏಕೈಕ ಲಕ್ಷ್ಯ. ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಶರಣಿಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಜನ್ಮ, ಪ್ರಚಂಡ ಕೀರ್ತಿ, ಮಣ್ಣು ಹುಡಿಯಂತೆ ತೀರ ವ್ಯರ್ಥ. ದೇವರು ಯಾರನ್ನು ಉದ್ಧಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ ; ಅವನೀಗ ಉದ್ಧಾರವಾದ. ಒಳ್ಳೆಯ ಊಟ ಚೆನ್ನಾದ ಬಟ್ಟೆ ಇಷ್ಟರಿಂದ ಬಂದ ಫಲವೇನು, ನಮ್ಮ ಒಳಗೆ ಸತ್ಯ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ? ಮಾನವನ ದೇವನ ಮಧ್ಯೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಎಂದರೆ ದೇವರನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದು. ಲೋಕದ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠ ಚೇತನರು ಕಂಡು ಮರೆಯುವ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದ ಜೀವಗಳು. ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ, ನೀನೊಬ್ಬ ಇದೀಯೆ.

ಬಹು ಪಾಲು ಜನ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಕೊಂಚ ಕೊಂಚವಾಗಿ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಾ ಎಂದು ಕರೆಯದೆ ಬರುತ್ತದೆಂದು ನೆನೆಯದೆ, ಸಾವು ಬಂದಾಗ, ನಾನಕ್, ಈ ಹಾಳು ಕಳವಿನ ತಪ್ಪಿಗೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ ? ಜೀವದ ಮೂಗುದಾರ ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನ ಕೈಯಲ್ಲಿದೆ, ಮೆಯ್ಗಳ ಕೂಟ ಎಷ್ಟೇ ನಿಕಟವಾಗಲಿ ಕೂಟವಲ್ಲ. ಚೇತನ ಚೇತನ ಯಾವಾಗ ಕೂಡುತ್ತವೆ ಆಗ ನಾವು ದಿಟವಾದ ಕೂಟದ ಮಾತಾಡಬಹುದು. ನಿಸರ್ಗ ಹೊರಗಿನ ದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಕುರುಡು ಎಂದು ಕರೆಯಲೇಕೆ ? ದೇವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಅರಿಯದವನು ಯಾರು, ಅವನೀಗ, ನಾನಕ್ ದಿಟವಾಗಿ ಕುರುಡ. ದಿಟವಾಗಿ ಗುರು ಆದವನು ತನ್ನ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಯಾರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು ? ಇಹದಲ್ಲಿ ಪರದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲ ದೇವರ ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ. ಪ್ರಭು! ನೀನೆ ಗುರು. ನೀನು ಅವನ ಶಿಷ್ಯ. ಗುರುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವಂದು ನಾನು ದಿಟವಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪ್ರಭು ! ನಿನ್ನ ಸೇವಕ ನಾನಕನಿಗೆ ಈ ಒಂದು ಹಂಬಲ ! ನೀನು ಸಲ್ಲಿಸು ; ನನಗೆ ನಿನ್ನ ದರ್ಶನ ನೀಡು. ಈ ಒಡಲಿಗೆ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಧರ್ಮ ಇದು. ಭಗವನ್ನಾಮವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಚ್ಛರಿಸುವುದು ; ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಡುವುದನ್ನು ಮಂದಿರಗಳೆಲ್ಲ ಉತ್ಕøಷ್ಟ ಮಂದಿರ, ನಾನಕ್, ದೇವರು ಆವಾಸಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಾನವ ಹೃದಯ. ದೇವನನ್ನು ಬಲ್ಲವನನ್ನು ದೇವರನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಒಂದನ್ನು ನೆನೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ನನ್ನ ತಂದೆ, ನೀನು ನನ್ನ ತಾಯಿ, ನೀನು ನನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟು, ನೀನು ನನ್ನ ನಂಟು. ಎಲ್ಲ ಎಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀನು ರಕ್ಷಕ. ನಾನು ಅಂಜಲಿಏಕೆ ? ಚಿಂತಿಸಲಿ ಏಕೆ. ನನ್ನ ಆಸೆಗಳು ಪೂರ್ಣವಾದವು. ನನ್ನ ಶಾಂತಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಪ್ರಿಯನ ಕಥೆ ಇನಿದಾಗಿದೆ. ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ, ನನ್ನ ರತ್ನ, ಅವನನ್ನು ನಾನು ಮರಳಿ ಪಡೆದೆ. ಮನುಷ್ಯ ದೇವರನ್ನು ತನ್ನ ಕೋಟೆಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲಿ ಆಮೇಲೆ ಅವನ ಕರ್ಮ ಸತ್ಕರ್ಮ ಆಗುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಸಾಯಲು ಒಪ್ಪು. ಬದುಕುವ ಆಸೆಯನ್ನು ತೊರೆ. ಎಲ್ಲರ ಅಡಿಯ ಧೂಳಾಗು. ಆಮೇಲೆ ನನ್ನತ್ತ ಬಾ ! ದುಃಖದಿಂದ ಭೂಗತನಾಗದೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಪ್ರಹೃಷ್ಟನಾಗದೆ ಅಹಂಕಾರ, ಲೋಭ, ಪ್ರಕಾಮಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೂರ ಇರುವಂಥ ಮನುಷ್ಯ ದೇವರ ಪ್ರತೀಕ ಎಂದು ನಾನಕ್ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ದೈವ ಪ್ರೇಮದ ಒಂದಾದರೂ ಕಿಡಿ ಎಂದೂ ಹೊತ್ತದ ಹೃದಯದ ಮನುಷ್ಯ ದೇಹ ಒಂದು ಹಂದಿಯ, ಒಂದು ನಾಯಿ, ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದಲ್ಲ. ಚೈತ್ರಾನಿಲ ಭಯದಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡುತ್ತದೆ. ನೂರು ಸಾವಿರ ನದಿಗಳು ಭಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಚಂದ್ರ ಭಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ದೇವರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಭಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಯ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು, ನಾನಕ್ ನೀರಾಕಾರನಾದ ಸತ್ಯ ಸ್ವರೂಪ ಅವನೊಬ್ಬನಿಗೆ. ನನಗೆ ಈ ನೋವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನನ್ನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಇದರ ನಿವಾರಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ದೇವರ ಹೆಸರು ಹೇಳಿದೆ, ನಾನು ಬಾಳಿದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಮರೆತೆ ಸತ್ತೆ. ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೇವರ ಭಯಕ್ಕೆ ಎಡೆ ಕೊಡು. ಸಾವಿನ ಭಯ ಆಗ ಭಯಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಲಗುತ್ತದೆ.

ಗ್ರಂಥ್ ಸಾಹೆಬ್ ಲೋಕದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಉನ್ನತ ಕೃತಿ. ದೈವಭಕ್ತಿಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ಸಹಜ ಸುಂದರ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿರುವ ಇದರ ಗೀತಗಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೃತಿಗಳೋ ಅಷ್ಟೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃತಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇದರ ಕೆಲವು ಮಾತು [[ವೇದ]] [[ಉಪನಿಷತ್|ಉಪನಿಷತ್ತು]]ಗಳ ಛಾಯೆ ಆಗಿವೆ ; ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸುಂದರ ಸರಳ ಚೇತನಗಳ ಸರಳ ಸುಂದರ ಪ್ರಕಾಶನ ಆಗಿವೆ. ಸರಳ ಸುಂದರ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಕಾವ್ಯದ ರಸ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತವನ್ನು ಕೊಡಬಹುದು :
&lt;poem&gt;
ಅಶ್ರುತಗಾನ ನಿನ್ನ ಮಂದಿರದ ದುಂದುಭಿ ಧ್ವಾನ. 
ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣು ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಕಣ್ಣಿಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಆಕಾರ ಸಾವಿರ ; ಎಂದೂ ನಿನಗೆ ಆಕಾರ ಇಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಪಾವನಾಂಘ್ರಿ ಸಾವಿರ ಇದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಒಂದಾದರೂ ಪಾದ ಇಲ್ಲ. 
ನಿನ್ನ ಘ್ರಾಣ ಸಾವಿರ ; ಹೀಗಿದ್ದೂ ನಿನಗೆ ಘ್ರಾಣ ಇಲ್ಲ. 
ಇದೆಲ್ಲ ನಿನ್ನ ಲೀಲೆ ; ಇದರಿಂದ ನಾನು ಮರುಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. 
ಒಂದೊಂದಿ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಜ್ಯೋತಿ ಇದೆ ; ಆ ಜ್ಯೋತಿ ನೀನು. 
ದೇವರಿಂದಲೆ ಬಂದ ಆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಒಂದೊಂದು ಹೃದಯವೂ ಬೆಳಗುತ್ತಿದೆ. 
ಇದ್ದೂ ಈ ದಿವ್ಯಜ್ಯೋತಿ ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶ ದೊರೆತ ಮೇಲೆಯೆ ಆವಿಷ್ಕತವಾಗುತ್ತದೆ. 
ಓ ಪ್ರಭು ; ದುಂಬಿ ಹೂವಿನ ರಸಕ್ಕೆ ಹಂಬಲಿಸುವಂತೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. 
ಹಗಲೇನು ಇರುಳೇನು ನನಗೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿ ಆಸರು. 
ನಾನಕನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕರುಣೆಯ ಜಲವನ್ನು ನೀಡು. 
ಅವನು ಸಾರಂಗದಂತೆ, ಮೇಘದಂತೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಹನಿಯನ್ನು ಕುಡಿಯುವ ಚಾತಕದಂತೆ, ಆಗಿದ್ದಾನೆ. 
ಅವನು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಹೆಸರ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸುವಂತೆ ಮಾಡು.&lt;/poem&gt;
==ಛಾಯಾಂಕಣ==
&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
File:Title-page of 'The Ādi Granth - Or, the Holy Scriptures of the Sikhs' by Ernest Trumpp, 1877.jpg|Title-page of ''The Ādi Granth: Or, the Holy Scriptures of the Sikhs'' by Ernest Trumpp, 1877
File:English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in 'The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors' (volume 1), 1909.jpg|English translation of the opening lines of Guru Nanak's Japji Sahib composition by Max Arthur MacAuliffe, published in ''The Sikh Religion - Its Gurus, Sacred Writings and Authors'' (volume 1), 1909
&lt;/gallery&gt;
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [http://www.panjabdigilib.org/ Panjab Digital Library]
* [http://www.srigranth.org/ Sri Granth]
* [https://www.khojgurbani.org/ Khoj Gurbani, several translations]
* [https://www.deutsches-informationszentrum-sikhreligion.de/SiriGuruGranthSahib_de.php/ DISR – German Informationcenter for Sikh Religion]
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==

[[ವರ್ಗ:ಸಿಖ್ ಧರ್ಮ]]
[[ವರ್ಗ:ಧರ್ಮ]]</text>
      <sha1>k0koo2h1bmvmrg5twcn5qykszn00a4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೀಜರ್ ಚಾಲ್ಸ್‌</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187709</id>
    <revision>
      <id>1432177</id>
      <timestamp>2026-10-16T04:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1432177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="a0mbmfq7athsati8geubau64uxxlwka" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಚಾಲ್ಸ್‌
|image             = Portrait du physicien Charles (cropped).jpg
|image_size        = 
|caption           = Portrait by [[Adélaïde Labille-Guiard]], {{circa|1798}}
|birth_date        = {{Birth date text|12 November 1746|12 November 1746}}
|birth_place       = [[Beaugency]], [[Kingdom of France|France]]
|death_date        = {{death date text|April 7, 1823|7 April 1823}} (aged 76)
|death_place       = [[Paris]], [[Bourbon Restoration in France|France]]
|residence         = 
|citizenship       = 
|field             = [[Physics]]&lt;br/&gt;[[mathematics]]&lt;br/&gt;[[hot air ballooning]]
|workplaces        = [[French Academy of Sciences|Académie des Sciences]]
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = [[Charles's law]]
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences        = 
|influenced        = 
|awards            = 
|religion          = 
|footnotes         = 
|signature         = 
}}
'''ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೀಜರ್ ಚಾಲ್ಸ್‌''' 1746-1823. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಿತ]] ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಜನನ 12-11-1746. ಮರಣ 7-4-1823. 
==ಜೀವನ==
ಹಣಕಾಸಿನ ಸಚಿವಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತನಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ. ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ. ಬೇರೇನೂ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದಲೋ ಏನೋ ಈತ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಜನರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಮುಂದೆ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಾಜೂಕೇ ಆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಚಾಲ್ರ್ಸನ ಆಸಕ್ತಿ ಗಣಿತ ಹಾಗೂ [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನೆ== 
ಹಾರುವ [[ಬಲೂನ್|ಬಲೂನು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಹಗುರಾದ [[ಜಲಜನಕ|ಹೈಡ್ರೊಜನ]]ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದ (1783). ಮುಂದೆ 1787ರಲ್ಲಿ, ಇಂದು ನಾವು ಚಾಲ್ರ್ಸನ ನಿಯಮವೆಂದು ಕರೆಯುವ, ಸ್ಥಿರ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಘನಗಾತ್ರಗಳಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಬಳಿಕ ಗ್ರೇವ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಹೀಲಿಯೋಸ್ಟ್ಯಾಟ್, ಫ್ಯಾರೆನ್‍ಹೈಟ್ ಏರೋಮೀಟರ್ ಮುಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಥರ್ಮಾಮಿಟ್ರಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಮೀಟರ್, ಪ್ರತಿಫಲನತತ್ತ್ವದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ಗೋನಿಯೋಮೀಟರ್ ಮುಂತಾದ ಹೊಸಭೌತ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಡೆ ಸೈನ್ಸ್‍ಸಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ 1785ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ಸ್‌, ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೀಜರ್}}</text>
      <sha1>a0mbmfq7athsati8geubau64uxxlwka</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432178</id>
      <parentid>1432177</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4285" sha1="9gepc7d40etfo5ag7cvptiu2bkasjxa" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಚಾಲ್ಸ್‌
|image             = Portrait du physicien Charles (cropped).jpg
|image_size        = 
|caption           = Portrait by [[Adélaïde Labille-Guiard]], {{circa|1798}}
|birth_date        = {{Birth date text|12 November 1746|12 November 1746}}
|birth_place       = [[Beaugency]], [[Kingdom of France|France]]
|death_date        = {{death date text|April 7, 1823|7 April 1823}} (aged 76)
|death_place       = [[Paris]], [[Bourbon Restoration in France|France]]
|residence         = 
|citizenship       = 
|field             = [[Physics]]&lt;br/&gt;[[mathematics]]&lt;br/&gt;[[hot air ballooning]]
|workplaces        = [[French Academy of Sciences|Académie des Sciences]]
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = [[Charles's law]]
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences        = 
|influenced        = 
|awards            = 
|religion          = 
|footnotes         = 
|signature         = 
}}
'''ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೀಜರ್ ಚಾಲ್ಸ್‌''' 1746-1823. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಿತ]] ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಜನನ 12-11-1746. ಮರಣ 7-4-1823. 
==ಜೀವನ==
ಹಣಕಾಸಿನ ಸಚಿವಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತನಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ. ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ. ಬೇರೇನೂ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದಲೋ ಏನೋ ಈತ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಜನರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಮುಂದೆ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಾಜೂಕೇ ಆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಚಾಲ್ರ್ಸನ ಆಸಕ್ತಿ ಗಣಿತ ಹಾಗೂ [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನೆ== 
ಹಾರುವ [[ಬಲೂನ್|ಬಲೂನು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಹಗುರಾದ [[ಜಲಜನಕ|ಹೈಡ್ರೊಜನ]]ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದ (1783). ಮುಂದೆ 1787ರಲ್ಲಿ, ಇಂದು ನಾವು ಚಾಲ್ರ್ಸನ ನಿಯಮವೆಂದು ಕರೆಯುವ, ಸ್ಥಿರ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಘನಗಾತ್ರಗಳಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಬಳಿಕ ಗ್ರೇವ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಹೀಲಿಯೋಸ್ಟ್ಯಾಟ್, ಫ್ಯಾರೆನ್‍ಹೈಟ್ ಏರೋಮೀಟರ್ ಮುಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಥರ್ಮಾಮಿಟ್ರಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಮೀಟರ್, ಪ್ರತಿಫಲನತತ್ತ್ವದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ಗೋನಿಯೋಮೀಟರ್ ಮುಂತಾದ ಹೊಸಭೌತ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಡೆ ಸೈನ್ಸ್‍ಸಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ 1785ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ಸ್‌, ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೀಜರ್}}

[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>9gepc7d40etfo5ag7cvptiu2bkasjxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432179</id>
      <parentid>1432178</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:48:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಗಣಿತಜ್ಞರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4330" sha1="94pupjbka7ryuptxcaymihx1wkhxmcc" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಚಾಲ್ಸ್‌
|image             = Portrait du physicien Charles (cropped).jpg
|image_size        = 
|caption           = Portrait by [[Adélaïde Labille-Guiard]], {{circa|1798}}
|birth_date        = {{Birth date text|12 November 1746|12 November 1746}}
|birth_place       = [[Beaugency]], [[Kingdom of France|France]]
|death_date        = {{death date text|April 7, 1823|7 April 1823}} (aged 76)
|death_place       = [[Paris]], [[Bourbon Restoration in France|France]]
|residence         = 
|citizenship       = 
|field             = [[Physics]]&lt;br/&gt;[[mathematics]]&lt;br/&gt;[[hot air ballooning]]
|workplaces        = [[French Academy of Sciences|Académie des Sciences]]
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = [[Charles's law]]
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences        = 
|influenced        = 
|awards            = 
|religion          = 
|footnotes         = 
|signature         = 
}}
'''ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೀಜರ್ ಚಾಲ್ಸ್‌''' 1746-1823. [[ಫ್ರಾನ್ಸ್|ಫ್ರೆಂಚ್]] [[ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ|ಭೌತ]] ಮತ್ತು [[ಗಣಿತ]] ವಿಜ್ಞಾನಿ. ಜನನ 12-11-1746. ಮರಣ 7-4-1823. 
==ಜೀವನ==
ಹಣಕಾಸಿನ ಸಚಿವಖಾತೆಯಲ್ಲಿ ಗುಮಾಸ್ತನಾಗಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ. ಕಾರಣಾಂತರಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಜಾ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ. ಬೇರೇನೂ ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣದಿಂದಲೋ ಏನೋ ಈತ ಫ್ರಾಂಕ್ಲಿನನ ವಿದ್ಯುತ್ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಜನರ ಮುಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಮುಂದೆ ಈ ರೀತಿಯ ವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಾಜೂಕೇ ಆಯಿತೆನ್ನಬಹುದು. ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಚಾಲ್ರ್ಸನ ಆಸಕ್ತಿ ಗಣಿತ ಹಾಗೂ [[ಭೌತವಿಜ್ಞಾನ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯತೊಡಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ದಾರಿಯಾಯಿತು.
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಾಧನೆ== 
ಹಾರುವ [[ಬಲೂನ್|ಬಲೂನು]]ಗಳಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಿಸಿಗಾಳಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಹಗುರಾದ [[ಜಲಜನಕ|ಹೈಡ್ರೊಜನ]]ನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದೆಂದು ತೋರಿಸಿದ (1783). ಮುಂದೆ 1787ರಲ್ಲಿ, ಇಂದು ನಾವು ಚಾಲ್ರ್ಸನ ನಿಯಮವೆಂದು ಕರೆಯುವ, ಸ್ಥಿರ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಅನಿಲಗಳ ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಘನಗಾತ್ರಗಳಿಗಿರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದ. ಬಳಿಕ ಗ್ರೇವ್ ಸ್ಯಾಂಡ್ ಹೀಲಿಯೋಸ್ಟ್ಯಾಟ್, ಫ್ಯಾರೆನ್‍ಹೈಟ್ ಏರೋಮೀಟರ್ ಮುಂತಾದ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿದ್ದೇ ಅಲ್ಲದೆ ಥರ್ಮಾಮಿಟ್ರಿಕ್ ಹೈಡ್ರೋಮೀಟರ್, ಪ್ರತಿಫಲನತತ್ತ್ವದ ಮೇಲೆ ರಚಿಸಿದ ಗೋನಿಯೋಮೀಟರ್ ಮುಂತಾದ ಹೊಸಭೌತ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ. ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಅಕಾಡೆಮಿ ಡೆ ಸೈನ್ಸ್‍ಸಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗಿ 1785ರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ. ಭೌತವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಲ್ಸ್‌, ಜಾಕ್ವಿಸ್ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಸೀಜರ್}}

[[ವರ್ಗ:ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಗಣಿತಜ್ಞರು]]</text>
      <sha1>94pupjbka7ryuptxcaymihx1wkhxmcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಾಳಮೀನು</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187710</id>
    <revision>
      <id>1432180</id>
      <timestamp>2026-10-16T04:56:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1432180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2143" sha1="gfsv0mzrv6k0zfxxlok7xao7ocw6nzf" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = Fringescale sardinella
| image = Tuyô (Sardinella fimbriata), uncooked 003.jpg
| status = 
| taxon = Sardinella fimbriata
| authority = ([[Achille Valenciennes|Valenciennes]], 1847)
}}
'''ಚಾಳಮೀನು'''- ಕ್ಲೂಪಿಫಾರ್ಮಿಸ್ ಗನದ ಕ್ಲೂಪೀಯಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಾರ್ಡೀನ್ ಜಾತಿಯ ಒಂದು ಮೀನು.
==ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ== 
ಸಾರ್ಡಿನೆಲ ಫಿಂಬ್ರಿಯೇಟ ಅಥವಾ ಕ್ಲೂಪಿಯ ಫಿಂಬ್ರಿಯೇಟ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು. ಪೇಡಿ, ಎರೆಬೈ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳು. 
==ಆವಾಸ==
ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಸಮುದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.
==ಮೀನುಗಾರಿಕೆ== 
[[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೀನುಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಿಂದ ಜನವರಿವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹಿಡಿವಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಮೀನುಗಳನ್ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉಪಯೋಗಗಳು==
ಈ ಮೀನನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದರಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆಯುವುದುಂಟು. ಇದನ್ನು ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದೂ ಇದೆ. 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಳಮೀನು}}</text>
      <sha1>gfsv0mzrv6k0zfxxlok7xao7ocw6nzf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432181</id>
      <parentid>1432180</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಮೀನುಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2183" sha1="p1gpmehdhkcztc35w3ao8iokyvh32vj" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = Fringescale sardinella
| image = Tuyô (Sardinella fimbriata), uncooked 003.jpg
| status = 
| taxon = Sardinella fimbriata
| authority = ([[Achille Valenciennes|Valenciennes]], 1847)
}}
'''ಚಾಳಮೀನು'''- ಕ್ಲೂಪಿಫಾರ್ಮಿಸ್ ಗನದ ಕ್ಲೂಪೀಯಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಾರ್ಡೀನ್ ಜಾತಿಯ ಒಂದು ಮೀನು.
==ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ== 
ಸಾರ್ಡಿನೆಲ ಫಿಂಬ್ರಿಯೇಟ ಅಥವಾ ಕ್ಲೂಪಿಯ ಫಿಂಬ್ರಿಯೇಟ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು. ಪೇಡಿ, ಎರೆಬೈ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳು. 
==ಆವಾಸ==
ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಸಮುದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.
==ಮೀನುಗಾರಿಕೆ== 
[[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೀನುಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಿಂದ ಜನವರಿವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹಿಡಿವಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಮೀನುಗಳನ್ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉಪಯೋಗಗಳು==
ಈ ಮೀನನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದರಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆಯುವುದುಂಟು. ಇದನ್ನು ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದೂ ಇದೆ. 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಳಮೀನು}}

[[ವರ್ಗ:ಮೀನುಗಳು]]</text>
      <sha1>p1gpmehdhkcztc35w3ao8iokyvh32vj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432182</id>
      <parentid>1432181</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T04:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="bkd23652iubm8mwmocn21s47zsdez0m" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| name = Fringescale sardinella
| image = Tuyô (Sardinella fimbriata), uncooked 003.jpg
| status = 
| taxon = Sardinella fimbriata
| authority = ([[Achille Valenciennes|Valenciennes]], 1847)
}}
'''ಚಾಳಮೀನು'''- ಕ್ಲೂಪಿಫಾರ್ಮಿಸ್ ಗನದ ಕ್ಲೂಪೀಯಿಡೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸಾರ್ಡೀನ್ ಜಾತಿಯ ಒಂದು ಮೀನು.
==ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ನಾಮ== 
ಸಾರ್ಡಿನೆಲ ಫಿಂಬ್ರಿಯೇಟ ಅಥವಾ ಕ್ಲೂಪಿಯ ಫಿಂಬ್ರಿಯೇಟ ಇದರ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಹೆಸರು. ಪೇಡಿ, ಎರೆಬೈ ಪರ್ಯಾಯ ನಾಮಗಳು. 
==ಆವಾಸ==
ಇದು ಪ್ರಪಂಚದ ಉಷ್ಣವಲಯದ [[ಸಮುದ್ರ]]ಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ.
==ಮೀನುಗಾರಿಕೆ== 
[[ಮೀನುಗಾರಿಕೆ]]ಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದ ಮೀನುಗಳಲ್ಲೊಂದು. [[ಭಾರತ]]ದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿಯ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಕ್ಕುತ್ತದೆ. ಸಪ್ಟೆಂಬರ್‍ನಿಂದ ಜನವರಿವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಹಿಡಿವಳಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು. ಈ ಮೀನುಗಳನ್ನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ದ ಕರಾವಳಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
==ಉಪಯೋಗಗಳು==
ಈ ಮೀನನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದಲ್ಲದೇ, ಇದರಿಂದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆಯುವುದುಂಟು. ಇದನ್ನು ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸುವುದೂ ಇದೆ. 
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಾಳಮೀನು}}

[[ವರ್ಗ:ಮೀನುಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>bkd23652iubm8mwmocn21s47zsdez0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಂಚಲ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187711</id>
    <revision>
      <id>1432185</id>
      <timestamp>2026-10-16T06:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1432185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8987" sha1="ccoxi4viyre76dega0k922j0nequxm8" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| italic_title = no
| name = Chinchilla
| image = Chinchilla lanigera (Wroclaw zoo)-2.JPG
| image_caption = ''[[Chinchilla lanigera]]'' at the [[Wrocław Zoo]] in Poland
| taxon = Chinchilla
| authority = [[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1829
| type_species = ''[[Chinchilla lanigera]]''&lt;ref&gt;{{MSW3|id=13400130}}&lt;/ref&gt;
| type_species_authority = Bennett, 1829
| range_map = Range of Chinchilla lanigera and Chinchilla brevicaudata.svg
| range_map_caption = Range of ''C. lanigera'' and ''C. chinchilla''.
{{legend|#5cc45e|''C. chinchilla''}}
{{legend|#008000|''C. lanigera''}}
| subdivision_ranks = Species
| subdivision_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |author1=Roach, N.|author2=Kennerley, R.| title = ''Chinchilla chinchilla'' | volume= 2016| article-number = e.T4651A22191157 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T4651A22191157.en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WilsonReeder2005&gt;{{MSW3 Hystricognathi}}&lt;/ref&gt;
| subdivision = * ''[[Chinchilla chinchilla]]''
* ''[[Chinchilla lanigera]]''
}}

'''ಚಿಂಚಲ''' ರಾಡೆನ್ಷಿಯ ಗಣದ ಚಿಂಚಿಲಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು [[ಸಸ್ತನಿ|ಸಸ್ತನಿ.]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=584613#null|title=Chinchilla|website=Integrated Taxonomic Information System|access-date=2022-09-05}}&lt;/ref&gt; 
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು==
ಚಿಂಚಿಲ ಲ್ಯಾನಿಗರ್ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು.
==ಆವಾಸ== 
[[ಪೆರು]], [[ಚಿಲಿ]], [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲೀವಿಯ]]ಗಳ [[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಶಿಲಾಮಯ ಬಂಜರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ತನ್ನ [[ರೇಷ್ಮೆ]]ಯಂಥ ಹಾಗೂ ಬಲು ಬೆಲೆ ಬಾಳುವಂಥ ತುಪ್ಪುಳಿನಿಂದಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕಾರದಲ್ಲೂ [[ಅಳಿಲು|ಅಳಿಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಪ್ರಾಣಿಯಿದು. ತಲೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇದರ ದೇಹದ ಉದ್ದ 22-38 ಸೆ.ಮೀ ; ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 7-15 ಸೆ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಬಾಲವೊಂದಿದೆ. ದೇಹದ ಮೇಲೆಲ್ಲ 2 ಸೆ.ಮೀ ದಪ್ಪದ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾದ ತುಪ್ಪುಳ ಇದೆ ; ಅದರ ಬಣ್ಣ ಬೂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಮುತ್ತಿನಂತೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಮಾತ್ರ ಹಳದಿಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ. ಬಾಲದ ಮೇಲೆ ಕೊಂಚ ಒರಟಾದ ಉದ್ದ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ತನ್ನ ಅಗಲವಾದ ಮೂತಿ, ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು. ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಂಚಿಲ ಬಲು ಮುದ್ದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮೂತಿಯ ಮೇಲೆ ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ಬಿರುಸಾದ ಕೂದಲುಗಳ ಮೀಸೆಯಿದೆ. ಕೆನ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯ ಸಂಚಿಗಳಿವೆ. ಮುಂಗಾಲಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 4 ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾಲಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 3 ಬೆರಳುಗಳಿವೆ.
==ವಾಸ==
ಚಿಂಚಿಲ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಡೊಗರುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು|ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]]; [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳು]], [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳು, [[ಕಾಳು]], ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟಗಿಡಗಳ ಚಿಗುರು, [[ಹಾವಸೆ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹಾವಸೆ]] ಮುಂತಾದವನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತದೆ. 
==ಸಂತಾನಭಿವೃದ್ಧಿ==
ಹೆಣ್ಣು ಚಿಂಚಿಲ ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ 2-6 ಮರಿಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮರಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ 110 ದಿವಸಗಳು. ಒಂದು ಗಂಡು ತನ್ನ ಜೀವಮಾನವೀಡೀ ಒಂದೇ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಂಚಿಲದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗವೆಂದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಿರುವುದು. ಅಂತೆಯೇ ಪ್ರಣಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನದೇ ಮೇಲುಗೈ. ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡತೋಡಗುವುವಲ್ಲದೆ ಘನರೂಪದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲೂ ಸಮರ್ಥವಾಗುವುವು. 5-8 ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಿಂಚಿಲದ ಆಯಸ್ಸು ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳು.
==ಪ್ರಬೇಧಗಳು==
[[File:Chinchilla - croquis comparatif.svg|thumb|left|alt=sketch drawings of ''Chinchilla brevicaudata'' and ''Chinchilla lanigera'', emphasizing the distinct features of each species. ''abbreviate'' is shown excessively fat or chonky and ''lanigera'' mouse like with a perky tail|Comparison of chinchilla species]]

ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾದ ಎರಡು ಜೀವಂತ ಜಾತಿಗಳೆಂದರೆ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ&lt;ref name=&quot;iucn&quot;/&gt;&lt;ref name=WilsonReeder2005/&gt; (ಹಿಂದೆ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಬ್ರೆವಿಕಾಡೇಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಲಾನಿಗೇರಾ. ಸಿ. ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಸಿ. ಲಾನಿಗೇರಾ ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಬಾಲ, ದಪ್ಪವಾದ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಜಾತಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ; ಎರಡನೆಯದು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;re name=&quot;bm&quot; /&gt;ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾಗಳು ಸಿ. ಲಾನಿಗೇರಾ ಜಾತಿಯವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚಿಂಚಿಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು:
*  ಪೆರುವಿನ ಅಥವಾ ರಾಜ ಚಿಂಚಿಲ - ಪೆರು ದೇಶದ ಪರ್ವತಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ತುಪ್ಪುಳು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದುದೂ ಭಾರಿ ಬೆಲೆಯದೂ ಆಗಿದೆ.
* ಬೊಲೀವಿಯದ ಚಿಂಚಿಲ-ಬೊಲೀವಿಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅರ್ಜಂಟೀನಗಳ ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತಗಳ ಪೂರ್ವದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.

*  ಚಿಲಿಯ ಚಿಂಚಿಲ-ಚಿಲಿ ದೇಶದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪುಳಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ.
==ಸಂರಕ್ಷಣೆ==
ಚಿಂಚಿಲಗಳ ಬೇಟೆ [[ಇಂಕಾ]]ಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚಿಂಚಿಲಗಳು ಬಲು ಚುರುಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನುಹಿಡಿಯುವುದು ಅತಿಪ್ರಯಾಸದ ಕೆಲಸ. ಆದರೂ ತುಪ್ಪಳಕ್ಕಾಗಿ ಇವನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇವು ನಿರ್ವಂಶವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಒದಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 1920ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಚಿಲಿ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂಚಲ}}</text>
      <sha1>ccoxi4viyre76dega0k922j0nequxm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432187</id>
      <parentid>1432185</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9033" sha1="b5s7ps228safsfdvpna87kqwnswx2ib" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| italic_title = no
| name = Chinchilla
| image = Chinchilla lanigera (Wroclaw zoo)-2.JPG
| image_caption = ''[[Chinchilla lanigera]]'' at the [[Wrocław Zoo]] in Poland
| taxon = Chinchilla
| authority = [[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1829
| type_species = ''[[Chinchilla lanigera]]''&lt;ref&gt;{{MSW3|id=13400130}}&lt;/ref&gt;
| type_species_authority = Bennett, 1829
| range_map = Range of Chinchilla lanigera and Chinchilla brevicaudata.svg
| range_map_caption = Range of ''C. lanigera'' and ''C. chinchilla''.
{{legend|#5cc45e|''C. chinchilla''}}
{{legend|#008000|''C. lanigera''}}
| subdivision_ranks = Species
| subdivision_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |author1=Roach, N.|author2=Kennerley, R.| title = ''Chinchilla chinchilla'' | volume= 2016| article-number = e.T4651A22191157 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T4651A22191157.en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WilsonReeder2005&gt;{{MSW3 Hystricognathi}}&lt;/ref&gt;
| subdivision = * ''[[Chinchilla chinchilla]]''
* ''[[Chinchilla lanigera]]''
}}

'''ಚಿಂಚಲ''' ರಾಡೆನ್ಷಿಯ ಗಣದ ಚಿಂಚಿಲಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು [[ಸಸ್ತನಿ|ಸಸ್ತನಿ.]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=584613#null|title=Chinchilla|website=Integrated Taxonomic Information System|access-date=2022-09-05}}&lt;/ref&gt; 
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು==
ಚಿಂಚಿಲ ಲ್ಯಾನಿಗರ್ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು.
==ಆವಾಸ== 
[[ಪೆರು]], [[ಚಿಲಿ]], [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲೀವಿಯ]]ಗಳ [[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಶಿಲಾಮಯ ಬಂಜರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ತನ್ನ [[ರೇಷ್ಮೆ]]ಯಂಥ ಹಾಗೂ ಬಲು ಬೆಲೆ ಬಾಳುವಂಥ ತುಪ್ಪುಳಿನಿಂದಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕಾರದಲ್ಲೂ [[ಅಳಿಲು|ಅಳಿಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಪ್ರಾಣಿಯಿದು. ತಲೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇದರ ದೇಹದ ಉದ್ದ 22-38 ಸೆ.ಮೀ ; ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 7-15 ಸೆ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಬಾಲವೊಂದಿದೆ. ದೇಹದ ಮೇಲೆಲ್ಲ 2 ಸೆ.ಮೀ ದಪ್ಪದ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾದ ತುಪ್ಪುಳ ಇದೆ ; ಅದರ ಬಣ್ಣ ಬೂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಮುತ್ತಿನಂತೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಮಾತ್ರ ಹಳದಿಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ. ಬಾಲದ ಮೇಲೆ ಕೊಂಚ ಒರಟಾದ ಉದ್ದ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ತನ್ನ ಅಗಲವಾದ ಮೂತಿ, ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು. ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಂಚಿಲ ಬಲು ಮುದ್ದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮೂತಿಯ ಮೇಲೆ ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ಬಿರುಸಾದ ಕೂದಲುಗಳ ಮೀಸೆಯಿದೆ. ಕೆನ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯ ಸಂಚಿಗಳಿವೆ. ಮುಂಗಾಲಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 4 ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾಲಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 3 ಬೆರಳುಗಳಿವೆ.
==ವಾಸ==
ಚಿಂಚಿಲ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಡೊಗರುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು|ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]]; [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳು]], [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳು, [[ಕಾಳು]], ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟಗಿಡಗಳ ಚಿಗುರು, [[ಹಾವಸೆ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹಾವಸೆ]] ಮುಂತಾದವನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತದೆ. 
==ಸಂತಾನಭಿವೃದ್ಧಿ==
ಹೆಣ್ಣು ಚಿಂಚಿಲ ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ 2-6 ಮರಿಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮರಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ 110 ದಿವಸಗಳು. ಒಂದು ಗಂಡು ತನ್ನ ಜೀವಮಾನವೀಡೀ ಒಂದೇ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಂಚಿಲದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗವೆಂದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಿರುವುದು. ಅಂತೆಯೇ ಪ್ರಣಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನದೇ ಮೇಲುಗೈ. ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡತೋಡಗುವುವಲ್ಲದೆ ಘನರೂಪದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲೂ ಸಮರ್ಥವಾಗುವುವು. 5-8 ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಿಂಚಿಲದ ಆಯಸ್ಸು ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳು.
==ಪ್ರಬೇಧಗಳು==
[[File:Chinchilla - croquis comparatif.svg|thumb|left|alt=sketch drawings of ''Chinchilla brevicaudata'' and ''Chinchilla lanigera'', emphasizing the distinct features of each species. ''abbreviate'' is shown excessively fat or chonky and ''lanigera'' mouse like with a perky tail|Comparison of chinchilla species]]

ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾದ ಎರಡು ಜೀವಂತ ಜಾತಿಗಳೆಂದರೆ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ&lt;ref name=&quot;iucn&quot;/&gt;&lt;ref name=WilsonReeder2005/&gt; (ಹಿಂದೆ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಬ್ರೆವಿಕಾಡೇಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಲಾನಿಗೇರಾ. ಸಿ. ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಸಿ. ಲಾನಿಗೇರಾ ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಬಾಲ, ದಪ್ಪವಾದ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಜಾತಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ; ಎರಡನೆಯದು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;re name=&quot;bm&quot; /&gt;ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾಗಳು ಸಿ. ಲಾನಿಗೇರಾ ಜಾತಿಯವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚಿಂಚಿಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು:
*  ಪೆರುವಿನ ಅಥವಾ ರಾಜ ಚಿಂಚಿಲ - ಪೆರು ದೇಶದ ಪರ್ವತಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ತುಪ್ಪುಳು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದುದೂ ಭಾರಿ ಬೆಲೆಯದೂ ಆಗಿದೆ.
* ಬೊಲೀವಿಯದ ಚಿಂಚಿಲ-ಬೊಲೀವಿಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅರ್ಜಂಟೀನಗಳ ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತಗಳ ಪೂರ್ವದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.

*  ಚಿಲಿಯ ಚಿಂಚಿಲ-ಚಿಲಿ ದೇಶದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪುಳಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ.
==ಸಂರಕ್ಷಣೆ==
ಚಿಂಚಿಲಗಳ ಬೇಟೆ [[ಇಂಕಾ]]ಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚಿಂಚಿಲಗಳು ಬಲು ಚುರುಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನುಹಿಡಿಯುವುದು ಅತಿಪ್ರಯಾಸದ ಕೆಲಸ. ಆದರೂ ತುಪ್ಪಳಕ್ಕಾಗಿ ಇವನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇವು ನಿರ್ವಂಶವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಒದಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 1920ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಚಿಲಿ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂಚಲ}}

[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>b5s7ps228safsfdvpna87kqwnswx2ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432188</id>
      <parentid>1432187</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಸಸ್ತನಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9078" sha1="qidh3xyvyd4jfy5geomxfc8xh3lm9ap" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
| italic_title = no
| name = Chinchilla
| image = Chinchilla lanigera (Wroclaw zoo)-2.JPG
| image_caption = ''[[Chinchilla lanigera]]'' at the [[Wrocław Zoo]] in Poland
| taxon = Chinchilla
| authority = [[Edward Turner Bennett|Bennett]], 1829
| type_species = ''[[Chinchilla lanigera]]''&lt;ref&gt;{{MSW3|id=13400130}}&lt;/ref&gt;
| type_species_authority = Bennett, 1829
| range_map = Range of Chinchilla lanigera and Chinchilla brevicaudata.svg
| range_map_caption = Range of ''C. lanigera'' and ''C. chinchilla''.
{{legend|#5cc45e|''C. chinchilla''}}
{{legend|#008000|''C. lanigera''}}
| subdivision_ranks = Species
| subdivision_ref = &lt;ref name=iucn&gt;{{cite iucn |author1=Roach, N.|author2=Kennerley, R.| title = ''Chinchilla chinchilla'' | volume= 2016| article-number = e.T4651A22191157 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T4651A22191157.en }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=WilsonReeder2005&gt;{{MSW3 Hystricognathi}}&lt;/ref&gt;
| subdivision = * ''[[Chinchilla chinchilla]]''
* ''[[Chinchilla lanigera]]''
}}

'''ಚಿಂಚಲ''' ರಾಡೆನ್ಷಿಯ ಗಣದ ಚಿಂಚಿಲಿಡೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಒಂದು [[ಸಸ್ತನಿ|ಸಸ್ತನಿ.]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&amp;search_value=584613#null|title=Chinchilla|website=Integrated Taxonomic Information System|access-date=2022-09-05}}&lt;/ref&gt; 
==ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು==
ಚಿಂಚಿಲ ಲ್ಯಾನಿಗರ್ ಇದರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹೆಸರು.
==ಆವಾಸ== 
[[ಪೆರು]], [[ಚಿಲಿ]], [[ಬೊಲಿವಿಯ|ಬೊಲೀವಿಯ]]ಗಳ [[ಆಂಡೆಸ್ ಪರ್ವತಗಳು|ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತ]]ಗಳ ಶಿಲಾಮಯ ಬಂಜರು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
==ಲಕ್ಷಣಗಳು== 
ತನ್ನ [[ರೇಷ್ಮೆ]]ಯಂಥ ಹಾಗೂ ಬಲು ಬೆಲೆ ಬಾಳುವಂಥ ತುಪ್ಪುಳಿನಿಂದಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಗಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಕಾರದಲ್ಲೂ [[ಅಳಿಲು|ಅಳಿಲ]]ನ್ನು ಹೋಲುವ ಪ್ರಾಣಿಯಿದು. ತಲೆಯೂ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಇದರ ದೇಹದ ಉದ್ದ 22-38 ಸೆ.ಮೀ ; ಇದಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 7-15 ಸೆ.ಮೀ ಉದ್ದದ ಬಾಲವೊಂದಿದೆ. ದೇಹದ ಮೇಲೆಲ್ಲ 2 ಸೆ.ಮೀ ದಪ್ಪದ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದುವಾದ ತುಪ್ಪುಳ ಇದೆ ; ಅದರ ಬಣ್ಣ ಬೂದು ಮಿಶ್ರಿತ ಮುತ್ತಿನಂತೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಮಾತ್ರ ಹಳದಿಮಿಶ್ರಿತ ಬಿಳಿ. ಬಾಲದ ಮೇಲೆ ಕೊಂಚ ಒರಟಾದ ಉದ್ದ ಕೂದಲುಗಳಿವೆ. ತನ್ನ ಅಗಲವಾದ ಮೂತಿ, ದೊಡ್ಡದೊಡ್ಡ ಕಪ್ಪುಬಣ್ಣದ ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣುಗಳು. ದೊಡ್ಡ ಕಿವಿಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಂಚಿಲ ಬಲು ಮುದ್ದಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮೂತಿಯ ಮೇಲೆ ಉದ್ದವಾದ ಹಾಗೂ ಬಿರುಸಾದ ಕೂದಲುಗಳ ಮೀಸೆಯಿದೆ. ಕೆನ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಪೂರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯ ಸಂಚಿಗಳಿವೆ. ಮುಂಗಾಲಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 4 ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾಲಿನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ತಲಾ 3 ಬೆರಳುಗಳಿವೆ.
==ವಾಸ==
ಚಿಂಚಿಲ ಕಲ್ಲುಬಂಡೆಗಳ ಬಿರುಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಡೊಗರುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಸಸ್ಯಾಹಾರಿಗಳು|ಸಸ್ಯಾಹಾರಿ]]; [[ಬೀಜ|ಬೀಜಗಳು]], [[ಹಣ್ಣು]]ಗಳು, [[ಕಾಳು]], ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟಗಿಡಗಳ ಚಿಗುರು, [[ಹಾವಸೆ ಸಸ್ಯಗಳು|ಹಾವಸೆ]] ಮುಂತಾದವನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತದೆ. 
==ಸಂತಾನಭಿವೃದ್ಧಿ==
ಹೆಣ್ಣು ಚಿಂಚಿಲ ಒಂದು ಸಲಕ್ಕೆ 2-6 ಮರಿಗಳ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮರಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯ ಅವಧಿ 110 ದಿವಸಗಳು. ಒಂದು ಗಂಡು ತನ್ನ ಜೀವಮಾನವೀಡೀ ಒಂದೇ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿಂಚಿಲದ ಇನ್ನೊಂದು ಸೋಜಿಗವೆಂದರೆ, ಹೆಣ್ಣು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಗಂಡಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಿರುವುದು. ಅಂತೆಯೇ ಪ್ರಣಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿನದೇ ಮೇಲುಗೈ. ಮರಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿದ ಕೆಲವೇ ಗಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಾಡತೋಡಗುವುವಲ್ಲದೆ ಘನರೂಪದ ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಲೂ ಸಮರ್ಥವಾಗುವುವು. 5-8 ತಿಂಗಳಿನಲ್ಲಿ ಇವಕ್ಕೆ ಲೈಂಗಿಕ ಪ್ರಬುದ್ಧತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಚಿಂಚಿಲದ ಆಯಸ್ಸು ಸುಮಾರು 10 ವರ್ಷಗಳು.
==ಪ್ರಬೇಧಗಳು==
[[File:Chinchilla - croquis comparatif.svg|thumb|left|alt=sketch drawings of ''Chinchilla brevicaudata'' and ''Chinchilla lanigera'', emphasizing the distinct features of each species. ''abbreviate'' is shown excessively fat or chonky and ''lanigera'' mouse like with a perky tail|Comparison of chinchilla species]]

ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾದ ಎರಡು ಜೀವಂತ ಜಾತಿಗಳೆಂದರೆ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ&lt;ref name=&quot;iucn&quot;/&gt;&lt;ref name=WilsonReeder2005/&gt; (ಹಿಂದೆ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಬ್ರೆವಿಕಾಡೇಟಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು) ಮತ್ತು ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಲಾನಿಗೇರಾ. ಸಿ. ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾ ಸಿ. ಲಾನಿಗೇರಾ ಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಬಾಲ, ದಪ್ಪವಾದ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಹಿಂದಿನ ಜಾತಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿವೆ; ಎರಡನೆಯದು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.&lt;re name=&quot;bm&quot; /&gt;ಸಾಕುಪ್ರಾಣಿ ಚಿಂಚಿಲ್ಲಾಗಳು ಸಿ. ಲಾನಿಗೇರಾ ಜಾತಿಯವು ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚಿಂಚಿಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಬಗೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು:
*  ಪೆರುವಿನ ಅಥವಾ ರಾಜ ಚಿಂಚಿಲ - ಪೆರು ದೇಶದ ಪರ್ವತಸೀಮೆಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರ ತುಪ್ಪುಳು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ತಮವಾದುದೂ ಭಾರಿ ಬೆಲೆಯದೂ ಆಗಿದೆ.
* ಬೊಲೀವಿಯದ ಚಿಂಚಿಲ-ಬೊಲೀವಿಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಅರ್ಜಂಟೀನಗಳ ಆಂಡಿಸ್ ಪರ್ವತಗಳ ಪೂರ್ವದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬರುತ್ತದೆ.

*  ಚಿಲಿಯ ಚಿಂಚಿಲ-ಚಿಲಿ ದೇಶದ ಪರ್ವತಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪುಳಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ.
==ಸಂರಕ್ಷಣೆ==
ಚಿಂಚಿಲಗಳ ಬೇಟೆ [[ಇಂಕಾ]]ಗಳ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಚಿಂಚಿಲಗಳು ಬಲು ಚುರುಕು ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ್ದರಿಂದ ಇವನ್ನುಹಿಡಿಯುವುದು ಅತಿಪ್ರಯಾಸದ ಕೆಲಸ. ಆದರೂ ತುಪ್ಪಳಕ್ಕಾಗಿ ಇವನ್ನು ನೂರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಬೇಟೆಯಾಡುತ್ತ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ ಇವು ನಿರ್ವಂಶವಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ ಒದಗಿತ್ತು. ಆದರೆ 1920ರಿಂದೀಚೆಗೆ ಚಿಲಿ ಮುಂತಾದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬೇಟೆಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂಚಲ}}

[[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಸಸ್ತನಿಗಳು]]</text>
      <sha1>qidh3xyvyd4jfy5geomxfc8xh3lm9ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187712</id>
    <revision>
      <id>1432200</id>
      <timestamp>2026-10-16T07:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1432200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8783" sha1="2kuca7emtqmtkylt44mpsuthty29yin" xml:space="preserve">{{infobox person
| name               = ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ
| image              = C. Y. Chintamani 1911 (page 277 crop).jpg
| caption            = Portrait of Chinthamani in 1911
| birth_date         = 10 April 1880
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1941|7|1|1880|4|10}}
| occupation         = journalist, politician
}}
'''ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ '''1880-1941 ಪ್ರತಿಭಾವಂತ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ]], [[ರಾಜಕಾರಣಿ]], [[ಲೇಖಕ]].
==ಬಾಲ್ಯ==
[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಿಜಯನಗರಂನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಅಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೇವಲ 18ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ವೈಜಾಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ''ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; He eventually bought the paper and renamed it ''Indian Herald''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲೇ 1909ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ''ಲೀಡರ್'' ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು. 1910ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಮಧ್ಯೆ ಅವರು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ವರ್ಷ ಬಿಟ್ಟು, ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವರು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]]ಯವರ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎಂಥ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ|ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹ್ರು]] ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸಿ]]ನ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೂ ಸೆಣಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನಿಂದನೆಯ ಆಪಾದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದಾಗ, ವಿಧಿಸಲಾದ ಜುಲ್ಮಾನೆಯನ್ನು ತೆತ್ತರೇ ವಿನಾ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದರು. 1916-1923ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1927-36ರಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ(ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=ch&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000507/spectrum/main2.htm#3|title=C. Y. Chintamani (April 10, 1880 — July 1, 1941)|date=7 May 2000|work=The Tribune}}&lt;/ref&gt;
. 1921-1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vidya|first=Bhagwan Vishnoo&amp; Bhushan|url=https://books.google.com/books?id=Je6hDwAAQBAJ&amp;q=C+Y+chintamani+education+minister&amp;pg=PA397|title=Indian Administration|date=2011|publisher=S. Chand Publishing|isbn=978-81-219-0402-5|language=en}}&lt;/ref&gt;. 1918-1920ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಿಬರಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ 1920ರಲ್ಲೂ 1931ರಲ್ಲೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1930-31ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Round Table Conferences, 1930-1932 {{!}} Making Britain|url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/round-table-conferences-1930-1932|access-date=2020-07-06|website=www.open.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
==ಪರಂಪರೆ==
ಅಸಾಧಾರಣ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕುಂಠಿತ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ, ತಾವು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಿಷ್ಠೆ, ಯಾವ ಪ್ರಲೋಭನಕ್ಕೂ ಒಲಿಯದ, ಯಾವ ಸೆಳೆತಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದ ಕೆಚ್ಚೆದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  1939ರಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ನೈಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34633/supplement/3853 London Gazette, 6 June 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34694/page/6501 London Gazette, 26 September 1939]&lt;/ref&gt; 
==ಬರವಣಿಗೆಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಲೇಖಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್'' (1901), ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಮ್ಯೂಟಿನಿ ''(1937). ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಮೆಹ್ತಾರವರ ಭಾಷಣ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ (1905).
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ}}</text>
      <sha1>2kuca7emtqmtkylt44mpsuthty29yin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432201</id>
      <parentid>1432200</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8847" sha1="0eqj5sm5785puekz11tmqtpvkh6hwzz" xml:space="preserve">{{infobox person
| name               = ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ
| image              = C. Y. Chintamani 1911 (page 277 crop).jpg
| caption            = Portrait of Chinthamani in 1911
| birth_date         = 10 April 1880
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1941|7|1|1880|4|10}}
| occupation         = journalist, politician
}}
'''ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ '''1880-1941 ಪ್ರತಿಭಾವಂತ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ]], [[ರಾಜಕಾರಣಿ]], [[ಲೇಖಕ]].
==ಬಾಲ್ಯ==
[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಿಜಯನಗರಂನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಅಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೇವಲ 18ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ವೈಜಾಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ''ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; He eventually bought the paper and renamed it ''Indian Herald''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲೇ 1909ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ''ಲೀಡರ್'' ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು. 1910ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಮಧ್ಯೆ ಅವರು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ವರ್ಷ ಬಿಟ್ಟು, ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವರು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]]ಯವರ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎಂಥ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ|ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹ್ರು]] ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸಿ]]ನ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೂ ಸೆಣಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನಿಂದನೆಯ ಆಪಾದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದಾಗ, ವಿಧಿಸಲಾದ ಜುಲ್ಮಾನೆಯನ್ನು ತೆತ್ತರೇ ವಿನಾ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದರು. 1916-1923ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1927-36ರಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ(ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=ch&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000507/spectrum/main2.htm#3|title=C. Y. Chintamani (April 10, 1880 — July 1, 1941)|date=7 May 2000|work=The Tribune}}&lt;/ref&gt;
. 1921-1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vidya|first=Bhagwan Vishnoo&amp; Bhushan|url=https://books.google.com/books?id=Je6hDwAAQBAJ&amp;q=C+Y+chintamani+education+minister&amp;pg=PA397|title=Indian Administration|date=2011|publisher=S. Chand Publishing|isbn=978-81-219-0402-5|language=en}}&lt;/ref&gt;. 1918-1920ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಿಬರಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ 1920ರಲ್ಲೂ 1931ರಲ್ಲೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1930-31ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Round Table Conferences, 1930-1932 {{!}} Making Britain|url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/round-table-conferences-1930-1932|access-date=2020-07-06|website=www.open.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
==ಪರಂಪರೆ==
ಅಸಾಧಾರಣ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕುಂಠಿತ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ, ತಾವು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಿಷ್ಠೆ, ಯಾವ ಪ್ರಲೋಭನಕ್ಕೂ ಒಲಿಯದ, ಯಾವ ಸೆಳೆತಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದ ಕೆಚ್ಚೆದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  1939ರಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ನೈಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34633/supplement/3853 London Gazette, 6 June 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34694/page/6501 London Gazette, 26 September 1939]&lt;/ref&gt; 
==ಬರವಣಿಗೆಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಲೇಖಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್'' (1901), ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಮ್ಯೂಟಿನಿ ''(1937). ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಮೆಹ್ತಾರವರ ಭಾಷಣ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ (1905).
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ}}

[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]]</text>
      <sha1>0eqj5sm5785puekz11tmqtpvkh6hwzz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432202</id>
      <parentid>1432201</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಲೇಖಕರು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8883" sha1="0g1fq411slmlmqaw2o1pmryvj3xrlfe" xml:space="preserve">{{infobox person
| name               = ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ
| image              = C. Y. Chintamani 1911 (page 277 crop).jpg
| caption            = Portrait of Chinthamani in 1911
| birth_date         = 10 April 1880
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1941|7|1|1880|4|10}}
| occupation         = journalist, politician
}}
'''ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ '''1880-1941 ಪ್ರತಿಭಾವಂತ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ]], [[ರಾಜಕಾರಣಿ]], [[ಲೇಖಕ]].
==ಬಾಲ್ಯ==
[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಿಜಯನಗರಂನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಅಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೇವಲ 18ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ವೈಜಾಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ''ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; He eventually bought the paper and renamed it ''Indian Herald''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲೇ 1909ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ''ಲೀಡರ್'' ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು. 1910ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಮಧ್ಯೆ ಅವರು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ವರ್ಷ ಬಿಟ್ಟು, ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವರು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]]ಯವರ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎಂಥ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ|ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹ್ರು]] ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸಿ]]ನ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೂ ಸೆಣಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನಿಂದನೆಯ ಆಪಾದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದಾಗ, ವಿಧಿಸಲಾದ ಜುಲ್ಮಾನೆಯನ್ನು ತೆತ್ತರೇ ವಿನಾ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದರು. 1916-1923ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1927-36ರಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ(ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=ch&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000507/spectrum/main2.htm#3|title=C. Y. Chintamani (April 10, 1880 — July 1, 1941)|date=7 May 2000|work=The Tribune}}&lt;/ref&gt;
. 1921-1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vidya|first=Bhagwan Vishnoo&amp; Bhushan|url=https://books.google.com/books?id=Je6hDwAAQBAJ&amp;q=C+Y+chintamani+education+minister&amp;pg=PA397|title=Indian Administration|date=2011|publisher=S. Chand Publishing|isbn=978-81-219-0402-5|language=en}}&lt;/ref&gt;. 1918-1920ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಿಬರಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ 1920ರಲ್ಲೂ 1931ರಲ್ಲೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1930-31ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Round Table Conferences, 1930-1932 {{!}} Making Britain|url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/round-table-conferences-1930-1932|access-date=2020-07-06|website=www.open.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
==ಪರಂಪರೆ==
ಅಸಾಧಾರಣ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕುಂಠಿತ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ, ತಾವು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಿಷ್ಠೆ, ಯಾವ ಪ್ರಲೋಭನಕ್ಕೂ ಒಲಿಯದ, ಯಾವ ಸೆಳೆತಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದ ಕೆಚ್ಚೆದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  1939ರಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ನೈಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34633/supplement/3853 London Gazette, 6 June 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34694/page/6501 London Gazette, 26 September 1939]&lt;/ref&gt; 
==ಬರವಣಿಗೆಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಲೇಖಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್'' (1901), ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಮ್ಯೂಟಿನಿ ''(1937). ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಮೆಹ್ತಾರವರ ಭಾಷಣ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ (1905).
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ}}

[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]</text>
      <sha1>0g1fq411slmlmqaw2o1pmryvj3xrlfe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432203</id>
      <parentid>1432202</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8934" sha1="7f7ac3xbfdbr492byst5teou6qbdnsm" xml:space="preserve">{{infobox person
| name               = ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ
| image              = C. Y. Chintamani 1911 (page 277 crop).jpg
| caption            = Portrait of Chinthamani in 1911
| birth_date         = 10 April 1880
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1941|7|1|1880|4|10}}
| occupation         = journalist, politician
}}
'''ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ '''1880-1941 ಪ್ರತಿಭಾವಂತ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ]], [[ರಾಜಕಾರಣಿ]], [[ಲೇಖಕ]].
==ಬಾಲ್ಯ==
[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಿಜಯನಗರಂನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಅಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೇವಲ 18ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ವೈಜಾಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ''ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; He eventually bought the paper and renamed it ''Indian Herald''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲೇ 1909ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ''ಲೀಡರ್'' ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು. 1910ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಮಧ್ಯೆ ಅವರು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ವರ್ಷ ಬಿಟ್ಟು, ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವರು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]]ಯವರ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎಂಥ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ|ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹ್ರು]] ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸಿ]]ನ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೂ ಸೆಣಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನಿಂದನೆಯ ಆಪಾದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದಾಗ, ವಿಧಿಸಲಾದ ಜುಲ್ಮಾನೆಯನ್ನು ತೆತ್ತರೇ ವಿನಾ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದರು. 1916-1923ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1927-36ರಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ(ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=ch&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000507/spectrum/main2.htm#3|title=C. Y. Chintamani (April 10, 1880 — July 1, 1941)|date=7 May 2000|work=The Tribune}}&lt;/ref&gt;
. 1921-1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vidya|first=Bhagwan Vishnoo&amp; Bhushan|url=https://books.google.com/books?id=Je6hDwAAQBAJ&amp;q=C+Y+chintamani+education+minister&amp;pg=PA397|title=Indian Administration|date=2011|publisher=S. Chand Publishing|isbn=978-81-219-0402-5|language=en}}&lt;/ref&gt;. 1918-1920ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಿಬರಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ 1920ರಲ್ಲೂ 1931ರಲ್ಲೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1930-31ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Round Table Conferences, 1930-1932 {{!}} Making Britain|url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/round-table-conferences-1930-1932|access-date=2020-07-06|website=www.open.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
==ಪರಂಪರೆ==
ಅಸಾಧಾರಣ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕುಂಠಿತ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ, ತಾವು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಿಷ್ಠೆ, ಯಾವ ಪ್ರಲೋಭನಕ್ಕೂ ಒಲಿಯದ, ಯಾವ ಸೆಳೆತಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದ ಕೆಚ್ಚೆದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  1939ರಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ನೈಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34633/supplement/3853 London Gazette, 6 June 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34694/page/6501 London Gazette, 26 September 1939]&lt;/ref&gt; 
==ಬರವಣಿಗೆಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಲೇಖಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್'' (1901), ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಮ್ಯೂಟಿನಿ ''(1937). ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಮೆಹ್ತಾರವರ ಭಾಷಣ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ (1905).
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ}}

[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]</text>
      <sha1>7f7ac3xbfdbr492byst5teou6qbdnsm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432204</id>
      <parentid>1432203</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8986" sha1="gb9k11ka6iq90btvnlf3uo96spw42ta" xml:space="preserve">{{infobox person
| name               = ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ
| image              = C. Y. Chintamani 1911 (page 277 crop).jpg
| caption            = Portrait of Chinthamani in 1911
| birth_date         = 10 April 1880
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1941|7|1|1880|4|10}}
| occupation         = journalist, politician
}}
'''ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ '''1880-1941 ಪ್ರತಿಭಾವಂತ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ]], [[ರಾಜಕಾರಣಿ]], [[ಲೇಖಕ]].
==ಬಾಲ್ಯ==
[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಿಜಯನಗರಂನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಅಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೇವಲ 18ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ವೈಜಾಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ''ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; He eventually bought the paper and renamed it ''Indian Herald''&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt; [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲೇ 1909ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ''ಲೀಡರ್'' ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು. 1910ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಮಧ್ಯೆ ಅವರು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ವರ್ಷ ಬಿಟ್ಟು, ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವರು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]]ಯವರ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎಂಥ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ|ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹ್ರು]] ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸಿ]]ನ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೂ ಸೆಣಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನಿಂದನೆಯ ಆಪಾದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದಾಗ, ವಿಧಿಸಲಾದ ಜುಲ್ಮಾನೆಯನ್ನು ತೆತ್ತರೇ ವಿನಾ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.
==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದರು. 1916-1923ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1927-36ರಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ(ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=ch&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000507/spectrum/main2.htm#3|title=C. Y. Chintamani (April 10, 1880 — July 1, 1941)|date=7 May 2000|work=The Tribune}}&lt;/ref&gt;
. 1921-1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vidya|first=Bhagwan Vishnoo&amp; Bhushan|url=https://books.google.com/books?id=Je6hDwAAQBAJ&amp;q=C+Y+chintamani+education+minister&amp;pg=PA397|title=Indian Administration|date=2011|publisher=S. Chand Publishing|isbn=978-81-219-0402-5|language=en}}&lt;/ref&gt;. 1918-1920ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಿಬರಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ 1920ರಲ್ಲೂ 1931ರಲ್ಲೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1930-31ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Round Table Conferences, 1930-1932 {{!}} Making Britain|url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/round-table-conferences-1930-1932|access-date=2020-07-06|website=www.open.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
==ಪರಂಪರೆ==
ಅಸಾಧಾರಣ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕುಂಠಿತ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ, ತಾವು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಿಷ್ಠೆ, ಯಾವ ಪ್ರಲೋಭನಕ್ಕೂ ಒಲಿಯದ, ಯಾವ ಸೆಳೆತಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದ ಕೆಚ್ಚೆದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  1939ರಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ನೈಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34633/supplement/3853 London Gazette, 6 June 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34694/page/6501 London Gazette, 26 September 1939]&lt;/ref&gt; 
==ಬರವಣಿಗೆಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಲೇಖಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್'' (1901), ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಮ್ಯೂಟಿನಿ ''(1937). ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಮೆಹ್ತಾರವರ ಭಾಷಣ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ (1905).
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ}}

[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]</text>
      <sha1>gb9k11ka6iq90btvnlf3uo96spw42ta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432205</id>
      <parentid>1432204</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:50:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ */</comment>
      <origin>1432205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8722" sha1="bkekr3mpophmtmjjqj05rczosze5vr9" xml:space="preserve">{{infobox person
| name               = ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ
| image              = C. Y. Chintamani 1911 (page 277 crop).jpg
| caption            = Portrait of Chinthamani in 1911
| birth_date         = 10 April 1880
| death_date         = {{Death date and age|df=yes|1941|7|1|1880|4|10}}
| occupation         = journalist, politician
}}
'''ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ ಚಿಂತಾಮಣಿ '''1880-1941 ಪ್ರತಿಭಾವಂತ [[ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ|ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿ]], [[ರಾಜಕಾರಣಿ]], [[ಲೇಖಕ]].
==ಬಾಲ್ಯ==
[[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ]]ದ ವಿಜಯನಗರಂನಲ್ಲಿ ಜನನ, ಅಲ್ಲೇ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ.
==ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ== 
ಕೇವಲ 18ನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ''ವೈಜಾಗ್ ಸ್ಪೆಕ್ಟೇಟರ್ ''ಎಂಬ [[ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆ|ಇಂಗ್ಲಿಷ್]] ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡಿ,&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Colossus Among Journalists by Rama Rao Vadapalli V.B.|url=https://www.boloji.com/articles/50313/a-colossus-among-journalists|access-date=2020-07-06|website=www.boloji.com}}&lt;/ref&gt;  [[ಅಲಹಾಬಾದ್|ಅಲಹಾಬಾದಿ]]ಗೆ ಬಂದು ಅಲ್ಲಿಯ ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್'' ಎಂಬ ಪತ್ರಿಕೆ ಸೇರಿದರು. ಅಲ್ಲೇ 1909ರಲ್ಲಿ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಅಂಗವಾಗಿ ''ಲೀಡರ್'' ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡು. 1910ರಲ್ಲಿ ಅದರ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿ ನೇಮಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ಅಂದಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ, ಮಧ್ಯೆ ಅವರು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ವರ್ಷ ಬಿಟ್ಟು, ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರು.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ, ರಾಜಕೀಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿಶ್ವಾಸವಿಟ್ಟಿದ್ದ ಅವರು [[ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ|ಗಾಂಧೀಜಿ]]ಯವರ [[ಅಸಹಕಾರ ಚಳುವಳಿ|ಅಸಹಕಾರ ಚಳವಳಿ]]ಯನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆಯನ್ನೂ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಟೀಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಎಂಥ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೂ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದರು. ಪತ್ರಿಕಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ [[ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಳವೀಯ|ಮದನ ಮೋಹನ ಮಾಲವೀಯ]] ಹಾಗೂ [[ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹರು|ಮೋತಿಲಾಲ್ ನೆಹ್ರು]] ಅವರು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್|ಕಾಂಗ್ರೆಸಿ]]ನ ಕಡೆಗೆ ವಾಲಿಸಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರೊಂದಿಗೂ ಸೆಣಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನುಳಿಸಿಕೊಂಡು ಪತ್ರಿಕೆಯ ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ಧೋರಣೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದರು. ಒಮ್ಮೆ ಅವರು [[ನ್ಯಾಯಾಲಯ]] ನಿಂದನೆಯ ಆಪಾದನೆಗೆ ಗುರಿಯಾದಾಗ, ವಿಧಿಸಲಾದ ಜುಲ್ಮಾನೆಯನ್ನು ತೆತ್ತರೇ ವಿನಾ ಕ್ಷಮಾಪಣೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ.

==ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ==
ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕರಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಖ್ಯಾತನಾಮರಾದರು. 1916-1923ರಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು 1927-36ರಲ್ಲಿ, ಸಂಯುಕ್ತ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ(ಈಗಿನ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ) ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು&lt;ref name=ch&gt;{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2000/20000507/spectrum/main2.htm#3|title=C. Y. Chintamani (April 10, 1880 — July 1, 1941)|date=7 May 2000|work=The Tribune}}&lt;/ref&gt;
. 1921-1923ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಸರ್ಕಾರದ [[ಶಿಕ್ಷಣ]] ಹಾಗೂ [[ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು|ಕೈಗಾರಿಕೆ]] ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vidya|first=Bhagwan Vishnoo&amp; Bhushan|url=https://books.google.com/books?id=Je6hDwAAQBAJ&amp;q=C+Y+chintamani+education+minister&amp;pg=PA397|title=Indian Administration|date=2011|publisher=S. Chand Publishing|isbn=978-81-219-0402-5|language=en}}&lt;/ref&gt;. 1918-1920ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಿಬರಲ್ ಒಕ್ಕೂಟದ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಗಳಾಗಿದ್ದರಲ್ಲದೆ 1920ರಲ್ಲೂ 1931ರಲ್ಲೂ ಅದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಚುನಾಯಿತರಾಗಿದ್ದರು. 1930-31ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ದುಂಡು ಮೇಜಿನ ಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಬ್ಬರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Round Table Conferences, 1930-1932 {{!}} Making Britain|url=http://www.open.ac.uk/researchprojects/makingbritain/content/round-table-conferences-1930-1932|access-date=2020-07-06|website=www.open.ac.uk}}&lt;/ref&gt;
==ಪರಂಪರೆ==
ಅಸಾಧಾರಣ ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ, ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಯ ಮೇಲೆ ಅಕುಂಠಿತ ಪ್ರಭುತ್ವ, ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಅಚಲ ವಿಶ್ವಾಸ, ತಾವು ನಂಬಿದ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಅತೀವ ನಿಷ್ಠೆ, ಯಾವ ಪ್ರಲೋಭನಕ್ಕೂ ಒಲಿಯದ, ಯಾವ ಸೆಳೆತಕ್ಕೂ ಮಣಿಯದ ಕೆಚ್ಚೆದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಸಮಕಾಲೀನ ರಾಜಕೀಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದರು.  1939ರಲ್ಲಿ ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಿಂದ ನೈಟ್ ಪದವಿ ಪಡೆದಿದ್ದರು.&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34633/supplement/3853 London Gazette, 6 June 1939]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.thegazette.co.uk/London/issue/34694/page/6501 London Gazette, 26 September 1939]&lt;/ref&gt; 
==ಬರವಣಿಗೆಗಳು==
ಚಿಂತಾಮಣಿಯವರು ಇಂಗ್ಲಿಷಿನಲ್ಲಿ ಉಜ್ವಲ ಭಾಷಣಕಾರರೂ ಪ್ರತಿಭಾನ್ವಿತ ಲೇಖಕರೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಇವು: ''ಇಂಡಿಯನ್ ಸೋಷಿಯಲ್ ರಿಫಾರ್ಮ್'' (1901), ''ಇಂಡಿಯನ್ ಪಾಲಿಟಿಕ್ಸ್ ಸಿನ್ಸ್ ದಿ ಮ್ಯೂಟಿನಿ ''(1937). ಫಿರೋಜ್ ಷಾ ಮೆಹ್ತಾರವರ ಭಾಷಣ ಲೇಖನಗಳ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನೂ ಅವರು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ (1905).
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಚಿರ್ರವೂರಿ ಯಜ್ಞೇಶ್ವರ}}

[[ವರ್ಗ:ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಲೇಖಕರು]]
[[ವರ್ಗ:ರಾಜಕಾರಣಿಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]]</text>
      <sha1>bkekr3mpophmtmjjqj05rczosze5vr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಕಲ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187713</id>
    <revision>
      <id>1432212</id>
      <timestamp>2026-10-16T09:20:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1432212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3576" sha1="3h4oh44tg2fnocuyi6p9dtsfu1fxybh" xml:space="preserve">[[File:Manilkara zapota, pod bleeding Chicle. (9520698962).jpg|thumb|Chicle (white substance) oozing from the pod of a ''[[Manilkara zapota]]'' (sapodilla) tree in [[Panama]]]]
[[File:Chicle.jpg|thumb|Chicle chunks]]
ಚಿಕಲ್ - ಸಪೋಟೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಸಪೋಟ]] (ಚಿಕು) ಗಿಡದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಹಾಲ್ನೊರೆಯನ್ನು (ಲೇಟೆಕ್ಸ್) ಗರಣೆಗಟ್ಟಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತು. ಪಲೇಕ್ಷಿಯಮ್ ಗಟ ಎಂಬ ಸಸ್ಯದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಗಟಪರ್ಚದಂತೆಯೇ ಚಿಕಲ್ ಕೂಡ ಇದೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನೂ ಚೂಯಿಂಗ್ ಗಮ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref name=leonard&gt;{{cite book
 |last=Leonard
 |first=Jonathan Norton
 |author-link=
 |date=1970
 |title=Recipes, Latin American cooking
 |url=https://books.google.com/books?id=J8SLxAEACAAJ
 |location=
 |publisher=Time-Life International (Nederlands)
 |page= 21
 |isbn=9780809400638
}} &lt;/ref&gt; . 
==ತಯಾರಿಕೆ==
[[File:Belize-chicle.jpg|thumb|right|A ''chiclero'' bleeding a tree for chicle, Belize 1917|249x249px]]
ಸಪೋಟ ಗಿಡದ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ವಂಕಿವಂಕಿಯಾದ ಸೀಳು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹಾಲ್ನೊರೆಯನ್ನು ಜಿನುಗಿಸಿ ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ [[ರಬ್ಬರ್ ಮರ|ರಬ್ಬರ್]] ಲೇಪಿತ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಾಕಿ ಕುದಿಸಿ ಇದರ ನೀರಿನ ಅಂಶ 33 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹಾಲ್ನೊರೆ ಅರೆಘನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಮರದ ಧಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ತಲಾ 25 ಪೌಂ. ತೂಕದ ಕೊರಡುಗಳಾಗಿ ಎರಕ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕೊರಡುಗಳಿಗೆ ಮಾರಿಸೆಟಾಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಸಾಗಣೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು ಕೊರಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದುಂಟು. ಚೂಯಿಂಗ್ ಗಮ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವಾಗ ಮಾರಿಸೆಟಾಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಪ್ರಬಲ [[ಕ್ಷಾರ]]ದಿಂದಲೂ [[ಸೋಡಿಯಮ್]] ಆಸಿಡ್ ಫಾಸ್ಫೇಟಿನಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಒಣಗಿಸಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದು; ಬಿಸಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಬಲು ಅಂಟುಅಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿಕಲಿನ ಬಳಕೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಕಲ್}}</text>
      <sha1>3h4oh44tg2fnocuyi6p9dtsfu1fxybh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432213</id>
      <parentid>1432212</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T09:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಆಹಾರ ಘಟಕಾಂಶಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3635" sha1="mhaudcrj4piunn0gmtx7fvohk51jg49" xml:space="preserve">[[File:Manilkara zapota, pod bleeding Chicle. (9520698962).jpg|thumb|Chicle (white substance) oozing from the pod of a ''[[Manilkara zapota]]'' (sapodilla) tree in [[Panama]]]]
[[File:Chicle.jpg|thumb|Chicle chunks]]
ಚಿಕಲ್ - ಸಪೋಟೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಸಪೋಟ]] (ಚಿಕು) ಗಿಡದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಹಾಲ್ನೊರೆಯನ್ನು (ಲೇಟೆಕ್ಸ್) ಗರಣೆಗಟ್ಟಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತು. ಪಲೇಕ್ಷಿಯಮ್ ಗಟ ಎಂಬ ಸಸ್ಯದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಗಟಪರ್ಚದಂತೆಯೇ ಚಿಕಲ್ ಕೂಡ ಇದೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನೂ ಚೂಯಿಂಗ್ ಗಮ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref name=leonard&gt;{{cite book
 |last=Leonard
 |first=Jonathan Norton
 |author-link=
 |date=1970
 |title=Recipes, Latin American cooking
 |url=https://books.google.com/books?id=J8SLxAEACAAJ
 |location=
 |publisher=Time-Life International (Nederlands)
 |page= 21
 |isbn=9780809400638
}} &lt;/ref&gt; . 
==ತಯಾರಿಕೆ==
[[File:Belize-chicle.jpg|thumb|right|A ''chiclero'' bleeding a tree for chicle, Belize 1917|249x249px]]
ಸಪೋಟ ಗಿಡದ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ವಂಕಿವಂಕಿಯಾದ ಸೀಳು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹಾಲ್ನೊರೆಯನ್ನು ಜಿನುಗಿಸಿ ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ [[ರಬ್ಬರ್ ಮರ|ರಬ್ಬರ್]] ಲೇಪಿತ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಾಕಿ ಕುದಿಸಿ ಇದರ ನೀರಿನ ಅಂಶ 33 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹಾಲ್ನೊರೆ ಅರೆಘನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಮರದ ಧಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ತಲಾ 25 ಪೌಂ. ತೂಕದ ಕೊರಡುಗಳಾಗಿ ಎರಕ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕೊರಡುಗಳಿಗೆ ಮಾರಿಸೆಟಾಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಸಾಗಣೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು ಕೊರಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದುಂಟು. ಚೂಯಿಂಗ್ ಗಮ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವಾಗ ಮಾರಿಸೆಟಾಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಪ್ರಬಲ [[ಕ್ಷಾರ]]ದಿಂದಲೂ [[ಸೋಡಿಯಮ್]] ಆಸಿಡ್ ಫಾಸ್ಫೇಟಿನಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಒಣಗಿಸಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದು; ಬಿಸಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಬಲು ಅಂಟುಅಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿಕಲಿನ ಬಳಕೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಕಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಘಟಕಾಂಶಗಳು]]</text>
      <sha1>mhaudcrj4piunn0gmtx7fvohk51jg49</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432214</id>
      <parentid>1432213</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T09:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3696" sha1="gai4k5fnt1naitpaogjzinm5gk5scxt" xml:space="preserve">[[File:Manilkara zapota, pod bleeding Chicle. (9520698962).jpg|thumb|Chicle (white substance) oozing from the pod of a ''[[Manilkara zapota]]'' (sapodilla) tree in [[Panama]]]]
[[File:Chicle.jpg|thumb|Chicle chunks]]
ಚಿಕಲ್ - ಸಪೋಟೇಸೀ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ [[ಸಪೋಟ]] (ಚಿಕು) ಗಿಡದಿಂದ ಪಡೆಯಲಾಗುವ ಹಾಲ್ನೊರೆಯನ್ನು (ಲೇಟೆಕ್ಸ್) ಗರಣೆಗಟ್ಟಿಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ವಸ್ತು. ಪಲೇಕ್ಷಿಯಮ್ ಗಟ ಎಂಬ ಸಸ್ಯದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಗಟಪರ್ಚದಂತೆಯೇ ಚಿಕಲ್ ಕೂಡ ಇದೆಯಾಗಿ ಇದನ್ನೂ ಚೂಯಿಂಗ್ ಗಮ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ&lt;ref name=leonard&gt;{{cite book
 |last=Leonard
 |first=Jonathan Norton
 |author-link=
 |date=1970
 |title=Recipes, Latin American cooking
 |url=https://books.google.com/books?id=J8SLxAEACAAJ
 |location=
 |publisher=Time-Life International (Nederlands)
 |page= 21
 |isbn=9780809400638
}} &lt;/ref&gt; . 
==ತಯಾರಿಕೆ==
[[File:Belize-chicle.jpg|thumb|right|A ''chiclero'' bleeding a tree for chicle, Belize 1917|249x249px]]
ಸಪೋಟ ಗಿಡದ ಕಾಂಡದ ಮೇಲೆ ವಂಕಿವಂಕಿಯಾದ ಸೀಳು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹಾಲ್ನೊರೆಯನ್ನು ಜಿನುಗಿಸಿ ಗಿಡದ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ [[ರಬ್ಬರ್ ಮರ|ರಬ್ಬರ್]] ಲೇಪಿತ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನಂತರ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಹಾಕಿ ಕುದಿಸಿ ಇದರ ನೀರಿನ ಅಂಶ 33 ಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಹಾಲ್ನೊರೆ ಅರೆಘನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಮರದ ಧಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ತಲಾ 25 ಪೌಂ. ತೂಕದ ಕೊರಡುಗಳಾಗಿ ಎರಕ ಒಯ್ಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಕೊರಡುಗಳಿಗೆ ಮಾರಿಸೆಟಾಗಳೆಂದು ಹೆಸರು. ಸಾಗಣೆಯ ಅನುಕೂಲಕ್ಕಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು ಕೊರಡುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದುಂಟು. ಚೂಯಿಂಗ್ ಗಮ್ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬಳಸುವಾಗ ಮಾರಿಸೆಟಾಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ತುಣುಕುಗಳಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಪ್ರಬಲ [[ಕ್ಷಾರ]]ದಿಂದಲೂ [[ಸೋಡಿಯಮ್]] ಆಸಿಡ್ ಫಾಸ್ಫೇಟಿನಿಂದಲೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಒಣಗಿಸಿ ಪುಡಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಅಂತಿಮ ಉತ್ಪನ್ನ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದು; ಬಿಸಿಗೊಳಿಸಿದಾಗ ಬಲು ಅಂಟುಅಂಟಾಗುತ್ತದೆ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದಲ್ಲಿ ಚಿಕಲಿನ ಬಳಕೆ ಅತಿಹೆಚ್ಚು.
==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಕಲ್}}

[[ವರ್ಗ:ಆಹಾರ ಘಟಕಾಂಶಗಳು]]
[[ವರ್ಗ:ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳು]]</text>
      <sha1>gai4k5fnt1naitpaogjzinm5gk5scxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ</title>
    <ns>3</ns>
    <id>187714</id>
    <revision>
      <id>1432215</id>
      <timestamp>2026-10-16T09:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ</username>
        <id>44987</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ</comment>
      <origin>1432215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="396" sha1="kbqzotffzsd364uqllv3zcfkzt8d6fd" xml:space="preserve">{{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ}}

-- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೧೫, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>kbqzotffzsd364uqllv3zcfkzt8d6fd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187715</id>
    <revision>
      <id>1432219</id>
      <timestamp>2026-10-16T10:02:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಲೇಖನ</comment>
      <origin>1432219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21887" sha1="jkbirtwj91unewgm39z5y5lv2141chq" xml:space="preserve">[[File:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|thumb|ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್:ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ]]
'''ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ''' - [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯುಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ]] ವಿಭಾಗ (ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ). 
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ವರ್ತನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅರಿವಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮಾನವತಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆ . ಈ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ರೋಗನಿರ್ಣಯ , ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬೋಧನೆ, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ನ್ಯಾಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
==ಇತಿಹಾಸ==
[[File:Psychologicalcliniccover.jpg|thumb|150px|Cover of ''The Psychological Clinic'', the first journal of clinical psychology, published in 1907 by [[Lightner Witmer]]]]
[[Image:Penn campus 2.jpg|thumb|250px|The [[University of Pennsylvania]] was the first to offer formal education in clinical psychology.]]
[[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಲೈಟ್ನರ್ ವಿಟ್ಮರ್ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ 1896 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ , [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ . 1895 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ತನ್ನ ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಸಂಶೋಧನೆ, ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣ. ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ವಿಟ್ಮರ್ ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು (ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಮರ್) ಇಬ್ಬರೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಮನೋರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು , ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನದ ಉತ್ತುಂಗವು 1940 ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ.

==ತರಬೇತಿ==
ಮಾನವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗದ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮನೋ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಬರಲಾರದಾದುದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಲು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇಲ್ಲಿ [[ವೈದ್ಯ]]ರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳ [[ಸಂಶೋಧನೆ|ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ]] ನಡೆದಿವೆ.

==ಬುದ್ದಿ ಮಾಂದ್ಯತೆ==
ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಲೋಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡದೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಪರೀತ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುವರು. ಕೆಲವರು ಚಂಡಿಗಳಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಳುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇರಲಾರರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ರಗಳೆ ಮಾಡುವರು.

ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಕ್ಕಳು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾವನಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ [[ಕಲಿಕೆ]] ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಂತೂ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬುದು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲಿ ಕೈಚಳಕವಾಗಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ನ್ಯೂನತೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳ ಎಳೆಯರಲ್ಲೂ ಉಂಟು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂನತೆ (ಬುದ್ದಿಮಾಂದ್ಯತೆ) ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 2% ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಬುದ್ಧಿ ಕುಂಠಿತವಾದ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಶಿಕ್ಷಕ|ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]]ರಿಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವರು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನ್ಯೂನತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟರೂ [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಕಸಬನ್ನಾಗಲೀ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲಿಯಲಾರರು. ಇನ್ನು ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಚಕ್ಕರ್ ಹಾಕುವರು. ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಪಾಠವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸದೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹಿಂದುಳಿಯುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಯಸ್ಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜಗಳವಾಡುವುದನ್ನೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವರು. ಇಲ್ಲವೆ ಏನಾದರೊಂದು ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವರು. ಕದಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ದುರಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವವರೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬಹುದು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬೀಡಿ, ಸಿಗರೇಟು. ಗಾಂಜಾ, ಸಾರಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಮಾದಕಗಳ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದು. ತಮ್ಮ ಆಶೆ, [[ಕೋಪ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲವರು ಖೂನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂಥವನ್ನು ನಡವಳಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವರ್ತನಾಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ತರುಣರಲ್ಲಿ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಶೇಕಡಾ 25 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯುವಿಕೆ (ಕೀಳರಿಮೆ), ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಮಣಿಯವುದು, [[ಭಯ|ಹೆದರಿಕೆ,]] ಉದ್ವೇಗ, [[ಕೋಪ|ಸಿಟ್ಟು]], [[ದುಃಖ]], ಔದಾಸೀನ್ಯ-ಮುಂತಾದ ಮನೋಭಾವಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೂ ವಿರಾಮಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಕ್ವತೆ, ಅನನುಭವಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲಸ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ.
==ಚಿಕಿತ್ಸೆ==
ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವರು. ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೋ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೋ ಸಮಾಜಸೇವಕರೋ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವರೆಂಬುದನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ಗುರುತು ಮಾಡುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ತನೆಯ ಯತಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವರು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರರ ಹೇಳಿಕೆಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಂದಿನ [[ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ]] ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಕಡೆಯದಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಬಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು. [[ಬಾಲ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ತಾರುಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಇಲ್ಲವೆ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಮುಖ್ಯಗುರಿ. ಅಂದರೆ ತಾಯಿತಂದೆಗಳು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತಿತರರು ಮಗುವಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಗುವಿನ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾವಣೆಯುಂಟಾಗುವುದು.

ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿದ್ದಾಗ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾಗುವುವು, ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ತಕ್ಕ ಪರೀಕ್ಷಣದಿಂದ ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನಳೆದು ತಾಯಿತಂದೆಯರಿಗೂ ಪೋಷಕರಿಗೂ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಿಗೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಬೇಕು.

[[ನಡತೆ]]ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮನೆಯ [[ಸ್ನೇಹ|ಸ್ನೇಹಿತ]]ವರ್ಗಗಳ ಆವರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಪ್ರೀತಿ|ಪ್ರೇಮ]] ಲಭಿಸದೆ ಹೋದರೆ ಮಗುವಿನ ನಡತೆ ವಿಕೃತವಾಗುವುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ದೊರೆಯದೆ ಹೋದರೆ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿ ಸ್ನೇಹವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಗು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಮತ್ತು ಇತರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವುದು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಸರೆ ನೀಡುವುದು, ಜೀವನ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಗಗಳು.

ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಲು ಅವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ವಿಶದವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.
==ವಿಶೇಷತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು==
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ತನೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ವುಂಡ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಮಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ವಿಶೇಷತೆಯ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಶಗಳ ಒಳಗೆ, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳಿವೆ:

* ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ವಯಸ್ಕರ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕೋಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ನ್ಯೂರೋಸೈಕಾಲಜಿ
* ನರಮಾನಸಿಕ ಪುನರ್ವಸತಿ
* ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ
* ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ
* ಸೈಕೋಥೆರಪಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಎಪಿಎಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಗವಲ್ಲ)
* ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ಮನೋ-ಗ್ರಂಥಿಶಾಸ್ತ್ರ
* ಸೈಕೋನ್ಯೂರೋಇಮ್ಯುನೊಲಾಜಿ
* ಸಮುದಾಯ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಶಾಸ್ತ್ರ 
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://www.aacpsy.org/ American Academy of Clinical Psychology]
* [https://www.aamft.org/ American Association for Marriage and Family Therapy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530011540/https://www.aamft.org/ |date=2019-05-30 }}
* [https://www.abpp.org/ American Board of Professional Psychology]
* [https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ Annual Review of Clinical Psychology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120001426/https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ |date=2009-01-20 }}
* [https://www.div12.org/ APA Society of Clinical Psychology (Division 12)]
* [https://www.asppb.org/ Association of State and Provincial Psychology Boards (ASPPB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009024239/https://www.asppb.org/ |date=2017-10-09 }}
* [https://www.nami.org/ NAMI: National Alliance on Mental Illness]
* [https://www.nimh.nih.gov/ National Institute of Mental Health]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ}}</text>
      <sha1>jkbirtwj91unewgm39z5y5lv2141chq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432220</id>
      <parentid>1432219</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21939" sha1="2dsx8z0zvpxt014nk5qz3xqih5v16ot" xml:space="preserve">[[File:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|thumb|ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್:ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ]]
'''ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ''' - [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯುಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ]] ವಿಭಾಗ (ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ). 
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ವರ್ತನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅರಿವಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮಾನವತಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆ . ಈ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ರೋಗನಿರ್ಣಯ , ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬೋಧನೆ, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ನ್ಯಾಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
==ಇತಿಹಾಸ==
[[File:Psychologicalcliniccover.jpg|thumb|150px|Cover of ''The Psychological Clinic'', the first journal of clinical psychology, published in 1907 by [[Lightner Witmer]]]]
[[Image:Penn campus 2.jpg|thumb|250px|The [[University of Pennsylvania]] was the first to offer formal education in clinical psychology.]]
[[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಲೈಟ್ನರ್ ವಿಟ್ಮರ್ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ 1896 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ , [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ . 1895 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ತನ್ನ ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಸಂಶೋಧನೆ, ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣ. ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ವಿಟ್ಮರ್ ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು (ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಮರ್) ಇಬ್ಬರೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಮನೋರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು , ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನದ ಉತ್ತುಂಗವು 1940 ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ.

==ತರಬೇತಿ==
ಮಾನವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗದ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮನೋ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಬರಲಾರದಾದುದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಲು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇಲ್ಲಿ [[ವೈದ್ಯ]]ರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳ [[ಸಂಶೋಧನೆ|ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ]] ನಡೆದಿವೆ.

==ಬುದ್ದಿ ಮಾಂದ್ಯತೆ==
ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಲೋಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡದೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಪರೀತ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುವರು. ಕೆಲವರು ಚಂಡಿಗಳಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಳುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇರಲಾರರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ರಗಳೆ ಮಾಡುವರು.

ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಕ್ಕಳು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾವನಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ [[ಕಲಿಕೆ]] ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಂತೂ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬುದು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲಿ ಕೈಚಳಕವಾಗಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ನ್ಯೂನತೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳ ಎಳೆಯರಲ್ಲೂ ಉಂಟು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂನತೆ (ಬುದ್ದಿಮಾಂದ್ಯತೆ) ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 2% ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಬುದ್ಧಿ ಕುಂಠಿತವಾದ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಶಿಕ್ಷಕ|ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]]ರಿಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವರು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನ್ಯೂನತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟರೂ [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಕಸಬನ್ನಾಗಲೀ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲಿಯಲಾರರು. ಇನ್ನು ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಚಕ್ಕರ್ ಹಾಕುವರು. ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಪಾಠವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸದೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹಿಂದುಳಿಯುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಯಸ್ಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜಗಳವಾಡುವುದನ್ನೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವರು. ಇಲ್ಲವೆ ಏನಾದರೊಂದು ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವರು. ಕದಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ದುರಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವವರೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬಹುದು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬೀಡಿ, ಸಿಗರೇಟು. ಗಾಂಜಾ, ಸಾರಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಮಾದಕಗಳ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದು. ತಮ್ಮ ಆಶೆ, [[ಕೋಪ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲವರು ಖೂನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂಥವನ್ನು ನಡವಳಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವರ್ತನಾಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ತರುಣರಲ್ಲಿ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಶೇಕಡಾ 25 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯುವಿಕೆ (ಕೀಳರಿಮೆ), ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಮಣಿಯವುದು, [[ಭಯ|ಹೆದರಿಕೆ,]] ಉದ್ವೇಗ, [[ಕೋಪ|ಸಿಟ್ಟು]], [[ದುಃಖ]], ಔದಾಸೀನ್ಯ-ಮುಂತಾದ ಮನೋಭಾವಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೂ ವಿರಾಮಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಕ್ವತೆ, ಅನನುಭವಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲಸ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ.
==ಚಿಕಿತ್ಸೆ==
ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವರು. ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೋ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೋ ಸಮಾಜಸೇವಕರೋ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವರೆಂಬುದನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ಗುರುತು ಮಾಡುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ತನೆಯ ಯತಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವರು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರರ ಹೇಳಿಕೆಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಂದಿನ [[ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ]] ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಕಡೆಯದಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಬಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು. [[ಬಾಲ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ತಾರುಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಇಲ್ಲವೆ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಮುಖ್ಯಗುರಿ. ಅಂದರೆ ತಾಯಿತಂದೆಗಳು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತಿತರರು ಮಗುವಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಗುವಿನ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾವಣೆಯುಂಟಾಗುವುದು.

ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿದ್ದಾಗ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾಗುವುವು, ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ತಕ್ಕ ಪರೀಕ್ಷಣದಿಂದ ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನಳೆದು ತಾಯಿತಂದೆಯರಿಗೂ ಪೋಷಕರಿಗೂ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಿಗೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಬೇಕು.

[[ನಡತೆ]]ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮನೆಯ [[ಸ್ನೇಹ|ಸ್ನೇಹಿತ]]ವರ್ಗಗಳ ಆವರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಪ್ರೀತಿ|ಪ್ರೇಮ]] ಲಭಿಸದೆ ಹೋದರೆ ಮಗುವಿನ ನಡತೆ ವಿಕೃತವಾಗುವುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ದೊರೆಯದೆ ಹೋದರೆ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿ ಸ್ನೇಹವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಗು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಮತ್ತು ಇತರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವುದು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಸರೆ ನೀಡುವುದು, ಜೀವನ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಗಗಳು.

ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಲು ಅವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ವಿಶದವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.
==ವಿಶೇಷತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು==
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ತನೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ವುಂಡ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಮಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ವಿಶೇಷತೆಯ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಶಗಳ ಒಳಗೆ, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳಿವೆ:

* ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ವಯಸ್ಕರ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕೋಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ನ್ಯೂರೋಸೈಕಾಲಜಿ
* ನರಮಾನಸಿಕ ಪುನರ್ವಸತಿ
* ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ
* ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ
* ಸೈಕೋಥೆರಪಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಎಪಿಎಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಗವಲ್ಲ)
* ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ಮನೋ-ಗ್ರಂಥಿಶಾಸ್ತ್ರ
* ಸೈಕೋನ್ಯೂರೋಇಮ್ಯುನೊಲಾಜಿ
* ಸಮುದಾಯ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಶಾಸ್ತ್ರ 
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://www.aacpsy.org/ American Academy of Clinical Psychology]
* [https://www.aamft.org/ American Association for Marriage and Family Therapy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530011540/https://www.aamft.org/ |date=2019-05-30 }}
* [https://www.abpp.org/ American Board of Professional Psychology]
* [https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ Annual Review of Clinical Psychology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120001426/https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ |date=2009-01-20 }}
* [https://www.div12.org/ APA Society of Clinical Psychology (Division 12)]
* [https://www.asppb.org/ Association of State and Provincial Psychology Boards (ASPPB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009024239/https://www.asppb.org/ |date=2017-10-09 }}
* [https://www.nami.org/ NAMI: National Alliance on Mental Illness]
* [https://www.nimh.nih.gov/ National Institute of Mental Health]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ}}

[[ವರ್ಗ:ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]]</text>
      <sha1>2dsx8z0zvpxt014nk5qz3xqih5v16ot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432221</id>
      <parentid>1432220</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21987" sha1="q5afmzzb0o0ibk9h80ppxsojo08w80k" xml:space="preserve">[[File:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|thumb|ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್:ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ]]
'''ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ''' - [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯುಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ]] ವಿಭಾಗ (ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ). 
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ವರ್ತನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅರಿವಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮಾನವತಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆ . ಈ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ರೋಗನಿರ್ಣಯ , ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬೋಧನೆ, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ನ್ಯಾಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
==ಇತಿಹಾಸ==
[[File:Psychologicalcliniccover.jpg|thumb|150px|Cover of ''The Psychological Clinic'', the first journal of clinical psychology, published in 1907 by [[Lightner Witmer]]]]
[[Image:Penn campus 2.jpg|thumb|250px|The [[University of Pennsylvania]] was the first to offer formal education in clinical psychology.]]
[[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಲೈಟ್ನರ್ ವಿಟ್ಮರ್ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ 1896 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ , [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ . 1895 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ತನ್ನ ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಸಂಶೋಧನೆ, ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣ. ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ವಿಟ್ಮರ್ ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು (ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಮರ್) ಇಬ್ಬರೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಮನೋರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು , ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನದ ಉತ್ತುಂಗವು 1940 ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ.

==ತರಬೇತಿ==
ಮಾನವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗದ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮನೋ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಬರಲಾರದಾದುದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಲು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇಲ್ಲಿ [[ವೈದ್ಯ]]ರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳ [[ಸಂಶೋಧನೆ|ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ]] ನಡೆದಿವೆ.

==ಬುದ್ದಿ ಮಾಂದ್ಯತೆ==
ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಲೋಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡದೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಪರೀತ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುವರು. ಕೆಲವರು ಚಂಡಿಗಳಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಳುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇರಲಾರರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ರಗಳೆ ಮಾಡುವರು.

ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಕ್ಕಳು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾವನಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ [[ಕಲಿಕೆ]] ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಂತೂ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬುದು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲಿ ಕೈಚಳಕವಾಗಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ನ್ಯೂನತೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳ ಎಳೆಯರಲ್ಲೂ ಉಂಟು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂನತೆ (ಬುದ್ದಿಮಾಂದ್ಯತೆ) ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 2% ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಬುದ್ಧಿ ಕುಂಠಿತವಾದ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಶಿಕ್ಷಕ|ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]]ರಿಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವರು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನ್ಯೂನತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟರೂ [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಕಸಬನ್ನಾಗಲೀ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲಿಯಲಾರರು. ಇನ್ನು ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಚಕ್ಕರ್ ಹಾಕುವರು. ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಪಾಠವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸದೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹಿಂದುಳಿಯುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಯಸ್ಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜಗಳವಾಡುವುದನ್ನೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವರು. ಇಲ್ಲವೆ ಏನಾದರೊಂದು ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವರು. ಕದಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ದುರಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವವರೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬಹುದು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬೀಡಿ, ಸಿಗರೇಟು. ಗಾಂಜಾ, ಸಾರಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಮಾದಕಗಳ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದು. ತಮ್ಮ ಆಶೆ, [[ಕೋಪ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲವರು ಖೂನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂಥವನ್ನು ನಡವಳಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವರ್ತನಾಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ತರುಣರಲ್ಲಿ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಶೇಕಡಾ 25 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯುವಿಕೆ (ಕೀಳರಿಮೆ), ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಮಣಿಯವುದು, [[ಭಯ|ಹೆದರಿಕೆ,]] ಉದ್ವೇಗ, [[ಕೋಪ|ಸಿಟ್ಟು]], [[ದುಃಖ]], ಔದಾಸೀನ್ಯ-ಮುಂತಾದ ಮನೋಭಾವಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೂ ವಿರಾಮಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಕ್ವತೆ, ಅನನುಭವಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲಸ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ.
==ಚಿಕಿತ್ಸೆ==
ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವರು. ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೋ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೋ ಸಮಾಜಸೇವಕರೋ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವರೆಂಬುದನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ಗುರುತು ಮಾಡುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ತನೆಯ ಯತಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವರು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರರ ಹೇಳಿಕೆಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಂದಿನ [[ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ]] ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಕಡೆಯದಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಬಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು. [[ಬಾಲ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ತಾರುಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಇಲ್ಲವೆ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಮುಖ್ಯಗುರಿ. ಅಂದರೆ ತಾಯಿತಂದೆಗಳು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತಿತರರು ಮಗುವಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಗುವಿನ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾವಣೆಯುಂಟಾಗುವುದು.

ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿದ್ದಾಗ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾಗುವುವು, ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ತಕ್ಕ ಪರೀಕ್ಷಣದಿಂದ ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನಳೆದು ತಾಯಿತಂದೆಯರಿಗೂ ಪೋಷಕರಿಗೂ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಿಗೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಬೇಕು.

[[ನಡತೆ]]ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮನೆಯ [[ಸ್ನೇಹ|ಸ್ನೇಹಿತ]]ವರ್ಗಗಳ ಆವರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಪ್ರೀತಿ|ಪ್ರೇಮ]] ಲಭಿಸದೆ ಹೋದರೆ ಮಗುವಿನ ನಡತೆ ವಿಕೃತವಾಗುವುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ದೊರೆಯದೆ ಹೋದರೆ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿ ಸ್ನೇಹವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಗು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಮತ್ತು ಇತರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವುದು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಸರೆ ನೀಡುವುದು, ಜೀವನ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಗಗಳು.

ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಲು ಅವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ವಿಶದವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.
==ವಿಶೇಷತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು==
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ತನೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ವುಂಡ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಮಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ವಿಶೇಷತೆಯ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಶಗಳ ಒಳಗೆ, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳಿವೆ:

* ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ವಯಸ್ಕರ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕೋಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ನ್ಯೂರೋಸೈಕಾಲಜಿ
* ನರಮಾನಸಿಕ ಪುನರ್ವಸತಿ
* ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ
* ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ
* ಸೈಕೋಥೆರಪಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಎಪಿಎಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಗವಲ್ಲ)
* ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ಮನೋ-ಗ್ರಂಥಿಶಾಸ್ತ್ರ
* ಸೈಕೋನ್ಯೂರೋಇಮ್ಯುನೊಲಾಜಿ
* ಸಮುದಾಯ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಶಾಸ್ತ್ರ 
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://www.aacpsy.org/ American Academy of Clinical Psychology]
* [https://www.aamft.org/ American Association for Marriage and Family Therapy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530011540/https://www.aamft.org/ |date=2019-05-30 }}
* [https://www.abpp.org/ American Board of Professional Psychology]
* [https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ Annual Review of Clinical Psychology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120001426/https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ |date=2009-01-20 }}
* [https://www.div12.org/ APA Society of Clinical Psychology (Division 12)]
* [https://www.asppb.org/ Association of State and Provincial Psychology Boards (ASPPB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009024239/https://www.asppb.org/ |date=2017-10-09 }}
* [https://www.nami.org/ NAMI: National Alliance on Mental Illness]
* [https://www.nimh.nih.gov/ National Institute of Mental Health]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ}}

[[ವರ್ಗ:ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]]</text>
      <sha1>q5afmzzb0o0ibk9h80ppxsojo08w80k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432222</id>
      <parentid>1432221</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T10:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>VASANTH S.N.</username>
        <id>728</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>1432222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22048" sha1="br82u9m9dd111dsesgfp5vybxnpgdhn" xml:space="preserve">[[File:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|thumb|ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್:ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ]]
'''ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ''' - [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನೂ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಯುಕ್ತ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ [[ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ|ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ]] ವಿಭಾಗ (ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ). 
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವಾರು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: ವರ್ತನೆಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅರಿವಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಮಾನವತಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ , ಅಸ್ತಿತ್ವವಾದದ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕುಟುಂಬ ಚಿಕಿತ್ಸೆ . ಈ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಮುಖ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳ ರೋಗನಿರ್ಣಯ , ಜೊತೆಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ, ಬೋಧನೆ, ಸಮಾಲೋಚನೆ, ನ್ಯಾಯ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ.
==ಇತಿಹಾಸ==
[[File:Psychologicalcliniccover.jpg|thumb|150px|Cover of ''The Psychological Clinic'', the first journal of clinical psychology, published in 1907 by [[Lightner Witmer]]]]
[[Image:Penn campus 2.jpg|thumb|250px|The [[University of Pennsylvania]] was the first to offer formal education in clinical psychology.]]
[[ಉತ್ತರ ಅಮೇರಿಕ|ಉತ್ತರ ಅಮೆರಿಕಾ]]ದಲ್ಲಿ, ಲೈಟ್ನರ್ ವಿಟ್ಮರ್ [[ಪೆನ್ಸಿಲ್ವೇನಿಯಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ 1896 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. [[ಯುರೋಪ್|ಯುರೋಪ್‌]]ನಲ್ಲಿ , [[ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್]] ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸ್ಥಾಪಕರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ . 1895 ರ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ತನ್ನ ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಮತ್ತು ರಚನಾತ್ಮಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇದು ಮೂರು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ: ಸಂಶೋಧನೆ, ಮನೋಚಿಕಿತ್ಸಕ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಸೂತ್ರೀಕರಣ. ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ವಿಟ್ಮರ್ ಇದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಅನ್ವಯಿಕ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಮೂಲಭೂತ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು (ಫ್ರಾಯ್ಡ್ ಮತ್ತು ವಿಟ್ಮರ್) ಇಬ್ಬರೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಮನೋರೋಗನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ , ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಿತು , ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕಡಿಮೆ ಗಮನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ವಿಧಾನದ ಉತ್ತುಂಗವು 1940 ರ ದಶಕದ ನಂತರ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುದು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ವು ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ವೈದ್ಯರ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದಾಗ.

==ತರಬೇತಿ==
ಮಾನವ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಣಿವರ್ಗದ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮನೋ ವ್ಯಾಪಾರಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಕೆಲಸ. ಕೇವಲ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಪ್ರಾವೀಣ್ಯ ಬರಲಾರದಾದುದರಿಂದ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡಲು ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ [[ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ|ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ನರವಿಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆ]] ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಇಲ್ಲಿ [[ವೈದ್ಯ]]ರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ವೈದ್ಯರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಕೊಡುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೋಗಿಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ಸೂಚಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ, ಮಾನಸಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂಶಗಳ [[ಸಂಶೋಧನೆ|ಸಂಶೋಧನೆಗಳೂ]] ನಡೆದಿವೆ.

==ಬುದ್ದಿ ಮಾಂದ್ಯತೆ==
ಅನೇಕ ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಲೋಪಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಲ ವರ್ಷದಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲವು ಮಕ್ಕಳು [[ಆಹಾರ]]ವನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ರಾತ್ರಿವೇಳೆ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡದೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ವಿಪರೀತ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕೊಡುವರು. ಕೆಲವರು ಚಂಡಿಗಳಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಅಳುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ತಾಯಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಇರಲಾರರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬೆಳೆದ ಮೇಲೆ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ರಗಳೆ ಮಾಡುವರು.

ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯದೆ ಇರುವ ಕಾರಣದಿಂದ ಈ ಮಕ್ಕಳು ತಿಳಿವಳಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಭಾವನಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಕುಂದು ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವರು. ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ [[ಕಲಿಕೆ]] ಬಹಳ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು. ಕೆಲ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಂತೂ ಕಲಿಕೆ ಎಂಬುದು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರಲ್ಲಿ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ತಕ್ಕ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗಲಿ ಕೈಚಳಕವಾಗಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂಥ ನ್ಯೂನತೆ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳ ಎಳೆಯರಲ್ಲೂ ಉಂಟು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ನ್ಯೂನತೆ (ಬುದ್ದಿಮಾಂದ್ಯತೆ) ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ 2% ಜನರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೆಂದು ಅಂದಾಜು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಬುದ್ಧಿ ಕುಂಠಿತವಾದ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಗೂ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ [[ಶಿಕ್ಷಕ|ಉಪಾಧ್ಯಾಯ]]ರಿಗೂ ಹೊರಗಡೆ ಸಮಾಜಕ್ಕೂ ಅನೇಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನುಂಟು ಮಾಡುವರು. ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೇ ನ್ಯೂನತೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಇಂಥ ಮಕ್ಕಳು ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮಪಟ್ಟರೂ [[ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ]]ಗಳ ವಿಷಯಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಕಸಬನ್ನಾಗಲೀ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿಯೂ ಕಲಿಯಲಾರರು. ಇನ್ನು ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಚಕ್ಕರ್ ಹಾಕುವರು. ಕೆಲಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ಪಾಠವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸದೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಹಿಂದುಳಿಯುವರು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮವಯಸ್ಕರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜಗಳವಾಡುವುದನ್ನೇ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವರು. ಇಲ್ಲವೆ ಏನಾದರೊಂದು ಅಪರಾಧ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುವರು. ಕದಿಯುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ದುರಭ್ಯಾಸಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವವರೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳದೆ ಕೇಳದೆ ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡಿಹೋಗಬಹುದು; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬೀಡಿ, ಸಿಗರೇಟು. ಗಾಂಜಾ, ಸಾರಾಯಿ ಮುಂತಾದ ಮಾದಕಗಳ ಸೇವನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದು. ತಮ್ಮ ಆಶೆ, [[ಕೋಪ]]ಗಳ ಮೇಲೆ ಹತೋಟಿ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲವರು ಖೂನಿ ಮಾಡಬಹುದು. ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂಥವನ್ನು ನಡವಳಿಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ವರ್ತನಾಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ತರುಣರಲ್ಲಿ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುವ ಹಾಗೆ, ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಶೇಕಡಾ 25 ರಿಂದ 30 ರಷ್ಟು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಹಿಂಜರಿಯುವಿಕೆ (ಕೀಳರಿಮೆ), ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಮಣಿಯವುದು, [[ಭಯ|ಹೆದರಿಕೆ,]] ಉದ್ವೇಗ, [[ಕೋಪ|ಸಿಟ್ಟು]], [[ದುಃಖ]], ಔದಾಸೀನ್ಯ-ಮುಂತಾದ ಮನೋಭಾವಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ, ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿಯೂ ವಿರಾಮಕಾರ್ಯಕಲಾಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅಪಕ್ವತೆ, ಅನನುಭವಿಯಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲಸ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ.
==ಚಿಕಿತ್ಸೆ==
ಇಂಥ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮೊತ್ತಮೊದಲು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವರು. ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳೋ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರೋ ಸಮಾಜಸೇವಕರೋ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿರುವರೆಂಬುದನ್ನು ವಿಶದವಾಗಿ ಗುರುತು ಮಾಡುವರು. ಅಲ್ಲದೆ ವರ್ತನೆಯ ಯತಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸುವರು. ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಲ್ಲಿ ಪರರ ಹೇಳಿಕೆಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಬೇಕು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಂದಿನ [[ಜೀವನಚರಿತ್ರೆ]] ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಕಡೆಯದಾಗಿ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಬಳಿಸಿಕೊಂಡು ಅನೇಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲೆಹಾಕಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಇದಾದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಯಾವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು. [[ಬಾಲ್ಯ]] ಹಾಗೂ [[ತಾರುಣ್ಯ]]ದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ವರ್ತನೆ ಹಾಗೂ ನಡವಳಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪೋಷಕರ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ಇಲ್ಲವೆ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರದ ಮುಖ್ಯಗುರಿ. ಅಂದರೆ ತಾಯಿತಂದೆಗಳು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತಿತರರು ಮಗುವಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಗುವಿನ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಮೇಣ ಬದಲಾವಣೆಯುಂಟಾಗುವುದು.

ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಬೆಳೆವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿದ್ದಾಗ ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳುಂಟಾಗುವುವು, ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ತಕ್ಕ ಪರೀಕ್ಷಣದಿಂದ ಬಾಲಕನ ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನಳೆದು ತಾಯಿತಂದೆಯರಿಗೂ ಪೋಷಕರಿಗೂ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರಿಗೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಪಡಿಸಬೇಕು.

[[ನಡತೆ]]ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮನೆಯ [[ಸ್ನೇಹ|ಸ್ನೇಹಿತ]]ವರ್ಗಗಳ ಆವರಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ತಂದೆತಾಯಿಗಳಿಂದ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ [[ಪ್ರೀತಿ|ಪ್ರೇಮ]] ಲಭಿಸದೆ ಹೋದರೆ ಮಗುವಿನ ನಡತೆ ವಿಕೃತವಾಗುವುದು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚಿಗೆ ದೊರೆಯದೆ ಹೋದರೆ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡಿ ಸ್ನೇಹವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮಗು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿರುವ ಮತ್ತು ಇತರ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳು ವಯಸ್ಕರಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸುವುದು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು, ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತರುವುದು, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಆಸರೆ ನೀಡುವುದು, ಜೀವನ ಕೌಶಲಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುವುದು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಮುಖ್ಯಾಂಗಗಳು.

ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಲೋಪದೋಷಗಳಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸರಿಯಾಗಲು ಅವನು ಹೇಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಅವನ ಸುತ್ತಲಿನ ಜನ ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ ವಿಶದವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.
==ವಿಶೇಷತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು==
ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ ಹಲವು ದಶಕಗಳಿಂದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಷಯಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವರ್ತನೆಯ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೆಳೆದಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ, ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲೀಪ್‌ಜಿಗ್‌ನಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯದೊಂದಿಗೆ ವುಂಡ್ಟ್ ಮತ್ತು ಅಲ್ಮಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗೆ ವಿಶೇಷತೆಯ ಆದ್ಯತೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಕ್ಲಿನಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾದ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಅಂಶಗಳ ಒಳಗೆ, ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಅಧ್ಯಯನ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಾಗಿ ಕೆಲವು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳಿವೆ:

* ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ದಂಪತಿಗಳ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ವಯಸ್ಕರ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕೋಪೀಡಿಯಾಟ್ರಿಕ್ಸ್
* ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ನ್ಯೂರೋಸೈಕಾಲಜಿ
* ನರಮಾನಸಿಕ ಪುನರ್ವಸತಿ
* ಮನೋರೋಗಶಾಸ್ತ್ರ
* ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ
* ಸೈಕೋಥೆರಪಿ ಅದರ ವಿವಿಧ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ
* ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯಲ್ಲ)
* ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (ಆರೋಗ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಎಪಿಎಯಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಭಾಗವಲ್ಲ)
* ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ
* ಮನೋ-ಗ್ರಂಥಿಶಾಸ್ತ್ರ
* ಸೈಕೋನ್ಯೂರೋಇಮ್ಯುನೊಲಾಜಿ
* ಸಮುದಾಯ ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿ
* ಮಾನಸಿಕ ಆಘಾತಶಾಸ್ತ್ರ 
==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು==
* [https://www.aacpsy.org/ American Academy of Clinical Psychology]
* [https://www.aamft.org/ American Association for Marriage and Family Therapy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190530011540/https://www.aamft.org/ |date=2019-05-30 }}
* [https://www.abpp.org/ American Board of Professional Psychology]
* [https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ Annual Review of Clinical Psychology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090120001426/https://arjournals.annualreviews.org/loi/clinpsy/ |date=2009-01-20 }}
* [https://www.div12.org/ APA Society of Clinical Psychology (Division 12)]
* [https://www.asppb.org/ Association of State and Provincial Psychology Boards (ASPPB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171009024239/https://www.asppb.org/ |date=2017-10-09 }}
* [https://www.nami.org/ NAMI: National Alliance on Mental Illness]
* [https://www.nimh.nih.gov/ National Institute of Mental Health]

==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು==
{{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಮನಶ್ಯಾಸ್ತ್ರ}}

[[ವರ್ಗ:ಮನಶ್ಶಾಸ್ತ್ರ]]
[[ವರ್ಗ:ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ]]
[[ವರ್ಗ:ಮಾನಸಿಕ ಚಿಕಿತ್ಸೆ]]</text>
      <sha1>br82u9m9dd111dsesgfp5vybxnpgdhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>187716</id>
    <revision>
      <id>1432223</id>
      <timestamp>2026-10-16T10:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ</username>
        <id>102396</id>
      </contributor>
      <comment>/* ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ ರಾಠೋಡ್ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ</comment>
      <origin>1432223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3622" sha1="7fwaz6ox4ha9aghk4tbruuv5t5ftbfb" xml:space="preserve">== ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ ರಾಠೋಡ್ ==
1. ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ 

2. ಹುಟ್ಟಿದ ಊರು: ದೂಪದಹಳ್ಳಿ ತಾಂಡ. ಕೊಟ್ಟೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು.

ಜಿಲ್ಲೆ: ವಿಜಯನಗರ.

3. ಹುಟ್ಟಿದ ವರ್ಷ: 08/07/1984.

4. ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ: BA Ded.

5. ವೃತ್ತಿ: ಶಿಕ್ಷಕರು.

6. ಬರೆದಿರುವ ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳು:

ಬೆಳಕ ಹನಿ (ಹನಿಗವನ ಸಂಕಲನ).

ದಲೆರೋ ಝುಮ್ಕೋ (ಬಂಜಾರ ಕವನ ಸಂಕಲನ). ಮೂಕ ಮನದ ಬಿತ್ತನೆ (ನ್ಯಾನೋ ಕಥಾ ಸಂಕಲನ ಸಂಪಾದನೆ). ಮೈಲುಗಲ್ಲು (ಕವನ ಸಂಕಲನ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರು). ಅದ್ವಿಜೋ (ಕವನ ಸಂಕಲನ ಸಂಪಾದಕ ಮಂಡಳಿ ಸದಸ್ಯರು) ಪ್ರಕಟಣೆ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವ ಇತರೆ ಕೃತಿಗಳು: ಸೇವಾಲಾಲ್ ಜಗದಂಬಾ ಲೀಲಾಮೃತಾ( ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನ ನಾಟಕ ಕೃತಿ).  ಹಾಯ್ಕು, ರುಬಾಯಿ, ಗಜಲ್, ಟಂಕಾ, ಬಂಜಾರ-ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿ ತ್ರಿಭಾಷಾ ವಚನ ಸಂಕಲನ, ಇತರೆ ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

7. ಸಹಾಯಧನ: ಕನ್ನಡ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ 2020ರಲ್ಲಿ ಬೆಳಕ ಹನಿ ಹನಿಗವನ ಸಂಕಲನ ಸಹಾಯ ಧನದಿಂದ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಇದೆ ಕೃತಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿದೆ.

ನೀವು ಮಾಹಿತಿ ಕೊಟ್ಟ ತಕ್ಷಣ, ನಾನು ಈ ರೀತಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಲೇಖನ ತಯಾರಿಸಿಕೊಡುತ್ತೇನೆ -

8. ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ಉತ್ತಮ ಬರಹಗಾರ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಶಿಕ್ಷಣ ರತ್ನ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಸೃಜನಶೀಲ ಬರಹಗಾರ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಇವರ ಮುಡಿಗೇರಿವೆ.

9. ಜೀವನ:

ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ ಅವರು ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಟ್ಟೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ದೂಪದಹಳ್ಳಿ ತಾಂಡದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

ಇವರು ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ 2008ರಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ನಂದಿಹಳ್ಳಿ ಜೆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕುರಿಹಾಳ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಜಿಲ್ಲೆಯಾದ ವಿಜಯನಗರದ ಕೂಡ್ಲಿಗಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಸಂಕಲಾಪುರ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. [[ಸದಸ್ಯ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಜ್ಯೋತಿ ನಾಯ್ಕ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೫:೪೨, ೧೬ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST)</text>
      <sha1>7fwaz6ox4ha9aghk4tbruuv5t5ftbfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಕೆಕುಲಾನಿ ಫೇಯರ್‌ವೆದರ್</title>
    <ns>0</ns>
    <id>187717</id>
    <revision>
      <id>1432227</id>
      <timestamp>2026-10-16T10:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mona Mendonca</username>
        <id>95880</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಯು ಮಾಮಾ (ಮೇ 14, 1842 – ನವೆಂಬರ್ 8, 1930) ಅವರು ಹವಾಯಿಯ ಉನ್ನತ ರಾಜವಂಶದ ಮಹಿಳೆ (ಅಲಿʻಇ), ಕವಯಿತ್ರಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ, ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಪಶುಸಂಗೋಪಕಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್, ಬ್ರಿಟಿಷ...</comment>
      <origin>1432227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3299" sha1="mn7lq34i00y1mxuz58dew0jqt7s6f5u" xml:space="preserve">ಯು ಮಾಮಾ (ಮೇ 14, 1842 – ನವೆಂಬರ್ 8, 1930) ಅವರು ಹವಾಯಿಯ ಉನ್ನತ ರಾಜವಂಶದ ಮಹಿಳೆ (ಅಲಿʻಇ), ಕವಯಿತ್ರಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ, ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಪಶುಸಂಗೋಪಕಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವಿವಾಹಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊನೊಲುಲುವಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಮಾವೊವಾ (Mānoa) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಠಣ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಲೆ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ರಚನೆಗಳು)ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಹವಾಯಿಯನ್ ವಂಶಾವಳಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪರಿಣಿತರಾಗಿ ಅವರು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಹವಾಯಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಳೆಯ ಮೆಲೆ ಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಂಶಾವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಹವಾಯಿಯ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಅವರು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮುದ್ರಯಾನ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಜಾರ್ಜ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೆಕ್ಲಿ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು (ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ) ಆಗಿದ್ದರು. ವಿವಾಹದ ನಂತರದ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿ ಅವರು ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಕೆಕುಲಾನಿ ಫೇಯರ್‌ವೆದರ್ ಡೇವಿಸನ್ ಮೊಂಟಾನೊ, ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಕೆಕುಲಾನಿ ಡೇವಿಸನ್ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಕೆಕುಲಾನಿ ಮೊಂಟಾನೊ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು.</text>
      <sha1>mn7lq34i00y1mxuz58dew0jqt7s6f5u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1432228</id>
      <parentid>1432227</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T11:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mona Mendonca</username>
        <id>95880</id>
      </contributor>
      <origin>1432228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="ms0fm4jj4u22co1pnlc0ent7988294w" xml:space="preserve">
ಯು ಮಾಮಾ (ಮೇ 14, 1842 – ನವೆಂಬರ್ 8, 1930) ಅವರು ಹವಾಯಿಯ ಉನ್ನತ ರಾಜವಂಶದ ಮಹಿಳೆ (ಅಲಿʻಇ), ಕವಯಿತ್ರಿ, ಸಂಗೀತಗಾರ್ತಿ, ಶಿಕ್ಷಕಿ, ಪಶುಸಂಗೋಪಕಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಹವಾಯಿಯನ್, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮತ್ತು ಅಮೆರಿಕನ್ ಮೂಲದವರಾಗಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ವಿವಾಹಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಅವರು ಹೊನೊಲುಲುವಿನಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಮಾವೊವಾ (Mānoa) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕವಿತೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಠಣ ಗೀತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆಲೆ (ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹವಾಯಿಯನ್ ಹಾಡುಗಳು ಹಾಗೂ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ರಚನೆಗಳು)ಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. ಹವಾಯಿಯನ್ ವಂಶಾವಳಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದ ಪರಿಣಿತರಾಗಿ ಅವರು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅವರು ಹವಾಯಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಹವಾಯಿಯನ್ ಭಾಷೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹಳೆಯ ಮೆಲೆ ಗೀತೆಗಳು ಹಾಗೂ ವಂಶಾವಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ, 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಹವಾಯಿಯ ಕುರಿತ ತಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಆ ಕಾಲದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿದರು. ಅವರು 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಮುದ್ರಯಾನ ನಾಯಕ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಜಾರ್ಜ್ ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಬೆಕ್ಲಿ ಅವರ ಮೊಮ್ಮಗಳು (ತಾಯಿಯ ಕಡೆಯಿಂದ) ಆಗಿದ್ದರು. ವಿವಾಹದ ನಂತರದ ಹೆಸರುಗಳಾಗಿ ಅವರು ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಕೆಕುಲಾನಿ ಫೇಯರ್‌ವೆದರ್ ಡೇವಿಸನ್ ಮೊಂಟಾನೊ, ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಕೆಕುಲಾನಿ ಡೇವಿಸನ್ ಮತ್ತು ಮೇರಿ ಜೇನ್ ಕೆಕುಲಾನಿ ಮೊಂಟಾನೊ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದರು.</text>
      <sha1>ms0fm4jj4u22co1pnlc0ent7988294w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Codepay</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187718</id>
    <revision>
      <id>1432233</id>
      <timestamp>2026-10-16T11:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Codepay</username>
        <id>102408</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಹೆಲ್ಲೊ ನಾನು ವಿಕಿ ಮೆಮ್ಬೆರ್ ನಾನು ನಾನು ವಿಕಿ ಬುಇಲ್ದ್ ಮಾದುಲಿಕೆ ಹಾಅಗು</comment>
      <origin>1432233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="171" sha1="6zzan1wzbllrebh5iux6wl6uw2r003j" xml:space="preserve">ಹೆಲ್ಲೊ ನಾನು ವಿಕಿ ಮೆಮ್ಬೆರ್ ನಾನು ನಾನು ವಿಕಿ ಬುಇಲ್ದ್ ಮಾದುಲಿಕೆ ಹಾಅಗು</text>
      <sha1>6zzan1wzbllrebh5iux6wl6uw2r003j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Xgamerz0</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187719</id>
    <revision>
      <id>1432234</id>
      <timestamp>2026-10-16T11:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xgamerz0</username>
        <id>102410</id>
      </contributor>
      <comment>fahhhhhhhhhhh</comment>
      <origin>1432234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="241" sha1="rj57174ulqjkpxnjrw1gqf17l5qly1i" xml:space="preserve">ನಾನು ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ. ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ (ಪರಿಗಣಿತ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ) ನಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.</text>
      <sha1>rj57174ulqjkpxnjrw1gqf17l5qly1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Infiniterio</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187720</id>
    <revision>
      <id>1432235</id>
      <timestamp>2026-10-16T11:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Infiniterio</username>
        <id>102402</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಹಾಯ್, ನಾನು ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.</comment>
      <origin>1432235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="190" sha1="pr7djieg31drs8cpseehazch5pfxadl" xml:space="preserve">ಹಾಯ್, ನಾನು ಸೇಂಟ್ ಅಲೋಶಿಯಸ್ ಡೀಮ್ಡ್ ಟು ಬಿ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.</text>
      <sha1>pr7djieg31drs8cpseehazch5pfxadl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Yashise</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187721</id>
    <revision>
      <id>1432236</id>
      <timestamp>2026-10-16T11:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yashise</username>
        <id>102405</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಇ ಅಮ ಅ ಸತುದೆನತ ಒf ಸತ ಅಲೊಯಸಿಒಉಸ ದೆಎಮೆದ ತೊ ಬೆ ಉನಿವೆರಸಿತಯ.</comment>
      <origin>1432236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141" sha1="7sj9gi6qq3lbasx2f4ttn85ulhqeigx" xml:space="preserve">ಇ ಅಮ ಅ ಸತುದೆನತ ಒf ಸತ ಅಲೊಯಸಿಒಉಸ ದೆಎಮೆದ ತೊ ಬೆ ಉನಿವೆರಸಿತಯ.</text>
      <sha1>7sj9gi6qq3lbasx2f4ttn85ulhqeigx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:SinchanaDev</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187722</id>
    <revision>
      <id>1432237</id>
      <timestamp>2026-10-16T11:33:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SinchanaDev</username>
        <id>102389</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ! 👋 ನಾನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಲು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗ...</comment>
      <origin>1432237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="ixup2akhlxvvgp5q2yyl6dmsasbwps6" xml:space="preserve">ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ! 👋 ನಾನು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಾಗಲು ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹೊಸ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಲು ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಉತ್ಸುಕಳಾಗಿದ್ದೇನೆ. 😊</text>
      <sha1>ixup2akhlxvvgp5q2yyl6dmsasbwps6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ಸದಸ್ಯ:Samanvi.developer</title>
    <ns>2</ns>
    <id>187723</id>
    <revision>
      <id>1432238</id>
      <timestamp>2026-10-16T11:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Samanvi.developer</username>
        <id>102417</id>
      </contributor>
      <comment>ಹೊಸ ಪುಟ: ನಮಸ್ಕಾರ, ನನ್ನ ಹೆಸರು ಎಸ್. ಸಮನ್ವಿ. ನಾನು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (AI &amp; ML) ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಟೆಕ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು C ಮತ್ತು Python ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ....</comment>
      <origin>1432238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="743" sha1="a07b6mubo79ly6ec8tmvho7m33o6gs0" xml:space="preserve">ನಮಸ್ಕಾರ, ನನ್ನ ಹೆಸರು ಎಸ್. ಸಮನ್ವಿ. ನಾನು ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಮತ್ತು ಯಂತ್ರ ಕಲಿಕೆ (AI &amp; ML) ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿ.ಟೆಕ್ ಓದುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾನು C ಮತ್ತು Python ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ವಿಕಿಮೀಡಿಯಾ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದವರಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಓಪನ್ ಸೋರ್ಸ್ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಲು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.</text>
      <sha1>a07b6mubo79ly6ec8tmvho7m33o6gs0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>