Википедия
koiwiki
https://koi.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D3%A7%D1%82%D1%87%D0%B0%D0%BD_%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BA
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Медиа
Служебная
Обсуждение
Участник
Обсуждение участника
Википедия
Баитам Википедия йылiсь
Файл
Обсуждение файла
MediaWiki
Обсуждение MediaWiki
Шаблон
Обсуждение шаблона
Справка
Обсуждение справки
Категория
Обсуждение категории
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Чувашму
0
6625
64520
61210
2026-10-05T01:03:40Z
InternetArchiveBot
7210
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
64520
wikitext
text/x-wiki
{{РФВидзантор
|Коми ним = Чуваш Республика
|Ас ним = ''Чӑваш Республики''
|Вужпас = Coat of Arms of Chuvashia.svg
|Вужпас йылiсь =
|Дӧрапас = Flag of Chuvashia.svg
|Дöрапас йылiсь =
|Мусерпас = Map of Russia - Chuvash Republic (2008-03).svg
|Мусерпасыслöн ыжда =
|Регионлöн мусерпас =
|Мусерпаслöн ыжда =
|Гимн = ''Чăваш Ен гимнĕ''
|Аркман кад = 1920' юнь 24' лунö
|Янсалӧм = 21 район
|Веськӧтлан шӧрин = [[Шубашкар]]
|Медыджыт кар =
|Мöдiк ыджыт каррез =
|Кыв =
|Кыввез = [[Чуваш кыв|чуваш]]
|Юралісь = [[Игнатьев Михаил Васильевич]]
|Юралісьлӧн ним = Президент
|Юралiсь2 =
|Юралiсьлöн ним2 =
|Юралiсь3 = Михайловский Михаил Алексеевич
|Юралiсьлöн ним3 = Госсоветын юралісь
<!-- ОТИР -->
|Олiссез лыд сьöртi места = 41
|Тшöкыта сьöртi места =
|Чужанвуж сьӧрті тэчас = [[Чуваш отир|чувашшез]], [[тотара]], [[Роч отир|роччез]]
|Эскан сьöртi тэчас =
<!-- МУ -->
|Мувывтор сьöртi места = 74
|Шöрöт вылына =
|Медучöт вылына =
|Паськыта =
|Кузьта =
<!-- МÖДIК ИНФО -->
|БПЛ сьöртi места = 47
|Морт вывся БПЛ сьöртi места =
|Кад кытш = Мöсква кад (UTC+6)
|Джендöтöм =
|Телефон код = (+7) 835xx
|Пошта индекссэз = 428000–429999
|Интернет-домен =
|Автомобиль код = 21, 121
|Сайт = www.cap.ru
|Commons-ын категория =
|Параметр1 =
|Пасйöттэз =
}}
'''Чува́шму''' нето '''Чöва́шму''' ({{кыв+cv|Чăваш Ен}}, {{кыв+ru1|Чува́шия}}) — [[чуваш отир]]лӧн горт му, {{comment|асъюралан|автономнӧй}} [[республика]], [[Рочму|Роч Федерация]] {{comment|видзантор|субъект}}, пырӧ [[Волгадор федерал кытш]]ӧ.
Канкарыс — [[Шубашкар]]. Шубашкарсянь [[Мӧсква]]öдз 630 км.
== Ним ==
Чувашму шусьö сідз [[чуваш отир]] сьöрті, кöда татöн важысянь олöм и кöда понда татöн вöлі лöсьöтöм автономия.
== Статус ==
Чуваш Республика — [[Роч Федерация]] видзантор.
== География ==
Чувашму куйло [[Асыввыв Европа волькытін]]ын, [[Волга (ю)|Волга]] ю бердын, сы вожжез [[Сура]] да [[Свияга]] коласын. Мувывторыс — 18,3 сюрс км.кв.
Саридз вевдöрсянь медвылынін республикаас — 286,6 метра
Чуваш Республикакöт ордчöн куйлöны: ойвылын [[Мариму]], асыввылын [[Тотарму]], лунвылын [[Симбир лапöв]] да [[Мордва]], рытвылын [[Макарья лапӧв]].
== История ==
== Веськöтлан ==
Чуваш Республикаын 21 веськöтлан [[район]], 9 [[кар]], 8 [[карок]], 1700 гöрöр учöт оланін.
=== Канкар ===
Республикалöн канкар — Шубашкар, кытöн олö 500 сюрс морт. 2003' годö сія вермис конкурсын «[[Рочмуын олан понда медбур кар]]».
=== Муниципал районнэз ===
[[Файл:Admin-map-Chuvashia-region.gif|600 px|right|thumb|Чуваш Республика янсалöм]]
{|class="wikitable" style
!№ ||Район || Шöрин
|-
| 1 || [[Уладöр район]] || align=center | [[Улатăр]] кар
|-
| 2 || [[Элек район]] || align=center | [[Элĕк]] посад
|-
| 3 || [[Падöрьел район]] || align=center | [[Патăрьел]] посад
|-
| 4 || [[Вöрнар район]] || align=center | [[Вăрнар]] посёлок
|-
| 5 || [[Ебресь район]] || align=center | [[Йĕпреç]] посёлок
|-
| 6 || [[Канаш район]] || align=center | [[Канаш]] кар
|-
| 7 || [[Кузлавка район]] || align=center | [[Кузлавка]] кар
|-
| 8 || [[Комсомольскöй район]] || align=center | [[Комсомольскöй]] посад
|-
| 9 || [[Красноармейскöй район]] || align=center | [[Красноармейскöй]] посад
|-
| 10 || [[Херле Чутай район]] || align=center | [[Хĕрлĕ Чутай]] посад
|-
| 11 || [[Сендервöрри район]] || align=center | [[Сĕнтĕрвăрри]] кар
|-
| 12 || [[Мургаш район]] || align=center | [[Муркаш]] посад
|-
| 13 || [[Пöрачкав район]] || align=center | [[Пăрачкав]] посад
|-
| 14 || [[Вöрмар район]] || align=center | [[Вăрмар]] карок
|-
| 15 || [[Серпю район]] || align=center | [[Çĕрпӳ]] кар
|-
| 16 || [[Шубашкар район]] || align=center | [[Кӳкеç]] посёлок <ref>{{cite web|url=http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./5002/5131/5135|title=Карта района|publisher=Чебоксарский район Чувашской Республики|accessdate=2011-02-23|archiveurl=http://www.webcitation.org/618xN3eJq|archivedate=2011-08-23}}</ref>
|-
| 17 || [[Шöмöршö район]] || align=center | [[Шăмăршă]] посад
|-
| 18 || [[Семерле район]] || align=center | [[Çĕмĕрле]] кар
|-
| 19 || [[Едерне район]] || align=center | [[Етĕрне]] кар
|-
| 20 || [[Ельчек район]] || align=center | [[Елчĕк]] кар
|-
| 21 || [[Тöвай район]] || align=center | [[Тăвай]] посад
|}
=== Оланіннэз ===
<div align="center">
{| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em"
|-
| bgcolor="#C0C0C0" | '''Оланіннэз, кытöн олöны 5 сюрс мортся унажык'''<br /> 2010 вося гижöтöм сьöрті <ref name="Perep2010">[https://web.archive.org/web/20110707072355/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls Росстат. Информационные материалы о предварительных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года. Численность населения районов и городских населённых пунктов субъектов Российской Федерации]</ref>
|-
|
<table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0">
<tr align="left">
<td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Шубашкар]]</td>
<td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{быдмӧм}}456,6</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Пöрачкав]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2009)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сене Шубашкар]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{быдмӧм}}127,4</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Едерне]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{чинӧм}}9,6</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Канаш]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{быдмӧм}}45,6</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Ибреси]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">9,4 (2008)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Уладöр]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{чинӧм}}38,2</td>
<td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Сендервöрри]]</td>
<td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{чинӧм}}9,1</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Семерле]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{чинӧм}}31,7</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Сене Лапсар]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">7,8 (2008)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Серпю]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{быдмӧм}}13,5</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Вöрмар]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">6,2 (2008)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Кюкесь]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,7 (2008)</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Нурöс]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,8 (2008)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Вöрнар]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,8 (2008)</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Падöрьел]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,7 (2003)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Кузлавка]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{чинӧм}}12,4</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Шöнгöрдам]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">5,1 (2003)</td>
</tr>
</table>
|}
</div>
== Отир ==
Чуваш Республикаын оліссез — 1279 сюрс морт ([[2009]]). Отирлöн тшöкыта — 69,9 морт/км² ([[2009]]), карын оліссез — 57,7 % ([[2009]]).
=== Чужан вуж сьöрті ===
[[2002 во]]ся гижöтöм коста Чуваш Республикаын олöмась 106 этнос, ны коласын чувашшез — кык куимöт торся унажык, [[Роч отир|роччез]] — нёльöт торся унажык:
{|class="wikitable" style
!Чужанвуж||[[1926 год]], <br /> сюрс морт ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_26.php?reg=458 *])||[[1939 во]], <br /> сюрс морт ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=76 *])||[[1959 во]], <br /> сюрс морт ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=89 *])||[[1970 во]], <br /> сюрс морт ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=29 *])||[[1979 во]], <br /> сюрс морт ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=29 *])||[[1989 во]], <br /> сюрс морт ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=29 *])||[[2002 во]], <br /> сюрс морт ([https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 *])
|-
|[[чувашшез]]
| align ="right" | 667,7 (74,7 %)
| align ="right" | 777,2 (72,2 %)
| align ="right" | 770,4 (73,0 %)
| align ="right" | 856,2 (70,0 %)
| align ="right" | 887,7 (68,4 %)
| align ="right" | 906,9 (67,8 %)
| align ="right" | 889,3 (67,7 %)
|-
|[[роччез]]
| align ="right" | 178,9 (20,0 %)
| align ="right" | 241,4 (22,4 %)
| align ="right" | 263,7 (24,0 %)
| align ="right" | 299,2 (24,5 %)
| align ="right" | 338,2 (26,0 %)
| align ="right" | 357,1 (26,7 %)
| align ="right" | 348,5 (26,5 %)
|-
|[[Тотар отир|Тотаррез]]
| align ="right" | 22,6 (2,5 %)
| align ="right" | 29,0 (2,7 %)
| align ="right" | 31,4 (2,9 %)
| align ="right" | 36,2 (3,0 %)
| align ="right" | 37,6 (2,9 %)
| align ="right" | 35,7 (2,7 %)
| align ="right" | 36,4 (2,8 %)
|-
|[[Эрзя отир|Эрзя]] да [[Мокша отир|мокша]]
| align ="right" | 24,0 (2,7 %)
| align ="right" | 22,5 (2,1 %)
| align ="right" | 23,9 (2,2 %)
| align ="right" | 21,0 (1,7 %)
| align ="right" | 20,3 (1,6 %)
| align ="right" | 18,7 (1,4 %)
| align ="right" | 16,0 (1,2 %)
|}
2010 вося гижöтöм коста отирыс вöлі чужанвуж сьöрті янсöтöм то кыдз <ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=48 Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России]</ref>:
{|class="wikitable" style="text-align:center;"
|-
!Чужанвуж
!Кыным морт
!Процент
|-
![[Чуваш отир|Чувашшез]]
|889 268
|67,69 %
|-
![[Роч отир|Роччез]]
|348 543
|26,53 %
|-
![[Тотар отир|Тотаррез]]
|36 401
|2,77 %
|-
![[Эрзя отир|Эрзя]] да [[Мокша отир|мокша]]
|16 383
|1,25 %
|-
![[Украинаись отир|Украинса]]
|6 422
|0,49 %
|-
![[Мари отир|Мариэз]]
|3 600
|0,27 %
|-
![[Беларус отир|Беларуссэз]]
|1 881
|0,14 %
|-
![[Армян отир|Армяна]]
|1 261
|0,14 %
|-
![[Азери отир|Азербайджанса]]
|857
|0,07 %
|-
![[Чиган отир|Чигана]]
|751
|0,06 %
|-
![[Немеч отир|Немеччез]]
|520
|0,05 %
|-
|}
== Кöзяйство да быт ==
== Культура ==
== Лыддьöтан ==
== Ыстöттэз ==
* [https://web.archive.org/web/20110923172022/http://www.cap.ru/ Официальный портал органов власти Чувашской Республики]
* [http://www.constitution.ru/ Конституция Российской Федерации]
* [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./2135/13678/56394 Конституция Чувашской Республики] ([http://gov.cap.ru/home/000/konstituz/konstituz.doc в формате DOC])
* [http://ufo.gov.ru/documents/ufodoc1/ Указ Президента России № 849 «О полномочном представителе Президента Российской Федерации в федеральном округе» от 13 мая 2000]
* [http://maps.google.ru/maps?g=%D0%A7%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D1%8F&hl=ru&ie=UTF8&ll=56.016808,46.933594&spn=2.247707,7.075195&z=7 Карта Чувашии на «Карты Google»]
* [https://web.archive.org/web/20210201201200/http://www.enc.cap.ru/ Краткая чувашская энциклопедия]
* [https://web.archive.org/web/20120118004234/http://www.tppchr.ru/index.php?Mn=2&sMn=2 Торгово-промышленная палата: о Чувашии]
== Ыстісяннэз ==
<references/>
{{Commons|Category:Chuvashia}}
{{РФВшаблоны}}
[[Категория:Чувашму]]
atmxj1otoaaf9ema5qmp9tmg1dosinm
Иёки
0
7168
64519
50403
2026-10-05T00:11:38Z
InternetArchiveBot
7210
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
64519
wikitext
text/x-wiki
[[Файл:Iijoki Finland.jpg|right|250px|thumb|Пос Иёки весьтöт]]
'''Иёки''' — [[Суоми|Финму]] ойвылын ыджыт ю, котöртö [[Похьёйс Похьянма (регион)|Похьёйс Похьянма]]ын. Юыс 370 км кузя.
Иёкилöн öшмöсыс куйлö [[Иярви]] ладорын [[Кусамо (коммуна)|Кусамо]] коммунаын, кысянь сія котöртö посадмуэз [[Тайвалкоски (коммуна)|Тайвалкоски]], [[Пудасъярви (коммуна)|Пудасъярви]] да [[Юли И (коммуна)|Юли И]] пырйöт, сэсся пырö [[И (коммуна)|И]] коммунаö. Иёки усьö [[Перямери]]ö [[И]] посад весьтöт.
Öшмöсыс куйлö 250 метраöн вылынжык ю вомысся.
==Вожжез==
*[[Сивруанъёки]]
*[[Корпиёки]]
*[[Ливоёки]]
*[[Костонъёки]]
==Берся==
[[Калле Пятало]] гижис 26 торья роман "Вужжес Иёки кыркöтшын" (''Juuret Iijoen törmässä''), кытöн мыччалöма татісь олан.
== Лыддьöтан ==
{{Commons|Iijoki}}
* [https://web.archive.org/web/20150219023424/http://www.iijoki.fi/ Iijoen vesillä]
[[Категория:Финмуись юэз]]
lg3i3vs6mnrq22i302noda8k4r5y5l3
Шаблон:Potd/2026-10-05
10
15115
64517
2026-10-04T20:48:23Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "Krummhörn, Greetsiel, Windmühlen -- 2025 -- 9837.jpg"-а лист бок
64517
wikitext
text/x-wiki
Krummhörn, Greetsiel, Windmühlen -- 2025 -- 9837.jpg
8adb5zx33ax7j8llj1fkzpnfl9qotb6
Шаблон:Motd/2026-10-05
10
15116
64518
2026-10-04T20:51:06Z
Frhdkazan
3778
Лӧсьӧтӧма "045 Wildlife photographer in camouflage clothing taking pictures Video by Giles Laurent.webm"-а лист бок
64518
wikitext
text/x-wiki
045 Wildlife photographer in camouflage clothing taking pictures Video by Giles Laurent.webm
9xqu4lpcn9ce3bbfvxj05nn2p0pkqpf