ವಿಕಿಪೀಡಿಯ knwiki https://kn.wikipedia.org/wiki/%E0%B2%AE%E0%B3%81%E0%B2%96%E0%B3%8D%E0%B2%AF_%E0%B2%AA%E0%B3%81%E0%B2%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter ಮೀಡಿಯ ವಿಶೇಷ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸದಸ್ಯ ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಮೀಡಿಯವಿಕಿ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಟೆಂಪ್ಲೇಟು ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಹಾಯ ಸಹಾಯ ಚರ್ಚೆಪುಟ ವರ್ಗ ವರ್ಗ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಸಂಪುಟ ಸಂಪುಟ ಚರ್ಚೆಪುಟ ಕರಡು ಕರಡು ಚರ್ಚೆಪುಟ TimedText TimedText talk ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಮಾಡ್ಯೂಲ್ ಚರ್ಚೆಪುಟ Event Event talk 0 1038 1433947 1428753 2026-10-21T15:22:23Z Channupatil220 102522 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1433947 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | other_name = | nickname = | settlement_type = ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆ | image_skyline = Raichur District Montage.png | image_alt = | image_caption = ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಂಟೇಜ್ <br> ಮೇಲಿನ ಎಡದಿಂದ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಾಕಾರವಾಗಿ: [[ರಾಯಚೂರು]] ನಲ್ಲಿ ಏಕ್ ಮಿನಾರ್ ಮಸೀದಿ, ಬುದ್ದಿನ್ನಿ ಬಳಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತಿ ಹೊಲಗಳು, ರಾಯಚೂರು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ, ಚನ್ನಮ್ಮ ವೃತ್ತ [[ಸಿಂಧನೂರು]], ಮುದಗಲ್ ಕೋಟೆ, [[ರಾಯಚೂರು]]ನಲ್ಲಿರುವ ಮಾವಿನ ಕೆರೆ(ಕೆರೆ), ಮಾಸ್ಕಿ ನಲ್ಲಿರುವ ಅಶೋಕನ ಕಲ್ಲಿನ ಶಾಸನಗಳ ಹೊರ ನೋಟ. | image_map = Raichur in Karnataka (India).svg | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''Raichur district''' |type=shape |id=Q1430830 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= Raichur district of Karnataka |type2=line|id2=Q1185|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=Karnataka }} | map_alt = | map_caption = ಕರ್ನಾಟಕದ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ | coordinates = {{coord|16.21|N|77.35|E|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|ಭಾರತ}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|State]] | subdivision_name1 = [[ಕರ್ನಾಟಕ]] | subdivision_type2 = Division | subdivision_name2 = [[ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | parts_type = [[ತಾಲೂಕು]]ಗಳು | parts = [[ರಾಯಚೂರು]], [[ಸಿಂಧನೂರು]], ಲಿಂಗಸುಗೂರು, [[ಮಾನ್ವಿ]], ದೇವದುರ್ಗ, [[ಸಿರವಾರ]], ಮಾಸ್ಕಿ, ಮತ್ತು ಅರಕೇರಾ ತಾಲೂಕುಗಳು | seat_type = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | seat = [[ರಾಯಚೂರು]] | government_type = | governing_body = | leader_title = ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ | leader_name = ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಎಲ್. ನಾಯಕ (ಐಎ‌ಎಸ್‌) | unit_pref = Metric | area_footnotes = ^'''†''' | area_rank = | area_total_km2 = 8386 | elevation_footnotes = | elevation_m = 400.0 | population_total = 1,928,812 | population_as_of = ೨೦೧೧ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = Languages | demographics1_title1 = Official | demographics1_info1 = [[ಕನ್ನಡ]] | demographics1_title2 = Regional | demographics1_info2 = | timezone1 = ಐಎಸ್‌ಟಿ | utc_offset1 = +೫:೩೦ | postal_code_type = ಪಿನ್ ಕೊಡ್ | postal_code = ೫೮೪೧೦೧,೫೮೪೧೦೨,೫೮೪೧೦೩ | area_code_type = ದೂರವಾಣಿ ಕೋಡ್ | area_code = ೦೮೫೩೨ | iso_code = IN-KA-RA | registration_plate = ಕೆ‌ಎ-೩೬ | blank1_name_sec1 = ಮಾನವ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ | blank1_info_sec1 = ೦.೯೮೩ [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = ಸಾಕ್ಷರತೆ | blank2_info_sec1 = ೪೮.೮% | blank3_name_sec1 = [[ಲೋಕಸಭಾ]] ಕ್ಷೇತ್ರ | blank3_info_sec1 = ರಾಯಚೂರು ಲೋಕಸಭಾ ಕ್ಷೇತ್ರ | blank1_name_sec2 = ಮಳೆ (ಹವಾಮಾನ) | blank1_info_sec2 = {{convert|680.6|mm|in}} | website = {{URL|raichur.nic.in}} | footnotes = }} [[Image:Raichur in Karnataka (India).svg|thumb|ರಾಯಚೂರು, [[ಕರ್ನಾಟಕ]]]] [[File:Raichur Railway Station 4.JPG|thumb|ರಾಯಚೂರು ರೈಲು ನಿಲ‍್ದಾಣ]] '''ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ''' ಎಂಬುದು [[ಭಾರತ]]ದ [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ [[ಜಿಲ್ಲೆ]] ಆಗಿದೆ. ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಈಶಾನ್ಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]], [[ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ]] ವಾಯುವ್ಯದಲ್ಲಿ, [[ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ, [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಜೋಗುಲಾಂಬ ಗದ್ವಾಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ, ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ. ==ಭೂಗೋಳ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ [[ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ]] ಸುತ್ತುವರಿದಿದೆ. ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಯಚೂರು ನಗರದ ನಂತರ ರಾಯಚೂರು ದೋಬ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. [[ಬಿಜಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಮತ್ತು [[ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆ|ಯಾದಗಿರಿ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇವೆ. [[ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆ|ಬಾಗಲಕೋಟ]] ಮತ್ತು [[ಕೊಪ್ಪಳ ಜಿಲ್ಲೆ|ಕೊಪ್ಪಳ]] ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿವೆ. ತುಂಗಭದ್ರೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಕರ್ನಾಟಕದ [[ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆ]] ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮಹಬೂಬ್‌ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ, ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ [[ತೆಲಂಗಾಣ]] ಇವೆ. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ]] ರಾಜ್ಯದ ಕರ್ನೂಲ್ ಜಿಲ್ಲೆ ಇದೆ ಮತ್ತು ರಾಯಚೂರು ದೋಬ್‌ನ ಕೆಳಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ==ಇತಿಹಾಸ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ದಾಖಲಿತ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕ್ರಿಸ್ತಪೂರ್ವ ಮೂರನೇ ಶತಮಾನದಷ್ಟು ಹಿಂದೆಯೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಶೋಕನ ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಶಿಲಾ ಶಾಸನಗಳು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಗಸುಗೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಮಸ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇನ್ನೆರಡು ಕೊಪ್ಪಳ ಬಳಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅಂಶವು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಮೌರ್ಯ ರಾಜ ಅಶೋಕನ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಅಶೋಕನ ವೈಸರಾಯ್ ಅಥವಾ ಮಹಾಮಾತ್ರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿತ್ತು. ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಯುಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯು ಶಾತವಾಹನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ರಿ.ಶ. ೩ ಮತ್ತು ೪ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ವಕಟಕಗಳು, ರಾಯಚೂರಿನ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಅದು ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯ ಮುಂದಿನ ರಾಜವಂಶವು ಬಾದಾಮಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯರು. ಐಹೊಳೆಯ ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪುಲಕೇಶಿನ್ II [[ಪಲ್ಲವ]]ರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ತನ್ನ ಮಗ ಆದಿತ್ಯವರ್ಮನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಆ ಕಾಲದ ಶಾಸನಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಬಹುದಾದಂತೆ ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಏರಿದ [[ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ]]ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಮಾನ್ವಿ ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜ ಕೃಷ್ಣ-II ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಧೀನ ದೊರೆ ಜಗತ್ತುಂಗ, ಅಡಿದೊರೆ ಎರಡುಸಾವಿರಪ್ರಾಂತದ ಪ್ರಾಂತ್ಯವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದನು, ಅಂದರೆ, ಈಗಿನ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟ ರಾಜನಾದ ನೃಪತುಂಗನು ತನ್ನ ಕನ್ನಡ ಕೃತಿಯಾದ ಕವಿರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಕೊಪ್ಪಳವನ್ನು ಮಹಾನ್ ಕೋಪನನಗರ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಹಲವಾರು ಶಾಸನಗಳು, ಈ ಪ್ರದೇಶವು ೧೦ ನೇ ಮತ್ತು ೧೨ ನೇ ಶತಮಾನದ ಎ‌ಡಿ ನಡುವೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅವರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಶಾಸನದಿಂದ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ. ಚಾಲುಕ್ಯ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ-೫ ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ, ಅಡೆದೊರೆ-ಪ್ರಾಂತ, ಅಂದರೆ ರಾಯಚೂರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅವನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ-I ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನೆಂದು ಲಿಂಗಸುಗೂರು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ನವೋಲಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಮಾಸ್ಕಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಶಾಸನವು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಯಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ರಾಯಚೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಬಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದಕ್ಷಿಣದ [[ಚೋಳ]] ರಾಜರು ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಚಾಲುಕ್ಯ ರಾಜರು (ಅಕಾ ಪಶ್ಚಿಮ ಚಾಲುಕ್ಯರು) ನಡುವೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶವು ಅಲ್ಪಾವಧಿಗೆ ಚೋಳರ ಕೈಗೆ ಹೋಗಿತ್ತು. ಹೈಹಯಾ ಮತ್ತು ಸಿಂದಾಸ್ ಸಹ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲ ಆಳಿದಂತಿದೆ. ನಂತರ, ಚಾಲುಕ್ಯರ ಪತನದ ನಂತರ, ರಾಯಚೂರು ಕಲ್ಯಾಣಿಯ ಕಲಚೂರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಂತರ ಸೇವ್ನ ಯಾದವ ರಾಜರ ಕೈಗೆ ಹಾದುಹೋಯಿತು. ನಂತರ ೧೩ ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ [[ಕಾಕತೀಯ]]ಗಳು ಬಂದವು. ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾದ ರಾಯಚೂರಿನ ಕೋಟೆ-ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನದಿಂದ, ಮೂಲ ಕೋಟೆಯನ್ನು ೧೨೯೪ ‌ಎ‌ಡಿ. ನಲ್ಲಿ [[ವಾರಂಗಲ್]] ಕಾಕತೀಯ ರಾಣಿ ರುದ್ರಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಸೇನಾಪತಿ ಗೋನಗನ್ನ ರೆಡ್ಡಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.<ref>{{cite web |url=http://www.raichur.nic.in/History.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070321080636/http://raichur.nic.in/History.htm |archive-date=21 March 2007 |title=History of the District Raichur.}}</ref> ರಾಯಚೂರನ್ನು ೧೩೧೨ ರಲ್ಲಿ [[ಮಲಿಕ್ ಕಾಫೂರ್]] ವಜಾಗೊಳಿಸಿದರು, ಅವರು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಕಮಾಂಡರ್ ಆಗಿದ್ದರು. ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು [[ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ೧೩೨೩ ರಲ್ಲಿ ಕಾಕತೀಯರು ದೆಹಲಿಯ ಸುಲ್ತಾನರ ಆಕ್ರಮಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಇದನ್ನು ೧೩೬೩ ರಲ್ಲಿ [[ಬಹಮನಿ ಸುಲ್ತಾನರು]] ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಇದನ್ನು ಬಹಮನಿಡ್ಸ್ ವಿಘಟನೆಯ ನಂತರ ೧೪೮೯ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಸುಲ್ತಾನರಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಜಯನಗರವು ೧೫೨೦ ರಲ್ಲಿ [[ರಾಯಚೂರು ಕದನ]] ನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಆದರೆ ತಾಲಿಕೋಟಾ ಕದನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಡೆಕ್ಕನ್ ಸುಲ್ತಾನರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ವಿಜಯನಗರದ ಸೋಲಿನ ನಂತರ ೧೫೬೫ ರಲ್ಲಿ ಬಿಜಾಪುರ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು. [[ಮೊಘಲ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಚಕ್ರವರ್ತಿ [[ಔರಂಗಜೇಬ್]], ೧೬೮೬ ರಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ರಾಯಚೂರು ೧೭೨೪ ಮತ್ತು ೧೯೪೮ ರ ನಡುವೆ [[ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ]] ಅಡಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮ್ ಭಾಗವಾಯಿತು. [[ಮದ್ರಾಸ್ ಪ್ರೆಸಿಡೆನ್ಸಿ]] ಭಾಗವಾಗಿ ೮೮೫೩ ಮತ್ತು ೧೮೬೦ ರ ನಡುವೆ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಗುಲ್ಬರ್ಗಾ ವಿಭಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಆಪರೇಷನ್ ಪೋಲೋ ನಂತರ, ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ೧೭ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೯೪೮ ರಂದು ಭಾರತೀಯ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು.೧೯೪೮ ಮತ್ತು ೧೯೫೬ ರ ನಡುವೆ, ಇದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಭಾಷಾವಾರು ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ರಾಜ್ಯದ ವಿಭಜನೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಇದು [[ಮೈಸೂರು]] ರಾಜ್ಯದ ಭಾಗವಾಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಕರ್ನಾಟಕ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ==ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ== {{historical populations|11=1901|12=4,46,375|13=1911|14=4,79,298|15=1921|16=4,33,341|17=1931|18=4,53,788|19=1941|20=5,00,719|21=1951|22=5,31,540|23=1961|24=6,34,097|25=1971|26=8,03,812|27=1981|28=10,35,600|29=1991|30=13,51,809|31=2001|32=16,69,762|33=2011|34=19,28,812|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=center}} {{bar box |title = ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ (೨೦೧೧)<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11378/download/14491/DDW29C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> |titlebar=#Fcd116 |float=left |bars= {{bar percent|ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮ|darkorange|84.72}} {{bar percent|ಇಸ್ಲಾಂ|green|14.10}} {{bar percent|ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯಾನಿಟಿ|dodgerblue|0.54}} {{bar percent|ಇತರರು|black|0.64}} }} ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯು ೧,೯೨೮,೮೧೨ ರಷ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಸರಿಸುಮಾರು ಲೆಸೊಥೋ ರಾಷ್ಟ್ರಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಪಶ್ಚಿಮ ವರ್ಜೀನಿಯಾದ ಯೂಎಸ್‌ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ..<ref name="districtcensus">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook: Raichur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/628/download/2160/DH_2011_2905_PART_A_DCHB_RAICHUR.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref><ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 1 October 2011 | quote = Lesotho 1,924,886}}</ref><ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=30 September 2011|quote=West Virginia 1,852,994|archive-date=27 ಡಿಸೆಂಬರ್ 2010|archive-url=https://archive.today/20101227010452/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ೨೪೬ ನೇ ಶ್ರೇಯಾಂಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ (ಒಟ್ಟು ೬೪೦).<ref name=districtcensus/> ಜಿಲ್ಲೆಯು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗೆ ೨೨೮ ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (೫೯೦/ಚದರ ಮೈಲಿ)<ref name=districtcensus/> ೨೦೦೧-೨೦೧೧ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದರ ೧೫.೨೭% ಆಗಿತ್ತು.<ref name=districtcensus/> ರಾಯಚೂರು ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಪುರುಷರಿಗೆ ೯೯೨ ಮಹಿಳೆಯರು ೬೦.೪೬% ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷರತೆಯ ಪ್ರಮಾಣ. ೨೫.೪೨% ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿ ೨೦.೭೯% ಮತ್ತು ೧೯.೦೩% ಅನುಸೂಚಿತ ಜಾತಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡಗಳು.<ref name=districtcensus/><ref name=districtcensus/> ೨೦೧೧ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ೭೪.೮೭% [[ಕನ್ನಡ]], ೧೧.೫೭% [[ಉರ್ದು]], ೮.೧೧% [[ತೆಲುಗು]], ೧.೭೯% [[ಲಂಬಾಡಿ]] ಮತ್ತು ೧.೭೫% [[ಹಿಂದಿ] ]] ಅವರ ಮೊದಲ ಭಾಷೆ.<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10208/download/13320/DDW-C16-STMT-MDDS-2900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==ಆಡಳಿತ == ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಎಂಟು ತಾಲ್ಲೂಕುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ: *[[ರಾಯಚೂರು]], *ದೇವದುರ್ಗ, *ಸಿಂಧನೂರು, *[[ಮಾನ್ವಿ]], *ಮಸ್ಕಿ, *ಸಿರವಾರ, *ಲಿಂಗಸುಗೂರು, *ಅರಕೇರಾ. ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಧಾನಿ [[ರಾಯಚೂರು]] ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ [[ಬೆಂಗಳೂರು]] ನಿಂದ ೪೧೨(ನಾಲ್ನೂರು ಹನ್ನೆರಡು) ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ== ಜಿಲ್ಲೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳ ಪೈಕಿ ೧೨೯೪ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ '''[[ರಾಯಚೂರು ಕೋಟೆ]]''' ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸಮೀಪದ ಪಟ್ಟಣವಾದ '''ಆನೆಗುಂಡಿ''' ಪಟ್ಟಣವು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿದೆ. ರಂಗನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಪಂಪಾ ಸರೋವರ ಮತ್ತು ''ಕಮಲ್ ಮಹಲ್'' ಸೇರಿದಂತೆ [[ವಿಜಯನಗರ]] ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ೨೦ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲೂರು ಎಂಬ ಸಮೀಪದ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿದೆ. *ಶಕ್ತಿನಗರ ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು ೧೮ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಸೂಗೂರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ (ಲಾರ್ಡ್ ವೀರಭದ್ರ). ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ಬಸ್ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು. *ಮಾಸ್ಕಿ ಒಂದು ಪಟ್ಟಣ ಮತ್ತು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಈ ತಾಣವು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಶಾಸನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅಶೋಕ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮೊದಲ ಶಾಸನವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದಿನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ದೇವನಂಪಿಯೆ ಪಿಯಾದಸಿ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವ ಬದಲು ಅಶೋಕನ ಹೆಸರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. *ಮುದ್ಗಲ್ ಮುದ್ಗಲ್ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೆಂದರೆ ಮುದ್ಗಲ್ ಕೋಟೆಯ ಅವಶೇಷಗಳು ಮತ್ತು ೧೫೫೭ ರ ಮೊದಲು ಜೆಸ್ಯೂಟ್‌ಗಳು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಪ್ರಾಚೀನ ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಚರ್ಚ್. *ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ ಈ ಗಣಿ ಬಹುಶಃ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಲೋಹದ ಗಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಇದು ಅಶೋಕನ ಪೂರ್ವದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಏಕೈಕ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿಯಾಗಿದೆ. *ನಾರದಗದ್ದೆ ಭಗವಂತ [[ನಾರದ]] ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನೆಂದು ನಂಬಲಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ನಾರದಗದ್ದೆ ಮತ್ತು ಕೂರ್ಮಗದ್ದೆ ದ್ವೀಪಗಳು ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ಮೇಲೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ. *[[ಜಲದುರ್ಗ]] ಒಂದು ಕೋಟೆ ಗ್ರಾಮ. ಬಿಜಾಪುರದ ಆದಿಲ್ ಶಾಹಿ ರಾಜರು ಕೋಟೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. *ಪಿಕ್ಲಿಹಾಲ್ ನವಶಿಲಾಯುಗದ ಅವಧಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪೂರ್ವ-ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಮುದ್ಗಲ್‌ನಿಂದ ೫ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. *ಕಲ್ಲೂರು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳ [[ರಾಯಚೂರು]] ತಾಲೂಕಿನ [[ಮಾನ್ವಿ]] ಒಂದು ತಾಮ್ರದ ಸಂಗ್ರಹ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲೂರ್ ಪುರಾತತ್ವ ಸ್ಥಳವು ರಾಯಚೂರಿನಿಂದ ೩೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. '''ಮುಂಡರಗಿ ಶಿವರಾಯನ ಮಹಿತಿ''' ದೇವದುರ್ಗ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಂಡರಗಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಶಿವರಾಯ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಗ್ರಾಮದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಶ್ರದ್ಧಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿವರಾಯ ತಾತನನ್ನು ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ.<ref group="ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದ ಮಾಹಿತಿ ">ಮುಂಡರಗಿ ಶಿವರಾಯನ ಮಾಹಿತಿ </ref> == ಬುದಿದಿಪಾಡ(ಬುರ್ದಿಪಾಡ) == ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಚೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮವಾಗಿದೆ. ಈ ಗ್ರಾಮದ ವಿಶೇಷತೆ ಏನೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನ. ಇದು ನಾರದ ಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಒಂದು ನಡು ಗಡ್ಡೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಒಂದು ಚಿಕ್ಕ ದ್ವೀಪವಾಗಿದೆ. ಈ ದೀಪಕ್ಕೆ ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರಲು ಕಾರಣವೇನೆಂದರೆ, ಇಡೀ ಭೂಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ನಾರದ ಮುನೇಶ್ವರರು ತಪಸ್ಸು ಗೈದ ಏಕೈಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. === ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ: === ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಶಿವರಾತ್ರಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯಾದ ಐದು ದಿನಗಳ ನಂತರ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಕರ್ನಾಟಕ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿರುವ ಹಲವಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸಿ ಶ್ರೀ ಚನ್ನಬಸವೇಶ್ವರರ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಾತ್ರೆಯು ಹೋಳಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. === ಅನ್ನ ದಾಸೋಹ: === ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಅನ್ನದಾಸೋಹ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅನ್ನದಾಸೋಹದಲ್ಲಿ ಹುಣಸೆ ಚಟ್ನಿ ಬಹಳ ರುಚಿಕರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.      ಈ ನಾರದಗಡ್ಡೆ ಒಂದು ದ್ವೀಪವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ನೋಡುಗರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ತಾನವಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ==ಆರ್ಥಿಕತೆ== [[File:Raichur Thermal Power Station.jpg|thumb|right|ರಾಯಚೂರು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ]] ಶಕ್ತಿನಗರದಲ್ಲಿರುವ ರಾಯಚೂರು ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಯರಮರಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಯರಮರಸ್ ಶಾಖೋತ್ಪನ್ನ ವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವು [[ಕರ್ನಾಟಕ]]ಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ [[ಚಿನ್ನ]] ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತದ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. [[ಹಟ್ಟಿ ಚಿನ್ನದ ಗಣಿ]] ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ, ರಾಯಚೂರು ನಗರದಿಂದ ಸುಮಾರು ೯೦ ಕಿಮೀ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಯ ಮೇಲೆ ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ನೀರಿನಿಂದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಐದು ತಾಲೂಕುಗಳು ಉತ್ತಮ ನೀರಾವರಿ ಹೊಂದಿವೆ.<ref>{{Cite web |last=Rotti |first=Jolad |date=2013-09-12 |title=Basava Sagar Dam or Narayanpur Dam, Yadgir |url=https://www.karnataka.com/raichur/basava-sagar-dam/ |access-date=2023-02-18 |website=Karnataka.com |language=en-US}}</ref> ರಾಯಚೂರು ತನ್ನ ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ [[ಅಕ್ಕಿ]], ಇದನ್ನು ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref>{{Cite web |last=malagi |first=shivakumar g |date=2015-12-09 |title=A 'flood of rice' troubles Raichur |url=https://www.deccanchronicle.com/151209/nation-current-affairs/article/%E2%80%98flood-rice%E2%80%99-troubles-raichur |access-date=2023-02-18 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ಇದು ಹತ್ತಿ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=Mishra |first=Prabhudatta |date=2023-01-02 |title=Cotton, soyabean, paddy growers get ₹8,000 cr above MSP in Oct-Dec |url=https://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/cotton-soyabean-paddy-growers-get-8000-cr-above-msp-in-oct-dec/article66326945.ece |access-date=2023-02-18 |website=www.thehindubusinessline.com |language=en}}</ref> ರಾಯಚೂರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭತ್ತ ಬೆಳೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈಸ್ ಬೌಲ್ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿದೆ.<ref>{{Cite web |last=correspondent |first=dc |date=2022-01-13 |title=Rice bowl of Karnataka hit by floods |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/130122/rice-bowl-of-karnataka-hit-by-floods.html |access-date=2023-02-18 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತಿ ರಾಜ್ ಸಚಿವಾಲಯ ದೇಶದ ೨೫೦ [[ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಡತನ|ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] (ಒಟ್ಟು [[ಭಾರತದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು|೬೪೦ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ]]) ರಾಯಚೂರನ್ನು ಒಂದು ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಿತು.<ref name=brgf/> ಇದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಿಂದುಳಿದ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅನುದಾನ ನಿಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಿಂದ (ಬಿಅರ್‌ಜಿಎಫ಼್‌) ಹಣವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಸ್ಥಳೀಯ ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಮನೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj|date=8 September 2009|title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme|publisher=National Institute of Rural Development|url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|access-date=27 September 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf|archive-date=5 April 2012|df=dmy-all}}</ref> ==ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು== ===ಅಕಾಡೆಮಿಯಾ=== *ಎಸ್. ಎ. ಚೌಡಮ್ - ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ಮತ್ತು ಗಣಿತ ವಿಭಾಗದ ಮಾಜಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು, ಐಐಟಿ ಮದ್ರಾಸ್ *ಅಬ್ದುಲ್ ಸಮದ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ - ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣತಜ್ಞ ===ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ=== *[[ಪಂಡಿತ್ ನರಸಿಂಹಲು ವಡವಾಟಿ]] - ಕ್ಲಾರಿನೆಟ್ ಸಂಗೀತಗಾರ *ಸತ್ಯಬೋಧ ತೀರ್ಥ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ *ಸತ್ಯಪ್ರಿಯ ತೀರ್ಥ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ *ಜಯದೇವಿ ಜಂಗಮಶೆಟ್ಟಿ - ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಗಾಯಕಿ *ಜಗನ್ನಾಥ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ *ವಿಜಯ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ *ಗೋಪಾಲ ದಾಸ - ೧೮ನೇ ಶತಮಾನದ ಕನ್ನಡ ಕವಿ ===ವ್ಯಾಪಾರ=== *ಶರಣ್ ಪಾಟೀಲ್ - ಉದ್ಯಮಿ, ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ್ ಗ್ರೂಪ್ ಆಫ್ ಹಾಸ್ಪಿಟಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಮೂಳೆ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸಕ ===ಮನರಂಜನೆ=== *ಎಸ್. ಎಸ್. ರಾಜಮೌಳಿ - ಚಲನಚಿತ್ರ ನಿರ್ದೇಶಕ, ನಿರ್ದೇಶನ ಬಾಹುಬಲಿ ===ಕಾನೂನು === *ಶಿವರಾಜ್ ಪಾಟೀಲ್ - ನಿವೃತ್ತ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರು, ಭಾರತದ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ===ಹಿಂದೂ=== ಶ್ರೀ ಅಮರೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮೆ ===ಕ್ರೀಡೆ=== *ಯೆರೆ ಗೌಡ್ - ಕರ್ನಾಟಕ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ತಂಡದ ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ *ವಿದ್ಯಾಧರ್ ಪಾಟೀಲ್ - ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಆಟಗಾರ, ೨೦೨೦ ಅಂಡರ್-೧೯ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ ನಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಅಂಡರ್-೧೯ ಗಾಗಿ ಆಡಿದ್ದಾರೆ. ಮನೋಜ bandige ಐಪಿಎಲ್ == ಏಗನೂರು == ಕಾಳಿದಾಸ ತಾತನ ಮಠ ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಯಚೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಏಗನೂರು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ  ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠ ಇದೆ. ಈ ಮಠವು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಮೆರೆದಿದೆ, ಅದಲ್ಲದೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹಲವಾರು ಭಕ್ತಾದಿಗಳು ಬಂದು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಹುಣ್ಣಿಮೆಗೆ ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಪಣೆ, ಬಜನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಮಠಕ್ಕೆ  ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠ ಎಂದು ಬರಲು ಕಾರಣ ಈ ಮಠದ ಮೂಲತಹ ಒಬ್ಬ ಕಾಳಿದಾಸ ಎಂಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ವಾಸವಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಲವಾರು ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಹತ್ತು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರ ಜನಮನವನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದರು ಆದರೆ, ಜನರು ಮೊದಲಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಹುಚ್ಚ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅವರ ಪವಾಡಗಳನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವರ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಅವರನ್ನು ಜನರು ಪೂಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಆ ಮಠವು ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠವೆಂದು ತನ್ನ ನಾಮಾಂಕಿತವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.<ref>ಸ್ವ ಸಂಪಾದನೆ</ref> ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡಗಳಲ್ಲೊಂದಾದ ನದಿ ದಾಟುವುದು. ಒಂದು ದಿನ ಬರಪೂರಿತ  ಮಳೆಯಿಂದ ಒಂದು ನದಿಯು ತುಂಬಾ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಲು ಬಂಡೇರ ಹಂಪಣ್ಣ ಅವರು ಪ್ರಯತ್ನಪಟ್ಟರು ಸಹ ಆಗಲಿಲ್ಲ ಎಷ್ಟೇ ಆದರೂ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ಸೇರುವೆ ಎಂಬ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿದ್ದ ಹಂಪಣ್ಣ ಅವರಿಗೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಂಡಿದ್ದು ಸಂತ ಕಾಳಿದಾಸರವರು. ಸಂತ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ನದಿ ದಾಟಬೇಕೆಂಬ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಇವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡೋಣ ಎಂದು  ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲವೂ ಅವರಿಗಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರನ್ನು ಕೂಗಿ ಕರೆದರು, ಕಾಳಿದಾಸರು ಬಂದರು ಅವರಿಗೆ ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಇಟ್ಟರು ನನ್ನನ್ನು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ದಾಟಿಸಬೇಕೆಂದು. ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಯಿತು ಇವರು ನನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರು ಹಂಪಣ್ಣನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೋ ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಕಂಬಳಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊ ಈ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ನಂತರದಲ್ಲಿ ಹಂಪಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕಂಬಳಿ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡದಿಂದ ಕಂಬಳಿಯಿಂದ ಈ ದಡದಿಂದ ಆ ದಡಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಆರಾಮಾಗಿ ಹೋದರು. ಹಂಪಣ್ಣನವರು ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಪವಾಡವನ್ನು ಕಂಡು ಅವರ ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದರು, ನನ್ನನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಿ ಬಿಡಿ ಎಂದು ಅವರಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದರು. ನಂತರ ಕಾಳಿದಾಸ ಅವರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಇಡೀ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಸಾರಿದರು. ಹಂಪಣ್ಣನವರು ಅವರ ಕಾಯಂ ಭಕ್ತರಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡರು ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಾಳಿದಾಸ ಮಠವು ದಿನೇ ದಿನೇ ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿತು. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಜಾತ್ರಾ ಮಹೋತ್ಸವ ಆರಂಭಿಸಿತು. ನವರಾತ್ರಿಯ ಎಂಟನೇ ದಿನದಂದು ಉಚ್ಚಾಯ (ಪ್ರಭಾ) ಎಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನವರಾತ್ರಿ 9ನೇ ದಿನದಂದು ರಥೋತ್ಸವ ಜರಗುತ್ತದೆ. == '''<u>ಸಿಂಧನೂರು</u>''' == '''<u>ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು</u>''' <u>ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನ</u> ಸಿಂಧನೂರು ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸಿಂಧನೂರು ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಟ್ಟಣವಾಗಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. '''1. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ''' ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಅಂಬಾದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ದೇವಿಯನ್ನು ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ತಾಯಿಯ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ. '''2. ಭಕ್ತರ ನಂಬಿಕೆ''' ದೇವಿಯ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ ಹಾಗೂ ಸಮೃದ್ಧಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ವಿವಿಧ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. '''3. ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆ''' ವಿಶೇಷ ದಿನಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ, ಅರ್ಚನೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. '''4. ನವರಾತ್ರಿ ಆಚರಣೆ''' ನವರಾತ್ರಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಕುಟುಂಬ ಸಮೇತರಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. '''5. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ''' ದೇವಸ್ಥಾನದ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಿಂಧನೂರು ಪ್ರದೇಶದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತವೆ. '''6. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ''' ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದರಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳದ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕದ ಸ್ಥಳವೂ ಆಗಿದೆ. '''7. ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಸಂಪರ್ಕ''' ಸಿಂಧನೂರು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ವಿವಿಧ ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನವು ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಜನರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. '''8. ಹರಕೆ ಮತ್ತು ಪೂಜೆ''' ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳು ನೆರವೇರಲಿ ಎಂದು ದೇವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ನೆರವೇರಿದ ನಂತರ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ಅಥವಾ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. '''9. ಪ್ರವಾಸಿ ಮಹತ್ವ''' ಸಿಂಧನೂರಿಗೆ ಬರುವವರು ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಬಹುದು. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. '''10. ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ''' ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆಮ್ಮದಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನವು ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಾಂತವಾದ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. '''11. ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಭೇಟಿ''' ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರ ನಡುವೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. '''12. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ''' ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕಿರಿಯರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತದೆ. '''13. ಜನರ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನ ಕೇಂದ್ರ''' ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಜನರು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಒಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಸ್ನೇಹದ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. '''14. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ''' ಸಿಂಧನೂರಿನ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. '''15. ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ''' ದೇವಾಲಯದ ಹಬ್ಬಗಳು, ಪೂಜೆಗಳು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಇವು ಜನರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. '''<u>ಸಮಾರೋಪ</u>''' ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಸಿಂಧನೂರಿನ ಶ್ರೀ ಅಂಬಾದೇವಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿರುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ದೇವಿಯ ಆರಾಧನೆ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಮುಖ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಸಿಂಧನೂರಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. '''<u>ಉಲ್ಲೇಖಗಳು / ಗ್ರಂಥಸೂಚಿ</u>''' ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಧಿಕೃತ ವೆಬ್‌ಸೈಟ್. ಕರ್ನಾಟಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆ – ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರವಾಸಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಳಗಳ ಮಾಹಿತಿ. ಸಿಂಧನೂರು ತಾಲ್ಲೂಕು ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿ – ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮಾಹಿತಿಗಳು. ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ – ಜಿಲ್ಲಾ ಗಜೆಟಿಯರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದಾಖಲೆಗಳು. ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವಾಲಯದ ಮಾಹಿತಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಭಕ್ತರು ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಮೌಖಿಕ ಮಾಹಿತಿ. ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Reflist}} == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == {{Commons category|Raichur district}} * [http://www.raichur.nic.in/ Official website of Raichur district] * [https://web.archive.org/web/20061026102709/http://www.raichurcity.gov.in/ Website of Raichur City Corporation] * [http://www.mapsofindia.com/maps/karnataka/districts/raichur.htm Map of Raichur district] * [http://www.raichurpolice.in Raichur District Police Website] * * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221130235440/http://raichurpolice.in/ |date=2022-11-30 }} {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆ]] [[ವರ್ಗ:ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ತಾಲೂಕುಗಳು]] [[ವರ್ಗ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿಪೀಡಿಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಣೆ]] {{ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತಾಲೂಕುಗಳು}} m85icne0ewjer2s91641vjc0n57ja5e 1 59044 1433977 1428491 2026-10-22T08:47:45Z Prakruthi I G 101628 1433977 wikitext text/x-wiki ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಈ ಪುಟವನ್ನು ಬಳಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ (UTC) ಸಕಲೇಶಪುರದ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮವು ಹಸಿರು ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಸೊಬಗು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ‘ಸುಗ್ಗಿ’ ಎಂಬುದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪದವಾಗಿದೆ. ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಹಸಿರು ಗಿಡಮರಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಹೆಂಚಿನ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು ನೆರಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಸುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರು ವಾತಾವರಣ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಹಾದಿಗಳು, ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೈಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸರಳವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ, ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರ, ಕಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಗೋಪುರದಂತಹ ರಚನೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಯಾವುದೇ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗದ್ದಲವಿಲ್ಲದೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾತಾವರಣವಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನ ನಡುವೆ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಶಾಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿಯೂ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ: ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನರ ನಂಬಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಉಪಸಂಹಾರ: ಸಕಲೇಶಪುರದ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಲೆನಾಡಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸುಂದರ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಹೆಂಚಿನ ಮನೆಗಳು, ಮರಗಳ ಹಸಿರು ನೆರಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾತಾವರಣವು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. dyabnobo72zo9kh3e4b4dra3gevz5zi 1433978 1433977 2026-10-22T08:49:49Z Prakruthi I G 101628 /* ಸಕಲೇಶಪುರದ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1433978 wikitext text/x-wiki ಮುಖ್ಯ ಪುಟದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಲು ಮಾತ್ರ ಈ ಪುಟವನ್ನು ಬಳಸಿ --[[ಸದಸ್ಯ:Pavanaja|Pavanaja]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Pavanaja|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೩೮, ೩ ಜುಲೈ ೨೦೧೫ (UTC) ಸಕಲೇಶಪುರದ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮವು ಹಸಿರು ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಸೊಬಗು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ‘ಸುಗ್ಗಿ’ ಎಂಬುದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪದವಾಗಿದೆ. ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಹಸಿರು ಗಿಡಮರಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಹೆಂಚಿನ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು ನೆರಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಸುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರು ವಾತಾವರಣ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಹಾದಿಗಳು, ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೈಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ: ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸರಳವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ, ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರ, ಕಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಗೋಪುರದಂತಹ ರಚನೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಯಾವುದೇ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗದ್ದಲವಿಲ್ಲದೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾತಾವರಣವಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನ ನಡುವೆ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಶಾಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿಯೂ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ: ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನರ ನಂಬಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಉಪಸಂಹಾರ: ಸಕಲೇಶಪುರದ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಲೆನಾಡಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸುಂದರ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಹೆಂಚಿನ ಮನೆಗಳು, ಮರಗಳ ಹಸಿರು ನೆರಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾತಾವರಣವು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. == ಸಕಲೇಶಪುರದ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ == ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮವು ಹಸಿರು ಪ್ರಕೃತಿ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಸೊಬಗು ಹಾಗೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ನಂಬಿಕೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಈ ಸ್ಥಳವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದ ಸರಳತೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. '''ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ:''' ‘ಸುಗ್ಗಿ’ ಎಂಬುದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಪದವಾಗಿದೆ. ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ವಾತಾವರಣವು ಹಸಿರು ಗಿಡಮರಗಳು, ವಿಶಾಲವಾದ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಮನೆಗಳು, ಹೆಂಚಿನ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಟ್ಟಡ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳು ನೆರಳು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದು, ಸುತ್ತಲಿನ ಹಸಿರು ವಾತಾವರಣ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಲ್ಲಿನ ಹಾದಿಗಳು, ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಶೈಲಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. '''ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ:''' ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ. ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಸರಳವಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ, ಕಲ್ಲಿನ ಆಧಾರ, ಕಂಬಗಳು ಹಾಗೂ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಗೋಪುರದಂತಹ ರಚನೆ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಸುತ್ತಲೂ ಯಾವುದೇ ಆಧುನಿಕ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಗದ್ದಲವಿಲ್ಲದೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾತಾವರಣವಿರುವುದು ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳ ನೆರಳಿನ ನಡುವೆ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಶಾಂತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿಯೂ ಮಹತ್ವ ಹೊಂದಿವೆ. '''ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ:''' ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಮಾತ್ರ ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಜನರ ನಂಬಿಕೆ, ಕೃಷಿ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಹಬ್ಬ-ಹರಿದಿನಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಕಾರ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತವೆ. '''ಉಪಸಂಹಾರ:''' ಸಕಲೇಶಪುರದ ಐಗೂರು ಗ್ರಾಮದ ಸುಗ್ಗಿಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ಗಿದೇವಿರಮ್ಮನವರ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮಲೆನಾಡಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಸುಂದರ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಶೈಲಿಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ಹೆಂಚಿನ ಮನೆಗಳು, ಮರಗಳ ಹಸಿರು ನೆರಳು ಮತ್ತು ಶಾಂತವಾದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾತಾವರಣವು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಳಗಳು ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. - PRAKRUTHI I G [[ಸದಸ್ಯ:Prakruthi I G|Prakruthi I G]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:Prakruthi I G|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೪:೧೯, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 7s1qpi7cm7ysmbi56nsdz8qpfojrohr 0 60011 1433966 1369892 2026-10-22T06:43:33Z Chithra V M 102561 1433966 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} ಹೊಸೂರು, [[ಸಕಲೇಶಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ, ಕೃಶಿ ಇಲಾಖೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿದೆ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ ಜೊತೆಗೆ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವಿದೆ. [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಣ್ದ ಸುಂದರ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂದಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸೂರು [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಗುಡ್ಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಆರಂಭ, ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ===== 1. ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು ಹಾಗೂ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ===== 2. ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ‘ಗಜಕೇಸರಿ’ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ‘ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ===== 3. ಬೆಟ್ಟದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ===== ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಸಿರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಫಿ ಹಾಗೂ ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಲೆನಾಡಿನ ನೋಟ. ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪರಿಸರ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು. ===== 4. ಇಂದಿನ ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ ===== ಇಂದು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವುದು ಎಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ===== ಉಪಸಂಹಾರ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಢೀಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. 0h3h7qe1fn6zs4eyxtyg4a6ox37uwba 1433967 1433966 2026-10-22T06:44:55Z Chithra V M 102561 /* 1. ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆ */ 1433967 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} ಹೊಸೂರು, [[ಸಕಲೇಶಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ, ಕೃಶಿ ಇಲಾಖೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿದೆ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ ಜೊತೆಗೆ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವಿದೆ. [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಣ್ದ ಸುಂದರ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂದಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸೂರು [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]] ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಗುಡ್ಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಆರಂಭ, ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ===== 1. ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು ಹಾಗೂ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ===== 2. ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ‘ಗಜಕೇಸರಿ’ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ‘ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ===== 3. ಬೆಟ್ಟದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ===== ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಸಿರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಫಿ ಹಾಗೂ ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಲೆನಾಡಿನ ನೋಟ. ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪರಿಸರ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು. ===== 4. ಇಂದಿನ ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ ===== ಇಂದು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವುದು ಎಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ===== ಉಪಸಂಹಾರ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಢೀಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. amhttskwwg3tqurwfawbs8wdgliatew 1433968 1433967 2026-10-22T06:45:25Z Chithra V M 102561 1433968 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} ಹೊಸೂರು, [[ಸಕಲೇಶಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ, ಕೃಶಿ ಇಲಾಖೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿದೆ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ ಜೊತೆಗೆ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವಿದೆ. [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಣ್ದ ಸುಂದರ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂದಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸೂರು [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]] ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ ===== ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಗುಡ್ಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಆರಂಭ, ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ===== 1. ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು ಹಾಗೂ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ===== 2. ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ‘ಗಜಕೇಸರಿ’ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ‘ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ===== 3. ಬೆಟ್ಟದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ===== ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಸಿರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಫಿ ಹಾಗೂ ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಲೆನಾಡಿನ ನೋಟ. ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪರಿಸರ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು. ===== 4. ಇಂದಿನ ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ ===== ಇಂದು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವುದು ಎಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ===== ಉಪಸಂಹಾರ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಢೀಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. o52mb1989zu0f8drnegh8vqlshohi86 1433969 1433968 2026-10-22T06:46:04Z Chithra V M 102561 1433969 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೫}} ಹೊಸೂರು, [[ಸಕಲೇಶಪುರ]] ತಾಲೂಕಿನ ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಗ್ರಾಮ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿ, ಕೃಶಿ ಇಲಾಖೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ [[ದೇವಸ್ಥಾನ]]ಗಳಿವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಜನರಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿದೆ. ಹೊಸೂರಿನಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳಿವೆ ಜೊತೆಗೆ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ವಿದೆ. [[ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಜನರು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಣ್ದ ಸುಂದರ ಬದುಕನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂದಡಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸೂರು [[ಹಾಸನ]] ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿದೆ. {{Unreferenced}} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ]] '''ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ''' ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಗುಡ್ಡ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟದ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದರ ಆರಂಭ, ನಿರ್ಮಾಣ ಅಥವಾ ರಾಜರ ಆಳ್ವಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ===== 1. ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಮಲೆನಾಡಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ಎತ್ತರದ ಗುಡ್ಡಗಳು, ಕಾಫಿ ಮತ್ತು ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು ಹಾಗೂ ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿರುವ ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಗ್ರಾಮಗಳ ಜನರು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟವು ಸ್ಥಳೀಯ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿದೆ. ===== 2. ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ ಎಂಬ ಹೆಸರು ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರ ‘ಗಜಕೇಸರಿ’ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಗಳಿಸಿತು. ಈ ಚಿತ್ರದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದ ನಂತರ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ‘ಗಜಕೇಸರಿ ಬೆಟ್ಟ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ===== 3. ಬೆಟ್ಟದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ===== ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳ ಹಸಿರು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ದೃಶ್ಯಗಳು. ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಕಾಫಿ ಹಾಗೂ ಏಲಕ್ಕಿ ತೋಟಗಳು. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕಾಣುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಮಲೆನಾಡಿನ ನೋಟ. ಚಾರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪರಿಸರ. ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು. ===== 4. ಇಂದಿನ ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟ ===== ಇಂದು ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕೃತಿ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಇಲ್ಲಿನ ಹಸಿರು ಪರಿಸರ, ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರವನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿಡುವುದು ಎಲ್ಲರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ===== ಉಪಸಂಹಾರ ===== ಹೊಸಹಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟವು ಸಕಲೇಶಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಪ್ರಕೃತಿ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಸುಂದರ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ದೃಢೀಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜೀವನ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣದ ಮೂಲಕ ಇದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. g259rj2tiexo5irrf7sdwl8oeenx0j3 10 68019 1433984 1383989 2026-10-17T14:47:24Z en>Primefac 0 [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 September 26#Template:Comma-separated list]] closed as no consensus ([[WP:XFDC#4.0.16|XFDcloser]]) 1383988 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst<noinclude/>:#invoke:Separated entries|main|dataPlural=1|separator={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{comma|}}}|{{{comma}}}|,&#32;}}|conjunction={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{and|}}}|{{{and}}}|&#32;and&#32;}}}}{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{1|}}}|{{{after|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 0zf6c18jqn3t98c2ze0ymlhqwn8dvbf 1433985 1433984 2026-10-22T10:54:36Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Enum]] 1383988 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{safesubst<noinclude/>:#invoke:Separated entries|main|dataPlural=1|separator={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{comma|}}}|{{{comma}}}|,&#32;}}|conjunction={{safesubst<noinclude/>:#if:{{{and|}}}|{{{and}}}|&#32;and&#32;}}}}{{safesubst<noinclude/>:#if:{{{1|}}}|{{{after|}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}</noinclude> 0zf6c18jqn3t98c2ze0ymlhqwn8dvbf 10 81565 1434000 702598 2026-10-22T10:59:49Z A826 72368 1434000 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | abovestyle = font-size: 100% | above = <includeonly><span class="fn org" style="font-size: 125%">{{#if:{{{jurisdiction|}}}|{{{jurisdiction}}} ಆಫ್ {{{name}}}|{{{name}}}}}</span></includeonly>{{#if:{{{latin|}}}|<br />''<span class="nickname" style="font-family: serif; font-size: 130%; ">{{lang|la|{{{latin}}}}}</span>''}}{{#if:{{{local|}}}|<br /><span class="nickname" style="font-size: 115%">{{{local}}}</span>}} | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{image_alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption1 = {{{caption|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{coat|}}}|size={{{coat_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{coat_alt|{{#if:{{{jurisdiction|}}}|{{{jurisdiction}}} ಆಫ್ {{{name}}}|{{{name}}}}} ನ ಲಾಂಛನ}}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption2 = ಲಾಂಛನ | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{flag|}}}|size={{{flag_size|}}}|sizedefault=frameless|border=yes|alt={{{flag_alt|{{#if:{{{jurisdiction|}}}|{{{jurisdiction}}} ಆಫ್ {{{name}}}|{{{name}}}}} ನ ಧ್ವಜ}}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption3 = ಧ್ವಜ | headerstyle = background-color: #FADA5E; | header1 = {{#if:{{{country|}}}{{{province|}}}{{{territory|}}}{{{metropolitan|}}}{{{headquarters|}}}{{{coordinates|}}}|ಸ್ಥಳ}} | label2 = ದೇಶ | rowclass2 = adr | data2 = {{#if:{{{country|}}}<!-- -->|<span class="country-name">{{#switch:{{{denomination}}} |Roman Catholic |[[Roman Catholic]]=<!-- -->{{#ifexist:Roman Catholicism in the {{{country}}}<!-- -->|[[Roman Catholicism in the {{{country}}}|{{{country}}}]]<!-- -->|{{#ifexist:Roman Catholicism in {{{country}}}<!-- -->|[[Roman Catholicism in {{{country}}}|{{{country}}}]]<!-- -->|{{{country}}}<!-- -->}}<!-- -->}} |#default={{{country}}}<!-- -->}}</span><!-- -->}} | label3 = ಪ್ರದೇಶ | data3 = {{{territory|}}} | label4 = [[ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಂತ್ಯ]] | data4 = {{{province|}}} | label5 = ಮಹಾನಗರ | data5 = {{{metropolitan|}}} | label6 = [[ಆರ್ಚ್ಡೀಕನರಿ|ಆರ್ಚ್ಡೀಕನರಿಗಳು]] | data6 = {{{archdeaconries|}}} | label7 = [[ಡೀನರಿ|ಡೀನರಿಗಳು]] | data7 = {{{deaneries|}}} | label8 = ಉಪವಿಭಾಗಗಳು | data8 = {{{subdivisions|}}} | label9 = ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ | data9 = {{{headquarters|}}} | label10 = [[ಭೌಗೋಳಿಕ ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು|ನಿರ್ದೇಶಾಂಕಗಳು]] | data10 = {{{coordinates|}}} | header11 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}{{{population|}}}{{{parishes|}}}{{{churches|}}}{{{congregations|}}}{{{schools|}}}{{{members|}}}|ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು}} | label12 = ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | data12 = {{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_sqmi|}}}<!-- -->|{{convinfobox|{{formatnum:{{{area_km2|}}}|R}}|km2|{{formatnum:{{{area_sqmi|}}}|R}}|sqmi}}{{{area_footnotes|}}}<!-- -->}} | label13 = ಜನಸಂಖ್ಯೆ{{#if:{{{population|}}}|<br />-&nbsp;ಒಟ್ಟು}}{{#if:{{{catholics|}}}|<br />-&nbsp;ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕರು}} | data13 = {{#if:{{{population|}}}{{{catholics|}}}|{{#if:{{{population_as_of|}}}|({{{population_as_of}}} ರಂತೆ)}}}}<!-- -->{{#if:{{{population|}}}<!-- -->|<br />{{{population}}}<!-- -->}}{{#if:{{{catholics|}}}<!-- -->|<br />{{{catholics}}}{{#if:{{{catholics_percent|}}}|&nbsp;({{{catholics_percent}}}%)}}<!-- -->}} | label14 = ಧರ್ಮಸಭೆಗಳು | data14 = {{{parishes|}}} | label15 = ಚರ್ಚ್‌ಗಳು | data15 = {{{churches|}}} | label16 = ಸಮುದಾಯಗಳು | data16 = {{{congregations|}}} | label17 = ಶಾಲೆಗಳು | data17 = {{{schools|}}} | label18 = ಸದಸ್ಯರು | data18 = {{{members|}}} | header19 = {{#if:{{{rite|}}}{{{sui_iuris_church|}}}{{{established|{{{founded|}}}}}}{{{dissolved|}}}{{{cathedral|}}}{{{cocathedral|}}}{{{patron|}}}{{{priests|}}}{{{language|}}}{{{calendar|}}}{{{music|}}}|ಮಾಹಿತಿ}} | label20 = ಪಂಥ | data20 = {{{denomination|}}} | label21 = ''[[ಸ್ವಾಯತ್ತ]]'' ಚರ್ಚ್ | data21 = {{{sui_iuris_church|}}} | label22 = ಆಚರಣೆ | data22 = {{{rite|}}} | label23 = ಸ್ಥಾಪನೆ | data23 = {{{established|{{{founded|}}}}}} | label24 = ವಿಸರ್ಜನೆ | data24 = {{{dissolved|}}} | label25 = ಕ್ಯಾಥೀಡ್ರಲ್ | data25 = {{{cathedral|}}} | label26 = ಸಹ-ಕ್ಯಾಥೀಡ್ರಲ್ | data26 = {{{cocathedral|}}} | label27 = {{#if:{{{patron_title|}}}|{{{patron_title}}}|ಪೋಷಕ ಸಂತ}} | data27 = {{{patron|}}} | label28 = [[ಲೌಕಿಕ ಪುರೋಹಿತರು]] | data28 = {{{priests|}}} | label29 = ಭಾಷೆ | data29 = {{{language|}}} | label30 = ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ | data30 = {{{calendar|}}} | label31 = ಸಂಗೀತ | data31 = {{{music|}}} | header32 = {{#if:{{{bishop|}}}{{{coadjutor|}}}{{{pope|}}}|{{#if:{{{dissolved|}}}|ನಾಯಕತ್ವ|ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾಯಕತ್ವ}}}} | label33 = ಮಾತೃ ಚರ್ಚ್ | data33 = {{{parent_church|}}} | label34 = ಆಡಳಿತ | data34 = {{{governance|}}} | label35 = ಪೋಪ್ | class35 = agent | data35 = {{{pope|}}} | label36 = ಪ್ಯಾಟ್ರಿಯಾರ್ಕ್ | class36 = agent | data36 = {{{patriarch|}}} | label37 = ಪ್ರಧಾನ ಆರ್ಚ್ಬಿಷಪ್ | class37 = agent | data37 = {{{major_archbishop|}}} | label38 = {{#if:{{{bishop_title|}}}|{{{bishop_title}}}|ಬಿಷಪ್}} | class38 = agent | data38 = {{{bishop|}}} | label39 = ಮಹಾನಗರ ಆರ್ಚ್ಬಿಷಪ್ | class39 = agent | data39 = {{{metro_archbishop|}}} | label40 = ಸಹಾಯಕ | class40 = agent | data40 = {{{coadjutor|}}} | label41 = [[ಸಫ್ರಗನ್ ಬಿಷಪ್|ಸಫ್ರಗನ್{{#if:{{{suffragans|}}}|ಗಳು}}]] | class41 = agent | data41 = {{ifempty|{{{suffragans|}}}|{{{suffragan|}}}}} | label42 = ಸಹಾಯಕ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು | class42 = agent | data42 = {{{auxiliary_bishops|}}} | label43 = ಅಪೊಸ್ತಲಿಕ ಆಡಳಿತಗಾರ | class43 = agent | data43 = {{{apostolic_admin|}}} | label44 = ವಿಕಾರ್ ಜನರಲ್ | class44 = agent | data44 = {{{vicar_general|}}} | label45 = ಎಪಿಸ್ಕೋಪಲ್ ವಿಕಾರ್‌ಗಳು | class45 = agent | data45 = {{{episcopal_vicar|}}} | label46 = ನ್ಯಾಯಾಂಗ ವಿಕಾರ್ | class46 = agent | data46 = {{{judicial_vicar|}}} | label47 = [[ಆರ್ಚ್ಡೀಕನ್]]{{#if:{{{archdeacons|}}}|ಗಳು}} | class47 = agent | data47 = {{ifempty|{{{archdeacons|}}}|{{{archdeacon|}}}}} | label48 = ಎಮೆರಿಟಸ್ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು | class48 = agent | data48 = {{{emeritus_bishops|}}} | header49 = {{#if:{{{map|}}}|ನಕ್ಷೆ}} | data50 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{map|}}}|size={{{map_size|}}}|sizedefault=frameless|alt={{{map_alt|}}}|title={{{map_caption|}}}}}{{#if:{{both|{{{map|}}}|{{{map_caption|}}}}}|<br />{{{map_caption}}}}} | header51 = {{#if:{{{website|}}}|ಅಧಿಕೃತ ಜಾಲತಾಣ}} | data52 = {{{website|}}} | below = {{{footnotes|}}} }}<!-- {{#ifeq:{{{1|μ}}}|μ||[[Category:Infobox diocese using deprecated parameters|σ{{PAGENAME}}]]}} --><noinclude> {{documentation}} </noinclude> i740fzp8c066sz3p773goqtma3qphyx 2 109114 1433950 903722 2026-10-21T17:23:01Z Mosbatho 82149 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Indian Republic day celebration Mumbau 2019.jpg]] → [[File:Indian Republic day celebration Mumbai 2019.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 1433950 wikitext text/x-wiki {{Infobox user <!-- INFOBOX FORMATTING -------->|abovecolor=|color=|fontcolor=|abovefontcolor=|headerfontcolor=|tablecolor=<!-- LEAD INFORMATION ---------->|title=<!-- optional, defaults to {{BASEPAGENAME}} -->|status=|image=Vaibhavee.png|image_caption=|image_width=250px|name=|birthname=ವೈಭವಿ ರಾಜು|real_name=|gender=ಹೆಣ್ಣು|languages=|birthdate=೧೩/೧೧/೨೦೦೦|birthplace=ಬೆಂಗಳೂರು|location=|country=ಭಾರತ|nationality=|ethnicity=|occupation=|employer=|education=|primaryschool=|intschool=|highschool=|university=|college=|hobbies=|religion=ಹಿಂದು|politics=|movies=|books=|interests=<!-- CONTACT INFO -------------->|email=|irc=|facebook=|twitter=|joined_date=|first_edit=|userboxes=}} == '''<u>ಬಾಲ್ಯ</u>''' == [[ಚಿತ್ರ:Karnataka-districts-numbered.png|thumb|201x201px|ಕರ್ನಾಟಕ]] [[ಚಿತ್ರ:Indian Republic day celebration Mumbai 2019.jpg|thumb|158x158px|ಮುಂಬಯಿ]] ನನ್ನ ಹೆಸರು ವೈಭವಿ ರಾಜು.ನಾನು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ದ [[ಬೆಂಗಳೂರು|ಬೆಂಗಳೂರಿ]]ನಲ್ಲಿ ವಾಸವಿರುವ ದೇವಾ ಮತ್ತು ಲೀನಾ ದಂಪತಿಗಳ ಮೊದಲನೆಯ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ, ೨೦೦೦ನೇ ಇಸವಿಯ ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳ ೧೪ನೇ ತಾರೀಖಿನಂದು ಜನಿಸಿದೆ.ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನ ಮುದ್ದಿನ ಮಗಳು. ಅವರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗದು. ನನಗೆ ಕೊಟಿಜಿತ್ ಎಂಬ ತಮ್ಮನಿದ್ದಾನೆ. ಅವನೆಂದರೆ ನನಗೆ ಪ್ರಾಣ. ಅವನ ಬಳಕೆ ಜಗಳ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದು ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ಅಪ್ಪ ಆ ಜಗಳ ಬಿಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ವಿಫಲರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನನಗೆ ಅಪ್ಪನೆಂದರೆ ಪಂಚ ಪ್ರಾಣ, ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮನಿಗಿಂತ ನಾನೆಂದರೆನೇ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಚಿಕ್ಕ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು,ನನ್ನನ್ನು ತುಂಬಾ ಮುದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.ನನ್ನನ್ನು ಆಗ್ಲೆ [[ಮುಂಬೈ|ಮುಂಬಯಿ]], [[ರಾಜಸ್ಥಾನ]], [[:en:Delhi|ದೆಹಲಿ]], [[:en:Kerala|ಕೇರಳ]], [[:hi:वरंगल|ವರಂಗಲ್]], [[:en:Hyderabad|ಹೈದರಾಬಾದ್]], [[:en:Visakhapatnam|ವೈಜಾಗ್]] ಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರು. == '''<u>ಶಾಲೆ</u>''' == ನನ್ನನ್ನು ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕೆಂದು ಯೋಚಿಸಿ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಿಶು ಗೃಹ ಶಾಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಿದರು. ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು. ಆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಅಮ್ಮ ನನಗಾಗಿ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಮ್ಮನ ಕೈ ರುಚಿಯ ಎಂದರೆ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ. ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ತುಂಟ ಹುಡುಗಿಯಾಗಿದ್ದೆ.ಆದರೂ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರು ನನ್ನನ್ನು ಬಹಳ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.ಅವರು ನನಗೆ ಬಹಳ ಉತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ಎಲ್ಲಾ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂದಿರುತ್ತಿದ್ದೆ. ಶಾಲೆಯಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಶೃಂಗೇರಿ, ಹೊರನಾಡು ಅನ್ನಪೂರ್ಣೇಶ್ವರಿ ದೇವಾಲಯ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು, ಧರ್ಮಸ್ಥಳ, ಕುಕ್ಕೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ದೇವಾಲಯ, ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರವಾಸ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಗೆಳತಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ಅದು ತುಂಬಾ ಮಜವಾಗಿತ್ತು == '''<u>ಪ್ರೌಢ ಶಾಲೆ</u>''' == [[ಚಿತ್ರ:View of Kanipakam Temple, Chittoor district.jpg|thumb|ಕಾನಿಪಾಕಂ]] ನಾನು ೯ನೇ ತರಗತಿಗ ಮುಗಿಸಿ ೧೦ನೇ ತರಗತಿಗೆ ಬಂದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರೂ ಒಳ್ಳೆಯ ವಿಧ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ನೀಡಿದರು, ಅವರ ನೆರವಿನಿಂದ ಬಹಳ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದ ತೊಡಗಿದೆ.ಅಂತೂ ಇಂತೂ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಹತ್ತಿರ ಬಂದೇ ಬಿಟ್ಟಕಳೆದೆ.ಅದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ತರಗತಿಗೆ ಹೋಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದಿನ ಬಂದೇ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಎಲ್ಲಾ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಬರೆದೆ.ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಗೆಳೆತಿಯರೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರೆದರು. ರಜೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕುಟುಂಬದ ಸಮೇತ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಕಾನಿಪಾಕಂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೆವು. ಪರೀಕ್ಷಾ ಫಲಿತಾಂಶಗಳು ಬಂದೆ ಬಿಟ್ಟವು. ಕಾತುರದಿಂದ ಫಲಿತಾಂಶ ನೋಡಿದೆ ನಾನು ೮೦% ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದೆ. ಎಲ್ಲರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮಂದಹಾಸ ಮೂಡಿತು. ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮ ನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. == '''<u>ಕಾಲೇಜು</u>''' == ಮುಂದೆ ಪಿಯುಸಿ ಗಾಗಿ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಶುರು ಮಾಡಿದರು. ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ಜೂನಿಯರ್ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಸೇರಲು ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳಿದರು. ಅದರಂತೆ ನಾನೂ ಅದೇ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿ ಮಾಡಿಸಿದೆ.ಅಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಗೆಳತಿಯರನ್ನು ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡೆ. ಅವರ ಜೊತೆಗೆ ಇಡೀ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸುತ್ತಿ ನೋಡಿದೆ, ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಕಾಲೇಜು ಇದು.ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಉಪೇಂದ್ರ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ.ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಅಧ್ಯಾಪಕರ ನೆಚ್ಚಿನ ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾನಾದೆ. ಕ್ಲಾಸ್ ರೆಪ್ ಕೂಡ ಆದೆ. ಅಂತೂ ಆಟ ಆಡುತ್ತಾ ಪ್ರಥಮ ಪಿಯುಸಿ ಮುಗಿಸಿದೆ. ದ್ವಿತೀಯ ಪಿಯುಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದಬೇಕೆಂದು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದ ಒತ್ತಡ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಗೆಳತಿಯರ ಜೊತೆಗೆ ಆಟ ಆಡುತ್ತಾ ಕಾಲ ಕಳೆದೆ. ಸಮಯ ಹೋಗಿದ್ದು ತಿಳಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ, ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ಬಂದೇ ಬಿಟ್ಟವು.ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಓದತೊಡಗಿದೆ.ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರೆದೆ.ನಾನು ವಿಂಗ್ಸ್ ಆಫ್ ಫೈರ್, ಮಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮದುಮಗಳು ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಓದಿದೆ. ರಜೆಗಳೂ ಬಂದೇ ಬಿಟ್ಟವು, ತುಂಬಾ ಆತುರದಿಂದ ಫಲಿತಾಂಶಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೆ. ಫಲಿತಾಂಶ ಬಂದೆ ಬೊಟ್ಟವು, ನಾನು ೮೧% ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಿದ್ದೆ. ಅಪ್ಪ ತುಂಬಾ ಖುಷಿಯಾದರು.ನಂತರ ಕ್ರೈಸ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಸೇರಲು ಹೇಳಿದರು. == '''<u>ಡಿಗ್ರಿ ಕಾಲೇಜು</u>''' == ನಾನು ಡಿಗ್ರಿ ಗಾಗಿ ಅದೇ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಸೇರಿಕೊಂಡೆ.ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಗೆಳೆಯರ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು.ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮೈಸೂರು ಮಹಾರಾಜರಾದ ಯದುವೀರ್ ಅವರು ಬಂದಿದ್ದರು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದೆ.ಇಲ್ಲಿ ದ್ವೈತ, ಅದಿತಿ,ಸೈದಾ, ಎಂಬ ಗೆಳತಿಯರು ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅಪ್ಪನಿಗಾಗಿ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅವಕಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. f11jd4rxhtjxcxxlenvlwbjjqbwe1fp 828 123172 1433988 1387566 2026-10-18T08:06:09Z en>Paine Ellsworth 0 per edit request on talk page - update preview text 1433988 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local _fetch = require('Module:Transclusion_count')._fetch -- _fetch looks at the 'demo' argument local yesno = require('Module:Yesno') local lang_obj = mw.getContentLanguage() -- this here because the language object is used multiple places in the module local large_count_cutoff = 100000 local approx_num_total_pages = 66000000 local user_subpage_info_page = 'Wikipedia:User pages#SUB' local sandbox_module_page = 'Module:Sandbox' local system_messages_cat = 'Pages used in system messages needing protection' local sandbox_word = 'sandbox' local testcases_word = 'testcases' local doc_word = 'doc' local function count_from_args(args) if tonumber(args.count) then -- check if function has already been used return tonumber(args.count) -- early exit if so end local count if yesno(args['fetch']) ~= false then count = _fetch(args) -- fetch transclusion count end -- use explicitly-provided count when fetch fails if count == nil and args[1] ~= nil and args[1] ~= '' then -- convert local language number string to a number understandable by Lua count = mw.ustring.gsub(args[1], '+$', '') count = lang_obj:parseFormattedNumber(args[1]) end -- in case someone writes a non-positive number if count and count > 0 then return count end return nil end -- Actions if there is a large (greater than or equal to 100,000) transclusion count local function risk_boolean(args) if args.risk == true or args.risk == false then return args.risk elseif args[1] == 'risk' then return true else local count = count_from_args(args) if count and count >= large_count_cutoff then return true end end return false end -- function retained for backwards compatibility function p._risk(args) return risk_boolean(args) and 'risk' or '' end -- function retained for backwards compatibility function p.risk(frame) return p._risk(getArgs(frame)) end -- count and no_percent arguments retained for backwards compatibility function p._num(args, count, no_percent) if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- Build output string local return_value = '' if args.count == nil and args.risk then return 'a very large number of' elseif args.count == nil then return 'many' else -- Use 2 significant figures for smaller numbers and 3 for larger ones local sigfig = 2 if args.count >= large_count_cutoff then sigfig = 3 end -- Prepare to round to appropriate number of sigfigs local f = math.floor(math.log10(args.count)) - sigfig + 1 -- Round and insert 'approximately' or '+' when appropriate if yesno(args[2]) == true or (type(args[1]) == 'string' and (mw.ustring.sub(args[1], -1) == '+')) then -- Round down return_value = string.format('%s+', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) ) * (10^(f))) ) else -- Round to nearest return_value = string.format('approximately&#x20;%s', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) + 0.5) * (10^(f))) ) end -- Insert percentage of pages if that is likely to be >= 1% and when |no-percent= not set to yes no_percent = yesno(no_percent or args['no-percent']) if args.count and args.count >= approx_num_total_pages/100 and not no_percent then local num_total_pages = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('NUMBEROFPAGES', 'R') local total_percent = math.floor( ( ( args.count/num_total_pages ) * 100) + 0.5) if total_percent >= 1 then return_value = string.format('%s&#x20;pages, or roughly %s%% of all', return_value, total_percent) end end end return return_value end -- used by [[Template:Stub documentation]] and other pages -- count argument retained for backwards compatibility function p.num(frame, count) return p._num(getArgs(frame), count) end -- count argument retained for backwards compatibility function p._text(args, count) --[=[ Only show the information about how this template gets updated if someone is actually editing the page and maybe trying to update the count. ]=] local bot_text = (mw.getCurrentFrame():preprocess('{{REVISIONID}}') == '') and ("\n\n----\n'''Preview info''':" .. ' The number of transclusions [[Template:High-use/doc#Technical details|is updated automatically]].') or '' if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- trim /doc, /sandbox and /testcases local title = args.title or (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() if title.subpageText == doc_word or title.subpageText == sandbox_word or title.subpageText == testcases_word then title = title.basePageTitle end -- use /testcases of base template local testcases_page = mw.title.new(title.prefixedText .. '/' .. testcases_word) -- exists is expensive while testcases_page.basePageTitle.isSubpage and not testcases_page.exists do testcases_page = mw.title.new(testcases_page.basePageTitle.basePageTitle.prefixedText .. '/' .. testcases_word) end local systemMessages = (args['system'] or '') ~= '' -- This retrieves the project URL automatically to simplify localization. local templateCount = ('on [https://linkcount.toolforge.org/?project=%s&page=%s#transclusions %s pages]'):format( title:fullUrl():gsub('//(.-)/.*', '%1'), mw.uri.encode(title.fullText), p._num(args)) local used_on_text = "'''This " .. (title:inNamespace('Module') and 'Lua module' or 'template') .. ' is used ' if systemMessages then used_on_text = used_on_text .. args['system'] .. ((args.count and args.count > 2000) and ("''', and " .. templateCount) or ("'''")) else used_on_text = used_on_text .. templateCount .. "'''" end local sandbox_text = ('%s\'s [[%s/sandbox|/sandbox]] or [[%s|/testcases]] subpages, or in your own [[%s]]. '):format( title:inNamespace('Module') and 'module' or 'template', title.fullText, testcases_page.fullText, title:inNamespace('Module') and (sandbox_module_page .. '|module sandbox') or (user_subpage_info_page .. '|user subpage') ) local infoArg = args['info'] ~= '' and args['info'] if (systemMessages or args.risk) then local info = '.' if systemMessages then info = info .. '<br />Changes to it can cause immediate changes to the ' .. mw.site.namespaces.Project.name .. ' user interface.' end if infoArg then info = info .. '<br />' .. infoArg end sandbox_text = info .. '<br /> To avoid major disruption' .. (args.count and args.count >= large_count_cutoff and ' and server load' or '') .. -- should this use args.risk? ', any changes should be tested in the ' .. sandbox_text .. 'The tested changes can be added to this page in a single edit. ' else sandbox_text = (infoArg and ('.<br />' .. infoArg .. ' C') or ' and c') .. 'hanges may be widely noticed. Test changes in the ' .. sandbox_text end local discussion_text = systemMessages and 'Please discuss changes ' or 'Consider discussing changes ' if args[2] ~= nil and args[2] ~= '' and yesno(args[2]) == nil then discussion_text = string.format('%sat [[%s]]', discussion_text, args[2]) else discussion_text = string.format('%son the [[%s|talk page]]', discussion_text, title.talkPageTitle.fullText) end return used_on_text .. sandbox_text .. discussion_text .. ' before implementing them.' .. bot_text end -- used by [[Template:R from high-use template]] -- count argument retained for backwards compatibility function p.text(frame, count) return p._text(getArgs(frame), count) end -- nocat argument retained for backwards compatibility function p._main(args, nocat) args.count = count_from_args(args) args.risk = risk_boolean(args) args.title = (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() local image = 'Ambox warning yellow.svg' local type_param = 'style' local epilogue = '' if args['system'] and args['system'] ~= '' then image = 'Ambox important.svg' type_param = 'content' if yesno(nocat or args['nocat']) ~= true and not args.title.isRedirect then local protection_action = (args.title:inNamespace('File') and 'upload') or 'edit' local protection_level = require('Module:Effective protection level')._main(protection_action, args.title.fullText) if protection_level ~= 'sysop' and protection_level ~= 'templateeditor' and protection_level ~= 'interfaceadmin' then epilogue = mw.getCurrentFrame():expandTemplate { title = 'sandbox other', args = { [2] = '[[Category:' .. system_messages_cat .. ']]' } } end end elseif args.risk then image = 'Ambox warning orange.svg' type_param = 'content' end image = '[[File:' .. image .. '|40px|alt=Warning|link=]]' if args['form'] == 'editnotice' then return mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = 'editnotice', args = { ['image'] = image, ['text'] = p._text(args), ['expiry'] = (args['expiry'] or '') } } .. epilogue else return require('Module:Message box').main('ombox', { type = type_param, image = image, text = p._text(args), expiry = (args['expiry'] or '') }) .. epilogue end end function p.main(frame) return p._main(getArgs(frame)) end return p 5obsps34wvcavn864brncey49uuo8l1 1433989 1433988 2026-10-22T10:54:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:High-use]] 1433988 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs local _fetch = require('Module:Transclusion_count')._fetch -- _fetch looks at the 'demo' argument local yesno = require('Module:Yesno') local lang_obj = mw.getContentLanguage() -- this here because the language object is used multiple places in the module local large_count_cutoff = 100000 local approx_num_total_pages = 66000000 local user_subpage_info_page = 'Wikipedia:User pages#SUB' local sandbox_module_page = 'Module:Sandbox' local system_messages_cat = 'Pages used in system messages needing protection' local sandbox_word = 'sandbox' local testcases_word = 'testcases' local doc_word = 'doc' local function count_from_args(args) if tonumber(args.count) then -- check if function has already been used return tonumber(args.count) -- early exit if so end local count if yesno(args['fetch']) ~= false then count = _fetch(args) -- fetch transclusion count end -- use explicitly-provided count when fetch fails if count == nil and args[1] ~= nil and args[1] ~= '' then -- convert local language number string to a number understandable by Lua count = mw.ustring.gsub(args[1], '+$', '') count = lang_obj:parseFormattedNumber(args[1]) end -- in case someone writes a non-positive number if count and count > 0 then return count end return nil end -- Actions if there is a large (greater than or equal to 100,000) transclusion count local function risk_boolean(args) if args.risk == true or args.risk == false then return args.risk elseif args[1] == 'risk' then return true else local count = count_from_args(args) if count and count >= large_count_cutoff then return true end end return false end -- function retained for backwards compatibility function p._risk(args) return risk_boolean(args) and 'risk' or '' end -- function retained for backwards compatibility function p.risk(frame) return p._risk(getArgs(frame)) end -- count and no_percent arguments retained for backwards compatibility function p._num(args, count, no_percent) if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- Build output string local return_value = '' if args.count == nil and args.risk then return 'a very large number of' elseif args.count == nil then return 'many' else -- Use 2 significant figures for smaller numbers and 3 for larger ones local sigfig = 2 if args.count >= large_count_cutoff then sigfig = 3 end -- Prepare to round to appropriate number of sigfigs local f = math.floor(math.log10(args.count)) - sigfig + 1 -- Round and insert 'approximately' or '+' when appropriate if yesno(args[2]) == true or (type(args[1]) == 'string' and (mw.ustring.sub(args[1], -1) == '+')) then -- Round down return_value = string.format('%s+', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) ) * (10^(f))) ) else -- Round to nearest return_value = string.format('approximately&#x20;%s', lang_obj:formatNum(math.floor( (args.count / 10^(f)) + 0.5) * (10^(f))) ) end -- Insert percentage of pages if that is likely to be >= 1% and when |no-percent= not set to yes no_percent = yesno(no_percent or args['no-percent']) if args.count and args.count >= approx_num_total_pages/100 and not no_percent then local num_total_pages = mw.getCurrentFrame():callParserFunction('NUMBEROFPAGES', 'R') local total_percent = math.floor( ( ( args.count/num_total_pages ) * 100) + 0.5) if total_percent >= 1 then return_value = string.format('%s&#x20;pages, or roughly %s%% of all', return_value, total_percent) end end end return return_value end -- used by [[Template:Stub documentation]] and other pages -- count argument retained for backwards compatibility function p.num(frame, count) return p._num(getArgs(frame), count) end -- count argument retained for backwards compatibility function p._text(args, count) --[=[ Only show the information about how this template gets updated if someone is actually editing the page and maybe trying to update the count. ]=] local bot_text = (mw.getCurrentFrame():preprocess('{{REVISIONID}}') == '') and ("\n\n----\n'''Preview info''':" .. ' The number of transclusions [[Template:High-use/doc#Technical details|is updated automatically]].') or '' if count == nil then count = count_from_args(args) end args.count = count args.risk = risk_boolean(args) -- trim /doc, /sandbox and /testcases local title = args.title or (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() if title.subpageText == doc_word or title.subpageText == sandbox_word or title.subpageText == testcases_word then title = title.basePageTitle end -- use /testcases of base template local testcases_page = mw.title.new(title.prefixedText .. '/' .. testcases_word) -- exists is expensive while testcases_page.basePageTitle.isSubpage and not testcases_page.exists do testcases_page = mw.title.new(testcases_page.basePageTitle.basePageTitle.prefixedText .. '/' .. testcases_word) end local systemMessages = (args['system'] or '') ~= '' -- This retrieves the project URL automatically to simplify localization. local templateCount = ('on [https://linkcount.toolforge.org/?project=%s&page=%s#transclusions %s pages]'):format( title:fullUrl():gsub('//(.-)/.*', '%1'), mw.uri.encode(title.fullText), p._num(args)) local used_on_text = "'''This " .. (title:inNamespace('Module') and 'Lua module' or 'template') .. ' is used ' if systemMessages then used_on_text = used_on_text .. args['system'] .. ((args.count and args.count > 2000) and ("''', and " .. templateCount) or ("'''")) else used_on_text = used_on_text .. templateCount .. "'''" end local sandbox_text = ('%s\'s [[%s/sandbox|/sandbox]] or [[%s|/testcases]] subpages, or in your own [[%s]]. '):format( title:inNamespace('Module') and 'module' or 'template', title.fullText, testcases_page.fullText, title:inNamespace('Module') and (sandbox_module_page .. '|module sandbox') or (user_subpage_info_page .. '|user subpage') ) local infoArg = args['info'] ~= '' and args['info'] if (systemMessages or args.risk) then local info = '.' if systemMessages then info = info .. '<br />Changes to it can cause immediate changes to the ' .. mw.site.namespaces.Project.name .. ' user interface.' end if infoArg then info = info .. '<br />' .. infoArg end sandbox_text = info .. '<br /> To avoid major disruption' .. (args.count and args.count >= large_count_cutoff and ' and server load' or '') .. -- should this use args.risk? ', any changes should be tested in the ' .. sandbox_text .. 'The tested changes can be added to this page in a single edit. ' else sandbox_text = (infoArg and ('.<br />' .. infoArg .. ' C') or ' and c') .. 'hanges may be widely noticed. Test changes in the ' .. sandbox_text end local discussion_text = systemMessages and 'Please discuss changes ' or 'Consider discussing changes ' if args[2] ~= nil and args[2] ~= '' and yesno(args[2]) == nil then discussion_text = string.format('%sat [[%s]]', discussion_text, args[2]) else discussion_text = string.format('%son the [[%s|talk page]]', discussion_text, title.talkPageTitle.fullText) end return used_on_text .. sandbox_text .. discussion_text .. ' before implementing them.' .. bot_text end -- used by [[Template:R from high-use template]] -- count argument retained for backwards compatibility function p.text(frame, count) return p._text(getArgs(frame), count) end -- nocat argument retained for backwards compatibility function p._main(args, nocat) args.count = count_from_args(args) args.risk = risk_boolean(args) args.title = (args.demo and args.demo ~= '' and mw.title.new(args.demo, 'Template')) or mw.title.getCurrentTitle() local image = 'Ambox warning yellow.svg' local type_param = 'style' local epilogue = '' if args['system'] and args['system'] ~= '' then image = 'Ambox important.svg' type_param = 'content' if yesno(nocat or args['nocat']) ~= true and not args.title.isRedirect then local protection_action = (args.title:inNamespace('File') and 'upload') or 'edit' local protection_level = require('Module:Effective protection level')._main(protection_action, args.title.fullText) if protection_level ~= 'sysop' and protection_level ~= 'templateeditor' and protection_level ~= 'interfaceadmin' then epilogue = mw.getCurrentFrame():expandTemplate { title = 'sandbox other', args = { [2] = '[[Category:' .. system_messages_cat .. ']]' } } end end elseif args.risk then image = 'Ambox warning orange.svg' type_param = 'content' end image = '[[File:' .. image .. '|40px|alt=Warning|link=]]' if args['form'] == 'editnotice' then return mw.getCurrentFrame():expandTemplate{ title = 'editnotice', args = { ['image'] = image, ['text'] = p._text(args), ['expiry'] = (args['expiry'] or '') } } .. epilogue else return require('Module:Message box').main('ombox', { type = type_param, image = image, text = p._text(args), expiry = (args['expiry'] or '') }) .. epilogue end end function p.main(frame) return p._main(getArgs(frame)) end return p 5obsps34wvcavn864brncey49uuo8l1 828 123177 1433990 1427741 2026-10-18T05:09:56Z en>Ahechtbot 0 [[Wikipedia:BOT|Bot]]: Updated page. 1433990 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4300, ["IMDb_name"] = 173000, ["IMDb_title"] = 212000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8800, ["INR"] = 6600, ["INRConvert"] = 6800, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6700, ["INRConvert/USD"] = 6700, ["INRConvert/out"] = 6700, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 183000, ["IPA_audio_link"] = 5300, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 56000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7200, ["IRI"] = 2600, ["IRL"] = 6100, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 475000, ["ISBN?"] = 2400, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 277000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 6100, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2200, ["Icon"] = 679000, ["If"] = 438000, ["If_all"] = 8000, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 210000, ["If_dark"] = 4100, ["If_dark/styles.css"] = 4100, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6800000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 23000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 4400, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 89000, ["Ifempty"] = 949000, ["Ifeq"] = 84000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1990000, ["Ifnotempty"] = 19000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 78000, ["Ifsubst"] = 1030000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 262000, ["Illm"] = 5800, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4400, ["Image_other"] = 191000, ["Image_requested"] = 134000, ["Image_requested/Category_helper"] = 124000, ["Imbox"] = 1000000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2900, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 632000, ["Improve_categories"] = 7000, ["Improve_documentation"] = 4300, ["Improve_plot"] = 4200, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 390000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 310000, ["In_title"] = 31000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3600, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 24000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2400, ["Increase"] = 62000, ["Incumbent_pope"] = 4400, ["Indent"] = 2400, ["Indented_plain_list"] = 2800, ["Indented_plainlist"] = 2500, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3600, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 28000, ["Inflation-fn"] = 5900, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5600, ["Inflation/UK/dataset"] = 5600, ["Inflation/UK/startyear"] = 5600, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3100, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3100, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3100, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7600, ["Inflation/year"] = 34000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3440000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 177000, ["Infobox/styles-images.css"] = 21000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2700, ["Infobox_Chinese"] = 24000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 2900, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2100, ["Infobox_Korean/auto"] = 15000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 15000, ["Infobox_Korean/base"] = 2100, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 18000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2100, ["Infobox_Korean_name"] = 2100, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3500, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2400, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2800, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 11000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/pushpinmap2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8100, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4700, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 3000, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 3000, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2300, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6500, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8300, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3700, ["Infobox_UK_place/area"] = 2800, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2100, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2800, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2800, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 209000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 16000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3400, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3400, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3400, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3400, ["Infobox_basketball_biography"] = 24000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 24000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5100, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 64000, ["Infobox_book/styles.css"] = 64000, ["Infobox_boxer"] = 6600, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 35000, ["Infobox_bus_company"] = 2100, ["Infobox_cemetery"] = 2200, ["Infobox_character"] = 8500, ["Infobox_character/styles.css"] = 8500, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3300, ["Infobox_civilian_attack"] = 7800, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2700, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 46000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3400, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 4000, ["Infobox_constituency"] = 8100, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6800, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9400, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7200, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5400, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5400, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 33000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2100, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 8100, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2600, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 171000, ["Infobox_film/short_description"] = 167000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7800, ["Infobox_football_biography"] = 220000, ["Infobox_football_club"] = 30000, ["Infobox_football_club_season"] = 25000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6800, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3800, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3800, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3200, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 41000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 6000, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 22000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6800, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 10000, ["Infobox_journal/Former_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 9900, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 10000, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 10000, ["Infobox_journal/frequency"] = 9100, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 12000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2400, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2300, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2700, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 481000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6200, ["Infobox_medical_person"] = 2600, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2600, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2200, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2300, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2900, ["Infobox_motorsport_season"] = 2900, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2900, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 131000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8900, ["Infobox_name_module"] = 9700, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7900, ["Infobox_officeholder"] = 284000, ["Infobox_officeholder/office"] = 291000, ["Infobox_official_post"] = 9900, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 10000, ["Infobox_person"] = 676000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 116000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3400, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 6000, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 3000, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4400, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8200, ["Infobox_religious_biography"] = 7300, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 22000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 39000, ["Infobox_school/short_description"] = 39000, ["Infobox_school/styles.css"] = 39000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 599000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 261000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 459000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 108000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 599000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2800, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2100, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 25000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 16000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 179000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4500, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 62000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6800, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6800, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2100, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2100, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2100, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 23000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 25000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3600, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3400, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3500, ["Infobox_weather_event/History"] = 3400, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3300, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3600, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 46000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2700, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 21000, ["InterSportStats"] = 6900, ["Interlanguage_link"] = 310000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9000, ["International_Paralympic_Committee"] = 4300, ["International_football_primary_link"] = 3600, ["International_football_primary_style"] = 3600, ["International_football_secondary_style"] = 3500, ["Internet_Archive"] = 2300, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 22000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 29000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 29000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 47000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3400, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6100, ["Is_italic_taxon"] = 657000, ["Is_redirect"] = 387000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 122000, ["Iso2continent"] = 110000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 259000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 143000, ["Ivory_messagebox"] = 192000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 192000, ["Module:I18n/complex_date"] = 49000, ["Module:IP"] = 223000, ["Module:IPA"] = 186000, ["Module:IPA/data"] = 168000, ["Module:IPA/styles.css"] = 153000, ["Module:IPA_symbol"] = 6900, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6900, ["Module:IPAc-en"] = 56000, ["Module:IPAc-en/data"] = 56000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 56000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 56000, ["Module:IPAddress"] = 292000, ["Module:ISO_3166"] = 949000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4300, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7100, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 24000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 949000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 91000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 49000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 692000, ["Module:Icon/data"] = 692000, ["Module:Icon_box"] = 267000, ["Module:Icon_box/data"] = 267000, ["Module:If_any_equal"] = 255000, ["Module:If_empty"] = 6840000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 23000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 125000, ["Module:If_preview"] = 1440000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1440000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1440000, ["Module:In_lang"] = 391000, ["Module:Indent"] = 2400, ["Module:Infobox"] = 4720000, ["Module:Infobox/dates"] = 78000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4990000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2700, ["Module:Infobox3cols"] = 322000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 3100, ["Module:InfoboxImage"] = 5650000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3390000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 383000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 234000, ["Module:Infobox_election"] = 43000, ["Module:Infobox_gene"] = 14000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 14000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1690000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 24000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 24000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2300, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 361000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1260000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } mvg1awblmjpp8maxf9jwreh620cpua9 1433991 1433990 2026-10-22T10:54:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Transclusion_count/data/I]] 1433990 Scribunto text/plain return { ["IAST"] = 6300, ["IA_SCOTUS_URL"] = 3300, ["IBDB_name"] = 9800, ["ICD10"] = 5000, ["ICD9"] = 4400, ["ICS"] = 3500, ["ICS_flag"] = 3500, ["IDN"] = 3800, ["IMDb_episode"] = 11000, ["IMDb_episodes"] = 4300, ["IMDb_name"] = 173000, ["IMDb_title"] = 212000, ["IMO_Number"] = 4500, ["IMSLP"] = 9200, ["INA"] = 2400, ["IND"] = 8800, ["INR"] = 6600, ["INRConvert"] = 6800, ["INRConvert/CurrentRate"] = 6700, ["INRConvert/USD"] = 6700, ["INRConvert/out"] = 6700, ["IOBDB_name"] = 2100, ["IP"] = 2800, ["IPA"] = 183000, ["IPA_audio_link"] = 5300, ["IPA_link"] = 5100, ["IPAblink"] = 2600, ["IPAc-cmn"] = 2800, ["IPAc-en"] = 56000, ["IPAc-pl"] = 51000, ["IPSummary"] = 82000, ["IP_summary"] = 83000, ["IPtalk"] = 18000, ["IPuser"] = 7600, ["IPvandal"] = 2800, ["IRC"] = 7200, ["IRI"] = 2600, ["IRL"] = 6100, ["IRN"] = 4000, ["ISBN"] = 475000, ["ISBN?"] = 2400, ["ISBNT"] = 46000, ["ISBN_missing"] = 3200, ["ISFDB_name"] = 4300, ["ISFDB_title"] = 5100, ["ISL"] = 2300, ["ISO_15924/script-example-character"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/format"] = 3100, ["ISO_15924/wp-article/label"] = 3000, ["ISO_3166_code"] = 277000, ["ISO_3166_name"] = 16000, ["ISO_639_name"] = 28000, ["ISP"] = 3700, ["ISR"] = 6100, ["ISSN"] = 12000, ["ISSN_link"] = 33000, ["ISTAT"] = 8100, ["ISU_figure_skater"] = 2300, ["ITA"] = 20000, ["ITF"] = 6800, ["ITF_profile"] = 2600, ["ITIS"] = 5900, ["ITN_talk"] = 13000, ["ITN_talk/date"] = 13000, ["IUCN_banner"] = 15000, ["I_sup"] = 4900, ["Ice_hockey_box"] = 2000, ["Ice_hockey_stats"] = 20000, ["Icehockeystats"] = 11000, ["Icelandic_name"] = 2200, ["Icon"] = 679000, ["If"] = 438000, ["If_all"] = 8000, ["If_autoconfirmed"] = 2200, ["If_between"] = 4800, ["If_both"] = 210000, ["If_dark"] = 4100, ["If_dark/styles.css"] = 4100, ["If_either"] = 22000, ["If_empty"] = 6800000, ["If_first_display_both"] = 122000, ["If_in_category"] = 164000, ["If_in_page"] = 23000, ["If_last_display_both"] = 38000, ["If_mobile"] = 2100, ["If_mobile/styles.css"] = 4400, ["If_preview"] = 66000, ["If_then_show"] = 89000, ["Ifempty"] = 949000, ["Ifeq"] = 84000, ["Iferror_then_show"] = 4000, ["Ifexist_not_redirect"] = 1990000, ["Ifnotempty"] = 19000, ["Ifnoteq_then_show"] = 2300, ["Ifnumber"] = 78000, ["Ifsubst"] = 1030000, ["Ih"] = 8100, ["Ill"] = 262000, ["Illm"] = 5800, ["Image_frame"] = 6200, ["Image_label"] = 4700, ["Image_label_begin"] = 4100, ["Image_label_end"] = 4100, ["Image_label_small"] = 2600, ["Image_needed"] = 4400, ["Image_other"] = 191000, ["Image_requested"] = 134000, ["Image_requested/Category_helper"] = 124000, ["Imbox"] = 1000000, ["Imdb_name"] = 5300, ["Imdb_title"] = 2900, ["Importance"] = 15000, ["Importance/colour"] = 30000, ["Importance_mask"] = 632000, ["Improve_categories"] = 7000, ["Improve_documentation"] = 4300, ["Improve_plot"] = 4200, ["In_class"] = 5600, ["In_lang"] = 390000, ["In_progress"] = 3800, ["In_string"] = 310000, ["In_title"] = 31000, ["Inactive_userpage_blanked"] = 3600, ["Inaturalist_taxon"] = 3800, ["Include-USGov"] = 24000, ["Incomplete_list"] = 24000, ["Inconclusive"] = 2400, ["Increase"] = 62000, ["Incumbent_pope"] = 4400, ["Indent"] = 2400, ["Indented_plain_list"] = 2800, ["Indented_plainlist"] = 2500, ["Independent_sources"] = 10000, ["IndexFungorum"] = 2100, ["Indian_English"] = 5000, ["Indian_railway_code"] = 3600, ["Indian_rupee"] = 12000, ["Inflation"] = 28000, ["Inflation-fn"] = 5900, ["Inflation-year"] = 4300, ["Inflation/IN/startyear"] = 6700, ["Inflation/UK"] = 5600, ["Inflation/UK/dataset"] = 5600, ["Inflation/UK/startyear"] = 5600, ["Inflation/US"] = 16000, ["Inflation/US-GDP"] = 3100, ["Inflation/US-GDP/dataset"] = 3100, ["Inflation/US-GDP/startyear"] = 3100, ["Inflation/US/dataset"] = 16000, ["Inflation/US/startyear"] = 16000, ["Inflation/fn"] = 7600, ["Inflation/year"] = 34000, ["Info"] = 5600, ["Infobox"] = 3440000, ["Infobox/Columns"] = 3300, ["Infobox/mobileviewfix.css"] = 177000, ["Infobox/styles-images.css"] = 21000, ["Infobox3cols"] = 28000, ["Infobox_AFL_biography"] = 15000, ["Infobox_Athletics_Championships"] = 3400, ["Infobox_Australian_place"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/styles.css"] = 15000, ["Infobox_Australian_place/table"] = 11000, ["Infobox_COA_wide"] = 3700, ["Infobox_Canada_electoral_district"] = 2700, ["Infobox_Chinese"] = 24000, ["Infobox_Chinese/Chinese"] = 3200, ["Infobox_Chinese/Footer"] = 7200, ["Infobox_Chinese/Header"] = 7200, ["Infobox_Christian_leader"] = 23000, ["Infobox_French_commune"] = 38000, ["Infobox_French_subdivision"] = 2200, ["Infobox_Gaelic_games_biography"] = 5500, ["Infobox_Gaelic_games_player"] = 3000, ["Infobox_German_place"] = 14000, ["Infobox_Grand_Prix_race_report"] = 2200, ["Infobox_Greece_place"] = 3600, ["Infobox_Greek_Dimos"] = 2900, ["Infobox_Hindu_temple"] = 2900, ["Infobox_Indian_constituency"] = 5800, ["Infobox_Indian_constituency/defaultdata"] = 5800, ["Infobox_Italian_comune"] = 8100, ["Infobox_Korean"] = 2100, ["Infobox_Korean/auto"] = 15000, ["Infobox_Korean/auto/categories"] = 15000, ["Infobox_Korean/base"] = 2100, ["Infobox_Korean/base/auto"] = 18000, ["Infobox_Korean/categories"] = 2100, ["Infobox_Korean_name"] = 2100, ["Infobox_Korean_name/auto"] = 14000, ["Infobox_Korean_television_name"] = 3500, ["Infobox_NASCAR_driver"] = 2400, ["Infobox_NASCAR_race_report"] = 2800, ["Infobox_NCAA_basketball_conference_tournament"] = 2100, ["Infobox_NCAA_team_season"] = 11000, ["Infobox_NFL_biography"] = 27000, ["Infobox_NFL_team_season"] = 2300, ["Infobox_NRHP"] = 74000, ["Infobox_NRHP/conv"] = 19000, ["Infobox_NRHP/pushpinmap2region"] = 68000, ["Infobox_Olympic_event"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/event_link"] = 8100, ["Infobox_Olympic_event/games_text"] = 8100, ["Infobox_Pan_American_Games_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event"] = 2900, ["Infobox_Paralympic_event/games_text"] = 2900, ["Infobox_Romanian_subdivision"] = 3200, ["Infobox_Russian_district"] = 2100, ["Infobox_Russian_inhabited_locality"] = 4700, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/PosMapFS"] = 4200, ["Infobox_Russian_inhabited_locality/federal_subject"] = 4700, ["Infobox_SCOTUS_case"] = 4600, ["Infobox_SSSI"] = 2000, ["Infobox_Site_of_Special_Scientific_Interest"] = 2100, ["Infobox_Slovak_place"] = 3000, ["Infobox_Swiss_town"] = 3000, ["Infobox_Switzerland_municipality"] = 3000, ["Infobox_Turkey_place"] = 20000, ["Infobox_U.S._county"] = 3000, ["Infobox_U.S._county/district"] = 3000, ["Infobox_U.S._legislation"] = 2300, ["Infobox_UK_constituency"] = 2200, ["Infobox_UK_constituency/year"] = 2200, ["Infobox_UK_legislation"] = 6500, ["Infobox_UK_place"] = 27000, ["Infobox_UK_place/NoDialCode"] = 8300, ["Infobox_UK_place/NoPostCode"] = 3700, ["Infobox_UK_place/area"] = 2800, ["Infobox_UK_place/dens"] = 2300, ["Infobox_UK_place/dist"] = 2800, ["Infobox_UK_place/local"] = 27000, ["Infobox_UK_place/styles.css"] = 27000, ["Infobox_UNESCO_World_Heritage_Site"] = 2100, ["Infobox_UN_resolution"] = 2300, ["Infobox_US_Supreme_Court_case"] = 4800, ["Infobox_US_Supreme_Court_case/courts"] = 4800, ["Infobox_United_States_legislative_district"] = 2800, ["Infobox_United_States_legislative_district/representative"] = 2800, ["Infobox_Wikipedia_user"] = 12000, ["Infobox_academic"] = 27000, ["Infobox_aircraft"] = 13000, ["Infobox_aircraft/styles.css"] = 14000, ["Infobox_aircraft_occurrence"] = 2900, ["Infobox_airline"] = 4800, ["Infobox_airline/styles.css"] = 4800, ["Infobox_airport"] = 14000, ["Infobox_airport/datatable"] = 13000, ["Infobox_airport/styles.css"] = 14000, ["Infobox_album"] = 169000, ["Infobox_album/color"] = 209000, ["Infobox_album/link"] = 169000, ["Infobox_anatomy"] = 4500, ["Infobox_animanga/Footer"] = 7800, ["Infobox_animanga/Header"] = 7800, ["Infobox_animanga/Print"] = 6700, ["Infobox_animanga/Video"] = 5100, ["Infobox_architect"] = 4500, ["Infobox_artist"] = 35000, ["Infobox_artist_discography"] = 6500, ["Infobox_artwork"] = 16000, ["Infobox_automobile"] = 9300, ["Infobox_award"] = 16000, ["Infobox_badminton_player"] = 3300, ["Infobox_baseball_biography"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/style"] = 30000, ["Infobox_baseball_biography/styles.css"] = 30000, ["Infobox_baseball_team_season"] = 3400, ["Infobox_baseball_team_season/leagueseason"] = 3400, ["Infobox_baseball_team_season/season"] = 3400, ["Infobox_baseball_team_season/styles.css"] = 3400, ["Infobox_basketball_biography"] = 24000, ["Infobox_basketball_biography/style"] = 24000, ["Infobox_basketball_club"] = 3300, ["Infobox_basketball_club/styles.css"] = 3300, ["Infobox_beauty_pageant"] = 2200, ["Infobox_bilateral_relations"] = 5100, ["Infobox_bishop_styles"] = 2500, ["Infobox_body_of_water"] = 19000, ["Infobox_book"] = 64000, ["Infobox_book/styles.css"] = 64000, ["Infobox_boxer"] = 6600, ["Infobox_brand"] = 2200, ["Infobox_brand/styles.css"] = 2200, ["Infobox_bridge"] = 6800, ["Infobox_building"] = 35000, ["Infobox_bus_company"] = 2100, ["Infobox_cemetery"] = 2200, ["Infobox_character"] = 8500, ["Infobox_character/styles.css"] = 8500, ["Infobox_chess_biography"] = 4800, ["Infobox_chess_player"] = 3800, ["Infobox_church"] = 17000, ["Infobox_church/denomination"] = 17000, ["Infobox_church/font_color"] = 17000, ["Infobox_civil_conflict"] = 3300, ["Infobox_civilian_attack"] = 7800, ["Infobox_college_coach"] = 13000, ["Infobox_college_football_game"] = 2300, ["Infobox_college_football_player"] = 2700, ["Infobox_college_sports_team_season"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/link"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/name"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/succession"] = 46000, ["Infobox_college_sports_team_season/team"] = 46000, ["Infobox_comedian"] = 2200, ["Infobox_comic_book_title"] = 3200, ["Infobox_comics_character"] = 3400, ["Infobox_comics_creator"] = 3600, ["Infobox_comics_creator/styles.css"] = 3600, ["Infobox_company"] = 93000, ["Infobox_company/styles.css"] = 93000, ["Infobox_computing_device"] = 2600, ["Infobox_concert"] = 4000, ["Infobox_constituency"] = 8100, ["Infobox_country"] = 7200, ["Infobox_country/formernext"] = 6800, ["Infobox_country/imagetable"] = 5600, ["Infobox_country/multirow"] = 9400, ["Infobox_country/status_text"] = 3100, ["Infobox_country/styles.css"] = 7200, ["Infobox_country_at_games"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/core"] = 17000, ["Infobox_country_at_games/see_also"] = 14000, ["Infobox_court_case"] = 5400, ["Infobox_court_case/images"] = 2900, ["Infobox_court_case/styles.css"] = 5400, ["Infobox_cricket_tournament"] = 2800, ["Infobox_cricketer"] = 32000, ["Infobox_cricketer/career"] = 32000, ["Infobox_cricketer/national_side"] = 7700, ["Infobox_criminal"] = 7800, ["Infobox_curler"] = 2800, ["Infobox_cycling_race_report"] = 5000, ["Infobox_cyclist"] = 17000, ["Infobox_dam"] = 5900, ["Infobox_deity"] = 2300, ["Infobox_deity/color"] = 2300, ["Infobox_designation_list"] = 33000, ["Infobox_designation_list/entry"] = 23000, ["Infobox_dim"] = 6400, ["Infobox_diocese"] = 4100, ["Infobox_drug"] = 12000, ["Infobox_drug/chemical_formula"] = 12000, ["Infobox_drug/data_page_link"] = 12000, ["Infobox_drug/formatATC"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCASnumber"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEBI"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChEMBL"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemDBNIAID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatChemSpider"] = 12000, ["Infobox_drug/formatCompTox"] = 12000, ["Infobox_drug/formatDrugBank"] = 12000, ["Infobox_drug/formatIUPHARBPS"] = 12000, ["Infobox_drug/formatJmol"] = 12000, ["Infobox_drug/formatKEGG"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPDBligand"] = 11000, ["Infobox_drug/formatPubChemCID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatPubChemSID"] = 12000, ["Infobox_drug/formatUNII"] = 12000, ["Infobox_drug/legal_status"] = 12000, ["Infobox_drug/licence"] = 12000, ["Infobox_drug/maintenance_categories"] = 12000, ["Infobox_drug/non-ref-space"] = 4000, ["Infobox_drug/pregnancy_category"] = 12000, ["Infobox_drug/styles.css"] = 12000, ["Infobox_drug/title"] = 12000, ["Infobox_economist"] = 2100, ["Infobox_election"] = 41000, ["Infobox_election/shortname"] = 2600, ["Infobox_election/styles.css"] = 41000, ["Infobox_enzyme"] = 5100, ["Infobox_ethnic_group"] = 8100, ["Infobox_event"] = 8100, ["Infobox_family"] = 2800, ["Infobox_field_hockey_player"] = 2600, ["Infobox_figure_skater"] = 4000, ["Infobox_film"] = 171000, ["Infobox_film/short_description"] = 167000, ["Infobox_film_awards"] = 3200, ["Infobox_film_awards/link"] = 3200, ["Infobox_film_awards/style"] = 3200, ["Infobox_film_or_theatre_festival"] = 2100, ["Infobox_food"] = 7800, ["Infobox_football_biography"] = 220000, ["Infobox_football_club"] = 30000, ["Infobox_football_club_season"] = 25000, ["Infobox_football_league"] = 2800, ["Infobox_football_league_season"] = 22000, ["Infobox_football_match"] = 6800, ["Infobox_football_tournament"] = 2200, ["Infobox_football_tournament_season"] = 9400, ["Infobox_former_subdivision"] = 3800, ["Infobox_former_subdivision/styles.css"] = 3800, ["Infobox_galaxy"] = 3400, ["Infobox_game"] = 3200, ["Infobox_game_score"] = 3800, ["Infobox_games"] = 2100, ["Infobox_gene"] = 13000, ["Infobox_given_name"] = 4100, ["Infobox_golfer"] = 4900, ["Infobox_golfer/highest_ranking"] = 4900, ["Infobox_government_agency"] = 13000, ["Infobox_government_cabinet"] = 3600, ["Infobox_gridiron_football_biography"] = 41000, ["Infobox_gridiron_football_biography/position"] = 40000, ["Infobox_gridiron_football_team_season"] = 4100, ["Infobox_gymnast"] = 6000, ["Infobox_handball_biography"] = 5600, ["Infobox_historic_site"] = 22000, ["Infobox_holiday"] = 2200, ["Infobox_holiday/date"] = 2200, ["Infobox_horseraces"] = 2700, ["Infobox_hospital"] = 7000, ["Infobox_hospital/care_system"] = 7000, ["Infobox_hospital/lists"] = 7000, ["Infobox_hurling_championship"] = 2700, ["Infobox_ice_hockey_biography"] = 21000, ["Infobox_ice_hockey_player"] = 18000, ["Infobox_ice_hockey_team"] = 3300, ["Infobox_ice_hockey_team_season"] = 2200, ["Infobox_international_football_competition"] = 6800, ["Infobox_islands"] = 9700, ["Infobox_islands/area"] = 10000, ["Infobox_islands/density"] = 10000, ["Infobox_islands/length"] = 9700, ["Infobox_islands/styles.css"] = 9700, ["Infobox_journal"] = 10000, ["Infobox_journal/Abbreviation_search"] = 10000, ["Infobox_journal/Bluebook_check"] = 10000, ["Infobox_journal/Former_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISO_4_check"] = 10000, ["Infobox_journal/ISSN-eISSN"] = 9900, ["Infobox_journal/Indexing_search"] = 10000, ["Infobox_journal/MathSciNet_check"] = 10000, ["Infobox_journal/NLM_check"] = 10000, ["Infobox_journal/frequency"] = 9100, ["Infobox_journal/openaccess"] = 2700, ["Infobox_judoka"] = 2800, ["Infobox_lake"] = 3800, ["Infobox_language"] = 10000, ["Infobox_language/family-color"] = 12000, ["Infobox_language/genetic"] = 7000, ["Infobox_language/lingualist"] = 12000, ["Infobox_language/linguistlist"] = 10000, ["Infobox_language/ref"] = 7400, ["Infobox_law_enforcement_agency"] = 2200, ["Infobox_legislation"] = 2800, ["Infobox_legislative_district"] = 2400, ["Infobox_legislative_election"] = 2700, ["Infobox_legislative_election/row"] = 2600, ["Infobox_legislative_election/styles.css"] = 2700, ["Infobox_legislative_term"] = 2300, ["Infobox_legislature"] = 4400, ["Infobox_library"] = 2500, ["Infobox_lighthouse"] = 2700, ["Infobox_lighthouse/light"] = 2700, ["Infobox_locomotive"] = 5000, ["Infobox_magazine"] = 8300, ["Infobox_manner_of_address"] = 4200, ["Infobox_martial_artist"] = 6300, ["Infobox_martial_artist/record"] = 6300, ["Infobox_medal_templates"] = 481000, ["Infobox_medical_condition"] = 9900, ["Infobox_medical_condition_(new)"] = 6200, ["Infobox_medical_person"] = 2600, ["Infobox_militant_organization"] = 2200, ["Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Infobox_military_installation"] = 11000, ["Infobox_military_person"] = 54000, ["Infobox_military_unit"] = 29000, ["Infobox_mine"] = 2300, ["Infobox_mineral"] = 2000, ["Infobox_mobile_phone"] = 2600, ["Infobox_mobile_phone/size"] = 2200, ["Infobox_mobile_phone/weight"] = 2300, ["Infobox_model"] = 2300, ["Infobox_monument"] = 2900, ["Infobox_motorsport_season"] = 2900, ["Infobox_mountain"] = 30000, ["Infobox_multi-sport_competition_event"] = 2900, ["Infobox_museum"] = 12000, ["Infobox_musical_artist"] = 131000, ["Infobox_musical_artist/hCard_class"] = 122000, ["Infobox_musical_composition"] = 3700, ["Infobox_name"] = 8900, ["Infobox_name_module"] = 9700, ["Infobox_newspaper"] = 11000, ["Infobox_newspaper/styles.css"] = 11000, ["Infobox_noble"] = 7900, ["Infobox_officeholder"] = 284000, ["Infobox_officeholder/office"] = 291000, ["Infobox_official_post"] = 9900, ["Infobox_organization"] = 43000, ["Infobox_pageant_titleholder"] = 3100, ["Infobox_park"] = 10000, ["Infobox_person"] = 676000, ["Infobox_person/Wikidata"] = 5000, ["Infobox_person/height"] = 116000, ["Infobox_person/length"] = 7700, ["Infobox_person/weight"] = 74000, ["Infobox_philosopher"] = 3800, ["Infobox_planet"] = 4800, ["Infobox_play"] = 4600, ["Infobox_political_party"] = 16000, ["Infobox_power_station"] = 3400, ["Infobox_prepared_food"] = 2500, ["Infobox_professional_wrestler"] = 4800, ["Infobox_professional_wrestling_event"] = 3400, ["Infobox_protected_area"] = 15000, ["Infobox_protein_family"] = 2200, ["Infobox_publisher"] = 2600, ["Infobox_racehorse"] = 6000, ["Infobox_racing_driver"] = 6000, ["Infobox_racing_driver_series_section"] = 3000, ["Infobox_radio_station"] = 22000, ["Infobox_radio_station/styles.css"] = 22000, ["Infobox_rail"] = 3200, ["Infobox_rail_line"] = 8100, ["Infobox_rail_service"] = 3300, ["Infobox_reality_competition_season"] = 4400, ["Infobox_record_label"] = 4200, ["Infobox_recurring_event"] = 8200, ["Infobox_religious_biography"] = 7300, ["Infobox_religious_building"] = 15000, ["Infobox_religious_building/color"] = 22000, ["Infobox_restaurant"] = 4700, ["Infobox_river"] = 32000, ["Infobox_river/calcunit"] = 32000, ["Infobox_river/discharge"] = 32000, ["Infobox_river/row-style"] = 32000, ["Infobox_river/source"] = 32000, ["Infobox_road"] = 25000, ["Infobox_road/meta/mask/category"] = 24000, ["Infobox_road/meta/mask/country"] = 25000, ["Infobox_road/styles.css"] = 26000, ["Infobox_road_small"] = 2500, ["Infobox_rockunit"] = 6500, ["Infobox_royalty"] = 26000, ["Infobox_royalty/short_description"] = 8800, ["Infobox_rugby_biography"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/correct_date"] = 19000, ["Infobox_rugby_biography/depcheck"] = 19000, ["Infobox_rugby_league_biography"] = 11000, ["Infobox_rugby_league_biography/PLAYER"] = 11000, ["Infobox_rugby_team"] = 2700, ["Infobox_sailboat_specifications"] = 2300, ["Infobox_saint"] = 5500, ["Infobox_school"] = 39000, ["Infobox_school/short_description"] = 39000, ["Infobox_school/styles.css"] = 39000, ["Infobox_school_district"] = 6500, ["Infobox_school_district/styles.css"] = 6500, ["Infobox_scientist"] = 57000, ["Infobox_settlement"] = 599000, ["Infobox_settlement/areadisp"] = 261000, ["Infobox_settlement/columns"] = 108000, ["Infobox_settlement/columns/styles.css"] = 108000, ["Infobox_settlement/densdisp"] = 459000, ["Infobox_settlement/lengthdisp"] = 182000, ["Infobox_settlement/link"] = 108000, ["Infobox_settlement/styles.css"] = 599000, ["Infobox_ship"] = 43000, ["Infobox_ship/career"] = 39000, ["Infobox_ship/characteristics"] = 43000, ["Infobox_ship/class_overview"] = 4400, ["Infobox_ship/image"] = 42000, ["Infobox_ship/service_record"] = 2500, ["Infobox_shopping_mall"] = 3800, ["Infobox_short_story"] = 2800, ["Infobox_skier"] = 2700, ["Infobox_soap_character"] = 3100, ["Infobox_social_media_personality"] = 4400, ["Infobox_software"] = 14000, ["Infobox_software/simple"] = 15000, ["Infobox_song"] = 84000, ["Infobox_song/color"] = 84000, ["Infobox_song/link"] = 84000, ["Infobox_song_contest_national_year"] = 2000, ["Infobox_song_contest_national_year/Year"] = 2100, ["Infobox_spaceflight"] = 4100, ["Infobox_spaceflight/styles.css"] = 4100, ["Infobox_speed_skater"] = 2100, ["Infobox_sport_event"] = 2800, ["Infobox_sports_competition_event"] = 25000, ["Infobox_sports_competition_event/medalrow"] = 16000, ["Infobox_sports_league"] = 5700, ["Infobox_sports_season"] = 7000, ["Infobox_sports_team"] = 2300, ["Infobox_sportsperson"] = 179000, ["Infobox_stadium"] = 2600, ["Infobox_station"] = 58000, ["Infobox_station/services"] = 58000, ["Infobox_station/styles.css"] = 58000, ["Infobox_street"] = 4500, ["Infobox_swimmer"] = 11000, ["Infobox_television"] = 64000, ["Infobox_television/Short_description"] = 62000, ["Infobox_television/styles.css"] = 64000, ["Infobox_television_channel"] = 6800, ["Infobox_television_channel/styles.css"] = 6800, ["Infobox_television_episode"] = 13000, ["Infobox_television_episode/styles.css"] = 14000, ["Infobox_television_season"] = 11000, ["Infobox_television_station"] = 3200, ["Infobox_television_station/styles.css"] = 3300, ["Infobox_tennis_biography"] = 11000, ["Infobox_tennis_event"] = 3400, ["Infobox_tennis_tournament"] = 2100, ["Infobox_tennis_tournament/heading"] = 2100, ["Infobox_tennis_tournament/style"] = 2100, ["Infobox_tennis_tournament_event"] = 23000, ["Infobox_tennis_tournament_year"] = 11000, ["Infobox_tennis_tournament_year/color"] = 33000, ["Infobox_tennis_tournament_year/footer"] = 33000, ["Infobox_tournament_season"] = 13000, ["Infobox_train"] = 2600, ["Infobox_university"] = 25000, ["Infobox_user"] = 3000, ["Infobox_venue"] = 20000, ["Infobox_video_game"] = 30000, ["Infobox_video_game/styles.css"] = 30000, ["Infobox_volleyball_biography"] = 5900, ["Infobox_weapon"] = 8100, ["Infobox_weather_event"] = 3600, ["Infobox_weather_event/Effects"] = 3400, ["Infobox_weather_event/Footer"] = 3500, ["Infobox_weather_event/History"] = 3400, ["Infobox_weather_event/SSHWS"] = 2000, ["Infobox_weather_event/meteorology"] = 3300, ["Infobox_weather_event/scale"] = 2100, ["Infobox_weather_event/styles.css"] = 3600, ["Infobox_website"] = 8300, ["Infobox_writer"] = 46000, ["Information"] = 98000, ["Information/styles.css"] = 98000, ["Inlang"] = 2400, ["Inline"] = 3800, ["Inline_block"] = 5400, ["Inprogress"] = 2700, ["Input_link"] = 32000, ["Instagram"] = 21000, ["InterSportStats"] = 6900, ["Interlanguage_link"] = 310000, ["Interlanguage_link_multi"] = 9000, ["International_Paralympic_Committee"] = 4300, ["International_football_primary_link"] = 3600, ["International_football_primary_style"] = 3600, ["International_football_secondary_style"] = 3500, ["Internet_Archive"] = 2300, ["Internet_Archive_SCOTUS_URL"] = 3300, ["Internet_Archive_author"] = 19000, ["Internet_Archive_film"] = 2600, ["Intitle"] = 22000, ["Ip"] = 2100, ["Iptalk"] = 18000, ["IranCensus2006"] = 29000, ["IranNCSGN"] = 3100, ["Iran_Census_2006"] = 29000, ["Irish_place_name"] = 3000, ["IsIPAddress"] = 47000, ["IsValidPageName"] = 3400, ["Is_MLB_league"] = 3300, ["Is_NPB_league"] = 3400, ["Is_continent"] = 13000, ["Is_country_in_Central_America"] = 17000, ["Is_country_in_the_Caribbean"] = 17000, ["Is_interwiki_link"] = 6100, ["Is_italic_taxon"] = 657000, ["Is_redirect"] = 387000, ["Is_time"] = 6700, ["Is_valid_page_name"] = 3400, ["Isbn"] = 10000, ["Isnum"] = 3000, ["Isnumeric"] = 122000, ["Iso2continent"] = 110000, ["Iso2country"] = 26000, ["Iso2country/article"] = 25000, ["Iso2country/data"] = 26000, ["Issubst"] = 64000, ["Italic_dab2"] = 5900, ["Italic_disambiguation"] = 2400, ["Italic_title"] = 259000, ["Italic_title_prefixed"] = 8800, ["Italictitle"] = 3000, ["Ivmbox"] = 143000, ["Ivory_messagebox"] = 192000, ["Ivory_messagebox/styles.css"] = 192000, ["Module:I18n/complex_date"] = 49000, ["Module:IP"] = 223000, ["Module:IPA"] = 186000, ["Module:IPA/data"] = 168000, ["Module:IPA/styles.css"] = 153000, ["Module:IPA_symbol"] = 6900, ["Module:IPA_symbol/data"] = 6900, ["Module:IPAc-en"] = 56000, ["Module:IPAc-en/data"] = 56000, ["Module:IPAc-en/phonemes"] = 56000, ["Module:IPAc-en/pronunciation"] = 56000, ["Module:IPAddress"] = 292000, ["Module:ISO_3166"] = 949000, ["Module:ISO_3166/data/AT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/BA"] = 3400, ["Module:ISO_3166/data/CA"] = 2600, ["Module:ISO_3166/data/CH"] = 4300, ["Module:ISO_3166/data/CN"] = 2800, ["Module:ISO_3166/data/CZ"] = 6600, ["Module:ISO_3166/data/DE"] = 15000, ["Module:ISO_3166/data/ES"] = 3700, ["Module:ISO_3166/data/FR"] = 38000, ["Module:ISO_3166/data/GB"] = 7100, ["Module:ISO_3166/data/GR"] = 3500, ["Module:ISO_3166/data/IN"] = 29000, ["Module:ISO_3166/data/IR"] = 24000, ["Module:ISO_3166/data/IT"] = 2500, ["Module:ISO_3166/data/National"] = 949000, ["Module:ISO_3166/data/PL"] = 7600, ["Module:ISO_3166/data/RS"] = 3200, ["Module:ISO_3166/data/RU"] = 27000, ["Module:ISO_3166/data/UA"] = 2200, ["Module:ISO_3166/data/US"] = 91000, ["Module:ISO_639_name"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-1"] = 29000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2"] = 21000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-2B"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3"] = 20000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-3_(dep)"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639-5"] = 19000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_deprecated"] = 34000, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_name_to_code"] = 4600, ["Module:ISO_639_name/ISO_639_override"] = 34000, ["Module:ISOdate"] = 49000, ["Module:Ice_hockey_box"] = 2000, ["Module:Icon"] = 692000, ["Module:Icon/data"] = 692000, ["Module:Icon_box"] = 267000, ["Module:Icon_box/data"] = 267000, ["Module:If_any_equal"] = 255000, ["Module:If_empty"] = 6840000, ["Module:If_in_category"] = 164000, ["Module:If_in_page"] = 23000, ["Module:If_not_given_or_empty"] = 125000, ["Module:If_preview"] = 1440000, ["Module:If_preview/configuration"] = 1440000, ["Module:If_preview/styles.css"] = 1440000, ["Module:In_lang"] = 391000, ["Module:Indent"] = 2400, ["Module:Infobox"] = 4720000, ["Module:Infobox/dates"] = 78000, ["Module:Infobox/styles.css"] = 4990000, ["Module:Infobox/utilities"] = 2700, ["Module:Infobox3cols"] = 322000, ["Module:InfoboxBuilder"] = 3100, ["Module:InfoboxImage"] = 5650000, ["Module:InfoboxImage/data"] = 3390000, ["Module:Infobox_body_of_water_tracking"] = 19000, ["Module:Infobox_cyclist_tracking"] = 17000, ["Module:Infobox_dim"] = 383000, ["Module:Infobox_dim/data"] = 234000, ["Module:Infobox_election"] = 43000, ["Module:Infobox_gene"] = 14000, ["Module:Infobox_gene/orthologs"] = 14000, ["Module:Infobox_mapframe"] = 1690000, ["Module:Infobox_military_conflict"] = 28000, ["Module:Infobox_military_conflict/styles.css"] = 28000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name"] = 24000, ["Module:Infobox_multi-lingual_name/data"] = 24000, ["Module:Infobox_power_station"] = 3400, ["Module:Infobox_road"] = 26000, ["Module:Infobox_road/browselinks"] = 26000, ["Module:Infobox_road/errors"] = 25000, ["Module:Infobox_road/length"] = 26000, ["Module:Infobox_road/locations"] = 25000, ["Module:Infobox_road/map"] = 25000, ["Module:Infobox_road/route"] = 26000, ["Module:Infobox_road/sections"] = 25000, ["Module:Infobox_ship"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/data"] = 43000, ["Module:Infobox_ship/styles.css"] = 43000, ["Module:Infobox_television"] = 64000, ["Module:Infobox_television_disambiguation_check"] = 72000, ["Module:Infobox_television_episode"] = 13000, ["Module:Infobox_television_season_disambiguation_check"] = 10000, ["Module:Infobox_television_season_name"] = 11000, ["Module:Internet_Archive"] = 22000, ["Module:Is_article"] = 2300, ["Module:Is_infobox_in_lead"] = 462000, ["Module:Is_instance"] = 361000, ["Module:Iso2nationality"] = 96000, ["Module:Italic_title"] = 1260000, ["Module:Italic_title2"] = 5900, } mvg1awblmjpp8maxf9jwreh620cpua9 0 146846 1433953 1372027 2026-10-22T03:37:13Z BD2412 16825 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:TELUGU GANGA ^ATMAKUR,AP - panoramio.jpg]] → [[File:Telugu Ganga canal in Atmakur, Andhra Pradesh - panoramio.jpg]] obvious typos in title 1433953 wikitext text/x-wiki [[ಚಿತ್ರ:Telugu Ganga canal in Atmakur, Andhra Pradesh - panoramio.jpg|thumb|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಆತ್ಮಕೂರಿನಲ್ಲಿ ತೆಲುಗು ಗಂಗಾ ಕಾಲುವೆ]] '''ತೆಲುಗು ಗಂಗಾ ಯೋಜನೆಯು''' ೧೯೮೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಆಗಿನ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ನಂದಮೂರಿ ತಾರಕ ರಾಮಾರಾವ್|ಎನ್‌ಟಿಆರ್‌ರಾಮರಾವ್]] ಮತ್ತು [[ತಮಿಳುನಾಡು]] ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ [[ಎಮ್. ಜಿ. ರಾಮಚಂದ್ರನ್|ಎಂಜಿ ರಾಮಚಂದ್ರನ್]] ಅವರು [[ತಮಿಳುನಾಡು|ತಮಿಳುನಾಡಿನ]] [[ಚೆನ್ನೈ]] ನಗರಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಜಾರಿಗೆ ತಂದ ಜಂಟಿ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.<ref>https://spsnellore.ap.gov.in/special-collector-office-telugu-ganga-project/</ref> ಹಿಂದಿನ [[ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ|ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ]] [[ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ]] ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೃಷ್ಣಾ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಯೋಜನೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀಶೈಲಂ ಜಲಾಶಯದಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಚೆನ್ನೈ ಬಳಿಯ ಪೂಂಡಿ ಜಲಾಶಯದ ಗಮ್ಯಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮೊದಲು ಸುಮಾರು ೪೦೬ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದ ಅಂತರ-ಸಂಯೋಜಿತ ಕಾಲುವೆಗಳ ಸರಣಿಯ ಮೂಲಕ ಚೆನ್ನೈಯ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು [[ಪೆನ್ನಾರ್ ನದಿ|ಪೆನ್ನಾ ನದಿ]] ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸೋಮಸಿಲ ಜಲಾಶಯ, ಕಂದಲೇರು ಜಲಾಶಯ, ತಮಿಳುನಾಡು ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಉತ್ತುಕ್ಕೊಟ್ಟೈ ಬಳಿಯ 'ಝೀರೋ ಪಾಯಿಂಟ್' ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಸತ್ಯಮೂರ್ತಿ ಸಾಗರ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಪೂಂಡಿ ಜಲಾಶಯವನ್ನು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಚೆಕ್‌ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಪೂಂಡಿಯಿಂದ ರೆಡ್ ಹಿಲ್ಸ್, ಶೋಲವರಂ ಮತ್ತು ಚೆಂಬರಂಬಾಕ್ಕಂನಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಶೇಖರಣಾ ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಲಿಂಕ್-ಕಾಲುವೆಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಮಿಳುನಾಡು ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನದಿ ತೀರದ ರಾಜ್ಯಗಳಾದ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, [[ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ]] ಮತ್ತು [[ಕರ್ನಾಟಕ]] ನಡುವೆ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ೧೯೭೭ ರಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಮೂರು ನದಿ ತೀರದ ರಾಜ್ಯಗಳು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿ (೧೪೦×೧೦೬ ಘನ ಮೀಟರ್) ನೀರನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು ೧೫ ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿಗಳ (೪೨೦×೧೦೬ ಘನ ಮೀಟರ್) ಪೂರೈಕೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ೧೯೮೩ ರಲ್ಲಿ ೧೨ ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿಗಳಿಗೆ (೩೪೦×೧೦೬ ಘನ ಮೀಟರ್) ಸೋರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆವಿಯಾಗುವಿಕೆ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕಿದ ನಂತರ ಪರಿಷ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವೆಯಿಂದ ಸರಬರಾಜಾಗುವ ನೀರು ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಾಗಿದ್ದು, ೫೦೦ ಮಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿಗಳಿಗಿಂತ (೧೪×೧೦೬ ಘನ ಮೀಟರ್) ಕಡಿಮೆ ನೀರನ್ನು ತಲುಪಿಸಿದೆ. ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮುಖಂಡ [[ಸತ್ಯ ಸಾಯಿ ಬಾಬಾ]] ಅವರು ಕಾಲುವೆಯ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಲೈನಿಂಗ್ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು (ಖಾಸಗಿ ಉದ್ಯಮ). ಕಾಲುವೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಜಲಾಶಯಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದೊಂದಿಗೆ, ಯೋಜನೆಯು ೨೦೦೪ ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿತು. ಪೂಂಡಿ ಜಲಾಶಯವು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಕೃಷ್ಣಾ ನೀರನ್ನು ಪಡೆದಾಗ.<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/03/09/stories/2004030913280300.htm|title=Kandaleru water reaches Satyamurthi Sagar|date=2004-03-08|work= The Hindu|access-date=2007-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20040508103601/http://www.hindu.com/2004/03/09/stories/2004030913280300.htm|archive-date=2004-05-08|location=Chennai, India}}</ref> ೨೦೦೬ ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನೈ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರು ಪೂರೈಕೆ ೩.೭ ಬಿಲಿಯನ್ ಘನ ಅಡಿಗಳು (೧೦೦×೧೦೬ ಘನ ಮೀಟರ್) ಆಗಿತ್ತು.<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/topic/telugu-ganga-project</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060807/nation.htm#3|title=AP to release Krishna waters to Chennai|date=2006-08-06|website=The Tribune|access-date=2007-09-17}}</ref> ಮರು-ಲೈನಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ, ಕಂದಲೇರು-ಪೂಂಡಿ ಕಾಲುವೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಸಾಯಿ ಗಂಗಾ ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/2004/12/01/stories/2004120113280300.htm|title=Chennai benefits from Sai Baba's initiative|date=1 December 2004|work= The Hindu|access-date=5 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016193830/http://www.thehindu.com/2004/12/01/stories/2004120113280300.htm|archive-date=16 October 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/2004/02/13/stories/2004021301330500.htm|title=Water projects: CM all praise for Satya Sai Trust|date=13 February 2004|work= The Hindu|access-date=5 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016193829/http://www.thehindu.com/2004/02/13/stories/2004021301330500.htm|archive-date=16 October 2015}}</ref><ref>https://www.researchgate.net/figure/The-Telugu-Ganga-project-location-and-schematic-representation-Adapted-from-various_fig1_324891924</ref> == ಜೆರ್ಡನ್ಸ್ ಕೋರ್ಸರ್ == ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತದ ನದಿಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬೆದರಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ.<ref>{{Cite web|url=http://www.indiatogether.org/2006/mar/env-courser.htm|title=Illegal construction threatens Courser|last=Kohli, Kanchi|year=2006|publisher=Civil Society Information Exchange Pvt. Ltd.}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/CanalAndTheCourser|title=Construction of Telugu-Ganga Canal in and around two protected areas in Cuddapah District, Andhra Pradesh, India. Immediate threat to the world population of the critically endangered Jerdon's Courser ''Rhinoptilus bitorquatus''. Survey Report.|last=Jeganathan, P.|last2=Rahmani, A.R.|last3=Green, R.E.|publisher=Bombay Natural History Society, Mumbai, India.|year=2005}}</ref> == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{Reflist}} == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == # {{Cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/nic/069/index3.htm|title=Krishna Water|publisher=The Hindu|archive-url=https://archive.today/20040506153001/http://www.thehindubusinessline.com/nic/069/index3.htm|archive-date=2004-05-06|access-date=2007-09-17}} # {{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/20/stories/2007012018740300.htm|title=Krishna water project hits milestone|date=2007-01-20|work= The Hindu|access-date=2007-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20070122140406/http://www.hindu.com/2007/01/20/stories/2007012018740300.htm|archive-date=2007-01-22|location=Chennai, India}} # {{Cite web|url=http://pib.nic.in/feature/feyr2003/faug2003/f110820032.html|title=Interlinking of Rivers in India|date=2003-08-11|publisher=Govt. of India|access-date=2007-09-17}} # https://www.indianetzone.com/33/telugu_ganga_andhra_pradesh.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221112084213/https://www.indianetzone.com/33/telugu_ganga_andhra_pradesh.htm |date=2022-11-12 }} {{Interwikineeded}} [[ವರ್ಗ:ವಿಕಿ ಇ-ಲರ್ನಿಂಗ್‍ನಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಲೇಖನ]] [[ವರ್ಗ:ಜಲಾಶಯಗಳು]] lkhza2i0eybfebmbcndmhgejvvjni3d 0 179199 1433979 1376872 2026-10-22T09:15:37Z Shkuru Afshar 80531 Replaced with a better picture 1433979 wikitext text/x-wiki {{Infobox Australian place | type = city | name = Canberra | native_name = {{nativename|xul|Kanbarra}} | state = act | image = {{multiple image |total_width = 280 |border = infobox |perrow = 1/3/2/1 |caption_align = center |image1 = Canberra panorama from Mount Ainslie.jpg |alt1 = Canberra viewed from Mount Ainslie |caption1 = Canberra viewed from [[Mount Ainslie]] |image2 = National Carillon, Canberra ACT (2).jpg |alt2 = National Carillon |caption2 = [[National Carillon]] |image3 = Australian War Memorial Canberra, ACT (2).jpg |alt3 = Australian War Memorial |caption3 = [[Australian War Memorial]] |image4 = Torre Telstra, Canberra - panoramio (cropped).jpg |alt4 = Black Mountain Tower |caption4 = [[Telstra Tower]] |image5 = Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023 (2).jpg |alt5 = National Library of Australia |caption5 = [[National Library of Australia]] |image6 = National Gallery from SW, Canberra Australia.jpg |alt6 = National Gallery of Australia |caption6 = [[National Gallery of Australia]] |image7 = Old and new Parliament Houses; Canberra Australia.jpg |alt7 = Old Parliament House & New Parliament House |caption7 = [[Parliament House, Canberra|Capital Hill]] and [[Old Parliament House, Canberra|Old Parliament House]] }} | caption = | coordinates = {{Coord|35|17|35|S|149|07|37|E|display=inline,title}} | relief = yes | force_national_map = | alternative_location_map = Australia#Australian Capital Territory#Oceania | pushpin_label_position = left | pop = 484,630 | pop_year = June 2025 | pop_footnotes = <ref name=ABSGCCSA>{{cite web |title=Regional population, 2024-25 |date=31 March 2026 |url=https://www.abs.gov.au/statistics/people/population/regional-population/2024-25 |publisher=Australian Bureau of Statistics |access-date=1 April 2026}}</ref> | poprank = 8th | density = | density_footnotes = | est = {{start date and age|1912|03|12|df=yes}} | elevation = 578 | elevation_footnotes = <ref>{{cite web |title=GFS / BOM data for CANBERRA AIRPORT |url=http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |access-date=16 June 2018 |archive-date=9 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150709190756/http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |url-status=live}}</ref> | area = 2,358 | area_footnotes = | timezone = AEST | utc = +10:00 | timezone-dst = AEDT | utc-dst = +11:00 | dist1 = 285 | dir1 = SW | location1 = [[Sydney]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and SYDNEY |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044625/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=87421&placename=sydney&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |url-status=live}}</ref> | dist2 = 669 | dir2 = NE | location2 = [[Melbourne]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and MELBOURNE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044626/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=248650&placename=melbourne&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |url-status=live}}</ref> | dist3 = 1160 | dir3 = E | location3 = [[Adelaide]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&placename=ADELAIDE&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and ADELAIDE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044620/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=163285&placename=ADELAIDE&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |url-status=live}}</ref> | dist4 = 1232 | dir4 = SSW | location4 = [[Brisbane]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&placename=BRISBANE&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and BRISBANE |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044623/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=126867&placename=BRISBANE&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |url-status=live}}</ref> | dist5 = 3632 | dir5 = ESE | location5 = [[Perth]]<ref>{{cite web |url=http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |title=Great Circle Distance between CANBERRA and PERTH |publisher=Geoscience Australia |date=March 2004 |access-date=2 May 2016 |archive-date=7 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107044628/http://www.ga.gov.au/cocky/cgi/run/distancedraw2?rec1=304529&placename=perth&placetype=0&state=0&place1=CANBERRA&place1long=149.133331&place1lat=-35.299999 |url-status=live}}</ref> | local_map = <!--needs to be fixed, it displays Africa--> | local_map_caption = Interactive city map | zoom = 10 | region = | county = | stategov = [[Brindabella electorate|Brindabella]] | stategov2 = [[Ginninderra electorate|Ginninderra]] | stategov3 = [[Kurrajong electorate|Kurrajong]] | stategov4 = [[Murrumbidgee electorate|Murrumbidgee]] | stategov5 = [[Yerrabi electorate|Yerrabi]] | fedgov = [[Division of Canberra|Canberra]] | fedgov2 = [[Division of Fenner|Fenner]] | fedgov3 = [[Division of Bean|Bean]]<ref>{{cite web |url=https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |title=Redistribution of the Australian Capital Territory into electoral divisions |author=Augmented Electoral Commission for the Australian Capital Territory |date=July 2018 |quote=The electoral divisions described in this report came into effect from Friday 13 July 2018 ... However, members of the House of Representatives will not represent or contest these electoral divisions until ... a general election. |access-date=16 September 2018 |archive-date=16 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180916130414/https://www.aec.gov.au/Electorates/Redistributions/2017/act/final-report/files/act-2018-final-report.pdf |url-status=live}}</ref> | logo = | url = | maxtemp = 20.4 | mintemp = 7.0 | rainfall = 579.5 }} '''ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ''' [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ]] ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ರಾಜಧಾನಿ. [[ಸಿಡ್ನಿ]]ಯಿಂದ ನೈಋತ್ಯಕ್ಕೆ 190 ಮೈ. [[ಮೆಲ್ಬರ್ನ್|ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿ]]ನಿಂದ ಆಗ್ನೇಯಕ್ಕೆ 418 ಮೈ. ಆಡ್‍ಲೇಡ್‍ನಿಂದ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ 760 ಮೈ. ಮತ್ತು [[ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಮಹಾಸಾಗರ|ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ಸು.70 ಮೈ. ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ೪,೮೪,೩೬೦ (೨೦೨೫) ==ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ== [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿ.ಸಿ.]] ಮುಂತಾದ ಕೆಲವು ರಾಷ್ಟ್ರರಾಜಧಾನಿಗಳಂತೆ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಲು ಆರಿಸಿ ಯೋಜಿಸಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನವಸತಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿಯೇ ಅದನ್ನು ಆರಿಸಲಾಯಿತು. ಬಿಳಿಯರು ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು 1820ರಲ್ಲಿ. ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯವೂ ಫಲವತ್ತಾದ ಮೈದಾನವೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಕಟ್ಟಡ ಸಾಮಗ್ರಿಯೂ ಇರುವುವೆಂಬುದು ಅವರು ನೀಡಿದ ವರದಿ. 1824ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಗುಂಪೊಂದು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಖಾಯಂ ಆಗಿ ನೆಲಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗತೊಡಗಿತು. ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ ಚರ್ಚ್ ಭಾಗಶಃ ನಿರ್ಮಾಣವಾದ್ದು 1845ರಲ್ಲಿ. 19ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ವೇಳೆಗೆ ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಂತ ಕಷ್ಟಸಹಿಷ್ಣು ತೃಪ್ತಜೀವಿಗಳ ನೆಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಸಂಯುಕ್ತರಾಷ್ಟ್ರ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೊಡನೆಯೇ ರಾಷ್ಟ್ರದ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದಿರಬೇಕೆಂಬ ಬಗ್ಗೆ ಜನಾಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾದ್ದು 1901ರಲ್ಲಿ, 1900 ರಲ್ಲಿ ಅನುಮೋದಿತವಾದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಸಂವಿಧಾನ ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕಾರ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಲ್ಲಿ ರಾಜಧಾನಿಯೊಂದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿತ್ತಾದರೂ ಅದನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ 100 ಮೈ. ಒಳಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುವಂತಿರಲಿಲ್ಲ. ಎರಡು ರಾಯಲ್ ಆಯೋಗಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯ ವಿಷಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದುವು. ಈ ಬಗ್ಗೆ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯಿತು. ಕೊನೆಗೆ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟು ಯಾಸ್ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ಜಿಲ್ಲೆಯನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಆರಿಸಿತು. ಅನಂತರ ನಗರದ ನಿವೇಶನದ ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯಿತಲ್ಲದೆ ಸುಮಾರು 900 ಚ.ಮೈ. ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನಿಂದ ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ==ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬೆಳವಣಿಗೆ== ರಾಜಧಾನಿಯ ಆಲೇಖ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಸ್ಪರ್ಧೆಯೊಂದನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮಾನ ಗಳಿಸಿದಾತ ಷಿಕಾಗೋವಿನ ವಾಲ್ಟರ್ ಬಿ.ಗ್ರಿಫಿನ್ (1876-1937). ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣ 1913ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತಾದರೂ ಒಂದನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದಿಂದಾಗಿ ಅದು ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ನಗರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು 1915ರಿಂದ 1920ರ 1920ರ ವರೆಗೆ ಗ್ರಿಫಿನನೇ ವಹಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ.ಯುದ್ಧದ ಅನಂತರ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಫೆಡರಲ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕೌನ್ಸಿಲ್ ತ್ವರೆಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಕಲಾಪಗಳೆಲ್ಲ ಅದರ ವಶಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು 1925ರಲ್ಲಿ. ಯಾರ್ಕಿನ ಡ್ಯೂಕ್ (ಅನಂತರ 6ನೆಯ ಜಾರ್ಜ್) ನೂತನ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟಿನ ಭವನವನ್ನು ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದ (1927). ಅನಂತರ ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ನೌಕರರ ವರ್ಗಾವಣೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಆಕರ್ಷಕವಾದ ಮನೆಗಳು, ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮುಖ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದ ಉಪನಗರಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆಯೆತ್ತಿದುವು. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಕಾಲೇಜು ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ್ದು 1930ರಲ್ಲಿ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ [[ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು|ಗ್ರಂಥಾಲಯ]]ದ ಶಾಖೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ್ದು 1936ರಲ್ಲಿ. ವಿಶ್ವ ಆರ್ಥಿಕ ಮುಗ್ಗಟ್ಟು ಮತ್ತು [[ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧ|ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧ]]ದಿಂದಾಗಿ ನಗರದ ಪ್ರಗತಿ ನಿಧಾನವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಯುದ್ಧಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಏಕಸ್ವ ಕಾರ್ಯಾಲಯಗಳು ಅಲ್ಲಿ 1941ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದುವು. ವಿಶಾಲವಾದ ಆಸ್ಪತ್ರೆ 1943ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ನಗರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ವೇಗ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು ಎರಡನೆಯ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ಅನಂತರವೇ. 8,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆಗಳೂ ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳ ಭವನಗಳೂ 1946ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ವಿಶಾಲಕಟ್ಟಡಗಳೂ ನಿರ್ಮಾಣವಾದುವು. ಅನೇಕ ಶಾಲೆಗಳೂ ಅಂಗಡಿಗಳೂ ತಲೆ ಎತ್ತಿದುವು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ನೂರಾರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನಿನಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‍ಬರಕ್ಕೆ ವರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದರು. ಕಾಮನ್‍ವೆಲ್ತಿನ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ನೌಕರರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲು ಯೋಜಿಸಲಾಯಿತು. ರಾಜಧಾನಿ ಅಭಿವೃದ್ದಿ ಆಯೋಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು 1958ರಲ್ಲಿ. ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಈ ಆಯೋಗ ನೀಡಿದ ಪಂಚವಾರ್ಷಿಕ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ತತ್ತ್ವಶಃ ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು. ರಕ್ಷಣ ವಿಭಾಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನೂ ನಗರದ ಸೌಂದರ್ಯಾಭಿವರ್ಧನಕ್ಕಾಗಿ ಅದರ ಹೃದಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕರಣ ತಟಾಕಗಳನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕೆಂಬುದು ಈ ಆಯೋಗದ ಮುಖ್ಯ ಸಲಹೆಗಳು. ==ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರ== ಕ್ಯಾನ್‍ಬರವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕಪೂರ್ವ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೆ ಅಲ್ಲದೆ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ, ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಅಧ್ಯಯನ, ಶರೀರವಿಜ್ಞಾನ, ಸಮಾಜ ವಿಜ್ಞಾನ-ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚೌಬೀನೆ ವಿಭಾಗ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಅಂಗರಚನಶಾಸ್ತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆ, ಮೌಂಟ್‍ಸ್ಟ್ರಾಮ್ಲೊ ಖಗೋಳವೀಕ್ಷಣಾಲಯ, ಕೃಷಿ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ವಿಭಾಗ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಮೊದಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಒಳನಾಡಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳುಂಟು. ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‍ಬರದಿಂದ ಸಿಡ್ನಿ ಮತ್ತು ಮೆಲ್‍ಬರ್ನ್‍ಗಳಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಂದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯದ ಇತರ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗೂ ಹೋಗಿ ಬರಲು ವಿಮಾನ ಸೌಲಭ್ಯವುಂಟು. === ಹವಾಮಾನ === [[//es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|link=https://es.wikipedia.org/wiki/Archivo:Climate_chart_of_Canberra.svg|thumb|200x200px|ಕ್ಯಾನ್ಬೆರಾ ಹವಾಮಾನ ನಕ್ಷೆ.]] ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಶುಷ್ಕ [[ಸಾಗರ]] ಹವಾಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು , ಅದರ ಅಕ್ಷಾಂಶ, ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಕರಾವಳಿಯಿಂದ ದೂರದಿಂದಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಭಿನ್ನ ಋತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಕರಾವಳಿ ನಗರಗಳ ಹವಾಮಾನವು ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಮಧ್ಯಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ಬಿಸಿ, ಶುಷ್ಕ ಬೇಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೀತ, ಮೋಡ ಕವಿದ ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಿಮಪಾತದೊಂದಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಧಿಕ ತಾಪಮಾನವು &nbsp;ಫೆಬ್ರವರಿ 1, 1968 ರಂದು 42.2 °C ಆಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ಕನಿಷ್ಠ ತಾಪಮಾನವು &nbsp;ಜುಲೈ 11, 1971 ರಂದು −10.0 °C ಆಗಿತ್ತು. ಜನವರಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವರ್ಷದ ಅತ್ಯಂತ ಬಿಸಿಯಾದ ತಿಂಗಳು, &nbsp;ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 27.7 °C, ಹತ್ತು ದಿನಗಳು 30 &nbsp;°C ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 35 &nbsp;°C ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ತಾಪಮಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಒಳನಾಡಿನ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಎತ್ತರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯ ತಾಪಮಾನವು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ತಂಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನವರಿಯ ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ 13 &nbsp;°C ಆಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ತಂಪಾದ ತಿಂಗಳು ಜುಲೈ ಆಗಿದೆ, ಸರಾಸರಿ ಗರಿಷ್ಠ 11.2 &nbsp;°C ಮತ್ತು ಸರಾಸರಿ ಕನಿಷ್ಠ −0.2 &nbsp;°C. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ 99 ದಿನಗಳ ಹಿಮಪಾತವಿರುತ್ತದೆ , ಅದರಲ್ಲಿ 95 ದಿನಗಳು ಏಪ್ರಿಲ್ ನಿಂದ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ವರೆಗೆ ಚಳಿಗಾಲದ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಏತನ್ಮಧ್ಯೆ, ಮಳೆಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಸಂತ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ, ವರ್ಷಕ್ಕೆ 108 ಮಳೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ 629 ಮಿಮೀ ಮಳೆಯಾಗುತ್ತದೆ . [24] ಮಾರ್ಚ್ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಿರುಗಾಳಿಗಳು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಾಸರಿ 23 ಬಿರುಗಾಳಿ ದಿನಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ 19 ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಬಿರುಗಾಳಿಯ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಮಪಾತವು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ, ಮತ್ತು ಅದು ಸಂಭವಿಸಿದಾಗ, ಅದು ಕೇವಲ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. {{Weather box|location=Aeropuerto de Canberra|metric first=Yes|single line=Yes|Jan record high C=42.0|Feb record high C=42.2|Mar record high C=37.5|Apr record high C=32.6|May record high C=24.5|Jun record high C=20.1|Jul record high C=19.7|Aug record high C=24.0|Sep record high C=28.6|Oct record high C=32.7|Nov record high C=39.9|Dec record high C=39.2|year record high C=42.2|Jan high C=28.0|Feb high C=27.1|Mar high C=24.5|Apr high C=20.0|May high C=15.6|Jun high C=12.3|Jul high C=11.4|Aug high C=13.0|Sep high C=16.2|Oct high C=19.4|Nov high C=22.7|Dec high C=26.1|year high C=|Jan mean C=20.6|Feb mean C=20.1|Mar mean C=17.6|Apr mean C=13.4|May mean C=9.4|Jun mean C=6.7|Jul mean C=5.7|Aug mean C=7.0|Sep mean C=9.8|Oct mean C=12.8|Nov mean C=15.8|Dec mean C=18.8|year mean C=|Jan low C=13.2|Feb low C=13.1|Mar low C=10.7|Apr low C=6.7|May low C=3.2|Jun low C=1.0|Jul low C=-0.1|Aug low C=1.0|Sep low C=3.3|Oct low C=6.1|Nov low C=8.8|Dec low C=11.4|year low C=|Jan record low C=1.6|Feb record low C=3.0|Mar record low C=-1.1|Apr record low C=-3.7|May record low C=-7.5|Jun record low C=-8.5|Jul record low C=-10.0|Aug record low C=-8.5|Sep record low C=-6.9|Oct record low C=-3.4|Nov record low C=-1.8|Dec record low C=0.3|year record low C=-10.0|Jan precipitation mm=58.5|Feb precipitation mm=56.4|Mar precipitation mm=50.7|Apr precipitation mm=46.0|May precipitation mm=44.4|Jun precipitation mm=40.4|Jul precipitation mm=41.4|Aug precipitation mm=46.2|Sep precipitation mm=52.0|Oct precipitation mm=62.4|Nov precipitation mm=64.4|Dec precipitation mm=53.8|year precipitation mm=616.4|Jan precipitation days=7.3|Feb precipitation days=6.7|Mar precipitation days=6.9|Apr precipitation days=7.3|May precipitation days=8.4|Jun precipitation days=9.8|Jul precipitation days=10.5|Aug precipitation days=11.1|Sep precipitation days=10.2|Oct precipitation days=10.4|Nov precipitation days=9.8|Dec precipitation days=7.8|year precipitation days=106.2|Jan sun=294.5|Feb sun=254.3|Mar sun=251.1|Apr sun=219|May sun=186|Jun sun=156|Jul sun=179.8|Aug sun=217|Sep sun=231|Oct sun=266.6|Nov sun=267|Dec sun=291.4|year sun=2813.7|source 1=Climate averages for Canberra Airport Comparison (1939–2010)<ref>{{Cita web |url= https://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_070014_All.shtml |título= Climate statistics for Australian locations: Canberra Airport Comparison |editorial=[[Bureau of Meteorology]] |fechaacceso=3 de septiembre de 2011 }}</ref>|date=Septiembre de 2011|source 2=Special climate statements and climate summaries for more recent extremes<ref> *{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs36b.pdf |título=Special climate statement 36 – Unseasonal cold in southeast Australia |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=13 de enero de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}} *{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201209.summary.shtml |título=ACT in September 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de octubre de 2012 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}} *{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201212.summary.shtml |título=ACT in December 2012 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=2 de enero de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}} *{{Cita web |título=Special Climate Statement 43 – extreme heat in January 2013 |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/statements/scs43e.pdf |editorial=Bureau of Meteorology |formato=PDF |fechaacceso=2 de febrero de 2013 |fecha=1 de febrero de 2013}} *{{Cita web |url=https://www.bom.gov.au/climate/current/month/act/archive/201310.summary.shtml |título=ACT in October 2013 |editorial=Bureau of Meteorology |fecha=1 de noviembre de 2013 |fechaacceso=4 de septiembre de 2014}} </ref><ref>{{cita web |url=https://ogimet.com/cgi-bin/gsynres?ind=94926&ano=2024&mes=9&day=16&hora=23&min=0&ndays=30|título=94926: Canberra (Australia)|fechaacceso=17 de septiembre de 2024|apellido= |nombre= |enlaceautor= |fecha=16 de septiembre de 2024 |formato= |obra= |editor= |editorial= OGIMET|ubicación= |idioma= |cita=}}</ref>}} === ನಗರ ರಚನೆ === [[File:Canberra Government House.jpg|thumb|Canberra's [[Government House, Canberra|Government House]], the official residence of the [[Governor-General of Australia]]]] ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಂಬುದು ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ನಗರವಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ನಗರ ಯೋಜನೆಯು 1912 ರ ಹಿಂದಿನದು. ನಗರವನ್ನು ಅವುಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಕ್ವಾರ್ಟರ್‌ಗಳಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ . ಆದ್ದರಿಂದ, ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ '','' ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರ ಪ್ರದೇಶ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗ ಪ್ರದೇಶ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಪ್ರದೇಶ, ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. [[File:Parliament House, National Library of Australia, Canberra, 2023.jpg|thumb|Various civic landmarks line [[Lake Burley Griffin]]. Pictured is the [[National Library of Australia|National Library]] and [[Parliament House, Canberra|Parliament House]] (background)]] ನಗರವು 1963 ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾದ ಕೃತಕ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿದೆ . [[ಸರೋವರ]]ದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಆಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶವಿದೆ, ಅದರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತು ಭವನವಿದೆ, ಇಲ್ಲಿಂದ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಬೀದಿಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನ ಸುತ್ತಲೂ ರಾಯಭಾರ ಕಚೇರಿಗಳು, ಆಡಳಿತ ಕಚೇರಿಗಳು, [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ|ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು, ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು ಮತ್ತು [[ಉದ್ಯಾನವನ]]ಗಳಿವೆ. ಸಂಸತ್ತು ಭವನವು ದೊಡ್ಡ ವೃತ್ತದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಸರೋವರದ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪ್ರದೇಶ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ''ನಗರ'' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ), ವಸತಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಿವೆ. ನಗರವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇವು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವು ಉಚಿತ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಒಂದು. ಇದಲ್ಲದೆ, ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು, ಚೌಕಗಳು, ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ವಲಯಗಳ ಶ್ರೇಣಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಏಳು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿವೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಸಣ್ಣ ಉಪನಗರಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಆದ ಚೌಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳೆಂದರೆ: * '''1920 ಮತ್ತು 30 ರ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ಮತ್ತು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮತ್ತು 1960 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಸ್ತರಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಉತ್ತರ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ''' , ಈಗ 15 ವಾರ್ಡ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. * 1920 ರಿಂದ 1960 ರವರೆಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ '''ದಕ್ಷಿಣ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ , 12 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು''' * '''1963 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಜನವಸತಿಯಾದ ವೊಡೆನ್ ಕಣಿವೆ''' , 13 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು * '''ಬೆಲ್ಕೊನ್ನೆನ್''' , 1967 ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ, 25 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು * '''ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್''' , ಮೊದಲ ವಸಾಹತುಗಳು 1969 ರಲ್ಲಿ, 8 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು * '''1974 ರಿಂದ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್''' , 19 ನೆರೆಹೊರೆಗಳು * 1990 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಕೊನೆಯ '''ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್ ಮತ್ತು 7 ನೆರೆಹೊರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.''' ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. 1967 ರಲ್ಲಿ, ಆಗಿನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಂಡವಾಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯೋಗವು "ಯೋಜನೆ Y" ಅನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿತು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭವಿಷ್ಯದ ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯು "ಪಟ್ಟಣ ಕೇಂದ್ರಗಳು" ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು, ಇವು ಚೌಕಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಬೀದಿಗಳಾಗಿವೆ, ಹೆದ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ , Y ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರವು ನಿಕಟವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ನೆರೆಹೊರೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಗಡಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಇತರ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ದೊಡ್ಡ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಬಳಿ ಇವೆ. ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಮುದಾಯ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ. ಅನೇಕ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಿಗೆ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು , ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ನರು , ಆರಂಭಿಕ ವಸಾಹತುಗಾರರು ಅಥವಾ ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ . ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಡಫಿಯಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಪೇಜ್‌ನಲ್ಲಿನ ಬೀದಿಗಳಿಗೆ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿಗಳ ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗಳು ಯರ್ರಲುಮ್ಲಾ, ಡೀಕಿನ್ ಮತ್ತು ಓ'ಮ್ಯಾಲಿ ನೆರೆಹೊರೆಗಳಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಫಿಶ್ವಿಕ್, ಮಿಚೆಲ್ ಮತ್ತು ಹ್ಯೂಮ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿನ್ಯಾಸ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ರಾಜಧಾನಿಯ ನಗರ ಕೇಂದ್ರದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ತ್ರಿಕೋನ ವಿನ್ಯಾಸ. ಈ ತ್ರಿಕೋನವು ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ, ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಪ್ರವಾಸಿಗರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಸಂಸತ್ತು ಭವನ, ಮೇಲೆ ತಿಳಿಸಲಾದ ಸರೋವರ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿ, ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದಂತಹ ನಗರದ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಅನೇಕ ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಈ ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗ್ರಿಫಿನ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಇರಿಸಲು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಇದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಸ್ಮರಣಾರ್ಥಗಳು, ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ . ನಗರದ ಅಲ್ಪ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಗಮನಾರ್ಹ, ನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು 1920 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನ ಮತ್ತು ಅದರ ಉದ್ಯಾನಗಳ ರಚನೆಯೊಂದಿಗೆ. ಎರಡನೆಯದು, 1950 ರಿಂದ 1970 ರವರೆಗೆ, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ತೆರೆದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಸರೋವರದ ಮುಂಭಾಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ವಿವಿಧ ಮರಗಳ ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಸಹ ನೆಡಲಾಯಿತು . 1980 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ಯಾಲರಿಯ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಇತ್ತೀಚಿನ ಗಮನಾರ್ಹ ಸೇರ್ಪಡೆಯೆಂದರೆ 1988 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಸಂಸತ್ ಭವನ. === ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ತನ್ನ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಯೋಜಿಸಲಾದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ . ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ACT) ಒಳಗೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಈ ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಅಂಶಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಇದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಪರಿಸರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸರಾಗವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. [[File:Inner-canberra 01MJC.png|right|thumb|Inner Canberra demonstrates some aspects of the Griffin plan, in particular the [[Parliamentary Triangle, Canberra|Parliamentary Triangle]].]] [[File:Canberra Civic Centre-1.jpg|thumb|An aerial view of the [[Civic, Australian Capital Territory|Civic Centre]] from [[Mount Ainslie]]]] ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅದ್ಭುತ ದೃಶ್ಯಾವಳಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್, ಮೌಂಟ್ ಐನ್ಸ್ಲೀ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ಗಳು ಸ್ಕೈಲೈನ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಬಲ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಕೆಲವು ಗಮನಾರ್ಹ ಎತ್ತರಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ರೋಲಿಂಗ್ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಶಕರಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು ಮತ್ತು ಮನರಂಜನಾ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಹೃದಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವಿದೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ಕೃತಕ ಸರೋವರವಾಗಿದೆ . ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟಿ ರಚಿಸಲಾದ ಈ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಿದ ಅಮೇರಿಕನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ವಾಲ್ಟರ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರವು ಮನರಂಜನಾ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಸುಂದರವಾದ ಬೋರ್ಡ್‌ವಾಕ್‌ಗಳು, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯರು ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ಒಂದು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಅಂಶವೆಂದರೆ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಸರಾಗವಾಗಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು . ನಗರವನ್ನು ಉದ್ಯಾನ ನಗರ ಚಳವಳಿಯ ತತ್ವಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಗರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಧಾನವು ನಿವಾಸಿಗಳು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಾಕಿಂಗ್ ಟ್ರೇಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಸುಲಭ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಹೊಂದುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವರ ಒಟ್ಟಾರೆ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಒಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದ್ದು, ಇದು ನಗರದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನದಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸುತ್ತುವರೆದು, ಸುಂದರವಾದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಜ್ ನದಿ ಕಾರಿಡಾರ್ ಹೊರಾಂಗಣ ಉತ್ಸಾಹಿಗಳಿಗೆ ಜನಪ್ರಿಯ ತಾಣವಾಗಿದ್ದು, ಪಾದಯಾತ್ರೆ , ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮೀನುಗಾರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. ನಗರದ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಅರ್ಬೊರೇಟಂ 250 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳ ವಿಶಾಲ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅರ್ಬೊರೇಟಂನ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದ ಅದ್ಭುತ ನೋಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಮತ್ತು ಆನಂದಿಸಲು ಜನಪ್ರಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರೆದಿದ್ದು , ಇದು ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಗೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ನಮದ್ಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಮತ್ತು ಟಿಡ್ಬಿನ್‌ಬಿಲ್ಲಾ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದಂತಹ ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳು ನಗರಕ್ಕೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಪೊದೆಗಳ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಒರಟಾದ ಭೂಪ್ರದೇಶವು ಕಲ್ಲಿನ ಹೊರಹರಿವುಗಳು, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯು ಅದರ ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ. ನಗರದ ವಿನ್ಯಾಸವು ತ್ರಿಜ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ, ಪ್ರಮುಖ ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಗಳು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಹಿಲ್ ಮತ್ತು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನಂತಹ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಈ ವಿನ್ಯಾಸವು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಾಗ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಸಾರಿಗೆ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ನಗರ ಯೋಜನಾ ತತ್ವಗಳು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ. [[File:Canberra Map-MJC.png|thumb|right|The location of Canberra within the [[Australian Capital Territory|ACT]]. Canberra's main districts are shown in yellow: [[Canberra Central]] (marked as North Canberra and South Canberra), [[Woden Valley]], [[Belconnen]], [[Weston Creek]], [[Tuggeranong]], and [[Gungahlin]].]] {{wide image|Canberra From Black Mountain Tower.jpg|800px|Panorama of Canberra and Lake Burley Griffin set against the backdrop of distant New South Wales, taken from the [[Telstra Tower]]}} {{overlay |image = Canberra viewed from Mount Ainslie.jpg |width = 870 |height = 582 |columns = 4 |legend1title = Points of Interest Looking South from [[Mount Ainslie]] |overlay1 = War Memorial |overlay1left = 500 |overlay1top = 530 |overlay1link = Australian War Memorial |overlay2 = Anzac Parade |overlay2left = 430 |overlay2top = 470 |overlay2link = Anzac Parade, Canberra |overlay3 = Old Parliament House |overlay3left = 375 |overlay3top = 245 |overlay3link = Old Parliament House, Canberra |overlay4 = New Parliament House |overlay4left = 375 |overlay4top = 195 |overlay4link = Parliament House, Canberra |overlay5 = National Gallery |overlay5left = 110 |overlay5top = 260 |overlay5link = National Gallery of Australia |overlay6 = High Court |overlay6left = 230 |overlay6top = 275 |overlay6link = High Court of Australia |overlay7 = Questacon |overlay7left = 540 |overlay7top = 250 |overlay7link = Questacon |overlay8 = National Library |overlay8left = 735 |overlay8top = 248 |overlay8link = National Library of Australia |overlay9 = Edmund Barton Building |overlay9left = 30 |overlay9top = 270 |overlay9link = Edmund Barton Building |overlay10 = Brindabella Ranges |overlay10colour = green |overlay10left = 210 |overlay10top = 55 |overlay10link = Brindabella Range |overlay11 = Lovett Tower |overlay11colour = red |overlay11left = 530 |overlay11top = 125 |overlay11link = Lovett Tower |overlay12 = Ben Chifley Building |overlay12left = 75 |overlay12top = 330 |overlay12link = Australian Security Intelligence Organisation |overlay13 = Lake Burley Griffin |overlay13colour = blue |overlay13left = 810 |overlay13top = 310 |overlay13link = Lake Burley Griffin |overlay14 = Limestone Avenue |overlay14colour = red |overlay14left = 650 |overlay14top = 525 |overlay14link = Limestone Avenue, Canberra |overlay15 = Fairbairn Avenue |overlay15left = 205 |overlay15top = 525 |overlay15link = Fairbairn Avenue |overlay16 = Parkes Way |overlay16left = 420 |overlay16top = 350 |overlay16link = Parkes Way |overlay17 = R G Casey Building |overlay17left = 125 |overlay17top = 202 |overlay17link = Department of Foreign Affairs and Trade (Australia) |overlay18 = John Gorton Building |overlay18left = 220 |overlay18top = 240 |overlay18link = John Gorton Building |overlay19 = King Edward Terrace |overlay19left = 420 |overlay19top = 275 |overlay20 = Presbyterian Church of Saint Andrew |overlay20left = 175 |overlay20top = 200 |overlay21 = St John's Anglican Church |overlay21left = 635 |overlay21top = 375 |overlay21link = St John the Baptist Church, Reid }} === ಭೂವಿಜ್ಞಾನ === [[File:Canberra SPOT 1088.jpg|thumb|The Canberra region seen from space]] ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೂರಾರು ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ. ನಗರ ಮತ್ತು ಅದರ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತಳಪಾಯವು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಮತ್ತು ಡೆವೋನಿಯನ್ ಅವಧಿಗಳ ಬಂಡೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು, ತೀವ್ರವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಇಂದು ನಾವು ನೋಡುವ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ಶಕ್ತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಶಿಲಾ ಪ್ರಕಾರವೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆ, ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮರಳುಗಲ್ಲು, ಹೂಳುಗಲ್ಲು ಮತ್ತು [[ಜೇಡಿಮಣ್ಣು|ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ]] ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಸಂಚಿತ ಅನುಕ್ರಮವಾಗಿದೆ . ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸುಮಾರು 430 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಿಲೂರಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ, ಈ ಕೆಸರುಗಳನ್ನು ಸಂಕುಚಿತಗೊಳಿಸಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ಮಾಡಲಾಯಿತು, ಇದು ಈಗ ನಗರದ ಬಹುಭಾಗದ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿತು. ಈ ಬಂಡೆಗಳು ರಸ್ತೆ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹೊರಹರಿವುಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರಚನೆಯ ಸಂಚಿತ ಶಿಲೆಗಳ ನಡುವೆ ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು , ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ಗ್ರಾನೈಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಶಿಲೆಗಳು ಇವೆ. ಈ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳು ಡೆವೊನಿಯನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ, ಸರಿಸುಮಾರು 380 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಸಂಭವಿಸಿದವು, ಭೂಮಿಯ ಹೊರಪದರದ ಆಳದಿಂದ ಕರಗಿದ ಬಂಡೆಗಳು ಮೇಲೇರಲು ಕಾರಣವಾದ ಟೆಕ್ಟೋನಿಕ್ ಚಲನೆಗಳ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ . ಈ ಗ್ರಾನೈಟ್ ಒಳನುಗ್ಗುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಬ್ಲ್ಯಾಕ್ ಮೌಂಟೇನ್ ಮತ್ತು ರೆಡ್ ಹಿಲ್‌ನಂತಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಭೂದೃಶ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸವು ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಸೆಡಿಮೆಂಟರಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಶಿಲೆಗಳಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಬಸಾಲ್ಟ್‌ಗಳಂತಹ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಶಿಲೆಗಳು ಹಲವಾರು ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜ್ವಾಲಾಮುಖಿ ಸ್ಫೋಟಗಳ ಕಂತುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತವೆ , ಇದು ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಶಿಲಾ ರಚನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅವಧಿಗಳ ನಂತರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಉನ್ನತಿ ಮತ್ತು ಸವೆತದ ಅವಧಿಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು . ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸುವ ಕಣಿವೆಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುವ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭೂದೃಶ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ. ಸರಿಸುಮಾರು 2.6 ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ 11,700 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ಲೆಸ್ಟೊಸೀನ್ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶವು ಹಲವಾರು ಹಿಮಯುಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು. ಹಿಮನದಿಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಷ್ಟು ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ತಲುಪದಿದ್ದರೂ, ಈ ಅವಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಹವಾಮಾನವು ಹೆಚ್ಚು ತಂಪಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಫ್ರೀಜ್-ಥಾ ಚಕ್ರಗಳಂತಹ ಪೆರಿಗ್ಲೇಶಿಯಲ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದವು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿರುವ ಶಿಲೆಯ ಹವಾಮಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ . ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವು ಮೂಲ ಶಿಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಥಳಾಕೃತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಣ್ಣು ಮಧ್ಯಮ ಫಲವತ್ತಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ . ಆದಾಗ್ಯೂ, ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಆಳವಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗುವ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಒಡ್ಡಬಹುದು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಟ್ಟಡಗಳ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದಂತಹ ನಗರ ಯೋಜನಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಭೂಕುಸಿತಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಕಂಪಗಳಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದಲ್ಲದೆ, ಪ್ರದೇಶದ ಭೂವಿಜ್ಞಾನವು ಹಿಂದಿನ ಪರಿಸರಗಳು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ . === ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಸಂಕುಲ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಮಾನವ -ಪರಿವರ್ತಿತ ಪರಿಸರಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ವಲಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ . ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಭೂದೃಶ್ಯದ ಬಹುಭಾಗವನ್ನು ಪರಿವರ್ತಿಸಿದ್ದರೂ, ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗಮನಾರ್ಹ ಭಾಗಗಳು ಉಳಿದಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಪ್ರಬಲ ಸಸ್ಯ ಸಮುದಾಯವೆಂದರೆ ತೆರೆದ ನೀಲಗಿರಿ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶ, ಇದನ್ನು ಬಾಕ್ಸ್‌ವುಡ್ ಅರಣ್ಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶವು ನೀಲಗಿರಿ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ನಿರೂಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿಯ ಕೆಂಪು ಗಮ್ ( ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಬ್ಲೇಕ್ಲಿ ) ಮತ್ತು ಹಳದಿ ಗಮ್ (ಯೂಕಲಿಪ್ಟಸ್ ಮೆಲ್ಲಿಯೊಡೋರಾ), ಇದು ಮೇಲಾವರಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಅರಣ್ಯದ ಕೆಳಭಾಗವು ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಹುಲ್ಲುಗಳು, ಪೊದೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಡು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರಕಾರವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾಡುಪ್ರದೇಶಗಳು ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುವುದಲ್ಲದೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಮೂಲ [[ನೀಲಗಿರಿ]] ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಹಸಿರು ಸ್ಥಳಗಳು ಪ್ರಮುಖ ವನ್ಯಜೀವಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನಗರದ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ನೆಡುವಿಕೆಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ನಿರ್ಮಿತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಸಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಅಪಾಯವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಜಾತಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವೂ ಸೇರಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ತನಿಗಳಲ್ಲಿ [[ಕಾಂಗರೂ]]ಗಳು, ವಾಲಬೀಸ್, ಪೊಸಮ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಕಿಡ್ನಾಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಗರದ ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಅವುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಛಿದ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ವೈವಿಧ್ಯಮಯ [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳಿಗೂ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ಪೀಸ್, ಕೂಕಬುರಾಸ್, ರೊಸೆಲ್ಲಾಗಳು ಮತ್ತು ಹನಿಕ್ರೀಪರ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳು ನಗರ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ನಗರದ ಸರೋವರಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಬಾತುಕೋಳಿಗಳು, ಹಂಸಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಲಿಕನ್‌ಗಳಂತಹ ಜಲಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾಗಿದ್ದು, ನಗರ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣಾ ತಾಣಗಳಿವೆ. [[ಸರೀಸೃಪ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಉಭಯಚರಗಳು|ಉಭಯಚರ]]ಗಳು ಸಹ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೂ ಅವು [[ಸಸ್ತನಿ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ . [[ಹಲ್ಲಿ]]ಗಳು, [[ಹಾವು]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಕಪ್ಪೆ]]ಗಳು ಕಾಡುಗಳು, [[ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು]]ಗಳು ಮತ್ತು ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ, [[ಕೀಟ]]ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಣ್ಣ ಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೀಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಂಬಲಾಗದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೂ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗಿಂತ ಅವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೇನುನೊಣಗಳು, [[ಚಿಟ್ಟೆ]]ಗಳು, [[ಇರುವೆ]]ಗಳು ಮತ್ತು [[ಜೀರುಂಡೆ]]ಗಳು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಅನೇಕ ಕೀಟ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕೀಟಗಳು ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶ , ವಿಭಜನೆ ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಪರಿಸರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲಿ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆ, ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಪರಿಚಯಿಸಲಾದ ಪ್ರಭೇದಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸೇರಿವೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಉಳಿದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗಳು ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಶ್ರೀಮಂತ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ == === ಸ್ಥಳೀಯ ಸರ್ಕಾರ === [[File:Entrance to the ACT Legislative Assembly building July 2022.jpg|thumb|ACT Legislative Assembly<br />and the statue ''Ethos'' (Tom Bass, 1961)]] ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನಗರಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತು ಅಥವಾ ಪುರಸಭೆ ಸರ್ಕಾರವಿಲ್ಲ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯು ನಗರಕ್ಕೆ ನಗರ ಪರಿಷತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಎರಡರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರದೇಶದ ಬಹುಪಾಲು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಆದ್ದರಿಂದ ನಗರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ವಿಧಾನಸಭೆಯು ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯದ ಮೂಲಕ ಆಯ್ಕೆಯಾದ 25 ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಐದು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಬೃಂದಾಬೆಲ್ಲಾ, ಗಿನ್ನಿಂಡೆರಾ, ಕುರ್ರಾಜೋಂಗ್, ಮುರ್ರುಂಬಿಡ್ಗಿ ಮತ್ತು ಯೆರಾಬಿ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಐದು ಸದಸ್ಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯ (ಎಂಎಲ್‌ಎ) ಸದಸ್ಯರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅನೌಪಚಾರಿಕವಾಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾರ್ಯಕಾರಿಣಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ತಮ್ಮ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಫೆಡರಲ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ACT ಯಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಲಿಬರಲ್‌ಗಳು ACT ಶಾಸಕಾಂಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು 1995 ಮತ್ತು 2001 ರ ನಡುವೆ 6.5 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸರ್ಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದರು . 2001 ರಲ್ಲಿ ಲೇಬರ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆ ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸಿತು. 2004 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಮತ್ತು ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು 17 ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ 9 ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದುಕೊಂಡಿತು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯ ಮೊದಲ ಬಹುಮತದ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ರಚಿಸಲು ಅವರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. 2008 ರಿಂದ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಲೇಬರ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀನ್ಸ್ ಒಕ್ಕೂಟವು ಆಳುತ್ತಿದೆ . 2022 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷದ ಆಂಡ್ರ್ಯೂ ಬಾರ್ ಮೊದಲ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಫೆಡರಲ್ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಅಥಾರಿಟಿಯ ಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಅಥವಾ ನಗರಕ್ಕಾಗಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಯೋಜನೆಗೆ ಕೇಂದ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್, ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್, ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆ ರಸ್ತೆಗಳು, ಕಾಮನ್‌ವೆಲ್ತ್ ಭೂ ಮಾಲೀಕತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗದ ಬೆಟ್ಟಗಳು ಮತ್ತು ರೇಖೆಗಳು (ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ). [205] ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ (ಸ್ವ-ಸರ್ಕಾರ) ಕಾಯ್ದೆ 1988, ನ ನಿಬಂಧನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಮೇಲೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ, ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಸೆಂಬ್ಲಿಯ ಶಾಸಕಾಂಗ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತದೆ. === ಫೆಡರಲ್ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ 1949 ರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೊದಲ ಫೆಡರಲ್ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಪ್ರಾತಿನಿಧ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು , ಅದು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಡಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, 1966 ರವರೆಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸದಸ್ಯರು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಮತ ಚಲಾಯಿಸಬಹುದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರ ರಚನೆಗೆ ಲೆಕ್ಕಿಸಲಿಲ್ಲ. 1974 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹಂಚಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹೌಸ್ ಆಫ್ ರೆಪ್ರೆಸೆಂಟೇಟಿವ್ಸ್ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಯಿತು.[208] 1996 ರಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ವಿತರಣೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ 1998 ರಲ್ಲಿ ರದ್ದುಪಡಿಸಲಾಯಿತು 2019 ರ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ, ಮೂರನೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬೀನ್ ವಿಭಾಗವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳ ಸಭೆಯಲ್ಲಿನ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಹೊಂದಿತ್ತು , ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಾಮದಾಯಕ ಅಂತರದಿಂದ. 1990 ರಿಂದ ಪ್ರತಿ ಫೆಡರಲ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲೂ ಲೇಬರ್ ಪಕ್ಷವು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕನಿಷ್ಠ ಏಳು ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಗೆದ್ದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಂದಿನಿಂದ ಅದರ ಸರಾಸರಿ ಲಾಭವು 15 ಶೇಕಡಾ ಅಂಕಗಳಾಗಿದೆ. 2022 ರ ಚುನಾವಣೆಯವರೆಗೆ ALP ಮತ್ತು ಲಿಬರಲ್ ಪಕ್ಷವು ಸೆನೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ತಲಾ ಒಂದು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಡೇವಿಡ್ ಪೊಕಾಕ್ ಲಿಬರಲ್ ಅಭ್ಯರ್ಥಿ ಜೆಡ್ ಸೆಸೆಲ್ಜಾ ಅವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. === ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪೊಲೀಸ್ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫೆಡರಲ್ ಪೊಲೀಸ್ (AFP) ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗಿನ ಒಪ್ಪಂದದ ಒಪ್ಪಂದದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಪೊಲೀಸ್ ಪಡೆಗಳಂತೆಯೇ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪೊಲೀಸ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ . AFP ಇದನ್ನು ತನ್ನ ಸಮುದಾಯ ಪೊಲೀಸ್ ವಿಭಾಗವಾದ ACT ಪೊಲೀಸ್ ಮೂಲಕ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಪರಾಧಗಳ ಆರೋಪ ಹೊತ್ತಿರುವ ಜನರನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಗಂಭೀರ ಅಪರಾಧಗಳಿಗಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2009 ರಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚುವ ಮೊದಲು, ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆಲ್ಕಾನೆನ್ ಧಾರಣ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಣೆಗೆ ಮುನ್ನ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜೈಲಿನಲ್ಲಿರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಮ್ಯಾಕೊನೊಚಿ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 2008 ರಂದು ಆಗಿನ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಜಾನ್ ಸ್ಟ್ಯಾನ್‌ಹೋಪ್ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ನಿರ್ಮಾಣದ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚ US$130 ಮಿಲಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸಿವಿಲ್ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸಣ್ಣ ನಾಗರಿಕ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವಿಧ ಕಾನೂನು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ . 2019 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಪರಾಧ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. 2016 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳು, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಮೋಟಾರು ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನ. ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ 2,304 ಮತ್ತು 966 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ (100,000 ಜನರಿಗೆ 580 ಮತ್ತು 243). ನರಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಅಪರಾಧಗಳು - ಕೊಲೆ, ಕೊಲೆ ಯತ್ನ ಮತ್ತು ನರಹತ್ಯೆ, ಆದರೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಲೆಗೆ ಪಿತೂರಿ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ - 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.0 ರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 100,000 ಜನರಿಗೆ 1.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯ ದರಗಳು (100,000 ಜನರಿಗೆ 64.4) ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ (100,000 ಜನರಿಗೆ 98.5) ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, 2017 ರ ಅಪರಾಧ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಪರಾಧಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ದರೋಡೆಗಳು, ಕಳ್ಳತನಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ತೋರಿಸಿವೆ. == ಜನಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರ == [[File:Belconnen Apartments - DSC07473-HDR.jpg|thumb|High-density residential apartments in [[Belconnen]]; Canberra has one of the fastest growing populations in the nation]] ೨೦೨೫ ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ೪,೮೪,೩೬೦ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ &nbsp;ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೆ 560 ನಿವಾಸಿಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 2.0% ಸ್ಥಳೀಯ ಮೂಲದವರು ಮತ್ತು 32.5 % ವಿದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 3.8 % ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು ಮತ್ತು 2.9 % ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವರು . ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಹುಪಾಲು (71.2 %) ಜನರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನ್ನು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಭಾಷೆಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಯುವ, ಚಲನಶೀಲ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾವಂತ. ಸರಾಸರಿ ವಯಸ್ಸು 35 ವರ್ಷಗಳು, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ 17.9% ರಷ್ಟು ಜನರು 65 ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನವರು. 15 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ನಗರದ ನಿವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ 43% ರಷ್ಟು ಜನರು ಕನಿಷ್ಠ ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ಡಿಪ್ಲೊಮಾವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 26.3 % ಗಿಂತ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಂಕಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. 27.5 % ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮನ್ನು ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ , ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲಿಕನ್ . 9.7 % ಜನರು ಕ್ರೈಸ್ತೇತರರು ಮತ್ತು 43.5 % ಜನರು ತಮ್ಮನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 2002 ರಲ್ಲಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಪರಾಧಗಳು ಆಸ್ತಿ ಅಪರಾಧಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾದ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಮೋಟಾರ್ ವಾಹನ ಕಳ್ಳತನಗಳು. ಇವು &nbsp;ಕ್ರಮವಾಗಿ 1,961 ಜನರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತು 100,000 ಕ್ಕೆ 630 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದವು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನರಹತ್ಯೆಗಳು 100,000 ಕ್ಕೆ 1.5 ಜನರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ 4.9 ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಆಕ್ರಮಣ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ದೌರ್ಜನ್ಯದ&nbsp; ಸರಾಸರಿ ದರಗಳು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸರಾಸರಿಗಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದವು. === ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ === [[File:ANU School of Art panorama.jpg|thumb|right|[[Australian National University|ANU]] School of Art (formerly the Canberra High School)]] ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳೆಂದರೆ ಆಕ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ (ANU) ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ (UC). ANU ಅನ್ನು 1946 ರಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇಂದಿಗೂ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದೆ, ಲಂಡನ್ ಮೂಲದ ''ಟೈಮ್ಸ್ ಹೈಯರ್ ಎಜುಕೇಶನ್'' ನಿಯತಕಾಲಿಕೆ ಮತ್ತು ''ಶಾಂಘೈ ಜಿಯಾವೊ ಟಾಂಗ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಯೂನಿವರ್ಸಿಟಿ ಶ್ರೇಯಾಂಕಗಳಿಂದ'' ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದೆ . ANU ಮತ್ತು UC ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಕಿಯೋಲೋವಾ, ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಎರಡು ಕ್ಯಾಂಪಸ್‌ಗಳಿವೆ: ನಗರದ ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಟ್ಸನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಿಗ್ನಾಡೌ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ; ಮತ್ತು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಸೇಂಟ್ ಮಾರ್ಕ್ಸ್ ಥಿಯೋಲಾಜಿಕಲ್ ಕಾಲೇಜು, ಚಾರ್ಲ್ಸ್ ಸ್ಟರ್ಟ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕ್ಯಾಂಪಸ್ ಆಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಮಿಲಿಟರಿ ಅಕಾಡೆಮಿಗಳೆಂದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಿಫೆನ್ಸ್ ಫೋರ್ಸ್ ಅಕಾಡೆಮಿ (ADFA) ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಕಾಲೇಜು, ಇದು ನಗರದ ಈಶಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಕ್ಯಾಂಪ್‌ಬೆಲ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕೂಡ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. === ಆರೋಗ್ಯ === [[File:Canberra Hospital February 2018.jpg|thumb|The [[Canberra Hospital]]]] ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . ಹಿಂದೆ ವೊಡೆನ್ ವ್ಯಾಲಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆ, ಗ್ಯಾರನ್‌ನಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು 500 ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ; ಮತ್ತು ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ವರಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು 174 ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎರಡೂ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳು ಬೋಧನಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ನರ್ಸಿಂಗ್ ಶಾಲೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಪ್ರಮುಖ ಬಯೋಮೆಡಿಕಲ್ ಸಂಶೋಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಜಾನ್ ಕರ್ಟಿನ್ ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮೆಡಿಕಲ್ ರಿಸರ್ಚ್‌ನೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಡೀಕಿನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಜಾನ್ ಜೇಮ್ಸ್ ಮೆಮೋರಿಯಲ್ ಆಸ್ಪತ್ರೆ. ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯು ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್‌ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆಕ್ಟನ್ ಪೆನಿನ್ಸುಲಾದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಾಗಿತ್ತು , ಆದರೆ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಲು ಗಣನೀಯ ವಿವಾದದ ನಂತರ 1997 ರಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೆಡವಲಾಯಿತು. == ಆರ್ಥಿಕತೆ == 2021 ರ ಜನಗಣತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ [[ನಿರುದ್ಯೋಗ]] ದರವು 3.8 % ಆಗಿದ್ದು, ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದರವಾದ 5.1 % ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಕಡಿಮೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ದರ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ , ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಎಲ್ಲಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಧಿಕ ಸರಾಸರಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. [[File:ACT Government, Canberra.jpg|thumb|Just under a third of Canberrans are employed in the public sector, working in government departments such as the [[Government of the Australian Capital Territory|ACT Government]]]] ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಆದಾಯ 1,204 &nbsp;ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಡಾಲರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $805 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಜೂನ್ 2005 ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸರಾಸರಿ ಮನೆ ಬೆಲೆ $352,500 ಆಗಿತ್ತು , ಇದು ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಮತ್ತು [[ಪರ್ತ್, ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ|ಪರ್ತ್‌]]ಗಿಂತ&nbsp; ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ , ಆದರೆ ಇತರ ರಾಜ್ಯ ರಾಜಧಾನಿಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ತರುವಾಯ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಗಳು ಏರಿಕೆಯಾಗಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದವು, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $375,000 ತಲುಪಿದವು ನವೆಂಬರ್ 2006 ರಲ್ಲಿ $411,305. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ .ಸರಾಸರಿ ವಾರದ ಬಾಡಿಗೆ $450 ಆಗಿದ್ದು , ಇದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿ $375 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. [[File:50 Marcus Clarke Street Feb 2016.jpg|left|thumb|The [[Civic, Australian Capital Territory|Civic]] is home to various administrative departments, such as the [[Department of Education, Skills and Employment]]]] [[File:Bunda Street July 2021.jpg|left|thumb|[[Bunda Street]] in Canberra's shopping district; tourism, retail and hospitality are also major employers.]] ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ಯಮವೆಂದರೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣೆ, ಇದು &nbsp;2003/04 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಉತ್ಪನ್ನದ 26.1% ರಷ್ಟಿತ್ತು ಮತ್ತು &nbsp;ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್‌ನ 40% ಜನರನ್ನು ನೇಮಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. <ref>{{cite web |url=https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |publisher=ACT Government |title=CMTED Brief |access-date=29 March 2020 |archive-date=12 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200312155536/https://apps.treasury.act.gov.au/__data/assets/pdf_file/0010/399979/GSP.pdf/_recache |url-status=live}}</ref><ref name="EDA ACT Economic Indicators">{{cite web |url=https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment?state=pBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |publisher=EDA Australia |title=EDA ACT Economic Indicators |access-date=29 March 2020 |archive-date=29 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200329020321/https://app.remplan.com.au/eda-australiancapitalterritory/economy/industries/employment%3Fstate%3DpBPJF7!zqpdU432PIpMAxgHbd5omIpFefArbs1rWD4UyEABnslfkI00mvCxMa |url-status=live}}</ref>2021 ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಈ ಶೇಕಡಾವಾರು 25.6% ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಮಿಕರಲ್ಲಿ ಸಂಸದೀಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆ , ಹಣಕಾಸು , ವಿದೇಶಾಂಗ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಮತ್ತು ಖಜಾನೆ ಮುಂತಾದ ಸರ್ಕಾರಿ ಇಲಾಖೆಗಳ ನೌಕರರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ . ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಕ್ಷಣಾ ಪಡೆ ನೆಲೆಗಳು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿ ಮತ್ತು ನೌಕಾ ಸಂವಹನ ಕೇಂದ್ರವಾದ HMAS ಹರ್ಮನ್. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ [[ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣ]]ದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಹಿಂದಿನ RAAF ಫೇರ್‌ಬೈರ್ನ್ ವಾಯುನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಸಶಸ್ತ್ರ ಪಡೆಗಳಿಂದ VIP ವಿಮಾನಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಲವಾರು ''ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್'' ವಿತರಕರು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ QSP, ಟವರ್ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್, ರೂಲ್‌ಬರ್ಸ್ಟ್ ಮತ್ತು ದಿ ಡಿಸ್ಟಿಲರಿ ಸೇರಿವೆ. ವ್ಯಾಪಾರ ಸೇವೆಗಳು, ನಿರ್ಮಾಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಇತರ ಗಮನಾರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ನಗರದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ನಗರದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ವೆಸ್ಟ್‌ಫೀಲ್ಡ್ ಬೆಲ್ಕೊನೆನ್, ಇದು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅಂಗಡಿಗಳು ಮತ್ತು ರೆಸ್ಟೋರೆಂಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಮನುಕಾ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಇತರ ಜನಪ್ರಿಯ ಶಾಪಿಂಗ್ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ . ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಪಿಂಗ್ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸಿಟಿ ವಾಕ್, ಗರೆಮಾ ಪ್ಲೇಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಡೌನ್‌ಟೌನ್‌ನಲ್ಲಿವೆ. == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳು == ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಂಪನಿ ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರು ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕ್ಟೆವ್‌ಎಜಿಎಲ್ ಎಸಿಟಿಇಡಬ್ಲ್ಯೂ ಮತ್ತು ಎಜಿಎಲ್ ನಡುವಿನ ಜಂಟಿ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಉಪಯುಕ್ತತೆಗಳ ಚಿಲ್ಲರೆ ಪೂರೈಕೆದಾರವಾಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ನೀರು, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಅನಿಲ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ ಎಂಬ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಕೆಲವು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಸೇವೆಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೀರನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಜಲಾಶಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕಾಟರ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಕೋರಿನ್, ಬೆಂಡೋರಾ ಮತ್ತು ಕಾಟರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ನದಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು . ಗೂಗಾಂಗ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ಇದನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಐಕಾನ್ ವಾಟರ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಎರಡು ತ್ಯಾಜ್ಯನೀರಿನ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಮತ್ತು ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಿಡ್‌ನಿಂದ ಹೋಲ್ಟ್ ಮತ್ತು ಫಿಶ್ವಿಕ್ ಸಬ್‌ಸ್ಟೇಷನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ (ಕ್ವೀನ್‌ಬೆಯಾನ್ ಮೂಲಕ) ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತದೆ. [ ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಉಷ್ಣ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರವಾದ ಮೊಲೊಂಗ್ಲೊ ನದಿಯ ಬಳಿಯ ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಪವರ್‌ಹೌಸ್‌ನಿಂದ ಮೊದಲು ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಮಾಡಲಾಯಿತು ಆದರೆ 1957 ರಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶವು ನಾಲ್ಕು ಸೌರ ಉದ್ಯಾನವನಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದನ್ನು 2014 ಮತ್ತು 2017 ರ ನಡುವೆ ತೆರೆಯಲಾಗಿದೆ: ರಾಯಲ್ಲಾ (20 MW ನಾಮಮಾತ್ರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ, 2014), ಮೌಂಟ್ ಮಜುರಾ (2.3 MW, 2016), ಮುಗ್ಗಾ ಲೇನ್ (13 MW, 2017) ಮತ್ತು ವಿಲಿಯಮ್ಸ್‌ಡೇಲ್ (11 MW, 2017) ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಮನೆಗಳು ದ್ಯುತಿವಿದ್ಯುಜ್ಜನಕ ಫಲಕಗಳು ಅಥವಾ ಸೌರ ಬಿಸಿನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. 2015 ಮತ್ತು 2016 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರದ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯ ಸೌರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 26.3 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 34,910 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಉತ್ಪಾದಿಸಿದವು. ಅದೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳಿಂದ ಬೆಂಬಲಿತವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು 25.2 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಮತ್ತು 28,815 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಅನ್ನು ಗ್ರಿಡ್‌ಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದವು (ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೇವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ). ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಪವನ ಟರ್ಬೈನ್‌ಗಳಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಹತ್ತಿರದ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ, ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ ಅಥವಾ ಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ 140.7-ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ವಿಂಡ್ ಫಾರ್ಮ್. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2013 ರಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸುವ 90% ವಿದ್ಯುತ್ ಅನ್ನು 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ನವೀಕರಿಸಬಹುದಾದ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿತು, ಗುರಿಯನ್ನು 210 ರಿಂದ 550 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಫೆಬ್ರವರಿ 2015 ರಲ್ಲಿ, ವಿಕ್ಟೋರಿಯಾ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದಲ್ಲಿನ ಮೂರು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳು 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪೂರೈಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು; ಇವು 2017 ರಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿತ್ತು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2015 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2016 ರಲ್ಲಿ, ದಕ್ಷಿಣ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಎರಡು ಪವನ ವಿದ್ಯುತ್ ಸ್ಥಾವರಗಳಿಂದ ಇನ್ನೂ 200 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಖರೀದಿಗೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು . 2020 ರ ವೇಳೆಗೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಡಲು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಅಥವಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು 23 ಮೆಗಾವ್ಯಾಟ್‌ಗಳವರೆಗೆ ಫೀಡ್-ಇನ್ ಸುಂಕದ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲಾಗುವುದು ಎಂದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಸರ್ಕಾರವು 2014 ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಿತು. ACT ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮನೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಪ್ರವೇಶ ದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (2014-15 ರಲ್ಲಿ 94% ಮನೆಗಳು). == ಸಂಸ್ಕೃತಿ == [[File:National Film and Sound Archive, Canberra, 2022, 03 (2).jpg|thumb|[[National Film and Sound Archive]]]] ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ಚಿತ್ರಮಂದಿರಗಳು , ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು , ಕಲಾ ಗ್ಯಾಲರಿಗಳು, ಕ್ರೀಡೆ ಮತ್ತು ಹೊರಾಂಗಣ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಶಾಪಿಂಗ್, ಉದ್ಯಾನವನಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ . === ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು === [[ಚಿತ್ರ:NatMusAus Main Entrance Strip.jpg|left|thumb|The [[National Museum of Australia]] established in 2001 records Australia's social history and is one of Canberra's more architecturally daring buildings.]] ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ, ನೀವು ನಗರ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿರುವ ಹಲವಾರು ಹೆಗ್ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸಬಹುದು . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಯುದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕವೂ ಸೇರಿದೆ , ಇದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಪಡೆಗಳು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಯುದ್ಧಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದವರಿಗೆ ಗೌರವವಾಗಿದೆ. ಈ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ANZAC ಪೆರೇಡ್ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದು, ಇದು ವಿಶಾಲವಾದ ಬೀದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಿಲಿಟರಿ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಮಹಾಯುದ್ಧದ '''ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್''' ಮತ್ತು '''ನ್ಯೂಜಿಲೆಂಡ್''' ಆರ್ಮಿ ಕಾರ್ಪ್ಸ್ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ಗ್ಯಾಲರಿಯು '''ಮೂಲನಿವಾಸಿಗಳು''' , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕಲಾಕೃತಿಗಳ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದರ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಸಂಗ್ರಹವು ಪೊಲಾಕ್ ಮತ್ತು ರೂಬೆನ್ಸ್ ಅವರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ . ಹಳೆಯ ಸಂಸತ್ ಭವನವು ಹೆಚ್ಚು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ, ಜೊತೆಗೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥಾಲಯ , ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು '''ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ''' ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವೂ ಸಹ . ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಕೇತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 220 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಪಾಟನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಆದರೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನು 2005 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೆರೆದಿರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಹೌಸ್, ನಂತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ರಾಯಲ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಮಿಂಟ್. ಲೇಕ್ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಕುಕ್ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾರಿಲ್ಲನ್‌ಗೆ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ಇತರ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಟೆಲ್‌ಸ್ಟ್ರಾ ಟವರ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಸ್ಯಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮೃಗಾಲಯ ಮತ್ತು ಅಕ್ವೇರಿಯಂ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೈನೋಸಾರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸೇರಿವೆ, ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಪೌರಾಣಿಕ ಟೈರನ್ನೊಸಾರಸ್ ರೆಕ್ಸ್‌ನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಸಹ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಹುದು . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಕೂಡ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಮತ್ತು ಪ್ಲೇಹೌಸ್ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವಗಳು, ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕಟ್ಟಡವೆಂದರೆ ಲೆವೆಲಿನ್ ಹಾಲ್ (ANU ಸ್ಕೂಲ್ ಆಫ್ ಮ್ಯೂಸಿಕ್‌ನಲ್ಲಿದೆ). ಚೈಲ್ಡರ್ಸ್ ಸ್ಟ್ರೀಟ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಥಿಯೇಟರ್ ವೃತ್ತಿಪರ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ರಂಗಭೂಮಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಆಲ್ಬರ್ಟ್ ಹಾಲ್ 1928 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆಗಳ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೆಪರ್ಟರಿ ಸೊಸೈಟಿ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಫಿಲ್ಹಾರ್ಮೋನಿಕ್ ಸೊಸೈಟಿಯಂತಹ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸ್ಥಳವಾಗಿತ್ತು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ಟೋನ್‌ಫೆಸ್ಟ್ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಗೀತ ಉತ್ಸವವಾಗಿದ್ದು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಿಪ್-ಹಾಪ್ ಜೋಡಿ ಕೂಲಿಸಂನ ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಡಿಕ್ಸನ್, ಕಿಂಗ್‌ಸ್ಟನ್ ಮತ್ತು ನಗರ ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲೈವ್ ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಹಲವಾರು ಬಾರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಲಬ್‌ಗಳಿವೆ. ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನಪದ ಉತ್ಸವ, ರಾಯಲ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪ್ರದರ್ಶನ (ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಕೃಷಿ ಮೇಳ), ಸಮ್ಮರ್‌ನಾಟ್ಸ್ ಮೋಟಾರ್ ಶೋ, ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಬಹುಸಂಸ್ಕೃತಿ ಉತ್ಸವ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್‌ನಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಸೆಲೆಬ್ರೇಟ್ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಉತ್ಸವ ಸೇರಿವೆ, ಇದು ನಗರದ ಅಧಿಕೃತ ರಜಾದಿನವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾನ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಉತ್ಸವವೆಂದರೆ ''ಫ್ಲೋರಿಯಾಡ್'' , ಇದು ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಆಚರಣೆ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಅಕ್ಟೋಬರ್ ನಡುವೆ), ಇದರಲ್ಲಿ ಇಡೀ ನಗರವು ಹೂವುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವವು ಸಂಗೀತ, ವಿರಾಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ವಿಚಾರ ಸಂಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು 1998 ರಿಂದ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ 75 ನೇ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ವರ್ಷವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಯಶಸ್ಸಿನ ನಂತರ, ಇದನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. === ಮಾಧ್ಯಮ === ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ರಾಜಕೀಯ ಮಾಹಿತಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಬ್ರಾಡ್‌ಕಾಸ್ಟಿಂಗ್ ಕಾರ್ಪೊರೇಷನ್, ವಾಣಿಜ್ಯ ದೂರದರ್ಶನ ಜಾಲಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾನಗರ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಸ್ಥಳೀಯ ಬ್ಯೂರೋಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಸುದ್ದಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕಾ ಗ್ಯಾಲರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ,.<ref>{{cite web|url=https://pressgallery.net.au/|archive-url=https://web.archive.org/web/20251219215056/https://pressgallery.net.au/|archive-date=19 December 2025|url-status=live|title=Federal Parliamentary Press Gallery|access-date=11 February 2026}}</ref> ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ಮಾಡುವ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಗುಂಪು. ಬಾರ್ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪ್ರೆಸ್ ಕ್ಲಬ್ ಆಫ್ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ತನ್ನ ಭೋಜನಕೂಟಗಳನ್ನು ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವಿಶೇಷ ಅತಿಥಿ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕಾರಣಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರ ಅವಧಿಯ ನಂತರ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ 1926 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾದ ದಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟೈಮ್ಸ್ ಎಂಬ ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಇದೆ . ಸಿಟಿನ್ಯೂಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೀಕ್ಲಿ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ನಿಯತಕಾಲಿಕೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮನರಂಜನಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್‌ನಂತಹ ಹಲವಾರು ಉಚಿತ ಸಾಪ್ತಾಹಿಕ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳು ಸಹ ಇವೆ. ಬಿಎಂಎ ಮ್ಯಾಗಜೀನ್ ಅನ್ನು ಮೊದಲು 1992 ರಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಯಿತು; ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಂಚಿಕೆಯು ನಿರ್ವಾಣದ ನೆವರ್‌ಮೈಂಡ್ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು AM ಮತ್ತು FM ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳು (AM/FM ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿರ್ವಾಹಕರು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ (2CA ಮತ್ತು 2CC) ಮತ್ತು ಆಸ್ಟೆರಿಯೊ/ARN (104.7 ಮತ್ತು ಮಿಕ್ಸ್ 106.3). ಹಲವಾರು ಸಮುದಾಯ ರೇಡಿಯೋ ಕೇಂದ್ರಗಳೂ ಇವೆ. DAB+ ಡಿಜಿಟಲ್ ರೇಡಿಯೋ ಪ್ರಯೋಗವು ಸಹ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿದೆ , ಕೆಲವು AM/FM ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಡಿಜಿಟಲ್-ಮಾತ್ರ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು (DAB+ ಟ್ರಯಲ್ ಲಿಸ್ಟಿಂಗ್) ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಐದು ಉಚಿತ ದೂರದರ್ಶನ ಚಾನೆಲ್‌ಗಳು: * ಎಬಿಸಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ (ಎಬಿಸಿ) * ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್ (ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್) * ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಸದರ್ನ್ NSW & ACT (CTC) - ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ 10 ಒಡೆತನದ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ನಿಲ್ದಾಣ. * ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸದರ್ನ್ NSW & ACT (CBN) - ಸ್ಟೇಷನ್ ಸೆವೆನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. * WIN ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸದರ್ನ್ NSW & ACT (WIN) - ನೈನ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾಲವು ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಚಾನೆಲ್ ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಹು-ಚಾನೆಲ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಾಣಿಜ್ಯ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ WIN ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದ WIN News ಅನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ನಗರದ ಸುದ್ದಿ ಕೊಠಡಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿ ವೊಲೊಂಗೊಂಗ್‌ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ 10 ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ಅದರ ಹೋಬಾರ್ಟ್ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು, ಇದು ನೈನ್ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದ್ದಾಗ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಪ್ರತಿ ವಾರದ ಸಂಜೆ 6:00 ಗಂಟೆಗೆ ಸಿಡ್ನಿಯಿಂದ ನೈನ್ ನ್ಯೂಸ್‌ನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಸೆವೆನ್ ಪ್ರಸಾರಗಳು ದಿನವಿಡೀ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸ್ಥಳೀಯ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ನವೀಕರಣಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಸ್ಟುಡಿಯೋಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ೧೯೮೯ ಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಎಬಿಸಿ, ಎಸ್‌ಬಿಎಸ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಸಿಟಿಸಿ) ಮಾತ್ರ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು, ನಂತರ ಅದು ೧೯೯೪ ರಲ್ಲಿ ಟೆನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೦೨ ರಲ್ಲಿ ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ಟೆನ್ ಆಗಿ, ನಂತರ ೨೦೧೬ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೯/ಸದರ್ನ್ ಕ್ರಾಸ್ ನೈನ್ ಆಗಿ, ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ೨೦೨೧ ರಲ್ಲಿ ಚಾನೆಲ್ ೧೦ ಆಗಿ, ಆ ವರ್ಷ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸುವಿಕೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಭಾಗವಾಗಿ ಪ್ರೈಮ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ (ಈಗ ಪ್ರೈಮ್ ೭) ಮತ್ತು ವಿನ್ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಆಗಮನದೊಂದಿಗೆ . ಫಾಕ್ಸ್‌ಟೆಲ್ ( ಉಪಗ್ರಹದ ಮೂಲಕ ) ಮತ್ತು ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಂಪನಿ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಎಸಿಟಿ (ಕೇಬಲ್ ಮೂಲಕ) ಪೇ ಟೆಲಿವಿಷನ್ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ . == ಕ್ರೀಡೆ == [[File:BruceStadium19032005.JPG|right|thumb|A rugby league match at [[Canberra Stadium]]]] ಸ್ಥಳೀಯ ಕ್ರೀಡಾ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ತಂಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಂಡಗಳೆಂದರೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರೈಡರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಎಸಿಟಿ ಬ್ರಂಬೀಸ್ , ಇವು ಕ್ರಮವಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಲೀಗ್ ಮತ್ತು ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್ ಆಡುತ್ತವೆ ; ಎರಡೂ ತಮ್ಮ ಲೀಗ್‌ಗಳ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಗಳಾಗಿವೆ. ಎರಡೂ ತಂಡಗಳು ತಮ್ಮ ತವರು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಆಡುತ್ತವೆ , ಇದು ನಗರದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕ್ರೀಡಾಂಗಣವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು 2000 ರ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ಗಾಗಿ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು 2003 ರ ರಗ್ಬಿ ವಿಶ್ವಕಪ್‌ಗಾಗಿ ರಗ್ಬಿ ಯೂನಿಯನ್‌ನಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಯುನೈಟೆಡ್ ತಂಡವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಹಿಳಾ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಆದ ಎ-ಲೀಗ್ ಮಹಿಳಾ (ಹಿಂದೆ ಡಬ್ಲ್ಯೂ-ಲೀಗ್) ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2011–12 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಚಾಂಪಿಯನ್ ಆಗಿತ್ತು. 2024–25 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಪುರುಷರ ತಂಡವು ಎ-ಲೀಗ್ ಪುರುಷರ ತಂಡವನ್ನು ಸೇರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗಿದೆ . ನಗರವು ಯಶಸ್ವಿ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ತಂಡವಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಅವರು ಕಳೆದ ಹನ್ನೊಂದು ಮಹಿಳಾ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಸ್ಕೆಟ್‌ಬಾಲ್ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನ್ನು ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ವೈಕಿಂಗ್ಸ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಗ್ಬಿ ಚಾಂಪಿಯನ್‌ಶಿಪ್‌ನಲ್ಲಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು 2015 ರ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಸ್ಥಾನ ಗಳಿಸಿತು. [[File:PM's 11 Cricket at Manuka Oval.jpg|thumb|The annual Prime Minister's XI cricket match at [[Manuka Oval]]]] ನೆಟ್‌ಬಾಲ್ , ಫೀಲ್ಡ್ ಹಾಕಿ, ಐಸ್ ಹಾಕಿ , ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಮತ್ತು ಬೇಸ್‌ಬಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ತಂಡಗಳಿವೆ . ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ XI ಕ್ರಿಕೆಟ್ ಪಂದ್ಯವನ್ನು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿಯಲ್ಲಿ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ನಿಯಮಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದ 1981 ರಿಂದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಫುಟ್‌ಬಾಲ್ ಲೀಗ್ ಕ್ಲಬ್‌ಗಾಗಿ ಬಿಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ . ಲೀಗ್ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸ್ತಾಪಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರೂ, AFL ಪ್ರಕಾರ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಗ್ರೇಟರ್ ವೆಸ್ಟರ್ನ್ ಸಿಡ್ನಿ ಜೈಂಟ್ಸ್‌ನ ಒಡೆತನದಲ್ಲಿದೆ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಮನುಕಾ ಓವಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹೋಮ್ ಪಂದ್ಯಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಕ್ರೀಡಾಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮ್ಯಾರಥಾನ್ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸಿಟಿ ಐರನ್‌ಮ್ಯಾನ್ ಹಾಫ್ ಟ್ರಯಥ್ಲಾನ್ ಸೇರಿವೆ. ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ (AIS) ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಬ್ರೂಸ್ ನೆರೆಹೊರೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯ ಜೂನಿಯರ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. AIS 1981 ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾಗಿ ಗಣ್ಯ ಕ್ರೀಡಾಪಟುಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದೆ. 2000 ಸಿಡ್ನಿ ಬೇಸಿಗೆ ಒಲಿಂಪಿಕ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ಪದಕ ವಿಜೇತರು AIS ಪದವೀಧರರಾಗಿದ್ದರು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಹಲವಾರು ಕ್ರೀಡಾ ಅಂಡಾಕಾರಗಳು, ಗಾಲ್ಫ್ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ಸ್ಕೇಟ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಈಜುಕೊಳಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮಹಿಳಾ ಟೆನಿಸ್ ಕ್ಲಾಸಿಕ್‌ನ ಹಿಂದಿನ ನೆಲೆಯಾದ ಲೈನೆಹ್ಯಾಮ್‌ನ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಸ್ಪೋರ್ಟ್ಸ್ ಕ್ಲಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಟೆನಿಸ್ ಕೋರ್ಟ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಮನರಂಜನಾ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಸೈಕ್ಲಿಸ್ಟ್‌ಗಳಿಗೆ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಾದ್ಯಂತ ಸೈಕಲ್‌ವೇಗಳ ಜಾಲ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ನೇಚರ್ ಪಾರ್ಕ್‌ಗಳು ವಾಕಿಂಗ್, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ಪರ್ವತ ಬೈಕಿಂಗ್‌ಗಾಗಿ ವಿವಿಧ ಹಾದಿಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ನೌಕಾಯಾನ, ರೋಯಿಂಗ್, ಡ್ರ್ಯಾಗನ್ ಬೋಟಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಾಟರ್ ಸ್ಕೀಯಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಜಲ ಕ್ರೀಡೆಗಳನ್ನು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಸರೋವರಗಳಲ್ಲಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ರ್ಯಾಲಿಯು ವಾರ್ಷಿಕ ಮೋಟಾರ್‌ಸ್ಪೋರ್ಟ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದು, 2000 ರಿಂದ 2002 ರವರೆಗೆ, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಸ್ಟ್ರೀಟ್ ಸರ್ಕ್ಯೂಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ 400 ಫಾರ್ ವಿ 8 ಸೂಪರ್‌ಕಾರ್‌ಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿತ್ತು. ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟರಿ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್ ಬಳಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಜನರಿಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮದ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ರೂಪವೆಂದರೆ ಬರ್ಲಿ ಗ್ರಿಫಿನ್ ಸರೋವರದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಮಾರು 5 ಕಿಮೀ "ಸೇತುವೆಯಿಂದ ಸೇತುವೆಯವರೆಗೆ ನಡಿಗೆ/ಓಟ", ಕಾಮನ್ವೆಲ್ತ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆ ಮತ್ತು ಕಿಂಗ್ಸ್ ಅವೆನ್ಯೂ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿ, ಸರೋವರದ ಪಕ್ಕದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು. ನಡಿಗೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಇದು ಊಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಹಾರಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಾರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. 2020 ರಲ್ಲಿ COVID-19 ಲಾಕ್‌ಡೌನ್ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇದರ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿ ಪ್ರದೇಶ ಸರ್ಕಾರವು ವಾಕರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಓಟಗಾರರಿಗೆ 'ಕ್ಲಾಕ್‌ವೈಸ್ COVID- ವೈಸ್' ನಿಯಮವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. == ಸಾರಿಗೆ == ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಅಂತರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವು ನಗರದ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣವಾಗಿದ್ದು , ವಾಯುವ್ಯಕ್ಕೆ 8 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಮಾನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಿಡ್ನಿ , ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ , ಬ್ರಿಸ್ಬೇನ್ , ಅಡಿಲೇಡ್ ಮತ್ತು ಪರ್ತ್‌ಗೆ ದೇಶೀಯವಾಗಿರುತ್ತವೆ . ಇದು ಒಂದು ಟರ್ಮಿನಲ್ ಅನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 2.5 ಮಿಲಿಯನ್ ಪ್ರಯಾಣಿಕರನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿಮಾನಗಳು ವಿರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ನೇರವಲ್ಲದವು, ಆದ್ದರಿಂದ ಲೇಓವರ್ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. [[File:Highways into Canberra (6768361501).jpg|thumb|The [[Glenloch Interchange]] connects the [[Tuggeranong Parkway]] with [[Parkes Way]]]] [[File:ACTION (BUS 680) Volgren Optimus bodied Scania K360UA 6x2-2 (Euro VI) at the intersection of Alinga St and Northbourne Ave (1).jpg|thumb|[[ACTION]] [[Volgren]] bodied [[Scania K-series|Scania K360UA]]]] ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ACTION ''('' ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ''ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಟೆರಿಟರಿ ಇಂಟರ್ನಲ್ ಆಮ್ನಿಬಸ್ ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ) ನಿಂದ'' ಬಸ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ . ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಬಸ್ ಜಾಲವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ವಿವಿಧ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಆಧುನಿಕ ಇಂಟರ್‌ಚೇಂಜ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಏಳು ಇಂಟರ್‌ಟೌನ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಹದಿಮೂರು ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸೊ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಇದು ನಗರವನ್ನು ಪಾರ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಟ್ರಯಾಂಗಲ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಇತರ ಬಸ್ ಕಂಪನಿಗಳು, ಖಾಸಗಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ''ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಬೋರ್ಡರ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್'' ಮತ್ತು ''ಡೀನ್ಸ್ ಬಸ್‌ಲೈನ್‌ಗಳು ಸೇರಿವೆ, ಇವು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು'' ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ನೆರೆಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತವೆ . ''ಏರಿಯಲ್ ಕನ್ಸಾಲಿಡೇಟೆಡ್ ಟ್ರಾನ್ಸ್‌ಪೋರ್ಟ್'' ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಮತ್ತು ಕಾರು ಬಾಡಿಗೆ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದೆ. ಏರಿಯಲ್‌ನ ಅಂಗಸಂಸ್ಥೆಯಾದ ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾಕ್ಯಾಬ್ಸ್ ''ನಗರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ'' ಟ್ಯಾಕ್ಸಿ ಕಂಪನಿಯಾಗಿದ್ದು , 1959 ರಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಸಾರಿಗೆಯ ಕುರಿತಾದ ಸಮೀಕ್ಷೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಕೇವಲ 4.6% ಜನರು ಮಾತ್ರ ಬಸ್ ಅನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ , ಆದರೆ 5.5 % ಜನರು ನಡೆದುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ಸೈಕಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಯಾವುದೇ ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ರಾಜಧಾನಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದೆ ''ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್'' ಎಂಬುದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್‌ಗೆ ಪ್ರಯಾಣವು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಕಂಟ್ರಿಲಿಂಕ್ ಬಸ್ ಸೇವೆಯು ಪ್ರಯಾಣದ ಈ ಹಂತವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್, ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮತ್ತು ಸಿಡ್ನಿಯ ನಡುವೆ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ 2000 ರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಸಾರಿಗೆ ಸಚಿವ ಜಾನ್ ಆಂಡರ್ಸನ್ ಅವರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಲ್ಲ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಗರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಗುಂಗಾಹ್ಲಿನ್‌ನ ಉತ್ತರ ಬರೋಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಲಘು ರೈಲು ಮಾರ್ಗ ( ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾ ಮೆಟ್ರೋ ) 20 ಏಪ್ರಿಲ್ 2019 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನವೆಂದರೆ ಕಾರು, ಆಧುನಿಕ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಉತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ಹೆದ್ದಾರಿ ಜಾಲವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಪಾರ್ಕ್‌ವೇಗಳು, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಅಗಲವಾದ, ಎರಡು ಪಥದ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿವೆ, ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ 80-100 ಕಿಮೀ/ಗಂಟೆ ವೇಗ ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ, ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್ ಪಾರ್ಕ್‌ವೇ, ಇದು ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾದ CBD ಯನ್ನು ಟಗ್ಗರನಾಂಗ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವೆಸ್ಟನ್ ಕ್ರೀಕ್ ''ಬೈಪಾಸ್'' . ಕ್ಯಾನ್‌ಬೆರಾವನ್ನು ಇತರ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ರಸ್ತೆ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ, ಫೆಡರಲ್ ಹೆದ್ದಾರಿಯು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನು ಸಿಡ್ನಿಗೆ ಮೂರು ಗಂಟೆಗಳ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮೆಲ್ಬೋರ್ನ್ ಬಾರ್ಟನ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇ ಮೂಲಕ ಏಳು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ, ಇದು ನ್ಯೂ ಸೌತ್ ವೇಲ್ಸ್‌ನ ಯಾಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯೂಮ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್‌ವೇಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಕೊಸ್ಸಿಯುಸ್ಕೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ ಸ್ನೋಯಿ ಪರ್ವತಗಳು ಮೊನಾರೊ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ, ಆದರೆ ಜನಪ್ರಿಯ ರಜಾ ತಾಣವಾದ ಬೇಟ್‌ಮ್ಯಾನ್ಸ್ ಬೇ ಕೂಡ ಕಿಂಗ್ಸ್ ಫ್ರೀವೇ ಮೂಲಕ ಎರಡು ಗಂಟೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== *[http://www.wikimapia.org/#y=-35310000&x=149130000&z=11&l=1&m=a WikiSatellite view of Canberra at WikiMapia] *[http://www.visitcanberra.com.au/ Official Tourism Website] *[http://www.act.gov.au/ The ACT Government webpage] **[http://www.actmapi.act.gov.au/ Canberra region map] – all districts *[https://web.archive.org/web/20121219012913/http://www.australia.com/explore/cities/canberra.aspx Canberra] – Tourism Australia *[https://web.archive.org/web/20130218210206/http://www.canberra100.com.au/ Canberra 100 – Celebrating Canberra's 100th anniversary] *[https://www.arts.act.gov.au/public-art/list List of public art in Australian Capital Territory] *{{OSM relation|5342034}} *[https://www.youtube.com/watch?v=lfyfQD-p4B8 Canberra in the 1920s] - A compilation of footage from [[National Film and Sound Archive]] (NFSA) *[https://www.youtube.com/watch?v=42cw_9Fyvqw A Guide to Canberra (1958)] - Film from NFSA ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== jji7ez466htii9n1g2e7o88tz0aeite 2 180758 1433945 1384576 2026-10-21T13:33:37Z ಸಿದ್ದವ್ವನಹಳ್ಳಿ ವೀರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ 101403 /* */ 1433945 wikitext text/x-wiki '''ಸಿದ್ದವ್ವನಹಳ್ಳಿ ವೀರೇಶ್ ಕುಮಾರ್''' ಚಿತ್ರದುರ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ದೊಡ್ಡಸಿದ್ದವ್ವನಹಳ್ಳಿಯ ಸಾಹಿತಿ ಸಿದ್ಧವ್ವನಹಳ್ಳಿ ವೀರೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಹೊಳಲ್ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದು,ಅದೇ ತಾಲೂಕಿನ ಎಂ.ಎಂ ಸರ್ಕಾರಿ ಪದವಿ ಪೂರ್ವ ಕಾಲೇಜಿನ ಶಿಕ್ಷಕರು. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ''''ಆಡುತ್ತಾ ಕಲಿಯುವ ವ್ಯಾಕರಣ,' 'ಚಂದದ ಛಂದೋವಿಜ್ಞಾನ', 'ಹಳೆಗನ್ನಡ ಕೈಪಿಡಿ',  'ಹೊಸ ಜನ್ಮ ಹೊಸ ನೆಲೆ ', 'ನೀನೊಮ್ಮೆ ಬಂದು ಬಿಡು'''',ಮುಂತಾದ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿರುವುದಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದ ಹಲವು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಲೇಖನ, ಕಥೆ,ಕವನಗಳು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿವೆ.ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ನಾಡು- ನುಡಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. '''ಪತ್ರಿಕೋದ್ಯಮ ಡಿಪ್ಲೋಮೋ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ರಾಂಕ್''' ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ.ತಮ್ಮದೇ ಯುಟ್ಯೂಬ್ ಚಾನೆಲ್ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇವರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ೨೦೨೪-೨೫ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತವು ''''ಕನ್ನಡ ರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''<nowiki/>', ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿರುತ್ತದೆ. '''’ಕನ್ನಡ ಸಿರಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''’ , ’'''ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕವನ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ’''' ನೊಂದವರಿಗೆ ಸುಮಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹೆಗಲು ನೀಡಿರುವುದರಿಂದ ''''ಆಶಾಕಿರಣ ರತ್ನ''' '''ಪ್ರಶಸ್ತಿ', 'ಜಿಲ್ಲಾ ವಿಶೇಷ ಶಿಕ್ಷಕ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'''' ಜೊತೆಗೆ ಕಥೆ, ನಾಟಕ, ಕವನಗಳಲ್ಲೂ ನಿರಂತರ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿರುವ ಇವರು ನೂರಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಿದ ಹಿನ್ನಲೆ ಹಲವು ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿರುತ್ತವೆ. 9wff5m08d7nxmam8tqa98sen8k2isv0 0 187825 1433960 1433942 2026-10-22T05:01:14Z VASANTH S.N. 728 ಪರಿಷ್ಕರಣೆ 1433960 wikitext text/x-wiki [[File:Berlin Naturkundemuseum Muscheln.jpg|thumb|upright=1.2|Diversity and variability of shells of molluscs on display.]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳು'''ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆಲವು [[ಜೀವಿ]]ಗಳ ಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಕಠಿಣವಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಚಿಪ್ಪು ಎನ್ನುವರು. ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಸ್ಯಗಳು ಕಾಯಿ ಮತ್ತು [[ಬೀಜ]]ಗಳನ್ನೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸರೀಸೃಪ]] ಮತ್ತು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳ [[ಮೊಟ್ಟೆ]]ಗಳನ್ನೂ [[ಆಮೆ]], [[ಚಿಪ್ಪು ಹಂದಿ]] ಮುಂತಾದ [[ಕಶೇರುಕ]]ಗಳ ಹೊರಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಪೊರಾಮಿನಿಫೆರ, [[ಕಠಿಣ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಠಿಣಚರ್ಮಿ]] [[ಕಂಟಕ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಂಟಕಚರ್ಮಿ]], [[ಬ್ರ್ಯಾಕಿಯೋಪೊಡ]], [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]] (ಮಾಲಸ್ಕ) ಮುಂತಾದ [[ಅಕಶೇರುಕ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಸಿದೆ. ==ರಚನೆ== [[File:Shells-IZE-006-Black.jpg|thumb|Variety of Mollusc shells (gastropods: land snail shells and seashells).]] [[File:Amerikanische Bohrmuschel.JPG|thumb|Closed and open shells of a marine [[bivalve]], ''[[False angelwing|Petricola pholadiformis]]''. A [[bivalve shell]] is composed of two hinged valves which are joined by a ligament.]] [[File:Arianta arbustorum - Braunau-1968.jpg|thumb|Four views of a shell of the [[land snail]] ''[[Arianta arbustorum]]'']] [[File:Giant clam or Tridacna gigas.jpg|thumb|The [[giant clam]] (''Tridacna gigas'') is the largest extant species of bivalve. The mantle is visible between the open valves]] ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, [[ಆಕಾರ]], ಪ್ರರೂಪ, ಮಿರುಗುವ ಮೈರಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಕಡಲಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುವುದರಿಂದಲೂ ಇವು ಮಾನವನನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹಿಂದೆ ಜನ ಇವನ್ನು [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]], [[ಸಲಕರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ನಾಣ್ಯ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಮತ್ತು ಪ್ಲಿನಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪುರಾತನ ಪಾಂಪೆ ಕಟ್ಟಡದ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಯೂಕಟಾನ್‍]]ನ ಮಯೂನ್ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನ ಒಂದು ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಉಳಿಕೆಗಳು ಇವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನುಳಿದು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಆಂಫಿನ್ಯೂರ ವರ್ಗದ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೈಮೇಲೆ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಸ್ಕ್ಯಾಪೊಪೋಡ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಕೊಂಬಿನಂಥ ಕೊಳವೆ ರೀತಿಯ ಒಂದೇ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪು ಇದೆ. [[ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪು]] ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಂಖಾಕಾರದ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪೂ ಹೊರಕವಚವಿರುವ [[ಶಿರಪಾದಿ|ಶಿರೋಪಾದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಸೆಫಲಾಪೊಡ) ಕೋಣೆಗಳಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಮೆತು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ದೇಹದ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಮ್ಯಾಂಟಲಿನ ಹೊರಪದರದ [[ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುವು. ಚಿಪ್ಪಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಟ್ರೇಕಮ್, ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಿಸ್ಮಾಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ನೆಕ್ರಿಯಸ್ ಪದರಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದರಗಳ ದಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಒಳರಚನೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಇರುವುದುಂಟು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುವಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಅದರ ಚಿಪ್ಪಿಗೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ಚಿಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿ ಜೀವಿಸಲಾರದು. ಪ್ರಾಣಿ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅದರ ಖಾಲಿ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಏಡಿ [[ಶಂಖ]]ವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗೂಡನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಹಚರ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ [[ಕುಟುಕು ಕಣವಂತಗಳು|ಕುಟುಕಕಣವಂತ]] ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಹಾಯಕವಾಗುವುವು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://conchologistsofamerica.org/the-shells/ Conchologists of America] * [http://www.mkohl1.net/FWshells.html Shells of freshwater species] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ}} qswkj95ewj62n5run68qwwx0dixtihq 1433961 1433960 2026-10-22T05:01:35Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪ್ರಾಣಿ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1433961 wikitext text/x-wiki [[File:Berlin Naturkundemuseum Muscheln.jpg|thumb|upright=1.2|Diversity and variability of shells of molluscs on display.]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳು'''ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆಲವು [[ಜೀವಿ]]ಗಳ ಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಕಠಿಣವಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಚಿಪ್ಪು ಎನ್ನುವರು. ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಸ್ಯಗಳು ಕಾಯಿ ಮತ್ತು [[ಬೀಜ]]ಗಳನ್ನೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸರೀಸೃಪ]] ಮತ್ತು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳ [[ಮೊಟ್ಟೆ]]ಗಳನ್ನೂ [[ಆಮೆ]], [[ಚಿಪ್ಪು ಹಂದಿ]] ಮುಂತಾದ [[ಕಶೇರುಕ]]ಗಳ ಹೊರಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಪೊರಾಮಿನಿಫೆರ, [[ಕಠಿಣ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಠಿಣಚರ್ಮಿ]] [[ಕಂಟಕ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಂಟಕಚರ್ಮಿ]], [[ಬ್ರ್ಯಾಕಿಯೋಪೊಡ]], [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]] (ಮಾಲಸ್ಕ) ಮುಂತಾದ [[ಅಕಶೇರುಕ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಸಿದೆ. ==ರಚನೆ== [[File:Shells-IZE-006-Black.jpg|thumb|Variety of Mollusc shells (gastropods: land snail shells and seashells).]] [[File:Amerikanische Bohrmuschel.JPG|thumb|Closed and open shells of a marine [[bivalve]], ''[[False angelwing|Petricola pholadiformis]]''. A [[bivalve shell]] is composed of two hinged valves which are joined by a ligament.]] [[File:Arianta arbustorum - Braunau-1968.jpg|thumb|Four views of a shell of the [[land snail]] ''[[Arianta arbustorum]]'']] [[File:Giant clam or Tridacna gigas.jpg|thumb|The [[giant clam]] (''Tridacna gigas'') is the largest extant species of bivalve. The mantle is visible between the open valves]] ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, [[ಆಕಾರ]], ಪ್ರರೂಪ, ಮಿರುಗುವ ಮೈರಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಕಡಲಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುವುದರಿಂದಲೂ ಇವು ಮಾನವನನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹಿಂದೆ ಜನ ಇವನ್ನು [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]], [[ಸಲಕರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ನಾಣ್ಯ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಮತ್ತು ಪ್ಲಿನಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪುರಾತನ ಪಾಂಪೆ ಕಟ್ಟಡದ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಯೂಕಟಾನ್‍]]ನ ಮಯೂನ್ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನ ಒಂದು ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಉಳಿಕೆಗಳು ಇವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನುಳಿದು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಆಂಫಿನ್ಯೂರ ವರ್ಗದ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೈಮೇಲೆ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಸ್ಕ್ಯಾಪೊಪೋಡ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಕೊಂಬಿನಂಥ ಕೊಳವೆ ರೀತಿಯ ಒಂದೇ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪು ಇದೆ. [[ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪು]] ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಂಖಾಕಾರದ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪೂ ಹೊರಕವಚವಿರುವ [[ಶಿರಪಾದಿ|ಶಿರೋಪಾದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಸೆಫಲಾಪೊಡ) ಕೋಣೆಗಳಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಮೆತು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ದೇಹದ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಮ್ಯಾಂಟಲಿನ ಹೊರಪದರದ [[ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುವು. ಚಿಪ್ಪಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಟ್ರೇಕಮ್, ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಿಸ್ಮಾಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ನೆಕ್ರಿಯಸ್ ಪದರಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದರಗಳ ದಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಒಳರಚನೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಇರುವುದುಂಟು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುವಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಅದರ ಚಿಪ್ಪಿಗೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ಚಿಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿ ಜೀವಿಸಲಾರದು. ಪ್ರಾಣಿ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅದರ ಖಾಲಿ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಏಡಿ [[ಶಂಖ]]ವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗೂಡನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಹಚರ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ [[ಕುಟುಕು ಕಣವಂತಗಳು|ಕುಟುಕಕಣವಂತ]] ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಹಾಯಕವಾಗುವುವು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://conchologistsofamerica.org/the-shells/ Conchologists of America] * [http://www.mkohl1.net/FWshells.html Shells of freshwater species] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ]] kfzpaqv8xhz4s9xsamqon7pk17xnwmk 1433962 1433961 2026-10-22T05:01:53Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1433962 wikitext text/x-wiki [[File:Berlin Naturkundemuseum Muscheln.jpg|thumb|upright=1.2|Diversity and variability of shells of molluscs on display.]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳು'''ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಕೆಲವು [[ಜೀವಿ]]ಗಳ ಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿರುವ ಕಠಿಣವಾದ ರಕ್ಷಾಕವಚವನ್ನು ಚಿಪ್ಪು ಎನ್ನುವರು. ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಸ್ಯಗಳು ಕಾಯಿ ಮತ್ತು [[ಬೀಜ]]ಗಳನ್ನೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ [[ಸರೀಸೃಪ]] ಮತ್ತು [[ಪಕ್ಷಿ]]ಗಳ [[ಮೊಟ್ಟೆ]]ಗಳನ್ನೂ [[ಆಮೆ]], [[ಚಿಪ್ಪು ಹಂದಿ]] ಮುಂತಾದ [[ಕಶೇರುಕ]]ಗಳ ಹೊರಮೈಯನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಪೊರಾಮಿನಿಫೆರ, [[ಕಠಿಣ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಠಿಣಚರ್ಮಿ]] [[ಕಂಟಕ ಚರ್ಮಿಗಳು|ಕಂಟಕಚರ್ಮಿ]], [[ಬ್ರ್ಯಾಕಿಯೋಪೊಡ]], [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]] (ಮಾಲಸ್ಕ) ಮುಂತಾದ [[ಅಕಶೇರುಕ]]ಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಪ್ರಸಕ್ತ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ವಿಚಾರವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಸಿದೆ. ==ರಚನೆ== [[File:Shells-IZE-006-Black.jpg|thumb|Variety of Mollusc shells (gastropods: land snail shells and seashells).]] [[File:Amerikanische Bohrmuschel.JPG|thumb|Closed and open shells of a marine [[bivalve]], ''[[False angelwing|Petricola pholadiformis]]''. A [[bivalve shell]] is composed of two hinged valves which are joined by a ligament.]] [[File:Arianta arbustorum - Braunau-1968.jpg|thumb|Four views of a shell of the [[land snail]] ''[[Arianta arbustorum]]'']] [[File:Giant clam or Tridacna gigas.jpg|thumb|The [[giant clam]] (''Tridacna gigas'') is the largest extant species of bivalve. The mantle is visible between the open valves]] ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, [[ಆಕಾರ]], ಪ್ರರೂಪ, ಮಿರುಗುವ ಮೈರಚನೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಕಡಲಿನ ತೀರದಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಸಿಗುವುದರಿಂದಲೂ ಇವು ಮಾನವನನ್ನು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಆಕರ್ಷಿಸಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹಿಂದೆ ಜನ ಇವನ್ನು [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]], [[ಸಲಕರಣೆ]] ಮತ್ತು [[ನಾಣ್ಯ]]ಗಳನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ [[ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್]] ಮತ್ತು ಪ್ಲಿನಿ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಪುರಾತನ ಪಾಂಪೆ ಕಟ್ಟಡದ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು [[ಯೂಕಟಾನ್‍]]ನ ಮಯೂನ್ [[ಪಿರಮಿಡ್|ಪಿರಮಿಡ್ಡಿ]]ನ ಒಂದು ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ಬಹುಶಃ ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಉಳಿಕೆಗಳು ಇವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಐದು ವರ್ಗಗಳಿವೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದಗಳನ್ನುಳಿದು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿವೆ. ಆಂಫಿನ್ಯೂರ ವರ್ಗದ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಕುಟುಂಬದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೈಮೇಲೆ ಫಲಕಗಳಿವೆ. ಸ್ಕ್ಯಾಪೊಪೋಡ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಆನೆಕೊಂಬಿನಂಥ ಕೊಳವೆ ರೀತಿಯ ಒಂದೇ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪು ಇದೆ. [[ಕಪ್ಪೆಚಿಪ್ಪು]] ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಂಖಾಕಾರದ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪೂ ಹೊರಕವಚವಿರುವ [[ಶಿರಪಾದಿ|ಶಿರೋಪಾದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ (ಸೆಫಲಾಪೊಡ) ಕೋಣೆಗಳಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇವೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಮೆತು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ದೇಹದ ಸುತ್ತ ಇರುವ ಮ್ಯಾಂಟಲಿನ ಹೊರಪದರದ [[ಜೀವಕೋಶ]]ಗಳು ಚಿಪ್ಪನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುವು. ಚಿಪ್ಪಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೀತಿಯದು. ಚಿಪ್ಪಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ಪೆರಿಯಾಸ್ಟ್ರೇಕಮ್, ಮಧ್ಯದ ಪ್ರಿಸ್ಮಾಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ನೆಕ್ರಿಯಸ್ ಪದರಗಳಿವೆ. ವಿವಿಧ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪದರಗಳ ದಪ್ಪ ಹಾಗೂ ಒಳರಚನೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿ ಇರುವುದುಂಟು. ==ಉಪಯೋಗಗಳು== ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಪ್ರಾಣಿಯ ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುವಲ್ಲದೆ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಅದರ ಚಿಪ್ಪಿಗೂ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧ ಉಂಟು. ಚಿಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿ ಜೀವಿಸಲಾರದು. ಪ್ರಾಣಿ ಸತ್ತ ಮೇಲೆ ಅದರ ಖಾಲಿ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಕೆಲವು ಸಣ್ಣಪ್ರಾಣಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಏಡಿ [[ಶಂಖ]]ವನ್ನು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಗೂಡನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅನೇಕ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೊತೆ ಸಹಚರ ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಚಿಪ್ಪಿನ ಮೇಲೆ ವಾಸಿಸುವ [[ಕುಟುಕು ಕಣವಂತಗಳು|ಕುಟುಕಕಣವಂತ]] ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಹಾಯಕವಾಗುವುವು. ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [https://conchologistsofamerica.org/the-shells/ Conchologists of America] * [http://www.mkohl1.net/FWshells.html Shells of freshwater species] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ}} [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿ ಅಂಗರಚನಾಶಾಸ್ತ್ರ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] 81whuwptsm99j5hhekuthv8s796phdn 3 187826 1433943 2026-10-21T12:27:49Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433943 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Basavaraj chalawadi}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೭:೫೭, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) eqtnhec7q6839lrjgi5brzjx1rgjzfa 0 187827 1433944 2026-10-21T12:56:54Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು<br /><small>(ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ದೇವಾಲಯ)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | File:Five-st... 1433944 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು<br /><small>(ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ದೇವಾಲಯ)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Five-storied Pagoda - Hōryū-ji - Ikaruga, Nara, Japan - DSC07559.jpg|250px]]<br /><small>ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿಯ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Buddhist Monuments in the Horyu-ji Area |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಇಕಾರುಗಾ, ನಾರಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (i), (ii), (iv), (vi) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೯೯೩ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೫.೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ ಸುಮಾರು ೫೭೦.೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಒಳಗೊಂಡ ದೇವಾಲಯಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿ-ಜಿ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | [[ಜಪಾನ್]] |} '''ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬೌದ್ಧ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ನಾರಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್‌ನ ಇಕಾರುಗಾ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿ-ಜಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯ ಸಮೂಹಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Buddhist Monuments in the Horyu-ji Area |url=https://whc.unesco.org/en/list/660/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-19}}</ref> ಇದನ್ನು ೧೯೯೩ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಇಲ್ಲಿನ ಕೆಲವು ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳು ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಉಳಿದಿರುವ ಮರದ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.<ref name="unesco"/> == ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿ == ಈ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ದೇವಾಲಯದ ೧೪.೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಮತ್ತು ಹೊಕ್ಕಿ-ಜಿ ದೇವಾಲಯದ ೦.೭ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶ ಸೇರಿದೆ; ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ೧೫.೩ ಹೆಕ್ಟೇರ್.<ref name="unesco"/> ಇಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಐವತ್ತರಷ್ಟು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿವೆ; ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಲವತ್ತೆಂಟು ಎಂದು ಹೇಳಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ರಚನೆಗಳು ಏಳನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಕಾಲದವು.<ref name="unesco"/> == ಇತಿಹಾಸ == ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿಯನ್ನು ಸುಮಾರು ೬೦೭ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕುಮಾರ ಶೋತೊಕು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಞಿ ಸುಯಿಕೊ ಇಕಾರುಗಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು; ಇದು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯೋಮೈಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಲು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="bespes">{{cite web |title=Horyu-ji Temple |url=https://article.bespes-jt.com/en/article/horyu-ji-temple/ |website=BESPES-JT |access-date=2026-10-19}}</ref> ಶೋತೊಕು ಜಪಾನಿನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ಆಡಳಿತಗಾರ.<ref name="unesco"/> ಆತ ಸುಮಾರು ೫೯೪ರಿಂದ ೬೨೨ರವರೆಗೆ ರಾಜಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಆಳಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="worldhistory"/> ಆರಂಭದ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ "ವಕಕುಸ ಗರಂ" ಎಂದು ಹೆಸರಿತ್ತು.<ref name="bespes"/> ಸುಮಾರು ೬೭೦ರಲ್ಲಿ ಸಿಡಿಲಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯ ಹಾನಿಗೊಂಡು, ನಂತರ ಪಶ್ಚಿಮ ಆವರಣವಾಗಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.<ref name="bespes"/><ref name="britannica">{{cite web |title=Horyu Temple |url=https://www.britannica.com/topic/Horyu-Temple |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=2026-10-19}}</ref> ಸುಮಾರು ೭೧೦ರ ವೇಳೆಗೆ ಸಂಕೀರ್ಣ ಮತ್ತೆ ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.<ref name="worldhistory">{{cite web |title=Horyuji |url=https://www.worldhistory.org/Horyuji/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-19}}</ref> ಅಸುಕಾ ಕಾಲದ ಬೌದ್ಧ ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಏಕೈಕ ವಿಹಾರ ಇದು ಎಂದೂ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="worldhistory"/> ಇತರ ಮೂಲಗಳು ಸುಮಾರು ೬೦೧ರಿಂದ ೬೦೭ರ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು ಎನ್ನುತ್ತವೆ.<ref name="britannica"/> [[File:Horyuji chumon architecture.jpg|thumb|ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿಯ ಚುಮೋನ್ (ಮಧ್ಯ ದ್ವಾರ)]] == ದೇವಾಲಯ ಆವರಣಗಳು == ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಗಿದೆ: ಪಶ್ಚಿಮದ ಸೈ-ಇನ್, ಅಲ್ಲಿ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ (ಕೊಂಡೊ) ಇವೆ; ಪೂರ್ವದ ತೊ-ಇನ್, ಅಲ್ಲಿ "ಕನಸಿನ ಸಭಾಂಗಣ" (ಯುಮೆದೊನೊ) ಇದೆ.<ref name="allabout">{{cite web |title=Horyu-ji Temple |url=https://allabout-japan.com/en/article/4536/ |website=All About Japan |access-date=2026-10-19}}</ref> ಕೊಂಡೊದಲ್ಲಿ ಶಾಕ್ಯಮುನಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿ, ಕಂಚಿನ ಯಕುಶಿ ಮತ್ತು ಅಮಿದಾ ಬುದ್ಧರ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಿವೆ.<ref name="allabout"/> ಶಾಕ್ಯಮುನಿ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಶಿಲ್ಪಿ ತೊರಿ ಬುಸ್ಸಿ ರಚಿಸಿದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.<ref name="worldhistory"/> ಪಗೋಡದ ಎತ್ತರ ಸುಮಾರು ೩೨.೪೫ ಮೀಟರ್; ಇದನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮರದ ಗೋಪುರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="allabout"/> ಯುಮೆದೊನೊ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ೭೩೯ರಲ್ಲಿ ಶೋತೊಕುವಿನ ಹಿಂದಿನ ಅರಮನೆಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಲಾಯಿತು; ಇಲ್ಲಿ "ಯುಮೆದೊನೊ ಕಣ್ಣನ್" ಎಂಬ ರಹಸ್ಯ ಬುದ್ಧ ಪ್ರತಿಮೆ ಇದೆ.<ref name="allabout"/> ಹೊಕ್ಕಿ-ಜಿಯ ಪಗೋಡವೂ ಈ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣದ ಭಾಗ.<ref name="allabout"/> [[File:Kondo (main hall) (5242656279).jpg|thumb|left|ಕೊಂಡೊ (ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣ)]] == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ == ಇಲ್ಲಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳಲ್ಲಿ ಅಸುಕಾ ಕಾಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು: ಎರಡು ಹಂತದ ವೇದಿಕೆ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬಿದ ಕಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಮೋಡದ ಆಕಾರದ ಆಧಾರಕಟ್ಟುಗಳು.<ref name="worldhistory"/> ಕೊಂಡೊ ಎರಡು ಅಂತಸ್ತಿನ ಹಿಪ್-ಅಂಡ್-ಗೇಬಲ್ ಛಾವಣಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.<ref name="worldhistory"/> ೧೩೭೪, ೧೬೦೩ ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ದುರಸ್ತಿಗಳು ನಡೆದಿವೆ.<ref name="worldhistory"/> ೧೯೪೯ರ ಬೆಂಕಿ ಅಪಘಾತದಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊದ ಮೊದಲ ಮಹಡಿ ಮತ್ತು ಗೋಡೆ ಚಿತ್ರಗಳು ಹಾನಿಗೊಂಡವು; ಈಗಿನ ಚಿತ್ರಗಳು ೧೯೬೦ರ ದಶಕದ ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು.<ref name="allabout"/> [[File:Yumedono (Hall of Dreams) Horyuji.jpg|thumb|ಯುಮೆದೊನೊ (ಕನಸಿನ ಸಭಾಂಗಣ)]] == ಕಲಾ ನಿಧಿಗಳು == ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಗೊತ್ತುಪಡಿಸಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ನೂರೈವತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿಗಳು.<ref name="bespes"/> ೧೯೯೮ರಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮಹಾ ನಿಧಿ ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕುದಾರಾ ಕಣ್ಣನ್ ಮತ್ತು ತಮಾಮುಶಿ ಮಂದಿರದಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="bespes"/> ಕೆಲವು ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಟೋಕಿಯೊ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="britannica"/> ಇಕಾರುಗಾದಲ್ಲಿ ೧೯೪೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯವನ್ನೂ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="britannica"/> [[File:GUZE Kannon Horyuji.JPG|thumb|left|ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿಯ ಕಣ್ಣನ್ ಪ್ರತಿಮೆ]] == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಈ ತಾಣ ಮಾನದಂಡ (i), (ii), (iv) ಮತ್ತು (vi) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಮಾನದಂಡ (vi) ರಾಜಕುಮಾರ ಶೋತೊಕು ಬೌದ್ಧಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ; ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಾತ್ರಿಕರು ಬರತೊಡಗಿದರು.<ref name="unesco"/> ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯ ೧೮೯೫ರಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.<ref name="unesco"/> ಸ್ಮಾರಕಗಳನ್ನು ೧೯೫೦ರ ಕಾನೂನಿನಡಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳೆಂದು ರಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅವುಗಳ ಮಾಲೀಕತ್ವ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳದ್ದು.<ref name="unesco"/> ಬೆಂಕಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನೀರಿನ ಕೊಳವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಿಡಿಲು ನಿರೋಧಕಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಇಲಾಖೆ, ನಾರಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್ ಮತ್ತು ಇಕಾರುಗಾ ಪಟ್ಟಣ ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಸ್ಮಾರಕಗಳ ಅಧಿಕೃತತೆ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.<ref name="unesco"/> [[File:Horyuji June 2019.jpg|thumb|ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ದೇವಾಲಯ ಆವರಣ]] == ಭೇಟಿ == ಹೋರ್ಯೂ-ಜಿ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ನಿಮಿಷದ ನಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಎಂಟು ನಿಮಿಷದ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ.<ref name="bespes"/> ಸಂಪೂರ್ಣ ಆವರಣ ನೋಡಲು ಒಂದೂವರೆಯಿಂದ ಎರಡು ಗಂಟೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="bespes"/> ದೇವಾಲಯ ಆವರಣ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಎಂಟು ಗಂಟೆಯಿಂದ ಸಂಜೆ ಐದು ಗಂಟೆಯವರೆಗೆ ತೆರೆದಿರುತ್ತದೆ; ನವೆಂಬರ್‌ನಿಂದ ಫೆಬ್ರವರಿವರೆಗೆ ಮುಚ್ಚುವ ಸಮಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂಚೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.<ref name="bespes"/> == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> 9q0qsksaxx68zywz5p1farbfgradflp 3 187828 1433946 2026-10-21T13:47:25Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433946 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Purvihgowda}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೯:೧೭, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) o8ca0dscdylft5ti91xr7r74iy7j6ix 0 187829 1433948 2026-10-21T17:02:44Z Cmariejoseph 913 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369504562|Diocese of Cuddapah]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1433948 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese|jurisdiction=ಡಯಾಸಿಸ್‌|name=ಕಡಪಾ|latin=Dioecesis kadapahensis|country={{flag|India}}|metropolitan=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|Hyderabad]]|province=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|Hyderabad]]|rite=[[Latin Church|Latin Rite]]|deaneries=೫|cathedral=ಸಂತ ಮೇರಿ ಕಥೀಡ್ರಲ್‌, ಮರಿಯಾಪುರಂ|cocathedral=|parishes=೬೬|priests=೧೪೭|area_km2=೧೫,೩೫೯|population=೬,೭೭೨,೨೬೫|population_as_of=2013|catholics=1,34,145|catholics_percent=2.0|pope={{Incumbent pope}}|bishop=ಸಾಗಿನಾಲಾ ಪೌಲ್‌ ಪ್ರಕಾಶ್|metro_archbishop=ಅಂತೋಣಿ ಪೂಲ|vicar_general=ರೆವರೆಂಡ್‌ ಫಾದರ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ರಾವ್‌ ಎಂ. ಡಿ.|coadjutor=|auxiliary_bishops=|website=[https://www.cuddapahdiocese.org/ Website of the Diocese]|denomination=ರೋಮನ್‌ ಕಥೋಲಿಕ}} '''ರೋಮನ್ ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಫ್ ಕಡಪಾ''' ( {{Langx|la|kadapahensis}} ) ಭಾರತದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಕಡಪ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ , ಡಯಾಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೧೫೮೦ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸುಮಾರು ೬೬ ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == * ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬: ನೆಲ್ಲೂರು ಡಯಾಸಿಸ್ ನಿಂದ ಕಡಪ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ನಾಯಕತ್ವ == * ಕಡಪಾ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು ( ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಿಧಿ ) ** ಬಿಷಪ್ [[Gali Bali|ಗಾಲಿ ಬಾಲಿ]] (೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ ೦೮ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೨೫) ** ಬಿಷಪ್ ಗಲ್ಲೇಲ ಪ್ರಸಾದ್ (೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ ರಿಂದ ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮) ** ಬಿಷಪ್ ದೊರಬೋಯಿನಾ ಮೋಸೆಸ್ ಪ್ರಕಾಶಂ (೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬) ** ಬಿಷಪ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲ್ಲವರಪು (೨೨ ಮೇ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨) ** ಬಿಷಪ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಅರುಲಿಯಾ ಸೋಮವರಪು (೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೯೮) == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{reflist}} ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕುಪ್ಪಂನಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಡಯಾಸಿಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಕುಪ್ಪಂ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಕಡಪ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/cudd0.htm GCatholic.org] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dcudd.html ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] 50xq4w5kc7kmf4xymw5f7ta94tftzhz 1433949 1433948 2026-10-21T17:06:12Z Cmariejoseph 913 "[[:en:Special:Redirect/revision/1369504562|Diocese of Cuddapah]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1433949 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese|jurisdiction=ಡಯಾಸಿಸ್‌|name=ಕಡಪಾ|latin=Dioecesis kadapahensis|country={{flag|India}}|metropolitan=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|Hyderabad]]|province=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|Hyderabad]]|rite=[[Latin Church|Latin Rite]]|deaneries=೫|cathedral=ಸಂತ ಮೇರಿ ಕಥೀಡ್ರಲ್‌, ಮರಿಯಾಪುರಂ|cocathedral=|parishes=೬೬|priests=೧೪೭|area_km2=೧೫,೩೫೯|population=೬,೭೭೨,೨೬೫|population_as_of=2013|catholics=1,34,145|catholics_percent=2.0|pope={{Incumbent pope}}|bishop=ಸಾಗಿನಾಲಾ ಪೌಲ್‌ ಪ್ರಕಾಶ್|metro_archbishop=ಅಂತೋಣಿ ಪೂಲ|vicar_general=ರೆವರೆಂಡ್‌ ಫಾದರ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ರಾವ್‌ ಎಂ. ಡಿ.|coadjutor=|auxiliary_bishops=|website=[https://www.cuddapahdiocese.org/ Website of the Diocese]|denomination=ರೋಮನ್‌ ಕಥೋಲಿಕ}} '''ಕಡಪಾ ರೋಮನ್ ಕಥೋಲಿಕ ಡಯಾಸಿಸ್''' ( {{Langx|la|kadapahensis}} ) ಭಾರತದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಕಡಪ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ , ಡಯಾಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೧೫೮೦ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸುಮಾರು ೬೬ ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == * ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬: ನೆಲ್ಲೂರು ಡಯಾಸಿಸ್ ನಿಂದ ಕಡಪ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ನಾಯಕತ್ವ == * ಕಡಪಾ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಿಧಿ) ** ಬಿಷಪ್ [[Gali Bali|ಗಾಲಿ ಬಾಲಿ]] (೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ ೦೮ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೨೫) ** ಬಿಷಪ್ ಗಲ್ಲೇಲ ಪ್ರಸಾದ್ (೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ ರಿಂದ ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮) ** ಬಿಷಪ್ ದೊರಬೋಯಿನಾ ಮೋಸೆಸ್ ಪ್ರಕಾಶಂ (೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬) ** ಬಿಷಪ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲ್ಲವರಪು (೨೨ ಮೇ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨) ** ಬಿಷಪ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಅರುಲಿಯಾ ಸೋಮವರಪು (೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೯೮) == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{reflist}} ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕುಪ್ಪಂನಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಡಯಾಸಿಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಕುಪ್ಪಂ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಕಡಪ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/cudd0.htm GCatholic.org] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dcudd.html ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] p5elxtamaksdgp07zsy2bgb1kd9uidd 1433981 1433949 2026-10-22T09:46:26Z Cmariejoseph 913 1433981 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese|jurisdiction=ಡಯಾಸಿಸ್‌|name=ಕಡಪಾ|latin=Dioecesis kadapahensis|ದೇಶ={{flag|India}}|ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|Hyderabad]]|ಪ್ರಾಂತ್ಯ=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|ಹೈದರಾಬಾದ್]]|ವಿಧಿ=[[Latin Church|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ರೈಟ್]]|ವಲಯಗಳು=೫|ಕಥೀಡ್ರಲ್=ಸಂತ ಮೇರಿ ಕಥೀಡ್ರಲ್‌, ಮರಿಯಾಪುರಂ|cocathedral=|ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳು=೬೬|ಗುರುಗಳು=೧೪೭|ವಿಸ್ತೀರ್ಣ_km2=೧೫,೩೫೯|ಜನಸಂಖ್ಯೆ=೬,೭೭೨,೨೬೫|population_as_of=2013|ಕಥೋಲಿಕರು=1,34,145|catholics_percent=2.0|pope={{Incumbent pope}}|ಬಿಷಪ್=ಸಾಗಿನಾಲಾ ಪೌಲ್‌ ಪ್ರಕಾಶ್|ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್=ಅಂತೋಣಿ ಪೂಲ|ವಿಕಾರ್‌ ಜನರಲ್=ರೆವರೆಂಡ್‌ ಫಾದರ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ರಾವ್‌ ಎಂ. ಡಿ.|coadjutor=|auxiliary_bishops=|website=[https://www.cuddapahdiocese.org/ Website of the Diocese]|ಪಂಥ=ರೋಮನ್‌ ಕಥೋಲಿಕ}} '''ಕಡಪಾ ರೋಮನ್ ಕಥೋಲಿಕ ಡಯಾಸಿಸ್''' ({{Langx|la|kadapahensis}}) ಭಾರತದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಕಡಪಾ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ , ಡಯಾಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೧೫೮೦ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸುಮಾರು ೬೬ ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == * ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬: ನೆಲ್ಲೂರು ಡಯಾಸಿಸ್ ನಿಂದ ಕಡಪ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ನಾಯಕತ್ವ == * ಕಡಪಾ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಿಧಿ) ** ಬಿಷಪ್ [[Gali Bali|ಗಾಲಿ ಬಾಲಿ]] (೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ ೦೮ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೨೫) ** ಬಿಷಪ್ ಗಲ್ಲೇಲ ಪ್ರಸಾದ್ (೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ ರಿಂದ ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮) ** ಬಿಷಪ್ ದೊರಬೋಯಿನಾ ಮೋಸೆಸ್ ಪ್ರಕಾಶಂ (೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬) ** ಬಿಷಪ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲ್ಲವರಪು (೨೨ ಮೇ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨) ** ಬಿಷಪ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಅರುಲಿಯಾ ಸೋಮವರಪು (೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೯೮) == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{reflist}} ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕುಪ್ಪಂನಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಡಯಾಸಿಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಕುಪ್ಪಂ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಕಡಪ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/cudd0.htm GCatholic.org] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dcudd.html ಕ್ಯಾಥೋಲಿಕ್ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] 4twoa1e2i4d6b7ogfqrhe02a4zlm9kf 1434001 1433981 2026-10-22T11:01:06Z Cmariejoseph 913 1434001 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese|jurisdiction=ಡಯಾಸಿಸ್‌|name=ಕಡಪಾ|latin=Dioecesis kadapahensis|ದೇಶ={{flag|India}}|ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|ಹೈದರಾಬಾದ್]]|ಪ್ರಾಂತ್ಯ=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|ಹೈದರಾಬಾದ್]]|ವಿಧಿ=[[Latin Church|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ರೈಟ್]]|ವಲಯಗಳು=೫|ಕಥೀಡ್ರಲ್=ಸಂತ ಮೇರಿ ಕಥೀಡ್ರಲ್‌, ಮರಿಯಾಪುರಂ|cocathedral=|ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳು=೬೬|ಗುರುಗಳು=೧೪೭|ವಿಸ್ತೀರ್ಣ_km2=೧೫,೩೫೯|ಜನಸಂಖ್ಯೆ=೬,೭೭೨,೨೬೫|population_as_of=2013|ಕಥೋಲಿಕರು=1,34,145|catholics_percent=2.0|pope={{Incumbent pope}}|ಬಿಷಪ್=ಸಾಗಿನಾಲಾ ಪೌಲ್‌ ಪ್ರಕಾಶ್|ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್=ಅಂತೋಣಿ ಪೂಲ|ವಿಕಾರ್‌ ಜನರಲ್=ರೆವರೆಂಡ್‌ ಫಾದರ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ರಾವ್‌ ಎಂ. ಡಿ.|coadjutor=|auxiliary_bishops=|website=[https://www.cuddapahdiocese.org/ ಕಡಪಾ ಡಯಾಸೀಸ್‌ ಜಾಲತಾಣ]|ಪಂಥ=ರೋಮನ್‌ ಕಥೋಲಿಕ}} '''ಕಡಪಾ ರೋಮನ್ ಕಥೋಲಿಕ ಡಯಾಸಿಸ್''' ({{Langx|la|kadapahensis}}) ಭಾರತದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಕಡಪಾ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ , ಡಯಾಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೧೫೮೦ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸುಮಾರು ೬೬ ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == * ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬: ನೆಲ್ಲೂರು ಡಯಾಸಿಸ್ ನಿಂದ ಕಡಪ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ನಾಯಕತ್ವ == * ಕಡಪಾ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಿಧಿ) ** ಬಿಷಪ್ ಗಾಲಿ ಬಾಲಿ (೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ ೦೮ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೨೫) ** ಬಿಷಪ್ ಗಲ್ಲೇಲ ಪ್ರಸಾದ್ (೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ ರಿಂದ ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮) ** ಬಿಷಪ್ ದೊರಬೋಯಿನಾ ಮೋಸೆಸ್ ಪ್ರಕಾಶಂ (೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬) ** ಬಿಷಪ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲ್ಲವರಪು (೨೨ ಮೇ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨) ** ಬಿಷಪ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಅರುಲಿಯಾ ಸೋಮವರಪು (೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೯೮) == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{reflist}} ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕುಪ್ಪಂನಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಡಯಾಸಿಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಕುಪ್ಪಂ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಕಡಪ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/cudd0.htm GCatholic.org] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dcudd.html ಕಥೋಲಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] jp6hg925ziihjf0x1d4ma6rawo823qp 1434002 1434001 2026-10-22T11:04:38Z A826 72368 1434002 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese|jurisdiction=ಡಯಾಸಿಸ್‌|name=ಕಡಪ|latin=Dioecesis kadapahensis|ದೇಶ={{flag|India}}|ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|ಹೈದರಾಬಾದ್]]|ಪ್ರಾಂತ್ಯ=[[Roman Catholic Archdiocese of Hyderabad|ಹೈದರಾಬಾದ್]]|ವಿಧಿ=[[Latin Church|ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ರೈಟ್]]|ವಲಯಗಳು=೫|ಕಥೀಡ್ರಲ್=ಸಂತ ಮೇರಿ ಕಥೀಡ್ರಲ್‌, ಮರಿಯಾಪುರಂ|cocathedral=|ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳು=೬೬|ಗುರುಗಳು=೧೪೭|ವಿಸ್ತೀರ್ಣ_km2=೧೫,೩೫೯|ಜನಸಂಖ್ಯೆ=೬,೭೭೨,೨೬೫|population_as_of=2013|ಕಥೋಲಿಕರು=1,34,145|catholics_percent=2.0|pope={{Incumbent pope}}|ಬಿಷಪ್=ಸಾಗಿನಾಲಾ ಪೌಲ್‌ ಪ್ರಕಾಶ್|ಮೆಟ್ರೊಪಾಲಿಟನ್‌ ಆರ್ಚ್‌ ಬಿಷಪ್=ಅಂತೋಣಿ ಪೂಲ|ವಿಕಾರ್‌ ಜನರಲ್=ರೆವರೆಂಡ್‌ ಫಾದರ್‌ ಪ್ರಸಾದ್‌ ರಾವ್‌ ಎಂ. ಡಿ.|coadjutor=|auxiliary_bishops=|website=[https://www.cuddapahdiocese.org/ ಕಡಪ ಡಯಾಸೀಸ್‌ ಜಾಲತಾಣ]|ಪಂಥ=ರೋಮನ್‌ ಕಥೋಲಿಕ}} '''ಕಡಪ ರೋಮನ್ ಕಥೋಲಿಕ ಡಯಾಸಿಸ್''' ({{Langx|la|kadapahensis}}) ಭಾರತದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಕಡಪ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ , ಡಯಾಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೧೫೮೦ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸುಮಾರು ೬೬ ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == * ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬: ನೆಲ್ಲೂರು ಡಯಾಸಿಸ್ ನಿಂದ ಕಡಪ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ನಾಯಕತ್ವ == * ಕಡಪ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಿಧಿ) ** ಬಿಷಪ್ ಗಾಲಿ ಬಾಲಿ (೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ ೦೮ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೨೫) ** ಬಿಷಪ್ ಗಲ್ಲೇಲ ಪ್ರಸಾದ್ (೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ ರಿಂದ ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮) ** ಬಿಷಪ್ ದೊರಬೋಯಿನಾ ಮೋಸೆಸ್ ಪ್ರಕಾಶಂ (೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬) ** ಬಿಷಪ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲ್ಲವರಪು (೨೨ ಮೇ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨) ** ಬಿಷಪ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಅರುಲಿಯಾ ಸೋಮವರಪು (೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೯೮) == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{reflist}} ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕುಪ್ಪಂನಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಡಯಾಸಿಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಕುಪ್ಪಂ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಕಡಪ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/cudd0.htm GCatholic.org] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dcudd.html ಕಥೋಲಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] cztovuwc9hnq088vfrpjecj1pap9k2x 1434005 1434002 2026-10-22T11:57:45Z A826 72368 1434005 wikitext text/x-wiki {{Infobox diocese |jurisdiction = ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯ |name = ಕಡಪಾ |latin = Dioecesis kadapahensis |country = {{flag|India}} |metropolitan = ಹೈದರಾಬಾದ್ |province = ಹೈದರಾಬಾದ್ |rite = ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಆಚರಣೆ |deaneries = 5 |cathedral = ಸಂತ ಮೇರಿ ಕ್ಯಾಥೀಡ್ರಲ್, ಮರಿಯಾಪುರಂ |cocathedral = |parishes = 66 |priests = 147 |area_km2 = 15,359 |population = 6,772,265 |population_as_of = 2013 |catholics = 1,34,145 |catholics_percent= 2.0 |pope = {{Incumbent pope}} |bishop = ಸಗಿನಾಲ ಪಾಲ್ ಪ್ರಕಾಶ್ |metro_archbishop = ಆಂಥೋನಿ ಪೂಲಾ |vicar_general = ರೆವ್. ಫಾ. ಪ್ರಸಾದ್ ರಾವ್ ಎಂ ಡಿ |coadjutor = |auxiliary_bishops= |website = [https://www.cuddapahdiocese.org/ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಜಾಲತಾಣ] |denomination=}} '''ಕಡಪ ರೋಮನ್ ಕಥೋಲಿಕ ಡಯಾಸಿಸ್''' ({{Langx|la|kadapahensis}}) ಭಾರತದ ಹೈದರಾಬಾದ್‌ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ [[ಕಡಪ]] ನಗರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ , ಡಯಾಸಿಸ್‌ನಲ್ಲಿ ೮೧೫೮೦ ಕ್ಯಾಥೊಲಿಕರಿಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸುಮಾರು ೬೬ ಧರ್ಮಕೇಂದ್ರಗಳಿವೆ. == ಇತಿಹಾಸ == * ೧೯ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬: ನೆಲ್ಲೂರು ಡಯಾಸಿಸ್ ನಿಂದ ಕಡಪ ಡಯಾಸಿಸ್ ಆಗಿ ಬೇರ್ಪಟ್ಟು ಹೊಸದಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. == ನಾಯಕತ್ವ == * ಕಡಪ ಬಿಷಪ್‌ಗಳು (ಲ್ಯಾಟಿನ್ ವಿಧಿ) ** ಬಿಷಪ್ ಗಾಲಿ ಬಾಲಿ (೧೧ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮ ರಿಂದ ೦೮ ಮಾರ್ಚ್‌ ೨೦೨೫) ** ಬಿಷಪ್ ಗಲ್ಲೇಲ ಪ್ರಸಾದ್ (೩೧ ಜನವರಿ ೨೦೦೮ ರಿಂದ ೧೦ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೧೮) ** ಬಿಷಪ್ ದೊರಬೋಯಿನಾ ಮೋಸೆಸ್ ಪ್ರಕಾಶಂ (೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨ ರಿಂದ ೭ ಡಿಸೆಂಬರ್ ೨೦೦೬) ** ಬಿಷಪ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಮಲ್ಲವರಪು (೨೨ ಮೇ ೧೯೯೮ ರಿಂದ ೨೬ ಜುಲೈ ೨೦೦೨) ** ಬಿಷಪ್ ಅಬ್ರಹಾಂ ಅರುಲಿಯಾ ಸೋಮವರಪು (೨೮ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೭೬ ರಿಂದ ೨೪ ಜನವರಿ ೧೯೯೮) == ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು == {{ಉಲ್ಲೇಖಗಳು}}{{reflist}} ಚಿತ್ತೂರು ಜಿಲ್ಲೆ ಕುಪ್ಪಂನಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಹೊಸ ಡಯಾಸಿಸ್ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಲಿದೆ. ಕುಪ್ಪಂ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯವು ಧರ್ಮಪುರಿ ಮತ್ತು ಕಡಪ ಧರ್ಮಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ. == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [http://www.gcatholic.org/dioceses/diocese/cudd0.htm GCatholic.org] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] * [http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dcudd.html ಕಥೋಲಿಕ ಶ್ರೇಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ] [[ವಿಕಿಪೀಡಿಯ:ಪರಿಶೀಲನಾರ್ಹತೆ|{{Sup|[''self-published'']}}]] muwlrh0wop05oduuwijlz6f8vq8n7rp 3 187830 1433951 2026-10-21T18:01:22Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433951 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ArunRahul}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೨೩:೩೧, ೨೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) az7qbr6uco1g274ewu1j8ldcg25tfl8 3 187831 1433952 2026-10-22T02:12:55Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433952 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Siddamma M Devpur}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೦೭:೪೨, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 9gh2bqg68orjtffqwleq5jmcmngb76m 0 187832 1433954 2026-10-22T04:03:41Z VASANTH S.N. 728 ಹೊಸ ಲೇಖನ 1433954 wikitext text/x-wiki [[File:Calliostoma tigris.JPG|thumb|[[gastropod shell|Shell]] of ''[[Maurea tigris]]'', the tiger top snail]] [[File:Sea shell (Trinidad & Tobago 2009).jpg|thumb|Shell of ''[[Lobatus gigas]]'', the queen conch]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''' [[ನಾಣ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ|ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸದಂತೆ ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚಿನದು. ಇವುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರ್ಯ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಬಹು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೊಸ [[ದ್ವೀಪ]] ಗಳಿಂದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಹೊಸ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಯಿತು. ಅವನ್ನು ಸಿರಿವಂತ ವರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಂಡರು. 1850-60ರಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸ ವಿಫುವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಹರಾಜೂ ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬರತೊಡಗಿ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿಗೆ 50-60 ಪೌಂಡು ಮೌಲ್ಯವಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ವೊಲುಟಜುನೋನಿಯ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ ಅದರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಾದಮೇಲೆ 5 ಪೌಂಡಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದರಂತಯೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ತಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಕಾರ, ಮೈರಚನೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದಲೂ ಬಹುಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳಿಂದಲೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕಾರ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ==ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮಾದರಿಗಳು== [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]]ಗಳು ಜಲ ಮತ್ತು ನೆಲವಾಸಿಗಳೆರಡೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಜಲವಾಸಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುಪಾಲು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹು ಅಪರೂಪದ, ಅಂದದ, ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುವು. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳೆಂದರೆ ಸೈಪ್ರಿಡೀ ([[ಕವಡೆ|ಕವಡೆಗ]]ಳು), ಕೋನಡೀ ([[ಶಂಖ]]ಗಳು) ವಲ್ಯೂಟಿಡೀ (ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು) ಮತ್ತು ಮ್ಯೂರಿಸಿಡೀ (ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು); ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಅತಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವೆಂದರೆ ಕಡಲ ಶೋಭೆ (ಗ್ಲೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ) ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕೋನಸ್ ಗ್ಲೋರಿಯ ಮಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪು. ಇಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದ ಈ ತೆರನ ಸುಮಾರು 30 ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ 1250 [[ಡಾಲರ್]] ಇತ್ತು. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರ]]ವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಆಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಅಪರೂಪ, ಕೆಲವು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಬಲು ಹೇರಳ. [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ರುವ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರ ಪೂರ್ತಿ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಂದದ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಗುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಯವಾದ ಹೊಳಪು ರಂಗಿನ ಆಲಿವಿಡೀ (ಆಲಿವ್ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ನಾಟಿಸಿಡೀ (ಚಂದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಸ್ಟ್ರಾಂಬಿಡೀ (ಸ್ಟ್ರೌಂಬ್‍ಗಳು), ಟೆರೆಬ್ರಿಡೀ (ಶಕುನ ಚಿಪ್ಪುಗಳು) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜೋಡಿಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು, ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗೆ ಲಿಟೊರಿನಿಡೀ (ಪೆರಿವಿಂಕಲ್), ಟರ್ಬೊ (ರುಮಾಲು ಚಿಪ್ಪು) ಮತ್ತು ಲಿಂಪೆಟ್‍ಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರುಳಿಸುತ್ತುವ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಿಕ್ಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಕನಿಷ್ಠ ರೇಖೆಯಾಚೆಯ ನೆರಿಟಿಕ್ ವಲಯದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದಾಗ ತೀರಕ್ಕೆ ಒಗೆಯಲ್ಪಡುವುವು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗಿಂತ ಅಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ. ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಬೆಲೆಯ ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು, ಶಂಖಗಳು, ಕವಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು ಇವೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರಲು ವಿಶೇಷ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಖರ್ಚಿನದು ಕೂಡ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಕಾರನಿಗೆ ಇವು ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ|ಸೀಗಡಿ]] ಅಥವಾ [[ಮೀನು]]ಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೂಲಂಗಿ]] ಆಕಾರದ ಚಿಪ್ಪಿರುವ ಬ್ಯೂಸಿಕಾನ್ ಕೊಯಾರ್ಕ್‍ಟೇಟಮ್. ==ಶೇಖರಣೆ== [[File:Seashell vendor.jpeg|thumb|A vendor in [[Tanzania]] with a variety of large [[seashell]]s for sale]] ಆಳ ನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳಾದ ಹ್ಯಾಡಕ್ ಮತ್ತು [[ಕಾಡ್ ಮೀನು]]ಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಡೆಯದ ಹಾಗೂ ಶುಭ್ರವಾದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಫುಲ್ಟನ್ ಕವಡೆ (ಸೈಪ್ರಿಯ ಫುಲ್ಟೋನಿ) ಮುಂತಾದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧದಿಂದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವರು. ಹವಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಶಿರೋಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಿಲಸ್ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಈ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಯ ಚಿಪ್ಪು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಭೂ ವಾಸಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ನೆರಳು]], ತೇವ ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ]] ದೊರೆಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಲೆಲ್ಲ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಣ್ಣವು ಮತ್ತು ಸರಳ. ಇವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದುವಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸುವ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಗೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ.ಕೆಲವು ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇರುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಗ್ವಸ್ ಎಂಬ ಮರಶಂಖ [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾಪುವ]]ದ ಪಾಪೈನ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿ]]ನ ಹೆಲೆಕೊಸ್ಟೈಲ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಅಖಾಟಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು. ಇವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಅನೇಕ ಅನನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನೂ ಅಪಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ಲಾರಿಡದ ಮರಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಾದ ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ಹಾವು, ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಮುಂತಾದ ವಿಷಸರ್ಪಗಳೂ [[ಸೊಳ್ಳೆ]]ಗಳೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಬಲುಕಷ್ಟ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿರುವುದು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೆಲವು [[ನದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಒಳಮೈ ಮಯತ್ತಿನ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗಂತಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಯಂತಿರುವ ಏಣುಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಗುಂಡಿ]]ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತವಾಗಿವೆ. ==ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯ== [[File:Illustrations of various sea shells Wellcome L0060694.jpg | thumb|right | Sea shells from ''Recreatione dell'occhio e della mente'' by Filippo Bonanni]] ಬಹುತೇಕ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ಅಭಿರುಚಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರಿಸರ, ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಬೇದಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶೇಖರಿಸುವರು. ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನ ಯಥಾರ್ಥದರ್ಶನವನ್ನೂ ನೀಡುವುದು. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರ ಹಾಗೆ ಭೂಚರ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಸುಲಭ. ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಎಲ್ಲ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಅಭಿರುಚಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ತಳಹದಿ ಆಗಬಹುದು. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಾಗುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುವು. ಆದರೆ ಯಾವ ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಒಂದೇ ತರಹ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಿಪರೀತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬೇದದ ಬಹುರೂಪಗಳೆಂದು ಅವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹವ್ಯಾಸ ಮಿಕ್ಕ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚೋದಕವೆನಿಸಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮೊದಲು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅನೇಕರು ಈಗ ಚಿಪ್ಪು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ. ಕೀಟಗಳಾದ [[ಚಿಟ್ಟೆ]], [[ಜೀರುಂಡೆ]] ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಜಾಗರೂಕತೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಖನಿಜ]]ಗಳಷ್ಟು ಭಾರವಿಲ್ಲ. ಇವಕ್ಕೆ [[ಕೀಟ]]ಗಳ ಅಥವಾ [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ಗಳ ಕಾಟವಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುಚಿಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಮೇಜಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬೀರುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ವರ್ಷಾನುಕಾಲ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಡದೆ ಇರುವುವು. ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ== '''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ''' ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ .ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ ; ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾಂಕಾಲಜಿಯು ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿ]]ನ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪಾಡ್‌ನ ಒಪೆರ್ಕ್ಯುಲಮ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ . ಜೀವಿಯ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ , ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಈಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪುರಾತನ ಅಧ್ಯಯನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ಜಾತಿಗಳ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಒಣ ವಸ್ತು (ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[File:Lister Martin conchs 1770.png|thumb|200px|right|A plate from Lister's book, showing what he calls ''[[buccinis]] shells'']] [[Georg Eberhard Rumphius|George Rumpf]] ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ( ಬಸವನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ), ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ (ಉದಾ. ಕ್ಲಾಮ್‌ಗಳು ), ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ (ಚಿಟಾನ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಪೊಡಾ (ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳು). ನಾಟಿಲೋಡಿಯಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ . ಸಮುದ್ರ ಸ್ಲಗ್ ನುಡಿಬ್ರಾಂಚ್‌ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ==ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ== ''ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕ'' ಮತ್ತು ''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜ; ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಜನರು ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರನ್ನು (ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ) ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾದ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು. [[ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞ]]ರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದಿಂದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಾಗರದ ಚಿಪ್ಪಿನ ಹಾರಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪಿನ [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]]ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ನವೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು . ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾದವು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು 1681 ರಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಪಾದ್ರಿ ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಬೊನಾನಿ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ಅಟ್ಲಾಸ್ ''ರಿಕ್ರಿಯಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್'ಒಚ್ಚಿಯೋ ಎಟ್ ಡೆಲ್ಲಾ ಮೆಂಟೆ ನೆಲ್'ಒಸ್ಸರ್ವಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್ಲೆ ಚಿಯೋಸಿಯೋನ್'' ("ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಪುನರ್ಮಿಲನ") ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. 1692 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊರಮ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು , ಇದು 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆತ್ತಿದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಗ್ರ ಸಂಯೋಗ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ . ಜಾರ್ಜ್ ರಂಪ್ಫ್ , ಅಥವಾ "ರಂಫಿಯಸ್", (1627–1702) ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು "ಒಂದೇ ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" (ಆಧುನಿಕ ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ , ಲಿಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಬಲೋನ್ ), "ಬಸವನ ಅಥವಾ ಚಕ್ರಗಳು" ( ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ), ಮತ್ತು "ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" ( ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ ) ಎಂಬ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಅವರು ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಂಪ್ಫ್‌ನ ಹಲವು ಪದಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್]] ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು . ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ದ್ವಿಪದ ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ರಾಂತಿಗೊಳಿಸಿತು . ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ವಿವರಿಸಿದ ಸರಿಸುಮಾರು 4,000 ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆರುನೂರ ಎಂಬತ್ತಮೂರು ಈಗ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಫೈಲಾಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. <ref name="Ref_">{{cite web|url=http://www.jaxshells.org/|title=Jacksonville Shells – WWW.JAXSHELLS.ORG|work=jaxshells.org|access-date=2008-09-28|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802090848/http://www.jaxshells.org/|url-status=live}}</ref>ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದವನ್ನು 1770 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೆಫಾರ್ಡಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮೆಂಡೆಸ್ ಡ ಕೋಸ್ಟಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು , ಅವರು 1776 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಂಖಾಲಜಿ: ಅಥವಾ, ಆನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದಿ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ==ಅಧ್ಯಯನ== ೧೭೦೦ ರಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್ ಮಾವೆ (೧೭೬೪–೧೮೨೯) ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪುಸ್ತಕ, ''ದಿ ವಾಯೇಜರ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಶೆಲ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಪೈಲಟ್'' , ಹಾಗೆಯೇ ''ದಿ ಲಿನ್ನಿಯನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಫ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು'' ರಚಿಸಿದರು . ಹಗ್ ಕ್ಯೂಮಿಂಗ್ (೧೭೯೧–೧೮೬೫) ಅವರ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳ ಹಲವಾರು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಥಾಮಸ್ ಸೇ ಅವರು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಗಳು ಆಫ್ ದಿ ಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ, ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ಕಲರ್ಡ್ ಫಿಗರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ಸ್, ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ನೇಚರ್ ಎಂಬ'' ಮೂಲಭೂತ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೮೩೦–೧೮೩೪). ಆರ್. ಟಕರ್ ಅಬಾಟ್ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೈಲಿ-ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೀಶೆಲ್ಸ್'' , ''ಸೀಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀಶೆಲ್'' . ಜಾನ್ ಡುಪಾಂಟ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ಡೆಲವೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅವರ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹಿರೋಹಿಟೊ ಕೂಡ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹವ್ಯಾಸಿ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. 1950 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾಯ್ಸ್ ಅಲನ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು ''<ref>{{Cite web |title=Joyce Allan, Conchologist |url=https://australian.museum/about/history/people/joyce-allan-conchologist/ |access-date=2022-10-25 |website=The Australian Museum |language=en |archive-date=2016-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222075032/http://australianmuseum.net.au/joyce-allan-conchologist |url-status=live }}</ref>.'' ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದ್ದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. == ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾಗಿವೆ. {{As of|2020}}ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿತು, ಇದು ಸುಮಾರು 50,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು <ref name="Sierwald2018">{{cite journal |last1=Sierwald |first1=P. |last2=Bieler |first2=R. |last3=Shea |first3=E.K. |last4=Rosenberg |first4=G. |title=Mobilizing Mollusks: Status Update on Mollusk Collections in the U.S.A. and Canada |journal=American Malacological Bulletin |date=1 December 2018 |volume=36 |issue=2 |pages=177 |doi=10.4003/006.036.0202|bibcode=2018AMalB..36..177S |doi-access=free }}</ref> representing perhaps 50,000 species.<ref>{{Cite web|title=A one-of-a-kind shell collection|url=https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|access-date=2020-11-03|website=Burke Museum|language=en|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018222150/https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|url-status=live}}</ref> ಹೊಂದಿದೆ. ಬರ್ಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕೂಡ 2013 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಫಿಲ್ ನುಡೆಲ್‌ಮನ್ ದಾನ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 100,000 ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು 24,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === * [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] * [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ ಸ್ಯಾನಿಬೆಲ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೈಲಿ - ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ : ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೆರೈನ್ ಲೈಫ್ ಸೆಂಟರ್, ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆರೈನ್ ಬಯಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ . * ಡೆನ್ವರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನೇಚರ್ & ಸೈನ್ಸ್ , ಡೆನ್ವರ್ , ಕೊಲೊರಾಡೋ : ಸರಿಸುಮಾರು 17,500 ಶೆಲ್ ಲಾಟ್‌ಗಳು. * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ -ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] , ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ]] - ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ <ref name="Sierwald2018" /> === ಯುರೋಪ್ === * [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] , [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]] - ನ್ಯಾಚುರಿಸ್ಟೋರಿಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ * [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] , [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]] - ರಾಯಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ , ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. * [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] , [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] - ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿ'ಹಿಸ್ಟೋಯಿರ್ ನೇಚರ್ 900,000 ಲಾಟ್ಸ್, 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು ref>{{cite web |title=Marine, terrestrial, and freshwater molluscs |url=https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |publisher=Muséum national d'Histoire naturelle |access-date=15 September 2020 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918150740/https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |url-status=live }}</ref> * [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] - ನ್ಯಾಚುರ್‌ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸೆಂಕೆನ್‌ಬರ್ಗ್ , 700,000 ಲಾಟ್ಸ್ (33,000 ಲಿವಿಂಗ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ, 12,000 ಫಾಸಿಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ) <ref>{{cite web |title=Malacology Collection |url=https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |publisher=Senckenberg |access-date=15 September 2020 |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908005419/https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |url-status=dead }}</ref> ** [[ಬರ್ಲಿನ್]] - ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] , ಲೈಡೆನ್ - ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಲೈಡೆನ್ * [[ಸ್ವೀಡನ್]] , [[ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್|ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್]] - ಸ್ವೀಡಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ === ಮೂಲ:<ref name="GBcollections">{{cite web |title=The collections |url=https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |publisher=Mollusca types in Great Britain |access-date=15 September 2020 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127045119/https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |url-status=live }}</ref> * [[ಲಂಡನ್]] – ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ 8 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು, 60,000 ಪ್ರಕಾರದ ಮಾದರಿಗಳು <ref name="GBcollections" /> * ಕಾರ್ಡಿಫ್ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕಾರ್ಡಿಫ್ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ, 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು {{cite web |title=Mollusca |url=https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |publisher=National Museum Wales |access-date=15 September 2020 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814234638/https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |url-status=live }}</ref> * [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] - ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ; 166,000 ಸ್ಥಳಗಳು. <ref>{{cite journal | journal = [[ZooKeys]] | pages = 1–46 | title = Catalogue of type specimens of molluscs in the collection of The Manchester Museum, The University of Manchester, UK | last = McGhie | first = Henry A. | date = 17 December 2008 | issue = 4 | doi = 10.3897/zookeys.4.32 | url = http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090727231254/http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-date = 27 July 2009 | url-status = dead | doi-access = free | bibcode = 2008ZooK....4....1M }}</ref> * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] - [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳು <ref>{{cite web |title=Molluscs |date=24 March 2018 |url=https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |publisher=University of Cambridge |access-date=15 September 2020 |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023122953/https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |url-status=live }}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == ಇತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂತೆ, ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. * ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಡಿ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊಲೊಜಿ * ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ref>{{cite web|url=http://www.bvc-gloriamaris.be/|title=BVC|work=bvc-gloriamaris.be|access-date=2006-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/|archive-date=2009-05-18|url-status=dead}}</ref> * ಕ್ಲಬ್ ಕೊಂಚಿಲಿಯಾ , ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಜರ್ಮನ್/ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.club-conchylia.de/|title=German Shell Collector's Club|work=club-conchylia.de|access-date=2006-12-12|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810052536/http://www.club-conchylia.de/|url-status=live}}</ref> * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.conchsoc.org/|title=Home page – The Conchological Society of Great Britain and Ireland|work=conchsoc.org|access-date=2006-12-12|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809162700/http://conchsoc.org/|url-status=live}}</ref> * ಅಮೆರಿಕದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು <ref>{{Cite web |url=http://www.conchologistsofamerica.org/ |title=conchologistsofamerica.org |access-date=2006-12-12 |archive-date=2017-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812024340/http://www.conchologistsofamerica.org/ |url-status=live }}</ref> * [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕ್ವಿಲಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆಡರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸೆ]] ಮಲಾಕೊಲೊಜಿಸ್ಚೆ ವೆರೆನಿಜಿಂಗ್ <ref>{{Cite web |url=http://www/spirula.nl |title=spirula.nl |access-date=2012-08-15 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919163617/http://www/spirula.nl |url-status=live }}</ref> * ಯುನಿಟಾಸ್ ಮಲಕೊಲೊಜಿಕಾ == ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹಮಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (1974), ಕ್ಯೂಬನ್ ಪೆಸೊ (1981), ಹೈಟಿಯನ್ ಗೌರ್ಡೆ (1973), ನೇಪಾಳದ ರೂಪಾಯಿ (1989) ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ ಪೆಸೊ (1993) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ . ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== *[http://www.xenophora.org/index.php Association Française de Conchyliologie] *[https://web.archive.org/web/20060206223251/http://www.conchologistsofamerica.org/home/ Conchologists of America] * [http://www.conchsoc.org/ Conchological Society of Great Britain and Ireland] * [http://www.club-conchylia.de/ Club Conchylia, the German/Austrian Society for Shell Collecting] * [https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/ Belgian Society for Conchology] * [https://web.archive.org/web/20061208113430/http://www.conchasbrasil.org.br/default2.asp Conquiliologistas do Brasil] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.shellmuseum.org/ The Bailey-Matthews Shell Museum] in [[Sanibel Island]] * [http://www.worldwideconchology.com/MainFrames.shtml A site for amateurs] * ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/74207 Beautiful Shells]'' (1856) by [[Henry Gardiner Adams|H. G. Adams]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಗಂಗಾಂಬಿಕೆ}} iw1hhras4vn5aketur0q5byzwdlxur2 1433955 1433954 2026-10-22T04:04:20Z VASANTH S.N. 728 /* ಉಲ್ಲೇಖಗಳು */ 1433955 wikitext text/x-wiki [[File:Calliostoma tigris.JPG|thumb|[[gastropod shell|Shell]] of ''[[Maurea tigris]]'', the tiger top snail]] [[File:Sea shell (Trinidad & Tobago 2009).jpg|thumb|Shell of ''[[Lobatus gigas]]'', the queen conch]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''' [[ನಾಣ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ|ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸದಂತೆ ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚಿನದು. ಇವುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರ್ಯ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಬಹು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೊಸ [[ದ್ವೀಪ]] ಗಳಿಂದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಹೊಸ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಯಿತು. ಅವನ್ನು ಸಿರಿವಂತ ವರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಂಡರು. 1850-60ರಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸ ವಿಫುವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಹರಾಜೂ ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬರತೊಡಗಿ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿಗೆ 50-60 ಪೌಂಡು ಮೌಲ್ಯವಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ವೊಲುಟಜುನೋನಿಯ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ ಅದರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಾದಮೇಲೆ 5 ಪೌಂಡಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದರಂತಯೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ತಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಕಾರ, ಮೈರಚನೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದಲೂ ಬಹುಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳಿಂದಲೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕಾರ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ==ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮಾದರಿಗಳು== [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]]ಗಳು ಜಲ ಮತ್ತು ನೆಲವಾಸಿಗಳೆರಡೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಜಲವಾಸಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುಪಾಲು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹು ಅಪರೂಪದ, ಅಂದದ, ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುವು. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳೆಂದರೆ ಸೈಪ್ರಿಡೀ ([[ಕವಡೆ|ಕವಡೆಗ]]ಳು), ಕೋನಡೀ ([[ಶಂಖ]]ಗಳು) ವಲ್ಯೂಟಿಡೀ (ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು) ಮತ್ತು ಮ್ಯೂರಿಸಿಡೀ (ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು); ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಅತಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವೆಂದರೆ ಕಡಲ ಶೋಭೆ (ಗ್ಲೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ) ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕೋನಸ್ ಗ್ಲೋರಿಯ ಮಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪು. ಇಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದ ಈ ತೆರನ ಸುಮಾರು 30 ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ 1250 [[ಡಾಲರ್]] ಇತ್ತು. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರ]]ವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಆಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಅಪರೂಪ, ಕೆಲವು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಬಲು ಹೇರಳ. [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ರುವ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರ ಪೂರ್ತಿ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಂದದ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಗುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಯವಾದ ಹೊಳಪು ರಂಗಿನ ಆಲಿವಿಡೀ (ಆಲಿವ್ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ನಾಟಿಸಿಡೀ (ಚಂದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಸ್ಟ್ರಾಂಬಿಡೀ (ಸ್ಟ್ರೌಂಬ್‍ಗಳು), ಟೆರೆಬ್ರಿಡೀ (ಶಕುನ ಚಿಪ್ಪುಗಳು) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜೋಡಿಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು, ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗೆ ಲಿಟೊರಿನಿಡೀ (ಪೆರಿವಿಂಕಲ್), ಟರ್ಬೊ (ರುಮಾಲು ಚಿಪ್ಪು) ಮತ್ತು ಲಿಂಪೆಟ್‍ಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರುಳಿಸುತ್ತುವ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಿಕ್ಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಕನಿಷ್ಠ ರೇಖೆಯಾಚೆಯ ನೆರಿಟಿಕ್ ವಲಯದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದಾಗ ತೀರಕ್ಕೆ ಒಗೆಯಲ್ಪಡುವುವು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗಿಂತ ಅಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ. ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಬೆಲೆಯ ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು, ಶಂಖಗಳು, ಕವಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು ಇವೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರಲು ವಿಶೇಷ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಖರ್ಚಿನದು ಕೂಡ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಕಾರನಿಗೆ ಇವು ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ|ಸೀಗಡಿ]] ಅಥವಾ [[ಮೀನು]]ಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೂಲಂಗಿ]] ಆಕಾರದ ಚಿಪ್ಪಿರುವ ಬ್ಯೂಸಿಕಾನ್ ಕೊಯಾರ್ಕ್‍ಟೇಟಮ್. ==ಶೇಖರಣೆ== [[File:Seashell vendor.jpeg|thumb|A vendor in [[Tanzania]] with a variety of large [[seashell]]s for sale]] ಆಳ ನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳಾದ ಹ್ಯಾಡಕ್ ಮತ್ತು [[ಕಾಡ್ ಮೀನು]]ಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಡೆಯದ ಹಾಗೂ ಶುಭ್ರವಾದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಫುಲ್ಟನ್ ಕವಡೆ (ಸೈಪ್ರಿಯ ಫುಲ್ಟೋನಿ) ಮುಂತಾದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧದಿಂದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವರು. ಹವಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಶಿರೋಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಿಲಸ್ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಈ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಯ ಚಿಪ್ಪು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಭೂ ವಾಸಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ನೆರಳು]], ತೇವ ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ]] ದೊರೆಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಲೆಲ್ಲ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಣ್ಣವು ಮತ್ತು ಸರಳ. ಇವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದುವಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸುವ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಗೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ.ಕೆಲವು ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇರುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಗ್ವಸ್ ಎಂಬ ಮರಶಂಖ [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾಪುವ]]ದ ಪಾಪೈನ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿ]]ನ ಹೆಲೆಕೊಸ್ಟೈಲ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಅಖಾಟಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು. ಇವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಅನೇಕ ಅನನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನೂ ಅಪಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ಲಾರಿಡದ ಮರಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಾದ ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ಹಾವು, ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಮುಂತಾದ ವಿಷಸರ್ಪಗಳೂ [[ಸೊಳ್ಳೆ]]ಗಳೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಬಲುಕಷ್ಟ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿರುವುದು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೆಲವು [[ನದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಒಳಮೈ ಮಯತ್ತಿನ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗಂತಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಯಂತಿರುವ ಏಣುಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಗುಂಡಿ]]ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತವಾಗಿವೆ. ==ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯ== [[File:Illustrations of various sea shells Wellcome L0060694.jpg | thumb|right | Sea shells from ''Recreatione dell'occhio e della mente'' by Filippo Bonanni]] ಬಹುತೇಕ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ಅಭಿರುಚಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರಿಸರ, ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಬೇದಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶೇಖರಿಸುವರು. ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನ ಯಥಾರ್ಥದರ್ಶನವನ್ನೂ ನೀಡುವುದು. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರ ಹಾಗೆ ಭೂಚರ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಸುಲಭ. ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಎಲ್ಲ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಅಭಿರುಚಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ತಳಹದಿ ಆಗಬಹುದು. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಾಗುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುವು. ಆದರೆ ಯಾವ ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಒಂದೇ ತರಹ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಿಪರೀತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬೇದದ ಬಹುರೂಪಗಳೆಂದು ಅವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹವ್ಯಾಸ ಮಿಕ್ಕ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚೋದಕವೆನಿಸಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮೊದಲು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅನೇಕರು ಈಗ ಚಿಪ್ಪು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ. ಕೀಟಗಳಾದ [[ಚಿಟ್ಟೆ]], [[ಜೀರುಂಡೆ]] ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಜಾಗರೂಕತೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಖನಿಜ]]ಗಳಷ್ಟು ಭಾರವಿಲ್ಲ. ಇವಕ್ಕೆ [[ಕೀಟ]]ಗಳ ಅಥವಾ [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ಗಳ ಕಾಟವಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುಚಿಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಮೇಜಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬೀರುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ವರ್ಷಾನುಕಾಲ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಡದೆ ಇರುವುವು. ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ== '''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ''' ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ .ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ ; ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾಂಕಾಲಜಿಯು ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿ]]ನ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪಾಡ್‌ನ ಒಪೆರ್ಕ್ಯುಲಮ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ . ಜೀವಿಯ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ , ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಈಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪುರಾತನ ಅಧ್ಯಯನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ಜಾತಿಗಳ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಒಣ ವಸ್ತು (ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[File:Lister Martin conchs 1770.png|thumb|200px|right|A plate from Lister's book, showing what he calls ''[[buccinis]] shells'']] [[Georg Eberhard Rumphius|George Rumpf]] ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ( ಬಸವನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ), ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ (ಉದಾ. ಕ್ಲಾಮ್‌ಗಳು ), ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ (ಚಿಟಾನ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಪೊಡಾ (ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳು). ನಾಟಿಲೋಡಿಯಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ . ಸಮುದ್ರ ಸ್ಲಗ್ ನುಡಿಬ್ರಾಂಚ್‌ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ==ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ== ''ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕ'' ಮತ್ತು ''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜ; ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಜನರು ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರನ್ನು (ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ) ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾದ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು. [[ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞ]]ರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದಿಂದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಾಗರದ ಚಿಪ್ಪಿನ ಹಾರಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪಿನ [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]]ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ನವೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು . ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾದವು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು 1681 ರಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಪಾದ್ರಿ ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಬೊನಾನಿ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ಅಟ್ಲಾಸ್ ''ರಿಕ್ರಿಯಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್'ಒಚ್ಚಿಯೋ ಎಟ್ ಡೆಲ್ಲಾ ಮೆಂಟೆ ನೆಲ್'ಒಸ್ಸರ್ವಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್ಲೆ ಚಿಯೋಸಿಯೋನ್'' ("ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಪುನರ್ಮಿಲನ") ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. 1692 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊರಮ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು , ಇದು 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆತ್ತಿದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಗ್ರ ಸಂಯೋಗ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ . ಜಾರ್ಜ್ ರಂಪ್ಫ್ , ಅಥವಾ "ರಂಫಿಯಸ್", (1627–1702) ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು "ಒಂದೇ ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" (ಆಧುನಿಕ ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ , ಲಿಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಬಲೋನ್ ), "ಬಸವನ ಅಥವಾ ಚಕ್ರಗಳು" ( ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ), ಮತ್ತು "ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" ( ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ ) ಎಂಬ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಅವರು ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಂಪ್ಫ್‌ನ ಹಲವು ಪದಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್]] ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು . ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ದ್ವಿಪದ ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ರಾಂತಿಗೊಳಿಸಿತು . ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ವಿವರಿಸಿದ ಸರಿಸುಮಾರು 4,000 ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆರುನೂರ ಎಂಬತ್ತಮೂರು ಈಗ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಫೈಲಾಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. <ref name="Ref_">{{cite web|url=http://www.jaxshells.org/|title=Jacksonville Shells – WWW.JAXSHELLS.ORG|work=jaxshells.org|access-date=2008-09-28|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802090848/http://www.jaxshells.org/|url-status=live}}</ref>ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದವನ್ನು 1770 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೆಫಾರ್ಡಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮೆಂಡೆಸ್ ಡ ಕೋಸ್ಟಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು , ಅವರು 1776 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಂಖಾಲಜಿ: ಅಥವಾ, ಆನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದಿ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ==ಅಧ್ಯಯನ== ೧೭೦೦ ರಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್ ಮಾವೆ (೧೭೬೪–೧೮೨೯) ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪುಸ್ತಕ, ''ದಿ ವಾಯೇಜರ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಶೆಲ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಪೈಲಟ್'' , ಹಾಗೆಯೇ ''ದಿ ಲಿನ್ನಿಯನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಫ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು'' ರಚಿಸಿದರು . ಹಗ್ ಕ್ಯೂಮಿಂಗ್ (೧೭೯೧–೧೮೬೫) ಅವರ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳ ಹಲವಾರು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಥಾಮಸ್ ಸೇ ಅವರು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಗಳು ಆಫ್ ದಿ ಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ, ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ಕಲರ್ಡ್ ಫಿಗರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ಸ್, ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ನೇಚರ್ ಎಂಬ'' ಮೂಲಭೂತ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೮೩೦–೧೮೩೪). ಆರ್. ಟಕರ್ ಅಬಾಟ್ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೈಲಿ-ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೀಶೆಲ್ಸ್'' , ''ಸೀಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀಶೆಲ್'' . ಜಾನ್ ಡುಪಾಂಟ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ಡೆಲವೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅವರ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹಿರೋಹಿಟೊ ಕೂಡ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹವ್ಯಾಸಿ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. 1950 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾಯ್ಸ್ ಅಲನ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು ''<ref>{{Cite web |title=Joyce Allan, Conchologist |url=https://australian.museum/about/history/people/joyce-allan-conchologist/ |access-date=2022-10-25 |website=The Australian Museum |language=en |archive-date=2016-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222075032/http://australianmuseum.net.au/joyce-allan-conchologist |url-status=live }}</ref>.'' ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದ್ದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. == ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾಗಿವೆ. {{As of|2020}}ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿತು, ಇದು ಸುಮಾರು 50,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು <ref name="Sierwald2018">{{cite journal |last1=Sierwald |first1=P. |last2=Bieler |first2=R. |last3=Shea |first3=E.K. |last4=Rosenberg |first4=G. |title=Mobilizing Mollusks: Status Update on Mollusk Collections in the U.S.A. and Canada |journal=American Malacological Bulletin |date=1 December 2018 |volume=36 |issue=2 |pages=177 |doi=10.4003/006.036.0202|bibcode=2018AMalB..36..177S |doi-access=free }}</ref> representing perhaps 50,000 species.<ref>{{Cite web|title=A one-of-a-kind shell collection|url=https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|access-date=2020-11-03|website=Burke Museum|language=en|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018222150/https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|url-status=live}}</ref> ಹೊಂದಿದೆ. ಬರ್ಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕೂಡ 2013 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಫಿಲ್ ನುಡೆಲ್‌ಮನ್ ದಾನ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 100,000 ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು 24,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === * [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] * [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ ಸ್ಯಾನಿಬೆಲ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೈಲಿ - ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ : ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೆರೈನ್ ಲೈಫ್ ಸೆಂಟರ್, ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆರೈನ್ ಬಯಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ . * ಡೆನ್ವರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನೇಚರ್ & ಸೈನ್ಸ್ , ಡೆನ್ವರ್ , ಕೊಲೊರಾಡೋ : ಸರಿಸುಮಾರು 17,500 ಶೆಲ್ ಲಾಟ್‌ಗಳು. * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ -ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] , ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ]] - ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ <ref name="Sierwald2018" /> === ಯುರೋಪ್ === * [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] , [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]] - ನ್ಯಾಚುರಿಸ್ಟೋರಿಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ * [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] , [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]] - ರಾಯಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ , ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. * [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] , [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] - ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿ'ಹಿಸ್ಟೋಯಿರ್ ನೇಚರ್ 900,000 ಲಾಟ್ಸ್, 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು ref>{{cite web |title=Marine, terrestrial, and freshwater molluscs |url=https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |publisher=Muséum national d'Histoire naturelle |access-date=15 September 2020 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918150740/https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |url-status=live }}</ref> * [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] - ನ್ಯಾಚುರ್‌ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸೆಂಕೆನ್‌ಬರ್ಗ್ , 700,000 ಲಾಟ್ಸ್ (33,000 ಲಿವಿಂಗ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ, 12,000 ಫಾಸಿಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ) <ref>{{cite web |title=Malacology Collection |url=https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |publisher=Senckenberg |access-date=15 September 2020 |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908005419/https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |url-status=dead }}</ref> ** [[ಬರ್ಲಿನ್]] - ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] , ಲೈಡೆನ್ - ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಲೈಡೆನ್ * [[ಸ್ವೀಡನ್]] , [[ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್|ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್]] - ಸ್ವೀಡಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ === ಮೂಲ:<ref name="GBcollections">{{cite web |title=The collections |url=https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |publisher=Mollusca types in Great Britain |access-date=15 September 2020 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127045119/https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |url-status=live }}</ref> * [[ಲಂಡನ್]] – ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ 8 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು, 60,000 ಪ್ರಕಾರದ ಮಾದರಿಗಳು <ref name="GBcollections" /> * ಕಾರ್ಡಿಫ್ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕಾರ್ಡಿಫ್ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ, 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು {{cite web |title=Mollusca |url=https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |publisher=National Museum Wales |access-date=15 September 2020 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814234638/https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |url-status=live }}</ref> * [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] - ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ; 166,000 ಸ್ಥಳಗಳು. <ref>{{cite journal | journal = [[ZooKeys]] | pages = 1–46 | title = Catalogue of type specimens of molluscs in the collection of The Manchester Museum, The University of Manchester, UK | last = McGhie | first = Henry A. | date = 17 December 2008 | issue = 4 | doi = 10.3897/zookeys.4.32 | url = http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090727231254/http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-date = 27 July 2009 | url-status = dead | doi-access = free | bibcode = 2008ZooK....4....1M }}</ref> * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] - [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳು <ref>{{cite web |title=Molluscs |date=24 March 2018 |url=https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |publisher=University of Cambridge |access-date=15 September 2020 |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023122953/https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |url-status=live }}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == ಇತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂತೆ, ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. * ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಡಿ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊಲೊಜಿ * ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ref>{{cite web|url=http://www.bvc-gloriamaris.be/|title=BVC|work=bvc-gloriamaris.be|access-date=2006-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/|archive-date=2009-05-18|url-status=dead}}</ref> * ಕ್ಲಬ್ ಕೊಂಚಿಲಿಯಾ , ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಜರ್ಮನ್/ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.club-conchylia.de/|title=German Shell Collector's Club|work=club-conchylia.de|access-date=2006-12-12|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810052536/http://www.club-conchylia.de/|url-status=live}}</ref> * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.conchsoc.org/|title=Home page – The Conchological Society of Great Britain and Ireland|work=conchsoc.org|access-date=2006-12-12|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809162700/http://conchsoc.org/|url-status=live}}</ref> * ಅಮೆರಿಕದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು <ref>{{Cite web |url=http://www.conchologistsofamerica.org/ |title=conchologistsofamerica.org |access-date=2006-12-12 |archive-date=2017-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812024340/http://www.conchologistsofamerica.org/ |url-status=live }}</ref> * [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕ್ವಿಲಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆಡರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸೆ]] ಮಲಾಕೊಲೊಜಿಸ್ಚೆ ವೆರೆನಿಜಿಂಗ್ <ref>{{Cite web |url=http://www/spirula.nl |title=spirula.nl |access-date=2012-08-15 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919163617/http://www/spirula.nl |url-status=live }}</ref> * ಯುನಿಟಾಸ್ ಮಲಕೊಲೊಜಿಕಾ == ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹಮಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (1974), ಕ್ಯೂಬನ್ ಪೆಸೊ (1981), ಹೈಟಿಯನ್ ಗೌರ್ಡೆ (1973), ನೇಪಾಳದ ರೂಪಾಯಿ (1989) ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ ಪೆಸೊ (1993) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ . ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== *[http://www.xenophora.org/index.php Association Française de Conchyliologie] *[https://web.archive.org/web/20060206223251/http://www.conchologistsofamerica.org/home/ Conchologists of America] * [http://www.conchsoc.org/ Conchological Society of Great Britain and Ireland] * [http://www.club-conchylia.de/ Club Conchylia, the German/Austrian Society for Shell Collecting] * [https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/ Belgian Society for Conchology] * [https://web.archive.org/web/20061208113430/http://www.conchasbrasil.org.br/default2.asp Conquiliologistas do Brasil] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.shellmuseum.org/ The Bailey-Matthews Shell Museum] in [[Sanibel Island]] * [http://www.worldwideconchology.com/MainFrames.shtml A site for amateurs] * ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/74207 Beautiful Shells]'' (1856) by [[Henry Gardiner Adams|H. G. Adams]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ}} ao7atwz5jpzwmrdhtfwf2s1miek3x84 1433956 1433955 2026-10-22T04:05:13Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1433956 wikitext text/x-wiki [[File:Calliostoma tigris.JPG|thumb|[[gastropod shell|Shell]] of ''[[Maurea tigris]]'', the tiger top snail]] [[File:Sea shell (Trinidad & Tobago 2009).jpg|thumb|Shell of ''[[Lobatus gigas]]'', the queen conch]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''' [[ನಾಣ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ|ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸದಂತೆ ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚಿನದು. ಇವುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರ್ಯ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಬಹು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೊಸ [[ದ್ವೀಪ]] ಗಳಿಂದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಹೊಸ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಯಿತು. ಅವನ್ನು ಸಿರಿವಂತ ವರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಂಡರು. 1850-60ರಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸ ವಿಫುವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಹರಾಜೂ ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬರತೊಡಗಿ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿಗೆ 50-60 ಪೌಂಡು ಮೌಲ್ಯವಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ವೊಲುಟಜುನೋನಿಯ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ ಅದರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಾದಮೇಲೆ 5 ಪೌಂಡಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದರಂತಯೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ತಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಕಾರ, ಮೈರಚನೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದಲೂ ಬಹುಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳಿಂದಲೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕಾರ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ==ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮಾದರಿಗಳು== [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]]ಗಳು ಜಲ ಮತ್ತು ನೆಲವಾಸಿಗಳೆರಡೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಜಲವಾಸಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುಪಾಲು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹು ಅಪರೂಪದ, ಅಂದದ, ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುವು. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳೆಂದರೆ ಸೈಪ್ರಿಡೀ ([[ಕವಡೆ|ಕವಡೆಗ]]ಳು), ಕೋನಡೀ ([[ಶಂಖ]]ಗಳು) ವಲ್ಯೂಟಿಡೀ (ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು) ಮತ್ತು ಮ್ಯೂರಿಸಿಡೀ (ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು); ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಅತಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವೆಂದರೆ ಕಡಲ ಶೋಭೆ (ಗ್ಲೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ) ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕೋನಸ್ ಗ್ಲೋರಿಯ ಮಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪು. ಇಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದ ಈ ತೆರನ ಸುಮಾರು 30 ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ 1250 [[ಡಾಲರ್]] ಇತ್ತು. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರ]]ವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಆಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಅಪರೂಪ, ಕೆಲವು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಬಲು ಹೇರಳ. [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ರುವ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರ ಪೂರ್ತಿ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಂದದ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಗುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಯವಾದ ಹೊಳಪು ರಂಗಿನ ಆಲಿವಿಡೀ (ಆಲಿವ್ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ನಾಟಿಸಿಡೀ (ಚಂದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಸ್ಟ್ರಾಂಬಿಡೀ (ಸ್ಟ್ರೌಂಬ್‍ಗಳು), ಟೆರೆಬ್ರಿಡೀ (ಶಕುನ ಚಿಪ್ಪುಗಳು) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜೋಡಿಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು, ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗೆ ಲಿಟೊರಿನಿಡೀ (ಪೆರಿವಿಂಕಲ್), ಟರ್ಬೊ (ರುಮಾಲು ಚಿಪ್ಪು) ಮತ್ತು ಲಿಂಪೆಟ್‍ಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರುಳಿಸುತ್ತುವ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಿಕ್ಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಕನಿಷ್ಠ ರೇಖೆಯಾಚೆಯ ನೆರಿಟಿಕ್ ವಲಯದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದಾಗ ತೀರಕ್ಕೆ ಒಗೆಯಲ್ಪಡುವುವು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗಿಂತ ಅಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ. ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಬೆಲೆಯ ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು, ಶಂಖಗಳು, ಕವಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು ಇವೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರಲು ವಿಶೇಷ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಖರ್ಚಿನದು ಕೂಡ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಕಾರನಿಗೆ ಇವು ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ|ಸೀಗಡಿ]] ಅಥವಾ [[ಮೀನು]]ಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೂಲಂಗಿ]] ಆಕಾರದ ಚಿಪ್ಪಿರುವ ಬ್ಯೂಸಿಕಾನ್ ಕೊಯಾರ್ಕ್‍ಟೇಟಮ್. ==ಶೇಖರಣೆ== [[File:Seashell vendor.jpeg|thumb|A vendor in [[Tanzania]] with a variety of large [[seashell]]s for sale]] ಆಳ ನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳಾದ ಹ್ಯಾಡಕ್ ಮತ್ತು [[ಕಾಡ್ ಮೀನು]]ಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಡೆಯದ ಹಾಗೂ ಶುಭ್ರವಾದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಫುಲ್ಟನ್ ಕವಡೆ (ಸೈಪ್ರಿಯ ಫುಲ್ಟೋನಿ) ಮುಂತಾದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧದಿಂದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವರು. ಹವಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಶಿರೋಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಿಲಸ್ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಈ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಯ ಚಿಪ್ಪು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಭೂ ವಾಸಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ನೆರಳು]], ತೇವ ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ]] ದೊರೆಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಲೆಲ್ಲ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಣ್ಣವು ಮತ್ತು ಸರಳ. ಇವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದುವಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸುವ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಗೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ.ಕೆಲವು ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇರುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಗ್ವಸ್ ಎಂಬ ಮರಶಂಖ [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾಪುವ]]ದ ಪಾಪೈನ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿ]]ನ ಹೆಲೆಕೊಸ್ಟೈಲ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಅಖಾಟಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು. ಇವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಅನೇಕ ಅನನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನೂ ಅಪಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ಲಾರಿಡದ ಮರಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಾದ ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ಹಾವು, ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಮುಂತಾದ ವಿಷಸರ್ಪಗಳೂ [[ಸೊಳ್ಳೆ]]ಗಳೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಬಲುಕಷ್ಟ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿರುವುದು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೆಲವು [[ನದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಒಳಮೈ ಮಯತ್ತಿನ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗಂತಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಯಂತಿರುವ ಏಣುಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಗುಂಡಿ]]ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತವಾಗಿವೆ. ==ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯ== [[File:Illustrations of various sea shells Wellcome L0060694.jpg | thumb|right | Sea shells from ''Recreatione dell'occhio e della mente'' by Filippo Bonanni]] ಬಹುತೇಕ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ಅಭಿರುಚಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರಿಸರ, ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಬೇದಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶೇಖರಿಸುವರು. ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನ ಯಥಾರ್ಥದರ್ಶನವನ್ನೂ ನೀಡುವುದು. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರ ಹಾಗೆ ಭೂಚರ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಸುಲಭ. ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಎಲ್ಲ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಅಭಿರುಚಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ತಳಹದಿ ಆಗಬಹುದು. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಾಗುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುವು. ಆದರೆ ಯಾವ ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಒಂದೇ ತರಹ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಿಪರೀತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬೇದದ ಬಹುರೂಪಗಳೆಂದು ಅವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹವ್ಯಾಸ ಮಿಕ್ಕ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚೋದಕವೆನಿಸಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮೊದಲು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅನೇಕರು ಈಗ ಚಿಪ್ಪು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ. ಕೀಟಗಳಾದ [[ಚಿಟ್ಟೆ]], [[ಜೀರುಂಡೆ]] ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಜಾಗರೂಕತೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಖನಿಜ]]ಗಳಷ್ಟು ಭಾರವಿಲ್ಲ. ಇವಕ್ಕೆ [[ಕೀಟ]]ಗಳ ಅಥವಾ [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ಗಳ ಕಾಟವಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುಚಿಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಮೇಜಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬೀರುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ವರ್ಷಾನುಕಾಲ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಡದೆ ಇರುವುವು. ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ== '''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ''' ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ .ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ ; ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾಂಕಾಲಜಿಯು ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿ]]ನ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪಾಡ್‌ನ ಒಪೆರ್ಕ್ಯುಲಮ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ . ಜೀವಿಯ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ , ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಈಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪುರಾತನ ಅಧ್ಯಯನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ಜಾತಿಗಳ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಒಣ ವಸ್ತು (ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[File:Lister Martin conchs 1770.png|thumb|200px|right|A plate from Lister's book, showing what he calls ''[[buccinis]] shells'']] [[Georg Eberhard Rumphius|George Rumpf]] ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ( ಬಸವನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ), ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ (ಉದಾ. ಕ್ಲಾಮ್‌ಗಳು ), ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ (ಚಿಟಾನ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಪೊಡಾ (ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳು). ನಾಟಿಲೋಡಿಯಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ . ಸಮುದ್ರ ಸ್ಲಗ್ ನುಡಿಬ್ರಾಂಚ್‌ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ==ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ== ''ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕ'' ಮತ್ತು ''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜ; ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಜನರು ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರನ್ನು (ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ) ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾದ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು. [[ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞ]]ರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದಿಂದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಾಗರದ ಚಿಪ್ಪಿನ ಹಾರಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪಿನ [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]]ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ನವೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು . ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾದವು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು 1681 ರಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಪಾದ್ರಿ ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಬೊನಾನಿ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ಅಟ್ಲಾಸ್ ''ರಿಕ್ರಿಯಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್'ಒಚ್ಚಿಯೋ ಎಟ್ ಡೆಲ್ಲಾ ಮೆಂಟೆ ನೆಲ್'ಒಸ್ಸರ್ವಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್ಲೆ ಚಿಯೋಸಿಯೋನ್'' ("ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಪುನರ್ಮಿಲನ") ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. 1692 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊರಮ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು , ಇದು 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆತ್ತಿದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಗ್ರ ಸಂಯೋಗ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ . ಜಾರ್ಜ್ ರಂಪ್ಫ್ , ಅಥವಾ "ರಂಫಿಯಸ್", (1627–1702) ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು "ಒಂದೇ ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" (ಆಧುನಿಕ ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ , ಲಿಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಬಲೋನ್ ), "ಬಸವನ ಅಥವಾ ಚಕ್ರಗಳು" ( ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ), ಮತ್ತು "ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" ( ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ ) ಎಂಬ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಅವರು ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಂಪ್ಫ್‌ನ ಹಲವು ಪದಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್]] ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು . ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ದ್ವಿಪದ ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ರಾಂತಿಗೊಳಿಸಿತು . ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ವಿವರಿಸಿದ ಸರಿಸುಮಾರು 4,000 ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆರುನೂರ ಎಂಬತ್ತಮೂರು ಈಗ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಫೈಲಾಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. <ref name="Ref_">{{cite web|url=http://www.jaxshells.org/|title=Jacksonville Shells – WWW.JAXSHELLS.ORG|work=jaxshells.org|access-date=2008-09-28|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802090848/http://www.jaxshells.org/|url-status=live}}</ref>ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದವನ್ನು 1770 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೆಫಾರ್ಡಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮೆಂಡೆಸ್ ಡ ಕೋಸ್ಟಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು , ಅವರು 1776 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಂಖಾಲಜಿ: ಅಥವಾ, ಆನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದಿ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ==ಅಧ್ಯಯನ== ೧೭೦೦ ರಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್ ಮಾವೆ (೧೭೬೪–೧೮೨೯) ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪುಸ್ತಕ, ''ದಿ ವಾಯೇಜರ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಶೆಲ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಪೈಲಟ್'' , ಹಾಗೆಯೇ ''ದಿ ಲಿನ್ನಿಯನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಫ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು'' ರಚಿಸಿದರು . ಹಗ್ ಕ್ಯೂಮಿಂಗ್ (೧೭೯೧–೧೮೬೫) ಅವರ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳ ಹಲವಾರು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಥಾಮಸ್ ಸೇ ಅವರು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಗಳು ಆಫ್ ದಿ ಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ, ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ಕಲರ್ಡ್ ಫಿಗರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ಸ್, ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ನೇಚರ್ ಎಂಬ'' ಮೂಲಭೂತ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೮೩೦–೧೮೩೪). ಆರ್. ಟಕರ್ ಅಬಾಟ್ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೈಲಿ-ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೀಶೆಲ್ಸ್'' , ''ಸೀಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀಶೆಲ್'' . ಜಾನ್ ಡುಪಾಂಟ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ಡೆಲವೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅವರ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹಿರೋಹಿಟೊ ಕೂಡ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹವ್ಯಾಸಿ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. 1950 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾಯ್ಸ್ ಅಲನ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು ''<ref>{{Cite web |title=Joyce Allan, Conchologist |url=https://australian.museum/about/history/people/joyce-allan-conchologist/ |access-date=2022-10-25 |website=The Australian Museum |language=en |archive-date=2016-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222075032/http://australianmuseum.net.au/joyce-allan-conchologist |url-status=live }}</ref>.'' ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದ್ದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. == ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾಗಿವೆ. {{As of|2020}}ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿತು, ಇದು ಸುಮಾರು 50,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು <ref name="Sierwald2018">{{cite journal |last1=Sierwald |first1=P. |last2=Bieler |first2=R. |last3=Shea |first3=E.K. |last4=Rosenberg |first4=G. |title=Mobilizing Mollusks: Status Update on Mollusk Collections in the U.S.A. and Canada |journal=American Malacological Bulletin |date=1 December 2018 |volume=36 |issue=2 |pages=177 |doi=10.4003/006.036.0202|bibcode=2018AMalB..36..177S |doi-access=free }}</ref> representing perhaps 50,000 species.<ref>{{Cite web|title=A one-of-a-kind shell collection|url=https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|access-date=2020-11-03|website=Burke Museum|language=en|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018222150/https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|url-status=live}}</ref> ಹೊಂದಿದೆ. ಬರ್ಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕೂಡ 2013 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಫಿಲ್ ನುಡೆಲ್‌ಮನ್ ದಾನ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 100,000 ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು 24,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === * [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] * [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ ಸ್ಯಾನಿಬೆಲ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೈಲಿ - ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ : ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೆರೈನ್ ಲೈಫ್ ಸೆಂಟರ್, ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆರೈನ್ ಬಯಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ . * ಡೆನ್ವರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನೇಚರ್ & ಸೈನ್ಸ್ , ಡೆನ್ವರ್ , ಕೊಲೊರಾಡೋ : ಸರಿಸುಮಾರು 17,500 ಶೆಲ್ ಲಾಟ್‌ಗಳು. * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ -ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] , ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ]] - ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ <ref name="Sierwald2018" /> === ಯುರೋಪ್ === * [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] , [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]] - ನ್ಯಾಚುರಿಸ್ಟೋರಿಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ * [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] , [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]] - ರಾಯಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ , ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. * [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] , [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] - ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿ'ಹಿಸ್ಟೋಯಿರ್ ನೇಚರ್ 900,000 ಲಾಟ್ಸ್, 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು ref>{{cite web |title=Marine, terrestrial, and freshwater molluscs |url=https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |publisher=Muséum national d'Histoire naturelle |access-date=15 September 2020 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918150740/https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |url-status=live }}</ref> * [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] - ನ್ಯಾಚುರ್‌ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸೆಂಕೆನ್‌ಬರ್ಗ್ , 700,000 ಲಾಟ್ಸ್ (33,000 ಲಿವಿಂಗ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ, 12,000 ಫಾಸಿಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ) <ref>{{cite web |title=Malacology Collection |url=https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |publisher=Senckenberg |access-date=15 September 2020 |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908005419/https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |url-status=dead }}</ref> ** [[ಬರ್ಲಿನ್]] - ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] , ಲೈಡೆನ್ - ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಲೈಡೆನ್ * [[ಸ್ವೀಡನ್]] , [[ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್|ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್]] - ಸ್ವೀಡಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ === ಮೂಲ:<ref name="GBcollections">{{cite web |title=The collections |url=https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |publisher=Mollusca types in Great Britain |access-date=15 September 2020 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127045119/https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |url-status=live }}</ref> * [[ಲಂಡನ್]] – ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ 8 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು, 60,000 ಪ್ರಕಾರದ ಮಾದರಿಗಳು <ref name="GBcollections" /> * ಕಾರ್ಡಿಫ್ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕಾರ್ಡಿಫ್ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ, 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು {{cite web |title=Mollusca |url=https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |publisher=National Museum Wales |access-date=15 September 2020 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814234638/https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |url-status=live }}</ref> * [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] - ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ; 166,000 ಸ್ಥಳಗಳು. <ref>{{cite journal | journal = [[ZooKeys]] | pages = 1–46 | title = Catalogue of type specimens of molluscs in the collection of The Manchester Museum, The University of Manchester, UK | last = McGhie | first = Henry A. | date = 17 December 2008 | issue = 4 | doi = 10.3897/zookeys.4.32 | url = http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090727231254/http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-date = 27 July 2009 | url-status = dead | doi-access = free | bibcode = 2008ZooK....4....1M }}</ref> * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] - [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳು <ref>{{cite web |title=Molluscs |date=24 March 2018 |url=https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |publisher=University of Cambridge |access-date=15 September 2020 |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023122953/https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |url-status=live }}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == ಇತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂತೆ, ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. * ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಡಿ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊಲೊಜಿ * ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ref>{{cite web|url=http://www.bvc-gloriamaris.be/|title=BVC|work=bvc-gloriamaris.be|access-date=2006-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/|archive-date=2009-05-18|url-status=dead}}</ref> * ಕ್ಲಬ್ ಕೊಂಚಿಲಿಯಾ , ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಜರ್ಮನ್/ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.club-conchylia.de/|title=German Shell Collector's Club|work=club-conchylia.de|access-date=2006-12-12|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810052536/http://www.club-conchylia.de/|url-status=live}}</ref> * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.conchsoc.org/|title=Home page – The Conchological Society of Great Britain and Ireland|work=conchsoc.org|access-date=2006-12-12|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809162700/http://conchsoc.org/|url-status=live}}</ref> * ಅಮೆರಿಕದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು <ref>{{Cite web |url=http://www.conchologistsofamerica.org/ |title=conchologistsofamerica.org |access-date=2006-12-12 |archive-date=2017-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812024340/http://www.conchologistsofamerica.org/ |url-status=live }}</ref> * [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕ್ವಿಲಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆಡರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸೆ]] ಮಲಾಕೊಲೊಜಿಸ್ಚೆ ವೆರೆನಿಜಿಂಗ್ <ref>{{Cite web |url=http://www/spirula.nl |title=spirula.nl |access-date=2012-08-15 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919163617/http://www/spirula.nl |url-status=live }}</ref> * ಯುನಿಟಾಸ್ ಮಲಕೊಲೊಜಿಕಾ == ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹಮಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (1974), ಕ್ಯೂಬನ್ ಪೆಸೊ (1981), ಹೈಟಿಯನ್ ಗೌರ್ಡೆ (1973), ನೇಪಾಳದ ರೂಪಾಯಿ (1989) ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ ಪೆಸೊ (1993) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ . ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== *[http://www.xenophora.org/index.php Association Française de Conchyliologie] *[https://web.archive.org/web/20060206223251/http://www.conchologistsofamerica.org/home/ Conchologists of America] * [http://www.conchsoc.org/ Conchological Society of Great Britain and Ireland] * [http://www.club-conchylia.de/ Club Conchylia, the German/Austrian Society for Shell Collecting] * [https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/ Belgian Society for Conchology] * [https://web.archive.org/web/20061208113430/http://www.conchasbrasil.org.br/default2.asp Conquiliologistas do Brasil] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.shellmuseum.org/ The Bailey-Matthews Shell Museum] in [[Sanibel Island]] * [http://www.worldwideconchology.com/MainFrames.shtml A site for amateurs] * ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/74207 Beautiful Shells]'' (1856) by [[Henry Gardiner Adams|H. G. Adams]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] aypbfr3b4a57ey4cxcdfdeqcs4o1g87 1433957 1433956 2026-10-22T04:06:40Z VASANTH S.N. 728 added [[Category:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1433957 wikitext text/x-wiki [[File:Calliostoma tigris.JPG|thumb|[[gastropod shell|Shell]] of ''[[Maurea tigris]]'', the tiger top snail]] [[File:Sea shell (Trinidad & Tobago 2009).jpg|thumb|Shell of ''[[Lobatus gigas]]'', the queen conch]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''' [[ನಾಣ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ|ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸದಂತೆ ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚಿನದು. ಇವುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರ್ಯ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಬಹು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೊಸ [[ದ್ವೀಪ]] ಗಳಿಂದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಹೊಸ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಯಿತು. ಅವನ್ನು ಸಿರಿವಂತ ವರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಂಡರು. 1850-60ರಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸ ವಿಫುವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಹರಾಜೂ ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬರತೊಡಗಿ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿಗೆ 50-60 ಪೌಂಡು ಮೌಲ್ಯವಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ವೊಲುಟಜುನೋನಿಯ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ ಅದರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಾದಮೇಲೆ 5 ಪೌಂಡಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದರಂತಯೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ತಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಕಾರ, ಮೈರಚನೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದಲೂ ಬಹುಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳಿಂದಲೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕಾರ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ==ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮಾದರಿಗಳು== [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]]ಗಳು ಜಲ ಮತ್ತು ನೆಲವಾಸಿಗಳೆರಡೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಜಲವಾಸಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುಪಾಲು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹು ಅಪರೂಪದ, ಅಂದದ, ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುವು. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳೆಂದರೆ ಸೈಪ್ರಿಡೀ ([[ಕವಡೆ|ಕವಡೆಗ]]ಳು), ಕೋನಡೀ ([[ಶಂಖ]]ಗಳು) ವಲ್ಯೂಟಿಡೀ (ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು) ಮತ್ತು ಮ್ಯೂರಿಸಿಡೀ (ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು); ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಅತಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವೆಂದರೆ ಕಡಲ ಶೋಭೆ (ಗ್ಲೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ) ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕೋನಸ್ ಗ್ಲೋರಿಯ ಮಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪು. ಇಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದ ಈ ತೆರನ ಸುಮಾರು 30 ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ 1250 [[ಡಾಲರ್]] ಇತ್ತು. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರ]]ವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಆಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಅಪರೂಪ, ಕೆಲವು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಬಲು ಹೇರಳ. [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ರುವ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರ ಪೂರ್ತಿ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಂದದ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಗುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಯವಾದ ಹೊಳಪು ರಂಗಿನ ಆಲಿವಿಡೀ (ಆಲಿವ್ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ನಾಟಿಸಿಡೀ (ಚಂದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಸ್ಟ್ರಾಂಬಿಡೀ (ಸ್ಟ್ರೌಂಬ್‍ಗಳು), ಟೆರೆಬ್ರಿಡೀ (ಶಕುನ ಚಿಪ್ಪುಗಳು) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜೋಡಿಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು, ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗೆ ಲಿಟೊರಿನಿಡೀ (ಪೆರಿವಿಂಕಲ್), ಟರ್ಬೊ (ರುಮಾಲು ಚಿಪ್ಪು) ಮತ್ತು ಲಿಂಪೆಟ್‍ಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರುಳಿಸುತ್ತುವ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಿಕ್ಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಕನಿಷ್ಠ ರೇಖೆಯಾಚೆಯ ನೆರಿಟಿಕ್ ವಲಯದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದಾಗ ತೀರಕ್ಕೆ ಒಗೆಯಲ್ಪಡುವುವು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗಿಂತ ಅಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ. ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಬೆಲೆಯ ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು, ಶಂಖಗಳು, ಕವಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು ಇವೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರಲು ವಿಶೇಷ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಖರ್ಚಿನದು ಕೂಡ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಕಾರನಿಗೆ ಇವು ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ|ಸೀಗಡಿ]] ಅಥವಾ [[ಮೀನು]]ಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೂಲಂಗಿ]] ಆಕಾರದ ಚಿಪ್ಪಿರುವ ಬ್ಯೂಸಿಕಾನ್ ಕೊಯಾರ್ಕ್‍ಟೇಟಮ್. ==ಶೇಖರಣೆ== [[File:Seashell vendor.jpeg|thumb|A vendor in [[Tanzania]] with a variety of large [[seashell]]s for sale]] ಆಳ ನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳಾದ ಹ್ಯಾಡಕ್ ಮತ್ತು [[ಕಾಡ್ ಮೀನು]]ಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಡೆಯದ ಹಾಗೂ ಶುಭ್ರವಾದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಫುಲ್ಟನ್ ಕವಡೆ (ಸೈಪ್ರಿಯ ಫುಲ್ಟೋನಿ) ಮುಂತಾದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧದಿಂದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವರು. ಹವಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಶಿರೋಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಿಲಸ್ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಈ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಯ ಚಿಪ್ಪು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಭೂ ವಾಸಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ನೆರಳು]], ತೇವ ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ]] ದೊರೆಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಲೆಲ್ಲ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಣ್ಣವು ಮತ್ತು ಸರಳ. ಇವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದುವಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸುವ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಗೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ.ಕೆಲವು ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇರುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಗ್ವಸ್ ಎಂಬ ಮರಶಂಖ [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾಪುವ]]ದ ಪಾಪೈನ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿ]]ನ ಹೆಲೆಕೊಸ್ಟೈಲ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಅಖಾಟಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು. ಇವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಅನೇಕ ಅನನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನೂ ಅಪಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ಲಾರಿಡದ ಮರಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಾದ ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ಹಾವು, ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಮುಂತಾದ ವಿಷಸರ್ಪಗಳೂ [[ಸೊಳ್ಳೆ]]ಗಳೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಬಲುಕಷ್ಟ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿರುವುದು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೆಲವು [[ನದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಒಳಮೈ ಮಯತ್ತಿನ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗಂತಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಯಂತಿರುವ ಏಣುಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಗುಂಡಿ]]ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತವಾಗಿವೆ. ==ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯ== [[File:Illustrations of various sea shells Wellcome L0060694.jpg | thumb|right | Sea shells from ''Recreatione dell'occhio e della mente'' by Filippo Bonanni]] ಬಹುತೇಕ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ಅಭಿರುಚಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರಿಸರ, ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಬೇದಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶೇಖರಿಸುವರು. ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನ ಯಥಾರ್ಥದರ್ಶನವನ್ನೂ ನೀಡುವುದು. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರ ಹಾಗೆ ಭೂಚರ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಸುಲಭ. ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಎಲ್ಲ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಅಭಿರುಚಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ತಳಹದಿ ಆಗಬಹುದು. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಾಗುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುವು. ಆದರೆ ಯಾವ ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಒಂದೇ ತರಹ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಿಪರೀತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬೇದದ ಬಹುರೂಪಗಳೆಂದು ಅವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹವ್ಯಾಸ ಮಿಕ್ಕ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚೋದಕವೆನಿಸಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮೊದಲು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅನೇಕರು ಈಗ ಚಿಪ್ಪು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ. ಕೀಟಗಳಾದ [[ಚಿಟ್ಟೆ]], [[ಜೀರುಂಡೆ]] ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಜಾಗರೂಕತೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಖನಿಜ]]ಗಳಷ್ಟು ಭಾರವಿಲ್ಲ. ಇವಕ್ಕೆ [[ಕೀಟ]]ಗಳ ಅಥವಾ [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ಗಳ ಕಾಟವಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುಚಿಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಮೇಜಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬೀರುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ವರ್ಷಾನುಕಾಲ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಡದೆ ಇರುವುವು. ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ== '''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ''' ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ .ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ ; ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾಂಕಾಲಜಿಯು ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿ]]ನ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪಾಡ್‌ನ ಒಪೆರ್ಕ್ಯುಲಮ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ . ಜೀವಿಯ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ , ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಈಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪುರಾತನ ಅಧ್ಯಯನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ಜಾತಿಗಳ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಒಣ ವಸ್ತು (ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[File:Lister Martin conchs 1770.png|thumb|200px|right|A plate from Lister's book, showing what he calls ''[[buccinis]] shells'']] [[Georg Eberhard Rumphius|George Rumpf]] ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ( ಬಸವನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ), ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ (ಉದಾ. ಕ್ಲಾಮ್‌ಗಳು ), ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ (ಚಿಟಾನ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಪೊಡಾ (ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳು). ನಾಟಿಲೋಡಿಯಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ . ಸಮುದ್ರ ಸ್ಲಗ್ ನುಡಿಬ್ರಾಂಚ್‌ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ==ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ== ''ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕ'' ಮತ್ತು ''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜ; ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಜನರು ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರನ್ನು (ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ) ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾದ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು. [[ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞ]]ರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದಿಂದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಾಗರದ ಚಿಪ್ಪಿನ ಹಾರಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪಿನ [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]]ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ನವೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು . ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾದವು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು 1681 ರಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಪಾದ್ರಿ ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಬೊನಾನಿ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ಅಟ್ಲಾಸ್ ''ರಿಕ್ರಿಯಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್'ಒಚ್ಚಿಯೋ ಎಟ್ ಡೆಲ್ಲಾ ಮೆಂಟೆ ನೆಲ್'ಒಸ್ಸರ್ವಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್ಲೆ ಚಿಯೋಸಿಯೋನ್'' ("ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಪುನರ್ಮಿಲನ") ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. 1692 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊರಮ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು , ಇದು 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆತ್ತಿದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಗ್ರ ಸಂಯೋಗ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ . ಜಾರ್ಜ್ ರಂಪ್ಫ್ , ಅಥವಾ "ರಂಫಿಯಸ್", (1627–1702) ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು "ಒಂದೇ ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" (ಆಧುನಿಕ ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ , ಲಿಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಬಲೋನ್ ), "ಬಸವನ ಅಥವಾ ಚಕ್ರಗಳು" ( ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ), ಮತ್ತು "ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" ( ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ ) ಎಂಬ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಅವರು ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಂಪ್ಫ್‌ನ ಹಲವು ಪದಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್]] ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು . ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ದ್ವಿಪದ ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ರಾಂತಿಗೊಳಿಸಿತು . ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ವಿವರಿಸಿದ ಸರಿಸುಮಾರು 4,000 ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆರುನೂರ ಎಂಬತ್ತಮೂರು ಈಗ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಫೈಲಾಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. <ref name="Ref_">{{cite web|url=http://www.jaxshells.org/|title=Jacksonville Shells – WWW.JAXSHELLS.ORG|work=jaxshells.org|access-date=2008-09-28|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802090848/http://www.jaxshells.org/|url-status=live}}</ref>ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದವನ್ನು 1770 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೆಫಾರ್ಡಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮೆಂಡೆಸ್ ಡ ಕೋಸ್ಟಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು , ಅವರು 1776 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಂಖಾಲಜಿ: ಅಥವಾ, ಆನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದಿ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ==ಅಧ್ಯಯನ== ೧೭೦೦ ರಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್ ಮಾವೆ (೧೭೬೪–೧೮೨೯) ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪುಸ್ತಕ, ''ದಿ ವಾಯೇಜರ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಶೆಲ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಪೈಲಟ್'' , ಹಾಗೆಯೇ ''ದಿ ಲಿನ್ನಿಯನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಫ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು'' ರಚಿಸಿದರು . ಹಗ್ ಕ್ಯೂಮಿಂಗ್ (೧೭೯೧–೧೮೬೫) ಅವರ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳ ಹಲವಾರು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಥಾಮಸ್ ಸೇ ಅವರು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಗಳು ಆಫ್ ದಿ ಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ, ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ಕಲರ್ಡ್ ಫಿಗರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ಸ್, ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ನೇಚರ್ ಎಂಬ'' ಮೂಲಭೂತ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೮೩೦–೧೮೩೪). ಆರ್. ಟಕರ್ ಅಬಾಟ್ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೈಲಿ-ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೀಶೆಲ್ಸ್'' , ''ಸೀಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀಶೆಲ್'' . ಜಾನ್ ಡುಪಾಂಟ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ಡೆಲವೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅವರ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹಿರೋಹಿಟೊ ಕೂಡ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹವ್ಯಾಸಿ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. 1950 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾಯ್ಸ್ ಅಲನ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು ''<ref>{{Cite web |title=Joyce Allan, Conchologist |url=https://australian.museum/about/history/people/joyce-allan-conchologist/ |access-date=2022-10-25 |website=The Australian Museum |language=en |archive-date=2016-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222075032/http://australianmuseum.net.au/joyce-allan-conchologist |url-status=live }}</ref>.'' ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದ್ದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. == ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾಗಿವೆ. {{As of|2020}}ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿತು, ಇದು ಸುಮಾರು 50,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು <ref name="Sierwald2018">{{cite journal |last1=Sierwald |first1=P. |last2=Bieler |first2=R. |last3=Shea |first3=E.K. |last4=Rosenberg |first4=G. |title=Mobilizing Mollusks: Status Update on Mollusk Collections in the U.S.A. and Canada |journal=American Malacological Bulletin |date=1 December 2018 |volume=36 |issue=2 |pages=177 |doi=10.4003/006.036.0202|bibcode=2018AMalB..36..177S |doi-access=free }}</ref> representing perhaps 50,000 species.<ref>{{Cite web|title=A one-of-a-kind shell collection|url=https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|access-date=2020-11-03|website=Burke Museum|language=en|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018222150/https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|url-status=live}}</ref> ಹೊಂದಿದೆ. ಬರ್ಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕೂಡ 2013 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಫಿಲ್ ನುಡೆಲ್‌ಮನ್ ದಾನ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 100,000 ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು 24,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === * [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] * [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ ಸ್ಯಾನಿಬೆಲ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೈಲಿ - ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ : ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೆರೈನ್ ಲೈಫ್ ಸೆಂಟರ್, ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆರೈನ್ ಬಯಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ . * ಡೆನ್ವರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನೇಚರ್ & ಸೈನ್ಸ್ , ಡೆನ್ವರ್ , ಕೊಲೊರಾಡೋ : ಸರಿಸುಮಾರು 17,500 ಶೆಲ್ ಲಾಟ್‌ಗಳು. * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ -ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] , ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ]] - ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ <ref name="Sierwald2018" /> === ಯುರೋಪ್ === * [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] , [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]] - ನ್ಯಾಚುರಿಸ್ಟೋರಿಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ * [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] , [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]] - ರಾಯಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ , ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. * [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] , [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] - ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿ'ಹಿಸ್ಟೋಯಿರ್ ನೇಚರ್ 900,000 ಲಾಟ್ಸ್, 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು ref>{{cite web |title=Marine, terrestrial, and freshwater molluscs |url=https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |publisher=Muséum national d'Histoire naturelle |access-date=15 September 2020 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918150740/https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |url-status=live }}</ref> * [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] - ನ್ಯಾಚುರ್‌ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸೆಂಕೆನ್‌ಬರ್ಗ್ , 700,000 ಲಾಟ್ಸ್ (33,000 ಲಿವಿಂಗ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ, 12,000 ಫಾಸಿಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ) <ref>{{cite web |title=Malacology Collection |url=https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |publisher=Senckenberg |access-date=15 September 2020 |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908005419/https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |url-status=dead }}</ref> ** [[ಬರ್ಲಿನ್]] - ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] , ಲೈಡೆನ್ - ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಲೈಡೆನ್ * [[ಸ್ವೀಡನ್]] , [[ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್|ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್]] - ಸ್ವೀಡಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ === ಮೂಲ:<ref name="GBcollections">{{cite web |title=The collections |url=https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |publisher=Mollusca types in Great Britain |access-date=15 September 2020 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127045119/https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |url-status=live }}</ref> * [[ಲಂಡನ್]] – ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ 8 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು, 60,000 ಪ್ರಕಾರದ ಮಾದರಿಗಳು <ref name="GBcollections" /> * ಕಾರ್ಡಿಫ್ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕಾರ್ಡಿಫ್ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ, 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು {{cite web |title=Mollusca |url=https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |publisher=National Museum Wales |access-date=15 September 2020 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814234638/https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |url-status=live }}</ref> * [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] - ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ; 166,000 ಸ್ಥಳಗಳು. <ref>{{cite journal | journal = [[ZooKeys]] | pages = 1–46 | title = Catalogue of type specimens of molluscs in the collection of The Manchester Museum, The University of Manchester, UK | last = McGhie | first = Henry A. | date = 17 December 2008 | issue = 4 | doi = 10.3897/zookeys.4.32 | url = http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090727231254/http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-date = 27 July 2009 | url-status = dead | doi-access = free | bibcode = 2008ZooK....4....1M }}</ref> * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] - [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳು <ref>{{cite web |title=Molluscs |date=24 March 2018 |url=https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |publisher=University of Cambridge |access-date=15 September 2020 |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023122953/https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |url-status=live }}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == ಇತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂತೆ, ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. * ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಡಿ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊಲೊಜಿ * ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ref>{{cite web|url=http://www.bvc-gloriamaris.be/|title=BVC|work=bvc-gloriamaris.be|access-date=2006-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/|archive-date=2009-05-18|url-status=dead}}</ref> * ಕ್ಲಬ್ ಕೊಂಚಿಲಿಯಾ , ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಜರ್ಮನ್/ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.club-conchylia.de/|title=German Shell Collector's Club|work=club-conchylia.de|access-date=2006-12-12|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810052536/http://www.club-conchylia.de/|url-status=live}}</ref> * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.conchsoc.org/|title=Home page – The Conchological Society of Great Britain and Ireland|work=conchsoc.org|access-date=2006-12-12|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809162700/http://conchsoc.org/|url-status=live}}</ref> * ಅಮೆರಿಕದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು <ref>{{Cite web |url=http://www.conchologistsofamerica.org/ |title=conchologistsofamerica.org |access-date=2006-12-12 |archive-date=2017-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812024340/http://www.conchologistsofamerica.org/ |url-status=live }}</ref> * [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕ್ವಿಲಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆಡರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸೆ]] ಮಲಾಕೊಲೊಜಿಸ್ಚೆ ವೆರೆನಿಜಿಂಗ್ <ref>{{Cite web |url=http://www/spirula.nl |title=spirula.nl |access-date=2012-08-15 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919163617/http://www/spirula.nl |url-status=live }}</ref> * ಯುನಿಟಾಸ್ ಮಲಕೊಲೊಜಿಕಾ == ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹಮಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (1974), ಕ್ಯೂಬನ್ ಪೆಸೊ (1981), ಹೈಟಿಯನ್ ಗೌರ್ಡೆ (1973), ನೇಪಾಳದ ರೂಪಾಯಿ (1989) ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ ಪೆಸೊ (1993) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ . ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== *[http://www.xenophora.org/index.php Association Française de Conchyliologie] *[https://web.archive.org/web/20060206223251/http://www.conchologistsofamerica.org/home/ Conchologists of America] * [http://www.conchsoc.org/ Conchological Society of Great Britain and Ireland] * [http://www.club-conchylia.de/ Club Conchylia, the German/Austrian Society for Shell Collecting] * [https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/ Belgian Society for Conchology] * [https://web.archive.org/web/20061208113430/http://www.conchasbrasil.org.br/default2.asp Conquiliologistas do Brasil] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.shellmuseum.org/ The Bailey-Matthews Shell Museum] in [[Sanibel Island]] * [http://www.worldwideconchology.com/MainFrames.shtml A site for amateurs] * ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/74207 Beautiful Shells]'' (1856) by [[Henry Gardiner Adams|H. G. Adams]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] 0a34ci0bep5h01df4oghqrqk6ywkj6h 1433958 1433957 2026-10-22T04:07:51Z VASANTH S.N. 728 VASANTH S.N. [[ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1433957 wikitext text/x-wiki [[File:Calliostoma tigris.JPG|thumb|[[gastropod shell|Shell]] of ''[[Maurea tigris]]'', the tiger top snail]] [[File:Sea shell (Trinidad & Tobago 2009).jpg|thumb|Shell of ''[[Lobatus gigas]]'', the queen conch]] '''ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ''' [[ನಾಣ್ಯ]] ಮತ್ತು [[ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ|ಅಂಚೆಚೀಟಿ]]ಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸದಂತೆ ಬಹಳ ಇತ್ತೀಚಿನದು. ಇವುಗಳ ಶೇಖರಣೆಯ ಕಾರ್ಯ 18ನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪೂರ್ವಾರ್ಧದ ಅಂತರದಲ್ಲಿ [[ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್|ಇಂಗ್ಲಂಡಿ]]ನಲ್ಲಿ ಬಹು ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಹಿಡಿದ ಹೊಸ [[ದ್ವೀಪ]] ಗಳಿಂದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾದ ಹೊಸ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಾಯಿತು. ಅವನ್ನು ಸಿರಿವಂತ ವರ್ತಕರು ತಮ್ಮ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಮಾದರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೊಂಡರು. 1850-60ರಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಹವ್ಯಾಸ ವಿಫುವಾಗಿತ್ತಲ್ಲದೆ ಅವುಗಳ ಹರಾಜೂ ಸರ್ವೇಸಾಧಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಅಪರೂಪದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು. ಬರತೊಡಗಿ ಅವುಗಳ ಬೆಲೆ ಇಳಿಮುಖವಾಯಿತು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮೊದಮೊದಲು ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿಗೆ 50-60 ಪೌಂಡು ಮೌಲ್ಯವಿದ್ದ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ವೊಲುಟಜುನೋನಿಯ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ ಅದರ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹೆಚ್ಚಾದಮೇಲೆ 5 ಪೌಂಡಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು. ಇದರಂತಯೇ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬೆಲೆಯೂ ತಗ್ಗಿತು. ಆದರೂ ಅವುಗಳ ವರ್ಣವಿನ್ಯಾಸ, ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಆಕಾರ, ಮೈರಚನೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದುದರಿಂದಲೂ ಬಹುಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳಿಂದಲೂ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯ ಕಾರ್ಯ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ==ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮಾದರಿಗಳು== [[ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು|ಮೃದ್ವಂಗಿ]]ಗಳು ಜಲ ಮತ್ತು ನೆಲವಾಸಿಗಳೆರಡೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಜಲವಾಸಿಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅದರಲ್ಲೂ ಬಹುಪಾಲು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ. ಬಹು ಅಪರೂಪದ, ಅಂದದ, ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಡಲಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುವು. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುವ ಪ್ರಭೇದಗಳ ಕುಟುಂಬಗಳೆಂದರೆ ಸೈಪ್ರಿಡೀ ([[ಕವಡೆ|ಕವಡೆಗ]]ಳು), ಕೋನಡೀ ([[ಶಂಖ]]ಗಳು) ವಲ್ಯೂಟಿಡೀ (ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು) ಮತ್ತು ಮ್ಯೂರಿಸಿಡೀ (ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು); ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪೊಡ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವು. ಅತಿ ಅಪೂರ್ವವಾದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದ ಒಂದು ಪ್ರಭೇದವೆಂದರೆ ಕಡಲ ಶೋಭೆ (ಗ್ಲೋರಿ ಆಫ್ ದಿ ಸೀ) ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿರುವ ಕೋನಸ್ ಗ್ಲೋರಿಯ ಮಾರಿಸ್ ಎಂಬ ಚಿಪ್ಪು. ಇಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೆ ಬಹು ಮೋಹಕವಾದ ಈ ತೆರನ ಸುಮಾರು 30 ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿವೆ. 1957ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಚಿಪ್ಪಿನ ಬೆಲೆ 1250 [[ಡಾಲರ್]] ಇತ್ತು. ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪರಿಸರಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು [[ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ|ಉಬ್ಬರ]]ವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಆಳ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವುವು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಅಪರೂಪ, ಕೆಲವು ಬಹಳ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಬಲು ಹೇರಳ. [[ಮರಳು|ಮರಳಿ]]ರುವ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಗಳಿರುವ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ತೀರಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಪ್ರಭೇದಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂಥಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬರ ಪೂರ್ತಿ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸುಲಭ. ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಂದದ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಗುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಯವಾದ ಹೊಳಪು ರಂಗಿನ ಆಲಿವಿಡೀ (ಆಲಿವ್ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ನಾಟಿಸಿಡೀ (ಚಂದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಸ್ಟ್ರಾಂಬಿಡೀ (ಸ್ಟ್ರೌಂಬ್‍ಗಳು), ಟೆರೆಬ್ರಿಡೀ (ಶಕುನ ಚಿಪ್ಪುಗಳು) ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜೋಡಿಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು, ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಕೆಳಗೆ ಲಿಟೊರಿನಿಡೀ (ಪೆರಿವಿಂಕಲ್), ಟರ್ಬೊ (ರುಮಾಲು ಚಿಪ್ಪು) ಮತ್ತು ಲಿಂಪೆಟ್‍ಗಳು ಹಾಗೂ ಸುರುಳಿಸುತ್ತುವ ಕೈಟಾನಿಡೀ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಮಿಕ್ಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಮುದ್ರದ ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಕನಿಷ್ಠ ರೇಖೆಯಾಚೆಯ ನೆರಿಟಿಕ್ ವಲಯದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಬಿರುಗಾಳಿ ಎದ್ದಾಗ ತೀರಕ್ಕೆ ಒಗೆಯಲ್ಪಡುವುವು. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಉಬ್ಬರವಿಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗಿಂತ ಅಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ. ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಬೆಲೆಯ ವಲ್ಯೂಟ್‍ಗಳು, ಶಂಖಗಳು, ಕವಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಚಿಪ್ಪುಗಳು ಇವೆ. ಇವನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ತರಲು ವಿಶೇಷ ಹಡಗುಗಳು ಮತ್ತು ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಸಲಕರಣೆಗಳು ಅಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು ಮತ್ತು ದುಬಾರಿ ಖರ್ಚಿನದು ಕೂಡ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಕಾರನಿಗೆ ಇವು ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಸಿಗಡಿ ಕೃಷಿ|ಸೀಗಡಿ]] ಅಥವಾ [[ಮೀನು]]ಬಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದುಂಟು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ [[ಮೂಲಂಗಿ]] ಆಕಾರದ ಚಿಪ್ಪಿರುವ ಬ್ಯೂಸಿಕಾನ್ ಕೊಯಾರ್ಕ್‍ಟೇಟಮ್. ==ಶೇಖರಣೆ== [[File:Seashell vendor.jpeg|thumb|A vendor in [[Tanzania]] with a variety of large [[seashell]]s for sale]] ಆಳ ನೀರಿನ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಭಕ್ಷಕ ಮೀನುಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಸೀಳಿ ಶೇಖರಿಸಬಹುದು. ಸಮುದ್ರ ತಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮೀನುಗಳಾದ ಹ್ಯಾಡಕ್ ಮತ್ತು [[ಕಾಡ್ ಮೀನು]]ಗಳ ಹೊಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಡೆಯದ ಹಾಗೂ ಶುಭ್ರವಾದ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಸಿಕ್ಕಿವೆ. ಫುಲ್ಟನ್ ಕವಡೆ (ಸೈಪ್ರಿಯ ಫುಲ್ಟೋನಿ) ಮುಂತಾದ ಅಪರೂಪದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಈ ವಿಧದಿಂದಲೇ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವರು. ಹವಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅನೇಕ ಅಮೂಲ್ಯ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತರುತ್ತಾರೆ. ಶಿರೋಪಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ನಾಟಿಲಸ್ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ವಾಣಿಜ್ಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮುಖ್ಯವಾದುವು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಆಳಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಈ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಯ ಚಿಪ್ಪು ಬಲು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಭೂ ವಾಸಿಗಳೂ ಹೌದು. ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಣರಂಜಿತ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿವೆ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯಕವಾದ [[ನೆರಳು]], ತೇವ ಮತ್ತು [[ಆಹಾರ]] ದೊರೆಯುವ ಸ್ಥಳಗಳಲೆಲ್ಲ ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಬಹುತೇಕ ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಸಣ್ಣವು ಮತ್ತು ಸರಳ. ಇವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರಿಯವಾದುವಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಭ್ಯಾಸ ನಡೆಸುವ [[ವಿಜ್ಞಾನಿ]]ಗೆ ಹಾಗೂ ಹವ್ಯಾಸಿ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ.ಕೆಲವು ಹೊಳೆಯುವ ಬಣ್ಣದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ದೊಡ್ಡಗಾತ್ರದ ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಇರುವುದುಂಟು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ [[ಫ್ಲಾರಿಡ]] ಮತ್ತು [[ಕ್ಯೂಬಾ|ಕ್ಯೂಬ]]ದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಗ್ವಸ್ ಎಂಬ ಮರಶಂಖ [[ಪಾಪುಅ ನ್ಯೂ ಗಿನಿ|ಪಾಪುವ]]ದ ಪಾಪೈನ, [[ಫಿಲಿಪ್ಪೀನ್ಸ್|ಫಿಲಿಪೀನ್ಸಿ]]ನ ಹೆಲೆಕೊಸ್ಟೈಲ ಮತ್ತು [[ಆಫ್ರಿಕಾ|ಆಫ್ರಿಕ]]ದ ಅಖಾಟಿನ ಜಾತಿಯ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು. ಇವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಅನೇಕ ಅನನುಕೂಲತೆಗಳನ್ನೂ ಅಪಾಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುವುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಫ್ಲಾರಿಡದ ಮರಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ವಾಸಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಅಪಾಯಕಾರಿಗಳಾದ ಕಾಟನ್ ಮೌತ್ ಹಾವು, ಬುಡುಬುಡಿಕೆ ಹಾವು ಮುಂತಾದ ವಿಷಸರ್ಪಗಳೂ [[ಸೊಳ್ಳೆ]]ಗಳೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಚಿಪ್ಪಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಬಲುಕಷ್ಟ. ಸಿಹಿ ನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿರುವ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿರುವುದು ಕೆಲವು ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಹಿನೀರಿನ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ. [[ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ|ಅಮೆರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]]ದ ಮಧ್ಯ ಪಶ್ಚಿಮಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಕೆಲವು [[ನದಿ]]ಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಜೋಡಿ ಚಿಪ್ಪು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಒಳಮೈ ಮಯತ್ತಿನ ಬಣ್ಣಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣಗಂತಿ ಮತ್ತು ಅಲೆಯಂತಿರುವ ಏಣುಗಳನ್ನುಳ್ಳ ಕೆಲವು ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ [[ಗುಂಡಿ]]ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲು ಇವನ್ನು ಬಳಸುವರು. ಸಿಹಿನೀರಿನ ಶಂಖ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಉಷ್ಣವಲಯದ ರೋಗ ತಜ್ಞರಿಗೆ ಬಹು ಮುಖ್ಯವಾದವು. ಏಕೆಂದರೆ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು [[ಮಾನವ|ಮನುಷ್ಯ]]ನ ಹಾಗೂ [[ಪ್ರಾಣಿ]]ಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಪರಾವಲಂಬಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯದಾತವಾಗಿವೆ. ==ವಾಣಿಜ್ಯ ಮೌಲ್ಯ== [[File:Illustrations of various sea shells Wellcome L0060694.jpg | thumb|right | Sea shells from ''Recreatione dell'occhio e della mente'' by Filippo Bonanni]] ಬಹುತೇಕ ಸಂಗ್ರಹಕಾರರ ಅಭಿರುಚಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯದ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ಆಯಾ ಪ್ರದೇಶದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ವಾಸಿಸುವ ಪರಿಸರ, ಅವುಗಳ ಸ್ವಭಾವಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವರು. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಸಂಗ್ರಹಕಾರರು ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ ಪ್ರಬೇದಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶೇಖರಿಸುವರು. ವರ್ಗೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸದ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಬಹು ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಿದೆಯಲ್ಲದೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜಗತ್ತಿನ ಯಥಾರ್ಥದರ್ಶನವನ್ನೂ ನೀಡುವುದು. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರ ಹಾಗೆ ಭೂಚರ ಮೃದ್ವಂಗಿ ತಜ್ಞರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಭೂ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳು ಕಡಲ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳಿಗಿಂತ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣವಾದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಸುಲಭ. ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯ ಎಲ್ಲ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ ಅನೇಕ ಅಭಿರುಚಿಯ ಅಧ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ತಳಹದಿ ಆಗಬಹುದು. ಅಂಚೆ ಚೀಟಿ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು ಯಂತ್ರದಿಂದ ತಯಾರಾಗುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುವು. ಆದರೆ ಯಾವ ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಗಳೂ ಒಂದೇ ತರಹ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರಭೇದದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿಂದಾಗಿ ಅವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪ್ರಭೇದಗಳೆಂದು ಖಚಿತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಿಪರೀತ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಒಂದೇ ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಬೇದದ ಬಹುರೂಪಗಳೆಂದು ಅವುಗಳ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತೋರಿಸಬಹುದು. ಇಂಥ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಹವ್ಯಾಸ ಮಿಕ್ಕ ಹವ್ಯಾಸಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಚೋದಕವೆನಿಸಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಮೊದಲು ಮೋಜಿಗಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ ಅನೇಕರು ಈಗ ಚಿಪ್ಪು ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಅಷ್ಟಾಗಿ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ ತೊಂದರೆ ಕಡಿಮೆ. ಕೀಟಗಳಾದ [[ಚಿಟ್ಟೆ]], [[ಜೀರುಂಡೆ]] ಅಥವಾ ಸಸ್ಯಭಾಗಗಳನ್ನು ಶೇಖರಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಜಾಗರೂಕತೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳು [[ಖನಿಜ]]ಗಳಷ್ಟು ಭಾರವಿಲ್ಲ. ಇವಕ್ಕೆ [[ಕೀಟ]]ಗಳ ಅಥವಾ [[ಶಿಲೀಂಧ್ರ]]ಗಳ ಕಾಟವಿಲ್ಲ. ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಒಮ್ಮೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶುಚಿಮಾಡಿ ಅವುಗಳ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಯನ್ನು ಲಗತ್ತಿಸಿ ಮೇಜಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಬೀರುವಿನಲ್ಲಾಗಲಿ ಇಟ್ಟರೆ ವರ್ಷಾನುಕಾಲ ಯಾವ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಡದೆ ಇರುವುವು. ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ== '''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ''' ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ .ಆಂಗ್ಲ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ಎಂಬುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಒಂದು ಅಂಶವಾಗಿದೆ ; ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಗಳಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದು ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಕಾಂಕಾಲಜಿಯು ಅವುಗಳ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಮತ್ತು [[ಸಿಹಿ ನೀರು|ಸಿಹಿನೀರಿ]]ನ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೊಪಾಡ್‌ನ ಒಪೆರ್ಕ್ಯುಲಮ್‌ನ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತದೆ . ಜೀವಿಯ ರೂಪವಿಜ್ಞಾನದ ಒಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಿಂದ , ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಈಗ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪುರಾತನ ಅಧ್ಯಯನವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಜೀವಿವರ್ಗೀಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಳನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಚಿಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ಜಾತಿಗಳ ಏಕೈಕ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಒಣ ವಸ್ತು (ಚಿಪ್ಪುಗಳು), ಆಲ್ಕೋಹಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಸ್ತುಗಳ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಮೀರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದೆ. [[File:Lister Martin conchs 1770.png|thumb|200px|right|A plate from Lister's book, showing what he calls ''[[buccinis]] shells'']] [[Georg Eberhard Rumphius|George Rumpf]] ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗಗಳೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ( ಬಸವನ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ), ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ (ಉದಾ. ಕ್ಲಾಮ್‌ಗಳು ), ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ (ಚಿಟಾನ್‌ಗಳು), ಮತ್ತು ಸ್ಕ್ಯಾಫೋಪೊಡಾ (ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳು). ನಾಟಿಲೋಡಿಯಾ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳು ಸಣ್ಣ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ . ಸಮುದ್ರ ಸ್ಲಗ್ ನುಡಿಬ್ರಾಂಚ್‌ಗಳಂತಹ ಕೆಲವು ಗುಂಪುಗಳು ತಮ್ಮ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ==ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಾಹಕ ಮತ್ತು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ== ''ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕ'' ಮತ್ತು ''ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ'' ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು. ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರು ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಪ್ರಾಥಮಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ [[ಸೌಂದರ್ಯ]]ದ ಮೌಲ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಿಜ; ಈ ರೀತಿಯ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಚರ್ಚೆಗಳಿವೆ, ಕೆಲವು ಜನರು ಎಲ್ಲಾ ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಾಹಕರನ್ನು (ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ) ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರದ ಪೂರ್ವಗಾಮಿಯಾದ ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನದು. [[ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞ]]ರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಾಗರದಿಂದ ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಲಾಯುಗದ ಸಾಗರದ ಚಿಪ್ಪಿನ ಹಾರಗಳನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ, ಇದು ಅವುಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪಿನ [[ಆಭರಣಗಳು|ಆಭರಣ]]ಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ. ನವೋದಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಖಾಸಗಿ ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್‌ಗಳಿಗಾಗಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸೌಂದರ್ಯದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು . ಅವುಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ, ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ಬಾಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿತ್ವದಿಂದಾಗಿ, ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಂತಹ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗವಾದವು. 17 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು ಮತ್ತು 1681 ರಲ್ಲಿ ಜೆಸ್ಯೂಟ್ ಪಾದ್ರಿ ಫಿಲಿಪ್ಪೊ ಬೊನಾನಿ ಎರಡು ಸಂಪುಟಗಳ ಅಟ್ಲಾಸ್ ''ರಿಕ್ರಿಯಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್'ಒಚ್ಚಿಯೋ ಎಟ್ ಡೆಲ್ಲಾ ಮೆಂಟೆ ನೆಲ್'ಒಸ್ಸರ್ವಜಿಯೋನ್ ಡೆಲ್ಲೆ ಚಿಯೋಸಿಯೋನ್'' ("ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಪುನರ್ಮಿಲನ") ಅನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು, ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಮೊದಲ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ. 1692 ರಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಟಿನ್ ಲಿಸ್ಟರ್ ''ಹಿಸ್ಟೋರಿಯಾ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊರಮ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು , ಇದು 1,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೆತ್ತಿದ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಮಗ್ರ ಸಂಯೋಗ ಪಠ್ಯವಾಗಿದೆ . ಜಾರ್ಜ್ ರಂಪ್ಫ್ , ಅಥವಾ "ರಂಫಿಯಸ್", (1627–1702) ಮೊದಲ ನಿಜವಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿ ವರ್ಗೀಕರಣವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ಅವರು "ಒಂದೇ ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" (ಆಧುನಿಕ ಪಾಲಿಪ್ಲಾಕೋಫೊರಾ , ಲಿಂಪೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಅಬಲೋನ್ ), "ಬಸವನ ಅಥವಾ ಚಕ್ರಗಳು" ( ಗ್ಯಾಸ್ಟ್ರೋಪೋಡಾ ), ಮತ್ತು "ಎರಡು ಚಿಪ್ಪುಳ್ಳವುಗಳು" ( ಬಿವಾಲ್ವಿಯಾ ) ಎಂಬ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು.ಆದರೆ ಅವರು ದಂತ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಸೆಫಲೋಪಾಡ್‌ಗಳ ಆಂತರಿಕ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಂಪ್ಫ್‌ನ ಹಲವು ಪದಗಳನ್ನು ನಂತರ [[ಕಾರ್ಲ್ ಲಿನ್ನಿಯಸ್]] ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು . ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ [[ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]]ದ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಮತ್ತು ಅವನ ದ್ವಿಪದ ನಾಮಕರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಕ್ರಾಂತಿಗೊಳಿಸಿತು . ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ವಿವರಿಸಿದ ಸರಿಸುಮಾರು 4,000 ಪ್ರಾಣಿ ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಆರುನೂರ ಎಂಬತ್ತಮೂರು ಈಗ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೂ ಲಿನ್ನಿಯಸ್ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿಭಿನ್ನ ಫೈಲಾಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿದರು. <ref name="Ref_">{{cite web|url=http://www.jaxshells.org/|title=Jacksonville Shells – WWW.JAXSHELLS.ORG|work=jaxshells.org|access-date=2008-09-28|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802090848/http://www.jaxshells.org/|url-status=live}}</ref>ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ" ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಪದವನ್ನು 1770 ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೆಫಾರ್ಡಿ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾದಿ ಇಮ್ಯಾನುಯೆಲ್ ಮೆಂಡೆಸ್ ಡ ಕೋಸ್ಟಾ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು , ಅವರು 1776 ರಲ್ಲಿ ಲಂಡನ್‌ನಲ್ಲಿ ''ದಿ ಎಲಿಮೆಂಟ್ಸ್ ಆಫ್ ಕಂಖಾಲಜಿ: ಅಥವಾ, ಆನ್ ಇಂಟ್ರಡಕ್ಷನ್ ಟು ದಿ ನಾಲೆಡ್ಜ್ ಆಫ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು'' ಪ್ರಕಟಿಸಿದರು. ==ಅಧ್ಯಯನ== ೧೭೦೦ ರಿಂದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಜಾನ್ ಮಾವೆ (೧೭೬೪–೧೮೨೯) ವಾದಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಮೊದಲ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಪುಸ್ತಕ, ''ದಿ ವಾಯೇಜರ್ಸ್ ಕಂಪ್ಯಾನಿಯನ್ ಅಥವಾ ಶೆಲ್-ಕಲೆಕ್ಟರ್ಸ್ ಪೈಲಟ್'' , ಹಾಗೆಯೇ ''ದಿ ಲಿನ್ನಿಯನ್ ಸಿಸ್ಟಮ್ ಆಫ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು'' ರಚಿಸಿದರು . ಹಗ್ ಕ್ಯೂಮಿಂಗ್ (೧೭೯೧–೧೮೬೫) ಅವರ ಬೃಹತ್ ಸಂಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜಾತಿಗಳ ಹಲವಾರು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಥಾಮಸ್ ಸೇ ಅವರು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ, ಅಥವಾ ವಿವರಣೆಗಳು ಆಫ್ ದಿ ಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ನಾರ್ತ್ ಅಮೆರಿಕಾ, ಇಲ್ಲಸ್ಟ್ರೇಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ಕಲರ್ಡ್ ಫಿಗರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಒರಿಜಿನಲ್ ಡ್ರಾಯಿಂಗ್ಸ್, ಎಕ್ಸಿಕ್ಯೂಟೆಡ್ ಫ್ರಮ್ ನೇಚರ್ ಎಂಬ'' ಮೂಲಭೂತ ಕೃತಿಯನ್ನು ಆರು ಸಂಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ (೧೮೩೦–೧೮೩೪). ಆರ್. ಟಕರ್ ಅಬಾಟ್ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಡಜನ್ಗಟ್ಟಲೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಬೈಲಿ-ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂನ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ . ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿಗಳು ''ಅಮೇರಿಕನ್ ಸೀಶೆಲ್ಸ್'' , ''ಸೀಶೆಲ್ಸ್ ಆಫ್ ದಿ ವರ್ಲ್ಡ್'' ಮತ್ತು ''ದಿ ಕಿಂಗ್ಡಮ್ ಆಫ್ ದಿ ಸೀಶೆಲ್'' . ಜಾನ್ ಡುಪಾಂಟ್ 1984 ರಲ್ಲಿ ಡೆಲವೇರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡಿದ ಅವರ ವ್ಯಾಪಕ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಜಪಾನಿನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹಿರೋಹಿಟೊ ಕೂಡ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಸಮರ್ಥ ಮತ್ತು ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಹವ್ಯಾಸಿ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಾಗಿದ್ದರು. 1950 ರಲ್ಲಿ, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ [[ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ]]ದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಜಾಯ್ಸ್ ಅಲನ್ , ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯನ್ ಶೆಲ್ಸ್ ಅನ್ನು ಬರೆದರು ''<ref>{{Cite web |title=Joyce Allan, Conchologist |url=https://australian.museum/about/history/people/joyce-allan-conchologist/ |access-date=2022-10-25 |website=The Australian Museum |language=en |archive-date=2016-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161222075032/http://australianmuseum.net.au/joyce-allan-conchologist |url-status=live }}</ref>.'' ಇದು ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮೃದ್ವಂಗಿಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದ್ದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಮೃದ್ವಂಗಿ ಸಂಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಪಡೆದಿದೆ. == ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಅನೇಕ [[ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ]]ಗಳು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಆದರೂ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಾಗದ ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಗ್ರಹಗಳಾಗಿವೆ. {{As of|2020}}ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೃದ್ವಂಗಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಜೋಡಣೆಯನ್ನು ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸಂಸ್ಥೆ ನಡೆಸಿತು, ಇದು ಸುಮಾರು 50,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು <ref name="Sierwald2018">{{cite journal |last1=Sierwald |first1=P. |last2=Bieler |first2=R. |last3=Shea |first3=E.K. |last4=Rosenberg |first4=G. |title=Mobilizing Mollusks: Status Update on Mollusk Collections in the U.S.A. and Canada |journal=American Malacological Bulletin |date=1 December 2018 |volume=36 |issue=2 |pages=177 |doi=10.4003/006.036.0202|bibcode=2018AMalB..36..177S |doi-access=free }}</ref> representing perhaps 50,000 species.<ref>{{Cite web|title=A one-of-a-kind shell collection|url=https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|access-date=2020-11-03|website=Burke Museum|language=en|archive-date=2020-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018222150/https://www.burkemuseum.org/news/one-kind-shell-collection|url-status=live}}</ref> ಹೊಂದಿದೆ. ಬರ್ಕ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ ಅಂಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಕೂಡ 2013 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಫಿಲ್ ನುಡೆಲ್‌ಮನ್ ದಾನ ಮಾಡಿದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 100,000 ಮಾದರಿಗಳು ಮತ್ತು 24,000 ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ,ಇವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ [[ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್]] ಪ್ರದೇಶ, [[ಕೆರಿಬ್ಬಿಯನ್|ಕೆರಿಬಿಯನ್]] ಮತ್ತು [[ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರ|ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್‌]]ನಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಗಿದೆ. === ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ === * [[ಫಿಲಡೆಲ್ಫಿಯಾ]]ದಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಜ್ಞಾನಗಳ ಅಕಾಡೆಮಿ * ಅಮೇರಿಕನ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ನ್ಯೂ ಯಾರ್ಕ್ ನಗರ|ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರ]] * [[ಫ್ಲಾರಿಡ|ಫ್ಲೋರಿಡಾ]]ದ ಸ್ಯಾನಿಬೆಲ್ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಬೈಲಿ - ಮ್ಯಾಥ್ಯೂಸ್ ಶೆಲ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ : ಚಿಪ್ಪುಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೀಸಲಾಗಿರುವ ವಿಶ್ವದ ಏಕೈಕ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ. * ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್ ಮೆರೈನ್ ಲೈಫ್ ಸೆಂಟರ್, ಒರೆಗಾನ್‌ನ ಚಾರ್ಲ್ಸ್‌ಟನ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಮೆರೈನ್ ಬಯಾಲಜಿ ಸಂಸ್ಥೆ . * ಡೆನ್ವರ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನೇಚರ್ & ಸೈನ್ಸ್ , ಡೆನ್ವರ್ , ಕೊಲೊರಾಡೋ : ಸರಿಸುಮಾರು 17,500 ಶೆಲ್ ಲಾಟ್‌ಗಳು. * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್ -ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] , ಮ್ಯಾಸಚೂಸೆಟ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತುಲನಾತ್ಮಕ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ * ನ್ಯಾಷನಲ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಹಿಸ್ಟರಿ , [[ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್, ಡಿ.ಸಿ.|ವಾಷಿಂಗ್ಟನ್ ಡಿಸಿ]] - ಸ್ಮಿತ್ಸೋನಿಯನ್ ಸುಮಾರು 1 ಮಿಲಿಯನ್ ಲಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ, ಇದು ವಿಶ್ವಾದ್ಯಂತ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದೆ <ref name="Sierwald2018" /> === ಯುರೋಪ್ === * [[ಆಸ್ಟ್ರಿಯ|ಆಸ್ಟ್ರಿಯಾ]] , [[ವಿಯೆನ್ನ|ವಿಯೆನ್ನಾ]] - ನ್ಯಾಚುರಿಸ್ಟೋರಿಸ್ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ * [[ಬೆಲ್ಜಿಯಂ]] , [[ಬ್ರಸೆಲ್ಸ್]] - ರಾಯಲ್ ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ನ್ಯಾಚುರಲ್ ಸೈನ್ಸಸ್ , ಮೂರು ದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. * [[ಫ್ರಾನ್ಸ್]] , [[ಪ್ಯಾರಿಸ್]] - ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಡಿ'ಹಿಸ್ಟೋಯಿರ್ ನೇಚರ್ 900,000 ಲಾಟ್ಸ್, 5 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು ref>{{cite web |title=Marine, terrestrial, and freshwater molluscs |url=https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |publisher=Muséum national d'Histoire naturelle |access-date=15 September 2020 |archive-date=18 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200918150740/https://www.mnhn.fr/en/collections/collection-groups/marine-invertebrates/marine-terrestrial-and-freshwater-molluscs |url-status=live }}</ref> * [[ಜರ್ಮನಿ]], [[ಫ್ರಾಂಕ್ಫರ್ಟ್|ಫ್ರಾಂಕ್‌ಫರ್ಟ್]] - ನ್ಯಾಚುರ್‌ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಸೆಂಕೆನ್‌ಬರ್ಗ್ , 700,000 ಲಾಟ್ಸ್ (33,000 ಲಿವಿಂಗ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ, 12,000 ಫಾಸಿಲ್ ಟ್ಯಾಕ್ಸಾ) <ref>{{cite web |title=Malacology Collection |url=https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |publisher=Senckenberg |access-date=15 September 2020 |archive-date=8 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200908005419/https://www.senckenberg.de/en/institutes/senckenberg-research-institute-natural-history-museum-frankfurt/division-marine-zoology/section-malakologie-2/malacology-collection/ |url-status=dead }}</ref> ** [[ಬರ್ಲಿನ್]] - ಬರ್ಲಿನ್‌ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್]] , ಲೈಡೆನ್ - ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ, ಲೈಡೆನ್ * [[ಸ್ವೀಡನ್]] , [[ಸ್ಟಾಕ್ಹೋಮ್|ಸ್ಟಾಕ್‌ಹೋಮ್]] - ಸ್ವೀಡಿಷ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ === ಯುನೈಟೆಡ್ ಕಿಂಗ್‌ಡಮ್ === ಮೂಲ:<ref name="GBcollections">{{cite web |title=The collections |url=https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |publisher=Mollusca types in Great Britain |access-date=15 September 2020 |archive-date=27 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211127045119/https://gbmolluscatypes.ac.uk/collections |url-status=live }}</ref> * [[ಲಂಡನ್]] – ನೈಸರ್ಗಿಕ ಇತಿಹಾಸ ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯ 8 ಮಿಲಿಯನ್ ಮಾದರಿಗಳು, 60,000 ಪ್ರಕಾರದ ಮಾದರಿಗಳು <ref name="GBcollections" /> * ಕಾರ್ಡಿಫ್ - ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಕಾರ್ಡಿಫ್ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ, 2 ಮಿಲಿಯನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾದರಿಗಳು {{cite web |title=Mollusca |url=https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |publisher=National Museum Wales |access-date=15 September 2020 |archive-date=14 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814234638/https://museum.wales/curatorial/natural-sciences/mollusca/ |url-status=live }}</ref> * [[ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್]] - ಮ್ಯಾಂಚೆಸ್ಟರ್ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , ಯುಕೆಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಂಗ್ರಹ; 166,000 ಸ್ಥಳಗಳು. <ref>{{cite journal | journal = [[ZooKeys]] | pages = 1–46 | title = Catalogue of type specimens of molluscs in the collection of The Manchester Museum, The University of Manchester, UK | last = McGhie | first = Henry A. | date = 17 December 2008 | issue = 4 | doi = 10.3897/zookeys.4.32 | url = http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-url = https://web.archive.org/web/20090727231254/http://pensoftonline.net/zookeys/index.php/journal/article/view/32 | archive-date = 27 July 2009 | url-status = dead | doi-access = free | bibcode = 2008ZooK....4....1M }}</ref> * [[ಕೇಂಬ್ರಿಜ್|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್]] - [[ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ|ಕೇಂಬ್ರಿಡ್ಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ]]ದ ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ , 100,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಥಳಗಳು <ref>{{cite web |title=Molluscs |date=24 March 2018 |url=https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |publisher=University of Cambridge |access-date=15 September 2020 |archive-date=23 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023122953/https://www.museum.zoo.cam.ac.uk/collections-research/collections-archives/molluscs |url-status=live }}</ref> == ಸಂಸ್ಥೆಗಳು == ಇತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಂತೆ, ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಲವಾರು ಸ್ಥಳೀಯ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉಪಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಅನೇಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೂ ಇವೆ. * ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ ​​ಫ್ರಾಂಚೈಸ್ ಡಿ ಕಾಂಕಿಲಿಯೊಲೊಜಿ * ಬೆಲ್ಜಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ ಫಾರ್ ಕಾಂಕಾಲಜಿ ref>{{cite web|url=http://www.bvc-gloriamaris.be/|title=BVC|work=bvc-gloriamaris.be|access-date=2006-02-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/|archive-date=2009-05-18|url-status=dead}}</ref> * ಕ್ಲಬ್ ಕೊಂಚಿಲಿಯಾ , ಶೆಲ್ ಸಂಗ್ರಹಣೆಗಾಗಿ ಜರ್ಮನ್/ಆಸ್ಟ್ರಿಯನ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.club-conchylia.de/|title=German Shell Collector's Club|work=club-conchylia.de|access-date=2006-12-12|archive-date=2017-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20170810052536/http://www.club-conchylia.de/|url-status=live}}</ref> * [[ಗ್ರೇಟ್ ಬ್ರಿಟನ್]] ಮತ್ತು [[ಐರ್ಲೆಂಡ್ ಗಣರಾಜ್ಯ|ಐರ್ಲೆಂಡ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕೊಲಾಜಿಕಲ್ ಸೊಸೈಟಿ <ref>{{cite web|url=http://www.conchsoc.org/|title=Home page – The Conchological Society of Great Britain and Ireland|work=conchsoc.org|access-date=2006-12-12|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809162700/http://conchsoc.org/|url-status=live}}</ref> * ಅಮೆರಿಕದ ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು <ref>{{Cite web |url=http://www.conchologistsofamerica.org/ |title=conchologistsofamerica.org |access-date=2006-12-12 |archive-date=2017-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170812024340/http://www.conchologistsofamerica.org/ |url-status=live }}</ref> * [[ಬ್ರೆಜಿಲ್|ಬ್ರೆಜಿಲ್‌]]ನ ಕಾನ್ಕ್ವಿಲಿಯಾಲಜಿಸ್ಟ್‌ಗಳು * [[ನೆದರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್|ನೆಡರ್ಲ್ಯಾಂಡ್ಸೆ]] ಮಲಾಕೊಲೊಜಿಸ್ಚೆ ವೆರೆನಿಜಿಂಗ್ <ref>{{Cite web |url=http://www/spirula.nl |title=spirula.nl |access-date=2012-08-15 |archive-date=2020-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200919163617/http://www/spirula.nl |url-status=live }}</ref> * ಯುನಿಟಾಸ್ ಮಲಕೊಲೊಜಿಕಾ == ಅಂಚೆಚೀಟಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಚಿಪ್ಪುಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳು == ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ 5,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಚೆ ಚೀಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬಹಮಿಯನ್ ಡಾಲರ್ (1974), ಕ್ಯೂಬನ್ ಪೆಸೊ (1981), ಹೈಟಿಯನ್ ಗೌರ್ಡೆ (1973), ನೇಪಾಳದ ರೂಪಾಯಿ (1989) ಮತ್ತು ಫಿಲಿಪೈನ್ ಪೆಸೊ (1993) ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ . ==ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು== *[http://www.xenophora.org/index.php Association Française de Conchyliologie] *[https://web.archive.org/web/20060206223251/http://www.conchologistsofamerica.org/home/ Conchologists of America] * [http://www.conchsoc.org/ Conchological Society of Great Britain and Ireland] * [http://www.club-conchylia.de/ Club Conchylia, the German/Austrian Society for Shell Collecting] * [https://web.archive.org/web/20090518154554/http://www.bvc-gloriamaris.be/ Belgian Society for Conchology] * [https://web.archive.org/web/20061208113430/http://www.conchasbrasil.org.br/default2.asp Conquiliologistas do Brasil] ==ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು== * [http://www.shellmuseum.org/ The Bailey-Matthews Shell Museum] in [[Sanibel Island]] * [http://www.worldwideconchology.com/MainFrames.shtml A site for amateurs] * ''[https://www.gutenberg.org/ebooks/74207 Beautiful Shells]'' (1856) by [[Henry Gardiner Adams|H. G. Adams]] ==ಉಲ್ಲೇಖಗಳು== {{Includes Wikisource|ಮೈಸೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ವಿಶ್ವಕೋಶ/ಚಿಪ್ಪುಗಳು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ}} [[ವರ್ಗ:ಜೀವ ವಿಜ್ಞಾನ]] [[ವರ್ಗ:ಪ್ರಾಣಿಶಾಸ್ತ್ರ]] 0a34ci0bep5h01df4oghqrqk6ywkj6h 0 187833 1433959 2026-10-22T04:07:51Z VASANTH S.N. 728 VASANTH S.N. [[ಚಿಪ್ಪು ಸಂಗ್ರಹಣೆ]] ಪುಟವನ್ನು [[ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ]] ಕ್ಕೆ ಸರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಸೂಕ್ತವಾದ ಪುಟ ಶೀರ್ಷಿಕೆ 1433959 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ಶಂಖಶಾಸ್ತ್ರ]] nsxfpv3odrf5uroi12duk20wycx2z9f 3 187834 1433963 2026-10-22T06:27:01Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433963 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Chithra V M}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೧:೫೭, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) brx9gy7r3rxju1wv03umi9cjn026anc 2 187835 1433964 2026-10-22T06:38:31Z USHA B K 102562 ಹೊಸ ಪುಟ: '''ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ''' '''ಸ್ಥಳ: ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ''' '''1. ದೇವಾಲಯದ ಪರಿಚಯ''' ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾ... 1433964 wikitext text/x-wiki '''ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸ''' '''ಸ್ಥಳ: ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮ, ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆ, ಕರ್ನಾಟಕ''' '''1. ದೇವಾಲಯದ ಪರಿಚಯ''' ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈಷ್ಣವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಭೂವೈಕುಂಠ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಜನಾರ್ದನ ರೂಪವನ್ನು ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಾಲಯವು ಅನೇಕ ಭಕ್ತರ ಕುಟುಂಬದೇವರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. � bsv-engurusamaachaara.blogspot.com '''2. ದೇವಾಲಯದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ''' ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ದೇವಾಲಯವು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಭಕ್ತರ ಆರಾಧನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಯಾವ ರಾಜರು ನಿರ್ಮಿಸಿದರು, ಯಾವ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳು ಯಾವುವು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ದಾಖಲೆಗಳು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಕಾಲವನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. '''3. ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಹತ್ವ''' ಶ್ರೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿಯು ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಒಂದು ರೂಪ. ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಯು ಸಂಪತ್ತು, ಸೌಭಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಭಕ್ತರು ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆದು ಕುಟುಂಬದ ಸುಖ, ಶಾಂತಿ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಐಯಂಗಾರ್ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕುಲದೈವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ. � bsv-engurusamaachaara.blogspot.com '''4. ಬ್ರಹ್ಮರಥೋತ್ಸವದ ವಿಶೇಷತೆ''' ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರಥೋತ್ಸವ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಹೂವುಗಳು ಮತ್ತು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿ ರಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ರಥೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಎರಡು ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಪುಷ್ಪಾಲಂಕೃತ ರಥೋತ್ಸವ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಉತ್ಸವದ ಅಂಗವಾಗಿ ಗರುಡೋತ್ಸವವೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. � bsv-engurusamaachaara.blogspot.com '''5. ಗರುಡೋತ್ಸವದ ಮಹತ್ವ''' ಗರುಡೋತ್ಸವವು ಈ ದೇವಾಲಯದ ಪ್ರಮುಖ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಉತ್ಸವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಗರುಡ ವಾಹನದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಕ್ತರು ದೇವರ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಉತ್ಸವವು ಗ್ರಾಮದ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ. '''6. ದೇವಾಲಯದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಹತ್ವ''' ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ; ಇದು ಗ್ರಾಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಹಬ್ಬಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಸವಗಳು ಜನರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತವೆ. ಕುಟುಂಬದವರು ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪರಿಚಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಗ್ರಾಮದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿಯಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. '''7. ಉಪಸಂಹಾರ''' ಬೈಲಹಳ್ಳಿ ಶ್ರೀ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಜನಾರ್ದನ ಸ್ವಾಮಿ ದೇವಾಲಯವು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಳೀಯ ವೈಷ್ಣವ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಬ್ರಹ್ಮರಥೋತ್ಸವ, ಗರುಡೋತ್ಸವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಕುಟುಂಬದೇವರ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯವು ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಇಂತಹ ದೇವಾಲಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. cqdugmsaulwujszk2l4hq5hkr1e0mrg 3 187836 1433965 2026-10-22T06:39:29Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433965 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Deepika B S}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೦೯, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) 3shpml8d25ekbjziyirqg68s3a934zq 3 187837 1433970 2026-10-22T06:46:31Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433970 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Deepika shivananda}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೬, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) rj879wljblm5hoj32xvwf5df6s1bypc 3 187838 1433971 2026-10-22T06:46:34Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433971 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=ಶಂಕ್ರಮ್ಮ}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೧೬, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) liqelkamjgihexont8o38sdccsftpd4 3 187839 1433972 2026-10-22T06:59:07Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433972 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Deepu shivananda}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೨೯, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) rgjeww0zeqhhbd1clhmtpl9r8j0el8p 2 187840 1433973 2026-10-22T07:08:10Z Deepu shivananda 102566 ಹೊಸ ಪುಟ: == '''ಬೇಲೂರು ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ''' == '''ಪರಿಚಯ''' ಬೇಲೂರು ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಲೂರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲ... 1433973 wikitext text/x-wiki == '''ಬೇಲೂರು ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ''' == '''ಪರಿಚಯ''' ಬೇಲೂರು ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೇಲೂರು ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹೊಯ್ಸಳರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಯಗಚಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ. '''ದೇವಸ್ಥಾನದ ಇತಿಹಾಸ''' ಬೇಲೂರು ಹಿಂದೆ ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಹೊಯ್ಸಳರ ದೊರೆ ವಿಷ್ಣುವರ್ಧನನು ಕ್ರಿ.ಶ. 1117ರಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು ಎಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧದ ವಿಜಯದ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ವಿಜಯನಾರಾಯಣ ದೇವಸ್ಥಾನ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಹೊಯ್ಸಳರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿ, ಕಲಾಪ್ರೇಮ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. '''ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ''' ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಹೊಯ್ಸಳ ಶೈಲಿಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ. '''ಮುಖ್ಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು:''' ದೇವಸ್ಥಾನವು ಎತ್ತರದ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾದ ಕಲ್ಲಿನ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಗರ್ಭಗುಡಿ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೇವಾಲಯದ ಕಂಬಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಹೊರಗೋಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಿತ್ರಣಗಳಿವೆ. ಮದನಿಕೆಯರ ಸುಂದರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ಪ್ರವಾಸಿಗರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ. '''ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವರು''' ಈ ದೇವಸ್ಥಾನವು ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾಗಿದೆ. ಚೆನ್ನಕೇಶವ ಎಂಬ ಹೆಸರು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ. ಅನೇಕ ಭಕ್ತರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ದೇವರ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. '''ದೇವಸ್ಥಾನದ ವಿಶೇಷತೆಗಳು''' ಹೊಯ್ಸಳರ ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಕೆತ್ತನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಮದನಿಕೆಯರ ಶಿಲ್ಪಗಳು ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿವೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. '''ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮಹತ್ವ''' ಬೇಲೂರು ಚೆನ್ನಕೇಶವ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳ ಕೌಶಲ್ಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಲಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅನೇಕ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರು ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. 3tl3zgmakg4nwtoiz4mzh8svl3qrgdm 3 187841 1433974 2026-10-22T07:11:09Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1433974 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Sriharsha MN}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೨:೪೧, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) jduc12oykg03xwja6vlhnz5b84dg0g7 0 187842 1433975 2026-10-22T07:22:11Z Sarajerry 101481 ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೈವದ ಇತಿಹಾಸ 1433975 wikitext text/x-wiki '''ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ''' (Igguthappa) ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಕೊಡವ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನನ್ನು ಮಳೆ, ಧಾನ್ಯ, ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವರಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಡಿ ಶ್ರೀ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನನ್ನು ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ದೇವರು ಹಾಗೂ ಕೊಡವರ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವವೆಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="HRCE">{{cite web |title=Sri Igguthappa Temple |url=https://itms.kar.nic.in/hrcehome/history.php?tid=127 |access-date=31 August 2026 |publisher=Government of Karnataka, Hindu Religious and Charitable Endowments Department}}</ref> == ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ (ಕೊಡವ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ) == ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, “ಇಗ್ಗು” ಎಂಬ ಪದವು ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಮತ್ತು “ತಪ್ಪ” ಎಂಬುದು ಕೊಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಧಾನ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ದೇವರು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.<ref name="HRCE" /> == ಪಾಡಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ == ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಕೇಂದ್ರವು ಕಕ್ಕಬೆ ಸಮೀಪದ ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ '''ಪಾಡಿ ಶ್ರೀ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ'''. ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ದೇವಾಲಯವು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಸೂಚಿತ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.<ref name="KodaguMuzarai">{{cite web |title=Kodagu Muzarai Temples |url=https://kodagu.nic.in/en/kodagu-mujari/ |access-date=31 August 2026 |publisher=Kodagu District Administration, Government of Karnataka}}</ref> ದೇವಾಲಯವು ಕೊಡಗಿನ ಬೆಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದು, ಸ್ಥಳೀಯ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. == ಇತಿಹಾಸ == ಪಾಡಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಸ್ಥಳಪುರಾಣ, ಜನಪದ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ವಿವರಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ದೇವಾಲಯದ ಅಧಿಕೃತ ಸ್ಥಳಪುರಾಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಆರಾಧನೆಯು ಬಹಳ ಪ್ರಾಚೀನವಾದದ್ದು. ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿವಲಿಂಗದ ಉದ್ಭವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ.<ref name="HRCE" /> ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಮಧ್ಯಯುಗೀನ ಕೊಡಗಿನ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಕೊಡಗಿನ ಹಾಲೇರಿ ಅರಸರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ಮಹತ್ವ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಎಂದು ಕೆಲವು ಮೂಲಗಳು ದಾಖಲಿಸುತ್ತವೆ. == ಲಿಂಗರಾಜೇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಕೊಡಗಿನ ಹಾಲೇರಿ ಅರಸ ಲಿಂಗರಾಜೇಂದ್ರನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಡಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ದೊರೆಯಿತು ಎಂಬ ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಲಿಂಗರಾಜೇಂದ್ರನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಕಥೆಗಳು ದೇವಾಲಯದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಅರಸನು ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಆರಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಘಟನೆಯೊಂದರ ನಂತರ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡಿದನು. ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಬೆಳ್ಳಿಯ ಆನೆಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನೂ ಈ ಪರಂಪರೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಿವರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಖಚಿತ ಇತಿಹಾಸವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಮೊದಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೂಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. == ಜನಪದ ಕಥೆ == ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಮೂಲದ ಕುರಿತು ಕೊಡವ ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ '''ಏಳು ದೈವಿಕ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರ''' ಕಥೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ಒಂದು ರೂಪದ ಪ್ರಕಾರ, ಏಳು ದೈವಿಕ ಸಹೋದರ-ಸಹೋದರಿಯರು ಕೇರಳದ ಮಲಬಾರ್ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಕೊಡಗು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನು ಕೊಡಗಿನ ಪಾಡಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಥೆಯ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಹೆಸರುಗಳು, ಸ್ಥಳಗಳು ಮತ್ತು ಘಟನೆಗಳ ವಿವರಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೊಡವ ಜನಪದ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಮಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ == ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಆರಾಧನೆಯು ಕೊಡಗಿನ ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭತ್ತದ ಕೃಷಿ, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೆಳೆಯೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಆರಾಧನೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಕೊಡಗಿನ ಕೃಷಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮಳೆ ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವವಿರುವುದರಿಂದ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಫಸಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ದೇವರಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. == ಹುತ್ತರಿ == '''ಹುತ್ತರಿ''' ಅಥವಾ '''ಪುತ್ತರಿ''' ಕೊಡವರ ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಹೊಸ ಭತ್ತದ ಬೆಳೆಯ ಕೊಯ್ಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಹೊಸ ಭತ್ತದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ದೇವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಹುತ್ತರಿ ಆಚರಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಆರಾಧನೆಗೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತವು ಕೊಡವರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳ ವಿವರಣೆಯಲ್ಲಿ ಹುತ್ತರಿಯನ್ನು ಪ್ರಮುಖ ಕೃಷಿ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ.<ref name="KodaguCulture">{{cite web |title=Culture & Heritage |url=https://kodagu.nic.in/en/tourism/culture-heritage/ |access-date=31 August 2026 |publisher=Kodagu District Administration, Government of Karnataka}}</ref> == ಕಳಿಯಾರ್ಚಿ == ಪಾಡಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಾರ್ಷಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ '''ಕಳಿಯಾರ್ಚಿ'''ಯೂ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. == ಕೊಡವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವ == ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಆರಾಧನೆಯು ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಮಳೆ, ಕೃಷಿ, ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಬೆಳೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಇಗ್ಗುತಪ್ಪನ ಆರಾಧನೆ ಕೊಡಗಿನ ಕೃಷಿ ಜೀವನದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದೆ. ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯವು ಕೊಡವ ಸಮುದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಕೊಡಗಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references responsive="1"></references> == ಬಾಹ್ಯ ಸಂಪರ್ಕಗಳು == * ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ HRCE — ಪಾಡಿ ಇಗ್ಗುತಪ್ಪ ದೇವಾಲಯ * ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ — ಮುಜರಾಯಿ ದೇವಾಲಯಗಳು * ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲಾ ಆಡಳಿತ — ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ ವರ್ಗ:ಕೊಡಗಿನ ದೇವತೆಗಳು ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳು ವರ್ಗ:ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ ವರ್ಗ:ಕೊಡವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ವರ್ಗ:ಕರ್ನಾಟಕದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳು rxkij8pt7wc8d8m0lvmddocqjwb4bmb 0 187843 1433976 2026-10-22T07:33:36Z Reema Jalihal 87461 ಹೊಸ ಪುಟ: {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ಯೋಟೊದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು<br /><small>(ಕ್ಯೋಟೊ, ಉಜಿ ಮತ್ತು ಒತ್ಸು ನಗರಗಳು)</small> |- | colspan="2" style="text-align... 1433976 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float:right; clear:right; width:22em; margin:0 0 1em 1em; border:1px solid #a2a9b1; background-color:#f8f9fa; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |+ style="font-weight:bold; font-size:110%; padding:0.4em;" | ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ಯೋಟೊದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು<br /><small>(ಕ್ಯೋಟೊ, ಉಜಿ ಮತ್ತು ಒತ್ಸು ನಗರಗಳು)</small> |- | colspan="2" style="text-align:center; padding:0.4em;" | [[File:Kinkakuji 2004-09-21.jpg|250px]]<br /><small>ರೊಕುವೊನ್-ಜಿ (ಕಿಂಕಾಕು-ಜಿ) ಸುವರ್ಣ ಮಂಟಪ</small> |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸ್ಥಳ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಕ್ಯೋಟೊ ಮತ್ತು ಉಜಿ (ಕ್ಯೋಟೊ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್), ಒತ್ಸು (ಶಿಗಾ ಪ್ರಿಫೆಕ್ಚರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಮಾನದಂಡ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ: (ii), (iv) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಪಟ್ಟಿ ಸೇರ್ಪಡೆ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೯೯೪ |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ವಿಸ್ತೀರ್ಣ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧,೦೫೬ ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಬಫರ್ ವಲಯ ೩,೫೭೯ ಹೆಕ್ಟೇರ್) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ಘಟಕಗಳು | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ೧೭ ಘಟಕಗಳು (೧೯೮ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ೧೨ ಉದ್ಯಾನಗಳು) |- ! scope="row" style="text-align:left; vertical-align:top; padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | ದೇಶ | style="padding:0.3em 0.5em; border-top:1px solid #a2a9b1;" | [[ಜಪಾನ್]] |} '''ಪ್ರಾಚೀನ ಕ್ಯೋಟೊದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು''' [[ಜಪಾನ್]] ದೇಶದ ಕ್ಯೋಟೊ, ಉಜಿ ಮತ್ತು ಒತ್ಸು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡಿರುವ ಹದಿನೇಳು ದೇವಾಲಯ, ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ಕೋಟೆಗಳ ಸರಣಿ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣ.<ref name="unesco">{{cite web |title=Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otsu Cities) |url=https://whc.unesco.org/en/list/688/ |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-20}}</ref> ಇದನ್ನು ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ [[ಯುನೆಸ್ಕೋ]] ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು.<ref name="unesco"/> ಈ ಹದಿನೇಳು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ೧೯೮ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ೧೨ ಉದ್ಯಾನಗಳಿವೆ.<ref name="unesco"/> == ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ == ಕ್ಯೋಟೊ ನಗರವನ್ನು ೭೯೪ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಚೀನೀ ರಾಜಧಾನಿಗಳ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗದವರೆಗೆ ಅದು ಜಪಾನಿನ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಒಂದು ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಇದು ಜಪಾನಿನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಆರಂಭದ ನಗರವನ್ನು ಹೇಯಾನ್-ಕ್ಯೋ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.<ref name="webjapan">{{cite web |title=Japan Atlas: Historic Monuments in Kyoto |url=https://web-japan.org/atlas/architecture/arc15-2.html |website=Web Japan |access-date=2026-10-20}}</ref> ಈ ಸ್ಮಾರಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುವೆ ನಿರ್ಮಿತ ಅಥವಾ ವಿನ್ಯಾಸಗೊಂಡವು.<ref name="unesco"/> ೧೯೯೪ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ ನಡೆದ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿಯ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಅಧಿವೇಶನದಲ್ಲಿ ಇವು ಪಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದವು.<ref name="kyotocity">{{cite web |title=World Heritage Historic Monuments of Ancient Kyoto |url=https://www2.city.kyoto.lg.jp/bunshi/bunkazai/sekaiisan-e.htm |website=Kyoto City |access-date=2026-10-20}}</ref> ಆಯ್ಕೆಗೆ ಕಟ್ಟಡಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿಗಳಾಗಿರಬೇಕು ಅಥವಾ ಉದ್ಯಾನಗಳು ವಿಶೇಷ ಸುಂದರ ತಾಣಗಳಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಅಸಾಧಾರಣ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಷರತ್ತುಗಳಿದ್ದವು.<ref name="kyotocity"/> [[File:Kiyomizu-dera, Kyoto, November 2016 -02.jpg|thumb|ಕಿಯೊಮಿಜು-ಡೆರಾ ದೇವಾಲಯ]] == ಘಟಕ ಸ್ಮಾರಕಗಳು == ಕ್ಯೋಟೊ ನಗರಪಾಲಿಕೆಯ ಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹದಿನೇಳು ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಕೋಟೆ ಸೇರಿವೆ.<ref name="kyotocity"/><ref name="unesco"/> ಪ್ರಮುಖವಾದವು: * '''ಕಮಿಗಮೊ ದೇಗುಲ''' (ಕಮೊವಕೇ-ಇಕಾಜುಚಿ ಜಿಂಜಾ): ಇದರ ಹೊಂಡೆನ್ ಮತ್ತು ಗೊಂಡೆನ್ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ೧೮೬೩ರಲ್ಲಿ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು; ಅವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿಗಳು.<ref name="webjapan"/> * '''ಶಿಮೊಗಮೊ ದೇಗುಲ''' (ಕಮೊಮಿಯೊಯ ಜಿಂಜಾ): ಎಂಟನೇ ಶತಮಾನದ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕಮಿಗಮೊದಿಂದ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಯಿತು; ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದ ವೇಳೆಗೆ ಈಗಿನ ರೂಪ ಪಡೆಯಿತು.<ref name="webjapan"/> * '''ತೊ-ಜಿ''' (ಕ್ಯೋ-ಒ-ಗೊಕೊಕು-ಜಿ): ೭೯೬ರಲ್ಲಿ ಹೇಯಾನ್-ಕ್ಯೋ ನಗರದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಎರಡು ರಾಜಮನೆತನದ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು; ಅದರ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿ.<ref name="webjapan"/> * '''ಕಿಯೊಮಿಜು-ಡೆರಾ''': ೭೮೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ; ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ಸಭಾಂಗಣವನ್ನು ೧೬೩೩ರಲ್ಲಿ ಮರುಕಟ್ಟಲಾಯಿತು.<ref name="webjapan"/> * '''ಎನ್ರ್ಯಾಕು-ಜಿ''': ೭೮೮ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಒತ್ಸು ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ.<ref name="webjapan"/> * '''ಡೈಗೊ-ಜಿ''': ಮೇಲಿನ ಮತ್ತು ಕೆಳಗಿನ ಆವರಣಗಳು ೮೭೪ ಮತ್ತು ೯೦೪ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭ; ೯೫೨ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಐದು ಅಂತಸ್ತಿನ ಪಗೋಡ ಕ್ಯೋಟೊದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಅಖಂಡ ಕಟ್ಟಡ.<ref name="webjapan"/> * '''ನಿನ್ನಾ-ಜಿ''': ೮೮೮ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ; ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತರ್ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗಿ ೧೬೪೧ರಿಂದ ೧೬೪೪ರ ನಡುವೆ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.<ref name="webjapan"/> * '''ಬ್ಯೋದೋ-ಇನ್''': ೧೦೫೨ರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನ ವಿಲಾಸಭವನದಿಂದ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆ; ೧೦೫೩ರ ಹೋ-ಒ-ದೋ ಸಭಾಂಗಣ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿ. ಇದು ಉಜಿ ನಗರದಲ್ಲಿದೆ.<ref name="webjapan"/><ref name="kyotocity"/> * '''ಉಜಿಗಮಿ ದೇಗುಲ''': ಹನ್ನೊಂದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಬ್ಯೋದೋ-ಇನ್‌ನ ರಕ್ಷಕ ದೇಗುಲವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ.<ref name="webjapan"/> * '''ಕೋಜನ್-ಜಿ''': ಇದರ ಸೆಕಿಸುಯಿ-ಇನ್ ಕಟ್ಟಡ ಹದಿಮೂರನೇ ಶತಮಾನದ ಏಕೈಕ ಉಳಿದ ರಚನೆ.<ref name="webjapan"/> * '''ಸೈಹೊ-ಜಿ''': ೭೩೧ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆ, ೧೩೩೯ರಲ್ಲಿ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ; ಪಾಚಿಯ ತೋಟದಿಂದ "ಪಾಚಿ ದೇವಾಲಯ" ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ.<ref name="webjapan"/> * '''ತೆನ್ರ್ಯು-ಜಿ''': ೧೨೫೫ರಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ; ೧೩೩೯ರಲ್ಲಿ ಝೆನ್ ದೇವಾಲಯವಾಯಿತು.<ref name="webjapan"/> * '''ರೊಕುವೊನ್-ಜಿ (ಕಿಂಕಾಕು-ಜಿ)''': ಶೋಗನ್ ಅಶಿಕಾಗಾ ಯೋಶಿಮಿತ್ಸು ೧೩೯೭ರಿಂದ ವಿಲಾಸಭವನವಾಗಿ ಬಳಸಿದ; ೧೪೨೨ರಲ್ಲಿ ಝೆನ್ ದೇವಾಲಯ. ಚಿನ್ನದ ಎಲೆಯ ಕಿಂಕಾಕು ೧೯೫೦ರಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ೧೯೫೫ರಲ್ಲಿ ಮರುನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.<ref name="webjapan"/> * '''ಜಿಶೋ-ಜಿ (ಗಿಂಕಾಕು-ಜಿ)''': ೧೪೮೨ರಲ್ಲಿ ಅಶಿಕಾಗಾ ಯೋಶಿಮಾಸಾನ ವಿಲಾಸಭವನವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣ; ಕನ್ನನ್-ದೇನ್ (ರಜತ ಮಂಟಪ) ೧೪೮೯ರದ್ದು.<ref name="webjapan"/> * '''ರ್ಯೋಆನ್-ಜಿ''': ೧೪೫೦ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಝೆನ್ ದೇವಾಲಯ; ಅದರ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಜಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ.<ref name="webjapan"/> * '''ಹೊಂಗನ್-ಜಿ''': ಒಸಾಕಾದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿ ೧೫೯೧ರಲ್ಲಿ ಕ್ಯೋಟೊಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು.<ref name="webjapan"/> * '''ನಿಜೋ ಕೋಟೆ''': ತೊಕುಗವಾ ಇಯೆಯಾಸು ಶೋಗನ್‌ಗಳ ಭೇಟಿಗಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಿದ ನಿವಾಸ; ೧೬೨೬ರ ವೇಳೆಗೆ ಈಗಿನ ವಿಸ್ತಾರ ಪಡೆಯಿತು. ನಿನೋಮಾರು ಅರಮನೆ ಸಮೂಹದ ಆರು ಕಟ್ಟಡಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿಗಳು.<ref name="webjapan"/> [[File:Nijo Castle.jpg|thumb|left|ನಿಜೋ ಕೋಟೆ]] == ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನ ಕಲೆ == ಇವು ಜಪಾನಿನ ಮರದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.<ref name="unesco"/> ಇಲ್ಲಿನ ಉದ್ಯಾನ ಕಲೆ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಿಂದ ಈಚೆಗೆ ವಿಶ್ವದ ಭೂದೃಶ್ಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದೆ.<ref name="unesco"/> ನಿಜೋ ಕೋಟೆಯ ನೆಲಹಾಸು ತುಳಿದಾಗ ಕಿರಿಚುವ "ನೈಟಿಂಗೇಲ್ ನೆಲ"ಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ; ಅದು ಒಳನುಸುಳುವವರ ಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತದೆ.<ref name="travelinjapan">{{cite web |title=Historic Monuments of Ancient Kyoto (Kyoto, Uji and Otu Cities) |url=https://www.travelinjapan.net/things-to-do/world-heritage-site/historic-monuments-of-ancient-kyoto/ |website=Travel in Japan |access-date=2026-10-20}}</ref> [[File:Byodoin Phoenix Hall Uji 2009.jpg|thumb|ಉಜಿಯ ಬ್ಯೋದೋ-ಇನ್‌ನ ಫೀನಿಕ್ಸ್ ಸಭಾಂಗಣ]] [[File:Dry-sand Zen garden made of beige stripes a sunny day at Higashiyama Jisho-ji Buddhist temple Ginkaku-ji Kyoto Japan.jpg|thumb|left|ಜಿಶೋ-ಜಿ (ಗಿಂಕಾಕು-ಜಿ) ಒಣ ಮರಳಿನ ಝೆನ್ ಉದ್ಯಾನ]] == ಯುನೆಸ್ಕೋ ಪಾರಂಪರಿಕ ಮಹತ್ವ == ಮಾನದಂಡ (ii) ಪ್ರಕಾರ ಎಂಟರಿಂದ ಹದಿನೇಳನೇ ಶತಮಾನದವರೆಗೆ ಕ್ಯೋಟೊ ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮುಖ್ಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.<ref name="unesco"/> ಮಾನದಂಡ (iv) ಪ್ರಕಾರ ಇಲ್ಲಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ಆಧುನಿಕಪೂರ್ವ ಜಪಾನಿನ ಭೌತಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉನ್ನತ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ.<ref name="unesco"/> ಹೆಚ್ಚಿನ ೧೯೮ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲೇ ಇವೆ.<ref name="unesco"/> == ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ == ಎಲ್ಲಾ ಕಟ್ಟಡ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಾನಗಳು ೧೯೫೦ರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿ ರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನಿನಡಿ ರಕ್ಷಿತವಾಗಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ೩೮ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ೧೬೦ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಸ್ತಿಗಳು; ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ೮ ವಿಶೇಷ ಸುಂದರ ತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ೪ ಸುಂದರ ತಾಣಗಳು.<ref name="unesco"/> ೧೮೯೭ರ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇಗುಲ ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> ಕ್ಯೋಟೊ ನಗರ ೨೦೦೭ರಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡದ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ವಿನ್ಯಾಸ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಭೂದೃಶ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ನೀತಿ ಅಳವಡಿಸಿತು.<ref name="unesco"/> ಬೆಂಕಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಅಪಾಯ; ಹೀಗಾಗಿ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕೊಳವೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರದ ನಿಯಂತ್ರಣವಿಲ್ಲದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ದೃಶ್ಯ ಸಮಗ್ರತೆಗೆ ಬೆದರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.<ref name="unesco"/> == ಭೇಟಿ == ಕ್ಯೋಟೊದಿಂದ ಉಜಿ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ನಿಮಿಷ ಮತ್ತು ಒತ್ಸು ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷದ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣದ ದೂರದಲ್ಲಿವೆ.<ref name="worldheritage">{{cite web |title=Historic Monuments of Ancient Kyoto, Uji and Otsu |url=https://worldheritagesites.net/ancient-kyoto-uji-otsu/ |website=World Heritage Sites |access-date=2026-10-20}}</ref> ಪ್ರತಿ ತಾಣಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಗಂಟೆ ಬೇಕಾಗಬಹುದು; ಎಲ್ಲಾ ಹದಿನೇಳನ್ನು ಒಂದೇ ಪ್ರವಾಸದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಕಷ್ಟ.<ref name="worldheritage"/> [[File:Ninomaru Palace, Kyoto, Japan - facade detail.JPG|thumb|ನಿನೋಮಾರು ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದ ವಿವರ]] == ಉಲ್ಲೇಖಗಳು == <references /> 7nuti6mu9lkep1cycds5q4xw3gh7kq6 1 187844 1433980 2026-10-22T09:26:18Z ~2026-56413-26 102571 /* AMBARI */ ಹೊಸ ವಿಭಾಗ 1433980 wikitext text/x-wiki == AMBARI == AMBARI [[ವಿಶೇಷ:Contributions/~2026-56413-26|~2026-56413-26]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:~2026-56413-26|talk]]) ೧೪:೫೬, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) qpbln4f4tnz11gr2arepazklu3oc4ig 10 187845 1433982 2026-08-30T21:32:10Z en>Primefac 0 [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 August 13#Template:Incumbent pope]] closed as no consensus ([[WP:XFDC#4.0.16|XFDcloser]]) 1433982 wikitext text/x-wiki {{Current leader|Catholic Church|Pope|format=short}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> mgti23ae6gu6zrole4ncce8akwu5ubf 1433983 1433982 2026-10-22T10:54:36Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Incumbent_pope]] 1433982 wikitext text/x-wiki {{Current leader|Catholic Church|Pope|format=short}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> mgti23ae6gu6zrole4ncce8akwu5ubf 10 187846 1433986 2026-08-30T21:32:22Z en>Primefac 0 [[Wikipedia:Templates for discussion/Log/2026 August 13#Template:Incumbent pope 2]] closed as no consensus ([[WP:XFDC#4.0.16|XFDcloser]]) 1433986 wikitext text/x-wiki {{Current leader|Catholic Church|Pope}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hdzs3548ke6v9xz3ytsiht14ekbenje 1433987 1433986 2026-10-22T10:54:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Incumbent_pope_2]] 1433986 wikitext text/x-wiki {{Current leader|Catholic Church|Pope}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> hdzs3548ke6v9xz3ytsiht14ekbenje 10 187847 1433992 2026-09-14T14:06:16Z en>PharaohCrab 0 update Maintenance section 1433992 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{#ifeq:{{#invoke:High-use|num|x|demo={{ROOTPAGENAME}}}}|many||{{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}}}}<!-- used on two or more templates --> This documentation covers the two closely related templates [[Template:Incumbent pope]] and [[Template:Incumbent pope 2]]. == Usage == ===[[Template:Incumbent pope]]=== For use in templates or in article infoboxes in which there is a separate "Pope" attribute. Syntax: <code><nowiki>[[Pope <papal name>|<papal name>]]</nowiki></code>. For articles that do not have a separate "Pope" attribute, use {{tl|Incumbent pope 2}}. : <code>{{tlf|Incumbent pope}}</code> produces "{{Incumbent pope}}". ===[[Template:Incumbent pope 2]]=== For use in templates or in article infoboxes in which there is no separate "Pope" attribute. Syntax: <code><nowiki>[[Pope <papal name>]]</nowiki></code>. For articles that have a separate "Pope" attribute, use {{tl|Incumbent_pope}}. : <code>{{tlf|Incumbent pope 2}}</code> produces "{{Incumbent pope 2}}". === Maintenance === This template relies on data from [[Template:Current leader]]. Following the death or the resignation of the reigning pope, please update at [[Module:Current leader/data]]. == Examples == === {{tlf|Incumbent pope}} === {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope}}) | label2 = Pope | data2 = {{Incumbent pope}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope}}) | label2 = Pope | data2 = {{Incumbent pope}} }} </syntaxhighlight> === {{tlf|Incumbent pope 2}} === {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope 2}}) | label2 = Sovereign | data2 = {{Incumbent pope 2}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope 2}}) | label2 = Sovereign | data2 = {{Incumbent pope 2}} }} </syntaxhighlight> <templatedata> { "params": {}, "description": "" } </templatedata> <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Pope templates]] }}</includeonly> lz3qe5q8lmr1pe5ofn0q474iazbqsdk 1433993 1433992 2026-10-22T10:54:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Incumbent_pope/doc]] 1433992 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{#ifeq:{{#invoke:High-use|num|x|demo={{ROOTPAGENAME}}}}|many||{{High-use|demo={{ROOTPAGENAME}}}}}}<!-- used on two or more templates --> This documentation covers the two closely related templates [[Template:Incumbent pope]] and [[Template:Incumbent pope 2]]. == Usage == ===[[Template:Incumbent pope]]=== For use in templates or in article infoboxes in which there is a separate "Pope" attribute. Syntax: <code><nowiki>[[Pope <papal name>|<papal name>]]</nowiki></code>. For articles that do not have a separate "Pope" attribute, use {{tl|Incumbent pope 2}}. : <code>{{tlf|Incumbent pope}}</code> produces "{{Incumbent pope}}". ===[[Template:Incumbent pope 2]]=== For use in templates or in article infoboxes in which there is no separate "Pope" attribute. Syntax: <code><nowiki>[[Pope <papal name>]]</nowiki></code>. For articles that have a separate "Pope" attribute, use {{tl|Incumbent_pope}}. : <code>{{tlf|Incumbent pope 2}}</code> produces "{{Incumbent pope 2}}". === Maintenance === This template relies on data from [[Template:Current leader]]. Following the death or the resignation of the reigning pope, please update at [[Module:Current leader/data]]. == Examples == === {{tlf|Incumbent pope}} === {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope}}) | label2 = Pope | data2 = {{Incumbent pope}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope}}) | label2 = Pope | data2 = {{Incumbent pope}} }} </syntaxhighlight> === {{tlf|Incumbent pope 2}} === {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope 2}}) | label2 = Sovereign | data2 = {{Incumbent pope 2}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Infobox | header1 = Example infobox ({{tl|Incumbent pope 2}}) | label2 = Sovereign | data2 = {{Incumbent pope 2}} }} </syntaxhighlight> <templatedata> { "params": {}, "description": "" } </templatedata> <includeonly>{{sandbox other|| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Pope templates]] }}</includeonly> lz3qe5q8lmr1pe5ofn0q474iazbqsdk 828 187848 1433994 2026-09-05T19:10:49Z en>Pppery 0 Changed protection settings for "[[Module:Current leader]]" ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1433994 Scribunto text/plain require ('strict'); local get_args = require ('Module:Arguments').getArgs; local data = mw.loadData ('Module:Current leader/data'); --[[--------------------------< F O R M A T _ N A M E >-------------------------------------------------------- leader name is expected to match our article title for that leader including parenthetical or natural disambiguation. this function strips disambiguation and return the properly linked leader's name or, when |link=no, the unlinked leader name. leader names listed in <no_link_name_t> will not be linked ]] local function format_name (leader_data_t, args_t, link, frame) local display_name; local name; if 'table' == type (leader_data_t) then -- <leader_data_t> can be a string or a table if 'short' == args_t.format then -- short format defaults to last name local short = leader_data_t.short or (leader_data_t.last and 'last' or nil); -- overridden by <short> in <leader_data_t>; Kristrún Frostadóttir → Kristrún display_name = leader_data_t[short] or short; -- set the display name name = leader_data_t[1]; -- set the link name elseif 'invert' == args_t.format then -- Kristrún Frostadóttir → Frostadóttir, Kristrún if leader_data_t.last and leader_data_t.first then local separator = leader_data_t.last_first and ' ' or '53P'; -- for asian names use a space separateor; all other use '53P' to fool the disambiguator detector display_name = string.format ('%s%s%s', leader_data_t.last, separator, leader_data_t.first); -- make an inverted display name end name = leader_data_t[1]; -- set the link name else name = leader_data_t[1]; -- no special format end else name = leader_data_t; -- <leader_data_t> was a string (just a name) end for _, pattern in ipairs (data.dab_patterns_t) do if not display_name and name:match (pattern) then -- if <display_name> not already set and leader name is disambiguated: display_name = name:gsub (pattern, ''); -- remove disambiguator to create <display_name> break; -- done so go make return value end end if data.no_link_name_t[name:lower()] then -- when this 'name' matches if frame and data.special_t[name:lower()] then return frame:preprocess (data.special_t[name:lower()]) end return name; -- do not link it, done end if display_name and display_name:match ('53P') then display_name = display_name:gsub ('(.+)53P(.+)', '%1, %2'); -- <display_name> is inverted with comma separator end display_name = display_name and display_name:gsub (' +([IVX]+)$', '&nbsp;%1'); -- &nbsp; for regnal names name = name and name:gsub (' +([IVX]+)$', '&nbsp;%1'); -- &nbsp; for regnal names if link then -- linked name is the default case if display_name then -- did we strip disambiguation? return string.format ('[[%s|%s]]', name, display_name); -- create a link to dab'd article else return string.format ('[[%s]]', name); -- no disambiguation so make a simple link; &nbsp; for regnal names end else -- here when |link=no return display_name or name; end end --[[--------------------------< U N I N V E R T >-------------------------------------------------------------- uninvert inverted country names from the template's {{{1}}} parameter. There are a couple of common forms: 'korea, republic of' → 'republic of korea' 'comoros, union of the' → 'union of the comoros'; 'bahamas, the' → 'the bahamas' where the inverted forms always contain a comma and always end in either 'of' or 'the'. country names like 'taiwan, china' are not inverted so are not changed by this function. the purpose of this function is to ease the maintanance burden imposed by the requirement to include inverted names in Module:Current leader/data ]] local function uninvert (country_name) for _, pattern in ipairs (data.uninvert_patterns) do -- loop through the <uninvert_patterns> sequence local segment1, segment2 = country_name:match (pattern); -- try to match <country_name> with <pattern> if segment1 then -- set when there is a match; nil else return string.format ('%s %s', segment2, segment1); -- uninvert and return end end return country_name; -- does not need uninversion so return <country_name> as is end --[[--------------------------< M A I N >---------------------------------------------------------------------- implements {{Current leader}}. {{#invoke:Current leader}} ]] local function main (frame) local args_t = get_args (frame); -- fetch template parameters local link = 'no' ~= args_t.link; -- default is true, always link; |link=no then set <link> false local leader; -- <leader> can be either a sequence of names or a simple string if args_t[1] and args_t[2] then -- must have both {{{1}}} and {{{2}}} (country and office) local country = mw.ustring.lower(args_t[1]); country = uninvert (country); -- uninvert inverted country names local office = mw.ustring.lower(args_t[2]); if data.synonyms_t[country] then leader = data.synonyms_t[country][office]; if not leader then -- here when {{{2}}} is not a recognized office; emit error message and abandon return string.format (data.error_messaging_t.fmt, data.error_messaging_t.office, office); end else -- here when {{{1}}} is not a recognized country synonym; emit error message and abandon return string.format (data.error_messaging_t.fmt, data.error_messaging_t.country, country); end else -- here when missing one or both of {{{1}}} and {{{2}}}; emit error message and abandon return string.format (data.error_messaging_t.fmt, data.error_messaging_t.missing, ''); end local collection_t = {}; -- collection of formatted leader names goes here if 'table' == type (leader) then if 'table' == type (leader[1]) and 'table' == type (leader[2]) then -- multiple new-format leader names for k, v_t in ipairs (leader) do collection_t[k] = format_name (v_t, args_t, link); -- format and add to the collection end elseif 'string' == type (leader[1]) and 'string' == type (leader[2]) then -- multiple plain-format leader names for k, v in ipairs (leader) do collection_t[k] = format_name (v, args_t, link); -- format and add to the collection end else -- here when <leader[1]> is a string; single new-format leader name collection_t[1] = format_name (leader, args_t, link, frame); -- format and add to the collection end else -- must be a string; single plain-format leader name collection_t[1] = format_name ({leader}, args_t, link, frame); -- format and add to the collection end if 'invert' == args_t.format then collection_t['comma'] = ';&#x20;'; -- for inverted lists specify a <semicolon><space> separator between leaders end return frame:expandTemplate ({title = 'enum', args = collection_t}); -- make a prose-style list and done end --[[--------------------------< E X P O R T S >---------------------------------------------------------------- ]] return { main = main } d44alrwwvqws2c9qyetqxdz66fqczdi 1433995 1433994 2026-10-22T10:54:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Current_leader]] 1433994 Scribunto text/plain require ('strict'); local get_args = require ('Module:Arguments').getArgs; local data = mw.loadData ('Module:Current leader/data'); --[[--------------------------< F O R M A T _ N A M E >-------------------------------------------------------- leader name is expected to match our article title for that leader including parenthetical or natural disambiguation. this function strips disambiguation and return the properly linked leader's name or, when |link=no, the unlinked leader name. leader names listed in <no_link_name_t> will not be linked ]] local function format_name (leader_data_t, args_t, link, frame) local display_name; local name; if 'table' == type (leader_data_t) then -- <leader_data_t> can be a string or a table if 'short' == args_t.format then -- short format defaults to last name local short = leader_data_t.short or (leader_data_t.last and 'last' or nil); -- overridden by <short> in <leader_data_t>; Kristrún Frostadóttir → Kristrún display_name = leader_data_t[short] or short; -- set the display name name = leader_data_t[1]; -- set the link name elseif 'invert' == args_t.format then -- Kristrún Frostadóttir → Frostadóttir, Kristrún if leader_data_t.last and leader_data_t.first then local separator = leader_data_t.last_first and ' ' or '53P'; -- for asian names use a space separateor; all other use '53P' to fool the disambiguator detector display_name = string.format ('%s%s%s', leader_data_t.last, separator, leader_data_t.first); -- make an inverted display name end name = leader_data_t[1]; -- set the link name else name = leader_data_t[1]; -- no special format end else name = leader_data_t; -- <leader_data_t> was a string (just a name) end for _, pattern in ipairs (data.dab_patterns_t) do if not display_name and name:match (pattern) then -- if <display_name> not already set and leader name is disambiguated: display_name = name:gsub (pattern, ''); -- remove disambiguator to create <display_name> break; -- done so go make return value end end if data.no_link_name_t[name:lower()] then -- when this 'name' matches if frame and data.special_t[name:lower()] then return frame:preprocess (data.special_t[name:lower()]) end return name; -- do not link it, done end if display_name and display_name:match ('53P') then display_name = display_name:gsub ('(.+)53P(.+)', '%1, %2'); -- <display_name> is inverted with comma separator end display_name = display_name and display_name:gsub (' +([IVX]+)$', '&nbsp;%1'); -- &nbsp; for regnal names name = name and name:gsub (' +([IVX]+)$', '&nbsp;%1'); -- &nbsp; for regnal names if link then -- linked name is the default case if display_name then -- did we strip disambiguation? return string.format ('[[%s|%s]]', name, display_name); -- create a link to dab'd article else return string.format ('[[%s]]', name); -- no disambiguation so make a simple link; &nbsp; for regnal names end else -- here when |link=no return display_name or name; end end --[[--------------------------< U N I N V E R T >-------------------------------------------------------------- uninvert inverted country names from the template's {{{1}}} parameter. There are a couple of common forms: 'korea, republic of' → 'republic of korea' 'comoros, union of the' → 'union of the comoros'; 'bahamas, the' → 'the bahamas' where the inverted forms always contain a comma and always end in either 'of' or 'the'. country names like 'taiwan, china' are not inverted so are not changed by this function. the purpose of this function is to ease the maintanance burden imposed by the requirement to include inverted names in Module:Current leader/data ]] local function uninvert (country_name) for _, pattern in ipairs (data.uninvert_patterns) do -- loop through the <uninvert_patterns> sequence local segment1, segment2 = country_name:match (pattern); -- try to match <country_name> with <pattern> if segment1 then -- set when there is a match; nil else return string.format ('%s %s', segment2, segment1); -- uninvert and return end end return country_name; -- does not need uninversion so return <country_name> as is end --[[--------------------------< M A I N >---------------------------------------------------------------------- implements {{Current leader}}. {{#invoke:Current leader}} ]] local function main (frame) local args_t = get_args (frame); -- fetch template parameters local link = 'no' ~= args_t.link; -- default is true, always link; |link=no then set <link> false local leader; -- <leader> can be either a sequence of names or a simple string if args_t[1] and args_t[2] then -- must have both {{{1}}} and {{{2}}} (country and office) local country = mw.ustring.lower(args_t[1]); country = uninvert (country); -- uninvert inverted country names local office = mw.ustring.lower(args_t[2]); if data.synonyms_t[country] then leader = data.synonyms_t[country][office]; if not leader then -- here when {{{2}}} is not a recognized office; emit error message and abandon return string.format (data.error_messaging_t.fmt, data.error_messaging_t.office, office); end else -- here when {{{1}}} is not a recognized country synonym; emit error message and abandon return string.format (data.error_messaging_t.fmt, data.error_messaging_t.country, country); end else -- here when missing one or both of {{{1}}} and {{{2}}}; emit error message and abandon return string.format (data.error_messaging_t.fmt, data.error_messaging_t.missing, ''); end local collection_t = {}; -- collection of formatted leader names goes here if 'table' == type (leader) then if 'table' == type (leader[1]) and 'table' == type (leader[2]) then -- multiple new-format leader names for k, v_t in ipairs (leader) do collection_t[k] = format_name (v_t, args_t, link); -- format and add to the collection end elseif 'string' == type (leader[1]) and 'string' == type (leader[2]) then -- multiple plain-format leader names for k, v in ipairs (leader) do collection_t[k] = format_name (v, args_t, link); -- format and add to the collection end else -- here when <leader[1]> is a string; single new-format leader name collection_t[1] = format_name (leader, args_t, link, frame); -- format and add to the collection end else -- must be a string; single plain-format leader name collection_t[1] = format_name ({leader}, args_t, link, frame); -- format and add to the collection end if 'invert' == args_t.format then collection_t['comma'] = ';&#x20;'; -- for inverted lists specify a <semicolon><space> separator between leaders end return frame:expandTemplate ({title = 'enum', args = collection_t}); -- make a prose-style list and done end --[[--------------------------< E X P O R T S >---------------------------------------------------------------- ]] return { main = main } d44alrwwvqws2c9qyetqxdz66fqczdi 828 187849 1433996 2026-10-21T17:26:22Z en>PharaohCrab 0 Added San Marino congress of state 1433996 Scribunto text/plain --- -- DATA FOR USE BY [[Module:Current leader]] -- All leader names are listed beginning with the name exactly as it appears in the title of the Wikipedia article including disambiguators. -- To update find the relevant country in the list under the heading <country_data_t> and replace the outdated names. -- For further guidance on how to update, please read the documentation at [[Module:Current leader/data]] and the annotations below. --- --[[--------------------------< M U L T I _ T >---------------------------------------------------------------- Data for shared political leaders. These heads of state are shared by multiple sovereign states. Updating here will update for all sovereign states. The leader-name data uses the same format as specified under <country_data_t>. ]] local multi_t = { commonwealth = {'Charles III'}, -- Monarch shared by Commonwealth realms. french = {'Emmanuel Macron', last = 'Macron', first = 'Emmanuel'}, -- President of France is also Co-Prince of Andorra. nz = {'Cindy Kiro', last='Kiro', first='Cindy'}, -- Governor-General of New Zealand is also Governor-General of Niue. } --[[--------------------------< C O U N T R Y _ D A T A _ T >-------------------------------------------------- Data for each sovereign state, listed in alphabetical order. Data lists 'head of state' first, then 'head of government' with specific titles following the general titles "head of state" and "head of government" in alphabetical order. Keys in this table must exactly match the keys in the country-name synonyms table <country_synonyms_list_t>. Keys must be all lowercase; whitespace in keys is not allowed, write 'antigua_and_barbuda' not 'antigua and barbuda'. Rules for data formats: complex format: each leader name is a lua table that has the following elements: the leader's article name with disambiguation last= – the leader's last name or names: 'Xi' for 'Xi Jinping'; 'Connolly' for 'Catherine Connolly'; 'Serrano Pentinat' for 'Josep-Lluís Serrano Pentinat'; omit for monomyms first= – the leader's first name or names: 'Jinping', 'Catherine', 'Josep-Lluís'; omit for mononyms short= – used with template parameter |format=short; defaults to last; may be set to 'first' when use of a ptronymic/matronymic name should to be the short name; the short version of the leader's name when not the surname: 'Serrano' for 'Josep-Lluís Serrano Pentinat'; omit for monomyms last_first – used with template parameter |format=invert; set to boolean true to ensure that 'inverted' Asian and similar names are not rendered with a comma separator; 'Xi Jinping' not 'Xi, Jinping' examples: {'Catherine Connolly', last = 'Connolly', first = 'Catherine'} – the most common form {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true} {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'} {'Kristrún Frostadóttir', last = 'Frostadóttir', first = 'Kristrún', short = 'first'} simple format: names are supported but are deprecated except for mononymic names (monarchs); inversion and shortening not supported; each office gets a single name: ['president'] = 'Catherine Connolly', list formats: both simple (deprecated) and complex, are supported as lua sequences; examples: ['head of state'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['co-princes'] = {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', multi_t.french}, ]] local country_data_t = { -- A -- abkhazia = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Badra Gunba', last = 'Gunba', first = 'Badra'}, ['president'] = {'Badra Gunba', last = 'Gunba', first = 'Badra'}, ['head of government'] = {'Badra Gunba', last = 'Gunba', first = 'Badra'},-- Prime minister is not head of government in Abkhazia ['prime minister'] = {'Vladimir Delba', last = 'Delba', first = 'Vladimir'}, }, afghanistan = { ['head of state'] = {'Hibatullah Akhundzada', last = 'Akhundzada', first = 'Hibatullah'}, ['supreme leader'] = {'Hibatullah Akhundzada', last = 'Akhundzada', first = 'Hibatullah'}, ['head of government'] = {'Hasan Akhund', last = 'Akhund', first = 'Hasan'}, ['prime minister'] = {'Hasan Akhund', last = 'Akhund', first = 'Hasan'}, }, albania = { ['head of state'] = {'Bajram Begaj', last = 'Begaj', first = 'Bajram'}, ['president'] = {'Bajram Begaj', last = 'Begaj', first = 'Bajram'}, ['head of government'] = {'Edi Rama', last = 'Rama', first ='Edi'}, ['prime minister'] = {'Edi Rama', last = 'Rama', first ='Edi'}, }, algeria = { ['head of state'] = {'Abdelmadjid Tebboune', last = 'Tebboune', first = 'Abdelmadjid'}, ['president'] = {'Abdelmadjid Tebboune', last = 'Tebboune', first = 'Abdelmadjid'}, ['head of government'] = {'Sifi Ghrieb', last = 'Ghrieb', first = 'Sifi'}, ['prime minister'] = {'Sifi Ghrieb', last = 'Ghrieb', first = 'Sifi'}, }, andorra = { ['head of state'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['heads of state'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['co-prince'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['co-princes'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['episcopal co-prince'] = {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís'}, ['episcopal prince'] = {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís'}, ['french co-prince'] = multi_t.french, ['french prince'] = multi_t.french, ['monarch'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['monarchs'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['prince'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['princes'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['head of government'] = {'Xavier Espot Zamora', last = 'Espot Zamora', first = 'Xavier', short = 'Espot'}, ['prime minister'] = {'Xavier Espot Zamora', last = 'Espot Zamora', first = 'Xavier', short = 'Espot'}, ['representative of the co-prince'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the co-princes'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the prince'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the princes'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the monarch'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the monarchs'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the episcopal co-prince'] = {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, ['representative of the episcopal prince'] = {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, ['representative of the french co-prince'] = {'Georges-François Leclerc', last = 'Leclerc', first = 'Georges-François'}, ['representative of the french prince'] = {'Georges-François Leclerc', last = 'Leclerc', first = 'Georges-François'}, }, angola = { ['head of state'] = {'João Lourenço', last = 'Lourenço', first = 'João'}, ['president'] = {'João Lourenço', last = 'Lourenço', first = 'João'}, ['head of government'] = {'João Lourenço', last = 'Lourenço', first = 'João'}, }, antigua_and_barbuda = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Gaston Browne', last = 'Browne', first = 'Gaston'}, ['prime minister'] = {'Gaston Browne', last = 'Browne', first = 'Gaston'}, ['governor-general'] = {'Rodney Williams', last = 'Williams', first = 'Rodney'}, ['governor general'] = {'Rodney Williams', last = 'Williams', first = 'Rodney'}, }, argentina = { ['head of state'] = {'Javier Milei', last = 'Milei', first = 'Javier'}, ['president'] = {'Javier Milei', last = 'Milei', first = 'Javier'}, ['head of government'] = {'Javier Milei', last = 'Milei', first = 'Javier'}, ['chief of the cabinet of ministers'] = {'Manuel Adorni', last = 'Adorni', first = 'Manuel'}, ['cabinet chief '] = {'Manuel Adorni', last = 'Adorni', first = 'Manuel'}, }, armenia = { ['head of state'] = {'Vahagn Khachaturyan', last = 'Khachaturyan', first = 'Vahagn'}, ['president'] = {'Vahagn Khachaturyan', last = 'Khachaturyan', first = 'Vahagn'}, ['head of government'] = {'Nikol Pashinyan', last = 'Pashinyan', first = 'Nikol'}, ['prime minister'] = {'Nikol Pashinyan', last = 'Pashinyan', first = 'Nikol'}, }, australia = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Anthony Albanese', last = 'Albanese', first = 'Anthony'}, ['prime minister'] = {'Anthony Albanese', last = 'Albanese', first = 'Anthony'}, ['governor-general'] = {'Sam Mostyn', last = 'Mostyn', first = 'Sam'}, ['governor general'] = {'Sam Mostyn', last = 'Mostyn', first = 'Sam'}, }, austria = { ['head of state'] = {'Alexander Van der Bellen', last = 'Van der Bellen', first = 'Alexander'}, ['president'] = {'Alexander Van der Bellen', last = 'Van der Bellen', first = 'Alexander'}, ['head of government'] = {'Christian Stocker', last = 'Stocker', first = 'Christian'}, ['chancellor'] = {'Christian Stocker', last = 'Stocker', first = 'Christian'}, }, azerbaijan = { ['head of state'] = {'Ilham Aliyev', last = 'Aliyev', first = 'Ilham'}, ['president'] = {'Ilham Aliyev', last = 'Aliyev', first = 'Ilham'}, ['head of government'] = {'Ali Asadov', last = 'Asadov', first = 'Ali'}, ['prime minister'] = {'Ali Asadov', last = 'Asadov', first = 'Ali'}, }, -- B -- bahamas = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Philip Davis (Bahamian politician)', last = 'Davis', first = 'Philip'}, -- Philip Davis ['prime minister'] = {'Philip Davis (Bahamian politician)', last = 'Davis', first = 'Philip'}, ['governor-general'] = {'Cynthia A. Pratt', last = 'Pratt', first = 'Cynthia A.'}, ['governor general'] = {'Cynthia A. Pratt', last = 'Pratt', first = 'Cynthia A.'}, }, bahrain = { ['head of state'] = {'Hamad bin Isa Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad', short = 'Salman'}, ['king'] = {'Hamad bin Isa Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad'}, ['monarch'] = {'Hamad bin Isa Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad'}, ['head of government'] = {'Salman bin Hamad Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad', short = 'Salman'}, ['prime minister'] = {'Salman bin Hamad Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad', short = 'Salman'}, }, bangladesh = { ['head of state'] = {'Mirza Fakhrul Islam Alamgir', last = 'Alamgir', first = 'Mirza Fakhrul Islam'}, ['president'] = {'Mirza Fakhrul Islam Alamgir', last = 'Alamgir', first = 'Mirza Fakhrul Islam'}, ['head of government'] = {'Tarique Rahman', last = 'Rahman', first = 'Tarique'}, ['prime minister'] = {'Tarique Rahman', last = 'Rahman', first = 'Tarique'}, }, barbados = { ['head of state'] = {'Jeffrey Bostic', last = 'Bostic', first = 'Jeffrey'}, ['president'] = {'Jeffrey Bostic', last = 'Bostic', first = 'Jeffrey'}, ['head of government'] = {'Mia Mottley', last = 'Mottley', first = 'Mia'}, ['prime miniter'] = {'Mia Mottley', last = 'Mottley', first = 'Mia'}, }, belarus = { ['head of state'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, ['president'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, ['head of government'] = {'Aleksandr Turchin', last = 'Turchin', first = 'Aleksandr'}, ['prime minister'] = {'Aleksandr Turchin', last = 'Turchin', first = 'Aleksandr'}, ['chairman of the all-belarusian people\'s assembly'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, ['chairman'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, }, belgium = { ['head of state'] = {'Philippe of Belgium'}, -- Philippe ['monarch'] = {'Philippe of Belgium'}, ['king'] = {'Philippe of Belgium'}, ['head of government'] = {'Bart De Wever', last = 'De Wever', first = 'Bart'}, ['prime minister'] = {'Bart De Wever', last = 'De Wever', first = 'Bart'}, }, belize = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Johnny Briceño', last = 'Briceño', first = 'Johnny'}, ['prime minister'] = {'Johnny Briceño', last = 'Briceño', first = 'Johnny'}, ['governor-general'] = {'Froyla Tzalam', last = 'Tzalam', first = 'Froyla'}, ['governor general'] = {'Froyla Tzalam', last = 'Tzalam', first = 'Froyla'}, }, benin = { ['head of state'] = {'Romuald Wadagni', last = 'Wadagni', first = 'Romuald'}, ['president'] = {'Romuald Wadagni', last = 'Wadagni', first = 'Romuald'}, ['head of government'] = {'Romuald Wadagni', last = 'Wadagni', first = 'Romuald'}, }, bhutan = { -- see [[Bhutanese name]] ['head of state'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['dragon king'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['druk gyalpo'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['king'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['monarch'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['head of government'] = {'Tshering Tobgay', short = 'Tobgay'}, -- Two given names per Bhutanese naming conventions for non-royals ['lyonchen'] = {'Tshering Tobgay', short = 'Tobgay'}, ['prime minister'] = {'Tshering Tobgay', short = 'Tobgay'}, }, bolivia = { ['head of state'] = {'Rodrigo Paz', last = 'Paz', first = 'Rodrigo'}, ['prime minister'] = {'Rodrigo Paz', last = 'Paz', first = 'Rodrigo'}, ['head of government'] = {'Rodrigo Paz', last = 'Paz', first = 'Rodrigo'}, }, bosnia_and_herzegovina = { ['head of state'] = { {'Denis Bećirović', last = 'Bećirović', first = 'Denis'}, {'Željka Cvijanović', last = 'Cvijanović', first = 'Željka'}, {'Željko Komšić', last = 'Komšić', first = 'Željko'}, }, ['heads of state'] = { {'Denis Bećirović', last = 'Bećirović', first = 'Denis'}, {'Željka Cvijanović', last = 'Cvijanović', first = 'Željka'}, {'Željko Komšić', last = 'Komšić', first = 'Željko'}, }, ['presidency'] = { {'Denis Bećirović', last = 'Bećirović', first = 'Denis'}, {'Željka Cvijanović', last = 'Cvijanović', first = 'Željka'}, {'Željko Komšić', last = 'Komšić', first = 'Željko'}, }, ['head of government'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairman of the council of ministers'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairwoman of the council of ministers'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairman'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairwoman'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['high representative'] = {'Louis Crishock', last = 'Crishock', first = 'Louis'}, }, botswana = { ['head of state'] = {'Duma Boko', last = 'Boko', first = 'Duma'}, ['president'] = {'Duma Boko', last = 'Boko', first = 'Duma'}, ['head of government'] = {'Duma Boko', last = 'Boko', first = 'Duma'}, }, brazil = { ['head of state'] = {'Luiz Inácio Lula da Silva', last = 'Lula da Silva', first = 'Luiz Inácio', short = 'Lula'}, ['president'] = {'Luiz Inácio Lula da Silva', last = 'Lula da Silva', first = 'Luiz Inácio', short = 'Lula'}, ['head of government'] = {'Luiz Inácio Lula da Silva', last = 'Lula da Silva', first = 'Luiz Inácio', short = 'Lula'}, }, brunei = { ['head of state'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['monarch'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['sultan'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['head of government'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['prime minister'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, }, bulgaria = { ['head of state'] = {'Iliana Iotova', last = 'Iotova', first = 'Iliana'}, ['president'] = {'Iliana Iotova', last = 'Iotova', first = 'Iliana'}, ['head of government'] = {'Rumen Radev', last = 'Radev', first = 'Rumen'}, ['prime minister'] = {'Rumen Radev', last = 'Radev', first = 'Rumen'}, }, burkina_faso = { ['head of state'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['president'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['president of the patriotic movement for safeguard and restoration'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['chairman of the patriotic movement for safeguard and restoration'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['chairman'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['head of government'] = {'Jean Emmanuel Ouédraogo', last = 'Ouédraogo', first = 'Jean Emmanuel'}, ['prime minister'] = {'Jean Emmanuel Ouédraogo', last = 'Ouédraogo', first = 'Jean Emmanuel'}, }, burundi = { ['head of state'] = {'Évariste Ndayishimiye', last = 'Ndayishimiye', first = 'Évariste'}, ['president'] = {'Évariste Ndayishimiye', last = 'Ndayishimiye', first = 'Évariste'}, ['head of government'] = {'Nestor Ntahontuye', last = 'Ntahontuye', first = 'Nestor'}, ['prime minister'] = {'Nestor Ntahontuye', last = 'Ntahontuye', first = 'Nestor'}, }, -- C -- cambodia = { -- see [[Cambodian name]] ['head of state'] = {'Norodom Sihamoni', last = 'Norodom', first = 'Sihamoni', short = 'first', last_first = true},-- per Cambodian naming customs the first name is the surname but subjects should still be referted to by ther given name. ['king'] = {'Norodom Sihamoni', last = 'Norodom', first = 'Sihamoni', short = 'first', last_first = true}, ['monarch'] = {'Norodom Sihamoni', last = 'Norodom', first = 'Sihamoni', short = 'first', last_first = true}, ['head of government'] = {'Hun Manet', last = 'Hun', first = 'Manet', short = 'first', last_first = true}, ['prime minister'] = {'Hun Manet', last = 'Hun', first = 'Manet', short = 'first', last_first = true}, ['president of the people\'s party'] = {'Hun Sen', last = 'Hun', first = 'Sen', short = 'first', last_first = true}, ['president'] = {'Hun Sen', last = 'Hun', first = 'Sen', short = 'first', last_first = true}, }, cameroon = { ['head of state'] = {'Paul Biya', last = 'Biya', first = 'Paul'}, ['president'] = {'Paul Biya', last = 'Biya', first = 'Paul'}, ['head of government'] = {'Joseph Ngute', last = 'Ngute', first = 'Joseph'}, ['prime minister'] = {'Joseph Ngute', last = 'Ngute', first = 'Joseph'}, }, canada = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Mark Carney', last = 'Carney', first = 'Mark'}, ['prime minister'] = {'Mark Carney', last = 'Carney', first = 'Mark'}, ['governor general'] = {'Louise Arbour', last = 'Arbour', first = 'Louise'}, ['governor-general'] = {'Louise Arbour', last = 'Arbour', first = 'Louise'}, }, cape_verde = { ['head of state'] = {'José Maria Neves', last = 'Neves', first = 'José Maria'}, ['president'] = {'José Maria Neves', last = 'Neves', first = 'José Maria'}, ['head of government'] = {'Francisco Carvalho', last = 'Carvalho', first = 'Francisco'}, ['prime minister'] = {'Francisco Carvalho', last = 'Carvalho', first = 'Francisco'}, ['acting head of state'] = {'Janira Hopffer Almada', last = 'Almada', first = 'Janira Hopffer'}, ['acting president'] = {'Janira Hopffer Almada', last = 'Almada', first = 'Janira Hopffer'}, }, central_african_republic = { ['head of state'] = {'Faustin-Archange Touadéra', last = 'Touadéra', first = 'Faustin-Archange'}, ['president'] = {'Faustin-Archange Touadéra', last = 'Touadéra', first = 'Faustin-Archange'}, ['head of government'] = {'Félix Moloua', last = 'Moloua', first = 'Félix'}, ['prime minister'] = {'Félix Moloua', last = 'Moloua', first = 'Félix'}, }, chad = { ['head of state'] = {'Mahamat Déby', last = 'Déby', first = 'Mahamat'}, ['president'] = {'Mahamat Déby', last = 'Déby', first = 'Mahamat'}, ['head of government'] = {'Allamaye Halina', last = 'Halina', first = 'Allamaye'}, ['prime minister'] = {'Allamaye Halina', last = 'Halina', first = 'Allamaye'}, }, chile = { ['head of state'] = {'José Antonio Kast', last = 'Kast', first = 'José Antonio'}, -- Article title includes both first names but lacks the maternal last name, 'Rist' ['president'] = {'José Antonio Kast', last = 'Kast', first = 'José Antonio'}, ['head of government'] = {'José Antonio Kast', last = 'Kast', first = 'José Antonio'}, }, china = { ['head of state'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, ['president'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, ['head of government'] = {'Li Qiang', last = 'Li', first = 'Qiang', last_first = true}, ['premier'] = {'Li Qiang', last = 'Li', first = 'Qiang', last_first = true}, ['general secretary'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, ['paramount leader'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, }, colombia = { ['head of state'] = {'Abelardo de la Espriella', last = 'de la Espriella', first = 'Abelardo'}, -- Article title includes both first names but lacks the maternal last name, 'Otero' ['president'] = {'Abelardo de la Espriella', last = 'de la Espriella', first = 'Abelardo'}, ['head of government'] = {'Abelardo de la Espriella', last = 'de la Espriella', first = 'Abelardo'}, }, comoros = { ['head of state'] = {'Azali Assoumani', last = 'Assoumani', first = 'Azali'}, ['president'] = {'Azali Assoumani', last = 'Assoumani', first = 'Azali'}, ['head of government'] = {'Azali Assoumani', last = 'Assoumani', first = 'Azali'}, }, democratic_republic_of_the_congo = { ['head of state'] = {'Félix Tshisekedi', last = 'Tshisekedi', first = 'Félix'}, ['president'] = {'Félix Tshisekedi', last = 'Tshisekedi', first = 'Félix'}, ['head of government'] = {'Judith Suminwa', last = 'Suminwa', first = 'Judith'}, ['prime minister'] = {'Judith Suminwa', last = 'Suminwa', first = 'Judith'}, }, republic_of_the_congo = { ['head of state'] = {'Denis Sassou Nguesso', last = 'Nguesso', first = 'Denis Sassou'}, ['president'] = {'Denis Sassou Nguesso', last = 'Nguesso', first = 'Denis Sassou'}, ['head of government'] = {'Anatole Collinet Makosso', last = 'Makosso', first = 'Anatole Collinet'}, ['prime minister'] = {'Anatole Collinet Makosso', last = 'Makosso', first = 'Anatole Collinet'}, }, cook_islands = { -- in free association with new zealand ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Mark Brown (Cook Islands politician)', last = 'Brown', first = 'Mark'}, -- Mark Brown ['prime minister'] = {'Mark Brown', last = 'Brown', first = 'Mark'}, ['king\'s representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, ['kings representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, ['queen\'s representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, ['queens representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, }, costa_rica = { ['head of state'] = {'Laura Fernández', last = 'Fernández', first = 'Laura'}, -- article title omits maternal last name, 'Delgado' ['president'] = {'Laura Fernández', last = 'Fernández', first = 'Laura'}, ['head of government'] = {'Laura Fernández', last = 'Fernández', first = 'Laura'}, }, croatia = { ['head of state'] = {'Zoran Milanović', last = 'Milanović', first = 'Zoran'}, ['president'] = {'Zoran Milanović', last = 'Milanović', first = 'Zoran'}, ['head of government'] = {'Andrej Plenković', last = 'Plenković', first = 'Andrej'}, ['prime minister'] = {'Andrej Plenković', last = 'Plenković', first = 'Andrej'}, }, cuba = { ['head of state'] = {'Miguel Díaz-Canel', last = 'Díaz-Canel', first = 'Miguel'}, ['president'] = {'Miguel Díaz-Canel', last = 'Díaz-Canel', first = 'Miguel'}, ['head of government'] = {'Manuel Marrero Cruz', last = 'Marrero Cruz', first = 'Manuel'}, ['prime minister'] = {'Manuel Marrero Cruz', last = 'Marrero Cruz', first = 'Manuel'}, ['first secretary'] = {'Miguel Díaz-Canel', last = 'Díaz-Canel', first = 'Miguel'}, }, cyprus = { ['head of state'] = {'Nikos Christodoulides', last = 'Christodoulides', first = 'Nikos'}, ['president'] = {'Nikos Christodoulides', last = 'Christodoulides', first = 'Nikos'}, ['head of government'] = {'Nikos Christodoulides', last = 'Christodoulides', first = 'Nikos'}, }, czech_republic = { ['head of state'] = {'Petr Pavel', last = 'Pavel', first = 'Petr'}, ['president'] = {'Petr Pavel', last = 'Pavel', first = 'Petr'}, ['head of government'] = {'Andrej Babiš', last = 'Babiš', first = 'Andrej'}, ['prime minister'] = {'Andrej Babiš', last = 'Babiš', first = 'Andrej'}, }, -- D -- denmark = { ['head of state'] = {'Frederik X'}, ['king'] = {'Frederik X'}, ['monarch'] = {'Frederik X'}, ['head of government'] = {'Mette Frederiksen', last = 'Frederiksen', first = 'Mette'}, ['prime minister'] = {'Mette Frederiksen', last = 'Frederiksen', first = 'Mette'}, }, djibouti = { ['head of state'] = {'Ismaïl Omar Guelleh', last = 'Guelleh', first = 'Ismaïl Omar'}, ['president'] = {'Ismaïl Omar Guelleh', last = 'Guelleh', first = 'Ismaïl Omar'}, ['head of government'] = {'Ismaïl Omar Guelleh', last = 'Guelleh', first = 'Ismaïl Omar'}, -- Prime minister is not head of government in Djibouti ['prime minister'] = {'Abdoulkader Kamil Mohamed', last = 'Mohamed', first = 'Abdoulkader Kamil'}, }, dominica = { ['head of state'] = {'Sylvanie Burton', last = 'Burton', first = 'Sylvanie'}, ['president'] = {'Sylvanie Burton', last = 'Burton', first = 'Sylvanie'}, ['head of government'] = {'Roosevelt Skerrit', last = 'Skerrit', first = 'Roosevelt'}, ['prime minister'] = {'Roosevelt Skerrit', last = 'Skerrit', first = 'Roosevelt'}, }, dominican_republic = { ['head of state'] = {'Luis Abinader', last = 'Abinader', first = 'Luis'}, ['president'] = {'Luis Abinader', last = 'Abinader', first = 'Luis'}, ['head of government'] = {'Luis Abinader', last = 'Abinader', first = 'Luis'}, }, -- E -- ecuador = { ['head of state'] = {'Daniel Noboa', last = 'Noboa', first = 'Daniel'}, ['president'] = {'Daniel Noboa', last = 'Noboa', first = 'Daniel'}, ['head of government'] = {'Daniel Noboa', last = 'Noboa', first = 'Daniel'}, }, egypt = { ['head of state'] = {'Abdel Fattah el-Sisi', last = 'el-Sisi', first = 'Abdel Fattah'}, ['president'] = {'Abdel Fattah el-Sisi', last = 'el-Sisi', first = 'Abdel Fattah'}, ['head of government'] = {'Mostafa Madbouly', last = 'Madbouly', first = 'Mostafa'}, ['prime minister'] = {'Mostafa Madbouly', last = 'Madbouly', first = 'Mostafa'}, }, el_salvador = { ['head of state'] = {'Nayib Bukele', last = 'Bukele', first = 'Nayib'}, ['president'] = {'Nayib Bukele', last = 'Bukele', first = 'Nayib'}, ['head of government'] = {'Nayib Bukele', last = 'Bukele', first = 'Nayib'}, }, equatorial_guinea = { -- often use naming customs of the Fang people from Equatorial Guinea ['head of state'] = {'Teodoro Obiang Nguema Mbasogo', last = 'Obiang Nguema Mbasogo', first = 'Teodoro', short = 'Obiang'}, ['president'] = {'Teodoro Obiang Nguema Mbasogo', last = 'Obiang Nguema Mbasogo', first = 'Teodoro', short = 'Obiang'}, ['head of government'] = {'Manuel Osa Nsue Nsua', last = 'Osa Nsue Nsua', first = 'Manuel', short = 'Osa'}, ['prime minister'] = {'Manuel Osa Nsue Nsua', last = 'Osa Nsue Nsua', first = 'Manuel', short = 'Osa'}, }, eritrea = { ['head of state'] = {'Isaias Afwerki', last = 'Afwerki', first = 'Isaias', short = 'first'}, ['president'] = {'Isaias Afwerki', last = 'Afwerki', first = 'Isaias', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Isaias Afwerki', last = 'Afwerki', first = 'Isaias', short = 'first'}, }, estonia = { ['head of state'] = {'Ülle Madise', last = 'Madise', first = 'Ülle'}, ['president'] = {'Ülle Madise', last = 'Madise', first = 'Ülle'}, ['head of government'] = {'Kristen Michal', last = 'Michal', first = 'Kristen'}, ['prime minister'] = {'Kristen Michal', last = 'Michal', first = 'Kristen'}, }, eswatini = { ['head of state'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['heads of state'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['monarch'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['monarchs'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['king'] = {'Mswati III'}, ['ngwenyama'] = {'Mswati III'}, ['queen'] = {'Ntfombi'}, ['queen mother'] = {'Ntfombi'}, ['ndlovukati'] = {'Ntfombi'}, ['head of government'] = {'Russell Dlamini', last = 'Dlamini', first = 'Russell'}, ['prime minister'] = {'Russell Dlamini', last = 'Dlamini', first = 'Russell'}, }, ethiopia = { ['head of state'] = {'Taye Atske Selassie', last = 'Selassie', first = 'Taye Atske'}, ['president'] = {'Taye Atske Selassie', last = 'Selassie', first = 'Taye Atske'}, ['head of government'] = {'Abiy Ahmed', last = 'Ahmed', first = 'Abiy', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Abiy Ahmed', last = 'Ahmed', first = 'Abiy', short = 'first'}, }, -- F -- fiji = { ['head of state'] = {'Naiqama Lalabalavu', last = 'Lalabalavu', first = 'Naiqama'}, ['president'] = {'Naiqama Lalabalavu', last = 'Lalabalavu', first = 'Naiqama'}, ['head of government'] = {'Sitiveni Rabuka', last = 'Rabuka', first = 'Sitiveni'}, ['prime minister'] = {'Sitiveni Rabuka', last = 'Rabuka', first = 'Sitiveni'}, }, finland = { ['head of state'] = {'Alexander Stubb', last = 'Stubb', first ='Alexander'}, ['president'] = {'Alexander Stubb', last = 'Stubb', first ='Alexander'}, ['head of government'] = {'Petteri Orpo', last = 'Orpo', first = 'Petteri'}, ['prime minister'] = {'Petteri Orpo', last = 'Orpo', first = 'Petteri'}, }, france = { ['head of state'] = multi_t.french, ['president'] = multi_t.french, ['head of government'] = {'Sébastien Lecornu', last = 'Lecornu', first = 'Sébastien'}, ['prime minister'] = {'Sébastien Lecornu', last = 'Lecornu', first = 'Sébastien'}, }, -- G -- gabon = { ['head of state'] = {'Brice Oligui Nguema', last = 'Oligui Nguema', first = 'Brice', short = 'Oligui'}, ['president'] = {'Brice Oligui Nguema', last = 'Oligui Nguema', first = 'Brice', short = 'Oligui'}, ['head of government'] = {'Brice Oligui Nguema', last = 'Oligui Nguema', first = 'Brice', short = 'Oligui'}, }, gambia = { ['head of state'] = {'Adama Barrow', last = 'Barrow', first = 'Adama'}, ['president'] = {'Adama Barrow', last = 'Barrow', first = 'Adama'}, ['head of government'] = {'Adama Barrow', last = 'Barrow', first = 'Adama'}, }, georgia = { ['head of state'] = {'Mikheil Kavelashvili', last = 'Kavelashvili', first = 'Mikheil'}, ['president'] = {'Mikheil Kavelashvili', last = 'Kavelashvili', first = 'Mikheil'}, ['head of government'] = {'Irakli Kobakhidze', last = 'Kobakhidze', first = 'Irakli'}, ['prime minister'] = {'Irakli Kobakhidze', last = 'Kobakhidze', first = 'Irakli'}, ['honorary chairman of georgian dream'] = {'Bidzina Ivanishvili', last = 'Ivanishvili', first = 'Bidzina'}, ['chairman of georgian dream'] = {'Bidzina Ivanishvili', last = 'Ivanishvili', first = 'Bidzina'}, ['chairman'] = {'Bidzina Ivanishvili', last = 'Ivanishvili', first = 'Bidzina'}, }, germany = { ['head of state'] = {'Frank-Walter Steinmeier', last = 'Steinmeier', first = 'Frank-Walter'}, ['president'] = {'Frank-Walter Steinmeier', last = 'Steinmeier', first = 'Frank-Walter'}, ['head of government'] = {'Friedrich Merz', last = 'Merz', first = 'Friedrich Merz'}, ['chancellor'] = {'Friedrich Merz', last = 'Merz', first = 'Friedrich Merz'}, }, ghana = { ['head of state'] = {'John Mahama', last = 'Mahama', first = 'John'}, ['president'] = {'John Mahama', last = 'Mahama', first = 'John'}, ['head of government'] = {'John Mahama', last = 'Mahama', first = 'John'}, }, greece = { ['head of state'] = {'Konstantinos Tasoulas', last = 'Tasoulas', first = 'Konstantinos'}, ['president'] = {'Konstantinos Tasoulas', last = 'Tasoulas', first = 'Konstantinos'}, ['head of government'] = {'Kyriakos Mitsotakis', last = 'Mitsotakis', first = 'Kyriakos'}, ['prime minister'] = {'Kyriakos Mitsotakis', last = 'Mitsotakis', first = 'Kyriakos'}, }, grenada = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Dickon Mitchell', last = 'Mitchell', first = 'Dickon'}, ['prime minister'] = {'Dickon Mitchell', last = 'Mitchell', first = 'Dickon'}, ['governor-general'] = {'Cécile La Grenade', last = 'La Grenade', first = 'Cécile'}, ['governor general'] = {'Cécile La Grenade', last = 'La Grenade', first = 'Cécile'}, }, guatemala = { ['head of state'] = {'Bernardo Arévalo', last = 'Arévalo', first = 'Bernardo'}, ['president'] = {'Bernardo Arévalo', last = 'Arévalo', first = 'Bernardo'}, ['head of government'] = {'Bernardo Arévalo', last = 'Arévalo', first = 'Bernardo'}, }, guinea = { ['head of state'] = {'Mamady Doumbouya', last = 'Doumbouya', first = 'Mamady'}, ['president'] = {'Mamady Doumbouya', last = 'Doumbouya', first = 'Mamady'}, ['head of government'] = {'Bah Oury', last = 'Oury', first = 'Bah'}, ['prime minister'] = {'Bah Oury', last = 'Oury', first = 'Bah'}, }, guinea_bissau = { ['head of state'] = {'Horta Inta-A Na Man', last = 'Inta-A Na Man', first = 'Horta', short = 'Inta-A'}, ['president'] = {'Horta Inta-A Na Man', last = 'Inta-A Na Man', first = 'Horta', short = 'Inta-A'}, ['chief of the high command'] = {'Horta Inta-A Na Man', last = 'Inta-A Na Man', first = 'Horta', short = 'Inta-A'}, ['head of government'] = {'Ilídio Vieira Té', last = 'Vieira Té', first = 'Ilídio', short = 'Té'}, ['prime minister'] = {'Ilídio Vieira Té', last = 'Vieira Té', first = 'Ilídio', short = 'Té'}, }, guyana = { ['head of state'] = {'Irfaan Ali', last = 'Ali', first = 'Irfaan'}, ['president'] = {'Irfaan Ali', last = 'Ali', first = 'Irfaan'}, ['head of government'] = {'Irfaan Ali', last = 'Ali', first = 'Irfaan'}, }, -- H -- haiti = { ['head of state'] = {'vacant'},-- there is no current president of Haiti ['president'] = {'vacant'}, ['head of government'] = {'Alix Didier Fils-Aimé', last = 'Fils-Aimé', first = 'Alix Didier'}, ['prime minister'] = {'Alix Didier Fils-Aimé', last = 'Fils-Aimé', first = 'Alix Didier'}, }, honduras = { ['head of state'] = {'Nasry Asfura', last = 'Asfura', first = 'Nasry'}, ['president'] = {'Nasry Asfura', last = 'Asfura', first = 'Nasry'}, ['head of government'] = {'Nasry Asfura', last = 'Asfura', first = 'Nasry'}, }, hungary = { ['head of state'] = {'András Baka', last = 'Baka', first = 'András'}, ['president'] = {'András Baka', last = 'Baka', first = 'András'}, ['head of government'] = {'Péter Magyar', last = 'Magyar', first = 'Péter'}, ['prime minister'] = {'Péter Magyar', last = 'Magyar', first = 'Péter'}, }, -- I -- iceland = { ['head of state'] = {'Halla Tómasdóttir', last = 'Tómasdóttir', first = 'Halla', short = 'first'}, ['president'] = {'Halla Tómasdóttir', last = 'Tómasdóttir', first = 'Halla', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Kristrún Frostadóttir', last = 'Frostadóttir', first = 'Kristrún', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Kristrún Frostadóttir', last = 'Frostadóttir', first = 'Kristrún', short = 'first'}, }, india = { ['head of state'] = {'Droupadi Murmu', last = 'Murmu', first = 'Droupadi'}, ['president'] = {'Droupadi Murmu', last = 'Murmu', first = 'Droupadi'}, ['head of government'] = {'Narendra Modi', last = 'Modi', first = 'Narendra'}, ['prime minister'] = {'Narendra Modi', last = 'Modi', first = 'Narendra'}, }, indonesia = { ['head of state'] = {'Prabowo Subianto', last = 'Subianto', first = 'Prabowo', short = 'first'}, ['president'] = {'Prabowo Subianto', last = 'Subianto', first = 'Prabowo', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Prabowo Subianto', last = 'Subianto', first = 'Prabowo', short = 'first'}, }, iran = { ['head of state'] = {'Masoud Pezeshkian', last = 'Pezeshkian', first = 'Masoud'}, ['head of government'] = {'Masoud Pezeshkian', last = 'Pezeshkian', first = 'Masoud'}, ['president'] = {'Masoud Pezeshkian', last = 'Pezeshkian', first = 'Masoud'}, ['supreme leader'] = {'Mojtaba Khamenei', last = 'Khamenei', first = 'Mojtaba'}, }, iraq = { ['head of state'] = {'Nizar Amidi', last = 'Amidi', first = 'Nizar'}, ['president'] = {'Nizar Amidi', last = 'Amidi', first = 'Nizar'}, ['head of government'] = {'Ali al-Zaidi', last = 'al-Zaidi', first = 'Ali'}, ['prime minister'] = {'Ali al-Zaidi', last = 'al-Zaidi', first = 'Ali'}, }, ireland = { ['head of state'] = {'Catherine Connolly', last = 'Connolly', first = 'Catherine'}, ['president'] = {'Catherine Connolly', last = 'Connolly', first = 'Catherine'}, ['head of government'] = {'Micheál Martin', last = 'Martin', first = 'Micheál'}, ['taoiseach'] = {'Micheál Martin', last = 'Martin', first = 'Micheál'}, }, israel = { ['head of state'] = {'Isaac Herzog', last = 'Herzog', first = 'Isaac'}, ['president'] = {'Isaac Herzog', last = 'Herzog', first = 'Isaac'}, ['head of government'] = {'Benjamin Netanyahu', last = 'Netanyahu', first = 'Benjamin'}, ['prime minister'] = {'Benjamin Netanyahu', last = 'Netanyahu', first = 'Benjamin'}, }, italy = { ['head of state'] = {'Sergio Mattarella', last = 'Mattarella', first = 'Sergio'}, ['president'] = {'Sergio Mattarella', last = 'Mattarella', first = 'Sergio'}, ['head of government'] = {'Giorgia Meloni', last = 'Meloni', first = 'Giorgia'}, ['prime minister'] = {'Giorgia Meloni', last = 'Meloni', first = 'Giorgia'}, }, ivory_coast = { ['head of state'] = {'Alassane Ouattara', last = 'Ouattara', first = 'Alassane'}, ['president'] = {'Alassane Ouattara', last = 'Ouattara', first = 'Alassane'}, ['head of government'] = {'Robert Beugré Mambé', last = 'Mambé', first = 'Robert Beugré'}, ['prime minister'] = {'Robert Beugré Mambé', last = 'Mambé', first = 'Robert Beugré'}, }, -- J -- jamaica = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Andrew Holness', last = 'Holness', first = 'Andrew'}, ['prime minister'] = {'Andrew Holness', last = 'Holness', first = 'Andrew'}, ['governor-general'] = {'Patrick Allen (governor-general)', last = 'Allen', first = 'Patrick'}, -- Patrick Allen ['governor general'] = {'Patrick Allen (governor-general)', last = 'Allen', first = 'Patrick'}, }, japan = { ['head of state'] = {'Naruhito'}, ['emperor'] = {'Naruhito'}, ['monarch'] = {'Naruhito'}, ['head of government'] = {'Sanae Takaichi', last = 'Takaichi', first = 'Sanae'}, ['prime minister'] = {'Sanae Takaichi', last = 'Takaichi', first = 'Sanae'}, }, jordan = { ['head of state'] = {'Abdullah II of Jordan'},-- Abdullah II ['king'] = {'Abdullah II of Jordan'}, ['monarch'] = {'Abdullah II of Jordan'}, ['head of government'] = {'Jafar Hassan', last = 'Hassan', first = 'Jafar'}, ['prime minister'] = {'Jafar Hassan', last = 'Hassan', first = 'Jafar'}, }, -- K -- kazakhstan = { ['head of state'] = {'Kassym-Jomart Tokayev', last = 'Tokayev', first = 'Kassym-Jomart'}, ['president'] = {'Kassym-Jomart Tokayev', last = 'Tokayev', first = 'Kassym-Jomart'}, ['head of government'] = {'Oljas Bektenov', last = 'Bektenov', first = 'Oljas'}, ['prime minister'] = {'Oljas Bektenov', last = 'Bektenov', first = 'Oljas'}, }, kenya = { ['head of state'] = {'William Ruto', last = 'Ruto', first = 'William'}, ['president'] = {'William Ruto', last = 'Ruto', first = 'William'}, ['head of government'] = {'William Ruto', last = 'Ruto', first = 'William'}, ['prime cabinet secretary'] = {'Musalia Mudavadi', last = 'Mudavadi', first = 'Musalia'}, }, kiribati = { ['head of state'] = {'Taneti Maamau', last = 'Maamau', first = 'Taneti'}, ['president'] = {'Taneti Maamau', last = 'Maamau', first = 'Taneti'}, ['head of government'] = {'Taneti Maamau', last = 'Maamau', first = 'Taneti'}, }, north_korea = { -- listed in order as "Korea, Democratic People's Republic of" ['head of state'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['president of the state affairs commission'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['president'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['head of government'] = {'Pak Thae-song', last = 'Pak', first = 'Thae-song', last_first = true}, ['primier'] = {'Pak Thae-song', last = 'Pak', first = 'Thae-song', last_first = true}, ['general secretary'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['supreme leader'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, }, south_korea = { -- listed in order as "Korea, Republic of" ['head of state'] = {'Lee Jae Myung', last = 'Lee', first = 'Jae Myung', last_first = true}, ['president'] = {'Lee Jae Myung', last = 'Lee', first = 'Jae Myung', last_first = true}, ['head of government'] = {'Lee Jae Myung', last = 'Lee', first = 'Jae Myung', last_first = true}, -- Prime minister is not head of government in South Korea ['prime minister'] = {'Han Seong-sook', last = 'Han', first = 'Seong-sook', last_first = true}, }, kosovo = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Justina Shiroka Pula', last = 'Pula', first = 'Justina Shiroka'}, ['president'] = {'Justina Shiroka Pula', last = 'Pula', first = 'Justina Shiroka'}, ['head of government'] = {'Albin Kurti', last = 'Kurti', first = 'Albin'}, ['prime minister'] = {'Albin Kurti', last = 'Kurti', first = 'Albin'}, }, kuwait = { ['head of state'] = {'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber', short = 'Sabah'}, ['emir'] = {'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber', short = 'Sabah'}, ['monarch'] = {'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber', short = 'Sabah'}, ['head of government'] = {'Ahmad Al-Abdullah Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Ahmad Al-Abdullah', short = 'Sabah'}, ['prime minister'] = {'Ahmad Al-Abdullah Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Ahmad Al-Abdullah', short = 'Sabah'}, }, kyrgyzstan = { ['head of state'] = {'Sadyr Japarov', last = 'Japarov', first = 'Sadyr'}, ['president'] = {'Sadyr Japarov', last = 'Japarov', first = 'Sadyr'}, ['head of government'] = {'Sadyr Japarov', last = 'Japarov', first = 'Sadyr'}, ['chairman of the cabinet of ministers'] = {'Adylbek Kasymaliev', last = 'Kasymaliev', first = 'Adylbek'}, ['chairman'] = {'Adylbek Kasymaliev', last = 'Kasymaliev', first = 'Adylbek'}, }, -- L -- laos = { -- for [[Lao name]]s, short is first, not last ['head of state'] = {'Thongloun Sisoulith', last = 'Sisoulith', first = 'Thongloun', short = 'first'}, ['president'] = {'Thongloun Sisoulith', last = 'Sisoulith', first = 'Thongloun', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Saleumxay Kommasith', last = 'Kommasith', first = 'Saleumxay', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Saleumxay Kommasith', last = 'Kommasith', first = 'Saleumxay', short = 'first'}, ['general secretary'] = {'Thongloun Sisoulith', last = 'Sisoulith', first = 'Thongloun', short = 'first'}, }, latvia = { ['head of state'] = {'Edgars Rinkēvičs', last = 'Rinkēvičs', first = 'Edgars'}, ['president'] = {'Edgars Rinkēvičs', last = 'Rinkēvičs', first = 'Edgars'}, ['head of government'] = {'Andris Kulbergs', last = 'Kulbergs', first = 'Andris'}, ['prime minister'] = {'Andris Kulbergs', last = 'Kulbergs', first = 'Andris'}, }, lebanon = { ['head of state'] = {'Joseph Aoun', last = 'Aoun', first = 'Joseph'}, ['president'] = {'Joseph Aoun', last = 'Aoun', first = 'Joseph'}, ['head of government'] = {'Nawaf Salam', last = 'Salam', first = 'Nawaf'}, ['prime minister'] = {'Nawaf Salam', last = 'Salam', first = 'Nawaf'}, }, lesotho = { ['head of state'] = {'Letsie III'}, ['king'] = {'Letsie III'}, ['monarch'] = {'Letsie III'}, ['head of government'] = {'Sam Matekane', last = 'Matekane', first = 'Sam'}, ['prime minister'] = {'Sam Matekane', last = 'Matekane', first = 'Sam'}, }, liberia = { ['head of state'] = {'Joseph Boakai', last = 'Boakai', first = 'Joseph'}, ['president'] = {'Joseph Boakai', last = 'Boakai', first = 'Joseph'}, ['head of government'] = {'Joseph Boakai', last = 'Boakai', first = 'Joseph'}, }, libya = { -- Government of National Unity ['head of state'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['chairman of the presidential council of libya'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['president of the presidential council of libya'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['chairman'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['president'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['head of government'] = {'Abdul Hamid Dbeibeh', last = 'Dbeibeh', first = 'Abdul Hamid'}, ['prime minister'] = {'Abdul Hamid Dbeibeh', last = 'Dbeibeh', first = 'Abdul Hamid'}, }, liechtenstein = { ['head of state'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'},-- Hans-Adam II ['monarch'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['prince'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['prince regnant'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['sovereign prince'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['head of government'] = {'Brigitte Haas', last = 'Haas', first = 'Brigitte'}, ['prime minister'] = {'Brigitte Haas', last = 'Haas', first = 'Brigitte'}, ['hereditary prince'] = {'Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein'}, -- Alois ['regent'] = {'Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein'}, }, lithuania = { ['head of state'] = {'Gitanas Nausėda', last = 'Nausėda', first = 'Gitanas'}, ['president'] = {'Gitanas Nausėda', last = 'Nausėda', first = 'Gitanas'}, ['head of government'] = {'Mindaugas Sinkevičius', last = 'Sinkevičius', first = 'Mindaugas'}, ['prime minister'] = {'Mindaugas Sinkevičius', last = 'Sinkevičius', first = 'Mindaugas'}, }, luxembourg = { ['head of state'] = {'Guillaume V of Luxembourg'}, -- Guillaume V ['grand duke'] = {'Guillaume V of Luxembourg'}, ['monarch'] = {'Guillaume V of Luxembourg'}, ['head of government'] = {'Luc Frieden', last = 'Frieden', first = 'Luc'}, ['prime minister'] = {'Luc Frieden', last = 'Frieden', first = 'Luc'}, }, -- M -- madagascar = { ['head of state'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['president of the council of the presidency for the re-foundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['chairman of the council of the presidency for the re-foundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['president of the council of the presidency for the refoundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['chairman of the council of the presidency for the refoundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['president'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['chairman'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['head of government'] = {'Mamitiana Rajaonarison', last = 'Rajaonarison', first = 'Mamitiana'}, ['prime minister'] = {'Mamitiana Rajaonarison', last = 'Rajaonarison', first = 'Mamitiana'}, }, malawi = { ['head of state'] = {'Peter Mutharika', last = 'Mutharika', first = 'Peter'}, ['president'] = {'Peter Mutharika', last = 'Mutharika', first = 'Peter'}, ['head of government'] = {'Peter Mutharika', last = 'Mutharika', first = 'Peter'}, }, malaysia = { ['head of state'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, -- Ibrahim Iskandar ['king'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['monarch'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['sultan'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['yang di-pertuan agong'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['head of government'] = {'Anwar Ibrahim', last = 'Ibrahim', first = 'Anwar', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Anwar Ibrahim', last = 'Ibrahim', first = 'Anwar', short = 'first'}, }, maldives = { ['head of state'] = {'Mohamed Muizzu', last = 'Muizzu', first = 'Mohamed'}, ['president'] = {'Mohamed Muizzu', last = 'Muizzu', first = 'Mohamed'}, ['head of government'] = {'Mohamed Muizzu', last = 'Muizzu', first = 'Mohamed'}, }, mali = { ['head of state'] = {'Assimi Goïta', last = 'Goïta', first = 'Assimi'}, ['president'] = {'Assimi Goïta', last = 'Goïta', first = 'Assimi'}, ['head of government'] = {'Assimi Goïta', last = 'Goïta', first = 'Assimi'},-- Prime minister is not head of government in Mali ['prime minister'] = {'Abdoulaye Maïga (officer)', last = 'Maïga', first = 'Abdoulaye'}, -- Abdoulaye Maïga }, malta = { ['head of state'] = {'Myriam Spiteri Debono', last = 'Spiteri Debono', first = 'Myriam'}, ['president'] = {'Myriam Spiteri Debono', last = 'Spiteri Debono', first = 'Myriam'}, ['head of government'] = {'Robert Abela', last = 'Abela', first = 'Robert'}, ['prime minister'] = {'Robert Abela', last = 'Abela', first = 'Robert'}, }, marshall_islands = { ['head of state'] = {'Hilda Heine', last = 'Heine', first = 'Hilda'}, ['president'] = {'Hilda Heine', last = 'Heine', first = 'Hilda'}, ['head of government'] = {'Hilda Heine', last = 'Heine', first = 'Hilda'}, }, mauritania = { ['head of state'] = {'Mohamed Ould Ghazouani', last = 'Ould Ghazouani', first = 'Mohamed'}, ['president'] = {'Mohamed Ould Ghazouani', last = 'Ould Ghazouani', first = 'Mohamed'}, ['head of government'] = {'Mokhtar Ould Djay', last = 'Ould Djay', first = 'Mokhtar', short = 'Djay'}, ['prime minister'] = {'Mokhtar Ould Djay', last = 'Ould Djay', first = 'Mokhtar', short = 'Djay'}, }, mauritius = { ['head of state'] = {'Dharam Gokhool', last = 'Gokhool', first = 'Dharam'}, ['president'] = {'Dharam Gokhool', last = 'Gokhool', first = 'Dharam'}, ['head of government'] = {'Navin Ramgoolam', last = 'Ramgoolam', first = 'Navin'}, ['prime minister'] = {'Navin Ramgoolam', last = 'Ramgoolam', first = 'Navin'}, }, mexico = { ['head of state'] = {'Claudia Sheinbaum', last = 'Sheinbaum', first = 'Claudia'}, ['president'] = {'Claudia Sheinbaum', last = 'Sheinbaum', first = 'Claudia'}, ['head of government'] = {'Claudia Sheinbaum', last = 'Sheinbaum', first = 'Claudia'}, }, micronesia = { ['head of state'] = {'Wesley Simina', last = 'Simina', first = 'Wesley'}, ['president'] = {'Wesley Simina', last = 'Simina', first = 'Wesley'}, ['head of government'] = {'Wesley Simina', last = 'Simina', first = 'Wesley'}, }, moldova = { ['head of state'] = {'Maia Sandu', last = 'Sandu', first = 'Maia'}, ['president'] = {'Maia Sandu', last = 'Sandu', first = 'Maia'}, ['head of government'] = {'Vasile Tofan', last = 'Tofan', first = 'Vasile'}, ['prime minister'] = {'Vasile Tofan', last = 'Tofan', first = 'Vasile'}, }, monaco = { ['head of state'] = {'Albert II of Monaco'}, -- Albert II ['monarch'] = {'Albert II of Monaco'}, ['prince'] = {'Albert II of Monaco'}, ['prince regnant'] = {'Albert II of Monaco'}, ['sovereign prince'] = {'Albert II of Monaco'}, ['head of government'] = {'Christophe Mirmand', last = 'Mirmand', first = 'Christophe'}, ['prime minister'] = {'Christophe Mirmand', last = 'Mirmand', first = 'Christophe'}, }, mongolia = { -- see [[Mongolian names]] ['head of state'] = {'Ukhnaagiin Khürelsükh', last = 'Ukhnaagiin', first = 'Khürelsükh', last_first = true, short = 'first'}, ['president'] = {'Ukhnaagiin Khürelsükh', last = 'Ukhnaagiin', first = 'Khürelsükh', last_first = true, short = 'first'}, ['head of government'] = {'Nyam-Osoryn Uchral', last = 'Nyam-Osoryn', first = 'Uchral', last_first = true, short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Nyam-Osoryn Uchral', last = 'Nyam-Osoryn', first = 'Uchral', last_first = true, short = 'first'}, }, montenegro = { ['head of state'] = {'Jakov Milatović', last = 'Milatović', first = 'Jakov'}, ['president'] = {'Jakov Milatović', last = 'Milatović', first = 'Jakov'}, ['head of government'] = {'Milojko Spajić', last = 'Spajić', first = 'Milojko'}, ['prime minister'] = {'Milojko Spajić', last = 'Spajić', first = 'Milojko'}, }, morocco = { ['head of state'] = {'Mohammed VI of Morocco'}, -- Mohammed VI ['king'] = {'Mohammed VI of Morocco'}, ['monarch'] = {'Mohammed VI of Morocco'}, ['head of government'] = {'Fatima Ezzahra El Mansouri', last = 'El Mansouri', first = 'Fatima Ezzahra'}, ['prime minister'] = {'Fatima Ezzahra El Mansouri', last = 'El Mansouri', first = 'Fatima Ezzahra'}, }, mozambique = { ['head of state'] = {'Daniel Chapo', last = 'Chapo', first = 'Daniel'}, ['president'] = {'Daniel Chapo', last = 'Chapo', first = 'Daniel'}, ['head of government'] = {'Daniel Chapo', last = 'Chapo', first = 'Daniel'},-- Prime minister is not head of government in Mozambique ['prime minister'] = {'Maria Benvinda Levy', last = 'Levy', first = 'Maria Benvinda'}, }, myanmar = { -- see [[Burmese names]] ['head of state'] = {'Min Aung Hlaing', first = 'Min Aung Hlaing'}, ['president'] = {'Min Aung Hlaing', first = 'Min Aung Hlaing'}, ['head of government'] = {'Min Aung Hlaing', first = 'Min Aung Hlaing'}, }, -- N -- namibia = { ['head of state'] = {'Netumbo Nandi-Ndaitwah', last = 'Nandi-Ndaitwah', first = 'Netumbo'}, ['president'] = {'Netumbo Nandi-Ndaitwah', last = 'Nandi-Ndaitwah', first = 'Netumbo'}, ['head of government'] = {'Netumbo Nandi-Ndaitwah', last = 'Nandi-Ndaitwah', first = 'Netumbo'},-- Prime minister is not head of government in Namibia ['prime minister'] = {'Elijah Ngurare', last = 'Ngurare', first = 'Elijah'}, }, nauru = { ['head of state'] = {'David Adeang', last = 'Adeang', first = 'David'}, ['president'] = {'David Adeang', last = 'Adeang', first = 'David'}, ['head of government'] = {'David Adeang', last = 'Adeang', first = 'David'}, }, nepal = { ['head of state'] = {'Ram Chandra Paudel', last = 'Paudel', first = 'Ram Chandra'}, ['president'] = {'Ram Chandra Paudel', last = 'Paudel', first = 'Ram Chandra'}, ['head of government'] = {'Balen Shah', last = 'Shah', first = 'Balen'}, ['prime minister'] = {'Balen Shah', last = 'Shah', first = 'Balen'}, }, netherlands = { ['head of state'] = {'Willem-Alexander of the Netherlands'},-- Willem-Alexander ['king'] = {'Willem-Alexander of the Netherlands'}, ['monarch'] = {'Willem-Alexander of the Netherlands'}, ['head of government'] = {'Rob Jetten', last = 'Jetten', first = 'Rob'}, ['prime minister'] = {'Rob Jetten', last = 'Jetten', first = 'Rob'}, }, new_zealand = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Christopher Luxon', last = 'Luxon', first = 'Christopher'}, ['prime minister'] = {'Christopher Luxon', last = 'Luxon', first = 'Christopher'}, ['governor-general'] = multi_t.nz, ['governor general'] = multi_t.nz, }, nicaragua = { ['head of state'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['heads of state'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['co-presidents'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['presidency'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['president'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['head of government'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['heads of government'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, }, niger = { ['head of state'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['president'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['president of the national council for the safeguard of the homeland'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['chairman of the national council for the safeguard of the homeland'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['chairman'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['head of government'] = {'Ali Lamine Zeine', last = 'Zeine', first = 'Ali Lamine'}, ['prime minister'] = {'Ali Lamine Zeine', last = 'Zeine', first = 'Ali Lamine'}, }, nigeria = { ['head of state'] = {'Bola Tinubu', last = 'Tinubu', first = 'Bola'}, ['president'] = {'Bola Tinubu', last = 'Tinubu', first = 'Bola'}, ['head of government'] = {'Bola Tinubu', last = 'Tinubu', first = 'Bola'}, }, niue = { -- in free association with new zealand ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Dalton Tagelagi', last = 'Tagelagi', first = 'Dalton'}, ['prime minister'] = {'Dalton Tagelagi', last = 'Tagelagi', first = 'Dalton'}, ['governor-general'] = multi_t.nz, ['governor general'] = multi_t.nz, }, north_macedonia = { ['head of state'] = {'Gordana Siljanovska-Davkova', last = 'Siljanovska-Davkova', first = 'Gordana'}, ['president'] = {'Gordana Siljanovska-Davkova', last = 'Siljanovska-Davkova', first = 'Gordana'}, ['head of government'] = {'Hristijan Mickoski', last = 'Mickoski', first = 'Hristijan'}, ['prime minister'] = {'Hristijan Mickoski', last = 'Mickoski', first = 'Hristijan'}, }, northern_cyprus = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Tufan Erhürman', last = 'Erhürman', first = 'Tufan'}, ['president'] = {'Tufan Erhürman', last = 'Erhürman', first = 'Tufan'}, ['head of government'] = {'Ünal Üstel', last = 'Üstel', first = 'Ünal'}, ['prime minister'] = {'Ünal Üstel', last = 'Üstel', first = 'Ünal'}, }, norway = { ['head of state'] = {'Haakon VIII'}, ['king'] = {'Haakon VIII'}, ['monarch'] = {'Haakon VIII'}, ['head of government'] = {'Jonas Gahr Støre', last = 'Støre', first = 'Jonas Gahr'}, ['prime minister'] = {'Jonas Gahr Støre', last = 'Støre', first = 'Jonas Gahr'}, }, -- O -- oman = { ['head of state'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, -- article title uses only first names, while article text shortens the name to Haitham ['monarch'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, ['sultan'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, ['head of government'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, ['prime minister'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, }, -- P -- pakistan = { ['head of state'] = {'Asif Ali Zardari', last = 'Zardari', first = 'Asif Ali'}, ['president'] = {'Asif Ali Zardari', last = 'Zardari', first = 'Asif Ali'}, ['head of government'] = {'Shehbaz Sharif', last = 'Sharif', first = 'Shehbaz', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Shehbaz Sharif', last = 'Sharif', first = 'Shehbaz', short = 'first'}, }, palau = { ['head of state'] = {'Surangel Whipps Jr.', last = 'Whipps Jr.', first = 'Surangel'}, ['president'] = {'Surangel Whipps Jr.', last = 'Whipps Jr.', first = 'Surangel'}, ['head of government'] = {'Surangel Whipps Jr.', last = 'Whipps Jr.', first = 'Surangel'}, }, palestine = { -- Palestinian Authority ['head of state'] = {'Mahmoud Abbas', last = 'Abbas', first = 'Mahmoud'}, ['president'] = {'Mahmoud Abbas', last = 'Abbas', first = 'Mahmoud'}, ['head of government'] = {'Mohammad Mustafa (politician)', last = 'Mustafa', first = 'Mohammad'}, -- Mohammad Mustafa ['prime minister'] = {'Mohammad Mustafa (politician)', last = 'Mustafa', first = 'Mohammad'}, }, panama = { ['head of state'] = {'José Raúl Mulino', last = 'Mulino', first = 'José Raúl'}, ['president'] = {'José Raúl Mulino', last = 'Mulino', first = 'José Raúl'}, ['head of government'] = {'José Raúl Mulino', last = 'Mulino', first = 'José Raúl'}, }, papua_new_guinea = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'James Marape', last = 'Marape', first = 'James'}, ['prime minister'] = {'James Marape', last = 'Marape', first = 'James'}, ['governor-general'] = {'Bob Dadae', last = 'Dadae', first = 'Bob'}, ['governor general'] = {'Bob Dadae', last = 'Dadae', first = 'Bob'}, }, paraguay = { ['head of state'] = {'Santiago Peña', last = 'Peña', first = 'Santiago'}, ['president'] = {'Santiago Peña', last = 'Peña', first = 'Santiago'}, ['head of government'] = {'Santiago Peña', last = 'Peña', first = 'Santiago'}, }, peru = { ['head of state'] = {'Keiko Fujimori', last = 'Fujimori', first = 'Keiko'}, -- article title omits maternal last name, 'Higuchi' ['president'] = {'Keiko Fujimori', last = 'Fujimori', first = 'Keiko'}, ['head of government'] = {'Keiko Fujimori', last = 'Fujimori', first = 'Keiko'},-- Prime minister is not head of government in Mali ['prime minister'] = {'Luis Galarreta', last = 'Galarreta', first = 'Luis'}, -- article title omits maternal last name, 'Velarde' }, philippines = { ['head of state'] = {'Bongbong Marcos', last = 'Marcos', first = 'Bongbong'},-- legal name is Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Bongbong is a nickname ['president'] = {'Bongbong Marcos', last = 'Marcos', first = 'Bongbong'}, ['head of government'] = {'Bongbong Marcos', last = 'Marcos', first = 'Bongbong'}, }, poland = { ['head of state'] = {'Karol Nawrocki', last = 'Nawrocki', first = 'Karol'}, ['president'] = {'Karol Nawrocki', last = 'Nawrocki', first = 'Karol'}, ['head of government'] = {'Donald Tusk', last = 'Tusk', first = 'Donald'}, ['prime minister'] = {'Donald Tusk', last = 'Tusk', first = 'Donald'}, }, portugal = { ['head of state'] = {'António José Seguro', last = 'Seguro', first = 'António José'}, -- article title omits maternal last name, 'Martins' ['president'] = {'António José Seguro', last = 'Seguro', first = 'António José'}, ['head of government'] = {'Luís Montenegro', last = 'Montenegro', first = 'Luís'}, ['prime minister'] = {'Luís Montenegro', last = 'Montenegro', first = 'Luís'}, }, -- Q -- qatar = { ['head of state'] = {'Tamim bin Hamad Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Tamim bin Hamad', short = 'Tamim'}, ['emir'] = {'Tamim bin Hamad Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Tamim bin Hamad', short = 'Tamim'}, ['monarch'] = {'Tamim bin Hamad Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Tamim bin Hamad', short = 'Tamim'}, ['head of government'] = {'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim', short = 'Mohammed'}, ['prime minister'] = {'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim', short = 'Mohammed'}, }, -- R -- romania = { ['head of state'] = {'Nicușor Dan', last = 'Dan', first = 'Nicușor'}, ['president'] = {'Nicușor Dan', last = 'Dan', first = 'Nicușor'}, ['head of government'] = {'Luca Niculescu', last = 'Niculescu', first = 'Luca'}, ['prime minister'] = {'Luca Niculescu', last = 'Niculescu', first = 'Luca'}, }, russia = { ['head of state'] = {'Vladimir Putin', last = 'Putin', first = 'Vladimir'}, ['president'] = {'Vladimir Putin', last = 'Putin', first = 'Vladimir'}, ['head of government'] = {'Mikhail Mishustin', last = 'Mishustin', first = 'Mikhail'}, ['prime minister'] = {'Mikhail Mishustin', last = 'Mishustin', first = 'Mikhail'}, }, rwanda = { ['head of state'] = {'Paul Kagame', last = 'Kagame', first = 'Paul'}, ['president'] = {'Paul Kagame', last = 'Kagame', first = 'Paul'}, ['head of government'] = {'Justin Nsengiyumva', last = 'Nsengiyumva', first = 'Justin'}, ['prime minister'] = {'Justin Nsengiyumva', last = 'Nsengiyumva', first = 'Justin'}, }, -- S -- sahrawi_arab_democratic_republic = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Brahim Ghali', last = 'Ghali', first = 'Brahim'}, ['president'] = {'Brahim Ghali', last = 'Ghali', first = 'Brahim'}, ['head of government'] = {'Bouchraya Hammoudi Bayoun', last = 'Hammoudi Bayoun', first = 'Bouchraya', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Bouchraya Hammoudi Bayoun', last = 'Hammoudi Bayoun', first = 'Bouchraya', short = 'first'}, }, saint_kitts_and_nevis = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Terrance Drew', last = 'Drew', first = 'Terrance'}, ['prime minister'] = {'Terrance Drew', last = 'Drew', first = 'Terrance'}, ['governor-general'] = {'Marcella Liburd', last = 'Liburd', first = 'Marcella'}, ['governor general'] = {'Marcella Liburd', last = 'Liburd', first = 'Marcella'}, }, saint_lucia = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Philip J. Pierre', last = 'Pierre', first = 'Philip J.'}, ['prime minister'] = {'Philip J. Pierre', last = 'Pierre', first = 'Philip J.'}, ['governor-general'] = {'Felix Finisterre', last = 'Felix', first = 'Finisterre'}, ['governor general'] = {'Felix Finisterre', last = 'Felix', first = 'Finisterre'}, }, saint_vincent_and_the_grenadines = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Godwin Friday', last = 'Friday', first = 'Godwin'}, ['prime minister'] = {'Godwin Friday', last = 'Friday', first = 'Godwin'}, ['governor-general'] = {'Stanley John (politician)', last = 'John', first = 'Stanley'}, -- Stanley John ['governor general'] = {'Stanley John (politician)', last = 'John', first = 'Stanley'}, }, samoa = { ['head of state'] = {'Tuimalealiʻifano Vaʻaletoʻa Sualauvi II', short = 'Sualauvi'}, ['o le ao o le malo'] = {'Tuimalealiʻifano Vaʻaletoʻa Sualauvi II', short = 'Sualauvi'}, ['chief of state'] = {'Tuimalealiʻifano Vaʻaletoʻa Sualauvi II', short = 'Sualauvi'}, ['head of government'] = {'Laʻauli Leuatea Schmidt', last = 'Schmidt', first = 'Laʻauli Leuatea'}, ['prime minister'] = {'Laʻauli Leuatea Schmidt', last = 'Schmidt', first = 'Laʻauli Leuatea'}, }, san_marino = { ['head of state'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['heads of state'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['captain regent'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['captains regent'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['head of government'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['secretary of state for foreign and political affairs'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['secretary of foreign and political affairs'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['secretary of state'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['congress of state'] = { {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, {'Andrea Belluzzi', last = 'Belluzzi', first = 'Andrea'}, {'Marco Gatti', last = 'Gatti', first = 'Marco'}, {'Rossano Fabbri', last = 'Fabbri', first = 'Rossano'}, {'Matteo Ciacci', last = 'Ciacci', first = 'Matteo'}, {'Federico Pedini Amati', last = 'Amati', first = 'Federico Pedini'}, {'Massimo Andrea Ugolini', last = 'Ugolini', first = 'Massimo Andrea'}, {'Teodoro Lonfernini', last = 'Lonfernini', first = 'Teodoro'}, {'Alessandro Bevitori', last = 'Bevitori', first = 'Alessandro'}, {'Stefano Canti', last = 'Canti', first = 'Stefano'}, }, }, sao_tome_and_principe = { ['head of state'] = {'Carlos Vila Nova', last = 'Vila Nova', first = 'Carlos'}, ['president'] = {'Carlos Vila Nova', last = 'Vila Nova', first = 'Carlos'}, ['head of government'] = {'Américo Ramos', last = 'Ramos', first = 'Américo'}, ['prime minister'] = {'Américo Ramos', last = 'Ramos', first = 'Américo'}, }, saudi_arabia = { ['head of state'] = {'Salman of Saudi Arabia'}, -- Salman ['king'] = {'Salman of Saudi Arabia'}, ['monarch'] = {'Salman of Saudi Arabia'}, ['crown prince'] = {'Mohammed bin Salman', last = 'Al Saud', first = 'Mohammed bin Salman', short = 'Mohammed'}, ['head of government'] = {'Mohammed bin Salman', last = 'Al Saud', first = 'Mohammed bin Salman', short = 'Mohammed'}, ['prime minister'] = {'Mohammed bin Salman', last = 'Al Saud', first = 'Mohammed bin Salman', short = 'Mohammed'}, }, senegal = { ['head of state'] = {'Bassirou Diomaye Faye', last = 'Faye', first = 'Bassirou Diomaye'}, ['president'] = {'Bassirou Diomaye Faye', last = 'Faye', first = 'Bassirou Diomaye'}, ['head of government'] = {'Ahmadou Al Aminou Lo', last = 'Lo', first = 'Ahmadou Al Aminou'}, ['prime minister'] = {'Ahmadou Al Aminou Lo', last = 'Lo', first = 'Ahmadou Al Aminou'}, }, serbia = { ['head of state'] = {'Ana Brnabić', last = 'Brnabić', first = 'Ana'}, ['president'] = {'Ana Brnabić', last = 'Brnabić', first = 'Ana'}, ['head of government'] = {'Đuro Macut', last = 'Macut', first = 'Đuro'}, ['prime minister'] = {'Đuro Macut', last = 'Macut', first = 'Đuro'}, }, seychelles = { ['head of state'] = {'Patrick Herminie', last = 'Herminie', first = 'Patrick'}, ['president'] = {'Patrick Herminie', last = 'Herminie', first = 'Patrick'}, ['head of government'] = {'Patrick Herminie', last = 'Herminie', first = 'Patrick'}, }, sierra_leone = { ['head of state'] = {'Julius Maada Bio', last = 'Bio', first = 'Julius Maada'}, ['president'] = {'Julius Maada Bio', last = 'Bio', first = 'Julius Maada'}, ['head of government'] = {'Julius Maada Bio', last = 'Bio', first = 'Julius Maada'}, ['chief minister'] = {'David Moinina Sengeh', last = 'Sengeh', first = 'David Moinina'}, }, singapore = { ['head of state'] = {'Tharman Shanmugaratnam', last = 'Shanmugaratnam', first = 'Tharman', short = 'first'}, -- [[Tamil name]] in Western order; 'Shanmugaratnam' is a patronym ['president'] = {'Tharman Shanmugaratnam', last = 'Shanmugaratnam', first = 'Tharman', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Lawrence Wong', last = 'Wong', first = 'Lawrence'}, ['prime minister'] = {'Lawrence Wong', last = 'Wong', first = 'Lawrence'}, }, slovakia = { ['head of state'] = {'Peter Pellegrini', last = 'Pellegrini', first = 'Peter'}, ['president'] = {'Peter Pellegrini', last = 'Pellegrini', first = 'Peter'}, ['head of government'] = {'Robert Fico', last = 'Fico', first = 'Robert'}, ['prime minister'] = {'Robert Fico', last = 'Fico', first = 'Robert'}, }, slovenia = { ['head of state'] = {'Nataša Pirc Musar', last = 'Pirc Musar', first = 'Nataša'}, ['president'] = {'Nataša Pirc Musar', last = 'Pirc Musar', first = 'Nataša'}, ['head of government'] = {'Janez Janša', last = 'Janša', first = 'Janez'}, ['prime minister'] = {'Janez Janša', last = 'Janša', first = 'Janez'}, }, solomon_islands = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Matthew Wale', last = 'Wale', first = 'Matthew'}, ['prime minister'] = {'Matthew Wale', last = 'Wale', first = 'Matthew'}, ['governor-general'] = {'David Tiva Kapu', last = 'Kapu', first = 'David Tiva'}, ['governor general'] = {'David Tiva Kapu', last = 'Kapu', first = 'David Tiva'}, }, somalia = { ['head of state'] = {'Hassan Sheikh Mohamud', last = 'Sheikh Mohamud', first = 'Hassan', short = 'first'}, ['president'] = {'Hassan Sheikh Mohamud', last = 'Sheikh Mohamud', first = 'Hassan', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Hamza Abdi Barre', last = 'Abdi Barre', first = 'Hamza', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Hamza Abdi Barre', last = 'Abdi Barre', first = 'Hamza', short = 'first'}, }, somaliland = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Abdirahman Mohamed Abdullahi', last = 'Mohamed Abdullahi', first = 'Abdirahman', short = 'first'}, ['president'] = {'Abdirahman Mohamed Abdullahi', last = 'Mohamed Abdullahi', first = 'Abdirahman', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Abdirahman Mohamed Abdullahi', last = 'Mohamed Abdullahi', first = 'Abdirahman', short = 'first'}, }, south_africa = { ['head of state'] = {'Cyril Ramaphosa', last = 'Ramaphosa', first = 'Cyril'}, ['president'] = {'Cyril Ramaphosa', last = 'Ramaphosa', first = 'Cyril'}, ['head of government'] = {'Cyril Ramaphosa', last = 'Ramaphosa', first = 'Cyril'}, }, south_ossetia = { ['head of state'] = {'Marat Kambolov', last = 'Kambolov', first = 'Marat'}, ['president'] = {'Marat Kambolov', last = 'Kambolov', first = 'Marat'}, ['head of government'] = {'vacant'},-- there is no current prime ministe of South Ossetia ['prime minister'] = {'vacant'}, }, south_sudan = { ['head of state'] = {'Salva Kiir', last = 'Kiir', first = 'Salva'}, ['president'] = {'Salva Kiir', last = 'Kiir', first = 'Salva'}, ['head of government'] = {'Salva Kiir', last = 'Kiir', first = 'Salva'}, }, spain = { ['head of state'] = {'Felipe VI'}, ['king'] = {'Felipe VI'}, ['monarch'] = {'Felipe VI'}, ['head of government'] = {'Pedro Sánchez', last = 'Sánchez', first = 'Pedro'}, ['prime minister'] = {'Pedro Sánchez', last = 'Sánchez', first = 'Pedro'}, }, sri_lanka = { -- see [[Sinhalese name]] ['head of state'] = {'Anura Kumara Dissanayake', last = 'Dissanayake', first = 'Anura Kumara'}, -- per Sinhalese convention, full name: 'Dissanayake Mudiyanselage Anura Kumara Dissanayake'; family name: 'Dissanayake Mudiyanselage; given name = 'Anura Kumara', surname: 'Dissanayake' ['president'] = {'Anura Kumara Dissanayake', last = 'Dissanayake', first = 'Anura Kumara'}, ['head of government'] = {'Anura Kumara Dissanayake', last = 'Dissanayake', first = 'Anura Kumara'},-- Prime minister is not head of government in Sri Lanka ['prime minister'] = {'Harini Amarasuriya', last = 'Amarasuriya', first = 'Harini'}, }, sudan = { -- Transitional Sovereignty Council ['head of state'] = { {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, -- president {'Malik Agar', last = 'Agar', first = 'Malik'}, -- vice president {'Shams al-Din Kabbashi', last = 'Kabbashi', first = 'Shams al-Din'}, {'Yasser al-Atta', last = 'al-Atta', first = 'Yasser'}, {'Ibrahim Jaber', last = 'Jaber', first = 'Ibrahim'}, {'Salma Abdul Jabbar al-Mubarak', last = 'al-Mubarak', first = 'Salma Abdul Jabbar'}, {'Salah al-Din Adam Tur', last = 'Tur', first = 'Salah al-Din Adam'}, {'Abdullah Yahya Ahmed Hussein', last = 'Hussein', first = 'Abdullah Yahya Ahmed'}, {'Nawara Abu Muhammad Muhammad Taher', last = 'Taher', first = 'Nawara Abu Muhammad Muhammad'}, }, ['heads of state'] = { {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, {'Malik Agar', last = 'Agar', first = 'Malik'}, {'Shams al-Din Kabbashi', last = 'Kabbashi', first = 'Shams al-Din'}, {'Yasser al-Atta', last = 'al-Atta', first = 'Yasser'}, {'Ibrahim Jaber', last = 'Jaber', first = 'Ibrahim'}, {'Salma Abdul Jabbar al-Mubarak', last = 'al-Mubarak', first = 'Salma Abdul Jabbar'}, {'Salah al-Din Adam Tur', last = 'Tur', first = 'Salah al-Din Adam'}, {'Abdullah Yahya Ahmed Hussein', last = 'Hussein', first = 'Abdullah Yahya Ahmed'}, {'Nawara Abu Muhammad Muhammad Taher', last = 'Taher', first = 'Nawara Abu Muhammad Muhammad'}, }, ['president of the transitional sovereignty council'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['chairman of the transitional sovereignty council'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['president'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['chairman'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['head of government'] = {'Kamil Idris', last = 'Idris', first = 'Kamil'}, ['prime minister'] = {'Kamil Idris', last = 'Idris', first = 'Kamil'}, }, suriname = { ['head of state'] = {'Jennifer Geerlings-Simons', last = 'Geerlings-Simons', first = 'Jennifer'}, ['president'] = {'Jennifer Geerlings-Simons', last = 'Geerlings-Simons', first = 'Jennifer'}, ['head of government'] = {'Jennifer Geerlings-Simons', last = 'Geerlings-Simons', first = 'Jennifer'}, }, sweden = { ['head of state'] = {'Carl XVI Gustaf'}, ['king'] = {'Carl XVI Gustaf'}, ['monarch'] = {'Carl XVI Gustaf'}, ['head of government'] = {'Ulf Kristersson', last = 'Kristersson', first = 'Ulf'}, ['prime minister'] = {'Ulf Kristersson', last = 'Kristersson', first = 'Ulf'}, }, switzerland = { ['head of state'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, -- president {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, -- vice president {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['heads of state'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['bundesrat'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['federal council'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['head of government'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['president'] = {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, }, syria = { ['head of state'] = {'Ahmed al-Sharaa', last = 'al-Sharaa', first = 'Ahmed'}, ['president'] = {'Ahmed al-Sharaa', last = 'al-Sharaa', first = 'Ahmed'}, ['head of government'] = {'Ahmed al-Sharaa', last = 'al-Sharaa', first = 'Ahmed'}, }, -- T -- tajikistan = { ['head of state'] = {'Emomali Rahmon', last = 'Rahmon', first = 'Emomali'}, ['president'] = {'Emomali Rahmon', last = 'Rahmon', first = 'Emomali'}, ['head of government'] = {'Qohir Rasulzoda', last = 'Rasulzoda', first = 'Qohir'}, ['prime minister'] = {'Qohir Rasulzoda', last = 'Rasulzoda', first = 'Qohir'}, }, tanzania = { ['head of state'] = {'Samia Suluhu Hassan', last = 'Suluhu Hassan', first = 'Samia', short = 'Suluhu'}, ['president'] = {'Samia Suluhu Hassan', last = 'Suluhu Hassan', first = 'Samia', short = 'Suluhu'}, ['head of government'] = {'Samia Suluhu Hassan', last = 'Suluhu Hassan', first = 'Samia', short = 'Suluhu'},-- Prime minister is not head of government in Tanzania ['prime minister'] = {'Mwigulu Nchemba', last = 'Nchemba', first ='Mwigulu'}, }, thailand = { ['head of state'] = {'Vajiralongkorn'}, ['king'] = {'Vajiralongkorn'}, ['monarch'] = {'Vajiralongkorn'}, ['head of government'] = {'Anutin Charnvirakul', last = 'Charnvirakul', first = 'Anutin', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Anutin Charnvirakul', last = 'Charnvirakul', first = 'Anutin', short = 'first'}, }, taiwan = { ['head of state'] = {'Lai Ching-te', last = 'Lai', first = 'Ching-te', last_first = true}, ['president'] = {'Lai Ching-te', last = 'Lai', first = 'Ching-te', last_first = true}, ['head of government'] = {'Cho Jung-tai', last = 'Cho', first = 'Jung-tai', last_first = true}, ['premier'] = {'Cho Jung-tai', last = 'Cho', first = 'Jung-tai', last_first = true}, }, timor_leste = { ['head of state'] = {'José Ramos-Horta', last = 'Ramos-Horta', first = 'José'}, ['president'] = {'José Ramos-Horta', last = 'Ramos-Horta', first = 'José'}, ['head of government'] = {'Xanana Gusmão', last = 'Gusmão', first = 'Xanana'}, ['prime minister'] = {'Xanana Gusmão', last = 'Gusmão', first = 'Xanana'}, }, togo = { ['head of state'] = {'Jean-Lucien Savi de Tové', last = 'Savi de Tové', first = 'Jean-Lucien'}, ['president'] = {'Jean-Lucien Savi de Tové', last = 'Savi de Tové', first = 'Jean-Lucien'}, ['head of government'] = {'Faure Gnassingbé', last = 'Gnassingbé', first = 'Faure'}, ['prime minister'] = {'Faure Gnassingbé', last = 'Gnassingbé', first = 'Faure'}, }, tonga = { ['head of state'] = {'Tupou VI'}, ['king'] = {'Tupou VI'}, ['monarch'] = {'Tupou VI'}, ['head of government'] = {'Fatafehi Fakafānua', last = 'Fakafānua', first = 'Fatafehi'}, ['prime minister'] = {'Fatafehi Fakafānua', last = 'Fakafānua', first = 'Fatafehi'}, }, transnistria = { ['head of state'] = {'Vadim Krasnoselsky', last = 'Krasnoselsky', first = 'Vadim'}, ['president'] = {'Vadim Krasnoselsky', last = 'Krasnoselsky', first = 'Vadim'}, ['head of government'] = {'Aleksandr Rozenberg', last = 'Rozenberg', first = 'Aleksandr'}, ['prime minister'] = {'Aleksandr Rozenberg', last = 'Rozenberg', first = 'Aleksandr'}, }, trinidad_and_tobago = { ['head of state'] = {'Christine Kangaloo', last = 'Kangaloo', first = 'Christine'}, ['president'] = {'Christine Kangaloo', last = 'Kangaloo', first = 'Christine'}, ['head of government'] = {'Kamla Persad-Bissessar', last = 'Persad-Bissessar', first = 'Kamla'}, ['prime minister'] = {'Kamla Persad-Bissessar', last = 'Persad-Bissessar', first = 'Kamla'}, }, tunisia = { ['head of state'] = {'Kais Saied', last = 'Saied', first = 'Kais'}, ['president'] = {'Kais Saied', last = 'Saied', first = 'Kais'}, ['head of government'] = {'Sara Zaafarani', last = 'Zaafarani', first = 'Sara'}, ['prime minister'] = {'Sara Zaafarani', last = 'Zaafarani', first = 'Sara'}, }, turkey = { ['head of state'] = {'Recep Tayyip Erdoğan', last = 'Erdoğan', first = 'Recep Tayyip'}, ['president'] = {'Recep Tayyip Erdoğan', last = 'Erdoğan', first = 'Recep Tayyip'}, ['head of government'] = {'Recep Tayyip Erdoğan', last = 'Erdoğan', first = 'Recep Tayyip'}, }, turkmenistan = { ['head of state'] = {'Serdar Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Serdar'}, ['president'] = {'Serdar Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Serdar'}, ['head of government'] = {'Serdar Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Serdar'}, ['chairman of the people\'s council of turkmenistan'] = {'Gurbanguly Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Gurbanguly'}, ['chairman'] = {'Gurbanguly Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Gurbanguly'}, }, tuvalu = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Feleti Teo', last = 'Teo', first = 'Feleti'}, ['prime minister'] = {'Feleti Teo', last = 'Teo', first = 'Feleti'}, ['governor-general'] = {'Temukisa Auina Penehuro Hauma', last = 'Hauma', first = 'Temukisa Auina Penehuro'}, ['governor general'] = {'Temukisa Auina Penehuro Hauma', last = 'Hauma', first = 'Temukisa Auina Penehuro'}, }, -- U -- uganda = { ['head of state'] = {'Yoweri Museveni', last = 'Museveni', first = 'Yoweri'}, ['president'] = {'Yoweri Museveni', last = 'Museveni', first = 'Yoweri'}, ['head of government'] = {'Yoweri Museveni', last = 'Museveni', first = 'Yoweri'},-- Prime minister is not head of government in Uganda ['prime minister'] = {'Robinah Nabbanja', last = 'Nabbanja', first = 'Robinah'}, }, ukraine = { ['head of state'] = {'Volodymyr Zelenskyy', last = 'Zelenskyy', first = 'Volodymyr'}, ['president'] = {'Volodymyr Zelenskyy', last = 'Zelenskyy', first = 'Volodymyr'}, ['head of government'] = {'Serhii Koretskyi', last = 'Koretskyi', first = 'Serhii'}, ['prime minister'] = {'Serhii Koretskyi', last = 'Koretskyi', first = 'Serhii'}, }, united_arab_emirates = { ['head of state'] = {'Mohamed bin Zayed Al Nahyan', last = 'Al Nahyan', first = 'Mohamed bin Zayed', short = 'first'}, ['monarch'] = {'Mohamed bin Zayed Al Nahyan', last = 'Al Nahyan', first = 'Mohamed bin Zayed', short = 'first'}, ['president'] = {'Mohamed bin Zayed Al Nahyan', last = 'Al Nahyan', first = 'Mohamed bin Zayed', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Mohammed bin Rashid Al Maktoum', last = 'Al Maktoum', first = 'Mohammed bin Rashid', short = 'Mohammed'}, ['prime minister'] = {'Mohammed bin Rashid Al Maktoum', last = 'Al Maktoum', first = 'Mohammed bin Rashid', short = 'Mohammed'}, }, united_kingdom = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Andy Burnham', last = 'Burnham', first = 'Andy'}, ['prime minister'] = {'Andy Burnham', last = 'Burnham', first = 'Andy'}, }, united_states = { ['head of state'] = {'Donald Trump', last = 'Trump', first = 'Donald'}, ['president'] = {'Donald Trump', last = 'Trump', first = 'Donald'}, ['head of government'] = {'Donald Trump', last = 'Trump', first = 'Donald'}, }, uruguay = { ['head of state'] = {'Yamandú Orsi', last = 'Orsi', first = 'Yamandú'}, ['president'] = {'Yamandú Orsi', last = 'Orsi', first = 'Yamandú'}, ['head of government'] = {'Yamandú Orsi', last = 'Orsi', first = 'Yamandú'}, }, uzbekistan = { ['head of state'] = {'Shavkat Mirziyoyev', last = 'Mirziyoyev', first = 'Shavkat'}, ['president'] = {'Shavkat Mirziyoyev', last = 'Mirziyoyev', first = 'Shavkat'}, ['head of government'] = {'Abdulla Aripov', last = 'Aripov', first = 'Abdulla'}, ['prime minister'] = {'Abdulla Aripov', last = 'Aripov', first = 'Abdulla'}, }, -- V -- vanuatu = { ['head of state'] = {'Nikenike Vurobaravu', last = 'Vurobaravu', first = 'Nikenike'}, ['president'] = {'Nikenike Vurobaravu', last = 'Vurobaravu', first = 'Nikenike'}, ['head of government'] = {'Jotham Napat', last = 'Napat', first = 'Jotham'}, ['prime minister'] = {'Jotham Napat', last = 'Napat', first = 'Jotham'}, }, vatican_city = { -- Holy See ['head of state'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- when vacant use: {'sede vacante', short = ''} ['pope'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- same as head of state ['monarch'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- same as head of state ['sovereign'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- same as head of state ['head of government'] = {'Raffaella Petrini', last = 'Petrini', first = 'Raffaella'}, ['president of the governorate'] = {'Raffaella Petrini', last = 'Petrini', first = 'Raffaella'}, ['president'] = {'Raffaella Petrini', last = 'Petrini', first = 'Raffaella'}, }, venezuela = { ['head of state'] = {'Nicolás Maduro', last = 'Maduro', first = 'Nicolás'}, ['president'] = {'Nicolás Maduro', last = 'Maduro', first = 'Nicolás'}, ['head of government'] = {'Nicolás Maduro', last = 'Maduro', first = 'Nicolás'}, ['acting head of state'] = {'Delcy Rodríguez', last = 'Rodríguez', first = 'Delcy'}, ['acting president'] = {'Delcy Rodríguez', last = 'Rodríguez', first = 'Delcy'}, ['acting head of government'] = {'Delcy Rodríguez', last = 'Rodríguez', first = 'Delcy'}, }, vietnam = { ['head of state'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, ['president'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, ['head of government'] = {'Lê Minh Hưng', last = 'Lê Minh', first = 'Hưng', short = 'first', last_first = true}, ['prime minister'] = {'Lê Minh Hưng', last = 'Lê Minh', first = 'Hưng', short = 'first', last_first = true}, ['general secretary'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, ['supreme leader'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, }, -- W -- -- (none) -- X -- -- (none) -- Y -- yemen = { -- Presidential Leadership Council ['head of state'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['president'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['chairman'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['president of the presidential leadership council of the republic of yemen'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['chairman of the presidential leadership council of the republic of yemen'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['head of government'] = {'Shaya al-Zindani', last = 'al-Zindani', first ='Shaya', short = 'Zindani'}, ['prime minister'] = {'Shaya al-Zindani', last = 'al-Zindani', first ='Shaya', short = 'Zindani'}, }, -- Z -- zambia = { ['head of state'] = {'Hakainde Hichilema', last = 'Hichilema', first = 'Hakainde'}, ['president'] = {'Hakainde Hichilema', last = 'Hichilema', first = 'Hakainde'}, ['head of government'] = {'Hakainde Hichilema', last = 'Hichilema', first = 'Hakainde'}, }, zimbabwe = { ['head of state'] = {'Emmerson Mnangagwa', last = 'Mnangagwa', first = 'Emmerson'}, ['president'] = {'Emmerson Mnangagwa', last = 'Mnangagwa', first = 'Emmerson'}, ['head of government'] = {'Emmerson Mnangagwa', last = 'Mnangagwa', first = 'Emmerson'}, }, } --[[--------------------------< N O _ L I N K _ N A M E _ T >-------------------------------------------------- For use then an office holder name should never be linked: ['president'] = 'vacant' for example. keys in this table are always lowercase ]] local no_link_name_t = { disputed = true, ['sede vacante'] = true, -- papal vacancy vacant = true, } --[[--------------------------< S P E C I A L _ T >------------------------------------------------------------ special no-link names. keys in this table must be lowercase and must exactly match the keys in <no_link_name_t>. values in this table are passed through frame:preprocess() ]] local special_t = { ['sede vacante'] = '{{lang|la|[[sede vacante]]}}', -- papal vacancy } --[[--------------------------< C O U N T R Y _ S Y N O N Y M S _ L I S T _ T >-------------------------------- Synonyms to retrieve data for soveriegn states listed in <country_data_t>. Sovereign states are listed in alphabetical order. Each state's synonym list begins with the country name followed by synonyms including ISO 3166 country codes. Country-name synonyms are ordered by length longest synonym first. Single apostrophe characters in synonyms must be escaped: 'côte d\'ivoire' not 'côte d'ivoire'. Keys in this table must exactly match the keys in the country-data table <country_data_t>. Keys must be all lowercase; whitespace in keys is not allowed, write 'antigua_and_barbuda' not 'antigua and barbuda'. ]] local country_synonyms_list_t = { -- A -- abkhazia = { 'abkhazia', 'republic of abkhazia', }, afghanistan = { 'afghanistan', 'taliban', 'islamic emirate of afghanistan', 'afg', 'af', }, albania = { 'albania', 'republic of albania', 'alb', 'al', }, algeria = { 'algeria', 'people\'s democratic republic of algeria', 'dza', 'dz', }, andorra = { 'andorra', 'principality of andorra', 'and', 'ad', }, angola = { 'angola', 'republic of angola', 'ago', 'ao', }, antigua_and_barbuda = { 'antigua and barbuda', 'antigua', 'barbuda', 'atg', 'ag', }, argentina = { 'argentina', 'argentine republic', 'arg', 'ar', }, armenia = { 'armenia', 'republic of armenia', 'arm', 'am', }, australia = { 'australia', 'commonwealth of australia', 'aus', 'au', }, austria = { 'austria', 'republic of austria', 'aut', 'at', }, azerbaijan = { 'azerbaijan', 'republic of azerbaijan', 'aze', 'az', }, -- B -- bahamas = { 'bahamas', 'the bahamas', 'commonwealth of the bahamas', 'bhs', 'bs', }, bahrain = { 'bahrain', 'kingdom of bahrain', 'bhr', 'bh', }, bangladesh = { 'bangladesh', 'people\'s republic of bangladesh', 'bgd', 'bd', }, barbados = { 'barbados', 'brb', 'bb', }, belarus = { 'belarus', 'republic of belarus', 'blr', 'by', }, belgium = { 'belgium', 'kingdom of belgium', 'bel', 'be', }, belize = { 'belize', 'blz', 'bz', }, benin = { 'benin', 'dahomey', 'republic of benin', 'ben', 'bj', }, bhutan = { 'bhutan', 'kingdom of bhutan', 'btn', 'bt', }, bolivia = { 'bolivia', 'plurinational state of bolivia', 'bol', 'bo', }, bosnia_and_herzegovina = { 'bosnia and herzegovina', 'bosnia-herzegovina', 'bosnia', 'herzegovina', 'bih', 'ba', }, botswana = { 'botswana', 'republic of botswana', 'bwa', 'bw', }, brazil = { 'brazil', 'brasil', 'federative republic of brazil', 'bra', 'br', }, brunei = { 'brunei', 'brunei darussalam', 'brn', 'bn', }, bulgaria = { 'bulgaria', 'republic of bulgaria', 'bgr', 'br', }, burkina_faso = { 'burkina faso', 'people\'s republic of burkina faso',-- not official name but sometimes used 'bfa', 'bf', }, burundi = { 'burundi', 'republic of burundi', 'bdi', 'bi', }, -- C -- cambodia = { 'cambodia', 'kampuchea', 'kingdom of cambodia', 'khm', 'kh', }, cameroon = { 'cameroon', 'republic of cameroon', 'cmr', 'cm', }, canada = { 'canada', 'can', 'ca', }, cape_verde = { 'cape verde', 'cabo verde', 'republic of cabo verde', 'republic of cape verde',-- not official name but sometimes used 'cpv', 'cv', }, central_african_republic = { 'central african republic', 'car', 'caf', 'cf', }, chad = { 'chad', 'republic of chad', 'tcd', 'td', }, chile = { 'chile', 'republic of chile', 'chl', 'cl', }, china = { 'china', 'mainland china', 'people\'s republic of china', 'prc', 'chn', 'cn', }, colombia = { 'colombia', 'republic of colombia', 'col', 'co', }, comoros = { 'comoros', 'the comoros', 'union of the comoros', 'com', 'km', }, democratic_republic_of_the_congo = { 'democratic republic of the congo', 'zaire', 'congo-kinshasa', 'congo kinshasa', 'dr congo', 'drc', 'cod', 'cd', }, republic_of_the_congo = { 'republic of the congo', 'congo republic', 'congo-brazzaville,', 'congo brazzaville,', 'cog', 'cg', }, cook_islands = { 'cook islands', 'the cook islands', 'cok', 'ck', }, costa_rica = { 'costa rica', 'republic of costa rica', 'cri', 'cr', }, croatia = { 'croatia', 'hrvatska', 'republic of croatia', 'hrv', 'hr', }, cuba = { 'cuba', 'republic of cuba', 'cub', 'cu', }, cyprus = { 'cyprus', 'republic of cyprus', 'cyp', 'cy', }, czech_republic = { 'czech republic', 'the czech republic', 'czechia', 'bohemia', 'cze', 'cz', }, -- D -- denmark = { 'denmark', 'danish realm',-- not official name but sometimes used 'rigsfællesskabet',-- not official name but sometimes used 'rigsfaellesskabet',-- not official name but sometimes used 'danish commonwealth',-- not official name but sometimes used 'united kingdom of denmark',-- not official name but sometimes used 'kingdom of denmark', 'dnk', 'dk', }, djibouti = { 'djibouti', 'republic of djibouti', 'dji', 'dj', }, dominica = { 'dominica', 'commonwealth of dominica', 'dma', 'dm', }, dominican_republic = { 'dominican republic', 'the dominican republic', 'dom', 'do', }, -- E -- ecuador = { 'ecuador', 'republic of ecuador', 'ecu', 'ec', }, egypt = { 'egypt', 'arab republic of egypt', 'egy', 'eg', }, el_salvador = { 'el salvador', 'republic of el salvador', 'slv', 'sv', }, equatorial_guinea = { 'equatorial guinea', 'republic of equatorial guinea', 'eqg', 'gnq', 'gq', }, eritrea = { 'eritrea', 'state of eritrea', 'eri', 'er', }, estonia = { 'estonia', 'republic of estonia', 'est', 'ew', }, eswatini = { 'eswatini', 'swaziland', 'kangwane', 'kingdom of eswatini', 'kingdom of swaziland',-- not official name but sometimes used 'swz', 'sz', }, ethiopia = { 'ethiopia', 'federal democratic republic of ethiopia', 'rdre', 'eth', 'et', }, -- F -- fiji = { 'fiji', 'republic of fiji', 'fji', 'fj', }, finland = { 'finland', 'republic of finland', 'fin', 'fi', }, france = { 'france', 'french republic', 'fra', 'fr', }, -- G -- gabon = { 'gabon', 'gabonese republic', 'gab', 'ga', }, gambia = { 'the gambia', 'gambia', 'republic of the gambia', 'gmb', 'gm', }, georgia = { 'georgia', 'georgia (country)', 'sakartvelo', 'geo', 'ge', }, germany = { 'germany', 'deutschland', 'federal republic of germany', 'deu', 'de', }, ghana = { 'ghana', 'republic of ghana', 'gha', 'gh', }, greece = { 'greece', 'hellenic republic', 'grc', 'gr', }, grenada = { 'grenada', 'grd', 'gd', }, guatemala = { 'guatemala', 'republic of guatemala', 'gtm', 'gt', }, guinea = { 'guinea', 'guinea-conakry', 'guinea conakry', 'republic of guinea', 'gin', 'gn', }, guinea_bissau = { 'guinea-bissau', 'guinea bissau', 'republic of guinea-bissau', 'republic of guinea bissau', 'gnb', 'gw', }, guyana = { 'guyana', 'co-operative republic of guyana', 'cooperative republic of guyana', 'guy', 'gy', }, -- H -- haiti = { 'haiti', 'republic of haiti', 'hti', 'ht', }, honduras = { 'honduras', 'republic of honduras', 'hnd', 'hn', }, hungary = { 'hungary', 'hun', 'hu', }, -- I -- iceland = { 'iceland', 'republic of iceland',-- not official name but sometimes used 'isl', 'is', }, india = { 'india', 'republic of india', 'ind', 'in', }, indonesia = { 'indonesia', 'republic of indonesia', 'idn', 'id', }, iran = { 'iran', 'persia', 'islamic republic of iran', 'irn', 'ir', }, iraq = { 'iraq', 'republic of iraq', 'irq', 'iq', }, ireland = { 'ireland', 'republic of ireland',-- not official name but sometimes used 'éire', 'eire', 'erin', 'roi', 'irl', 'ie', }, israel = { 'israel', 'state of israel', 'isr', 'il', }, italy = { 'italy', 'italian republic', 'republic of italy',-- not official name but sometimes used 'ita', 'it', }, ivory_coast = { 'ivory coast', 'the ivory coast', 'côte d\'ivoire', 'cote d\'ivoire', 'republic of côte d\'ivoire', 'republic of cote d\'ivoire', 'republic of ivory coast',-- not official name but sometimes used 'civ', 'ci', }, -- J -- jamaica = { 'jamaica', 'jam', 'jm', }, japan = { 'japan', 'nippon', 'nihon', 'jpn', 'jp', }, jordan = { 'jordan', 'hashemite kingdom of jordan', 'jor', 'jo', }, -- K -- kazakhstan = { 'kazakhstan', 'qazaqstan', 'republic of kazakhstan', 'kaz', 'kz', }, kenya = { 'kenya', 'republic of kenya', 'ken', 'ke', }, kiribati = { 'kiribati', 'republic of kiribati', 'kir', 'ki', }, kosovo = { 'kosovo', 'republic of kosovo', 'xkx', 'xk', }, kuwait = { 'kuwait', 'state of kuwait', 'kwt', 'kw', }, kyrgyzstan = { 'kyrgyzstan', 'kirghizia', 'kyrgyzia', 'kyrgyz republic', 'kgz', 'kg', }, -- L -- laos = { 'laos', 'lao people\'s democratic republic', 'lpdr', 'lao', 'la', }, latvia = { 'latvia', 'republic of latvia', 'lva', 'lv', }, lebanon = { 'lebanon', 'lebanese republic', 'republic of lebanon',-- not official name but sometimes used 'lbn', 'lb', }, lesotho = { 'lesotho', 'kingdom of lesotho', 'lso', 'ls', }, liberia = { 'liberia', 'republic of liberia', 'lbr', 'lr', }, libya = { 'libya', 'state of libya', 'lby', 'ly', }, liechtenstein = { 'liechtenstein', 'principality of liechtenstein', 'lie', 'li', }, lithuania = { 'lithuania', 'republic of lithuania', 'ltu', 'lt', }, luxembourg = { 'luxembourg', 'grand duchy of luxembourg', 'lux', 'lx', }, -- M -- madagascar = { 'madagascar', 'republic of madagascar', 'mdg', 'mg', }, malawi = { 'malawi', 'republic of malawi', 'mwi', 'mw', }, malaysia = { 'malaysia', 'mys', 'my', }, maldives = { 'maldives', 'the maldives', 'maldive islands', 'the maldive islands', 'republic of maldives', 'republic of the maldives',-- not official name but sometimes used 'mdv', 'mv', }, mali = { 'mali', 'republic of mali', 'mli', 'ml', }, malta = { 'malta', 'republic of malta', 'mlt', 'mt', }, marshall_islands = { 'marshall islands', 'the marshall islands', 'republic of the marshall islands', 'mhl', 'mh', }, mauritania = { 'mauritania', 'islamic republic of mauritania', 'mrt', 'mr', }, mauritius = { 'mauritius', 'republic of mauritius', 'mus', 'mu', }, mexico = { 'mexico', 'united mexican states', 'mex', 'mx', }, micronesia = { 'micronesia', 'federated states of micronesia', 'fsm', 'fm', }, moldova = { 'moldova', 'republic of moldova', 'mda', 'md', }, monaco = { 'monaco', 'principality of monaco', 'mco', 'mc', }, mongolia = { 'mongolia', 'mng', 'mn', }, montenegro = { 'montenegro', 'mne', 'me', }, morocco = { 'morocco', 'kingdom of morocco', 'mar', 'ma', }, mozambique = { 'mozambique', 'republic of mozambique', 'moz', 'mz', }, myanmar = { 'myanmar', 'burma', 'republic of the union of myanmar', 'republic of the union of burma',-- not official name but sometimes used 'mmr', 'mm', }, -- N -- namibia = { 'namibia', 'republic of namibia', 'nam', 'na', }, nauru = { 'nauru', 'naoero', 'republic of naoero', 'republic of nauru',-- not official name but sometimes used 'nru', 'nr', }, nepal = { 'nepal', 'federal democratic republic of nepal', 'npl', 'np', }, netherlands = { 'netherlands', 'the netherlands', 'holland', 'kingdom of the netherlands', 'nld', 'nl', }, new_zealand = { 'new zealand', 'aotearoa', 'nzl', 'nz', }, nicaragua = { 'nicaragua', 'republic of nicaragua', 'nic', 'ni', }, niger = { 'niger', 'the niger', 'republic of the niger', 'republic of niger',-- not official name but sometimes used 'ner', 'ne', }, nigeria = { 'nigeria', 'federal republic of nigeria', 'nga', 'ng', }, niue = { 'niue', 'niu', 'nu', }, north_korea = { 'north korea', 'democratic people\'s republic of korea', 'dpr korea', 'dprk', 'prk', 'kp', }, north_macedonia = { 'north macedonia', 'macedonia', 'republic of north macedonia', 'former yugoslav republic of macedonia',-- not official name but sometimes used 'fyrom', 'mkd', 'mk', }, northern_cyprus = { 'northern cyprus', 'turkish republic of northern cyprus', 'trnc', }, norway = { 'norway', 'kingdom of norway', 'nor', 'no', }, -- O -- oman = { 'oman', 'sultanate of oman', 'omn', 'om', }, -- P -- pakistan = { 'pakistan', 'islamic republic of pakistan', 'pak', 'pk', }, palau = { 'palau', 'republic of palau', 'plw', 'pw', }, palestine = { 'palestine', 'palestinian territories', 'occupied palestinian territory', 'palestinian authority', 'state of palestine', 'pse', 'ps', }, panama = { 'panama', 'republic of panama', 'pan', 'pa', }, papua_new_guinea = { 'papua new guinea', 'new guinea', 'papua', 'independent state of papua new guinea', 'png', 'pg', }, paraguay = { 'paraguay', 'republic of paraguay', 'pry', 'py', }, peru = { 'peru', 'republic of peru', 'per', 'pe', }, philippines = { 'philippines', 'the philippines', 'republic of the philippines', 'phl', 'ph', }, poland = { 'poland', 'republic of poland', 'pol', 'pl', }, portugal = { 'portugal', 'portuguese republic', 'prt', 'pt', }, -- Q -- qatar = { 'qatar', 'state of qatar', 'qat', 'qa', }, -- R -- romania = { 'romania', 'rou', 'ro', }, russia = { 'russia', 'russian federation', 'rus', 'ru', }, rwanda = { 'rwanda', 'republic of rwanda', 'rwa', 'rw', }, -- S -- sahrawi_arab_democratic_republic = { 'sahrawi arab democratic republic', 'sahrawi republic', 'western sahara', 'sadr', 'esh', 'eh', }, saint_kitts_and_nevis = { 'saint kitts and nevis', 'saint christopher and nevis', 'st. christopher and nevis', 'st. kitts and nevis', 'saint christopher', 'st. christopher', 'saint kitts', 'st. kitts', 'nevis', 'federation of saint christopher and nevis', 'federation of saint kitts and nevis', 'federation of st. christopher and nevis',-- not official name but sometimes used 'federation of st. kitts and nevis',-- not official name but sometimes used 'federation of saint christopher (saint kitts) and nevis',-- not official name but sometimes used 'federation of st. christopher (st. kitts) and nevis',-- not official name but sometimes used 'skn', 'kna', 'kn', }, saint_lucia = { 'saint lucia', 'st. lucia', 'lca', 'lc', }, saint_vincent_and_the_grenadines = { 'saint vincent and the grenadines', 'st. vincent and the grenadines', 'saint vincent', 'st. vincent', 'the grenadines', 'grenadines', 'svg', 'vct', 'vc', }, samoa = { 'samoa', 'western samoa', 'independent state of samoa', 'wsm', 'ws', }, san_marino = { 'san marino', 'republic of san marino', 'most serene republic of san marino',-- not official name but sometimes used 'rsm', 'smr', 'sm', }, sao_tome_and_principe = { 'são tomé and príncipe', 'sao tome and principe', 'são tomé', 'sao tome', 'príncipe', 'principe', 'democratic republic of sao tome and principe', 'democratic republic of são tomé and príncipe', 'stp', 'st', }, saudi_arabia = { 'saudi arabia', 'kingdom of saudi arabia', 'ksa', 'sau', 'sa', }, senegal = { 'senegal', 'sénégal', 'republic of senegal', 'sen', 'sn', }, serbia = { 'serbia', 'republic of serbia', 'srb', 'rs', }, seychelles = { 'seychelles', 'the seyschelles', 'republic of seyschelles', 'syc', 'sc', }, sierra_leone = { 'sierra leone', 'republic of sierra leone', 'sle', 'sl', }, singapore = { 'singapore', 'republic of singapore', 'sgp', 'sg', }, slovakia = { 'slovakia', 'slovak republic', 'svk', 'sk', }, slovenia = { 'slovenia', 'republic of slovenia', 'svn', 'si', }, solomon_islands = { 'solomon islands', 'the solomon islands', 'solomons', 'the solomons', 'slb', 'sb', }, somalia = { 'somalia', 'federal republic of somalia', 'som', 'so', }, somaliland = { 'somaliland', 'republic of somaliland', }, south_africa = { 'south africa', 'republic of south africa', 'rsa', 'zaf', 'za', }, south_korea = { 'south korea', 'republic of korea', 'rok', 'kor', 'kr', }, south_ossetia = { -- partially recognized 'south ossetia', 'south ossetia–alania', 'republic of south ossetia–the state of alania', 'republic of south ossetia–state of alania', 'republic of south ossetia', 'state of alania', 'alania', }, south_sudan = { 'south sudan', 'republic of south sudan', 'ssd', 'ss', }, spain = { 'spain', 'españa', 'espana', 'kingdom of spain', 'esp', 'es', }, sri_lanka = { 'sri lanka', 'ceylon', 'democratic socialist republic of sri lanka', 'lka', 'lk', }, sudan = { -- Transitional Sovereignty Council 'sudan', 'the sudan', 'republic of the sudan', 'republic of sudan',-- not official name but sometimes used 'sdn', 'sd', }, suriname = { 'suriname', 'republic of suriname', 'sur', 'sr', }, sweden = { 'sweden', 'kingdom of sweden', 'swe', 'se', }, switzerland = { 'switzerland', 'helvetia', 'swiss confederation', 'che', 'ch', }, syria = { 'syria', 'syrian arab republic', 'syr', 'sy', }, -- T -- taiwan = { -- partially recognized 'taiwan', 'tiapai', 'taiwan, china', 'tiapai, china', 'taiwan, province of china', 'chinese taipei', 'republic of china', 'roc', 'twn', 'tw', }, tajikistan = { 'tajikistan', 'republic of tajikistan', 'tjk', 'tj', }, tanzania = { 'tanzania', 'united republic of tanzania', 'tza', 'tz', }, thailand = { 'thailand', 'siam', 'kingdom of thailand', 'tha', 'th', }, timor_leste = { 'timor-leste', 'timor leste', 'east timor', 'democratic republic of timor-leste', 'democratic republic of east timor',-- not official name but sometimes used 'tls', 'tl', }, togo = { 'togo', 'togolese republic', 'tgo', 'tg', }, tonga = { 'tonga', 'kingdom of tonga', 'ton', 'to', }, transnistria = { -- partially recognized 'transnistria', 'pridnestrovie', 'pridnestrovian moldavian pepublic', 'pmr', }, trinidad_and_tobago = { 'trinidad and tobago', 'trinidad', 'tobago', 'republic of trinidad and tobago', 'tto', 'tt', }, tunisia = { 'tunisia', 'republic of tunisia', 'tun', 'tn', }, turkey = { 'turkey', 'türkiye', 'turkiye', 'republic of türkiye', 'republic of turkiye', 'republic of turkey',-- not official name but sometimes used 'tur', 'tr', }, turkmenistan = { 'turkmenistan', 'tkm', 'tm', }, tuvalu = { 'tuvalu', 'tuv', 'tv', }, -- U -- uganda = { 'uganda', 'republic of uganda', 'uga', 'ug', }, ukraine = { 'ukraine', 'the ukraine', 'ukr', 'ua', }, united_arab_emirates = { 'united arab emirates', 'the united arab emirates', 'the emirates', 'emirates', 'uae', 'are', 'ae', }, united_kingdom = { 'united kingdom', 'the united kingdom', 'great britain', 'britain', 'england', 'united kingdom of great britain and northern ireland', 'gbni', 'uk', 'gbr', 'gb', }, united_states = { 'united states', 'the united states', 'america', 'united states of america', 'usa', 'us', }, uruguay = { 'uruguay', 'oriental republic of uruguay', 'eastern republic of uruguay',-- not official name but sometimes used 'ury', 'uy', }, uzbekistan = { 'uzbekistan', 'republic of uzbekistan', 'uzb', 'uz', }, -- V -- vanuatu = { 'vanuatu', 'republic of vanuatu', 'vut', 'vu', }, vatican_city = { 'vatican city', 'vatican', 'the vatican', 'holy see', 'the holy see', 'vatican city state', 'catholic church', 'roman catholic church', 'latin church', 'vat', 'va', }, venezuela = { 'venezuela', 'bolivarian republic of venezuela', 'ven', 've', }, vietnam = { 'vietnam', 'viet nam', 'socialist republic of viet nam', 'socialist republic of vietnam',-- not official name but sometimes used 'srv', 'vnm', 'vn', }, -- W -- -- (none) -- X -- -- (none) -- Y -- yemen = { 'yemen', 'republic of yemen', 'yem', 'ye', }, -- Z -- zambia = { 'zambia', 'republic of zambia', 'zmb', 'zm', }, zimbabwe = { 'zimbabwe', 'republic of zimbabwe', 'zwe', 'zw', }, } --[[--------------------------< S Y N O N Y M S _ T _ M A K E >------------------------------------------------ Creates a table of country-name synonyms that maps each synonym to its matching key in <country_data_t>. ]] local function synonyms_t_make () local synonyms_t = {}; -- synonym map links go here for key, v_t in pairs (country_synonyms_list_t) do -- get each key and its value (a sequence of synonyms) from <country_synonyms_list_t> for _, synonym in ipairs (v_t) do -- for each synonym in the sequence synonyms_t[synonym] = country_data_t[key]; -- save a link to the match (key) in <country_data_t> end end return synonyms_t; -- and done end --[[--------------------------< E R R O R _ M E S S A G I N G _ T >-------------------------------------------- Error messaging for unknown or missing countries and titles. ]] local error_messaging_t = { fmt = '<span style="color:var(--color-error, #bf3c2c)">&#x7b;{[[Template:Current leader|Current leader]]}&#x7d;: %s%s</span>', country = 'unknown country: ', office = 'unknown office: ', missing = 'missing country or office', } --[[--------------------------< D A B _ P A T T E R N S >------------------------------------------------------ A sequence of patterns to extract the political leader's name from a parenthetically- or naturally-disambiguated article title. ]] local dab_patterns_t = { ' %b()', -- Philip Davis (Bahamian politician) → Philip Davis ', .+', -- Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein → Alois ' of .+' -- Abdullah II of Jordan → Abdullah II } --[[--------------------------< U N I N V E R T _ P A T T E R N S >-------------------------------------------- A sequence of pattern used to detect inverted country names: 'korea, republic of' etc. ]] local uninvert_patterns = { '^([^,]+), (.-of)$', -- 'korea, republic of' → 'republic of korea' '^([^,]+), (.-the)$', -- 'comoros, union of the' → 'union of the comoros'; 'bahamas, the' → 'the bahamas' } --[[--------------------------< E X P O R T S >---------------------------------------------------------------- ]] return { dab_patterns_t = dab_patterns_t, error_messaging_t = error_messaging_t, no_link_name_t = no_link_name_t, special_t = special_t, synonyms_t = synonyms_t_make (), uninvert_patterns = uninvert_patterns, } 4fsq6ece9yn70uvt0ignp92q6vbaoqa 1433997 1433996 2026-10-22T10:54:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Module:Current_leader/data]] 1433996 Scribunto text/plain --- -- DATA FOR USE BY [[Module:Current leader]] -- All leader names are listed beginning with the name exactly as it appears in the title of the Wikipedia article including disambiguators. -- To update find the relevant country in the list under the heading <country_data_t> and replace the outdated names. -- For further guidance on how to update, please read the documentation at [[Module:Current leader/data]] and the annotations below. --- --[[--------------------------< M U L T I _ T >---------------------------------------------------------------- Data for shared political leaders. These heads of state are shared by multiple sovereign states. Updating here will update for all sovereign states. The leader-name data uses the same format as specified under <country_data_t>. ]] local multi_t = { commonwealth = {'Charles III'}, -- Monarch shared by Commonwealth realms. french = {'Emmanuel Macron', last = 'Macron', first = 'Emmanuel'}, -- President of France is also Co-Prince of Andorra. nz = {'Cindy Kiro', last='Kiro', first='Cindy'}, -- Governor-General of New Zealand is also Governor-General of Niue. } --[[--------------------------< C O U N T R Y _ D A T A _ T >-------------------------------------------------- Data for each sovereign state, listed in alphabetical order. Data lists 'head of state' first, then 'head of government' with specific titles following the general titles "head of state" and "head of government" in alphabetical order. Keys in this table must exactly match the keys in the country-name synonyms table <country_synonyms_list_t>. Keys must be all lowercase; whitespace in keys is not allowed, write 'antigua_and_barbuda' not 'antigua and barbuda'. Rules for data formats: complex format: each leader name is a lua table that has the following elements: the leader's article name with disambiguation last= – the leader's last name or names: 'Xi' for 'Xi Jinping'; 'Connolly' for 'Catherine Connolly'; 'Serrano Pentinat' for 'Josep-Lluís Serrano Pentinat'; omit for monomyms first= – the leader's first name or names: 'Jinping', 'Catherine', 'Josep-Lluís'; omit for mononyms short= – used with template parameter |format=short; defaults to last; may be set to 'first' when use of a ptronymic/matronymic name should to be the short name; the short version of the leader's name when not the surname: 'Serrano' for 'Josep-Lluís Serrano Pentinat'; omit for monomyms last_first – used with template parameter |format=invert; set to boolean true to ensure that 'inverted' Asian and similar names are not rendered with a comma separator; 'Xi Jinping' not 'Xi, Jinping' examples: {'Catherine Connolly', last = 'Connolly', first = 'Catherine'} – the most common form {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true} {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'} {'Kristrún Frostadóttir', last = 'Frostadóttir', first = 'Kristrún', short = 'first'} simple format: names are supported but are deprecated except for mononymic names (monarchs); inversion and shortening not supported; each office gets a single name: ['president'] = 'Catherine Connolly', list formats: both simple (deprecated) and complex, are supported as lua sequences; examples: ['head of state'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['co-princes'] = {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', multi_t.french}, ]] local country_data_t = { -- A -- abkhazia = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Badra Gunba', last = 'Gunba', first = 'Badra'}, ['president'] = {'Badra Gunba', last = 'Gunba', first = 'Badra'}, ['head of government'] = {'Badra Gunba', last = 'Gunba', first = 'Badra'},-- Prime minister is not head of government in Abkhazia ['prime minister'] = {'Vladimir Delba', last = 'Delba', first = 'Vladimir'}, }, afghanistan = { ['head of state'] = {'Hibatullah Akhundzada', last = 'Akhundzada', first = 'Hibatullah'}, ['supreme leader'] = {'Hibatullah Akhundzada', last = 'Akhundzada', first = 'Hibatullah'}, ['head of government'] = {'Hasan Akhund', last = 'Akhund', first = 'Hasan'}, ['prime minister'] = {'Hasan Akhund', last = 'Akhund', first = 'Hasan'}, }, albania = { ['head of state'] = {'Bajram Begaj', last = 'Begaj', first = 'Bajram'}, ['president'] = {'Bajram Begaj', last = 'Begaj', first = 'Bajram'}, ['head of government'] = {'Edi Rama', last = 'Rama', first ='Edi'}, ['prime minister'] = {'Edi Rama', last = 'Rama', first ='Edi'}, }, algeria = { ['head of state'] = {'Abdelmadjid Tebboune', last = 'Tebboune', first = 'Abdelmadjid'}, ['president'] = {'Abdelmadjid Tebboune', last = 'Tebboune', first = 'Abdelmadjid'}, ['head of government'] = {'Sifi Ghrieb', last = 'Ghrieb', first = 'Sifi'}, ['prime minister'] = {'Sifi Ghrieb', last = 'Ghrieb', first = 'Sifi'}, }, andorra = { ['head of state'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['heads of state'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['co-prince'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['co-princes'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['episcopal co-prince'] = {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís'}, ['episcopal prince'] = {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís'}, ['french co-prince'] = multi_t.french, ['french prince'] = multi_t.french, ['monarch'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['monarchs'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['prince'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['princes'] = { {'Josep-Lluís Serrano Pentinat', last = 'Serrano Pentinat', first = 'Josep-Lluís', short = 'Serrano'}, multi_t.french }, ['head of government'] = {'Xavier Espot Zamora', last = 'Espot Zamora', first = 'Xavier', short = 'Espot'}, ['prime minister'] = {'Xavier Espot Zamora', last = 'Espot Zamora', first = 'Xavier', short = 'Espot'}, ['representative of the co-prince'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the co-princes'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the prince'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the princes'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the monarch'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the monarchs'] = { {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, {'Frédéric Rose', last = 'Rose', first = 'Frédéric'}, }, ['representative of the episcopal co-prince'] = {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, ['representative of the episcopal prince'] = {'Eduard Ibáñez', last = 'Ibáñez', first = 'Eduard'}, ['representative of the french co-prince'] = {'Georges-François Leclerc', last = 'Leclerc', first = 'Georges-François'}, ['representative of the french prince'] = {'Georges-François Leclerc', last = 'Leclerc', first = 'Georges-François'}, }, angola = { ['head of state'] = {'João Lourenço', last = 'Lourenço', first = 'João'}, ['president'] = {'João Lourenço', last = 'Lourenço', first = 'João'}, ['head of government'] = {'João Lourenço', last = 'Lourenço', first = 'João'}, }, antigua_and_barbuda = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Gaston Browne', last = 'Browne', first = 'Gaston'}, ['prime minister'] = {'Gaston Browne', last = 'Browne', first = 'Gaston'}, ['governor-general'] = {'Rodney Williams', last = 'Williams', first = 'Rodney'}, ['governor general'] = {'Rodney Williams', last = 'Williams', first = 'Rodney'}, }, argentina = { ['head of state'] = {'Javier Milei', last = 'Milei', first = 'Javier'}, ['president'] = {'Javier Milei', last = 'Milei', first = 'Javier'}, ['head of government'] = {'Javier Milei', last = 'Milei', first = 'Javier'}, ['chief of the cabinet of ministers'] = {'Manuel Adorni', last = 'Adorni', first = 'Manuel'}, ['cabinet chief '] = {'Manuel Adorni', last = 'Adorni', first = 'Manuel'}, }, armenia = { ['head of state'] = {'Vahagn Khachaturyan', last = 'Khachaturyan', first = 'Vahagn'}, ['president'] = {'Vahagn Khachaturyan', last = 'Khachaturyan', first = 'Vahagn'}, ['head of government'] = {'Nikol Pashinyan', last = 'Pashinyan', first = 'Nikol'}, ['prime minister'] = {'Nikol Pashinyan', last = 'Pashinyan', first = 'Nikol'}, }, australia = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Anthony Albanese', last = 'Albanese', first = 'Anthony'}, ['prime minister'] = {'Anthony Albanese', last = 'Albanese', first = 'Anthony'}, ['governor-general'] = {'Sam Mostyn', last = 'Mostyn', first = 'Sam'}, ['governor general'] = {'Sam Mostyn', last = 'Mostyn', first = 'Sam'}, }, austria = { ['head of state'] = {'Alexander Van der Bellen', last = 'Van der Bellen', first = 'Alexander'}, ['president'] = {'Alexander Van der Bellen', last = 'Van der Bellen', first = 'Alexander'}, ['head of government'] = {'Christian Stocker', last = 'Stocker', first = 'Christian'}, ['chancellor'] = {'Christian Stocker', last = 'Stocker', first = 'Christian'}, }, azerbaijan = { ['head of state'] = {'Ilham Aliyev', last = 'Aliyev', first = 'Ilham'}, ['president'] = {'Ilham Aliyev', last = 'Aliyev', first = 'Ilham'}, ['head of government'] = {'Ali Asadov', last = 'Asadov', first = 'Ali'}, ['prime minister'] = {'Ali Asadov', last = 'Asadov', first = 'Ali'}, }, -- B -- bahamas = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Philip Davis (Bahamian politician)', last = 'Davis', first = 'Philip'}, -- Philip Davis ['prime minister'] = {'Philip Davis (Bahamian politician)', last = 'Davis', first = 'Philip'}, ['governor-general'] = {'Cynthia A. Pratt', last = 'Pratt', first = 'Cynthia A.'}, ['governor general'] = {'Cynthia A. Pratt', last = 'Pratt', first = 'Cynthia A.'}, }, bahrain = { ['head of state'] = {'Hamad bin Isa Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad', short = 'Salman'}, ['king'] = {'Hamad bin Isa Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad'}, ['monarch'] = {'Hamad bin Isa Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad'}, ['head of government'] = {'Salman bin Hamad Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad', short = 'Salman'}, ['prime minister'] = {'Salman bin Hamad Al Khalifa', last = 'Al Khalifa', first = 'Salman bin Hamad', short = 'Salman'}, }, bangladesh = { ['head of state'] = {'Mirza Fakhrul Islam Alamgir', last = 'Alamgir', first = 'Mirza Fakhrul Islam'}, ['president'] = {'Mirza Fakhrul Islam Alamgir', last = 'Alamgir', first = 'Mirza Fakhrul Islam'}, ['head of government'] = {'Tarique Rahman', last = 'Rahman', first = 'Tarique'}, ['prime minister'] = {'Tarique Rahman', last = 'Rahman', first = 'Tarique'}, }, barbados = { ['head of state'] = {'Jeffrey Bostic', last = 'Bostic', first = 'Jeffrey'}, ['president'] = {'Jeffrey Bostic', last = 'Bostic', first = 'Jeffrey'}, ['head of government'] = {'Mia Mottley', last = 'Mottley', first = 'Mia'}, ['prime miniter'] = {'Mia Mottley', last = 'Mottley', first = 'Mia'}, }, belarus = { ['head of state'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, ['president'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, ['head of government'] = {'Aleksandr Turchin', last = 'Turchin', first = 'Aleksandr'}, ['prime minister'] = {'Aleksandr Turchin', last = 'Turchin', first = 'Aleksandr'}, ['chairman of the all-belarusian people\'s assembly'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, ['chairman'] = {'Alexander Lukashenko', last = 'Lukashenko', first = 'Alexander'}, }, belgium = { ['head of state'] = {'Philippe of Belgium'}, -- Philippe ['monarch'] = {'Philippe of Belgium'}, ['king'] = {'Philippe of Belgium'}, ['head of government'] = {'Bart De Wever', last = 'De Wever', first = 'Bart'}, ['prime minister'] = {'Bart De Wever', last = 'De Wever', first = 'Bart'}, }, belize = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Johnny Briceño', last = 'Briceño', first = 'Johnny'}, ['prime minister'] = {'Johnny Briceño', last = 'Briceño', first = 'Johnny'}, ['governor-general'] = {'Froyla Tzalam', last = 'Tzalam', first = 'Froyla'}, ['governor general'] = {'Froyla Tzalam', last = 'Tzalam', first = 'Froyla'}, }, benin = { ['head of state'] = {'Romuald Wadagni', last = 'Wadagni', first = 'Romuald'}, ['president'] = {'Romuald Wadagni', last = 'Wadagni', first = 'Romuald'}, ['head of government'] = {'Romuald Wadagni', last = 'Wadagni', first = 'Romuald'}, }, bhutan = { -- see [[Bhutanese name]] ['head of state'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['dragon king'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['druk gyalpo'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['king'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['monarch'] = {'Jigme Khesar Namgyel Wangchuck', last = 'Wangchuck', first = 'Jigme Khesar Namgyel', short = 'Khesar'}, ['head of government'] = {'Tshering Tobgay', short = 'Tobgay'}, -- Two given names per Bhutanese naming conventions for non-royals ['lyonchen'] = {'Tshering Tobgay', short = 'Tobgay'}, ['prime minister'] = {'Tshering Tobgay', short = 'Tobgay'}, }, bolivia = { ['head of state'] = {'Rodrigo Paz', last = 'Paz', first = 'Rodrigo'}, ['prime minister'] = {'Rodrigo Paz', last = 'Paz', first = 'Rodrigo'}, ['head of government'] = {'Rodrigo Paz', last = 'Paz', first = 'Rodrigo'}, }, bosnia_and_herzegovina = { ['head of state'] = { {'Denis Bećirović', last = 'Bećirović', first = 'Denis'}, {'Željka Cvijanović', last = 'Cvijanović', first = 'Željka'}, {'Željko Komšić', last = 'Komšić', first = 'Željko'}, }, ['heads of state'] = { {'Denis Bećirović', last = 'Bećirović', first = 'Denis'}, {'Željka Cvijanović', last = 'Cvijanović', first = 'Željka'}, {'Željko Komšić', last = 'Komšić', first = 'Željko'}, }, ['presidency'] = { {'Denis Bećirović', last = 'Bećirović', first = 'Denis'}, {'Željka Cvijanović', last = 'Cvijanović', first = 'Željka'}, {'Željko Komšić', last = 'Komšić', first = 'Željko'}, }, ['head of government'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairman of the council of ministers'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairwoman of the council of ministers'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairman'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['chairwoman'] = {'Borjana Krišto', last = 'Krišto', first = 'Borjana'}, ['high representative'] = {'Louis Crishock', last = 'Crishock', first = 'Louis'}, }, botswana = { ['head of state'] = {'Duma Boko', last = 'Boko', first = 'Duma'}, ['president'] = {'Duma Boko', last = 'Boko', first = 'Duma'}, ['head of government'] = {'Duma Boko', last = 'Boko', first = 'Duma'}, }, brazil = { ['head of state'] = {'Luiz Inácio Lula da Silva', last = 'Lula da Silva', first = 'Luiz Inácio', short = 'Lula'}, ['president'] = {'Luiz Inácio Lula da Silva', last = 'Lula da Silva', first = 'Luiz Inácio', short = 'Lula'}, ['head of government'] = {'Luiz Inácio Lula da Silva', last = 'Lula da Silva', first = 'Luiz Inácio', short = 'Lula'}, }, brunei = { ['head of state'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['monarch'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['sultan'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['head of government'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, ['prime minister'] = {'Hassanal Bolkiah', last = 'Bolkiah', first = 'Hassanal'}, }, bulgaria = { ['head of state'] = {'Iliana Iotova', last = 'Iotova', first = 'Iliana'}, ['president'] = {'Iliana Iotova', last = 'Iotova', first = 'Iliana'}, ['head of government'] = {'Rumen Radev', last = 'Radev', first = 'Rumen'}, ['prime minister'] = {'Rumen Radev', last = 'Radev', first = 'Rumen'}, }, burkina_faso = { ['head of state'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['president'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['president of the patriotic movement for safeguard and restoration'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['chairman of the patriotic movement for safeguard and restoration'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['chairman'] = {'Ibrahim Traoré', last = 'Traoré', first = 'Ibrahim'}, ['head of government'] = {'Jean Emmanuel Ouédraogo', last = 'Ouédraogo', first = 'Jean Emmanuel'}, ['prime minister'] = {'Jean Emmanuel Ouédraogo', last = 'Ouédraogo', first = 'Jean Emmanuel'}, }, burundi = { ['head of state'] = {'Évariste Ndayishimiye', last = 'Ndayishimiye', first = 'Évariste'}, ['president'] = {'Évariste Ndayishimiye', last = 'Ndayishimiye', first = 'Évariste'}, ['head of government'] = {'Nestor Ntahontuye', last = 'Ntahontuye', first = 'Nestor'}, ['prime minister'] = {'Nestor Ntahontuye', last = 'Ntahontuye', first = 'Nestor'}, }, -- C -- cambodia = { -- see [[Cambodian name]] ['head of state'] = {'Norodom Sihamoni', last = 'Norodom', first = 'Sihamoni', short = 'first', last_first = true},-- per Cambodian naming customs the first name is the surname but subjects should still be referted to by ther given name. ['king'] = {'Norodom Sihamoni', last = 'Norodom', first = 'Sihamoni', short = 'first', last_first = true}, ['monarch'] = {'Norodom Sihamoni', last = 'Norodom', first = 'Sihamoni', short = 'first', last_first = true}, ['head of government'] = {'Hun Manet', last = 'Hun', first = 'Manet', short = 'first', last_first = true}, ['prime minister'] = {'Hun Manet', last = 'Hun', first = 'Manet', short = 'first', last_first = true}, ['president of the people\'s party'] = {'Hun Sen', last = 'Hun', first = 'Sen', short = 'first', last_first = true}, ['president'] = {'Hun Sen', last = 'Hun', first = 'Sen', short = 'first', last_first = true}, }, cameroon = { ['head of state'] = {'Paul Biya', last = 'Biya', first = 'Paul'}, ['president'] = {'Paul Biya', last = 'Biya', first = 'Paul'}, ['head of government'] = {'Joseph Ngute', last = 'Ngute', first = 'Joseph'}, ['prime minister'] = {'Joseph Ngute', last = 'Ngute', first = 'Joseph'}, }, canada = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Mark Carney', last = 'Carney', first = 'Mark'}, ['prime minister'] = {'Mark Carney', last = 'Carney', first = 'Mark'}, ['governor general'] = {'Louise Arbour', last = 'Arbour', first = 'Louise'}, ['governor-general'] = {'Louise Arbour', last = 'Arbour', first = 'Louise'}, }, cape_verde = { ['head of state'] = {'José Maria Neves', last = 'Neves', first = 'José Maria'}, ['president'] = {'José Maria Neves', last = 'Neves', first = 'José Maria'}, ['head of government'] = {'Francisco Carvalho', last = 'Carvalho', first = 'Francisco'}, ['prime minister'] = {'Francisco Carvalho', last = 'Carvalho', first = 'Francisco'}, ['acting head of state'] = {'Janira Hopffer Almada', last = 'Almada', first = 'Janira Hopffer'}, ['acting president'] = {'Janira Hopffer Almada', last = 'Almada', first = 'Janira Hopffer'}, }, central_african_republic = { ['head of state'] = {'Faustin-Archange Touadéra', last = 'Touadéra', first = 'Faustin-Archange'}, ['president'] = {'Faustin-Archange Touadéra', last = 'Touadéra', first = 'Faustin-Archange'}, ['head of government'] = {'Félix Moloua', last = 'Moloua', first = 'Félix'}, ['prime minister'] = {'Félix Moloua', last = 'Moloua', first = 'Félix'}, }, chad = { ['head of state'] = {'Mahamat Déby', last = 'Déby', first = 'Mahamat'}, ['president'] = {'Mahamat Déby', last = 'Déby', first = 'Mahamat'}, ['head of government'] = {'Allamaye Halina', last = 'Halina', first = 'Allamaye'}, ['prime minister'] = {'Allamaye Halina', last = 'Halina', first = 'Allamaye'}, }, chile = { ['head of state'] = {'José Antonio Kast', last = 'Kast', first = 'José Antonio'}, -- Article title includes both first names but lacks the maternal last name, 'Rist' ['president'] = {'José Antonio Kast', last = 'Kast', first = 'José Antonio'}, ['head of government'] = {'José Antonio Kast', last = 'Kast', first = 'José Antonio'}, }, china = { ['head of state'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, ['president'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, ['head of government'] = {'Li Qiang', last = 'Li', first = 'Qiang', last_first = true}, ['premier'] = {'Li Qiang', last = 'Li', first = 'Qiang', last_first = true}, ['general secretary'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, ['paramount leader'] = {'Xi Jinping', last = 'Xi', first = 'Jinping', last_first = true}, }, colombia = { ['head of state'] = {'Abelardo de la Espriella', last = 'de la Espriella', first = 'Abelardo'}, -- Article title includes both first names but lacks the maternal last name, 'Otero' ['president'] = {'Abelardo de la Espriella', last = 'de la Espriella', first = 'Abelardo'}, ['head of government'] = {'Abelardo de la Espriella', last = 'de la Espriella', first = 'Abelardo'}, }, comoros = { ['head of state'] = {'Azali Assoumani', last = 'Assoumani', first = 'Azali'}, ['president'] = {'Azali Assoumani', last = 'Assoumani', first = 'Azali'}, ['head of government'] = {'Azali Assoumani', last = 'Assoumani', first = 'Azali'}, }, democratic_republic_of_the_congo = { ['head of state'] = {'Félix Tshisekedi', last = 'Tshisekedi', first = 'Félix'}, ['president'] = {'Félix Tshisekedi', last = 'Tshisekedi', first = 'Félix'}, ['head of government'] = {'Judith Suminwa', last = 'Suminwa', first = 'Judith'}, ['prime minister'] = {'Judith Suminwa', last = 'Suminwa', first = 'Judith'}, }, republic_of_the_congo = { ['head of state'] = {'Denis Sassou Nguesso', last = 'Nguesso', first = 'Denis Sassou'}, ['president'] = {'Denis Sassou Nguesso', last = 'Nguesso', first = 'Denis Sassou'}, ['head of government'] = {'Anatole Collinet Makosso', last = 'Makosso', first = 'Anatole Collinet'}, ['prime minister'] = {'Anatole Collinet Makosso', last = 'Makosso', first = 'Anatole Collinet'}, }, cook_islands = { -- in free association with new zealand ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Mark Brown (Cook Islands politician)', last = 'Brown', first = 'Mark'}, -- Mark Brown ['prime minister'] = {'Mark Brown', last = 'Brown', first = 'Mark'}, ['king\'s representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, ['kings representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, ['queen\'s representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, ['queens representative'] = {'Tom Marsters', last = 'Marsters', first = 'Tom'}, }, costa_rica = { ['head of state'] = {'Laura Fernández', last = 'Fernández', first = 'Laura'}, -- article title omits maternal last name, 'Delgado' ['president'] = {'Laura Fernández', last = 'Fernández', first = 'Laura'}, ['head of government'] = {'Laura Fernández', last = 'Fernández', first = 'Laura'}, }, croatia = { ['head of state'] = {'Zoran Milanović', last = 'Milanović', first = 'Zoran'}, ['president'] = {'Zoran Milanović', last = 'Milanović', first = 'Zoran'}, ['head of government'] = {'Andrej Plenković', last = 'Plenković', first = 'Andrej'}, ['prime minister'] = {'Andrej Plenković', last = 'Plenković', first = 'Andrej'}, }, cuba = { ['head of state'] = {'Miguel Díaz-Canel', last = 'Díaz-Canel', first = 'Miguel'}, ['president'] = {'Miguel Díaz-Canel', last = 'Díaz-Canel', first = 'Miguel'}, ['head of government'] = {'Manuel Marrero Cruz', last = 'Marrero Cruz', first = 'Manuel'}, ['prime minister'] = {'Manuel Marrero Cruz', last = 'Marrero Cruz', first = 'Manuel'}, ['first secretary'] = {'Miguel Díaz-Canel', last = 'Díaz-Canel', first = 'Miguel'}, }, cyprus = { ['head of state'] = {'Nikos Christodoulides', last = 'Christodoulides', first = 'Nikos'}, ['president'] = {'Nikos Christodoulides', last = 'Christodoulides', first = 'Nikos'}, ['head of government'] = {'Nikos Christodoulides', last = 'Christodoulides', first = 'Nikos'}, }, czech_republic = { ['head of state'] = {'Petr Pavel', last = 'Pavel', first = 'Petr'}, ['president'] = {'Petr Pavel', last = 'Pavel', first = 'Petr'}, ['head of government'] = {'Andrej Babiš', last = 'Babiš', first = 'Andrej'}, ['prime minister'] = {'Andrej Babiš', last = 'Babiš', first = 'Andrej'}, }, -- D -- denmark = { ['head of state'] = {'Frederik X'}, ['king'] = {'Frederik X'}, ['monarch'] = {'Frederik X'}, ['head of government'] = {'Mette Frederiksen', last = 'Frederiksen', first = 'Mette'}, ['prime minister'] = {'Mette Frederiksen', last = 'Frederiksen', first = 'Mette'}, }, djibouti = { ['head of state'] = {'Ismaïl Omar Guelleh', last = 'Guelleh', first = 'Ismaïl Omar'}, ['president'] = {'Ismaïl Omar Guelleh', last = 'Guelleh', first = 'Ismaïl Omar'}, ['head of government'] = {'Ismaïl Omar Guelleh', last = 'Guelleh', first = 'Ismaïl Omar'}, -- Prime minister is not head of government in Djibouti ['prime minister'] = {'Abdoulkader Kamil Mohamed', last = 'Mohamed', first = 'Abdoulkader Kamil'}, }, dominica = { ['head of state'] = {'Sylvanie Burton', last = 'Burton', first = 'Sylvanie'}, ['president'] = {'Sylvanie Burton', last = 'Burton', first = 'Sylvanie'}, ['head of government'] = {'Roosevelt Skerrit', last = 'Skerrit', first = 'Roosevelt'}, ['prime minister'] = {'Roosevelt Skerrit', last = 'Skerrit', first = 'Roosevelt'}, }, dominican_republic = { ['head of state'] = {'Luis Abinader', last = 'Abinader', first = 'Luis'}, ['president'] = {'Luis Abinader', last = 'Abinader', first = 'Luis'}, ['head of government'] = {'Luis Abinader', last = 'Abinader', first = 'Luis'}, }, -- E -- ecuador = { ['head of state'] = {'Daniel Noboa', last = 'Noboa', first = 'Daniel'}, ['president'] = {'Daniel Noboa', last = 'Noboa', first = 'Daniel'}, ['head of government'] = {'Daniel Noboa', last = 'Noboa', first = 'Daniel'}, }, egypt = { ['head of state'] = {'Abdel Fattah el-Sisi', last = 'el-Sisi', first = 'Abdel Fattah'}, ['president'] = {'Abdel Fattah el-Sisi', last = 'el-Sisi', first = 'Abdel Fattah'}, ['head of government'] = {'Mostafa Madbouly', last = 'Madbouly', first = 'Mostafa'}, ['prime minister'] = {'Mostafa Madbouly', last = 'Madbouly', first = 'Mostafa'}, }, el_salvador = { ['head of state'] = {'Nayib Bukele', last = 'Bukele', first = 'Nayib'}, ['president'] = {'Nayib Bukele', last = 'Bukele', first = 'Nayib'}, ['head of government'] = {'Nayib Bukele', last = 'Bukele', first = 'Nayib'}, }, equatorial_guinea = { -- often use naming customs of the Fang people from Equatorial Guinea ['head of state'] = {'Teodoro Obiang Nguema Mbasogo', last = 'Obiang Nguema Mbasogo', first = 'Teodoro', short = 'Obiang'}, ['president'] = {'Teodoro Obiang Nguema Mbasogo', last = 'Obiang Nguema Mbasogo', first = 'Teodoro', short = 'Obiang'}, ['head of government'] = {'Manuel Osa Nsue Nsua', last = 'Osa Nsue Nsua', first = 'Manuel', short = 'Osa'}, ['prime minister'] = {'Manuel Osa Nsue Nsua', last = 'Osa Nsue Nsua', first = 'Manuel', short = 'Osa'}, }, eritrea = { ['head of state'] = {'Isaias Afwerki', last = 'Afwerki', first = 'Isaias', short = 'first'}, ['president'] = {'Isaias Afwerki', last = 'Afwerki', first = 'Isaias', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Isaias Afwerki', last = 'Afwerki', first = 'Isaias', short = 'first'}, }, estonia = { ['head of state'] = {'Ülle Madise', last = 'Madise', first = 'Ülle'}, ['president'] = {'Ülle Madise', last = 'Madise', first = 'Ülle'}, ['head of government'] = {'Kristen Michal', last = 'Michal', first = 'Kristen'}, ['prime minister'] = {'Kristen Michal', last = 'Michal', first = 'Kristen'}, }, eswatini = { ['head of state'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['heads of state'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['monarch'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['monarchs'] = { {'Mswati III'}, {'Ntfombi'}, }, ['king'] = {'Mswati III'}, ['ngwenyama'] = {'Mswati III'}, ['queen'] = {'Ntfombi'}, ['queen mother'] = {'Ntfombi'}, ['ndlovukati'] = {'Ntfombi'}, ['head of government'] = {'Russell Dlamini', last = 'Dlamini', first = 'Russell'}, ['prime minister'] = {'Russell Dlamini', last = 'Dlamini', first = 'Russell'}, }, ethiopia = { ['head of state'] = {'Taye Atske Selassie', last = 'Selassie', first = 'Taye Atske'}, ['president'] = {'Taye Atske Selassie', last = 'Selassie', first = 'Taye Atske'}, ['head of government'] = {'Abiy Ahmed', last = 'Ahmed', first = 'Abiy', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Abiy Ahmed', last = 'Ahmed', first = 'Abiy', short = 'first'}, }, -- F -- fiji = { ['head of state'] = {'Naiqama Lalabalavu', last = 'Lalabalavu', first = 'Naiqama'}, ['president'] = {'Naiqama Lalabalavu', last = 'Lalabalavu', first = 'Naiqama'}, ['head of government'] = {'Sitiveni Rabuka', last = 'Rabuka', first = 'Sitiveni'}, ['prime minister'] = {'Sitiveni Rabuka', last = 'Rabuka', first = 'Sitiveni'}, }, finland = { ['head of state'] = {'Alexander Stubb', last = 'Stubb', first ='Alexander'}, ['president'] = {'Alexander Stubb', last = 'Stubb', first ='Alexander'}, ['head of government'] = {'Petteri Orpo', last = 'Orpo', first = 'Petteri'}, ['prime minister'] = {'Petteri Orpo', last = 'Orpo', first = 'Petteri'}, }, france = { ['head of state'] = multi_t.french, ['president'] = multi_t.french, ['head of government'] = {'Sébastien Lecornu', last = 'Lecornu', first = 'Sébastien'}, ['prime minister'] = {'Sébastien Lecornu', last = 'Lecornu', first = 'Sébastien'}, }, -- G -- gabon = { ['head of state'] = {'Brice Oligui Nguema', last = 'Oligui Nguema', first = 'Brice', short = 'Oligui'}, ['president'] = {'Brice Oligui Nguema', last = 'Oligui Nguema', first = 'Brice', short = 'Oligui'}, ['head of government'] = {'Brice Oligui Nguema', last = 'Oligui Nguema', first = 'Brice', short = 'Oligui'}, }, gambia = { ['head of state'] = {'Adama Barrow', last = 'Barrow', first = 'Adama'}, ['president'] = {'Adama Barrow', last = 'Barrow', first = 'Adama'}, ['head of government'] = {'Adama Barrow', last = 'Barrow', first = 'Adama'}, }, georgia = { ['head of state'] = {'Mikheil Kavelashvili', last = 'Kavelashvili', first = 'Mikheil'}, ['president'] = {'Mikheil Kavelashvili', last = 'Kavelashvili', first = 'Mikheil'}, ['head of government'] = {'Irakli Kobakhidze', last = 'Kobakhidze', first = 'Irakli'}, ['prime minister'] = {'Irakli Kobakhidze', last = 'Kobakhidze', first = 'Irakli'}, ['honorary chairman of georgian dream'] = {'Bidzina Ivanishvili', last = 'Ivanishvili', first = 'Bidzina'}, ['chairman of georgian dream'] = {'Bidzina Ivanishvili', last = 'Ivanishvili', first = 'Bidzina'}, ['chairman'] = {'Bidzina Ivanishvili', last = 'Ivanishvili', first = 'Bidzina'}, }, germany = { ['head of state'] = {'Frank-Walter Steinmeier', last = 'Steinmeier', first = 'Frank-Walter'}, ['president'] = {'Frank-Walter Steinmeier', last = 'Steinmeier', first = 'Frank-Walter'}, ['head of government'] = {'Friedrich Merz', last = 'Merz', first = 'Friedrich Merz'}, ['chancellor'] = {'Friedrich Merz', last = 'Merz', first = 'Friedrich Merz'}, }, ghana = { ['head of state'] = {'John Mahama', last = 'Mahama', first = 'John'}, ['president'] = {'John Mahama', last = 'Mahama', first = 'John'}, ['head of government'] = {'John Mahama', last = 'Mahama', first = 'John'}, }, greece = { ['head of state'] = {'Konstantinos Tasoulas', last = 'Tasoulas', first = 'Konstantinos'}, ['president'] = {'Konstantinos Tasoulas', last = 'Tasoulas', first = 'Konstantinos'}, ['head of government'] = {'Kyriakos Mitsotakis', last = 'Mitsotakis', first = 'Kyriakos'}, ['prime minister'] = {'Kyriakos Mitsotakis', last = 'Mitsotakis', first = 'Kyriakos'}, }, grenada = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Dickon Mitchell', last = 'Mitchell', first = 'Dickon'}, ['prime minister'] = {'Dickon Mitchell', last = 'Mitchell', first = 'Dickon'}, ['governor-general'] = {'Cécile La Grenade', last = 'La Grenade', first = 'Cécile'}, ['governor general'] = {'Cécile La Grenade', last = 'La Grenade', first = 'Cécile'}, }, guatemala = { ['head of state'] = {'Bernardo Arévalo', last = 'Arévalo', first = 'Bernardo'}, ['president'] = {'Bernardo Arévalo', last = 'Arévalo', first = 'Bernardo'}, ['head of government'] = {'Bernardo Arévalo', last = 'Arévalo', first = 'Bernardo'}, }, guinea = { ['head of state'] = {'Mamady Doumbouya', last = 'Doumbouya', first = 'Mamady'}, ['president'] = {'Mamady Doumbouya', last = 'Doumbouya', first = 'Mamady'}, ['head of government'] = {'Bah Oury', last = 'Oury', first = 'Bah'}, ['prime minister'] = {'Bah Oury', last = 'Oury', first = 'Bah'}, }, guinea_bissau = { ['head of state'] = {'Horta Inta-A Na Man', last = 'Inta-A Na Man', first = 'Horta', short = 'Inta-A'}, ['president'] = {'Horta Inta-A Na Man', last = 'Inta-A Na Man', first = 'Horta', short = 'Inta-A'}, ['chief of the high command'] = {'Horta Inta-A Na Man', last = 'Inta-A Na Man', first = 'Horta', short = 'Inta-A'}, ['head of government'] = {'Ilídio Vieira Té', last = 'Vieira Té', first = 'Ilídio', short = 'Té'}, ['prime minister'] = {'Ilídio Vieira Té', last = 'Vieira Té', first = 'Ilídio', short = 'Té'}, }, guyana = { ['head of state'] = {'Irfaan Ali', last = 'Ali', first = 'Irfaan'}, ['president'] = {'Irfaan Ali', last = 'Ali', first = 'Irfaan'}, ['head of government'] = {'Irfaan Ali', last = 'Ali', first = 'Irfaan'}, }, -- H -- haiti = { ['head of state'] = {'vacant'},-- there is no current president of Haiti ['president'] = {'vacant'}, ['head of government'] = {'Alix Didier Fils-Aimé', last = 'Fils-Aimé', first = 'Alix Didier'}, ['prime minister'] = {'Alix Didier Fils-Aimé', last = 'Fils-Aimé', first = 'Alix Didier'}, }, honduras = { ['head of state'] = {'Nasry Asfura', last = 'Asfura', first = 'Nasry'}, ['president'] = {'Nasry Asfura', last = 'Asfura', first = 'Nasry'}, ['head of government'] = {'Nasry Asfura', last = 'Asfura', first = 'Nasry'}, }, hungary = { ['head of state'] = {'András Baka', last = 'Baka', first = 'András'}, ['president'] = {'András Baka', last = 'Baka', first = 'András'}, ['head of government'] = {'Péter Magyar', last = 'Magyar', first = 'Péter'}, ['prime minister'] = {'Péter Magyar', last = 'Magyar', first = 'Péter'}, }, -- I -- iceland = { ['head of state'] = {'Halla Tómasdóttir', last = 'Tómasdóttir', first = 'Halla', short = 'first'}, ['president'] = {'Halla Tómasdóttir', last = 'Tómasdóttir', first = 'Halla', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Kristrún Frostadóttir', last = 'Frostadóttir', first = 'Kristrún', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Kristrún Frostadóttir', last = 'Frostadóttir', first = 'Kristrún', short = 'first'}, }, india = { ['head of state'] = {'Droupadi Murmu', last = 'Murmu', first = 'Droupadi'}, ['president'] = {'Droupadi Murmu', last = 'Murmu', first = 'Droupadi'}, ['head of government'] = {'Narendra Modi', last = 'Modi', first = 'Narendra'}, ['prime minister'] = {'Narendra Modi', last = 'Modi', first = 'Narendra'}, }, indonesia = { ['head of state'] = {'Prabowo Subianto', last = 'Subianto', first = 'Prabowo', short = 'first'}, ['president'] = {'Prabowo Subianto', last = 'Subianto', first = 'Prabowo', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Prabowo Subianto', last = 'Subianto', first = 'Prabowo', short = 'first'}, }, iran = { ['head of state'] = {'Masoud Pezeshkian', last = 'Pezeshkian', first = 'Masoud'}, ['head of government'] = {'Masoud Pezeshkian', last = 'Pezeshkian', first = 'Masoud'}, ['president'] = {'Masoud Pezeshkian', last = 'Pezeshkian', first = 'Masoud'}, ['supreme leader'] = {'Mojtaba Khamenei', last = 'Khamenei', first = 'Mojtaba'}, }, iraq = { ['head of state'] = {'Nizar Amidi', last = 'Amidi', first = 'Nizar'}, ['president'] = {'Nizar Amidi', last = 'Amidi', first = 'Nizar'}, ['head of government'] = {'Ali al-Zaidi', last = 'al-Zaidi', first = 'Ali'}, ['prime minister'] = {'Ali al-Zaidi', last = 'al-Zaidi', first = 'Ali'}, }, ireland = { ['head of state'] = {'Catherine Connolly', last = 'Connolly', first = 'Catherine'}, ['president'] = {'Catherine Connolly', last = 'Connolly', first = 'Catherine'}, ['head of government'] = {'Micheál Martin', last = 'Martin', first = 'Micheál'}, ['taoiseach'] = {'Micheál Martin', last = 'Martin', first = 'Micheál'}, }, israel = { ['head of state'] = {'Isaac Herzog', last = 'Herzog', first = 'Isaac'}, ['president'] = {'Isaac Herzog', last = 'Herzog', first = 'Isaac'}, ['head of government'] = {'Benjamin Netanyahu', last = 'Netanyahu', first = 'Benjamin'}, ['prime minister'] = {'Benjamin Netanyahu', last = 'Netanyahu', first = 'Benjamin'}, }, italy = { ['head of state'] = {'Sergio Mattarella', last = 'Mattarella', first = 'Sergio'}, ['president'] = {'Sergio Mattarella', last = 'Mattarella', first = 'Sergio'}, ['head of government'] = {'Giorgia Meloni', last = 'Meloni', first = 'Giorgia'}, ['prime minister'] = {'Giorgia Meloni', last = 'Meloni', first = 'Giorgia'}, }, ivory_coast = { ['head of state'] = {'Alassane Ouattara', last = 'Ouattara', first = 'Alassane'}, ['president'] = {'Alassane Ouattara', last = 'Ouattara', first = 'Alassane'}, ['head of government'] = {'Robert Beugré Mambé', last = 'Mambé', first = 'Robert Beugré'}, ['prime minister'] = {'Robert Beugré Mambé', last = 'Mambé', first = 'Robert Beugré'}, }, -- J -- jamaica = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Andrew Holness', last = 'Holness', first = 'Andrew'}, ['prime minister'] = {'Andrew Holness', last = 'Holness', first = 'Andrew'}, ['governor-general'] = {'Patrick Allen (governor-general)', last = 'Allen', first = 'Patrick'}, -- Patrick Allen ['governor general'] = {'Patrick Allen (governor-general)', last = 'Allen', first = 'Patrick'}, }, japan = { ['head of state'] = {'Naruhito'}, ['emperor'] = {'Naruhito'}, ['monarch'] = {'Naruhito'}, ['head of government'] = {'Sanae Takaichi', last = 'Takaichi', first = 'Sanae'}, ['prime minister'] = {'Sanae Takaichi', last = 'Takaichi', first = 'Sanae'}, }, jordan = { ['head of state'] = {'Abdullah II of Jordan'},-- Abdullah II ['king'] = {'Abdullah II of Jordan'}, ['monarch'] = {'Abdullah II of Jordan'}, ['head of government'] = {'Jafar Hassan', last = 'Hassan', first = 'Jafar'}, ['prime minister'] = {'Jafar Hassan', last = 'Hassan', first = 'Jafar'}, }, -- K -- kazakhstan = { ['head of state'] = {'Kassym-Jomart Tokayev', last = 'Tokayev', first = 'Kassym-Jomart'}, ['president'] = {'Kassym-Jomart Tokayev', last = 'Tokayev', first = 'Kassym-Jomart'}, ['head of government'] = {'Oljas Bektenov', last = 'Bektenov', first = 'Oljas'}, ['prime minister'] = {'Oljas Bektenov', last = 'Bektenov', first = 'Oljas'}, }, kenya = { ['head of state'] = {'William Ruto', last = 'Ruto', first = 'William'}, ['president'] = {'William Ruto', last = 'Ruto', first = 'William'}, ['head of government'] = {'William Ruto', last = 'Ruto', first = 'William'}, ['prime cabinet secretary'] = {'Musalia Mudavadi', last = 'Mudavadi', first = 'Musalia'}, }, kiribati = { ['head of state'] = {'Taneti Maamau', last = 'Maamau', first = 'Taneti'}, ['president'] = {'Taneti Maamau', last = 'Maamau', first = 'Taneti'}, ['head of government'] = {'Taneti Maamau', last = 'Maamau', first = 'Taneti'}, }, north_korea = { -- listed in order as "Korea, Democratic People's Republic of" ['head of state'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['president of the state affairs commission'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['president'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['head of government'] = {'Pak Thae-song', last = 'Pak', first = 'Thae-song', last_first = true}, ['primier'] = {'Pak Thae-song', last = 'Pak', first = 'Thae-song', last_first = true}, ['general secretary'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, ['supreme leader'] = {'Kim Jong Un', last = 'Kim', first = 'Jong Un', last_first = true}, }, south_korea = { -- listed in order as "Korea, Republic of" ['head of state'] = {'Lee Jae Myung', last = 'Lee', first = 'Jae Myung', last_first = true}, ['president'] = {'Lee Jae Myung', last = 'Lee', first = 'Jae Myung', last_first = true}, ['head of government'] = {'Lee Jae Myung', last = 'Lee', first = 'Jae Myung', last_first = true}, -- Prime minister is not head of government in South Korea ['prime minister'] = {'Han Seong-sook', last = 'Han', first = 'Seong-sook', last_first = true}, }, kosovo = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Justina Shiroka Pula', last = 'Pula', first = 'Justina Shiroka'}, ['president'] = {'Justina Shiroka Pula', last = 'Pula', first = 'Justina Shiroka'}, ['head of government'] = {'Albin Kurti', last = 'Kurti', first = 'Albin'}, ['prime minister'] = {'Albin Kurti', last = 'Kurti', first = 'Albin'}, }, kuwait = { ['head of state'] = {'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber', short = 'Sabah'}, ['emir'] = {'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber', short = 'Sabah'}, ['monarch'] = {'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Mishal Al-Ahmad Al-Jaber', short = 'Sabah'}, ['head of government'] = {'Ahmad Al-Abdullah Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Ahmad Al-Abdullah', short = 'Sabah'}, ['prime minister'] = {'Ahmad Al-Abdullah Al-Sabah', last = 'Al-Sabah', first = 'Ahmad Al-Abdullah', short = 'Sabah'}, }, kyrgyzstan = { ['head of state'] = {'Sadyr Japarov', last = 'Japarov', first = 'Sadyr'}, ['president'] = {'Sadyr Japarov', last = 'Japarov', first = 'Sadyr'}, ['head of government'] = {'Sadyr Japarov', last = 'Japarov', first = 'Sadyr'}, ['chairman of the cabinet of ministers'] = {'Adylbek Kasymaliev', last = 'Kasymaliev', first = 'Adylbek'}, ['chairman'] = {'Adylbek Kasymaliev', last = 'Kasymaliev', first = 'Adylbek'}, }, -- L -- laos = { -- for [[Lao name]]s, short is first, not last ['head of state'] = {'Thongloun Sisoulith', last = 'Sisoulith', first = 'Thongloun', short = 'first'}, ['president'] = {'Thongloun Sisoulith', last = 'Sisoulith', first = 'Thongloun', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Saleumxay Kommasith', last = 'Kommasith', first = 'Saleumxay', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Saleumxay Kommasith', last = 'Kommasith', first = 'Saleumxay', short = 'first'}, ['general secretary'] = {'Thongloun Sisoulith', last = 'Sisoulith', first = 'Thongloun', short = 'first'}, }, latvia = { ['head of state'] = {'Edgars Rinkēvičs', last = 'Rinkēvičs', first = 'Edgars'}, ['president'] = {'Edgars Rinkēvičs', last = 'Rinkēvičs', first = 'Edgars'}, ['head of government'] = {'Andris Kulbergs', last = 'Kulbergs', first = 'Andris'}, ['prime minister'] = {'Andris Kulbergs', last = 'Kulbergs', first = 'Andris'}, }, lebanon = { ['head of state'] = {'Joseph Aoun', last = 'Aoun', first = 'Joseph'}, ['president'] = {'Joseph Aoun', last = 'Aoun', first = 'Joseph'}, ['head of government'] = {'Nawaf Salam', last = 'Salam', first = 'Nawaf'}, ['prime minister'] = {'Nawaf Salam', last = 'Salam', first = 'Nawaf'}, }, lesotho = { ['head of state'] = {'Letsie III'}, ['king'] = {'Letsie III'}, ['monarch'] = {'Letsie III'}, ['head of government'] = {'Sam Matekane', last = 'Matekane', first = 'Sam'}, ['prime minister'] = {'Sam Matekane', last = 'Matekane', first = 'Sam'}, }, liberia = { ['head of state'] = {'Joseph Boakai', last = 'Boakai', first = 'Joseph'}, ['president'] = {'Joseph Boakai', last = 'Boakai', first = 'Joseph'}, ['head of government'] = {'Joseph Boakai', last = 'Boakai', first = 'Joseph'}, }, libya = { -- Government of National Unity ['head of state'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['chairman of the presidential council of libya'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['president of the presidential council of libya'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['chairman'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['president'] = {'Mohamed al-Menfi', last = 'al-Menfi', first = 'Mohamed'}, ['head of government'] = {'Abdul Hamid Dbeibeh', last = 'Dbeibeh', first = 'Abdul Hamid'}, ['prime minister'] = {'Abdul Hamid Dbeibeh', last = 'Dbeibeh', first = 'Abdul Hamid'}, }, liechtenstein = { ['head of state'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'},-- Hans-Adam II ['monarch'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['prince'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['prince regnant'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['sovereign prince'] = {'Hans-Adam II of Liechtenstein'}, ['head of government'] = {'Brigitte Haas', last = 'Haas', first = 'Brigitte'}, ['prime minister'] = {'Brigitte Haas', last = 'Haas', first = 'Brigitte'}, ['hereditary prince'] = {'Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein'}, -- Alois ['regent'] = {'Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein'}, }, lithuania = { ['head of state'] = {'Gitanas Nausėda', last = 'Nausėda', first = 'Gitanas'}, ['president'] = {'Gitanas Nausėda', last = 'Nausėda', first = 'Gitanas'}, ['head of government'] = {'Mindaugas Sinkevičius', last = 'Sinkevičius', first = 'Mindaugas'}, ['prime minister'] = {'Mindaugas Sinkevičius', last = 'Sinkevičius', first = 'Mindaugas'}, }, luxembourg = { ['head of state'] = {'Guillaume V of Luxembourg'}, -- Guillaume V ['grand duke'] = {'Guillaume V of Luxembourg'}, ['monarch'] = {'Guillaume V of Luxembourg'}, ['head of government'] = {'Luc Frieden', last = 'Frieden', first = 'Luc'}, ['prime minister'] = {'Luc Frieden', last = 'Frieden', first = 'Luc'}, }, -- M -- madagascar = { ['head of state'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['president of the council of the presidency for the re-foundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['chairman of the council of the presidency for the re-foundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['president of the council of the presidency for the refoundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['chairman of the council of the presidency for the refoundation of the republic of madagascar'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['president'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['chairman'] = {'Michael Randrianirina', last = 'Randrianirina', first = 'Michael'}, ['head of government'] = {'Mamitiana Rajaonarison', last = 'Rajaonarison', first = 'Mamitiana'}, ['prime minister'] = {'Mamitiana Rajaonarison', last = 'Rajaonarison', first = 'Mamitiana'}, }, malawi = { ['head of state'] = {'Peter Mutharika', last = 'Mutharika', first = 'Peter'}, ['president'] = {'Peter Mutharika', last = 'Mutharika', first = 'Peter'}, ['head of government'] = {'Peter Mutharika', last = 'Mutharika', first = 'Peter'}, }, malaysia = { ['head of state'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, -- Ibrahim Iskandar ['king'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['monarch'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['sultan'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['yang di-pertuan agong'] = {'Ibrahim Iskandar of Johor', last = 'Iskandar', first = 'Ibrahim'}, ['head of government'] = {'Anwar Ibrahim', last = 'Ibrahim', first = 'Anwar', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Anwar Ibrahim', last = 'Ibrahim', first = 'Anwar', short = 'first'}, }, maldives = { ['head of state'] = {'Mohamed Muizzu', last = 'Muizzu', first = 'Mohamed'}, ['president'] = {'Mohamed Muizzu', last = 'Muizzu', first = 'Mohamed'}, ['head of government'] = {'Mohamed Muizzu', last = 'Muizzu', first = 'Mohamed'}, }, mali = { ['head of state'] = {'Assimi Goïta', last = 'Goïta', first = 'Assimi'}, ['president'] = {'Assimi Goïta', last = 'Goïta', first = 'Assimi'}, ['head of government'] = {'Assimi Goïta', last = 'Goïta', first = 'Assimi'},-- Prime minister is not head of government in Mali ['prime minister'] = {'Abdoulaye Maïga (officer)', last = 'Maïga', first = 'Abdoulaye'}, -- Abdoulaye Maïga }, malta = { ['head of state'] = {'Myriam Spiteri Debono', last = 'Spiteri Debono', first = 'Myriam'}, ['president'] = {'Myriam Spiteri Debono', last = 'Spiteri Debono', first = 'Myriam'}, ['head of government'] = {'Robert Abela', last = 'Abela', first = 'Robert'}, ['prime minister'] = {'Robert Abela', last = 'Abela', first = 'Robert'}, }, marshall_islands = { ['head of state'] = {'Hilda Heine', last = 'Heine', first = 'Hilda'}, ['president'] = {'Hilda Heine', last = 'Heine', first = 'Hilda'}, ['head of government'] = {'Hilda Heine', last = 'Heine', first = 'Hilda'}, }, mauritania = { ['head of state'] = {'Mohamed Ould Ghazouani', last = 'Ould Ghazouani', first = 'Mohamed'}, ['president'] = {'Mohamed Ould Ghazouani', last = 'Ould Ghazouani', first = 'Mohamed'}, ['head of government'] = {'Mokhtar Ould Djay', last = 'Ould Djay', first = 'Mokhtar', short = 'Djay'}, ['prime minister'] = {'Mokhtar Ould Djay', last = 'Ould Djay', first = 'Mokhtar', short = 'Djay'}, }, mauritius = { ['head of state'] = {'Dharam Gokhool', last = 'Gokhool', first = 'Dharam'}, ['president'] = {'Dharam Gokhool', last = 'Gokhool', first = 'Dharam'}, ['head of government'] = {'Navin Ramgoolam', last = 'Ramgoolam', first = 'Navin'}, ['prime minister'] = {'Navin Ramgoolam', last = 'Ramgoolam', first = 'Navin'}, }, mexico = { ['head of state'] = {'Claudia Sheinbaum', last = 'Sheinbaum', first = 'Claudia'}, ['president'] = {'Claudia Sheinbaum', last = 'Sheinbaum', first = 'Claudia'}, ['head of government'] = {'Claudia Sheinbaum', last = 'Sheinbaum', first = 'Claudia'}, }, micronesia = { ['head of state'] = {'Wesley Simina', last = 'Simina', first = 'Wesley'}, ['president'] = {'Wesley Simina', last = 'Simina', first = 'Wesley'}, ['head of government'] = {'Wesley Simina', last = 'Simina', first = 'Wesley'}, }, moldova = { ['head of state'] = {'Maia Sandu', last = 'Sandu', first = 'Maia'}, ['president'] = {'Maia Sandu', last = 'Sandu', first = 'Maia'}, ['head of government'] = {'Vasile Tofan', last = 'Tofan', first = 'Vasile'}, ['prime minister'] = {'Vasile Tofan', last = 'Tofan', first = 'Vasile'}, }, monaco = { ['head of state'] = {'Albert II of Monaco'}, -- Albert II ['monarch'] = {'Albert II of Monaco'}, ['prince'] = {'Albert II of Monaco'}, ['prince regnant'] = {'Albert II of Monaco'}, ['sovereign prince'] = {'Albert II of Monaco'}, ['head of government'] = {'Christophe Mirmand', last = 'Mirmand', first = 'Christophe'}, ['prime minister'] = {'Christophe Mirmand', last = 'Mirmand', first = 'Christophe'}, }, mongolia = { -- see [[Mongolian names]] ['head of state'] = {'Ukhnaagiin Khürelsükh', last = 'Ukhnaagiin', first = 'Khürelsükh', last_first = true, short = 'first'}, ['president'] = {'Ukhnaagiin Khürelsükh', last = 'Ukhnaagiin', first = 'Khürelsükh', last_first = true, short = 'first'}, ['head of government'] = {'Nyam-Osoryn Uchral', last = 'Nyam-Osoryn', first = 'Uchral', last_first = true, short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Nyam-Osoryn Uchral', last = 'Nyam-Osoryn', first = 'Uchral', last_first = true, short = 'first'}, }, montenegro = { ['head of state'] = {'Jakov Milatović', last = 'Milatović', first = 'Jakov'}, ['president'] = {'Jakov Milatović', last = 'Milatović', first = 'Jakov'}, ['head of government'] = {'Milojko Spajić', last = 'Spajić', first = 'Milojko'}, ['prime minister'] = {'Milojko Spajić', last = 'Spajić', first = 'Milojko'}, }, morocco = { ['head of state'] = {'Mohammed VI of Morocco'}, -- Mohammed VI ['king'] = {'Mohammed VI of Morocco'}, ['monarch'] = {'Mohammed VI of Morocco'}, ['head of government'] = {'Fatima Ezzahra El Mansouri', last = 'El Mansouri', first = 'Fatima Ezzahra'}, ['prime minister'] = {'Fatima Ezzahra El Mansouri', last = 'El Mansouri', first = 'Fatima Ezzahra'}, }, mozambique = { ['head of state'] = {'Daniel Chapo', last = 'Chapo', first = 'Daniel'}, ['president'] = {'Daniel Chapo', last = 'Chapo', first = 'Daniel'}, ['head of government'] = {'Daniel Chapo', last = 'Chapo', first = 'Daniel'},-- Prime minister is not head of government in Mozambique ['prime minister'] = {'Maria Benvinda Levy', last = 'Levy', first = 'Maria Benvinda'}, }, myanmar = { -- see [[Burmese names]] ['head of state'] = {'Min Aung Hlaing', first = 'Min Aung Hlaing'}, ['president'] = {'Min Aung Hlaing', first = 'Min Aung Hlaing'}, ['head of government'] = {'Min Aung Hlaing', first = 'Min Aung Hlaing'}, }, -- N -- namibia = { ['head of state'] = {'Netumbo Nandi-Ndaitwah', last = 'Nandi-Ndaitwah', first = 'Netumbo'}, ['president'] = {'Netumbo Nandi-Ndaitwah', last = 'Nandi-Ndaitwah', first = 'Netumbo'}, ['head of government'] = {'Netumbo Nandi-Ndaitwah', last = 'Nandi-Ndaitwah', first = 'Netumbo'},-- Prime minister is not head of government in Namibia ['prime minister'] = {'Elijah Ngurare', last = 'Ngurare', first = 'Elijah'}, }, nauru = { ['head of state'] = {'David Adeang', last = 'Adeang', first = 'David'}, ['president'] = {'David Adeang', last = 'Adeang', first = 'David'}, ['head of government'] = {'David Adeang', last = 'Adeang', first = 'David'}, }, nepal = { ['head of state'] = {'Ram Chandra Paudel', last = 'Paudel', first = 'Ram Chandra'}, ['president'] = {'Ram Chandra Paudel', last = 'Paudel', first = 'Ram Chandra'}, ['head of government'] = {'Balen Shah', last = 'Shah', first = 'Balen'}, ['prime minister'] = {'Balen Shah', last = 'Shah', first = 'Balen'}, }, netherlands = { ['head of state'] = {'Willem-Alexander of the Netherlands'},-- Willem-Alexander ['king'] = {'Willem-Alexander of the Netherlands'}, ['monarch'] = {'Willem-Alexander of the Netherlands'}, ['head of government'] = {'Rob Jetten', last = 'Jetten', first = 'Rob'}, ['prime minister'] = {'Rob Jetten', last = 'Jetten', first = 'Rob'}, }, new_zealand = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Christopher Luxon', last = 'Luxon', first = 'Christopher'}, ['prime minister'] = {'Christopher Luxon', last = 'Luxon', first = 'Christopher'}, ['governor-general'] = multi_t.nz, ['governor general'] = multi_t.nz, }, nicaragua = { ['head of state'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['heads of state'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['co-presidents'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['presidency'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['president'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['head of government'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, ['heads of government'] = { {'Daniel Ortega', last = 'Ortega', first = 'Daniel'}, {'Rosario Murillo', last = 'Murillo', first = 'Rosario'}, }, }, niger = { ['head of state'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['president'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['president of the national council for the safeguard of the homeland'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['chairman of the national council for the safeguard of the homeland'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['chairman'] = {'Abdourahamane Tiani', last = 'Tiani', first = 'Abdourahamane'}, ['head of government'] = {'Ali Lamine Zeine', last = 'Zeine', first = 'Ali Lamine'}, ['prime minister'] = {'Ali Lamine Zeine', last = 'Zeine', first = 'Ali Lamine'}, }, nigeria = { ['head of state'] = {'Bola Tinubu', last = 'Tinubu', first = 'Bola'}, ['president'] = {'Bola Tinubu', last = 'Tinubu', first = 'Bola'}, ['head of government'] = {'Bola Tinubu', last = 'Tinubu', first = 'Bola'}, }, niue = { -- in free association with new zealand ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Dalton Tagelagi', last = 'Tagelagi', first = 'Dalton'}, ['prime minister'] = {'Dalton Tagelagi', last = 'Tagelagi', first = 'Dalton'}, ['governor-general'] = multi_t.nz, ['governor general'] = multi_t.nz, }, north_macedonia = { ['head of state'] = {'Gordana Siljanovska-Davkova', last = 'Siljanovska-Davkova', first = 'Gordana'}, ['president'] = {'Gordana Siljanovska-Davkova', last = 'Siljanovska-Davkova', first = 'Gordana'}, ['head of government'] = {'Hristijan Mickoski', last = 'Mickoski', first = 'Hristijan'}, ['prime minister'] = {'Hristijan Mickoski', last = 'Mickoski', first = 'Hristijan'}, }, northern_cyprus = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Tufan Erhürman', last = 'Erhürman', first = 'Tufan'}, ['president'] = {'Tufan Erhürman', last = 'Erhürman', first = 'Tufan'}, ['head of government'] = {'Ünal Üstel', last = 'Üstel', first = 'Ünal'}, ['prime minister'] = {'Ünal Üstel', last = 'Üstel', first = 'Ünal'}, }, norway = { ['head of state'] = {'Haakon VIII'}, ['king'] = {'Haakon VIII'}, ['monarch'] = {'Haakon VIII'}, ['head of government'] = {'Jonas Gahr Støre', last = 'Støre', first = 'Jonas Gahr'}, ['prime minister'] = {'Jonas Gahr Støre', last = 'Støre', first = 'Jonas Gahr'}, }, -- O -- oman = { ['head of state'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, -- article title uses only first names, while article text shortens the name to Haitham ['monarch'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, ['sultan'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, ['head of government'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, ['prime minister'] = {'Haitham bin Tariq', last = 'Al Said', first = 'Haitham bin Tariq', short = 'Haitham'}, }, -- P -- pakistan = { ['head of state'] = {'Asif Ali Zardari', last = 'Zardari', first = 'Asif Ali'}, ['president'] = {'Asif Ali Zardari', last = 'Zardari', first = 'Asif Ali'}, ['head of government'] = {'Shehbaz Sharif', last = 'Sharif', first = 'Shehbaz', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Shehbaz Sharif', last = 'Sharif', first = 'Shehbaz', short = 'first'}, }, palau = { ['head of state'] = {'Surangel Whipps Jr.', last = 'Whipps Jr.', first = 'Surangel'}, ['president'] = {'Surangel Whipps Jr.', last = 'Whipps Jr.', first = 'Surangel'}, ['head of government'] = {'Surangel Whipps Jr.', last = 'Whipps Jr.', first = 'Surangel'}, }, palestine = { -- Palestinian Authority ['head of state'] = {'Mahmoud Abbas', last = 'Abbas', first = 'Mahmoud'}, ['president'] = {'Mahmoud Abbas', last = 'Abbas', first = 'Mahmoud'}, ['head of government'] = {'Mohammad Mustafa (politician)', last = 'Mustafa', first = 'Mohammad'}, -- Mohammad Mustafa ['prime minister'] = {'Mohammad Mustafa (politician)', last = 'Mustafa', first = 'Mohammad'}, }, panama = { ['head of state'] = {'José Raúl Mulino', last = 'Mulino', first = 'José Raúl'}, ['president'] = {'José Raúl Mulino', last = 'Mulino', first = 'José Raúl'}, ['head of government'] = {'José Raúl Mulino', last = 'Mulino', first = 'José Raúl'}, }, papua_new_guinea = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'James Marape', last = 'Marape', first = 'James'}, ['prime minister'] = {'James Marape', last = 'Marape', first = 'James'}, ['governor-general'] = {'Bob Dadae', last = 'Dadae', first = 'Bob'}, ['governor general'] = {'Bob Dadae', last = 'Dadae', first = 'Bob'}, }, paraguay = { ['head of state'] = {'Santiago Peña', last = 'Peña', first = 'Santiago'}, ['president'] = {'Santiago Peña', last = 'Peña', first = 'Santiago'}, ['head of government'] = {'Santiago Peña', last = 'Peña', first = 'Santiago'}, }, peru = { ['head of state'] = {'Keiko Fujimori', last = 'Fujimori', first = 'Keiko'}, -- article title omits maternal last name, 'Higuchi' ['president'] = {'Keiko Fujimori', last = 'Fujimori', first = 'Keiko'}, ['head of government'] = {'Keiko Fujimori', last = 'Fujimori', first = 'Keiko'},-- Prime minister is not head of government in Mali ['prime minister'] = {'Luis Galarreta', last = 'Galarreta', first = 'Luis'}, -- article title omits maternal last name, 'Velarde' }, philippines = { ['head of state'] = {'Bongbong Marcos', last = 'Marcos', first = 'Bongbong'},-- legal name is Ferdinand Romualdez Marcos Jr, Bongbong is a nickname ['president'] = {'Bongbong Marcos', last = 'Marcos', first = 'Bongbong'}, ['head of government'] = {'Bongbong Marcos', last = 'Marcos', first = 'Bongbong'}, }, poland = { ['head of state'] = {'Karol Nawrocki', last = 'Nawrocki', first = 'Karol'}, ['president'] = {'Karol Nawrocki', last = 'Nawrocki', first = 'Karol'}, ['head of government'] = {'Donald Tusk', last = 'Tusk', first = 'Donald'}, ['prime minister'] = {'Donald Tusk', last = 'Tusk', first = 'Donald'}, }, portugal = { ['head of state'] = {'António José Seguro', last = 'Seguro', first = 'António José'}, -- article title omits maternal last name, 'Martins' ['president'] = {'António José Seguro', last = 'Seguro', first = 'António José'}, ['head of government'] = {'Luís Montenegro', last = 'Montenegro', first = 'Luís'}, ['prime minister'] = {'Luís Montenegro', last = 'Montenegro', first = 'Luís'}, }, -- Q -- qatar = { ['head of state'] = {'Tamim bin Hamad Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Tamim bin Hamad', short = 'Tamim'}, ['emir'] = {'Tamim bin Hamad Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Tamim bin Hamad', short = 'Tamim'}, ['monarch'] = {'Tamim bin Hamad Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Tamim bin Hamad', short = 'Tamim'}, ['head of government'] = {'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim', short = 'Mohammed'}, ['prime minister'] = {'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani', last = 'Al Thani', first = 'Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim', short = 'Mohammed'}, }, -- R -- romania = { ['head of state'] = {'Nicușor Dan', last = 'Dan', first = 'Nicușor'}, ['president'] = {'Nicușor Dan', last = 'Dan', first = 'Nicușor'}, ['head of government'] = {'Luca Niculescu', last = 'Niculescu', first = 'Luca'}, ['prime minister'] = {'Luca Niculescu', last = 'Niculescu', first = 'Luca'}, }, russia = { ['head of state'] = {'Vladimir Putin', last = 'Putin', first = 'Vladimir'}, ['president'] = {'Vladimir Putin', last = 'Putin', first = 'Vladimir'}, ['head of government'] = {'Mikhail Mishustin', last = 'Mishustin', first = 'Mikhail'}, ['prime minister'] = {'Mikhail Mishustin', last = 'Mishustin', first = 'Mikhail'}, }, rwanda = { ['head of state'] = {'Paul Kagame', last = 'Kagame', first = 'Paul'}, ['president'] = {'Paul Kagame', last = 'Kagame', first = 'Paul'}, ['head of government'] = {'Justin Nsengiyumva', last = 'Nsengiyumva', first = 'Justin'}, ['prime minister'] = {'Justin Nsengiyumva', last = 'Nsengiyumva', first = 'Justin'}, }, -- S -- sahrawi_arab_democratic_republic = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Brahim Ghali', last = 'Ghali', first = 'Brahim'}, ['president'] = {'Brahim Ghali', last = 'Ghali', first = 'Brahim'}, ['head of government'] = {'Bouchraya Hammoudi Bayoun', last = 'Hammoudi Bayoun', first = 'Bouchraya', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Bouchraya Hammoudi Bayoun', last = 'Hammoudi Bayoun', first = 'Bouchraya', short = 'first'}, }, saint_kitts_and_nevis = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Terrance Drew', last = 'Drew', first = 'Terrance'}, ['prime minister'] = {'Terrance Drew', last = 'Drew', first = 'Terrance'}, ['governor-general'] = {'Marcella Liburd', last = 'Liburd', first = 'Marcella'}, ['governor general'] = {'Marcella Liburd', last = 'Liburd', first = 'Marcella'}, }, saint_lucia = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Philip J. Pierre', last = 'Pierre', first = 'Philip J.'}, ['prime minister'] = {'Philip J. Pierre', last = 'Pierre', first = 'Philip J.'}, ['governor-general'] = {'Felix Finisterre', last = 'Felix', first = 'Finisterre'}, ['governor general'] = {'Felix Finisterre', last = 'Felix', first = 'Finisterre'}, }, saint_vincent_and_the_grenadines = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Godwin Friday', last = 'Friday', first = 'Godwin'}, ['prime minister'] = {'Godwin Friday', last = 'Friday', first = 'Godwin'}, ['governor-general'] = {'Stanley John (politician)', last = 'John', first = 'Stanley'}, -- Stanley John ['governor general'] = {'Stanley John (politician)', last = 'John', first = 'Stanley'}, }, samoa = { ['head of state'] = {'Tuimalealiʻifano Vaʻaletoʻa Sualauvi II', short = 'Sualauvi'}, ['o le ao o le malo'] = {'Tuimalealiʻifano Vaʻaletoʻa Sualauvi II', short = 'Sualauvi'}, ['chief of state'] = {'Tuimalealiʻifano Vaʻaletoʻa Sualauvi II', short = 'Sualauvi'}, ['head of government'] = {'Laʻauli Leuatea Schmidt', last = 'Schmidt', first = 'Laʻauli Leuatea'}, ['prime minister'] = {'Laʻauli Leuatea Schmidt', last = 'Schmidt', first = 'Laʻauli Leuatea'}, }, san_marino = { ['head of state'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['heads of state'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['captain regent'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['captains regent'] = { {'Gerardo Giovagnoli', last = 'Giovagnoli', first = 'Gerardo'}, {'William Casali', last = 'Casali', first = 'William'}, }, ['head of government'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['secretary of state for foreign and political affairs'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['secretary of foreign and political affairs'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['secretary of state'] = {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, ['congress of state'] = { {'Luca Beccari', last = 'Beccari', first = 'Luca'}, {'Andrea Belluzzi', last = 'Belluzzi', first = 'Andrea'}, {'Marco Gatti', last = 'Gatti', first = 'Marco'}, {'Rossano Fabbri', last = 'Fabbri', first = 'Rossano'}, {'Matteo Ciacci', last = 'Ciacci', first = 'Matteo'}, {'Federico Pedini Amati', last = 'Amati', first = 'Federico Pedini'}, {'Massimo Andrea Ugolini', last = 'Ugolini', first = 'Massimo Andrea'}, {'Teodoro Lonfernini', last = 'Lonfernini', first = 'Teodoro'}, {'Alessandro Bevitori', last = 'Bevitori', first = 'Alessandro'}, {'Stefano Canti', last = 'Canti', first = 'Stefano'}, }, }, sao_tome_and_principe = { ['head of state'] = {'Carlos Vila Nova', last = 'Vila Nova', first = 'Carlos'}, ['president'] = {'Carlos Vila Nova', last = 'Vila Nova', first = 'Carlos'}, ['head of government'] = {'Américo Ramos', last = 'Ramos', first = 'Américo'}, ['prime minister'] = {'Américo Ramos', last = 'Ramos', first = 'Américo'}, }, saudi_arabia = { ['head of state'] = {'Salman of Saudi Arabia'}, -- Salman ['king'] = {'Salman of Saudi Arabia'}, ['monarch'] = {'Salman of Saudi Arabia'}, ['crown prince'] = {'Mohammed bin Salman', last = 'Al Saud', first = 'Mohammed bin Salman', short = 'Mohammed'}, ['head of government'] = {'Mohammed bin Salman', last = 'Al Saud', first = 'Mohammed bin Salman', short = 'Mohammed'}, ['prime minister'] = {'Mohammed bin Salman', last = 'Al Saud', first = 'Mohammed bin Salman', short = 'Mohammed'}, }, senegal = { ['head of state'] = {'Bassirou Diomaye Faye', last = 'Faye', first = 'Bassirou Diomaye'}, ['president'] = {'Bassirou Diomaye Faye', last = 'Faye', first = 'Bassirou Diomaye'}, ['head of government'] = {'Ahmadou Al Aminou Lo', last = 'Lo', first = 'Ahmadou Al Aminou'}, ['prime minister'] = {'Ahmadou Al Aminou Lo', last = 'Lo', first = 'Ahmadou Al Aminou'}, }, serbia = { ['head of state'] = {'Ana Brnabić', last = 'Brnabić', first = 'Ana'}, ['president'] = {'Ana Brnabić', last = 'Brnabić', first = 'Ana'}, ['head of government'] = {'Đuro Macut', last = 'Macut', first = 'Đuro'}, ['prime minister'] = {'Đuro Macut', last = 'Macut', first = 'Đuro'}, }, seychelles = { ['head of state'] = {'Patrick Herminie', last = 'Herminie', first = 'Patrick'}, ['president'] = {'Patrick Herminie', last = 'Herminie', first = 'Patrick'}, ['head of government'] = {'Patrick Herminie', last = 'Herminie', first = 'Patrick'}, }, sierra_leone = { ['head of state'] = {'Julius Maada Bio', last = 'Bio', first = 'Julius Maada'}, ['president'] = {'Julius Maada Bio', last = 'Bio', first = 'Julius Maada'}, ['head of government'] = {'Julius Maada Bio', last = 'Bio', first = 'Julius Maada'}, ['chief minister'] = {'David Moinina Sengeh', last = 'Sengeh', first = 'David Moinina'}, }, singapore = { ['head of state'] = {'Tharman Shanmugaratnam', last = 'Shanmugaratnam', first = 'Tharman', short = 'first'}, -- [[Tamil name]] in Western order; 'Shanmugaratnam' is a patronym ['president'] = {'Tharman Shanmugaratnam', last = 'Shanmugaratnam', first = 'Tharman', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Lawrence Wong', last = 'Wong', first = 'Lawrence'}, ['prime minister'] = {'Lawrence Wong', last = 'Wong', first = 'Lawrence'}, }, slovakia = { ['head of state'] = {'Peter Pellegrini', last = 'Pellegrini', first = 'Peter'}, ['president'] = {'Peter Pellegrini', last = 'Pellegrini', first = 'Peter'}, ['head of government'] = {'Robert Fico', last = 'Fico', first = 'Robert'}, ['prime minister'] = {'Robert Fico', last = 'Fico', first = 'Robert'}, }, slovenia = { ['head of state'] = {'Nataša Pirc Musar', last = 'Pirc Musar', first = 'Nataša'}, ['president'] = {'Nataša Pirc Musar', last = 'Pirc Musar', first = 'Nataša'}, ['head of government'] = {'Janez Janša', last = 'Janša', first = 'Janez'}, ['prime minister'] = {'Janez Janša', last = 'Janša', first = 'Janez'}, }, solomon_islands = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Matthew Wale', last = 'Wale', first = 'Matthew'}, ['prime minister'] = {'Matthew Wale', last = 'Wale', first = 'Matthew'}, ['governor-general'] = {'David Tiva Kapu', last = 'Kapu', first = 'David Tiva'}, ['governor general'] = {'David Tiva Kapu', last = 'Kapu', first = 'David Tiva'}, }, somalia = { ['head of state'] = {'Hassan Sheikh Mohamud', last = 'Sheikh Mohamud', first = 'Hassan', short = 'first'}, ['president'] = {'Hassan Sheikh Mohamud', last = 'Sheikh Mohamud', first = 'Hassan', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Hamza Abdi Barre', last = 'Abdi Barre', first = 'Hamza', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Hamza Abdi Barre', last = 'Abdi Barre', first = 'Hamza', short = 'first'}, }, somaliland = { -- partially recognized ['head of state'] = {'Abdirahman Mohamed Abdullahi', last = 'Mohamed Abdullahi', first = 'Abdirahman', short = 'first'}, ['president'] = {'Abdirahman Mohamed Abdullahi', last = 'Mohamed Abdullahi', first = 'Abdirahman', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Abdirahman Mohamed Abdullahi', last = 'Mohamed Abdullahi', first = 'Abdirahman', short = 'first'}, }, south_africa = { ['head of state'] = {'Cyril Ramaphosa', last = 'Ramaphosa', first = 'Cyril'}, ['president'] = {'Cyril Ramaphosa', last = 'Ramaphosa', first = 'Cyril'}, ['head of government'] = {'Cyril Ramaphosa', last = 'Ramaphosa', first = 'Cyril'}, }, south_ossetia = { ['head of state'] = {'Marat Kambolov', last = 'Kambolov', first = 'Marat'}, ['president'] = {'Marat Kambolov', last = 'Kambolov', first = 'Marat'}, ['head of government'] = {'vacant'},-- there is no current prime ministe of South Ossetia ['prime minister'] = {'vacant'}, }, south_sudan = { ['head of state'] = {'Salva Kiir', last = 'Kiir', first = 'Salva'}, ['president'] = {'Salva Kiir', last = 'Kiir', first = 'Salva'}, ['head of government'] = {'Salva Kiir', last = 'Kiir', first = 'Salva'}, }, spain = { ['head of state'] = {'Felipe VI'}, ['king'] = {'Felipe VI'}, ['monarch'] = {'Felipe VI'}, ['head of government'] = {'Pedro Sánchez', last = 'Sánchez', first = 'Pedro'}, ['prime minister'] = {'Pedro Sánchez', last = 'Sánchez', first = 'Pedro'}, }, sri_lanka = { -- see [[Sinhalese name]] ['head of state'] = {'Anura Kumara Dissanayake', last = 'Dissanayake', first = 'Anura Kumara'}, -- per Sinhalese convention, full name: 'Dissanayake Mudiyanselage Anura Kumara Dissanayake'; family name: 'Dissanayake Mudiyanselage; given name = 'Anura Kumara', surname: 'Dissanayake' ['president'] = {'Anura Kumara Dissanayake', last = 'Dissanayake', first = 'Anura Kumara'}, ['head of government'] = {'Anura Kumara Dissanayake', last = 'Dissanayake', first = 'Anura Kumara'},-- Prime minister is not head of government in Sri Lanka ['prime minister'] = {'Harini Amarasuriya', last = 'Amarasuriya', first = 'Harini'}, }, sudan = { -- Transitional Sovereignty Council ['head of state'] = { {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, -- president {'Malik Agar', last = 'Agar', first = 'Malik'}, -- vice president {'Shams al-Din Kabbashi', last = 'Kabbashi', first = 'Shams al-Din'}, {'Yasser al-Atta', last = 'al-Atta', first = 'Yasser'}, {'Ibrahim Jaber', last = 'Jaber', first = 'Ibrahim'}, {'Salma Abdul Jabbar al-Mubarak', last = 'al-Mubarak', first = 'Salma Abdul Jabbar'}, {'Salah al-Din Adam Tur', last = 'Tur', first = 'Salah al-Din Adam'}, {'Abdullah Yahya Ahmed Hussein', last = 'Hussein', first = 'Abdullah Yahya Ahmed'}, {'Nawara Abu Muhammad Muhammad Taher', last = 'Taher', first = 'Nawara Abu Muhammad Muhammad'}, }, ['heads of state'] = { {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, {'Malik Agar', last = 'Agar', first = 'Malik'}, {'Shams al-Din Kabbashi', last = 'Kabbashi', first = 'Shams al-Din'}, {'Yasser al-Atta', last = 'al-Atta', first = 'Yasser'}, {'Ibrahim Jaber', last = 'Jaber', first = 'Ibrahim'}, {'Salma Abdul Jabbar al-Mubarak', last = 'al-Mubarak', first = 'Salma Abdul Jabbar'}, {'Salah al-Din Adam Tur', last = 'Tur', first = 'Salah al-Din Adam'}, {'Abdullah Yahya Ahmed Hussein', last = 'Hussein', first = 'Abdullah Yahya Ahmed'}, {'Nawara Abu Muhammad Muhammad Taher', last = 'Taher', first = 'Nawara Abu Muhammad Muhammad'}, }, ['president of the transitional sovereignty council'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['chairman of the transitional sovereignty council'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['president'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['chairman'] = {'Abdel Fattah al-Burhan', last = 'al-Burhan', first = 'Abdel Fattah'}, ['head of government'] = {'Kamil Idris', last = 'Idris', first = 'Kamil'}, ['prime minister'] = {'Kamil Idris', last = 'Idris', first = 'Kamil'}, }, suriname = { ['head of state'] = {'Jennifer Geerlings-Simons', last = 'Geerlings-Simons', first = 'Jennifer'}, ['president'] = {'Jennifer Geerlings-Simons', last = 'Geerlings-Simons', first = 'Jennifer'}, ['head of government'] = {'Jennifer Geerlings-Simons', last = 'Geerlings-Simons', first = 'Jennifer'}, }, sweden = { ['head of state'] = {'Carl XVI Gustaf'}, ['king'] = {'Carl XVI Gustaf'}, ['monarch'] = {'Carl XVI Gustaf'}, ['head of government'] = {'Ulf Kristersson', last = 'Kristersson', first = 'Ulf'}, ['prime minister'] = {'Ulf Kristersson', last = 'Kristersson', first = 'Ulf'}, }, switzerland = { ['head of state'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, -- president {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, -- vice president {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['heads of state'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['bundesrat'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['federal council'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['head of government'] = { {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, {'Ignazio Cassis', last = 'Cassis', first = 'Ignazio'}, {'Karin Keller-Sutter', last = 'Keller-Sutter', first = 'Karin'}, {'Albert Rösti', last = 'Rösti', first = 'Albert'}, {'Élisabeth Baume-Schneider', last = 'Baume-Schneider', first = 'Élisabeth'}, {'Beat Jans', last = 'Jans', first = 'Beat'}, {'Martin Pfister', last = 'Pfister', first = 'Martin'}, }, ['president'] = {'Guy Parmelin', last = 'Parmelin', first = 'Guy'}, }, syria = { ['head of state'] = {'Ahmed al-Sharaa', last = 'al-Sharaa', first = 'Ahmed'}, ['president'] = {'Ahmed al-Sharaa', last = 'al-Sharaa', first = 'Ahmed'}, ['head of government'] = {'Ahmed al-Sharaa', last = 'al-Sharaa', first = 'Ahmed'}, }, -- T -- tajikistan = { ['head of state'] = {'Emomali Rahmon', last = 'Rahmon', first = 'Emomali'}, ['president'] = {'Emomali Rahmon', last = 'Rahmon', first = 'Emomali'}, ['head of government'] = {'Qohir Rasulzoda', last = 'Rasulzoda', first = 'Qohir'}, ['prime minister'] = {'Qohir Rasulzoda', last = 'Rasulzoda', first = 'Qohir'}, }, tanzania = { ['head of state'] = {'Samia Suluhu Hassan', last = 'Suluhu Hassan', first = 'Samia', short = 'Suluhu'}, ['president'] = {'Samia Suluhu Hassan', last = 'Suluhu Hassan', first = 'Samia', short = 'Suluhu'}, ['head of government'] = {'Samia Suluhu Hassan', last = 'Suluhu Hassan', first = 'Samia', short = 'Suluhu'},-- Prime minister is not head of government in Tanzania ['prime minister'] = {'Mwigulu Nchemba', last = 'Nchemba', first ='Mwigulu'}, }, thailand = { ['head of state'] = {'Vajiralongkorn'}, ['king'] = {'Vajiralongkorn'}, ['monarch'] = {'Vajiralongkorn'}, ['head of government'] = {'Anutin Charnvirakul', last = 'Charnvirakul', first = 'Anutin', short = 'first'}, ['prime minister'] = {'Anutin Charnvirakul', last = 'Charnvirakul', first = 'Anutin', short = 'first'}, }, taiwan = { ['head of state'] = {'Lai Ching-te', last = 'Lai', first = 'Ching-te', last_first = true}, ['president'] = {'Lai Ching-te', last = 'Lai', first = 'Ching-te', last_first = true}, ['head of government'] = {'Cho Jung-tai', last = 'Cho', first = 'Jung-tai', last_first = true}, ['premier'] = {'Cho Jung-tai', last = 'Cho', first = 'Jung-tai', last_first = true}, }, timor_leste = { ['head of state'] = {'José Ramos-Horta', last = 'Ramos-Horta', first = 'José'}, ['president'] = {'José Ramos-Horta', last = 'Ramos-Horta', first = 'José'}, ['head of government'] = {'Xanana Gusmão', last = 'Gusmão', first = 'Xanana'}, ['prime minister'] = {'Xanana Gusmão', last = 'Gusmão', first = 'Xanana'}, }, togo = { ['head of state'] = {'Jean-Lucien Savi de Tové', last = 'Savi de Tové', first = 'Jean-Lucien'}, ['president'] = {'Jean-Lucien Savi de Tové', last = 'Savi de Tové', first = 'Jean-Lucien'}, ['head of government'] = {'Faure Gnassingbé', last = 'Gnassingbé', first = 'Faure'}, ['prime minister'] = {'Faure Gnassingbé', last = 'Gnassingbé', first = 'Faure'}, }, tonga = { ['head of state'] = {'Tupou VI'}, ['king'] = {'Tupou VI'}, ['monarch'] = {'Tupou VI'}, ['head of government'] = {'Fatafehi Fakafānua', last = 'Fakafānua', first = 'Fatafehi'}, ['prime minister'] = {'Fatafehi Fakafānua', last = 'Fakafānua', first = 'Fatafehi'}, }, transnistria = { ['head of state'] = {'Vadim Krasnoselsky', last = 'Krasnoselsky', first = 'Vadim'}, ['president'] = {'Vadim Krasnoselsky', last = 'Krasnoselsky', first = 'Vadim'}, ['head of government'] = {'Aleksandr Rozenberg', last = 'Rozenberg', first = 'Aleksandr'}, ['prime minister'] = {'Aleksandr Rozenberg', last = 'Rozenberg', first = 'Aleksandr'}, }, trinidad_and_tobago = { ['head of state'] = {'Christine Kangaloo', last = 'Kangaloo', first = 'Christine'}, ['president'] = {'Christine Kangaloo', last = 'Kangaloo', first = 'Christine'}, ['head of government'] = {'Kamla Persad-Bissessar', last = 'Persad-Bissessar', first = 'Kamla'}, ['prime minister'] = {'Kamla Persad-Bissessar', last = 'Persad-Bissessar', first = 'Kamla'}, }, tunisia = { ['head of state'] = {'Kais Saied', last = 'Saied', first = 'Kais'}, ['president'] = {'Kais Saied', last = 'Saied', first = 'Kais'}, ['head of government'] = {'Sara Zaafarani', last = 'Zaafarani', first = 'Sara'}, ['prime minister'] = {'Sara Zaafarani', last = 'Zaafarani', first = 'Sara'}, }, turkey = { ['head of state'] = {'Recep Tayyip Erdoğan', last = 'Erdoğan', first = 'Recep Tayyip'}, ['president'] = {'Recep Tayyip Erdoğan', last = 'Erdoğan', first = 'Recep Tayyip'}, ['head of government'] = {'Recep Tayyip Erdoğan', last = 'Erdoğan', first = 'Recep Tayyip'}, }, turkmenistan = { ['head of state'] = {'Serdar Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Serdar'}, ['president'] = {'Serdar Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Serdar'}, ['head of government'] = {'Serdar Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Serdar'}, ['chairman of the people\'s council of turkmenistan'] = {'Gurbanguly Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Gurbanguly'}, ['chairman'] = {'Gurbanguly Berdimuhamedow', last = 'Berdimuhamedow', first = 'Gurbanguly'}, }, tuvalu = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Feleti Teo', last = 'Teo', first = 'Feleti'}, ['prime minister'] = {'Feleti Teo', last = 'Teo', first = 'Feleti'}, ['governor-general'] = {'Temukisa Auina Penehuro Hauma', last = 'Hauma', first = 'Temukisa Auina Penehuro'}, ['governor general'] = {'Temukisa Auina Penehuro Hauma', last = 'Hauma', first = 'Temukisa Auina Penehuro'}, }, -- U -- uganda = { ['head of state'] = {'Yoweri Museveni', last = 'Museveni', first = 'Yoweri'}, ['president'] = {'Yoweri Museveni', last = 'Museveni', first = 'Yoweri'}, ['head of government'] = {'Yoweri Museveni', last = 'Museveni', first = 'Yoweri'},-- Prime minister is not head of government in Uganda ['prime minister'] = {'Robinah Nabbanja', last = 'Nabbanja', first = 'Robinah'}, }, ukraine = { ['head of state'] = {'Volodymyr Zelenskyy', last = 'Zelenskyy', first = 'Volodymyr'}, ['president'] = {'Volodymyr Zelenskyy', last = 'Zelenskyy', first = 'Volodymyr'}, ['head of government'] = {'Serhii Koretskyi', last = 'Koretskyi', first = 'Serhii'}, ['prime minister'] = {'Serhii Koretskyi', last = 'Koretskyi', first = 'Serhii'}, }, united_arab_emirates = { ['head of state'] = {'Mohamed bin Zayed Al Nahyan', last = 'Al Nahyan', first = 'Mohamed bin Zayed', short = 'first'}, ['monarch'] = {'Mohamed bin Zayed Al Nahyan', last = 'Al Nahyan', first = 'Mohamed bin Zayed', short = 'first'}, ['president'] = {'Mohamed bin Zayed Al Nahyan', last = 'Al Nahyan', first = 'Mohamed bin Zayed', short = 'first'}, ['head of government'] = {'Mohammed bin Rashid Al Maktoum', last = 'Al Maktoum', first = 'Mohammed bin Rashid', short = 'Mohammed'}, ['prime minister'] = {'Mohammed bin Rashid Al Maktoum', last = 'Al Maktoum', first = 'Mohammed bin Rashid', short = 'Mohammed'}, }, united_kingdom = { ['head of state'] = multi_t.commonwealth, ['king'] = multi_t.commonwealth, ['monarch'] = multi_t.commonwealth, ['queen'] = multi_t.commonwealth, ['head of government'] = {'Andy Burnham', last = 'Burnham', first = 'Andy'}, ['prime minister'] = {'Andy Burnham', last = 'Burnham', first = 'Andy'}, }, united_states = { ['head of state'] = {'Donald Trump', last = 'Trump', first = 'Donald'}, ['president'] = {'Donald Trump', last = 'Trump', first = 'Donald'}, ['head of government'] = {'Donald Trump', last = 'Trump', first = 'Donald'}, }, uruguay = { ['head of state'] = {'Yamandú Orsi', last = 'Orsi', first = 'Yamandú'}, ['president'] = {'Yamandú Orsi', last = 'Orsi', first = 'Yamandú'}, ['head of government'] = {'Yamandú Orsi', last = 'Orsi', first = 'Yamandú'}, }, uzbekistan = { ['head of state'] = {'Shavkat Mirziyoyev', last = 'Mirziyoyev', first = 'Shavkat'}, ['president'] = {'Shavkat Mirziyoyev', last = 'Mirziyoyev', first = 'Shavkat'}, ['head of government'] = {'Abdulla Aripov', last = 'Aripov', first = 'Abdulla'}, ['prime minister'] = {'Abdulla Aripov', last = 'Aripov', first = 'Abdulla'}, }, -- V -- vanuatu = { ['head of state'] = {'Nikenike Vurobaravu', last = 'Vurobaravu', first = 'Nikenike'}, ['president'] = {'Nikenike Vurobaravu', last = 'Vurobaravu', first = 'Nikenike'}, ['head of government'] = {'Jotham Napat', last = 'Napat', first = 'Jotham'}, ['prime minister'] = {'Jotham Napat', last = 'Napat', first = 'Jotham'}, }, vatican_city = { -- Holy See ['head of state'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- when vacant use: {'sede vacante', short = ''} ['pope'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- same as head of state ['monarch'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- same as head of state ['sovereign'] = {'Pope Leo XIV', short = 'Leo XIV'}, -- same as head of state ['head of government'] = {'Raffaella Petrini', last = 'Petrini', first = 'Raffaella'}, ['president of the governorate'] = {'Raffaella Petrini', last = 'Petrini', first = 'Raffaella'}, ['president'] = {'Raffaella Petrini', last = 'Petrini', first = 'Raffaella'}, }, venezuela = { ['head of state'] = {'Nicolás Maduro', last = 'Maduro', first = 'Nicolás'}, ['president'] = {'Nicolás Maduro', last = 'Maduro', first = 'Nicolás'}, ['head of government'] = {'Nicolás Maduro', last = 'Maduro', first = 'Nicolás'}, ['acting head of state'] = {'Delcy Rodríguez', last = 'Rodríguez', first = 'Delcy'}, ['acting president'] = {'Delcy Rodríguez', last = 'Rodríguez', first = 'Delcy'}, ['acting head of government'] = {'Delcy Rodríguez', last = 'Rodríguez', first = 'Delcy'}, }, vietnam = { ['head of state'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, ['president'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, ['head of government'] = {'Lê Minh Hưng', last = 'Lê Minh', first = 'Hưng', short = 'first', last_first = true}, ['prime minister'] = {'Lê Minh Hưng', last = 'Lê Minh', first = 'Hưng', short = 'first', last_first = true}, ['general secretary'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, ['supreme leader'] = {'Tô Lâm', last = 'Tô', first = 'Lâm', last_first = true}, }, -- W -- -- (none) -- X -- -- (none) -- Y -- yemen = { -- Presidential Leadership Council ['head of state'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['president'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['chairman'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['president of the presidential leadership council of the republic of yemen'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['chairman of the presidential leadership council of the republic of yemen'] = {'Rashad al-Alimi', last = 'al-Alimi', first = 'Rashad'}, ['head of government'] = {'Shaya al-Zindani', last = 'al-Zindani', first ='Shaya', short = 'Zindani'}, ['prime minister'] = {'Shaya al-Zindani', last = 'al-Zindani', first ='Shaya', short = 'Zindani'}, }, -- Z -- zambia = { ['head of state'] = {'Hakainde Hichilema', last = 'Hichilema', first = 'Hakainde'}, ['president'] = {'Hakainde Hichilema', last = 'Hichilema', first = 'Hakainde'}, ['head of government'] = {'Hakainde Hichilema', last = 'Hichilema', first = 'Hakainde'}, }, zimbabwe = { ['head of state'] = {'Emmerson Mnangagwa', last = 'Mnangagwa', first = 'Emmerson'}, ['president'] = {'Emmerson Mnangagwa', last = 'Mnangagwa', first = 'Emmerson'}, ['head of government'] = {'Emmerson Mnangagwa', last = 'Mnangagwa', first = 'Emmerson'}, }, } --[[--------------------------< N O _ L I N K _ N A M E _ T >-------------------------------------------------- For use then an office holder name should never be linked: ['president'] = 'vacant' for example. keys in this table are always lowercase ]] local no_link_name_t = { disputed = true, ['sede vacante'] = true, -- papal vacancy vacant = true, } --[[--------------------------< S P E C I A L _ T >------------------------------------------------------------ special no-link names. keys in this table must be lowercase and must exactly match the keys in <no_link_name_t>. values in this table are passed through frame:preprocess() ]] local special_t = { ['sede vacante'] = '{{lang|la|[[sede vacante]]}}', -- papal vacancy } --[[--------------------------< C O U N T R Y _ S Y N O N Y M S _ L I S T _ T >-------------------------------- Synonyms to retrieve data for soveriegn states listed in <country_data_t>. Sovereign states are listed in alphabetical order. Each state's synonym list begins with the country name followed by synonyms including ISO 3166 country codes. Country-name synonyms are ordered by length longest synonym first. Single apostrophe characters in synonyms must be escaped: 'côte d\'ivoire' not 'côte d'ivoire'. Keys in this table must exactly match the keys in the country-data table <country_data_t>. Keys must be all lowercase; whitespace in keys is not allowed, write 'antigua_and_barbuda' not 'antigua and barbuda'. ]] local country_synonyms_list_t = { -- A -- abkhazia = { 'abkhazia', 'republic of abkhazia', }, afghanistan = { 'afghanistan', 'taliban', 'islamic emirate of afghanistan', 'afg', 'af', }, albania = { 'albania', 'republic of albania', 'alb', 'al', }, algeria = { 'algeria', 'people\'s democratic republic of algeria', 'dza', 'dz', }, andorra = { 'andorra', 'principality of andorra', 'and', 'ad', }, angola = { 'angola', 'republic of angola', 'ago', 'ao', }, antigua_and_barbuda = { 'antigua and barbuda', 'antigua', 'barbuda', 'atg', 'ag', }, argentina = { 'argentina', 'argentine republic', 'arg', 'ar', }, armenia = { 'armenia', 'republic of armenia', 'arm', 'am', }, australia = { 'australia', 'commonwealth of australia', 'aus', 'au', }, austria = { 'austria', 'republic of austria', 'aut', 'at', }, azerbaijan = { 'azerbaijan', 'republic of azerbaijan', 'aze', 'az', }, -- B -- bahamas = { 'bahamas', 'the bahamas', 'commonwealth of the bahamas', 'bhs', 'bs', }, bahrain = { 'bahrain', 'kingdom of bahrain', 'bhr', 'bh', }, bangladesh = { 'bangladesh', 'people\'s republic of bangladesh', 'bgd', 'bd', }, barbados = { 'barbados', 'brb', 'bb', }, belarus = { 'belarus', 'republic of belarus', 'blr', 'by', }, belgium = { 'belgium', 'kingdom of belgium', 'bel', 'be', }, belize = { 'belize', 'blz', 'bz', }, benin = { 'benin', 'dahomey', 'republic of benin', 'ben', 'bj', }, bhutan = { 'bhutan', 'kingdom of bhutan', 'btn', 'bt', }, bolivia = { 'bolivia', 'plurinational state of bolivia', 'bol', 'bo', }, bosnia_and_herzegovina = { 'bosnia and herzegovina', 'bosnia-herzegovina', 'bosnia', 'herzegovina', 'bih', 'ba', }, botswana = { 'botswana', 'republic of botswana', 'bwa', 'bw', }, brazil = { 'brazil', 'brasil', 'federative republic of brazil', 'bra', 'br', }, brunei = { 'brunei', 'brunei darussalam', 'brn', 'bn', }, bulgaria = { 'bulgaria', 'republic of bulgaria', 'bgr', 'br', }, burkina_faso = { 'burkina faso', 'people\'s republic of burkina faso',-- not official name but sometimes used 'bfa', 'bf', }, burundi = { 'burundi', 'republic of burundi', 'bdi', 'bi', }, -- C -- cambodia = { 'cambodia', 'kampuchea', 'kingdom of cambodia', 'khm', 'kh', }, cameroon = { 'cameroon', 'republic of cameroon', 'cmr', 'cm', }, canada = { 'canada', 'can', 'ca', }, cape_verde = { 'cape verde', 'cabo verde', 'republic of cabo verde', 'republic of cape verde',-- not official name but sometimes used 'cpv', 'cv', }, central_african_republic = { 'central african republic', 'car', 'caf', 'cf', }, chad = { 'chad', 'republic of chad', 'tcd', 'td', }, chile = { 'chile', 'republic of chile', 'chl', 'cl', }, china = { 'china', 'mainland china', 'people\'s republic of china', 'prc', 'chn', 'cn', }, colombia = { 'colombia', 'republic of colombia', 'col', 'co', }, comoros = { 'comoros', 'the comoros', 'union of the comoros', 'com', 'km', }, democratic_republic_of_the_congo = { 'democratic republic of the congo', 'zaire', 'congo-kinshasa', 'congo kinshasa', 'dr congo', 'drc', 'cod', 'cd', }, republic_of_the_congo = { 'republic of the congo', 'congo republic', 'congo-brazzaville,', 'congo brazzaville,', 'cog', 'cg', }, cook_islands = { 'cook islands', 'the cook islands', 'cok', 'ck', }, costa_rica = { 'costa rica', 'republic of costa rica', 'cri', 'cr', }, croatia = { 'croatia', 'hrvatska', 'republic of croatia', 'hrv', 'hr', }, cuba = { 'cuba', 'republic of cuba', 'cub', 'cu', }, cyprus = { 'cyprus', 'republic of cyprus', 'cyp', 'cy', }, czech_republic = { 'czech republic', 'the czech republic', 'czechia', 'bohemia', 'cze', 'cz', }, -- D -- denmark = { 'denmark', 'danish realm',-- not official name but sometimes used 'rigsfællesskabet',-- not official name but sometimes used 'rigsfaellesskabet',-- not official name but sometimes used 'danish commonwealth',-- not official name but sometimes used 'united kingdom of denmark',-- not official name but sometimes used 'kingdom of denmark', 'dnk', 'dk', }, djibouti = { 'djibouti', 'republic of djibouti', 'dji', 'dj', }, dominica = { 'dominica', 'commonwealth of dominica', 'dma', 'dm', }, dominican_republic = { 'dominican republic', 'the dominican republic', 'dom', 'do', }, -- E -- ecuador = { 'ecuador', 'republic of ecuador', 'ecu', 'ec', }, egypt = { 'egypt', 'arab republic of egypt', 'egy', 'eg', }, el_salvador = { 'el salvador', 'republic of el salvador', 'slv', 'sv', }, equatorial_guinea = { 'equatorial guinea', 'republic of equatorial guinea', 'eqg', 'gnq', 'gq', }, eritrea = { 'eritrea', 'state of eritrea', 'eri', 'er', }, estonia = { 'estonia', 'republic of estonia', 'est', 'ew', }, eswatini = { 'eswatini', 'swaziland', 'kangwane', 'kingdom of eswatini', 'kingdom of swaziland',-- not official name but sometimes used 'swz', 'sz', }, ethiopia = { 'ethiopia', 'federal democratic republic of ethiopia', 'rdre', 'eth', 'et', }, -- F -- fiji = { 'fiji', 'republic of fiji', 'fji', 'fj', }, finland = { 'finland', 'republic of finland', 'fin', 'fi', }, france = { 'france', 'french republic', 'fra', 'fr', }, -- G -- gabon = { 'gabon', 'gabonese republic', 'gab', 'ga', }, gambia = { 'the gambia', 'gambia', 'republic of the gambia', 'gmb', 'gm', }, georgia = { 'georgia', 'georgia (country)', 'sakartvelo', 'geo', 'ge', }, germany = { 'germany', 'deutschland', 'federal republic of germany', 'deu', 'de', }, ghana = { 'ghana', 'republic of ghana', 'gha', 'gh', }, greece = { 'greece', 'hellenic republic', 'grc', 'gr', }, grenada = { 'grenada', 'grd', 'gd', }, guatemala = { 'guatemala', 'republic of guatemala', 'gtm', 'gt', }, guinea = { 'guinea', 'guinea-conakry', 'guinea conakry', 'republic of guinea', 'gin', 'gn', }, guinea_bissau = { 'guinea-bissau', 'guinea bissau', 'republic of guinea-bissau', 'republic of guinea bissau', 'gnb', 'gw', }, guyana = { 'guyana', 'co-operative republic of guyana', 'cooperative republic of guyana', 'guy', 'gy', }, -- H -- haiti = { 'haiti', 'republic of haiti', 'hti', 'ht', }, honduras = { 'honduras', 'republic of honduras', 'hnd', 'hn', }, hungary = { 'hungary', 'hun', 'hu', }, -- I -- iceland = { 'iceland', 'republic of iceland',-- not official name but sometimes used 'isl', 'is', }, india = { 'india', 'republic of india', 'ind', 'in', }, indonesia = { 'indonesia', 'republic of indonesia', 'idn', 'id', }, iran = { 'iran', 'persia', 'islamic republic of iran', 'irn', 'ir', }, iraq = { 'iraq', 'republic of iraq', 'irq', 'iq', }, ireland = { 'ireland', 'republic of ireland',-- not official name but sometimes used 'éire', 'eire', 'erin', 'roi', 'irl', 'ie', }, israel = { 'israel', 'state of israel', 'isr', 'il', }, italy = { 'italy', 'italian republic', 'republic of italy',-- not official name but sometimes used 'ita', 'it', }, ivory_coast = { 'ivory coast', 'the ivory coast', 'côte d\'ivoire', 'cote d\'ivoire', 'republic of côte d\'ivoire', 'republic of cote d\'ivoire', 'republic of ivory coast',-- not official name but sometimes used 'civ', 'ci', }, -- J -- jamaica = { 'jamaica', 'jam', 'jm', }, japan = { 'japan', 'nippon', 'nihon', 'jpn', 'jp', }, jordan = { 'jordan', 'hashemite kingdom of jordan', 'jor', 'jo', }, -- K -- kazakhstan = { 'kazakhstan', 'qazaqstan', 'republic of kazakhstan', 'kaz', 'kz', }, kenya = { 'kenya', 'republic of kenya', 'ken', 'ke', }, kiribati = { 'kiribati', 'republic of kiribati', 'kir', 'ki', }, kosovo = { 'kosovo', 'republic of kosovo', 'xkx', 'xk', }, kuwait = { 'kuwait', 'state of kuwait', 'kwt', 'kw', }, kyrgyzstan = { 'kyrgyzstan', 'kirghizia', 'kyrgyzia', 'kyrgyz republic', 'kgz', 'kg', }, -- L -- laos = { 'laos', 'lao people\'s democratic republic', 'lpdr', 'lao', 'la', }, latvia = { 'latvia', 'republic of latvia', 'lva', 'lv', }, lebanon = { 'lebanon', 'lebanese republic', 'republic of lebanon',-- not official name but sometimes used 'lbn', 'lb', }, lesotho = { 'lesotho', 'kingdom of lesotho', 'lso', 'ls', }, liberia = { 'liberia', 'republic of liberia', 'lbr', 'lr', }, libya = { 'libya', 'state of libya', 'lby', 'ly', }, liechtenstein = { 'liechtenstein', 'principality of liechtenstein', 'lie', 'li', }, lithuania = { 'lithuania', 'republic of lithuania', 'ltu', 'lt', }, luxembourg = { 'luxembourg', 'grand duchy of luxembourg', 'lux', 'lx', }, -- M -- madagascar = { 'madagascar', 'republic of madagascar', 'mdg', 'mg', }, malawi = { 'malawi', 'republic of malawi', 'mwi', 'mw', }, malaysia = { 'malaysia', 'mys', 'my', }, maldives = { 'maldives', 'the maldives', 'maldive islands', 'the maldive islands', 'republic of maldives', 'republic of the maldives',-- not official name but sometimes used 'mdv', 'mv', }, mali = { 'mali', 'republic of mali', 'mli', 'ml', }, malta = { 'malta', 'republic of malta', 'mlt', 'mt', }, marshall_islands = { 'marshall islands', 'the marshall islands', 'republic of the marshall islands', 'mhl', 'mh', }, mauritania = { 'mauritania', 'islamic republic of mauritania', 'mrt', 'mr', }, mauritius = { 'mauritius', 'republic of mauritius', 'mus', 'mu', }, mexico = { 'mexico', 'united mexican states', 'mex', 'mx', }, micronesia = { 'micronesia', 'federated states of micronesia', 'fsm', 'fm', }, moldova = { 'moldova', 'republic of moldova', 'mda', 'md', }, monaco = { 'monaco', 'principality of monaco', 'mco', 'mc', }, mongolia = { 'mongolia', 'mng', 'mn', }, montenegro = { 'montenegro', 'mne', 'me', }, morocco = { 'morocco', 'kingdom of morocco', 'mar', 'ma', }, mozambique = { 'mozambique', 'republic of mozambique', 'moz', 'mz', }, myanmar = { 'myanmar', 'burma', 'republic of the union of myanmar', 'republic of the union of burma',-- not official name but sometimes used 'mmr', 'mm', }, -- N -- namibia = { 'namibia', 'republic of namibia', 'nam', 'na', }, nauru = { 'nauru', 'naoero', 'republic of naoero', 'republic of nauru',-- not official name but sometimes used 'nru', 'nr', }, nepal = { 'nepal', 'federal democratic republic of nepal', 'npl', 'np', }, netherlands = { 'netherlands', 'the netherlands', 'holland', 'kingdom of the netherlands', 'nld', 'nl', }, new_zealand = { 'new zealand', 'aotearoa', 'nzl', 'nz', }, nicaragua = { 'nicaragua', 'republic of nicaragua', 'nic', 'ni', }, niger = { 'niger', 'the niger', 'republic of the niger', 'republic of niger',-- not official name but sometimes used 'ner', 'ne', }, nigeria = { 'nigeria', 'federal republic of nigeria', 'nga', 'ng', }, niue = { 'niue', 'niu', 'nu', }, north_korea = { 'north korea', 'democratic people\'s republic of korea', 'dpr korea', 'dprk', 'prk', 'kp', }, north_macedonia = { 'north macedonia', 'macedonia', 'republic of north macedonia', 'former yugoslav republic of macedonia',-- not official name but sometimes used 'fyrom', 'mkd', 'mk', }, northern_cyprus = { 'northern cyprus', 'turkish republic of northern cyprus', 'trnc', }, norway = { 'norway', 'kingdom of norway', 'nor', 'no', }, -- O -- oman = { 'oman', 'sultanate of oman', 'omn', 'om', }, -- P -- pakistan = { 'pakistan', 'islamic republic of pakistan', 'pak', 'pk', }, palau = { 'palau', 'republic of palau', 'plw', 'pw', }, palestine = { 'palestine', 'palestinian territories', 'occupied palestinian territory', 'palestinian authority', 'state of palestine', 'pse', 'ps', }, panama = { 'panama', 'republic of panama', 'pan', 'pa', }, papua_new_guinea = { 'papua new guinea', 'new guinea', 'papua', 'independent state of papua new guinea', 'png', 'pg', }, paraguay = { 'paraguay', 'republic of paraguay', 'pry', 'py', }, peru = { 'peru', 'republic of peru', 'per', 'pe', }, philippines = { 'philippines', 'the philippines', 'republic of the philippines', 'phl', 'ph', }, poland = { 'poland', 'republic of poland', 'pol', 'pl', }, portugal = { 'portugal', 'portuguese republic', 'prt', 'pt', }, -- Q -- qatar = { 'qatar', 'state of qatar', 'qat', 'qa', }, -- R -- romania = { 'romania', 'rou', 'ro', }, russia = { 'russia', 'russian federation', 'rus', 'ru', }, rwanda = { 'rwanda', 'republic of rwanda', 'rwa', 'rw', }, -- S -- sahrawi_arab_democratic_republic = { 'sahrawi arab democratic republic', 'sahrawi republic', 'western sahara', 'sadr', 'esh', 'eh', }, saint_kitts_and_nevis = { 'saint kitts and nevis', 'saint christopher and nevis', 'st. christopher and nevis', 'st. kitts and nevis', 'saint christopher', 'st. christopher', 'saint kitts', 'st. kitts', 'nevis', 'federation of saint christopher and nevis', 'federation of saint kitts and nevis', 'federation of st. christopher and nevis',-- not official name but sometimes used 'federation of st. kitts and nevis',-- not official name but sometimes used 'federation of saint christopher (saint kitts) and nevis',-- not official name but sometimes used 'federation of st. christopher (st. kitts) and nevis',-- not official name but sometimes used 'skn', 'kna', 'kn', }, saint_lucia = { 'saint lucia', 'st. lucia', 'lca', 'lc', }, saint_vincent_and_the_grenadines = { 'saint vincent and the grenadines', 'st. vincent and the grenadines', 'saint vincent', 'st. vincent', 'the grenadines', 'grenadines', 'svg', 'vct', 'vc', }, samoa = { 'samoa', 'western samoa', 'independent state of samoa', 'wsm', 'ws', }, san_marino = { 'san marino', 'republic of san marino', 'most serene republic of san marino',-- not official name but sometimes used 'rsm', 'smr', 'sm', }, sao_tome_and_principe = { 'são tomé and príncipe', 'sao tome and principe', 'são tomé', 'sao tome', 'príncipe', 'principe', 'democratic republic of sao tome and principe', 'democratic republic of são tomé and príncipe', 'stp', 'st', }, saudi_arabia = { 'saudi arabia', 'kingdom of saudi arabia', 'ksa', 'sau', 'sa', }, senegal = { 'senegal', 'sénégal', 'republic of senegal', 'sen', 'sn', }, serbia = { 'serbia', 'republic of serbia', 'srb', 'rs', }, seychelles = { 'seychelles', 'the seyschelles', 'republic of seyschelles', 'syc', 'sc', }, sierra_leone = { 'sierra leone', 'republic of sierra leone', 'sle', 'sl', }, singapore = { 'singapore', 'republic of singapore', 'sgp', 'sg', }, slovakia = { 'slovakia', 'slovak republic', 'svk', 'sk', }, slovenia = { 'slovenia', 'republic of slovenia', 'svn', 'si', }, solomon_islands = { 'solomon islands', 'the solomon islands', 'solomons', 'the solomons', 'slb', 'sb', }, somalia = { 'somalia', 'federal republic of somalia', 'som', 'so', }, somaliland = { 'somaliland', 'republic of somaliland', }, south_africa = { 'south africa', 'republic of south africa', 'rsa', 'zaf', 'za', }, south_korea = { 'south korea', 'republic of korea', 'rok', 'kor', 'kr', }, south_ossetia = { -- partially recognized 'south ossetia', 'south ossetia–alania', 'republic of south ossetia–the state of alania', 'republic of south ossetia–state of alania', 'republic of south ossetia', 'state of alania', 'alania', }, south_sudan = { 'south sudan', 'republic of south sudan', 'ssd', 'ss', }, spain = { 'spain', 'españa', 'espana', 'kingdom of spain', 'esp', 'es', }, sri_lanka = { 'sri lanka', 'ceylon', 'democratic socialist republic of sri lanka', 'lka', 'lk', }, sudan = { -- Transitional Sovereignty Council 'sudan', 'the sudan', 'republic of the sudan', 'republic of sudan',-- not official name but sometimes used 'sdn', 'sd', }, suriname = { 'suriname', 'republic of suriname', 'sur', 'sr', }, sweden = { 'sweden', 'kingdom of sweden', 'swe', 'se', }, switzerland = { 'switzerland', 'helvetia', 'swiss confederation', 'che', 'ch', }, syria = { 'syria', 'syrian arab republic', 'syr', 'sy', }, -- T -- taiwan = { -- partially recognized 'taiwan', 'tiapai', 'taiwan, china', 'tiapai, china', 'taiwan, province of china', 'chinese taipei', 'republic of china', 'roc', 'twn', 'tw', }, tajikistan = { 'tajikistan', 'republic of tajikistan', 'tjk', 'tj', }, tanzania = { 'tanzania', 'united republic of tanzania', 'tza', 'tz', }, thailand = { 'thailand', 'siam', 'kingdom of thailand', 'tha', 'th', }, timor_leste = { 'timor-leste', 'timor leste', 'east timor', 'democratic republic of timor-leste', 'democratic republic of east timor',-- not official name but sometimes used 'tls', 'tl', }, togo = { 'togo', 'togolese republic', 'tgo', 'tg', }, tonga = { 'tonga', 'kingdom of tonga', 'ton', 'to', }, transnistria = { -- partially recognized 'transnistria', 'pridnestrovie', 'pridnestrovian moldavian pepublic', 'pmr', }, trinidad_and_tobago = { 'trinidad and tobago', 'trinidad', 'tobago', 'republic of trinidad and tobago', 'tto', 'tt', }, tunisia = { 'tunisia', 'republic of tunisia', 'tun', 'tn', }, turkey = { 'turkey', 'türkiye', 'turkiye', 'republic of türkiye', 'republic of turkiye', 'republic of turkey',-- not official name but sometimes used 'tur', 'tr', }, turkmenistan = { 'turkmenistan', 'tkm', 'tm', }, tuvalu = { 'tuvalu', 'tuv', 'tv', }, -- U -- uganda = { 'uganda', 'republic of uganda', 'uga', 'ug', }, ukraine = { 'ukraine', 'the ukraine', 'ukr', 'ua', }, united_arab_emirates = { 'united arab emirates', 'the united arab emirates', 'the emirates', 'emirates', 'uae', 'are', 'ae', }, united_kingdom = { 'united kingdom', 'the united kingdom', 'great britain', 'britain', 'england', 'united kingdom of great britain and northern ireland', 'gbni', 'uk', 'gbr', 'gb', }, united_states = { 'united states', 'the united states', 'america', 'united states of america', 'usa', 'us', }, uruguay = { 'uruguay', 'oriental republic of uruguay', 'eastern republic of uruguay',-- not official name but sometimes used 'ury', 'uy', }, uzbekistan = { 'uzbekistan', 'republic of uzbekistan', 'uzb', 'uz', }, -- V -- vanuatu = { 'vanuatu', 'republic of vanuatu', 'vut', 'vu', }, vatican_city = { 'vatican city', 'vatican', 'the vatican', 'holy see', 'the holy see', 'vatican city state', 'catholic church', 'roman catholic church', 'latin church', 'vat', 'va', }, venezuela = { 'venezuela', 'bolivarian republic of venezuela', 'ven', 've', }, vietnam = { 'vietnam', 'viet nam', 'socialist republic of viet nam', 'socialist republic of vietnam',-- not official name but sometimes used 'srv', 'vnm', 'vn', }, -- W -- -- (none) -- X -- -- (none) -- Y -- yemen = { 'yemen', 'republic of yemen', 'yem', 'ye', }, -- Z -- zambia = { 'zambia', 'republic of zambia', 'zmb', 'zm', }, zimbabwe = { 'zimbabwe', 'republic of zimbabwe', 'zwe', 'zw', }, } --[[--------------------------< S Y N O N Y M S _ T _ M A K E >------------------------------------------------ Creates a table of country-name synonyms that maps each synonym to its matching key in <country_data_t>. ]] local function synonyms_t_make () local synonyms_t = {}; -- synonym map links go here for key, v_t in pairs (country_synonyms_list_t) do -- get each key and its value (a sequence of synonyms) from <country_synonyms_list_t> for _, synonym in ipairs (v_t) do -- for each synonym in the sequence synonyms_t[synonym] = country_data_t[key]; -- save a link to the match (key) in <country_data_t> end end return synonyms_t; -- and done end --[[--------------------------< E R R O R _ M E S S A G I N G _ T >-------------------------------------------- Error messaging for unknown or missing countries and titles. ]] local error_messaging_t = { fmt = '<span style="color:var(--color-error, #bf3c2c)">&#x7b;{[[Template:Current leader|Current leader]]}&#x7d;: %s%s</span>', country = 'unknown country: ', office = 'unknown office: ', missing = 'missing country or office', } --[[--------------------------< D A B _ P A T T E R N S >------------------------------------------------------ A sequence of patterns to extract the political leader's name from a parenthetically- or naturally-disambiguated article title. ]] local dab_patterns_t = { ' %b()', -- Philip Davis (Bahamian politician) → Philip Davis ', .+', -- Alois, Hereditary Prince of Liechtenstein → Alois ' of .+' -- Abdullah II of Jordan → Abdullah II } --[[--------------------------< U N I N V E R T _ P A T T E R N S >-------------------------------------------- A sequence of pattern used to detect inverted country names: 'korea, republic of' etc. ]] local uninvert_patterns = { '^([^,]+), (.-of)$', -- 'korea, republic of' → 'republic of korea' '^([^,]+), (.-the)$', -- 'comoros, union of the' → 'union of the comoros'; 'bahamas, the' → 'the bahamas' } --[[--------------------------< E X P O R T S >---------------------------------------------------------------- ]] return { dab_patterns_t = dab_patterns_t, error_messaging_t = error_messaging_t, no_link_name_t = no_link_name_t, special_t = special_t, synonyms_t = synonyms_t_make (), uninvert_patterns = uninvert_patterns, } 4fsq6ece9yn70uvt0ignp92q6vbaoqa 10 187850 1433998 2026-08-15T17:59:39Z en>MusikBot II 0 Changed protection settings for "[[Template:Current leader]]": [[Wikipedia:High-risk templates|High-risk template or module]]: 5014 transclusions ([[User:MusikBot II/TemplateProtector|more info]]) ([Edit=Require template editor access] (indefinite) [Move=Require template editor access] (indefinite)) 1433998 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Current leader|main}}</includeonly><!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> q8hsnytsrdyll2c28xjmx62bb0qfc97 1433999 1433998 2026-10-22T10:54:37Z A826 72368 ೧ revisions imported from [[:en:Template:Current_leader]] 1433998 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Current leader|main}}</includeonly><!-- --><noinclude>{{documentation}}</noinclude> q8hsnytsrdyll2c28xjmx62bb0qfc97 3 187851 1434003 2026-10-22T11:10:51Z ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ 44987 ಹೊಸ ಬಳಕೆದಾರರ ಸ್ವಾಗತ 1434003 wikitext text/x-wiki {{ಟೆಂಪ್ಲೇಟು:ಸುಸ್ವಾಗತ|name=Siri gowda4}} -- [[ಸದಸ್ಯ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ]] ([[ಸದಸ್ಯರ ಚರ್ಚೆಪುಟ:ಕನ್ನಡ ವಿಕಿ ಸಮುದಾಯ|ಚರ್ಚೆ]]) ೧೬:೪೦, ೨೨ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦೨೬ (IST) d1hp8dyana6ilnlb5jsgfryd6d08yke 0 187852 1434004 2026-10-22T11:31:45Z Cmariejoseph 913 "[[:te:Special:Redirect/revision/3974789|బొర్రా గుహలు]]" ಪುಟವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸುವುದರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು 1434004 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Borra_Cave.jpg|thumb| ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳು]] [[దస్త్రం:Borra_Caves.jpg|thumb| ಗುಹೆಗಳು]] '''ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳು''' ಅಲ್ಲೂರಿ ಸೀತಾರಾಮರಾಜು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಲಿಯಂ ಕಿಂಗ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. 'ಬೊರ್ರಾ' ಎಂದರೆ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಈ ಗುಹೆಗಳು ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯೂಮಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಬೈಕಾರ್ಬನೇಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದಾಗ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ, ಕಲ್ಲು ಕ್ರಮೇಣ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ನೀರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಗುಹೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಚಿಕ್ಕ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಗುಹೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಕಾಲ್ಶಿಯಮ್ ಬೈ ಕಾರ್ಬೋನೆಟ್ (ಸುಣ್ಣಗಲ್ಲು), ಇತರ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲೇ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ದಿಬ್ಬಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಟಾಲಗ್‌ಮೈಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಛಾವಣಿಯಿಂದ ನೇತಾಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ಟಾಲಕ್ಟೈಟ್ಸ್ ಎಂಬುವು ಕೂಡ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸ್ಟಾಲಗ್‌ಮೈಟ್ಸ್, ಸ್ಟಾಲಕ್ಟೈಟ್ಸ್ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವರವರ ಊಹೆಯಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಇವುಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ ಆಂಧ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾನವತಳಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ನಡುಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ ೩೦೦೦೦ ದಿಂದ ೫೦೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲಾಯುಧಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಜನಜೀವನ ಇತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಬೊರ್ರಾಗುಹೆಗಳನ್ನು "ಬೊಡೊ ದೇವ" (ದೊಡ್ಡ ದೇವರು) ಮನೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟಾಲಗ್‌ಮೈಟ್ಸ್, ಸ್ಟಾಲಕ್ಟೈಟ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಶಿವ -ಪಾರ್ವತಿ, ತಾಯಿ-ಮಗು, ಋಷಿ ಗಡ್ಡ, ಮಾನವ ಮೆದುಳು, ಮೊಸಳೆ, ಹುಲಿ-ಹಸು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳು ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯು ಕೊರೆದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬೊರ್ರಾ-೧ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದ್ವಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಒಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ, ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯವರೆಗೆ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮವು ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳ ಹೊರಗೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿ [[ಸಸ್ಯ|ಮರಗಳನ್ನು]] ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತುಂಬಾ ಸುಂದರಗೊಳಿಸಿತು. ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗೆ ಆಧುನಿಕ ದೀಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗುಹೆಗಳೊಳಗಿನ ವಿಚಿತ್ರ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 3 ಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಕು ಕಣಿವೆಯು ಭವ್ಯವಾದ ಗುಹೆಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಕೃತಿ == ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ಅನೇಕ ಅದ್ಭುತಗಳು ಮತ್ತು ಪವಾಡಗಳಿವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳು ಅಂತಹ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಆ ಸ್ಥಳವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಒಂದು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನಿಸರ್ಗ|ಪ್ರಕೃತಿ]] ನೀಡಿದ ಅದ್ಭುತ. ಇದು [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ೯೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಅನಂತಗಿರಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಅರಕು ಕಣಿವೆಯವರೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗವು ಕಣಿವೆಯ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ. ನೀವು ಮೈ ಜುಮ್ಮೆನಿಸುವ ಪರ್ವತ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿ, ದಟ್ಟವಾದ [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳು]] ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಹಸಿರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ನಂತೆ ಹರಡಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೀರಿ. == ಪ್ರಯಾಣ == [[దస్త్రం:Borra_Guhalu_Train_station.jpg|thumb| ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಕೀರ್ಣ]] ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಸ್ ಮತ್ತು [[ರೈಲು]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ನೀವು ವಿಶೇಷ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ನಿಂದ ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಈ ರೈಲು ಸುಮಾರು ೪೦ ಸುರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವೂ ಇವೆ. ಈ ಸುರಂಗಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಕಣಿವೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಹಚ್ಚಹಸಿರಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಬಸ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಸಹ ಒಂದು ಸುಂದರ ಅನುಭವ. == ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗಳು == ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಜಗದೇಕ ವೀರುಡು, ಅತಿಲೋಕಸುಂದರಿ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಜಂಬಲಕಿಡಿಪಂಬ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಕನ್ಹೇರಿ ಗುಹೆಗಳು * ಅರಕು ಕಣಿವೆ * ವಂಜಂಗಿ ಮೋಡಗಳ ಬೆಟ್ಟ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:en:Luray_Caverns|ಲೂರ್ ಗುಹೆಗಳು]] * [https://web.archive.org/web/20080928115840/http://www.vizagwaves.com/visakhapatnam/arakuvalley/index.html ಆರಕು ಗುಹೆಗಳು] e3lzxzy4ypz83sqgz3vv4k6ey621hvh 1434006 1434004 2026-10-22T11:58:25Z Cmariejoseph 913 /* ಪ್ರಯಾಣ */ ಕೊಂಡಿ ಸೇರಿಸಿದೆ 1434006 wikitext text/x-wiki [[దస్త్రం:Borra_Cave.jpg|thumb| ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳು]] [[దస్త్రం:Borra_Caves.jpg|thumb| ಗುಹೆಗಳು]] '''ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳು''' ಅಲ್ಲೂರಿ ಸೀತಾರಾಮರಾಜು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ೧೮೦೭ರಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವಿಲಿಯಂ ಕಿಂಗ್ ಕಂಡುಹಿಡಿದನು. 'ಬೊರ್ರಾ' ಎಂದರೆ ತೆಲುಗಿನಲ್ಲಿ ರಂಧ್ರ. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಈ ಗುಹೆಗಳು ೧ ಮಿಲಿಯನ್ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಹ್ಯೂಮಿಕ್ ಆಮ್ಲವು ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿರುವ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ ಬೈಕಾರ್ಬನೇಟ್‌ನೊಂದಿಗೆ ರಾಸಾಯನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದಾಗ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರೊಂದಿಗೆ, ಕಲ್ಲು ಕ್ರಮೇಣ ಕರಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ನೀರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಗುಹೆಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳ ಮೇಲೆ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರವಹಿಸುವ ಚಿಕ್ಕ ಕಾಲುವೆಯ ಮೂಲಕ ಈ ಗುಹೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ಕಾಲ್ಶಿಯಮ್ ಬೈ ಕಾರ್ಬೋನೆಟ್ (ಸುಣ್ಣಗಲ್ಲು), ಇತರ ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಿಂದ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲೇ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ದಿಬ್ಬಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಟಾಲಗ್‌ಮೈಟ್ಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಛಾವಣಿಯಿಂದ ನೇತಾಡುತ್ತಿರುವ ಸ್ಟಾಲಕ್ಟೈಟ್ಸ್ ಎಂಬುವು ಕೂಡ ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಸ್ಟಾಲಗ್‌ಮೈಟ್ಸ್, ಸ್ಟಾಲಕ್ಟೈಟ್ಸ್ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಆಕೃತಿಗಳನ್ನು ತಳೆಯುತ್ತವೆ. ಅವರವರ ಊಹೆಯಂತೆ ಸ್ಥಳೀಯರು ಇವುಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿದ ಆಂಧ್ರ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಾನವತಳಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರಿಗೆ ನಡುಶಿಲಾಯುಗ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದ ೩೦೦೦೦ ದಿಂದ ೫೦೦೦೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಶಿಲಾಯುಧಗಳು ದೊರೆತಿವೆ. ಈ ಆಧಾರಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಜನಜೀವನ ಇತ್ತೆಂದು ಊಹಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಬೊರ್ರಾಗುಹೆಗಳನ್ನು "ಬೊಡೊ ದೇವ" (ದೊಡ್ಡ ದೇವರು) ಮನೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಟಾಲಗ್‌ಮೈಟ್ಸ್, ಸ್ಟಾಲಕ್ಟೈಟ್ಸ್ ಗಳನ್ನು ಶಿವ -ಪಾರ್ವತಿ, ತಾಯಿ-ಮಗು, ಋಷಿ ಗಡ್ಡ, ಮಾನವ ಮೆದುಳು, ಮೊಸಳೆ, ಹುಲಿ-ಹಸು ಮುಂತಾದ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗುಹೆಗಳು ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯು ಕೊರೆದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಬೊರ್ರಾ-೧ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದ್ವಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಒಳಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಪ್ರಸ್ತುತ, ಗೋಸ್ತನಿ ನದಿಯವರೆಗೆ ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲ. ೧೯೯೦ ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ರಾಜ್ಯ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮವು ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು ಮತ್ತು ಗುಹೆಗಳ ಹೊರಗೆ ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಮಾಡಿ [[ಸಸ್ಯ|ಮರಗಳನ್ನು]] ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು, ಇದು ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ತುಂಬಾ ಸುಂದರಗೊಳಿಸಿತು. ಗುಹೆಗಳ ಒಳಗೆ ಆಧುನಿಕ ದೀಪಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದು, ಗುಹೆಗಳೊಳಗಿನ ವಿಚಿತ್ರ ಆಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ವಿವಿಧ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸಲಾಯಿತು. ಹಿಂದೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಗುಹೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸುಮಾರು 3 ಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಈ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅರಕು ಕಣಿವೆಯು ಭವ್ಯವಾದ ಗುಹೆಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿದೆ. == ಪ್ರಕೃತಿ == ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದ ಅನೇಕ ಅದ್ಭುತಗಳು ಮತ್ತು ಪವಾಡಗಳಿವೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗುಹೆಗಳು ಅಂತಹ ಅದ್ಭುತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿನ ಆ ಸ್ಥಳವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು ಒಂದು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಥಳವಾಗಿದೆ. ಇದು [[ನಿಸರ್ಗ|ಪ್ರಕೃತಿ]] ನೀಡಿದ ಅದ್ಭುತ. ಇದು [[ವಿಶಾಖಪಟ್ನಂ|ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ]] ನಿಂದ ೯೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವ ಘಟ್ಟಗಳ ಅನಂತಗಿರಿ ಮಂಡಲದಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಅರಕು ಕಣಿವೆಯವರೆಗಿನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗವು ಕಣಿವೆಯ ರಸ್ತೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ. ನೀವು ಮೈ ಜುಮ್ಮೆನಿಸುವ ಪರ್ವತ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ, ಪ್ರಕೃತಿ, ದಟ್ಟವಾದ [[ಕಾಡು|ಕಾಡುಗಳು]] ಮತ್ತು ಕೆಳಗೆ ಹಸಿರು ಕಾರ್ಪೆಟ್‌ನಂತೆ ಹರಡಿರುವ ಸುಂದರವಾದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತೀರಿ. == ಪ್ರಯಾಣ == [[ಚಿತ್ರ:Borra_Guhalu_Train_station.jpg|thumb| ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಕೀರ್ಣ]] ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಲು, ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂನಿಂದ ಬಸ್ ಮತ್ತು [[ರೈಲು]] ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ವಾಹನಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಬಹುದು. ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ನಿಂದ ಬೊರ್ರಾ ಗುಹೆಗಳಿಗೆ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಈ ರೈಲು ಸುಮಾರು ೪೦ ಸುರಂಗಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಒಂದು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಉದ್ದವೂ ಇವೆ. ಈ ಸುರಂಗಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸುಂದರವಾದ ಕಣಿವೆಗಳ ಮೂಲಕ, ಹಚ್ಚಹಸಿರಿನ ಪರ್ವತಗಳ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಜಲಪಾತಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಬಸ್ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾರಿಗೆ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವುದು ಸಹ ಒಂದು ಸುಂದರ ಅನುಭವ. == ಚಲನಚಿತ್ರ ಚಿತ್ರೀಕರಣಗಳು == ಇಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳ ಚಿತ್ರೀಕರಣ ನಡೆದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದವು ಜಗದೇಕ ವೀರುಡು, ಅತಿಲೋಕಸುಂದರಿ, ಶಿವ ಮತ್ತು ಜಂಬಲಕಿಡಿಪಂಬ. == ಇವನ್ನೂ ನೋಡಿ == * ಕನ್ಹೇರಿ ಗುಹೆಗಳು * ಅರಕು ಕಣಿವೆ * ವಂಜಂಗಿ ಮೋಡಗಳ ಬೆಟ್ಟ == ಬಾಹ್ಯ ಕೊಂಡಿಗಳು == * [[:en:Luray_Caverns|ಲೂರ್ ಗುಹೆಗಳು]] * [https://web.archive.org/web/20080928115840/http://www.vizagwaves.com/visakhapatnam/arakuvalley/index.html ಆರಕು ಗುಹೆಗಳು] mv5byq4magfiwgabuvk84wfama7d3rg