Википедия
koiwiki
https://koi.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D3%A7%D1%82%D1%87%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Медиа
Служебная
Обсуждение
Участник
Обсуждение участника
Википедия
Баитам Википедия йылiсь
Файл
Обсуждение файла
MediaWiki
Обсуждение MediaWiki
Шаблон
Обсуждение шаблона
Справка
Обсуждение справки
Категория
Обсуждение категории
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Удора район
0
998
64502
60479
2026-09-29T00:49:22Z
InternetArchiveBot
7210
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
64502
wikitext
text/x-wiki
[[Файл:Komi Udorskiy rayon.png|thumb|250px|right|Удора район Коми Республикаын]]
'''Удора район''' ({{кыв+ru|Удорскӧй район}}) – веськӧтлан юкӧт [[Коми Республика|Коми Республикаын]]; республикалӧн 15 районісь ӧтік.
Веськӧтлан шӧрин – [[Кослан (Удора район)|Кослан]] посадын. Кослансянь [[Сыктывкар (вежӧртассэз)|Сыктывкар]]ӧдз 270 км.
Районыс аркмӧтӧм 1929 годӧ.
== География ==
Удора районыс 35,8 сюрс км² ыжда. Куйлӧ Коми Республика рытвылын. Межаасьӧ [[Чилимдін район|Чилимдін]], [[Емва район|Емва]] да [[Емдін район]]нэзкӧт асыввылын, [[Кардор лапӧв]]кӧт ойвылас и рытвылас да [[Вӧлӧгда лапӧв]]кӧт лунвылас.
Мувевдӧрыс – некрут покаттэза, мукӧдлаӧт нач веськыт волькытін, кӧдӧ кырӧтӧны ю оллез. Ойвыв-рытвывсянь районас пырӧ [[Тиман мусюр]]лӧн медвылын чут – [[Чӧдлас из]] (463 м).
Колана шедтассэз: строитчан материаллэз ([[сёй]], [[лыа]], [[мергель]]), соввез, сотчан сланеччез, [[люмень]] да [[кӧрт]] рудаэз.
Климат Удора районас шӧркодя континентвывся, тӧв татӧн ӧддьӧн кузь, а гожумыс дженытӧв. Лым пондӧтчӧ сывны токӧ апрель помын. Лымыс куйлӧ 180–210 лун сьӧрна, пыдынаыс унажыксӧ 60–80 см, мукӧдкоста мартын овлӧ и 100–120 см пыдына. Гожумыс районас шоныткодь, тшӧкыта овлӧны зэррез. Во сьӧрна шӧрӧт шонтӧгыс –0,7 С°, абсолют максимум лоӧ +35 С° , абсолют максимум –53 С°. Тӧввез пӧльтӧны тӧвнас унажыксӧ лунвывсянь, нето лунвыв-асыввывсянь, гожумнас – ойвывсянь.
Медыджыт юэз Удора районын [[Мозын (ю)|Мозын]] да сылӧн медыджыт вож [[Ву (ю)|Ву]]. Энія юэзӧ усьӧны 140 учӧтжык юок. Эм 200 кыным ты.
Вӧрсялӧм мувывторсис 87,5%. Вӧрыс унажыкнас – [[Кӧз|кӧзъя]] да [[Пожум|пожума]]. Быдмӧны татӧн 27 вид быдкодь ягӧд, 50-а быдкодь быдмассэз.
Вӧрын олӧны [[Вӧрмӧс|вӧрмӧссэз]], [[Ош|ошшез]], [[Ур (вежӧртассэз)|уррез]], [[Тулан|туланнэз]], [[Кӧр|кӧррез]], [[Ондатра|ондатраэз]], [[Чожмӧр|чожмӧррез]], [[Вурд|вурддэз]].
Удора районісь юэз тырӧсь быдкодь чериӧн, татӧн уялӧны [[чими]], [[Сиг (чери)|сиг]], [[пелядь]], [[Ком (чери)|ком]], [[мык]], [[сын]], [[ёді]], [[ёкыш]], [[Сирпинь (чери)|сирпинь]].
Вӧр-васӧ районас дорйӧны то кытӧн:
* Ӧтласа заказник «Мозынйыв»
* Ботаника сьӧрті заказник «Югыдъю»
* Ботаника сьӧрті заказник «Йӧртым»
* Ботаника сьӧрті заказник «Павьюга»
* Нюр дорьян квать заказник
* Вӧр-валісь сӧстӧмвынсӧ казьмӧтан «Йӧртымвад ты»
* Пожумаин «[[Кораб яг]]»
== История ==
ХV век мӧд джынын вӧлі лӧсьӧтӧма Удора кытш. Удора муӧ сэк пырлӧмась быдӧс Ву ладор, шӧрӧт да катыт Мозын пӧлӧнісь муэз (Ву уссёӧдз). Юравлӧмась татӧн сотниккез, кӧднӧ оліссез асьныс бӧрйывлӧмась.
1505 годӧ [[Иван III]] колис Удорасӧ пӧрисьжык зоныслӧ, Васьлӧ.
ХVІ век одзза джынын Удора муись торйӧтчис Мозын катытын куйлан Слӧбӧда волось (1554), кӧда сэсся ачыс торйӧтчис кык волось вылӧ: Глотова Слободка (ӧння Слӧбӧда) да погост Косланскӧй (Кослан).
[[Гым Иван]] дырни 1560–1570 воэзӧ Удорасянь Кеврола-Мозын уездӧ вӧлісӧ вуджӧтӧмась опричнинанас Ву кывтытын куйлан муэз: [[Олема волось]] да [[Кеб волось]].
Иван сарлӧн 1582 вося сёртокын Удора бӧра шуӧма асторья веськӧтлан юкӧтӧн. Сотникӧн Удораас вӧлі сувтӧтӧма [[Першин Артей]], сы кипод увтын вӧлісӧ целовальниккез да вӧлӧсись мӧдік вськӧтліссез. Сія жӧ кадсянь роч сар титуллэз коласӧ пондӧны гижны и Удораись ӧксу (Князь Удорскӧй).
XVI век помын – XVII век пондӧтчикӧ кыкнан волосьсӧ, Удора му да Слӧбӧдаӧс, пыртӧмась [[Яренск уезд]]ӧ.
Удора район вӧлі аркмӧтӧм 1929 вося июль 15 лунӧ.
== Отир ==
2002 годӧ Удора районас олӧмась 25,1 сюрс морт (2009 воын – 23,1 сюрс). Ны коласісь кароккезын оліссез 10,2 сюрс морт, грезд-посадын – 14,9 сюрс морт.
Чужанвуж сьӧрті 2002 вося гижӧтӧм сетіс сэтшӧм лыдпассэз: роччез – 45,4%; [[Коми отир|комиэз]] – 40,9%; беларуссэз – 1,3%; украинса – 5,1%.
== Веськӧтлӧм ==
Район вылын юралісьыс [[Ульянов Руслан Николаевич]]. Веськӧтланыслӧн адрес: 169230, Удора район, Кослан посад, Шӧр туй, 114. Факсыс (82135) 3-33-62. Районісь Сӧветын медыджытыс [[Солдатенко Валентина Тимофеевна]].
== Янсалӧм ==
Удора район янсӧтчӧ 15 веськӧтлан юкӧт вылӧ. Татӧн эм куим карму да 12 посадму.
{| border=1
!Посадму /
карму
!Мымда
оланін
!Веськӧтлан
!Факс
!Юралісь
|-
|[[Благоев карму|Благоев к.]]
|5
|169250, Благоев к-к, Дружба туй, 6
|(82135) 221-25
|Панюкова Ольга Михайловна
|-
|[[Буткан посадму|Буткан п.]]
|1
|169251, Буткан посад, 131
|(82135) 355-17
|Сычёва Нина Егоровна
|-
|[[Важгорт посадму|Важгорт п.]]
|5
|169245, Важгорт посад, 11
|(82135) 268-05
|Малахиев Василий Геннадьевич
|-
|[[Вож посадму|Вож п.]]
|2
|169255, Вож п-к, Адм. туйколас, 1
|(82135) 274-30
|Кузнецова Тамара Афанасьевна
|-
|[[Ёвкӧдж посадму|Ёвкӧдж п.]]
|4
|169249, Ёвкӧдж, 153
|(82135) 264-44
|Екимов Степан Федорович
|-
|[[Ёдва посадму|Ёдва п.]]
|1
|169257, Ёдва п-к, Комсомол туй, 1
|(82135) 272-33
|Адамов Абдулмажит Абдулсаламович
|-
|[[Йӧртымдін посадму|Йӧртымдін п.]]
|5
|169268, Йӧртымдін посад, 45/1
|(82135) 257-49
|Евсеева Роза Александровна
|-
|[[Кослан посадму|Кослан п.]]
|3
|169240, Кослан, Н. Трофимова туй, 3
|(82135) 334-71
|Краснояров Олег Ерусланович
|-
|[[Междуреченск карму|Междуреченск к.]]
|2
|169260, Междуреченск, Интерн. туй, 5
|(82135) 235-25
|Махмутдинова Миннинур Гильмутдиновна
|-
|[[Путшкымдін посадму|Путшкымдін п.]]
|6
|169247, Путшкымдін п-к, 132
|(82135) 265-38
|Матев Василий Николаевич
|-
|[[Пыисдін посадму|Пыисдін п.]]
|5
|169263, Пыисдін посад, Шӧр туй, 17
|(82135) 353-10
|Букина Милада Яковлевна
|-
|[[Слӧбӧда посадму|Слӧбӧда п.]]
|8
|169265, Слӧбӧда посад, 16
|(82135) 356-16
|Гордеев Александр Алексеевич
|-
|[[Усгорт карму|Усгорт к.]]
|4
|169270, Усгорт к-к, Дружба туй, 17
|(82135) 516-63
|Самоделкин Леонид Александрович
|-
|[[Тшым посадму|Тшым п.]]
|1
|169253, Тшым п-к, Строитіссез туй, 8
|(82135) 275-18
|Ахунова Ольга Николаевна
|-
|[[Черныб посадму|Черныб п.]]
|4
|169262, Черныб посад, 113
|(82135) 367-60
|Селиванова Тамара Ивановна
|}
== Оланіннэз ==
Удора районын ӧні 55 оланін: куим карок, кыкьямыс посёлок, ӧкмыс посад да 35 грезд.
{| border=1
!Коми ним
!Роч ним
!Статус
!Мымда
морт <ref>[http://komi.gks.ru/express/download.asp?id=3734 Коми Республика статкомитет сайтісь]</ref>
(2007)
!Пошта
индекс <ref>[https://web.archive.org/web/20111205222114/http://ifns.su/11/015/000000.html Вот ӧктіссезлӧн сайтісь]</ref>
!Посадму / карму
|-
|[[Благоев (Удора район)|Благоев]]
|Благоево
|карок
|2523
|169250
|[[Благоев карму]]
|-
|[[Буткан (Удора район)|Буткан]]
|Буткан
|посад
|335
|169251
|[[Буткан посадму]]
|-
|[[Важгорт (Удора район)|Важгорт]]
|Важгорт
|посад
|548
|169245
|[[Важгорт посадму]]
|-
|[[Вачӧртыдін (Удора район)|Вачӧртыдін]]
|Усть- Вачерга
|грезд
|40
|169250
|[[Благоев карму]]
|-
|[[Веньдін (Удора район)|Веньдін]]
|Вендинга
|грезд
|218
|169243
|[[Благоев карму]]
|-
|[[Вож (Удора район)|Вож]]
|Вожский
|посёлок
|2642
|169255
|[[Вож посадму|Вож]]
|-
|[[Вылыс Выльыб (Удора район)|Вылыс Выльыб]]
|Верхний Выльыб
|грезд
|77
|169265
|[[Слӧбӧда посадму]]
|-
|[[Выльвидз (Удора район)|Выльвидз]]
|Выльвидзь
|грезд
|0
|169245
|[[Важгорт посадму]]
|-
|[[Выльгорт (Удора район)|Выльгорт]]
|Выльгорт
|грезд
|50
|169245
|[[Путшкымдін посадму]]
|-
|[[Ді (Удора район)|Ді]]
|Острово
|грезд
|1
|169245
|[[Благоев карму]]
|-
|[[Ёвкӧдж (Удора район)|Ёвкӧдж]]
|Чупрово
|посад
|218
|169249
|[[Ёвкӧдж посадму]]
|-
|[[Ёдва (Удора район)|Ёдва]]
|Ёдва
|посёлок
|2076
|169257
|[[Ёдва посадму]]
|-
|[[Ёлькыб (Удора район)|Ёлькыб]]
|Ёлькыб
|грезд
|4
|169240
|[[Кослан посадму]]
|-
|[[Зӧрзяыб (Удора район)|Зӧрзяыб]]
|Зэрзяыб
|грезд
|10
|169265
|[[Слӧбӧда посадму]]
|-
|[[Йӧвнӧрыс (Удора район)|Йӧвнӧрыс]]
|Устьево
|грезд
|22
|169268
|[[Йӧртымдін посадму]]
|-
|[[Йӧртымдін (Удора район)|Йӧртымдін]]
|Ёртом
|посад
|271
|169268
|[[Йӧртымдін посадму]]
|-
|[[Кирик (Удора район)|Кирик]]
|Кирик
|грезд
|4
|169247
|[[Путшкымдін посадму]]
|-
|[[Копты (Удора район)|Копты]]
|Коптюга
|грезд
|40
|169249
|[[Ёвкӧдж посадму]]
|-
|[[Кослан (Удора район)|Кослан]]
|Кослан
|посад
|2527
|169240
|[[Кослан посадму]]
|-
|[[Кӧдж (Удора район)|Кӧдж]]
|Кривое
|грезд
|123
|169245
|[[Важгорт посадму]]
|-
|[[Кривушев (Удора район)|Кривушев]]
|Кривушево
|грезд
|0
|169265
|[[Слӧбӧда посадму]]
|-
|[[Латьюдін (Удора район)|Латьюдін]]
|Латьюга
|грезд
|58
|169263
|[[Пыисдін посадму]]
|-
|[[Лязюв (Удора район)|Лязюв]]
|Лязюв
|грезд
|9
|169268
|[[Йӧртымдін посадму]]
|-
|[[Макарыб (Удора район)|Макарыб]]
|Макар-Ыб
|грезд
|64
|169270
|[[Слӧбӧда посадму]]
|-
|[[Междуреченск (Удора район)|Междуреченск]]
|Междуреченск
|карок
|1863
|169260
|[[Междуреченск карму]]
|-
|[[Мелей (Удора район)|Мелей]]
|Мелентьево
|грезд
|39
|169262
|[[Черныб посадму]]
|-
|[[Мозындор (Удора район)|Мозындор]]
|Мозындор
|посёлок
|1001
|169256
|[[Вож посадму|Вож]]
|-
|[[Мозынйыв (Удора район)|Мозынйыв]]
|Верхнемезенск
|посёлок
|0
|169240
|[[Усгорт карму]]
|-
|[[Мукты (Удора район)|Мукты]]
|Муфтюга
|грезд
|114
|169248
|[[Ёвкӧдж посадму]]
|-
|[[Мутьдін (Удора район)|Мутьдін]]
|Мучкас
|грезд
|32
|169262
|[[Черныб посадму]]
|-
|[[Паспом (Удора район)|Паспом]]
|Пасма
|грезд
|0
|169245
|[[Важгорт посадму]]
|-
|[[Пони Путшкымдін (Удора район)|Пони Путшкымдін]]
|Малая Пучкома
|грезд
|10
|169247
|[[Путшкымдін посадму]]
|-
|[[Пони Пысса (Удора район)|Пони Пысса]]
|Малая Пысса
|грезд
|88
|169263
|[[Пыисдін посадму]]
|-
|[[Пӧлянін (Удора район)|Пӧлянін]]
|Политово
|грезд
|55
|169263
|[[Пыисдін посадму]]
|-
|[[Путшкымдін (Удора район)|Путшкымдін]]
|Большая Пучкома
|посад
|208
|169247
|[[Путшкымдін посадму]]
|-
|[[Пыисдін (Удора район)|Пыисдін]]
|Большая Пысса
|посад
|377
|169263
|[[Пыисдін посадму]]
|-
|[[Разыб (Удора район)|Разыб]]
|Разгорт
|грезд
|89
|169270
|[[Усгорт карму]]
|-
|[[Сісьтыдін (Удора район)|Сісьтыдін]]
|Патраково
|грезд
|12
|169263
|[[Пыисдін посадму]]
|-
|[[Селӧгвож (Удора район)|Селӧгвож]]
|Селэгвож
|посёлок
|172
|169258
|[[Междуреченск карму]]
|-
|[[Сёльыб (Удора район)|Сёльыб]]
|Сёльыб
|грезд
|312
|169261
|[[Черныб посадму]]
|-
|[[Сёрдла (Удора район)|Сёрдла]]
|Шиляево
|грезд
|20
|169268
|[[Йӧртымдін посадму]]
|-
|[[Слӧбӧда (Удора район)|Слӧбӧда]]
|Глотово
|посад
|391
|169265
|[[Слӧбӧда посадму]]
|-
|[[Слӧбӧдаяг (Удора район)|Слӧбӧдаяг]]
|Кучмозерье
|грезд
|51
|169265
|[[Слӧбӧда посадму]]
|-
|[[Тойма (Удора район)|Тойма]]
|Тойма
|грезд
|0
|169247
|[[Путшкымдін посадму]]
|-
|[[Тшым (Удора район)|Тшым]] *
|Чим
|посёлок
|690
|169253
|[[Тшым посадму]]
|-
|[[Тыйыв (Удора район)|Тыйыв]]
|Верхозерье
|грезд
|0
|169249
|[[Ёвкӧдж посадму]]
|-
|[[Удор Выльыб (Удора район)|Удор Выльыб]]
|Нижний Выльыб
|грезд
|9
|169270
|[[Усгорт карму]]
|-
|[[Усгорт (Удора район)|Усгорт]]
|Усогорск
|карок
|5274
|169270
|[[Усгорт карму]]
|-
|[[Черныб (Удора район)|Черныб]]
|Чернутьево
|посад
|313
|169262
|[[Черныб посадму]]
|-
|[[Шондігорт (Удора район)|Шондігорт]] *
|Солнечный
|посёлок
|343
|169243
|[[Благоев карму]]
|-
|[[Ыб (Удора район)|Ыб]]
|Ыб
|грезд
|17
|169268
|[[Йӧртымдін посадму]]
|-
|[[Ыджыд Ді (Удора район)|Ыджыд Ді]]
|Большое Острово
|грезд
|11
|169240
|[[Путшкымдін посадму]]
|-
|[[Ыджыд Чирк (Удора район)|Ыджыд Чирк]]
|Большие Чирки
|грезд
|4
|169270
|[[Важгорт посадму]]
|-
|[[Ыджыдъяг (Удора район)|Ыджыдъяг]]
|Ыджыдъяг
|посёлок
|229
|169240
|[[Кослан посадму]]
|-
|[[Яг (Удора район)|Яг]]
|Борово
|грезд
|6
|169265
|[[Слӧбӧда посадму]]
|}
== Экономика ==
Кӧзяйствосӧ Удора районас видзӧны вӧр лэдзӧмӧн да пу керӧтӧмӧн. Пунас ноксьӧны 19 уджаин. Медгыриссез ны коласын – ООО «[[Удоралес]]» да ООО «[[Усвалес]]». ООО «Опора» осьтіс строитчан конструкцияэз лэдзан завод (9 сюрс кубометра год сьӧрна). 2003 воын коми-мадьяр фирма ООО «[[Эрдэрт-Коми]]» лӧсьӧтіс татчӧ вӧрпилитан комплекс.
Сёян лӧсьӧтіссез коласын медыджыт уджаиныс – ООО «Удорахлеб», кӧда лэдзӧ Удораын оліссез понда нянь да мӧдік пӧжассэз.
Йӧв, яй, ви, сыр да рись Удора отир понда сетӧны куим видз-му уджалан кооператив (СПК), МУП «Вашка» да крестьяна-фермеррезлӧн 22 кӧзяйство. Йӧв керӧтӧм понда Усгортӧ осьтӧмась йӧв цех.
Вузасьӧмсӧ районас видзӧны 196 магазин да оптӧн ӧтік вузасянін. Эм кыкьямыс ӧтлсаса вердчанін, вит ыджыткодь вевттьӧм базар. Вузасьӧны быдсӧн 600 морт.
Автотуйез районас 1,8 сюрс км, ныись 1,1 сюрс км (60 %) – чорыт вевттьӧсаӧсь.
== Культура ==
Удора районын оліссез понда петӧ «[[Выль туйӧд]]» нима газета (комиӧн и рочӧн).
Районын уджалӧны 23 клуб, 17 киномыччалан. Лыддьӧтіссез понда осьтӧмӧсь библиотекаэз: ЦБС, челядь да томмез понда шӧрӧт библиотека, ЦБС-лӧн 23 филиал. Эм челядь понда музыкаӧ велӧтан куим школа.
Удора районын ӧтласа велӧтӧм чулалӧ 30 школаын (12 пондӧтчан, 4 шӧрӧт; 14 – гимназияэз), кытӧн велӧтчӧны быдсӧн 3741 нывка да зонка и уджалӧны 472 велӧтісь. Сад-яслиэз районас 23-а (851 чёлядёк, 121 быдтісь). Эм ӧтік челядь керку (49 морт челядь, 16 быдтісь).
1995 годӧ Удора районас осьтӧмась Сыктывкарись 34 лицейлӧ филиал, кытӧн 156 морт велӧтчӧны сэтшӧм уджжезӧ: вурсись, шопер, пусись, сантехник, кӧртпуӧтись, автомеханик, СТО монтажкерись, вузасись.
Районын уджалӧны нёль больнича (142 морт вылӧ), куим амбулатория да 23 пельшӧраин.
Удора районісь гажжез:
* коми небӧг вежалун
* челядь понда фестиваль «Чолӧм».
Удора гажӧтан коллективвез:
* «Ловья ва» (юр. М. Скомороков)
* «Оз тусьяс» (юр. А. Капарник)
* «Удоряночка» (хорӧн сьыліссез, юр. А. Васильева)
* «Этюд» (юр. Т. Лозанова)
* фольклор коллективез Пыисдінісь, Черныбись, Коптыись, Благоевись.
Удора районісь коми гижиссез:
* [[Афанасьев Евгений Степанович]]
* [[Бутырева Галина Васильевна]]
* [[Ванеев Альберт Егорович]]
* [[Васютов Юрий Константинович]]
Удораись композиторрез:
* Н. Доронин
* [[Скомороков Михаил Ефремович]]
Республика пасьта тӧдӧны художник [[Худяков Владимир Михайлович|В.Худяков]]ӧс да киподудж керись И.Костивӧс.
== Районлӧн ошкана граждана ==
* Аврамов Альберт Васильевич
* Аврамова Агния Васильевна
* Аврамова Александра Сергеевна
* Андреева Мария Андреевна
* Барабаш Виктор Николаевич
* Борисенко Евдокия Дмитриевна
* Будрина Вера Николаевна
* Букина Дина Васильевна
* Ванеева Мария Александровна
* [[Васютов Юрий Константинович]]
* Вежливцева Галина Николаевна
* Власова Клавдия Григорьевна
* Елисеев Алексей Иванович
* Ершова Нина Павловна
* Иевлев Николай Степанович
* Иевлева Руфина Леонидовна
* Козырев Иван Васильевич
* Кырнышева Лиина Ивановна
* Лобанова Екатерина Семеновна
* Логинова Анастасия Афанасьевна
* Логинова Лидия Петровна
* Лукина Вера Григорьевна
* Нючев Иван Михайлович
* Павлеков Ростислав Александрович
* Палкина Анастасия Ивановна
* Парнев Леонид Николаевич
* Патракова Капитолина Ивановна
* Пигулина Роза Ивановна
* Политов Геннадий Прокопьевич
* Политов Петр Николаевич
* Политов Эдуард Андреевич
* Потапова Мария Константиновна
* Ульянова Валентина Николаевна
* Устинова Ирина Кирилловна
* Шапина Социалина Михайловна
* Яковлева Мария Григорьевна
== Ыстісяннэз ==
<references/>
== Ӧшмӧссэз ==
* [https://web.archive.org/web/20210126192246/http://udora.info/ Удора районісь веськӧтланлӧн сайт]
* Афанасьев А. П. Топонимия Республики Коми. Сыктывкар: Коми кн. изд-во, 1996 ISBN 5-7555-0554-3
* Жеребцов И. Л. Где ты живёшь: Населённые пункты Республики Коми. — Сыктывкар: 2000.
* Историко-культурный атлас Республики Коми. — М: Дрофа, 1997. ISBN 5-287-00027-8
* Республика Коми. Энциклопедия в 3-х томах. — Сыктывкар: Коми книжное издательство, 1997, 1998, 1999. — Т. I, II, III. ISBN 5-7555-0617-5
{{Республика Коми}}
[[Категория:Коми Республикаись районнэз]]
s8qbio71233k42ec7xm8ipyn3aytg2n
Шаблон:Potd/2026-09-29
10
15103
64500
2026-09-28T20:33:41Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Ceiling Painted Dome Cupola Angels Fighting Demons in Vatican Museums.png"-а лист бок
64500
wikitext
text/x-wiki
Ceiling Painted Dome Cupola Angels Fighting Demons in Vatican Museums.png
tn6ezg7l12fepk6qt00csu9qscnjjmd
Шаблон:Motd/2026-09-29
10
15104
64501
2026-09-28T20:55:09Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Atmospheric convection over New Braunfels.webm"-а лист бок
64501
wikitext
text/x-wiki
Atmospheric convection over New Braunfels.webm
4r1jxf8n5d10zphpq3jutz455652mx0