Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Цин династия 0 4611 124296 109567 2026-06-06T02:06:45Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 124296 wikitext text/x-wiki {{Тарих кърал |аты = Уллу Цин империя |кеси аты = 大清國 |статус = империя |гимн = |байракъ = Flag of the Qing Dynasty (1889-1912).svg |байракъны юсюнден = [[Цинни байрагъы]] |герб = |гербни юсюнден = |карта = Asien_Bd1.jpg |ачыкълау = Азияны 1890 джылда политика картасы, Цин империя арасындады |p1 = Мин империя |flag_p1 = |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |къуралгъанды = [[1644]] |къурутулуннганды = [[1912]] |s1 =Къытай Республика |flag_s1 =Flag_of_the_Republic_of_China_(1912-1928).svg |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |девиз = |ара шахар = [[Шэньян]] (1636–1644)<br />[[Пекин]] (1644–1912) |шахарла = |тил = [[Манчжур тил]], [[къытай тил]] |валюта = |къошакъ параметр = |параметрни ачыкълау = |джер ёлчем = |халкъ = 383.100.000 адам ([[1820]]) |кърал оноу форма = [[Монархия]] |династия = |башчыланы чынлары1 = |башчы1 = |башчылыкъ этген джыллары1 = |башчыланы чынлары2 = <!--баргъан башчыны чыны (титулу) тюрленсе хайырланады--> |башчы2 = |башчылыкъ этген джыллары2 = |башчыланы чынлары3 = |башчы3 = |башчылыкъ этген джыллары3 = |башчыланы чынлары4 = |башчы4 = |башчылыкъ этген джыллары4 = |башчыланы чынлары5 = |башчы5 = |башчылыкъ этген джыллары5 = |башчыланы чынлары6 = |башчы6 = |башчылыкъ этген джыллары6 = |дин = |къошакъ_параметр1 = |параметрни ачыкълау1 = |Этап1 = |Дата1 = |Джыл1 = |Этап2 = |Дата2 = |Джыл2 = |Этап3 = |Дата3 = |Джыл3 = |Этап4 = |Дата4 = |Джыл4 = |Этап5 = |Дата5 = |Джыл5 = |Этап6 = |Дата6 = |Джыл6 = |къошакъ_параметр2 = |параметни ачыкълау2 = |дери = |д1 = |д2 = |д3 = |д4 = |д5 = |д6 = |д7 = |сора = |п1 = |п2 = |п3 = |п4 = |п5 = |п6 = |п7 = |белги = }} '''Цин династия''' ([[Маньчжур тил|маньчжур.]] [[Файл:daicing gurun.png|12px]] ''дайцин гурун'' {{lang-zh5|清朝|Qīng Cháo|Цин чао}}) — [[Къытай]]ны ахыр [[монархия]]лыкъ [[династия]]сыды. [[1616 джыл]] [[маньчжурлула|маньчжур]] [[Айсин Гёро]] тукъумдан, бусагъатдагъы [[Дунбэй|шимал-кюнчыгъыш Къытайда]] (ол заманлада [[Маньчжурия]]да) къуралгъанды. 30 джылны ичине бу династия бютеу [[Къытай]] бла [[Орта Азия]]ны уллу юлюшюн къолгъа алгъанды. Аллында династия «Кеч Цзинь» (金 — «алтын») атны джюрютгенди, кечирек аты «Циннге» (清 — «кирсиз») ауушдурулгъанды. Оноу Цинни къолунда болгъан заманда Къытайгъа [[Синьцзян]] бла [[Тибет]]да къошуладыла. XVIII-чи ёмюрню башында Цинни правительствосу къралны оноууну джюрютюу системасын джарашдырады, эффектив халгъа келтиреди, ол себебли ол заманда адам санны кёб болуу Къытайда эм мийик дараджада болгъанды. Цин династия къралны джабыкъ тутаргъа кюрешгенди, ахырында бу политика XIX-чу ёмюрде Къытайны [[Апиян къазауатла]]дан сора зор бла дуниягъа ачадыла, кърал джарым колония халгъа келеди. Алай а аны ызындан Кюнбатыш къралла бла иш бирлиги, династияны [[Тайпинлени къозгъалыулары]]ны заманында къурутулуудан къутхарады, къралда аз-аз модернизация башланады, алай бла династия 20-чы джыллагъа дери аумай тургъанды, аны бла бирге, бу династияны Кюнбатышха ачылыуун огъурамагъан къытайлыланы ичинде миллетчи — манчжурлагъа къаршчы тауушла кючлене башлайдыла. [[Синьхай революция]]ны эсебинде [[1911 джыл]] Цин династия тюшюрюледи, аны орнуна [[Къытай Республика]] баямланады. == Литература == * {{cite book | author=Cotterell, Arthur. | title=The Imperial Capitals of China - An Inside View of the Celestial Empire| location=London | publisher=Pimlico | year=2007 | id=ISBN 978-1-84595-009-5 | Pages = 304 pages.}} * Elliot, Mark C. ''The Manchu Way: The Eight Banners and Ethnic Identity in Late Imperial China''. Stanford: Stanford University Press, 2001 * {{cite book | author=Paludan, Ann. | title=Chronicle of the China Emperors| location=London | publisher=Thames & Hudson | year=1998 | id=ISBN 0-500-05090-2 | Pages = 224 pages.}} * Spence, Jonathan. ''The Search for Modern China''. New York: W W Norton & Company, 1990 * Spence, Jonathan. ''God's Chinese Son: The Taiping Heavenly Kingdom of Hong Xiuquan''. New York: W W Norton & Company, 1997 * {{cite book | author=Struve Lynn A. | title=Voices from the Ming-Qing Cataclysm: China in Tigers' Jaws| location=Yale | publisher=Yale University Press | year=1968 | id=ISBN 0-300-07553-7, 9780300075533| Pages = 312 pages.}} * [[Иакинф (Бичурин)|Бичурин Н.Я.]] Статистическое описание Китайской империи. М., 2002. (1-е изд. 1842). * [[Иакинф (Бичурин)|Бичурин Н.Я.]] Китай в гражданском и нравственном состоянии. М., 2002. (1-е изд. 1848). * [[Непомнин, Олег Ефимович|Непомнин]] О.Е. [https://web.archive.org/web/20080303041016/http://www.vostlit.ru/KartNotSerial/kart126.htm История Китая: Эпоха Цин. XVII – начало XX века]. М.: Восточная литература, 2005. ISBN 5-02-018400-4 * Пан Т.А. Маньчжурские письменные памятники по истории и культуре империи Цин XVII-XVIII вв.СПБ., 2006.-228 с. ISBN 5-85803-309-1 == Джибериуле == * [http://drben.net/ChinaReport/Sources/History/Qing/Descendancy_Summary_Qing_Dynasty_1644-1911AD.html Short History & Time-Line of the Qing Dynasty] * [http://www.cosmopolis.ch/english/art/68/qing_art.htm Art of the early Qing dynasty] * [http://sites.google.com/site/monarchyrevival/ Qing Dynasty revival site] * Ebrey, Patricia (1993). Chinese Civilization: A Sourcebook. Simon and Schuster. * [http://www.encyclopedia.com/doc/1P2-8903552.html the long and brutal reign of the Manchu Empress Yehonala] * [https://web.archive.org/web/20110719173803/http://afe.easia.columbia.edu/china/geog/population.htm#2b Chinese Han population decrease during Ming-Qing transition] * [http://users.erols.com/mwhite28/warstat0.htm#Manchu17c Chinese Han murdered when Manchu defeated Ming] * [http://opinion.people.com.cn/GB/8174455.html Opinion Poll on face-slapping incidence] * [https://web.archive.org/web/20081022071820/http://www.hanminzu.com/bbs/dispbbs.asp?boardID=171&ID=234794&page=1 我为什么掌掴阎贼崇年(Why did I slapped Yan '''Thief''' Chongnien)] * [https://web.archive.org/web/20100826044957/http://granitestudio.org/2008/10/08/the-perils-of-studying-the-qing/ The perils of studying the Qing] * [https://web.archive.org/web/20110720133702/http://danwei.org/front_page_of_the_day/proqing_dynasty_scholar_was_sl.php Scholar was slapped in the face] * [http://chinadigitaltimes.net/2008/10/historian-slapped-ethnic-tensions-in-chinas-nationalist-narrative-persist Historian slapped, Ethnic Tensions in China's Nationalist Narrative Persist] * McFarlane, Alan: The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap, Blackwell 2003, ISBN 0-631-18117-2, ISBN 978-0-631-18117-0 * [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/580815/Taiping-Rebellion Taiping Rebellion... ravaged 17 provinces, took an estimated 20,000,000 lives, and irrevocably altered the Qing dynasty (1644–1911/12).] * [https://web.archive.org/web/20071205132017/http://www.wiki.cn/wiki/%E5%98%89%E5%AE%9A%E4%B8%89%E5%B1%A0 (Chinese text) The year 1645, Manchu ruler order all the Han Chinese male to shave front part of the hair “To keep your head you shave the hair, to keep the hair we chop off your head”] * [https://web.archive.org/web/20071203173904/http://www.wiki.cn/wiki/%E6%89%AC%E5%B7%9E%E5%8D%81%E6%97%A5 (Chinese Text) Yangzhou Ten Days of mass murder committed by Manchu soldiers] * Compton's Living Encyclopedia (1995-08). "Chinese Cultural Studies: Concise Political History of China". As posted on Paul Halsall's web site. Retrieved on 2008-10-19 * [http://www-chaos.umd.edu/history/toc.html University of Maryland web site] * [http://www-chaos.umd.edu/history/modern2.html#taiping Taiping Rebellion Before the Manchu army succeeded in crushing the revolt,14 years had passed, over 30 million people were reported killed. ] * [http://www-chaos.umd.edu/history/modern.html#opium |quote=Jesuits--contributed greatly to Chinese knowledge in such fields as cannon casting, calendar making, geography, mathematics, cartography, music, art, and architecture.|] * [http://www-chaos.umd.edu/history/imperial3.html#regain |quote=Han Chinese were prohibited from migrating into the Manchu homeland, and Manchus were forbidden to engage in trade or manual labor. Intermarriage between the two groups was forbidden. In many government positions a system of dual appointments was used--the Chinese appointee was required to do the substantive work and the Manchu to ensure Han loyalty to Qing rule|] * [http://big5.china.com.cn/city/txt/2007-03/08/content_7927803.htm (Chinese text)Manchu dynasty using literary persecution to to shock and frighten any form of Chinese Han opposition] * [http://www.ifla.org/IV/ifla62/62-davd.htm Destruction Of Chinese Books In The Peking Siege Of 1900] {{викигёзен|Qing Dynasty}} [[Категория:Тарих къралла]] 7kurx71dmf2wm4f9ac9jf7827l2rtfo Африкаанс тил 0 5460 124293 118220 2026-06-05T23:53:31Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 124293 wikitext text/x-wiki {{Тил | аты= Африкаанс тил | кеси аты= Afrikaans {{IPA|[afrə'kãːs]}} | къралла= [[КъАР]], [[Намибия]], [[Къыбыла Африка]]ны башха къраллары | официал статус= [[КъАР]] ([[официал тил]]), [[Намибия]] (миллет тил) | сёлешгенле= 6 миллиондан артыкъ (ана тил халда), 15–23 млн. (бютеулей) | рейтинг= | юйюрю= Индоевропа тилле | классификациясы=- Индоевропа тилле <br /> {{0}}- Герман тилле <br /> {{0}}{{0}}- Кюнбатыш герман группа <br /> {{0}}{{0}}{{0}}- Тёбенфранк тюбгруппа | джазыу система=[[латин алфавит]] | iso1= af | iso2= afr | википедия=[http://af.wikipedia.org/wiki/Tuisblad af.wikipedia.org] | слоган=Wikipedia, Die vrye ensiklopedie |Картасы=Afrikaans ETN15 Status.svg}} '''Африка́анс''' ({{langi|af|Afrikaans}}, алгъаракъда '''бур тил''' ат бла да белгили болгъанды) — [[герман тилле|герман]] [[тил]]леден бириди (XX ёмюрню аллына дери [[нидерланд тил]]ни [[диалект]]и болгъанды), [[Къыбыла-Африкан Республика]]ны 11 [[официал тил]]инде бириди, дагъыда [[Намибия]]да да джайылыбды. Андан сора да африкаанс тилде сёлешген къауумла [[Африка|Къыбыла Африканы]] башха къралларында да джашайдыла: [[Ботсвана]]да, [[Лесото]]да, [[Свазиленд]]де, [[Зимбабве]]де, [[Замбия]]да. КъАР-ден африкаансда сёлешген эмигрантланы кёбю [[Уллу Британия]]да, [[Австралия]]да, [[Джангы Зеландия]]да орналгъандыла. == Джибериуле == * [https://web.archive.org/web/20051120182103/http://www.krugosvet.ru/articles/80/1008036/print.htm Африкаансны юсюнден статья] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20070930045627/http://yuar.ru/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=128 Африкаанс тил бла африканерлени юсюнден статья] {{ref-ru}} * [http://www.multitran.ru/c/m.exe?a=ShowTranslations&SP=ON&MatchCase=0&ShowLinks=ON&HL=2&L1=31&L2=2 «Мультитран» африкаанс-орус онлайн сёзлюк] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20190507213455/http://www.afrikaans.us/ Африкаансны он-лайн курсу] {{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20110208140021/http://salanguages.com/afrikaans/index.htm SALnguages.com сайтна африкаансны юсюнден бет] {{ref-en}} * [http://www.ned.univie.ac.at/CMS/Afrikaans/user_lang;5/ Венаны университетини сайтындан африкаансны юсюнден бет] {{ref-nl}} * [http://www.rsg.co.za/ Radio Sonder Grense] — Африкаанс тилде онлайн-трансляциясы бла радио * Африкаанс тилде [[газет]]ле: [https://web.archive.org/web/20130629203852/http://www.beeld.co.za/ Beeld], [https://web.archive.org/web/20130725094240/http://www.dieburger.co.za/ Die Burger], [https://web.archive.org/web/20020603183448/http://volksblad.co.za/ Volksblad] ([[КъАР]]), [http://www.republikein.com.na/ Die Republikein] ([[Намибия]]) == Литература == * Игнатенко, А. К. ''Учебник языка африкаанс'' М., 2000 * Миронов, С. А. ''Язык африкаанс'' М., 1969 * Миронов, С. А. ''Африкаанс'' // ''Языки мира. Германские языки. Кельтские языки'' М., 2000 * Botha, T. J. R. 1991. Inleiding tot die Afrikaanse taalkunde. Pretoria. * Donaldson, Bruce ''A Grammar of Afrikaans''. Berlin, New York, 1993 * Meijers, J. A. 1953. Afrikaans: hoe om dit maklik te leer praat. Leiden: A. W. Sijthoff’s uitgeversmaatchappij NV * Odendal, F. F. (red.) 1965. ''Verklarende handwoordeboek van die Afrikaanse taal''. * Ponelis, F. A. 1979. ''Afrikaanse sintaksis''. Pretoria. * van Schalkwyk, Helena ''Teach Yourself Afrikaans''. London, 1988 * Raidt, Edith H. 1983. ''Einführung in Geschichte und Struktur des Afrikaans''. Darmstadt. * Valkhoff, Marius F. 1971. ''Descriptive bibliography of the linguistics of Afrikaans: A survey of major works and authors'' // Sebeok, T. A., ed. ''Linguistics in Sub-Saharan Africa''. The Hague and Paris: Mouton. Pp.&nbsp;455–500 * de Villiers, M. 1976. ''Afrikaanse klankleer''. Kaapstad. {{stub|тил}} [[Категория:Тилле]] n59uwi5soknfg3p0hc3hcrw5tkwzawp Гуанчжоу 0 6432 124294 123786 2026-06-06T00:12:29Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 124294 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Гуанчжоу|фото=Guangzhou montage.jpg|lat_deg=23|lat_min=07|lon_deg=113|lon_min=15|CoordAddon=type:city(9496800)_region:CN-44|lat_sec=48|lon_sec=36|кърал=Къытай|тенгизден мийиклик=21|сагъат бёлге=[[UTC+8:00]]|Къуралгъанды=бизни эрасына дери 214 джылда|халкъ=18 676 605|саналгъан джыл=2020|басыннганы=2 512,2|агломерация=32 623 413|статус=Провинцияны ара шахары|почта=510000|web=www.gz.gov.cn|телефон=20|майдан=7 434,4}} '''Гуанчжо́у''' ({{lang-zh3|廣州|广州|Guǎngzhōu}}, алгъын '''Кантон''' деб танылгъанды) — [[Къытай|Къытай Халкъ Республиканы]] субпровинциал магъаналы [[шаха]]рыды, [[Гуандун]] провинцияны [[ара шахар]]ыды, бютеу къыбыла [[Къытай]]ны политика, экономика, илму-техника, окъуу, культура эмда {{ангылатыу|улоу|орус. Транспорт}} аралыгъыды. 10 миллионнга джууукъ адам джашагъан Гуанчжоу, Къытайны ючюнчю эм уллу шахарыды, аны озгъанла къуру [[Пекин]] бла [[Шанхай]]ды. Шахарны майданы — 7434,4 км² къургъакъда эмда 744 км² тенгизде. [[БИП]]-и — 411 млрд [[Юань (ачха бирим)|юанды]] неда адам башына — 47 053 юань. == Аты == Алгъа Гуанчжоу, [[Европа]]да '''Канто́н''' ({{lang-en|Canton}}) ат бла белгили болгъанды. «Кантон» — Гуандун провинцияны атыны [[кантон диалект]]де айтылыууду. Ат, [[романизация]]ны алгъыннгы джорукълары бла «Kwang Tung» неда «Kwangtung» деб джазылгъанды эмда кечирек Гуанчжоу шахаргъа берилгенди. Къытай тилде шахарны башха атлары да барды: ''Уянчэн'' («юч текени шахары»), ''Янчэн'' («текелени шахары»), ''Хуачэн'' («гоккаланы шахары»), ''Суйчэн''. == Къарнаш шахарлары == * {{Флаг|Япония}} [[Фукуока (шахар)|Фукуока]], [[Япония]] ([[май]] [[1979]]) * {{Флаг|АБШ}} [[Лос-Анджелес]], [[АБШ]] ([[2 март]], [[1982]]) * {{Флаг|Филиппинле}} [[Манила]], [[Филиппинле]] ([[ноябрь]], [[1982]]) * {{Флаг|Канада}} [[Ванкувер]], [[Канада]] ([[март]], [[1985]]) * {{Флаг|Австралия}} [[Сидней]], [[Австралия]] ([[май]], [[1986]]) * {{Флаг|Италия}} [[Бари]], [[Италия]] ([[ноябрь]], [[1986]]) * {{флаг|Германия}} [[Майндагъы Франкфурт]], [[Германия]] ([[11 апрель]], [[1988]]) * {{Флаг|Франция}} [[Лион]], [[Франция]] ([[ноябрь]], [[1988]]) * {{Флаг|Джангы Зеландия}} [[Окленд (Джангы Зеландия)|Окленд]], [[Джангы Зеландия]] ([[февраль]], [[1989]]) * {{Флаг|Къыбыла Корея}} [[Кванджу]], [[Къыбыла Корея]] ([[октябрь]], [[1996]]) * {{Флаг|Швеция}} [[Линчёпинг]], [[Швеция]] ([[ноябрь]], [[1997]]) * {{Флаг|КъАР}} [[Дурбан]], [[Къыбыла-Африкан Республика]] ([[июль]], [[2000]]) * {{Флаг|Уллу Британия}} [[Бристоль]], [[Уллу Британия]] ([[май]], [[2001]]) * {{Флаг|Россия}} [[Екатеринбург]], [[Россия]] ([[10 июль]], [[2002]]) * {{Флаг|Перу}} [[Арекипа]], [[Перу]] ([[27 октябрь]], [[2004]]) * {{Флаг|Уллу Британия}} [[Бирмингем]], [[Уллу Британия]] ([[декабрь]], [[2006]]) * {{Флаг|БАЭ}} [[Дубай]], [[Бирлешген Араб Эмиратла|БАЭ]] == Джибериуле == * [http://maps.google.com/maps?q=guangzhou&spn=0.145792,0.233854&t=k&hl=en Гуанчжоуну космосдан кёрюнюмю (Google)] * [https://web.archive.org/web/20080120060228/http://www.guangzhou.gov.cn/ Гуанчжоуну администрациясыны сайты]{{ref-zh}} * [http://www.martinmuehlbauer.com/fotos/index.php?cat=17 Фотогалерея]{{ref-de}} {{викигёзен|Guangzhou}} == Белгиле == {{stub}} [[Категория:Шахарла]] [[Категория:Гуанчжоу]] [[Категория:КъХР-ны шахарлары]] 60pd0x9n1sd8tyoghhj8tpylpuw0lxo Руми 0 17463 124295 119505 2026-06-06T01:30:13Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 124295 wikitext text/x-wiki {{Инсан|Аты=Маўлана|фото=مولانا اثر حسین بهزاد (cropped).jpg|фотону юсюнден=Руми, иранлы расим [[Хусейн Бекзад]], 1957|Оригинал аты=محمد ابن محمد ابن حسين ابن أحمد|туугъан датасы=30 сентябрь 1207|туугъан джери=[[Балх]], бусагъатда [[Афгъанистан]], ол сагъатда [[Хорезмчахлыкъ]]|ёлген датасы=17 декабрь 1273|ёлген джери=[[Къония]], бусагъатда [[Тюрк]], ол сагъатда [[Рум солтанлыгъы]]|ёлгенинде джыл саны=66|миллети=Муслиман|джашагъан джери=[[Анатолу]]|баш иши=шыйых|бийчеси=Гевхер къатын, Карра къатын|сабийлери=[[Солтан Уалад]], [[Уллу Ариф Челеби]], [[Амир Алим Челеби]], [[Малике къатын]]|дагъыда=Тарикъаты Маулауия, акъыдасы Матуридилик, мазхабы Ханафилик}} '''Мухаммат ибн Мухаммат ибн Хусейн ибн Ахмат Джалаладдин Руми''' ([[фарси]] '''محمد ابن محمد ابن حسين ابن أحمد جلال‌الدین رومی'''), огъесе джангыз''' Руми''' (фарси '''رومی''') (т. 30 Сентябрь 1207 дж. ё. 17 Декабрь 1273 дж.) — [[Хорезмчахлыкъ]]да туўгъан [[иран]]лы назмучу, [[суфий]], [[Матуридилик|матуриди]] <ref> Ahmad, Imtiaz. "The Place of Rumi in Muslim Thought." Islamic Quarterly 24.3 (1980): 67. </ref>алим, [[Ханафилик|ханафи]] [[факъых|факъых]] <ref> Lewis, Franklin D. (2008). Rumi: Past and Present, East and West: The life, Teaching and poetry of Jalal Al-Din Rumi. Oneworld Publication. p. 9. How is that a Persian boy born almost eight hundred years ago in Khorasan, the northeastern province of greater Iran, in a region that we identify today as in Central Asia, but was considered in those days as part of the greater Persian cultural sphere, wound up in central Anatolia on the receding edge of the Byzantine cultural sphere, in what is now Turkey, some 1,500 miles to the west? </ref> <ref> Schimmel, Annemarie (7 April 1994). The Mystery of Numbers. Oxford University Press. p. 51. These examples are taken from the Persian mystic Rumi's work, not from Chinese, but they express the yang-yin [sic] relationship with perfect lucidity. </ref>. Румини [[назму]]лары [[Фарси]] тилдедиле, амма анда-бында [[Тюрк тил]]де да <ref> Annemarie Schimmel, The Triumphal Sun: A Study of the Works of Jalaloddin Rumi, SUNY Press, 1993, p. 193: "Rumi's mother tongue was Persian, but he had learned during his stay in Konya, enough Turkish and Greek to use it, now and then, in his verse." </ref>джазады, эмда [[араб тил|арабча]] <ref> Lewis, Franklin: "On the question of Rumi's multilingualism (pp. 315–317), we may still say that he spoke and wrote in Persian as a native language, wrote and conversed in Arabic as a learned "foreign" language and could at least get by at the market in Turkish and Greek (although some wildly extravagant claims have been made about his command of Attic Greek, or his native tongue being Turkish) (Lewis 2008:xxi). (Lewis, Rumi: Past and Present, East and West: The Life, Teachings and Poetry of Jalal al-Din Rumi, 2008). Lewis also points out that: "Living among Turks, Rumi also picked up some colloquial Turkish." (Lewis, Rumi: Past and Present, East and West: The Life, Teachings and Poetry of Jalal al-Din Rumi, 2008, p. 315). He also mentions Rumi composed thirteen lines in Greek (Franklin Lewis, Rumi: Past and Present, East and West: The Life, Teachings and Poetry of Jalal al-Din Rumi, One World Publication Limited, 2008, p. 316). On Rumi's son, Sultan Walad, Lewis mentions: "Sultan Walad elsewhere admits that he has little knowledge of Turkish" (Sultan Walad): Lewis, Rumi, "Past and Present, East and West: The Life, Teachings and Poetry of Jalal al-Din Rumi, One World Publication Limited, 2008, p. 239) and "Sultan Valad did not feel confident about his command of Turkish" (Lewis, Rumi: Past and Present, East and West, 2000, p. 240) </ref>, [[Грек тил|урумча]] <ref> Δέδες, Δ. (1993). "Ποιήματα του Μαυλανά Ρουμή" [Poems by Mowlānā Rūmī]. Τα Ιστορικά. 10 (18–19): 3–22. </ref> <ref> Meyer, Gustav (1895). "Die griechischen Verse im Rabâbnâma". Byzantinische Zeitschrift. 4 (3). doi:10.1515/byzs.1895.4.3.401. S2CID 191615267. </ref> <ref> https://archive.today/20120805175317/http://www.tlg.uci.edu/~opoudjis/Play/rumiwalad.html </ref>. [[Маснаўи]] назмуу, [[Къония]]да джазылгъан, фарси тилни эм багъалы назмуландан бирисиче саналады <ref> Gardet, Louis (1977). "Religion and Culture". In Holt, P.M.; Lambton, Ann K.S.; Lewis, Bernard (eds.). The Cambridge History of Islam, Part VIII: Islamic Society and Civilization. Cambridge University Press. p. 586. </ref> <ref> Seyyed, Hossein Nasr (1987). Islamic Art and Spirituality. Suny Press. p. 115. </ref>. Румини фикирлери кърал чеклеринден бла халкъ юлешиўлеринден чыгъадыла – ишлерини [[иранлы]]ла, [[тюрклю]]ле, [[таджик]]ле, [[афгъанлы]]ла,[[курдлула]], [[урумлу|урумлула]], [[Орта Асия]]дан [[муслиман]]ла, эмда [[Хинд]]ни [[муслиман]]лары кючлю сюйедиле. Назмулары [[Фарси адабиятгъа|Фарси]] [[адабият]]гъа эткъыладыла, эмда [[Чагъатай адабият|Чагъатай]], [[Пашту адабият|Пашту]], [[Курд адабият|Курд]], [[Урду адабият|Урду]] бла [[Осман адабият]]гъа да <ref> https://www.hurriyetdailynews.com/rumi-work-translated-into-kurdish-77675 </ref> <ref> https://web.archive.org/web/20170417122146/http://www.daily-sun.com/printversion/details/70741/Nazrul:-The-rebel-and-the-romantic </ref> <ref>https://web.archive.org/web/20240706015539/https://www.daily-sun.com/printversion/details/339651/A-tribute-to-Jalaluddin-Rumi</ref>. Румини [[Уллу Иран]]да окъуйдула, эмда толу [[Фарси]] сёлешген дунияда. <ref> http://www.rferl.org/content/Interview_Many_Americans_Love_RumiBut_They_Prefer_He_Not_Be_Muslim/2122973.html </ref> <ref> https://web.archive.org/web/20100816123932/http://www.atimes.com/atimes/Middle_East/LH14Ak01.html </ref> Назмулары кёб дуния тиллеге тарджумалангъандыла. [[Тюрк]]де Румини "эм белгили назмучу"ча атылгъандыла, <ref> http://www.omifacsimiles.com/brochures/divan.html </ref> эмда [[АБШ]]да "эм иги сатылгъан назмучу" болгъанды. <ref> https://www.bbc.com/culture/story/20140414-americas-best-selling-poet </ref> <ref>https://web.archive.org/web/20161008041531/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,356133,00.html</ref> [[File:Ya hazreti mevlana.jpg | thumb | 220x124px | right]] ==Аты== Туўгъан аты – Мухаммат ибн Мухаммат ибн Хусейн ибн Ахмат <ref> https://archive.org/details/RisalaEFaridunBinAhmadSipahsalarDarAhwalEMaulanaJalaluddinMaulaviFarsi/page/n17/mode/2up?view=theater </ref>. Амма белгилирек аты – Маўлана Джалаладдин Мухаммат Руми (مولانا جلال‌الدین محمّد رومی), фарси сёлешгени: Мōлāнā Джалāл ад-Дӣн Мухаммад Рӯмӣ. Джалаладдин – араб атды, араб тилден "Динни сыйлылыгъы"ча тарджумаланады. Нисбалары – Руми эмда Балхы, Рум эмда [[Балх]] джерледен келеди, [[Рум солтанлыкъ|Румда]] джашагъан ючюн бла Балхда туўгъан ючюн <ref> https://books.google.com/books?id=rKbpCAAAQBAJ&pg=PT350 </ref>. Энтда "Мулла-йе Рум" (Румну молласы) (مولّای روم) ат бла белгилиди. Руми "Маўлана" ат бла белгилиди Иранда эмда [[Тюрк]]де эмда [[Азербайджан]]да. ==Джашаў== === Къысхасы === [[Файл:Shams ud-Din Tabriz 1502-1504 BNF Paris.jpg|мини]] Руми иранлы юйдегинде туўгъанды <ref>https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/badr-al-din-tabrizi-COM_25104?s.num=7&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-3&s.q=rumi+jalal+al+din</ref><ref>Annemarie Schimmel, The Triumphal Sun: A Study of the Works of Jalaloddin Rumi, SUNY Press, 1993, p. 193: "Румини ана тиои Фарси болгъан эди, амма Къонияда болгъан сагъатында..."</ref><ref>Lewis, ''Rumi, "Past and Present, East and West: The Life, Teachings and Poetry of Jalal al-Din Rumi'', One World Publication Limited, 2008, p. 239) and "Sultan Valad did not feel confident about his command of Turkish" (Lewis, ''Rumi: Past and Present, East and West'', 2000, p. 240)</ref><ref>Seyyed Hossein Nasr, ''Islamic Art and Spirituality'', SUNY Press, 1987. p. 115</ref>, Балх шахарда<ref>Lewis: ''Rumi: Past and Present, East and West. The Life Teachings and Poetry of Jalâl al-Din Rumi''. One World Publications, Oxford, 2000, S. 47</ref>, бусагъатлы Афгъанистанда. Маўлананы атасы, Бахауддин Мухаммат Уалад, ол шахарда факъых бла дагъаватчы болгъанды<ref>Annemarie Schimmel, "I Am Wind, You Are Fire," p. 11. She refers to a 1989 article by Fritz Meier:</ref>. Балхда ишлеб бла джашаб тургъанды 1212 джылгъа дери, ол джылда а уа [[Самарканд|Самаркъандгъа]] барды, Румиге а уа 5 джыл болгъанды<ref>Annemarie Schimmel, "I Am Wind, You Are Fire," p. 11. She refers to a 1989 article by Fritz Meier:</ref>. Уллу Балх фарси [[Культура|маданият]]<nowiki/>ны эм уллу марказларындан болгъанды, эмда анда [[суфийлик]] бир-эки ёмюр ючюн бардырыргъанды. Эм кючлю эткъылау Румиге этгенле, атасындан сора, [[Аттар]] бла [[Санай]] деген фарси назмучуладыла. Атасы [[Назмуддин аль Кубраны]] силсиласында эди. <ref>Seyyed, Hossein Nasr (1987). ''Islamic Art and Spirituality''. Suny Press. p. 115.</ref> Джалаладдин джашаўуну кёб юсюн [[Рум солтанлыкъ]]да джашагъанды <ref> Barks, Coleman, Rumi: The Book of Love: Poems of Ecstasy and Longing, HarperCollins, 2005, p. xxv, ISBN 978-0-06-075050-3. </ref> эмда [[Къония]] деген шахарда 1273 джылда ёлдю. Ол шахарда да асыранды, къабыры энди зиярат джерди. Джашы [[Солтан Уалад]] [[Маўлаўи]] [[тарикъат]]ны къурду, энтда ''Тёгерек айланнган дарўишлени тарикъаты ''аты бла белгилисини. ===Сабийлик бла кёчюу=== Румини атасы Баһā уд-Дӣн Ўалад факъых эмда суфий эмда муршид эди, сохталары бла "Солтан аль-Улама"ча (Алимлени солтаны) билген. Руми, Ибадетнамеге къараб, тукъуму бла, [[Эубекир]] халифни туудукъларынданды <ref> https://books.google.com/books?id=FQ9RCwAAQBAJ&q=aflaki+rumi+abu+bakr&pg=PT36 </ref>. Амма бусагъатдагъы алимледен кёб юсю бу чыкъгъангъа разы тюлдюле. Эм толу шеджереси 7 белгили Ханафи факъыхлагъа джетеди <ref> Lewis, Rumi: Past and Present, East and West, Oneworld Publications, 2008 (revised edition), pp. 90–92: "Baha al-Din’s disciples also traced his family lineage to the first caliph, Abu Bakr (Sep 9; Af 7; JNO 457; Dow 213). This probably stems from willful confusion over his paternal great grandmother, who was the daughter of Abu Bakr of Sarakhs, a noted jurist (d. 1090). The most complete genealogy offered for family stretches back only six or seven generations and cannot reach to Abu Bakr, the companion and first caliph of the Prophet, who died two years after the Prophet, in C.E. 634 (FB 5–6 n.3)." </ref> <ref> http://www.iranicaonline.org/articles/baha-al-din-mohammad-walad-b </ref> <ref> (Ritter, H.; Bausani, A. "ḎJalāl al- Dīn Rūmī b. Bahāʾ al-Dīn Sulṭān al-ʿulamāʾ Walad b. Ḥusayn b. Aḥmad Ḵhaṭībī". Encyclopaedia of Islam. Edited by P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online. Excerpt: "known by the sobriquet Mawlānā (Mevlâna), Persian poet and founder of the Mawlawiyya order of dervishes"): "The assertions that his family tree goes back to Abū Bakr, and that his mother was a daughter of the Ḵhwārizmshāh ʿAlāʾ al-Dīn Muḥammad (Aflākī, i, 8–9) do not hold on closer examination (B. Furūzānfarr, Mawlānā Ḏjalāl Dīn, Tehrān 1315, 7; ʿAlīnaḳī Sharīʿatmadārī, Naḳd-i matn-i mathnawī, in Yaghmā, xii (1338), 164; Aḥmad Aflākī, Ariflerin menkibeleri, trans. Tahsin Yazıcı, Ankara 1953, i, Önsöz, 44)."). </ref>. [[Могъол Орта Асиягъа чабыуу|Могъолла Орта Асиягъа кирген сагъатда]], Маўлана юйдегиси бла кюнбатхангъа кечеди. Руми ол сагъатда [[Нишапур]] шахарда [[Аттар]] фарси назмучу бла тюбергенди. Аттар былай кёргёню бла Румини рух гъалийликни таныды. Атасыны кёрюб, Аттар айтды: "Тенъиз, [[Океан|Бахри мухит]]гъа аўушдуруруб барады” <ref> Ahmed, Akbar (2011). Suspended Somewhere Between: A Book of Verse. PM Press. pp. i. ISBN 978-1-60486-485-4. </ref> <ref> El-Fers, Mohamed (2009). Mevlana Celaleddin Rumi. MokumTV. p. 45. ISBN 978-1-4092-9291-3. </ref>. Назмучу джашчыкъгъа кесинги "Асрарнаме"ни берди, Дунияда джанны къыйынлашыўну юсюнден китабны. Бу тюбенюў онсегиз джыл болгъан Румиге кючлю эткъылады, артдаракъ ишлериге учунуў болду. Нишапурдан, юйдеги [[Багъдад|Багъдадгъа]] кетди, шахарны суфийле бле тюбенюў эте<ref>https://www.britannica.com/biography/Rumi</ref>. Багъдадтан [[Хиджаз|Хиджазгъа]] бардыла эмда [[Хадж]] къылдыла. Къараўан [[Дымашкъ|Дымашкъны]], [[Малатия|Малатияны]], [[Эрзинджан]]<nowiki/>ны, [[Сивас|Сивасны]], [[Къайсари]]<nowiki/>ны, эмда [[Нигде]]<nowiki/>ни ётгенди. Джети джыл ючюн Къараманда джашагъан эдиле: Румини къарнашы бла анасы да анда ёлдюле. 1225 джылда, Руми Говхар-къатынны къатынгъа алды, ол некяхдан Солтан Уаладны эмда Аладдин Челебини табдыла, Говхарны ёлгенден сора, Руми энтда некях этдирди эмда Амир Алим Челеби джашны табдыла эмда Малике къатын къызны. 1228 джылда, солтандан чакъырыў болду, аны ючюн Маўлана Къонияда джерлеширди. === Къураў эмда Шамсе Табриз бла тюбеў === Бахауддин медресени башчы болгъанды, аны ёлгенден сора, джашы Мухаммад ибн Мухаммад (Маўлана) болгъанды медресени башчысыча. Бахауддинни сохталарындан бириси, Саид Бурхануддин Мухакъкъикъ Термези Румиге дерслени бериб тургъан эди, [[Шериат]]<nowiki/>да бла [[Тарикъат]]<nowiki/>да юретген эди. Руми [[муфтий]] болду - фатаўаланы чыгъарыб, хутбаланы бериб джашагъан эди. Руми Анатолуда бек белгили болгъанды, сохталаны да джыйды, устаз болгъанды. Бу заманда, Руми Дымашкъгъа джерлеширди, анда тёрт джыл сюелди. Джашаўуну толу тюрленген заманы [[Шамс-и Табриз]] бла тюбеў эди, 1244 джылны 15 ноябринда. Танылгъан рахбардан эмда устаздан, Руми аскетге тюрленгенди. Суфий мистикликде устаз-сохта келишиўге бек эс ийиў барды. Магъарифатгъа джетерге ючюн мизамлыкъ бек керекди. Джомакъда айтынгнган бла къараб, Шамс Джуўукъ Кюнчыгъышда джолоўчукъда айланыб, [[Аллах]] Тааладан сёз нёгер изледи. Аллах ангнга айтды: "Сен а ўа сёз нёгерге не берликсе?". Шамс айтды "Башымы берликме", эмда джуўаб келди: "Сен излеген адам - Къониядан Джалаладдин". 1248 джылны 5 декабринде кечеде Шамсны артдагъы эшикге чакъырдыла. Шамсны андан сора киши да кёрмегенди <ref>https://web.archive.org/web/20160531111831/http://www.semazen.net/eng/show_text_main.php?id=166&menuId=17</ref>. Айдан эсе кёб заман ючюн Руми Шамсны аджалынгъа ийнанмагъанды эмда Дымашкъда аны изледи. 40 кюн сора англады эмда траўр ючюн къара киийимлени кийиб башлады. Диван-и Шамс-и Табризде джазады:<blockquote>Неге излейме? Мен мутлакъа ангнга ушашма. Джаны менден сёлешеди. Кесими изледим! <ref>''The Essential Rumi'' . Коулмена Барксны тарджумалары</ref></blockquote> === Андан сора джашаў эмда аджалы === ==Окъуўлары== ==Уллу ишлери== ==Дини== ==Къалгъан затлары== ==Джибериў== {{catmain}} [[Категория:Суфий шейхле]] [[Категория:Джалаладдин Руми]] 371lw4oy5hygv3efw2u2l8q4er0o635