Википедия
koiwiki
https://koi.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D3%A7%D1%82%D1%87%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Медиа
Служебная
Обсуждение
Участник
Обсуждение участника
Википедия
Баитам Википедия йылiсь
Файл
Обсуждение файла
MediaWiki
Обсуждение MediaWiki
Шаблон
Обсуждение шаблона
Справка
Обсуждение справки
Категория
Обсуждение категории
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Чуваш отир
0
6626
64251
63958
2026-06-20T21:33:18Z
InternetArchiveBot
7210
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
64251
wikitext
text/x-wiki
'''Чуваш отир''' нето '''чувашшез''' ({{кыв+cv|чăвашсем}}) — [[Тюрки отир|тюрки]] вужись отир. Горт муыс — [[Чувашму]].
== Ним ==
== Лыд да олан муэз ==
[[2002]]' вося гижöтöм коста [[Рочму]]ын олöмась 1,7 млн чуваш.
== Этногруппаэз ==
Чуваш отирын янсöтöны куим этногруппа:
* [[Вирьял|вылісь чувашшез]] (''вирья́л'' нето ''тури́'') — Чувашму ойвыв-рытвылын;
* [[Анат енчи|шöрись чувашшез]] (''ана́т енчи́'') — Чувашму ойвыв-асыввылын;
* [[Анатри|улісь чувашшез]] (''анатри́'') — Чувашму лунвылын да сы сайын;
:* [[Хирти|степись чувашшез]] (''хирти́'') — Чувашму лунвыв-асыввылын да ордча муэзын. <ref>[http://www.chuvsu.ru/chuvashia/grupps.htm Этнографические группы чувашей]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20120114171101/http://www.uic.ssu.samara.ru/povolzje/chuvashi_etno_gr.htm Чуваши. Этнотерриториальные группы</ref><ref>[Ягафова Е. А. Чуваши Урало-Поволжья: история и традиционная культура этнотерриториаьных групп. Чебоксары, 2007].</ref>.
== Этногенез ==
== История ==
== Культура ==
== Кыв ==
Чувашшез баитöны [[чуваш кыв]] вылын. Этія кылыс пырö [[тюрки кыввез]] увтырö, сы [[булгар кыв|булгар]] группаö. Сія группаас чунь öтік ловья кыв.
Чуваш кылын куим [[диалект]]: вылісь («о-а»), шöрись, улісь («у-а»).
XIX век шöрын ыджыт морт, чувашшезöс югдöтісь [[Яковлев Иван]] роч азбука под вылын лöсьöтö [[чуваш анбур]].
== Вера ==
Унажык чувашшез — [[буркывья вичку]]ын, но эмöсь чучкöйез да муслиммез.
== Гора ниммез ==
* [[Иакинф (Бичурин)|Иакинф Бичурин]] — буркывья вичкуись [[архимандрит]], ориенталист, роч [[синология]]лö подпуктісь.
* [[Егоров Пётр Егорович|Пётр Егоров]] — роч архитектор<ref name="Egorov">Виталий Золотов [http://www.nev-almanah.spb.ru/2004/6_2005/egorov.shtml Славный сын Отечества. К 275-летию со дня рождения архитектора Петра Егорова] // Невский альманах, № 6 (25) 2005</ref>.
* [[Агаков Леонид Яковлевич|Леонид Агаков]] — чуваш гижись, прозаик, драматург.
* [[Айги Алексей Геннадьевич|Алексей Айги]] — роч композитор, скрипач, 4’33" ансамбль юралісь.
* [[Айги Геннадий Николаевич|Геннадий Айги]] — чуваш поэт.
* [[Рекеев Алексей Васильевич|Алексей Рекеев]] — чувашшезöс югдöтісь вичкуся да йöзколасся уджалісь, поп, миссионер, этнограф, педагог да вуджöтісь.
* [[Иванов Константин Васильевич (поэт)|Константин Иванов]] — чуваш поэт, чуваш литературалöн классик.
* [[Яковлев Иван Яковлевич|Иван Яковлев]] — чувашшезöс югдöтісь [[XIX век]] помын — [[XX век]] пондöтчикö.
* [[Лисина Ева Николаевна|Ева Лисина]] — чуваш челядь понда гижись, вуджöтісь.
* [[Сеспель Мишши|Михаил Сеспель]] — чуваш поэт, революционер.
== Лыддьöтан ==
* Ашмарин Н. И. Словарь чувашского языка. В 17 т. Казань; Чебоксары, 1910, 1928—1950.
* ''[[Ашмарин, Николай Иванович|Ашмарин Н. И.]]'' [https://web.archive.org/web/20120512125929/http://www.cap.ru/cap/foto/ashmarin/ Болгары и чуваши] — Казань: [[1902]].
* ''Ашмарин Н. И.'' Древние болгары. — Казань: [[1903]].
* ''Браславский Л. Ю.'' [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/4153 Православные храмы Чувашии] — Чувашское книжное издательство. Чебоксары, [[1995]]
* ''Димитриев В. Д.'' [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/3410 Мирное присоединение Чувашии к Российскому государству] Чебоксары, [[2001]]
* ''Иванов Л. М.'' [https://web.archive.org/web/20120111173940/http://www.lib.cap.ru/pdf/chuvash.pdf Предыстория чувашского народа]
* ''Иванов В. П., Николаев В. В., Димитриев В. Д.'' [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/1046 Чуваши: этническая история и традиционная культура] Москва, [[2000]]
* ''[[Каховский, Василий Филиппович|Каховский В. Ф.]]'' Происхождение чувашского народа. — [[2003]].
* Николаев В. В., Иванов-Орков Г. Н., Иванов В. П. Чувашский костюм: от древности до современности / Научно-художественное издание. — Москва — Чебоксары — Оренбург, 2002. 400 с. Илл.
* ''Никольский Н. В.'' Краткий курс этнографии чуваш. Чебоксары, [[1928]].
* Никольский Н. В. Собрание сочинений. — В 4 т. — Чебоксары: Чув. кн. изд-во, 2007—2010.
* ''Петров-Тенехпи М. П.'' О происхождении чуваш.
* ''Филиппов Н. К.'' [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/5383/5388 Организация государственной власти в Чувашии] Чебоксары [[1995]]
* ''Изоркин А. В.'' [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/5383/5385 Чувашские военные организации и их роль в национальном самоопределении этноса]
* ''Сенковский А. И.'' [https://web.archive.org/web/20120112020946/http://www.lib.cap.ru/pdf/senk.pdf Чуваши, их происхождение и верования]
* ''Петров И. Г.'' [https://web.archive.org/web/20101120131953/http://bashedu.ru/encikl/ch/chuv.htm Статья «Чуваши» в Энциклопедии Башкортостан]
* '' Николаев В. В.'' Генеалогия чувашского народа. — Чебоксары: Чебоксарская типография № 1, 2004. С. 4.
* Ковалевский А. П. Чуваши и булгары по данным Ахмеда ибн Фадлана // Ученые записки научно-исследовательского института языка, литературы и истории при Совете Министров Чувашской АССР. Вып. IX. — Чебоксары, 1954. 46 с.
* ''Ковалевский А. П.'' Чуваши и булгары по данным Ахмеда ибн-Фадлана. Чебоксары, 1965.
* ''Джидалаев Н. С.'' Далекое-близкое. — Махачкала: Даг. кн. изд-во, 1989. — 80 с.
== Ыстöттэз ==
* [https://web.archive.org/web/20120206003042/http://nasledie.nbchr.ru/ Портал «Культурное наследие Чувашии» Национальной библиотеки Чувашской Республики]
* [http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3659/is_200306/ai_n9288054/?tag=content;col1 HLA genes in the Chuvashian population from European Russia: Admixture of central European and Mediterranean populations — генеалогия чувашей]
* [https://web.archive.org/web/20120101212156/http://history.chuvash.org/ Повествование о чувашах].
* [https://web.archive.org/web/20080516112945/http://www.balkaria.info/library/i/ivanov/chuvashi.htm Этническая история и традиционная культура] [http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page=./86/3743/1046 Иванов В. П., Николаев В. В., Димитриев В. Д.] — на официальном портале
* [http://www.kunstkamera.ru/kunst-catalogue/index.seam?path=62%3A3495499%3A3507897&c=PHOTO&cid=728535 Фотокаталог Музея антропологии и этнографии им. Петра Великого (Кунсткамера) РАН]
* [https://web.archive.org/web/20120330053225/http://www.chuvashkrsk.org/ Официальный сайт национально-культурной автономии чувашей Красноярского края]
== Ыстісяннэз ==
<references/>
[[Категория:Тюрки отир]]
[[Категория:Чувашму]]
78tfnganvk72iwicqvrcua4sw3hpcba
Шаблон:Potd/2026-06-21
10
14898
64249
2026-06-20T12:38:31Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg"-а лист бок
64249
wikitext
text/x-wiki
Fields TR Bazar NH-181 Nilgiris Aug25 A7CR 07388-HDR.jpg
4737u2tguj15sgi2zbv923uevo79nnk
Шаблон:Motd/2026-06-21
10
14899
64250
2026-06-20T12:42:44Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "005 Seals observed in their natural environment at Rauðisandur in Iceland with a drone Video by Giles Laurent.webm"-а лист бок
64250
wikitext
text/x-wiki
005 Seals observed in their natural environment at Rauðisandur in Iceland with a drone Video by Giles Laurent.webm
2u9r0h03ev09rwm8l5a7y0faayjtab9
Шаблон:Potd/2026-06-22
10
14900
64252
2026-06-21T10:29:24Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg"-а лист бок
64252
wikitext
text/x-wiki
Yellow-eyed Babbler in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 09.jpg
8jdo1ulwr0eqbpi5xhf5edsxeq5cwsz
Шаблон:Motd/2026-06-22
10
14901
64253
2026-06-21T10:38:36Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "RebutiaHeliosaCondorensis.webm"-а лист бок
64253
wikitext
text/x-wiki
RebutiaHeliosaCondorensis.webm
g1sz5bquzj8ynggy76mjmj7p5mwck5f
Шаблон:Potd/2026-06-23
10
14902
64254
2026-06-21T10:41:35Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Gazelles of Sunset.jpg"-а лист бок
64254
wikitext
text/x-wiki
Gazelles of Sunset.jpg
pdcs1rakexcwqj2fxx2pany9zwrtaaw
Шаблон:Motd/2026-06-23
10
14903
64255
2026-06-21T10:45:29Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm"-а лист бок
64255
wikitext
text/x-wiki
007 Volcano eruption of Litli-Hrútur in Iceland in 2023 Video by Giles Laurent.webm
4zpjg863npz3zaoqk2h4975juvf4jsf