Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 3980 124289 122956 2026-05-29T14:00:42Z 브릴란떼 12060 124289 wikitext text/x-wiki '''Асмакъ''' — закон бла эркинлик берилиб, аманлыкъгъа джолукъдуруу болуб (кёбюсюне ауур [[аманлыкъ]] этгенлеге) джашауну алыу. «Асмакъ» деген сёз аллындан бойнундан асылгъаннга айтылгъанды, алай а бусагъатда аманлыкъгъа джолукъдурулуб джашауун алыннганны къауумуна да айтылады. == Бусагъатдагъы дунияда асмакъ == [[Файл:Capital punishment in the world purple-green.svg|thumb|350px|Бусагъатдагъы дунияда асмакъ.<br />'''Легенда:'''{{легенда|#1b7939|Бютеу аманлыкъла ючюн да къурутулгъанды}}{{легенда|#add4a0|Бек ауур аманлыкъланы тышында (сёз ючюн къазауат заманда) къурутулгъанды}}{{легенда|#c3a4cf|Де-юре барды, алай а арт 10 джылда хайырланмайды}}{{легенда|#742881|Хайырланады}}]]Айныгъан къраллада асмакъны аллы бла узун заманны тинтиу барылады, сюдге тартылгъанлагъа [[апелляция]] берир мадар бериледи. Бир-бирде сюдню хюкюмю бла аны тындырыууну арасында кёб заман озгъаны да болады. Сёз ючюн, [[АБШ]]-де ([[Джорджия]] штат) Джек Олдермен ([[:en:Jack Alderman]]) къатынын ёлтюргени ючюн [[1975 джыл]]ны [[14-чю июнь|14-чю июнунда]] ёлюмге джолукъдуруу оноу алыннганды, ол заманда аннга 34 джыл болгъанды, алай а хюкюм [[2008 джыл]]ны [[16-чы сентябрь|16-чы сентябрында]] тындырылгъанды, ол заманда аннга 57 джыл болгъанды. [[File:Beccaria - Dei delitti e delle pene - 6043967 A.jpg|thumb|[[Cesare Beccaria]], ''Dei delitti e delle pene'']] Асмакъны къуру закон бла келечиленнген адам бардырыргъа боллукъду, алай болмаса асмакъ мурдарлыкъгъа саналады эмда закон бла джасакъды. Бусагъатдагъы къралланы асламысында асмакъ ташатын бардырылады, ол демек — анда джангы закон бла белгиленнген адамла болургъа боладыла (сёз ючюн, Россияны криминал-толтуруу кодексине кёре — [[прокурор]], тюрмени келечиси эмда [[врач]]). Бир-бирде ёлюмге джолукъдуруу, сюдню хюкюмю бла ёмюрлюк тузакъгъа неда узун болджаллы тузакъгъа ауушдурулады. Ёлюмге джолукъдурулгъанла [[кърал]]ны башчысы бла кечилген да этиледи. [[2007 джыл]]ны ортасына 89 [[кърал]] асмакъны къурутхандыла. Дагъыда 10 къралда асмакъ [[къазауат]]ны заманында этилген бек ауур аманлыкъла ючюн барды, 30 къралда де-юре болса да, де-факто джокъду. Алай бла, бусагъатха дунияда 130 къралда асмакъ законда неда практикада джокъду, 68 къралда бу марда барды эмда джюрюйдю. «Халкъла арасы амнистияны» билгилерине кёре, [[2006 джыл]]да эм азы бла 1591 адам 25 къралда асылгъанды, минимум 3861 адам 55 къралда ёлюм хюкюм алгъандыла<ref>https://web.archive.org/web/20030820201105/http://web.amnesty.org/pages/deathpenalty-sentences-eng</ref>. [[1978 джыл]] асмакъ [[Испания]]да къурутулгъанды. [[1981 джыл]] — [[Франция]]да [[1990 джыл]]дан башлаб ёлюмге джолукъдурууну 40 къралда къурутхандыла, аланы ичинде [[Азербайджан]], [[Албания]], [[Ангола]], [[Эрмения]], [[Болгария]], [[Уллу Британия]], [[Маджар]], [[Гонконг]], [[Греция]], [[Гюрджю]], [[Ирландия]], [[Италия]], [[Канада]], [[Кипр]], [[Кот д’Ивуар]], [[Къыргъызстан]]<ref>КъР-ны криминал законланы гуманизациясыны юсюнден [[2007 джыл]]ны 25-чи июнундан №91 законуна кёре</ref>, [[Литва]], [[Маврикий]], [[Мальта]], [[Мексика]], [[Мозамбик]], [[Молдова]], [[Непал]], [[Парагвай]], [[Польша]], [[Румыния]], [[Сербия]], [[Словакия]], [[Словения]], [[Тюркменистан]], [[Украина]], [[Хорватия]], [[Черногория]], [[Чехия]], [[Швейцария]], [[Эстония]], [[КъАР]]<ref>Додонов В. Н. Малиновский А. А. Основные тенденции развития зарубежного уголовного права // Журнал зарубежного законодательства и сравнительного правоведения, 2006, № 1</ref>. «Amnesty International» («Халкъла Арасы Амнистия») организацияны билгилерине кёре, [[2008 джыл]]да эм кёб асмакъ [[Къытай]]да болгъанды (1 718). 2008 джыл Иранда асылгъанланы саны эм азы бла 346, Сауд Арабияда — 102, АБШ-де - 37, Пакистанда — 36, Иракда - 34 болгъанды. Бютеулей 2008 джыл дунияда 25 къралда 2 390 адам асылгъанды<ref>[http://www.welt.de/politik/article3428138/China-ist-das-Land-mit-den-meisten-Hinrichtungen.html China ist das Land mit den meisten Hinrichtungen]{{ref-de}}</ref>. === 2008 джылда асмакъла<ref>[https://web.archive.org/web/20140324050902/http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=12000547 www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=12000547]</ref> === [[Файл:Crushed by elephant.png|400px|thumb|right|Буруннгулада Индияда пиллени аякъ тюблеринде теблетгендиле]][[Файл:Vereshchagin-Blowing from Guns in British India.jpg|200px|thumb|right|Индияда къозгъалыулагъа къошулгъанланы ингилизлиле тобну быргъысыны аллына байлаб, тобдан атыб алай ёлтюргендиле]] {|class="wikitable" |- !Кърал !Адам сан |- !{{Flagicon|the People's Republic of China}} [[Къытай Халкъ Республика]] |1700+<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm]</ref> - 5000<ref>[https://web.archive.org/web/20140324050902/http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&idtema=12000547]</ref> |- !{{Flagicon|Iran}} [[Иран]] |346+ |- !{{Flagicon|Saudi Arabia|}} [[Сауд Арабия]] |102+ |- !{{Flagicon|North Korea}} [[КХДР]] |63+ |- !{{Flagicon|United States}} [[АБШ]] |37 |- !{{Flagicon|Pakistan}} [[Пакистан]] |36+ |- !{{Flagicon|Iraq}} [[Иракъ]] |34+ |- !{{Flagicon|Vietnam}} [[Вьетнам]] |19+ |- !{{Flagicon|Afghanistan}} [[Афганистан]] |17+ |- !{{Flagicon|Japan}} [[Япония]] |15 |- !{{Flagicon|Yemen}} [[Йемен]] |13+ |- !{{Flagicon|Indonesia}} [[Индонезия]] |10 |- !{{Flagicon|Libya}} [[Ливия]] |8+ |- !{{Flagicon|Sudan}} [[Судан]] |5+ |- !{{Flagicon|Bangladesh}} [[Бангладеш]] |5 |- !{{Flagicon|Belarus}} [[Беларусь]] |4 |- !{{Flagicon|Somalia}} [[Сомали]] |3+ |- !{{Flagicon|Egypt}} [[Мисир]] |2+ |- !{{Flagicon|the United Arab Emirates}} [[Бирлешген Араб Эмиратла]] |1+ |- !{{Flagicon|Malaysia}} [[Малайзия]] |1+ |- !{{Flagicon|Mongolia}} [[Монголия]] |1+ |- !{{Flagicon|Singapore}} [[Сингапур]] |1+ |- !{{Flagicon|Syria}} [[Сирия]] |1 |- !{{Flagicon|Bahrain}} [[Бахрейн]] |1 |- !{{Flagicon|Botswana}} [[Ботсвана]] |1 |- !{{Flagicon|Saint Kitts and Nevis}} [[Сент-Китс эм Невис]] |1 |} == Асмакъ «джанлыла» бла «къаршчыла» == Ёлюмге джолукъдуруугъа къаршчы болгъанла, сюдде халатла терсликлери болмагъан адамланы ёлюмлерине келтиреди деген оюмну белгилейдиле. Андан сора къралда асмакъ къурутулса аманлыкъланы саны ёсмегенини кёргюзген статистика бериледи. Ёлтюрюу аманлыкъчыны аманлыгъына джолукъдурмайды, джамагъатны излемин толтурады. Тинтиучюле, бир-бирде, бир-бирине келишмеген оюмланы келтиредиле: # Ёлюмге джолукъдуруу, аманлыкъ этиуню тыйгъан факторду деген оюмгъа келгендиле американ алимле<ref>http://newsru.com/world/19nov2007/zakazn.html</ref>; # Нью Джерсиде къуралгъан энчи кърал комиссия, асмакъ, мурдарлыкъланы санын азайтмайды деген эсебге келгендиле.<ref>https://web.archive.org/web/20100124040046/http://asiapacific.amnesty.org/pages/usa-211207-editorial-rus</ref> == Белгиле == {{белгиле}} {{викигёзен|Capital punishment}} [[Категория:Асмакъ]] e2d6hffaa6h5bxh5z97tdjr18ksub62