Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 10 4761 125385 119495 2026-08-05T00:14:50Z DarqaviPalladin 4737 125385 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Африканы ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Африка|Африканы]] [[Ара шахар|ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Africa (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Амстердам]]{{*}} [[Андорра-ла-Велья]]{{*}} [[Анкара]]{{*}} [[Астана]]{{*}} [[Афинле]]{{*}} [[Белград]]{{*}} [[Берлин]]{{*}} [[Берн]]{{*}} [[Братислава]]{{*}} [[Брюссель]]{{*}} [[Будапешт]]{{*}} [[Бухарест]]{{*}} [[Вадуц]]{{*}} [[Валлетта]]{{*}} [[Варшава]]{{*}} [[Вена]]{{*}} [[Вильнюс]]{{*}} [[Дублин]]{{*}} [[Загреб]]{{*}} [[Киев]]{{*}} [[Кишинёв]]{{*}} [[Копенгаген]]{{*}} [[Лиссабон]]{{*}} [[Лондон]]{{*}} [[Любляна]]{{*}} [[Люксембург (шахар)|Люксембург]]{{*}} [[Мадрид]]{{*}} [[Минск]]{{*}} [[Монако]]{{*}} [[Москва]]{{*}} [[Никосия]]{{*}} [[Осло]]{{*}} [[Париж]]{{*}} [[Подгорица]]{{*}} [[Прага]]{{*}} [[Рейкьявик]]{{*}} [[Рига]]{{*}} [[Рим]]{{*}} [[Сан-Марино (шахар)|Сан-Марино]]{{*}} [[Сараево]]{{*}} [[Скопье]]{{*}} [[София]]{{*}} [[Стокгольм]]{{*}} [[Таллин]]{{*}} [[Тирана]]{{*}} [[Хельсинки]] |заголовок2 = Башха территорияланы |список2 = [[Ватикан]]{{*}} [[Гибралтар]]{{*}} [[Дуглас (Мэн айрымкан)|Дуглас]]{{*}} [[Епископи]]{{*}} [[Лонгйир]]{{*}} [[Мариехамн]]{{*}} [[Сент-Питер-Порт]]{{*}} [[Сент-Хелиер]]{{*}} [[Торсхавн]] |заголовок3 = [[Танылмагъан кърал|Танылмагъан <br>неда джарым танылгъан къралланы]] |список3 = [[Приштина]]{{*}}[[Тирасполь]] </div> }}<noinclude>[[Category:Шаблонла:География]][[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла]]</noinclude> qlbubnxqkiq1hrpn1tmmyv16a8b2055 125386 125385 2026-08-05T00:18:22Z DarqaviPalladin 4737 125386 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Европаны ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Европа|Европаны]] [[Ара шахар|ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Europe-Europe (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Амстердам]]{{*}} [[Андорра-ла-Велья]]{{*}} [[Анкара]]{{*}} [[Астана]]{{*}} [[Афинле]]{{*}} [[Белград]]{{*}} [[Берлин]]{{*}} [[Берн]]{{*}} [[Братислава]]{{*}} [[Брюссель]]{{*}} [[Будапешт]]{{*}} [[Бухарест]]{{*}} [[Вадуц]]{{*}} [[Валлетта]]{{*}} [[Варшава]]{{*}} [[Вена]]{{*}} [[Вильнюс]]{{*}} [[Дублин]]{{*}} [[Загреб]]{{*}} [[Киев]]{{*}} [[Кишинёв]]{{*}} [[Копенгаген]]{{*}} [[Лиссабон]]{{*}} [[Лондон]]{{*}} [[Любляна]]{{*}} [[Люксембург (шахар)|Люксембург]]{{*}} [[Мадрид]]{{*}} [[Минск]]{{*}} [[Монако]]{{*}} [[Москва]]{{*}} [[Никосия]]{{*}} [[Осло]]{{*}} [[Париж]]{{*}} [[Подгорица]]{{*}} [[Прага]]{{*}} [[Рейкьявик]]{{*}} [[Рига]]{{*}} [[Рим]]{{*}} [[Сан-Марино (шахар)|Сан-Марино]]{{*}} [[Сараево]]{{*}} [[Скопье]]{{*}} [[София]]{{*}} [[Стокгольм]]{{*}}[[Таллин]]{{*}}[[Тирана]]{{*}}[[Хельсинки]] |заголовок2 = Башха территорияланы |список2 = [[Ватикан]]{{*}}[[Гибралтар]]{{*}}[[Дуглас (Мэн айрымкан)|Дуглас]]{{*}}[[Епископи]]{{*}}[[Лонгйир]]{{*}}[[Мариехамн]]{{*}}[[Сент-Питер-Порт]]{{*}}[[Сент-Хелиер]]{{*}}[[Торсхавн]] |заголовок3 = [[Танылмагъан кърал|Танылмагъан <br>неда джарым танылгъан къралланы]] |список3 = [[Приштина]]{{*}}[[Тирасполь]] </div> }}<noinclude>[[Category:Шаблонла:География]][[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла]]</noinclude> 1plbyx1zc9nras8jf2toe49qne8nn9n 125387 125386 2026-08-05T00:20:43Z DarqaviPalladin 4737 125387 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Европаны ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Европа|Европаны]] [[Ара шахар|ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Europe-Europe (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Амстердам]]{{*}}[[Андорра-ла-Велья]]{{*}}[[Анкара]]{{*}}[[Астана]]{{*}}[[Афинле]]{{*}}[[Белград]]{{*}}[[Берлин]]{{*}}[[Берн]]{{*}}[[Братислава]]{{*}}[[Брюссель]]{{*}}[[Будапешт]]{{*}}[[Бухарест]]{{*}}[[Вадуц]]{{*}}[[Валлетта]]{{*}}[[Варшава]]{{*}}[[Вена]]{{*}}[[Вильнюс]]{{*}}[[Дублин]]{{*}}[[Загреб]]{{*}}[[Киев]]{{*}}[[Кишинёв]]{{*}}[[Копенгаген]]{{*}}[[Лиссабон]]{{*}}[[Лондон]]{{*}}[[Любляна]]{{*}}[[Люксембург (шахар)|Люксембург]]{{*}}[[Мадрид]]{{*}}[[Минск]]{{*}}[[Монако]]{{*}}[[Москва]]{{*}}[[Никосия]]{{*}}[[Осло]]{{*}}[[Париж]]{{*}}[[Подгорица]]{{*}}[[Прага]]{{*}}[[Рейкьявик]]{{*}}[[Рига]]{{*}}[[Рим]]{{*}}[[Сан-Марино (шахар)|Сан-Марино]]{{*}}[[Сараево]]{{*}}[[Скопье]]{{*}}[[София]]{{*}}[[Стокгольм]]{{*}}[[Таллин]]{{*}}[[Тирана]]{{*}}[[Хельсинки]] |заголовок2 = Башха территорияланы |список2 = [[Ватикан]]{{*}}[[Гибралтар]]{{*}}[[Дуглас (Мэн айрымкан)|Дуглас]]{{*}}[[Епископи]]{{*}}[[Лонгйир]]{{*}}[[Мариехамн]]{{*}}[[Сент-Питер-Порт]]{{*}}[[Сент-Хелиер]]{{*}}[[Торсхавн]] |заголовок3 = [[Танылмагъан кърал|Танылмагъан <br>неда джарым танылгъан къралланы]] |список3 = [[Приштина]]{{*}}[[Тирасполь]] </div> }}<noinclude>[[Category:Шаблонла:География]][[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла]]</noinclude> 3vs457r6ty0wxijthxiyktrfuckczq0 0 6086 125402 121179 2026-08-05T11:33:17Z DarqaviPalladin 4737 /* Къарнаш шахарлары */ 125402 wikitext text/x-wiki {{Магъанала}} {{Джерлешим |аты =Милан |ориг. аты ={{lang-it|Milano}} |фото = |фотону ачыкълау = |байракъ =Flag of Milan.svg |герб =CoA_Città_di_Milano.svg |гербини юсюнден статья =Герб |байрагъыны юсюнден статья =Байракъ |тенгизден мийиклик =120 |кърал =Италия |сагъат бёлге =UTC+1, джай — UTC+2 |баш.къошакъ.параметр = |баш.параметрни.ачыкълау = |тюб.къошакъ.параметр = |тюб.параметрни.ачыкълау = |къошакъ.параметр#3 = |параметрни.ачыкълау#3 = |къошакъ.параметр#4 = |параметрни.ачыкълау#4 = |админ.бёлюннгени = |карта = |картаны ёлчеми = |loc-map = |lat_dir=N|lat_deg=45|lat_min=28|lat_sec= |lon_dir=E|lon_deg=9|lon_min=10|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |къралны картасыны ёлчеми = |майдан =183,77 |халкъ =1 310 320<ref>‘City’ population (i.e. that of the ''[[comune]]'' or municipality) from [http://demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html=Monthly demographic balance: January–April 2009], [[Instituto Nazionale di Statistica|ISTAT]].</ref> |саналгъан джыл =2010 |басыннганы =7130,2 |агломерация = |миллет къурам = |дин къурам = |статус = |башчы =Летиция Моратти |web = www.comune.milano.it/ |телефон =02 |почта =20100, 20121-20162 |автомобиль код = |статистика.къошакъ.параметр = |статистика.параметр.ачыкълау = }} '''Мила́н''' ({{lang-it|Milano}}, {{lang-lmo|Milan}}, {{Lang-la|Mediolanum}} — «тюзню арасында») — [[Италия]]ны шимал кесегини баш [[шахар]]ыды, [[Италия]]ны эм уллу региону [[Ломбардия]]ны административ аралыгъыды эмда бютеу къралны финанс-экономика джаны бла [[ара шахар]]ыды. Талай ёмюрню ''Майлянд'' ({{lang-de|Mailand}}) атны джюрютгенди, бусагъатда ол, шахарны [[немец тил|немец]] атыды. Милан Ломбардияны кюнбатыш кесегинде орналыбды. Шахар кеси (бегитилген административ бирим — коммуна) 182 кв. км. майдан алады эмда анда 1,3 млн адам джашайды. Миланны шахар бёлгеси (округу) («Уллу Милан»), коммунаны тышына узакъ джайылады (эм бек — шимал бла кюнчыгъышха), 1 982 кв. км майдан алады эмда 3 707 210 адам халкъы барды ([[2001]] джыл санаугъа кёре); [[1991 джыл]]да халкъы 3 738 685 адам болгъанды. Миланны бусагъатдагъы [[мэр]]и — [[Летиция Моратти]]ди ([[2006 джыл]]дан бери). Шахар, мода фирмала бла, [[виа Монтенаполеоне]]де тюкенле бла эмда Дуомо майдандагъы [[Галерея Виктора Эммануила II|Виктор Эммануилни галереясында]] тюкенле бла белгилиди. Милан — моданы дуниялыкъ ара шахаларындан бириди. == Тарихи == {{джазылмагъан бёлюм}} == Къарнаш шахарлары == * {{Байракъ|Бразилия}} [[Белу-Оризонти]] ({{lang-pt|Belo Horizonte}}), [[Бразилия]] * {{Байракъ|Ингилиз}} [[Бирмингем]] ({{lang-en|Birmingham}}), [[Ингилиз]], с [[1974 год]]а * {{Байракъ|Палестина}} [[Бидилгим]] ({{lang-ar|بيت لحم,}}), [[Филистин кърал|Филистин]], с [[2000 год]]а * {{Байракъ|Сенегал}} [[Дакар]] ({{lang-fr|Dakar}}), [[Сенегал]] * {{Байракъ|Польша}} [[Краков]] ({{lang-pl|Kraków}}), [[Польша]] * {{Байракъ|Франция}} [[Лион]] ({{lang-fr|Lyon}}), [[Франция]] * {{Байракъ|Австралия}} [[Мельбурн]] ({{lang-en|Melbourne}}), [[Австралия]] * {{Байракъ|Канада}} [[Монреаль]] ({{lang-fr|Montréal}}, {{lang-en|Montreal}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Япония}} [[Осака]] ({{lang-jp|大阪市}}), [[Япония]] * {{Байракъ|Бразилия}} [[Сан-Карлу]] ({{lang-pt|São Carlo}}), [[Бразилия]] * {{Байракъ|Россия}} [[Санкт-Петербург]], [[Россия]] ([[1961]]) * {{Байракъ|Бразилия}} [[Сан-Паулу]] ({{lang-pt|São Paulo}}), Бразилия * {{Байракъ|Израиль}} [[Тель-Авив]] ({{lang-he|תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ}}, {{lang-ar|تَلْ أَبِيبْ يَافَا}}), [[Израиль]] * {{Байракъ|Канада}} [[Торонто]] ({{lang-en|Toronto}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Германия}} [[Франкфурт-на-Майне]] ({{lang-de|Frankfurt am Main}}), [[Германия]], с [[1971 год]]а * {{Байракъ|АБШ}} [[Чикаго]] ({{lang-en|Chicago}}), [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] ([[1973]]) * {{Байракъ|Къытай}} [[Шанхай]] ({{lang-zh-ип|上海|Shànghǎi}}), [[Къытай Халкъ Республика|Къытай]] == Джибериуле == * [https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ Муниципал кенгешни официал вебсайты] {{ref-it}} * [http://www.afisha.ru/travel/italy/milan/ Милан Путеводитель по городу от Афиша. Ру] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20100305120443/http://www.etineris.net/ru/hotels-milan.htm Отели Милана, агротуризм в Милан.] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20101123000247/http://www.italynews.ru/encyclopedia_3.html Милан на страницах интернет-газеты] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20200217200114/http://www.inmilan.ru/ Милан — достопримечательности, фото, карта, погода] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20110121061421/http://travels.co.ua/rus/italy/lombardiya/istoriya-milana.html Очерк по истории Милана] {{ref-ru}} {{refs}} {{commons|Milano}} {{stub}} [[Категория:Шахарла]] i6423i95b41v6jcb5yzr7dawad9j64j 125403 125402 2026-08-05T11:34:45Z DarqaviPalladin 4737 /* Къарнаш шахарлары */ 125403 wikitext text/x-wiki {{Магъанала}} {{Джерлешим |аты =Милан |ориг. аты ={{lang-it|Milano}} |фото = |фотону ачыкълау = |байракъ =Flag of Milan.svg |герб =CoA_Città_di_Milano.svg |гербини юсюнден статья =Герб |байрагъыны юсюнден статья =Байракъ |тенгизден мийиклик =120 |кърал =Италия |сагъат бёлге =UTC+1, джай — UTC+2 |баш.къошакъ.параметр = |баш.параметрни.ачыкълау = |тюб.къошакъ.параметр = |тюб.параметрни.ачыкълау = |къошакъ.параметр#3 = |параметрни.ачыкълау#3 = |къошакъ.параметр#4 = |параметрни.ачыкълау#4 = |админ.бёлюннгени = |карта = |картаны ёлчеми = |loc-map = |lat_dir=N|lat_deg=45|lat_min=28|lat_sec= |lon_dir=E|lon_deg=9|lon_min=10|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |къралны картасыны ёлчеми = |майдан =183,77 |халкъ =1 310 320<ref>‘City’ population (i.e. that of the ''[[comune]]'' or municipality) from [http://demo.istat.it/bilmens2009gen/index.html=Monthly demographic balance: January–April 2009], [[Instituto Nazionale di Statistica|ISTAT]].</ref> |саналгъан джыл =2010 |басыннганы =7130,2 |агломерация = |миллет къурам = |дин къурам = |статус = |башчы =Летиция Моратти |web = www.comune.milano.it/ |телефон =02 |почта =20100, 20121-20162 |автомобиль код = |статистика.къошакъ.параметр = |статистика.параметр.ачыкълау = }} '''Мила́н''' ({{lang-it|Milano}}, {{lang-lmo|Milan}}, {{Lang-la|Mediolanum}} — «тюзню арасында») — [[Италия]]ны шимал кесегини баш [[шахар]]ыды, [[Италия]]ны эм уллу региону [[Ломбардия]]ны административ аралыгъыды эмда бютеу къралны финанс-экономика джаны бла [[ара шахар]]ыды. Талай ёмюрню ''Майлянд'' ({{lang-de|Mailand}}) атны джюрютгенди, бусагъатда ол, шахарны [[немец тил|немец]] атыды. Милан Ломбардияны кюнбатыш кесегинде орналыбды. Шахар кеси (бегитилген административ бирим — коммуна) 182 кв. км. майдан алады эмда анда 1,3 млн адам джашайды. Миланны шахар бёлгеси (округу) («Уллу Милан»), коммунаны тышына узакъ джайылады (эм бек — шимал бла кюнчыгъышха), 1 982 кв. км майдан алады эмда 3 707 210 адам халкъы барды ([[2001]] джыл санаугъа кёре); [[1991 джыл]]да халкъы 3 738 685 адам болгъанды. Миланны бусагъатдагъы [[мэр]]и — [[Летиция Моратти]]ди ([[2006 джыл]]дан бери). Шахар, мода фирмала бла, [[виа Монтенаполеоне]]де тюкенле бла эмда Дуомо майдандагъы [[Галерея Виктора Эммануила II|Виктор Эммануилни галереясында]] тюкенле бла белгилиди. Милан — моданы дуниялыкъ ара шахаларындан бириди. == Тарихи == {{джазылмагъан бёлюм}} == Къарнаш шахарлары == * {{Байракъ|Бразилия}} [[Белу-Оризонти]] ({{lang-pt|Belo Horizonte}}), [[Бразилия]] * {{Байракъ|Ингилиз}} [[Бирмингем]] ({{lang-en|Birmingham}}), [[Ингилиз]], [[1974 год|1974 джылдан]]а * {{Байракъ|Палестина}} [[Бидилгим]] ({{lang-ar|بيت لحم,}}), [[Филистин кърал|Филистин]], [[2000 год|2000 джылдан]]а * {{Байракъ|Сенегал}} [[Дакар]] ({{lang-fr|Dakar}}), [[Сенегал]] * {{Байракъ|Польша}} [[Краков]] ({{lang-pl|Kraków}}), [[Польша]] * {{Байракъ|Франция}} [[Лион]] ({{lang-fr|Lyon}}), [[Франция]] * {{Байракъ|Австралия}} [[Мельбурн]] ({{lang-en|Melbourne}}), [[Австралия]] * {{Байракъ|Канада}} [[Монреаль]] ({{lang-fr|Montréal}}, {{lang-en|Montreal}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Япония}} [[Осака]] ({{lang-jp|大阪市}}), [[Япония]] * {{Байракъ|Бразилия}} [[Сан-Карлу]] ({{lang-pt|São Carlo}}), [[Бразилия]] * {{Байракъ|Россия}} [[Санкт-Петербург]], [[Россия]] ([[1961]]) * {{Байракъ|Бразилия}} [[Сан-Паулу]] ({{lang-pt|São Paulo}}), Бразилия * {{Байракъ|Израиль}} [[Тель-Авив]] ({{lang-he|תֵּל־אָבִיב-יָפוֹ}}, {{lang-ar|تَلْ أَبِيبْ يَافَا}}), [[Израиль]] * {{Байракъ|Канада}} [[Торонто]] ({{lang-en|Toronto}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Германия}} [[Франкфурт-на-Майне]] ({{lang-de|Frankfurt am Main}}), [[Германия]], [[1971 год|1971 джылдан]]а * {{Байракъ|АБШ}} [[Чикаго]] ({{lang-en|Chicago}}), [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] ([[1973]]) * {{Байракъ|Къытай}} [[Шанхай]] ({{lang-zh-ип|上海|Shànghǎi}}), [[Къытай Халкъ Республика|Къытай]] == Джибериуле == * [https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ Муниципал кенгешни официал вебсайты] {{ref-it}} * [http://www.afisha.ru/travel/italy/milan/ Милан Путеводитель по городу от Афиша. Ру] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20100305120443/http://www.etineris.net/ru/hotels-milan.htm Отели Милана, агротуризм в Милан.] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20101123000247/http://www.italynews.ru/encyclopedia_3.html Милан на страницах интернет-газеты] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20200217200114/http://www.inmilan.ru/ Милан — достопримечательности, фото, карта, погода] {{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20110121061421/http://travels.co.ua/rus/italy/lombardiya/istoriya-milana.html Очерк по истории Милана] {{ref-ru}} {{refs}} {{commons|Milano}} {{stub}} [[Категория:Шахарла]] qpxj411byt44ztkg2dcfd0j6kdrx3w8 0 6225 125388 125143 2026-08-05T10:58:29Z DarqaviPalladin 4737 125388 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим |аты =Амстердам |ориг. аты ={{lang-nl|Amsterdam}} |фото = |фотону ачыкълау = |байракъ =Flag of Amsterdam.svg |герб =Wapen Amsterdam.svg |гербини юсюнден статья = |байрагъыны юсюнден статья = |координатла = |тенгизден мийиклик =2<ref name="elevation">{{cite web |url=http://www.ahn.nl/ |title=Actueel Hoogtestand Nederland |language=Dutch |accessdate=2008-05-18 }}</ref> |кърал =Нидерландла |регион =Шимал Голландия |сагъат бёлге =UTC+1, UTC+2 джай |баш.къошакъ.параметр =Биринчи сагъынылгъаны |баш.параметрни.ачыкълау =[[1275 джыл]] |тюб.къошакъ.параметр = |тюб.параметрни.ачыкълау = |къошакъ.параметр#3 =Региону |параметрни.ачыкълау#3 =Шимал Голландия |къошакъ.параметр#4 = |параметрни.ачыкълау#4 = |админ.бёлюннгени = |карта = |картаны ёлчеми = |lat_deg= 52|lat_min= 23|lat_sec= |lon_deg= 4|lon_min= 54|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |майдан =219,07<ref>{{cite web |title=Kerncijfers voor Amsterdam en de stadsdelen |work=[http://www.os.amsterdam.nl/ www.os.amsterdam.nl] |publisher=Research and Statistics Service, [[Government of Amsterdam|City of Amsterdam]] |date=2006-01-01 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/4670/ |accessdate=2007-04-04 }}</ref><ref name="rca">{{cite web |title=Area, population density, dwelling density and average dwelling occupation |work=[http://www.os.amsterdam.nl/ www.os.amsterdam.nl] |publisher=Research and Statistics Service, [[Government of Amsterdam|City of Amsterdam]] |date=2006-01-01 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/6326/ |accessdate=2007-04-04 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/10216/ |accessdate=2008-08-13}}</ref> |халкъ =767 849<ref name="CBS">{{cite web |url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/table.asp?PA=70072eng&D1=0,3-5,35-39,48,55-58&D2=39,66,88,126,309&D3=(l-11)-l&DM=SLEN&LA=en&TT=2 |title=Gemiddelde bevolking per regio naar leeftijd en geslacht |publisher=Statistics Netherlands |language=Dutch |accessdate=2007-07-09}}</ref><ref name="randstad">{{cite web |title= Population |work= Themes |publisher= City of Amsterdam |month=October | year=2008 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/2008_mutatiestatistiek_stand.xls |format= in Dutch |accessdate=2009-03-08 }}</ref><ref name="CBSpopulation">{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/Table.asp?PA=70233ned&D1=0-2,18-20&D2=39,66,88,126,312&D3=0&D4=(l-11)-l&DM=SLNL&LA=nl |title=Gemiddelde bevolking per regio naar leeftijd en geslacht|accessdate=2007-10-04|publisher=[[Statistics Netherlands]]}}</ref> |агломерация =2 158 372 |саналгъан джыл =2010 |басыннганы =3 506 |миллет къурам = |дин къурам = |статус = |башчы =Эберхард ван дер Лан |web =www.amsterdam.nl/ |телефон =+31 020 |почта =10xx |автомобиль код = |статистика.къошакъ.параметр = |статистика.параметр.ачыкълау = }} '''Амстерда́м''' ({{lang-nl|Amsterdam}}) — [[Нидерландла]]ны [[ара шахар]]ы эмда эм уллу [[шахар]]ыды. [[Шимал Голландия]] провинцияда, къралны кюнбатышында, Амстел суу бла Эй сууну аякъларында орналгъанды. Амстердам, [[Шимал тенгиз]]ге канал бла байланыбды. [[2010 джыл]]ны октябрына Амстердам муниципалитетде джашагъан адамланы саны 767 849 болгъанды. Тийреси бла бирге (шахар округ) шахарда — 2,2 млн адам джашайды. Амстердам, [[Европа]]да 6-чы болгъан [[Рандстад]] агломерациягъа киреди. Шахарны аты эки сёзден къуралгъанды: ''Амстел'' бла ''дам''. Амстел, къатында саркъгъан сууну атыды, ''дам'' а уа «дамба» сёздю. XII ёмюрде бу, гитче чабакъчы элчик болгъанды, алай а Нидерландланы Алтын ёмюрлерини заманында, Амстердам дунияны эм магъаналы портларыны бири эмда уллу сатыу-алыу аралыкъ болгъанды. Шахар, тюрлю-тюрлю культураланы джыйылгъан джериди — [[2009 джыл]]ны апрелине шахарда 177 миллетни келечиси джашагъанды. Амстердам, аны тышында Нидерландланы финанс эмда культура аралыгъыды. Былайда эм мазаллы 500 дуния компаниядан 7-ни офиси барды, сёз ючюн, Филипс бла ING. Аны тышында шахарны арасында дунияда эм эски фонд биржа барды. Кёб тюрлю белгили джер, сёз ючюн, [[Кърал музей (Амстердам)|Рейксмюзеум]], [[Винсент Ван Гогну Музеи]], [[Амстелде Эрмитаж]], [[къызыл фонарланы орамы]] джыл сайын шахаргъа 4 миллиондан аслам туристни келиуюне себеб болады. == Физика-география суратлауу == === География туруму === [[Файл:Amsterdam Photo 2020 Copernicus Sentinel-2.jpg|thumb|300px|Амстердамны космосдан кёрюнюмю]] Амстердам Нидерландланы шимал-кюнбатышында [[Шимал Голландия]] провинциясында, [[Амстел]] сууну аягъында, [[Эйсселмер]] богъазны джагъасында орналгъанды. Амстел суу, шахарны арасы бла агъа, шахарда каналла бла илипинлени шебекесин къурайды, аны тышында шахар айры канал бла [[Шимал тенгиз]]ге байланнганды, сейири уа — шахар тенгиз дараджадан 2 метрге алашады. Амстердамгъа хоншулукъда [[Утрехт (провинция)|Утрехт]] бла [[Флеволанд]] провинцияла бардыла. Амстердам, мийик урбанизациясы болгъан шахарды: бютеулей майданы 219,4 квадрат километрди, адам басыннганы уа бир квадрат километрге 3 506 адамды. Паркла бла табигъат заповедникле территориясыны 12 % аладыла. Амстердамны кючлю [[урбанизация]]сы шахарны табигъат ландшафты бла рельефин джокъ этгендиле. === Климаты === Амстердам, орта климатны зонасындады, былайда тенгизни эткиси бек уллуду. Шахарда кёбюсюне шимал-кюнбатыш джелле урадыла. Къышхы кёзюуде температура 0 °C-дан энишге аз тюшеди. Бузлауукъла, [[Скандинавия]] бла [[Кюнчыгъыш Европа]]дан келген сууукъ хауа массала келселе боладыла. Джай джылыды, алай а иссилик болмайды. Джауумланы ортаджыллыкъ суммасы 760 мм, аланы асламысы октябрдан мартха дери тюшеди. == Тарихи == [[Файл:Amsterdam in 1538 - bMA.jpg|thumb|300px|Амстердамны картасы ([[1538]])]] Шахарны юсюнден биринчи сагъыныу [[1275 джыл]]ны 27-чи октябрында болгъанды. Амтсердам къуралгъаны ючюн, районну суу къобуудан джакълагъан дамбагъа ыспас этерге керекди. Шахарны къуралыуу, аны атында бегигенди (Амстелдеги дамба). [[XV ёмюр]]ге Амстердам, Нидерландланы эм уллу сатыу-алыу шахары богъанды. [[Сексан джыллыкъ къазауат]]да Амстердамны эм уллу конкуренти болгъан [[Антверпен]] шахарны испанлыла кючлейдиле ([[1585]]), ол заманда кёб анверпенчи саудюгерле, санагъатчыла эмда чууутлула испан [[инквизиция]]дан къутулур ючюн Амстердамгъа къачыб келиб джерлешедиле. XIV эм XV ёмюрледе шахар, сатыу-алыу аралыкъ болады. [[XVI ёмюр]]де чууут саудюгерле, Анверпенден налмазланы огранкасыны техникасын келтиредиле. == Байрагъы бла герби == [[Файл:Wapen van Amsterdam bewerkt.PNG|thumb|300px|Амстердамны герби]] [[:ru:Андреевский крест|Сыйлы Андрейни юч къачы]], шахарны юч махтауун белгилейди: ётгюрлюк, къатылыкъ эмда джазыкъсынмакълыкъ. Аны тышында халкъ ичинде юч къачны, шахарны аллында тургъан юч къоркъуу бла байлайдыла: суу, от эм ауруула. Амстердамны герби, Сыйлы Андрейни юч къачындан къуралады. Аны юсюне гербде Австрия Императорияны таджы да барды. [[1489 джыл]] [[I Максимилиан (Сыйлы Рим империяны императору)|I Максимилиан]], борчха ачха бергени ючюн кесини гербине король таджны суратын салыргъа эркинликни Амстердамгъа саугъа этгенди, [[1508 джыл]]да I Максимилианны император болуб коронациясындан сора ол тадж, император таджха ауушдурулгъанды. Асланла гербге [[XVI ёмюр]]де Нидерландла, [[республика]] болгъан заманларында салыннгандыла. Шахарны девизи «''Heldhaftig'', ''Vastberaden'', ''Barmhartig''» («Ётгюр, Таукел, Джазыкъсыныучу») [[1947 джыл]]да II Вильгельмина саугъа этгенди, ол [[Экинчи дуния къазауат]]да кёргюзюлген джититлигин белгилегенди. == Экономикасы == === Финансла === [[Файл:ZuidasAmsterdamtheNetherlands.jpg|thumb|300px|Амстердамны финанс району — Зёйдас.]] Амстердам — Нидерландланы финанс ара шахарыды. [[Европа]]да банкланы эмда финанс корпорацияланы саны бла алчы шахарларыны бириди ([[Лондон]], [[Париж]], [[Франкфурт]] эм [[Барселона]]дан сора). Амстердамда ''[[ABN AMRO]]'', ''[[Akzo Nobel]]'', ''[[Heineken]]'', ''[[ING Group]]'', ''[[Ahold]]'', ''[[TNT Express]]'', ''[[TomTom]]'', ''[[Delta Lloyd Group]]'' эмда ''[[Philips]]'' кибик белгили организацияланы штаб-фатарлары барды. Шахарны тарих аралыгъында бир-бир фирмаланы офислери барды, алай а асламысы къыбыла къыйыргъа чыгъарылгъанды. [[Амстердам фонд биржа]] — дунияда эм эски эмда Европада эм уллуланы бириди. Шахарны аралыгъында Дам майдандан узакъ болмай орналгъанды. === [[Промышленность|Промышленносту]] === Амстердам бла аны тёгерегинде электротехника промышленность бла мешина ишлеу айныбды. Айырыб авиакъурулуш, кеме къурулуш, химия промышленность эмда агъач промышленностну чертирге керекди. Аны тышында шахар, [[налмаз]]ланы огранкасы бла сатыууну аралыгъыды. Нидерландланы ара шахары, кесини дженгил промышленносту бла да дуниягъа белгилиди. Къралны бу санагъатыны 50 % бу шахардады. Азыкъ промышленностну тамалында [[кофе]]ни, [[тютюн]]ню, [[какао]]ну, [[кокос]] джауну, [[гардош]]ну эмда [[шекер чюгюндюр]]ню джарашдырыу предприятиеледиле. == Улоу == Амстердамда бек кёб адам, аякъ мешина бла хайырланадыла. [[2006 джыл]] шахарда 465 000 чакълы бир аякъ мешина болгъанды. Адамланы бу улоу тюрлюню сюйгенлерини чурумларындан, шахарны территориясыны уллу болмагъаны, аякъ мешина джолчукъланы таб джарашханлары, мешина джюрютюу табсыз болгъанын айтыргъа боллукъду. === [[Джамагъат улоу]] === [[Файл:GVB Combino 2075 (Amsterdam tram) on route 10, January 2005.jpg|thumb|300px|Амстердамтрамвай]] [[Файл:Sint-Nicolaaskerk (Amsterdam).jpg|thumb|300px|Сыйлы Николайны клисасы]] Амстердамда иги айныгъан джамагъат транспорт система барды. Шахарда [[Амстердам метрополитен|метрополитен]], тюз эмда терк трамвай, автобусла эмда Эй суудан кёчюрген паромла бардыла. Бютеу шахарны джамагъат улоуу, GVB (''Gemeentevervoerbedrijf'', муниципал улоу предприятиени) организацияны къолундады. Амстердамны къатындагъы джерлешимле бла байлагъан автобусла башха операторланыкъыладыла, сёз ючюн, ''Arriva бла Connexxion'' кибик. Шахар улоуну хар тюрлюсюнде да {{ангылатыу|мукъладис улоу картла|орусча: магнитные транспортные карты}} бла билетле бардыла. === Автоулоу === Шахарны юсю бла ''A1, A2, A4, A6, A7, A8, A9'' эм ''A10'' автострадала ётедиле: * A1: Амстердам — [[Хилверсюм]] — [[Амерсфорт]] — [[Апелдорн]] — [[Девентер]] — [[Хенгело]] — [[Германия]]; * A2: Амстердам — [[Утрехт]] — [[Хертогенбос]] — [[Эйндховен]] — [[Верт]] — Гелен — [[Маастрихт]] — [[Визе (шахар)|Визени]] къатында [[Бельгия]] бла чекде; * A4: Амстердам — [[Схипхол]] (аэропорт) — [[Лейден]] — [[Гаага]] — [[Делфт]]; * А6: Амстердам — [[Алмере]] — [[Лелистад]] — [[Эммелорд]] — [[Яуре]]; * А7: Амстердам — [[Занстад]] — [[Пюрмеренд]] — [[Хоорн|Хорн]] — [[Мидденмер]] — [[Афслёйтдейк]] — [[Снек]] — [[Яуре]] — [[Херенвен]] — [[Драхтен]] — [[Гронинген (город)|Гронинген]] — [[Ниусханс]] — [[Германия]]; * А8: Амстердам — [[Занстад]]; * А9: А1 бла байланыбды — [[Амстелвен]] — [[Харлем]] — [[Бевервейк]] — [[Алкмар]]; * А10: Амстердамны тёгерегинде тогъай джол. === Хауа улоу === [[Схипхол]] аэропорт, ара вокзалдан поезд бла 20 минут узакълыкъдады. Бу, [[Нидерландла]]ны эм уллу, [[Европа]]ны эсе уа 4-чю аэропортуду. [[1916 джыл]] кебдирилген Гарлем кёлню джеринде къурулгъанды. Схипхолда алты {{ангылатыу|учуу-эниу джол|орус. Взлётно-посадочная полоса}} барды, бусагъатда нюзюрде аэропортну кенгертиу планла бардыла. == Илму бла билим бериу == Амстердамны территориясында эки университет барды: [[Амстердам университет]] бла [[Амстердам эркин университет|Эркин университет]]. Амстердам университет, [[1632 джыл]]да Окъуу лицей кибик къуралгъанды, аллындан эки факультети болгъанды: экономика эмда философия. [[1877 джыл]]да лицейге университет статусну бергендиле. Бусагъатда университетде джети факультет барды: гуманитар илмуланы, джамагъат илмуланы, [[табигъат]] илмуланы, экономика бла бизнесни, юрист, медицина эмда стомотология факультетле. Университетде 25 минг чакълы бир студент билим алады. Эркин университет, [[1880 джыл]]да протестант джамагъатны ачхасына ачылгъанды. [[ХХ ёмюр]]ню 60-чы джылларына дери университетде къуру протестант джаш тёлю окъугъанды. Университетде 13 факультет бла 11 илму-тинтиу институт барды. Шахарда уллу [[NEMO Музей|«Немо» илму аралыкъ]] барды ([[1997 джыл]] къуралгъанды), ол, джаш тёлю аудиториягъа джораланнганды. Музейге билет алыб келгенле былайда [[физика]]ны, [[химия]]ны, [[биология]]ны эмда башха илмуланы законларын юренирге боллукъдула<ref>[https://web.archive.org/web/20120106093953/http://www.mediaartlab.ru/projects/museum/saf/thesis.html#1 Тезисы доклада специалиста по коммуникациям центра «Немо»]</ref>. == Архитектура бла белгили джерле == [[Файл:Amsterdam Dam 2008.jpg|thumb|300px|Дам майданда патчах къала]] Амстердамны тарих аралыгъы иги сакъланнган, орта ёмюрден къалгъан мекямла бла толуду — клисала, {{ангылатыу|кюпсе|орусча: купец, купеческий}} юйле. Каналланы бек джайылгъан {{ангылатыу|шебекеси|орусча: сеть}} болгъаны себебли кёб юй агъач багъаналада (сваялада) сиреледи, заман бла ол багъанала чирийдиле, сора юйле да «тепсей» башлайдыла, къатларында юйлеге таяна. Амстердамны каналларында кёб «джюзген юй» барды. Кёбюсюне была «Уикэнд-хоумс»-ладыла, ол демек — иелери ыйых кюнледе неда байрамлада келеди. Дженгил наркотиклени джасакъ болмагъаны себебли Амстердамны джаш тёлюсюню ичинде — «[[кофешоп]]ла» бек джюрюлген джерледиле<ref>[https://web.archive.org/web/20090413045428/http://www.mfa.nl/mos-ru/item_60735/item_63048/item_63470 Официальный сайт Посольства Королевства Нидерландов. Наркотики: вопросы и ответы]</ref>), [[Къызыл фонарланы тийреси|къызыл фонарланы тийресинде]] (''Redlight District'') саякъ тишириула кеслерин сатадыла, ала терезеледе-витринадалада кеслерин теджеб сиреледиле, тюбюнден да къызыл джарыкъ урады, аны бла ол тийреге аллай ат берилгенди. Бу барысы да тыш къралдан кёб туристни кесине тартады<ref>Полиглот. Путеводитель «Нидерланды». АЯКС-ПРЕСС. Москва, 2008, стр. 20</ref>. Ара шахарны ара орамы — ''Дамрак''ды, анда культура аралыкъла, кафеле, санагъатчыла эмда музейле кёбдюле. Дамрак бла Рокин орамны бир-бирине тийген джерде тарихлик Дам майдан барды. Ол майданны кюнбатыш джанында белгили [[Патчах къала (Амстердам)|Патчах къала барды]], ол, 200 джыл Нидерландланы королларыны резиденциясыды. Аны къатында [[Мадам Тюссону музейи]] сиреледи. Къаланы кюнчыгъыш джанында [[нацизм]] бла кюрешде нидерланд халкъны берген къурманларына аталыб [[1956 джыл]]да къурулгъан [[Миллет монумент (Амстердам)|Миллет монумент]] сиреледи. Амстердамны орта ёмюрден къалгъан хуналары — [[Схрейерсторен]] бла [[Монтелбансторен]] да адамны сейирин тартадыла. == Къарнаш шахарла == * {{Байракъ|Къытай}} [[Пекин]] ({{lang-zh|北京}}), [[Къытай]] * {{Байракъ|Мисир}} [[Каир]] ({{lang-ar|القاهرة}}), [[Мисир]] * {{Байракъ|Канада}} [[Монреаль]] ({{lang-fr|Montréal}}, {{lang-en|Montreal}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Латвия}} [[Рига]] ({{lang-lv|Rīga}}), [[Латвия]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Майами]], [[Флорида]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Лос Анджелес]], [[Калифорния]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Сан-Франциско]], [[Калифорния]], [[АБШ]] == [[Бенилюкс]] == * {{Байракъ|Бельгия}} [[Брюссель]], [[Бельгия]] * {{Байракъ|Бельгия}} [[Антверпен]], [[Бельгия]] * {{Байракъ|Люксембург}} [[Люксембург (шахар)]], [[Люксембург]] * {{Байракъ|Нидерландла}} [[Роттердам]], [[Нидерландла]] * {{Байракъ|Нидерландла}} [[Гаага]], [[Нидерландла]] == Джибериуле == * [http://www.iamsterdam.com/ I Amsterdam]{{ref-en}} * [http://www.amsterdam.nl/ City of Amsterdam] * [https://web.archive.org/web/20130812013507/http://sradio.ru/city/%C0%EC%F1%F2%E5%F0%E4%E0%EC FM радио из Амстердама] * [http://www.amsterdamhotspots.nl/ Amsterdam Hotspots] * [https://web.archive.org/web/20131114040146/http://amsterdam.visittown.com/ Amsterdam, VisitTown.com] {{refs}}{{Европаны ара шахарлары}} {{викигёзен|Amsterdam}} {{иги статья}} [[Категория:Амстердам| ]] [[Категория:Шахарла]] [[Категория:Кюнбатыш Европаны шахарлары]] jzim2std7317hi117hfde1bq9qx5csq 125404 125388 2026-08-05T11:37:45Z DarqaviPalladin 4737 125404 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим |аты =Амстердам |ориг. аты ={{lang-nl|Amsterdam}} |фотону ачыкълау = |байракъ =Flag of Amsterdam.svg |герб =Wapen Amsterdam.svg |гербини юсюнден статья =Амстердамны герби |байрагъыны юсюнден статья =Амстердамны байрагъы |координатла = |тенгизден мийиклик =2<ref name="elevation">{{cite web |url=http://www.ahn.nl/ |title=Actueel Hoogtestand Nederland |language=Dutch |accessdate=2008-05-18 }}</ref> |кърал =Нидерландла |регион =Шимал Голландия |сагъат бёлге =UTC+1, UTC+2 джай |баш.къошакъ.параметр =Биринчи сагъынылгъаны |баш.параметрни.ачыкълау =[[1275 джыл]] |тюб.къошакъ.параметр = |тюб.параметрни.ачыкълау = |къошакъ.параметр#3 =Региону |параметрни.ачыкълау#3 =Шимал Голландия |къошакъ.параметр#4 = |параметрни.ачыкълау#4 = |админ.бёлюннгени = |карта = |картаны ёлчеми = |lat_deg= 52|lat_min= 23|lat_sec= |lon_deg= 4|lon_min= 54|lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексКарта = |майдан =219,07<ref>{{cite web |title=Kerncijfers voor Amsterdam en de stadsdelen |work=[http://www.os.amsterdam.nl/ www.os.amsterdam.nl] |publisher=Research and Statistics Service, [[Government of Amsterdam|City of Amsterdam]] |date=2006-01-01 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/4670/ |accessdate=2007-04-04 }}</ref><ref name="rca">{{cite web |title=Area, population density, dwelling density and average dwelling occupation |work=[http://www.os.amsterdam.nl/ www.os.amsterdam.nl] |publisher=Research and Statistics Service, [[Government of Amsterdam|City of Amsterdam]] |date=2006-01-01 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/6326/ |accessdate=2007-04-04 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/10216/ |accessdate=2008-08-13}}</ref> |халкъ =767 849<ref name="CBS">{{cite web |url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/table.asp?PA=70072eng&D1=0,3-5,35-39,48,55-58&D2=39,66,88,126,309&D3=(l-11)-l&DM=SLEN&LA=en&TT=2 |title=Gemiddelde bevolking per regio naar leeftijd en geslacht |publisher=Statistics Netherlands |language=Dutch |accessdate=2007-07-09}}</ref><ref name="randstad">{{cite web |title= Population |work= Themes |publisher= City of Amsterdam |month=October | year=2008 |url=http://www.os.amsterdam.nl/tabel/2008_mutatiestatistiek_stand.xls |format= in Dutch |accessdate=2009-03-08 }}</ref><ref name="CBSpopulation">{{cite web|url=http://statline.cbs.nl/StatWeb/Table.asp?PA=70233ned&D1=0-2,18-20&D2=39,66,88,126,312&D3=0&D4=(l-11)-l&DM=SLNL&LA=nl |title=Gemiddelde bevolking per regio naar leeftijd en geslacht|accessdate=2007-10-04|publisher=[[Statistics Netherlands]]}}</ref> |агломерация =2 158 372 |саналгъан джыл =2010 |басыннганы =3 506 |миллет къурам = |дин къурам = |статус = |башчы =Эберхард ван дер Лан |web =www.amsterdam.nl/ |телефон =+31 020 |почта =10xx |автомобиль код = |статистика.къошакъ.параметр = |статистика.параметр.ачыкълау = |фотомонтаж={{Фотоджыйыу |position=center | photo1a = Museo_Nacional,_Ámsterdam,_Pa%C3%ADses_Bajos,_2016-05-30,_DD_16-18_HDR.jpg | photo2a = Concertgebouw3x2.jpg | photo2b = Paleis op de dam.JPG | photo3a = KeizersgrachtReguliersgrachtAmsterdam.jpg | photo3b = Replica VOC-schip Amsterdam.jpg | photo4a = Amsterdam rainbow coffeeshop.jpg | photo4b = Amsterdam red light district 24-7-2003.JPG | photo5a = Zuidas by night, Amsterdam.jpg | size = 260 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }}}} '''Амстерда́м''' ({{lang-nl|Amsterdam}}) — [[Нидерландла]]ны [[ара шахар]]ы эмда эм уллу [[шахар]]ыды. [[Шимал Голландия]] провинцияда, къралны кюнбатышында, Амстел суу бла Эй сууну аякъларында орналгъанды. Амстердам, [[Шимал тенгиз]]ге канал бла байланыбды. [[2010 джыл]]ны октябрына Амстердам муниципалитетде джашагъан адамланы саны 767 849 болгъанды. Тийреси бла бирге (шахар округ) шахарда — 2,2 млн адам джашайды. Амстердам, [[Европа]]да 6-чы болгъан [[Рандстад]] агломерациягъа киреди. Шахарны аты эки сёзден къуралгъанды: ''Амстел'' бла ''дам''. Амстел, къатында саркъгъан сууну атыды, ''дам'' а уа «дамба» сёздю. XII ёмюрде бу, гитче чабакъчы элчик болгъанды, алай а Нидерландланы Алтын ёмюрлерини заманында, Амстердам дунияны эм магъаналы портларыны бири эмда уллу сатыу-алыу аралыкъ болгъанды. Шахар, тюрлю-тюрлю культураланы джыйылгъан джериди — [[2009 джыл]]ны апрелине шахарда 177 миллетни келечиси джашагъанды. Амстердам, аны тышында Нидерландланы финанс эмда культура аралыгъыды. Былайда эм мазаллы 500 дуния компаниядан 7-ни офиси барды, сёз ючюн, Филипс бла ING. Аны тышында шахарны арасында дунияда эм эски фонд биржа барды. Кёб тюрлю белгили джер, сёз ючюн, [[Кърал музей (Амстердам)|Рейксмюзеум]], [[Винсент Ван Гогну Музеи]], [[Амстелде Эрмитаж]], [[къызыл фонарланы орамы]] джыл сайын шахаргъа 4 миллиондан аслам туристни келиуюне себеб болады. == Физика-география суратлауу == === География туруму === [[Файл:Amsterdam Photo 2020 Copernicus Sentinel-2.jpg|thumb|300px|Амстердамны космосдан кёрюнюмю]] Амстердам Нидерландланы шимал-кюнбатышында [[Шимал Голландия]] провинциясында, [[Амстел]] сууну аягъында, [[Эйсселмер]] богъазны джагъасында орналгъанды. Амстел суу, шахарны арасы бла агъа, шахарда каналла бла илипинлени шебекесин къурайды, аны тышында шахар айры канал бла [[Шимал тенгиз]]ге байланнганды, сейири уа — шахар тенгиз дараджадан 2 метрге алашады. Амстердамгъа хоншулукъда [[Утрехт (провинция)|Утрехт]] бла [[Флеволанд]] провинцияла бардыла. Амстердам, мийик урбанизациясы болгъан шахарды: бютеулей майданы 219,4 квадрат километрди, адам басыннганы уа бир квадрат километрге 3 506 адамды. Паркла бла табигъат заповедникле территориясыны 12 % аладыла. Амстердамны кючлю [[урбанизация]]сы шахарны табигъат ландшафты бла рельефин джокъ этгендиле. === Климаты === Амстердам, орта климатны зонасындады, былайда тенгизни эткиси бек уллуду. Шахарда кёбюсюне шимал-кюнбатыш джелле урадыла. Къышхы кёзюуде температура 0 °C-дан энишге аз тюшеди. Бузлауукъла, [[Скандинавия]] бла [[Кюнчыгъыш Европа]]дан келген сууукъ хауа массала келселе боладыла. Джай джылыды, алай а иссилик болмайды. Джауумланы ортаджыллыкъ суммасы 760 мм, аланы асламысы октябрдан мартха дери тюшеди. == Тарихи == [[Файл:Amsterdam in 1538 - bMA.jpg|thumb|300px|Амстердамны картасы ([[1538]])]] Шахарны юсюнден биринчи сагъыныу [[1275 джыл]]ны 27-чи октябрында болгъанды. Амтсердам къуралгъаны ючюн, районну суу къобуудан джакълагъан дамбагъа ыспас этерге керекди. Шахарны къуралыуу, аны атында бегигенди (Амстелдеги дамба). [[XV ёмюр]]ге Амстердам, Нидерландланы эм уллу сатыу-алыу шахары богъанды. [[Сексан джыллыкъ къазауат]]да Амстердамны эм уллу конкуренти болгъан [[Антверпен]] шахарны испанлыла кючлейдиле ([[1585]]), ол заманда кёб анверпенчи саудюгерле, санагъатчыла эмда чууутлула испан [[инквизиция]]дан къутулур ючюн Амстердамгъа къачыб келиб джерлешедиле. XIV эм XV ёмюрледе шахар, сатыу-алыу аралыкъ болады. [[XVI ёмюр]]де чууут саудюгерле, Анверпенден налмазланы огранкасыны техникасын келтиредиле. == Байрагъы бла герби == [[Файл:Wapen van Amsterdam bewerkt.PNG|thumb|300px|Амстердамны герби]] [[:ru:Андреевский крест|Сыйлы Андрейни юч къачы]], шахарны юч махтауун белгилейди: ётгюрлюк, къатылыкъ эмда джазыкъсынмакълыкъ. Аны тышында халкъ ичинде юч къачны, шахарны аллында тургъан юч къоркъуу бла байлайдыла: суу, от эм ауруула. Амстердамны герби, Сыйлы Андрейни юч къачындан къуралады. Аны юсюне гербде Австрия Императорияны таджы да барды. [[1489 джыл]] [[I Максимилиан (Сыйлы Рим империяны императору)|I Максимилиан]], борчха ачха бергени ючюн кесини гербине король таджны суратын салыргъа эркинликни Амстердамгъа саугъа этгенди, [[1508 джыл]]да I Максимилианны император болуб коронациясындан сора ол тадж, император таджха ауушдурулгъанды. Асланла гербге [[XVI ёмюр]]де Нидерландла, [[республика]] болгъан заманларында салыннгандыла. Шахарны девизи «''Heldhaftig'', ''Vastberaden'', ''Barmhartig''» («Ётгюр, Таукел, Джазыкъсыныучу») [[1947 джыл]]да II Вильгельмина саугъа этгенди, ол [[Экинчи дуния къазауат]]да кёргюзюлген джититлигин белгилегенди. == Экономикасы == === Финансла === [[Файл:ZuidasAmsterdamtheNetherlands.jpg|thumb|300px|Амстердамны финанс району — Зёйдас.]] Амстердам — Нидерландланы финанс ара шахарыды. [[Европа]]да банкланы эмда финанс корпорацияланы саны бла алчы шахарларыны бириди ([[Лондон]], [[Париж]], [[Франкфурт]] эм [[Барселона]]дан сора). Амстердамда ''[[ABN AMRO]]'', ''[[Akzo Nobel]]'', ''[[Heineken]]'', ''[[ING Group]]'', ''[[Ahold]]'', ''[[TNT Express]]'', ''[[TomTom]]'', ''[[Delta Lloyd Group]]'' эмда ''[[Philips]]'' кибик белгили организацияланы штаб-фатарлары барды. Шахарны тарих аралыгъында бир-бир фирмаланы офислери барды, алай а асламысы къыбыла къыйыргъа чыгъарылгъанды. [[Амстердам фонд биржа]] — дунияда эм эски эмда Европада эм уллуланы бириди. Шахарны аралыгъында Дам майдандан узакъ болмай орналгъанды. === [[Промышленность|Промышленносту]] === Амстердам бла аны тёгерегинде электротехника промышленность бла мешина ишлеу айныбды. Айырыб авиакъурулуш, кеме къурулуш, химия промышленность эмда агъач промышленностну чертирге керекди. Аны тышында шахар, [[налмаз]]ланы огранкасы бла сатыууну аралыгъыды. Нидерландланы ара шахары, кесини дженгил промышленносту бла да дуниягъа белгилиди. Къралны бу санагъатыны 50 % бу шахардады. Азыкъ промышленностну тамалында [[кофе]]ни, [[тютюн]]ню, [[какао]]ну, [[кокос]] джауну, [[гардош]]ну эмда [[шекер чюгюндюр]]ню джарашдырыу предприятиеледиле. == Улоу == Амстердамда бек кёб адам, аякъ мешина бла хайырланадыла. [[2006 джыл]] шахарда 465 000 чакълы бир аякъ мешина болгъанды. Адамланы бу улоу тюрлюню сюйгенлерини чурумларындан, шахарны территориясыны уллу болмагъаны, аякъ мешина джолчукъланы таб джарашханлары, мешина джюрютюу табсыз болгъанын айтыргъа боллукъду. === [[Джамагъат улоу]] === [[Файл:GVB Combino 2075 (Amsterdam tram) on route 10, January 2005.jpg|thumb|300px|Амстердамтрамвай]] [[Файл:Sint-Nicolaaskerk (Amsterdam).jpg|thumb|300px|Сыйлы Николайны клисасы]] Амстердамда иги айныгъан джамагъат транспорт система барды. Шахарда [[Амстердам метрополитен|метрополитен]], тюз эмда терк трамвай, автобусла эмда Эй суудан кёчюрген паромла бардыла. Бютеу шахарны джамагъат улоуу, GVB (''Gemeentevervoerbedrijf'', муниципал улоу предприятиени) организацияны къолундады. Амстердамны къатындагъы джерлешимле бла байлагъан автобусла башха операторланыкъыладыла, сёз ючюн, ''Arriva бла Connexxion'' кибик. Шахар улоуну хар тюрлюсюнде да {{ангылатыу|мукъладис улоу картла|орусча: магнитные транспортные карты}} бла билетле бардыла. === Автоулоу === Шахарны юсю бла ''A1, A2, A4, A6, A7, A8, A9'' эм ''A10'' автострадала ётедиле: * A1: Амстердам — [[Хилверсюм]] — [[Амерсфорт]] — [[Апелдорн]] — [[Девентер]] — [[Хенгело]] — [[Германия]]; * A2: Амстердам — [[Утрехт]] — [[Хертогенбос]] — [[Эйндховен]] — [[Верт]] — Гелен — [[Маастрихт]] — [[Визе (шахар)|Визени]] къатында [[Бельгия]] бла чекде; * A4: Амстердам — [[Схипхол]] (аэропорт) — [[Лейден]] — [[Гаага]] — [[Делфт]]; * А6: Амстердам — [[Алмере]] — [[Лелистад]] — [[Эммелорд]] — [[Яуре]]; * А7: Амстердам — [[Занстад]] — [[Пюрмеренд]] — [[Хоорн|Хорн]] — [[Мидденмер]] — [[Афслёйтдейк]] — [[Снек]] — [[Яуре]] — [[Херенвен]] — [[Драхтен]] — [[Гронинген (город)|Гронинген]] — [[Ниусханс]] — [[Германия]]; * А8: Амстердам — [[Занстад]]; * А9: А1 бла байланыбды — [[Амстелвен]] — [[Харлем]] — [[Бевервейк]] — [[Алкмар]]; * А10: Амстердамны тёгерегинде тогъай джол. === Хауа улоу === [[Схипхол]] аэропорт, ара вокзалдан поезд бла 20 минут узакълыкъдады. Бу, [[Нидерландла]]ны эм уллу, [[Европа]]ны эсе уа 4-чю аэропортуду. [[1916 джыл]] кебдирилген Гарлем кёлню джеринде къурулгъанды. Схипхолда алты {{ангылатыу|учуу-эниу джол|орус. Взлётно-посадочная полоса}} барды, бусагъатда нюзюрде аэропортну кенгертиу планла бардыла. == Илму бла билим бериу == Амстердамны территориясында эки университет барды: [[Амстердам университет]] бла [[Амстердам эркин университет|Эркин университет]]. Амстердам университет, [[1632 джыл]]да Окъуу лицей кибик къуралгъанды, аллындан эки факультети болгъанды: экономика эмда философия. [[1877 джыл]]да лицейге университет статусну бергендиле. Бусагъатда университетде джети факультет барды: гуманитар илмуланы, джамагъат илмуланы, [[табигъат]] илмуланы, экономика бла бизнесни, юрист, медицина эмда стомотология факультетле. Университетде 25 минг чакълы бир студент билим алады. Эркин университет, [[1880 джыл]]да протестант джамагъатны ачхасына ачылгъанды. [[ХХ ёмюр]]ню 60-чы джылларына дери университетде къуру протестант джаш тёлю окъугъанды. Университетде 13 факультет бла 11 илму-тинтиу институт барды. Шахарда уллу [[NEMO Музей|«Немо» илму аралыкъ]] барды ([[1997 джыл]] къуралгъанды), ол, джаш тёлю аудиториягъа джораланнганды. Музейге билет алыб келгенле былайда [[физика]]ны, [[химия]]ны, [[биология]]ны эмда башха илмуланы законларын юренирге боллукъдула<ref>[https://web.archive.org/web/20120106093953/http://www.mediaartlab.ru/projects/museum/saf/thesis.html#1 Тезисы доклада специалиста по коммуникациям центра «Немо»]</ref>. == Архитектура бла белгили джерле == [[Файл:Amsterdam Dam 2008.jpg|thumb|300px|Дам майданда патчах къала]] Амстердамны тарих аралыгъы иги сакъланнган, орта ёмюрден къалгъан мекямла бла толуду — клисала, {{ангылатыу|кюпсе|орусча: купец, купеческий}} юйле. Каналланы бек джайылгъан {{ангылатыу|шебекеси|орусча: сеть}} болгъаны себебли кёб юй агъач багъаналада (сваялада) сиреледи, заман бла ол багъанала чирийдиле, сора юйле да «тепсей» башлайдыла, къатларында юйлеге таяна. Амстердамны каналларында кёб «джюзген юй» барды. Кёбюсюне была «Уикэнд-хоумс»-ладыла, ол демек — иелери ыйых кюнледе неда байрамлада келеди. Дженгил наркотиклени джасакъ болмагъаны себебли Амстердамны джаш тёлюсюню ичинде — «[[кофешоп]]ла» бек джюрюлген джерледиле<ref>[https://web.archive.org/web/20090413045428/http://www.mfa.nl/mos-ru/item_60735/item_63048/item_63470 Официальный сайт Посольства Королевства Нидерландов. Наркотики: вопросы и ответы]</ref>), [[Къызыл фонарланы тийреси|къызыл фонарланы тийресинде]] (''Redlight District'') саякъ тишириула кеслерин сатадыла, ала терезеледе-витринадалада кеслерин теджеб сиреледиле, тюбюнден да къызыл джарыкъ урады, аны бла ол тийреге аллай ат берилгенди. Бу барысы да тыш къралдан кёб туристни кесине тартады<ref>Полиглот. Путеводитель «Нидерланды». АЯКС-ПРЕСС. Москва, 2008, стр. 20</ref>. Ара шахарны ара орамы — ''Дамрак''ды, анда культура аралыкъла, кафеле, санагъатчыла эмда музейле кёбдюле. Дамрак бла Рокин орамны бир-бирине тийген джерде тарихлик Дам майдан барды. Ол майданны кюнбатыш джанында белгили [[Патчах къала (Амстердам)|Патчах къала барды]], ол, 200 джыл Нидерландланы королларыны резиденциясыды. Аны къатында [[Мадам Тюссону музейи]] сиреледи. Къаланы кюнчыгъыш джанында [[нацизм]] бла кюрешде нидерланд халкъны берген къурманларына аталыб [[1956 джыл]]да къурулгъан [[Миллет монумент (Амстердам)|Миллет монумент]] сиреледи. Амстердамны орта ёмюрден къалгъан хуналары — [[Схрейерсторен]] бла [[Монтелбансторен]] да адамны сейирин тартадыла. == Къарнаш шахарла == * {{Байракъ|Къытай}} [[Пекин]] ({{lang-zh|北京}}), [[Къытай]] * {{Байракъ|Мисир}} [[Каир]] ({{lang-ar|القاهرة}}), [[Мисир]] * {{Байракъ|Канада}} [[Монреаль]] ({{lang-fr|Montréal}}, {{lang-en|Montreal}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Латвия}} [[Рига]] ({{lang-lv|Rīga}}), [[Латвия]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Нью-Йорк]], [[Нью-Йорк (штат)]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Майами]], [[Флорида]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Чикаго]], [[Иллинойс]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Лос Анджелес]], [[Калифорния]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Сан-Франциско]], [[Калифорния]], [[АБШ]] == [[Бенилюкс]] == * {{Байракъ|Бельгия}} [[Брюссель]], [[Бельгия]] * {{Байракъ|Бельгия}} [[Антверпен]], [[Бельгия]] * {{Байракъ|Люксембург}} [[Люксембург (шахар)]], [[Люксембург]] * {{Байракъ|Нидерландла}} [[Роттердам]], [[Нидерландла]] * {{Байракъ|Нидерландла}} [[Гаага]], [[Нидерландла]] == Джибериуле == * [http://www.iamsterdam.com/ I Amsterdam]{{ref-en}} * [http://www.amsterdam.nl/ City of Amsterdam] * [https://web.archive.org/web/20130812013507/http://sradio.ru/city/%C0%EC%F1%F2%E5%F0%E4%E0%EC FM радио из Амстердама] * [http://www.amsterdamhotspots.nl/ Amsterdam Hotspots] * [https://web.archive.org/web/20131114040146/http://amsterdam.visittown.com/ Amsterdam, VisitTown.com] {{refs}}{{Европаны ара шахарлары}} {{викигёзен|Amsterdam}} {{иги статья}} [[Категория:Амстердам| ]] [[Категория:Шахарла]] [[Категория:Кюнбатыш Европаны шахарлары]] g3r6cyg7hyjm7w8mehxrztdkkfvlpal 0 6230 125396 116802 2026-08-05T11:21:34Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125396 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} {{Джерлешим |аты =Афинле |ориг. аты ={{lang-el|Αθήνα}} |фото =Athens Montage L.png |фотону ачыкълау = |байракъ = |герб = |гербини юсюнден статья =Герб |байрагъыны юсюнден статья =Байракъ |тенгизден мийиклик =20 |кърал =Греция |регион =Аттика |сагъат бёлге =UTC+2, UTC+3 джай |баш.къошакъ.параметр =Региону |баш.параметрни.ачыкълау =Аттика |тюб.къошакъ.параметр =Префектурасы |тюб.параметрни.ачыкълау =Афинле |къошакъ.параметр#3 = |параметрни.ачыкълау#3 = |къошакъ.параметр#4 = |параметрни.ачыкълау#4 = |админ.бёлюннгени =7 муниципал район |карта = |картаны ёлчеми = |loc-map = |lat_deg= 38|lat_min= 00|lat_sec= |lon_deg= 23|lon_min= 43|lon_sec= |CoordAddon = type:city(745514)_region:GR |CoordScale = |къралны картасыны ёлчеми =300 |майдан =412 |халкъ =745,514 (шахар тёгереги бла бирге 3,686,371)<ref name=pop>{{cite web |url=http://www.statistics.gr/Main_eng.asp |title=Population of Greece |work=General Secretariat Of National Statistical Service Of Greece |publisher=www.statistics.gr |accessdate=2007-08-02 |year=2001 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070701001022/http://www.statistics.gr/Main_eng.asp |archivedate = 2007-07-01}}</ref> |саналгъан джыл =2001 |басыннганы =8 160 |агломерация =4 013 200 |миллет къурам =греклиле |дин къурам =ортодокс христианла |статус = |башчы =Никитас Какламанис |web =www.cityofathens.gr/ |телефон =21 |почта =10x xx, 11x xx, 120 xx |автомобиль код =Yxx, Zxx, Ixx |статистика.къошакъ.параметр = |статистика.параметр.ачыкълау = }} '''Афи́нле''' ({{lang-el|Αθήνα}}) — [[Греция]]ны, [[Аттика]] номну эмда Афинле номархияны (префектураны) [[ара шахар]]ыды. Орналгъаны Ара Грециядады эмда къралны экономика, культура эмда административ аралыгъыды. Атын грек мифологияда [[Афина]]дан алады. Афинлени тарихи бек байды. Классика кёзюуде (б. э. д. V ёмюр) кърал-шахар кесини айныуунда эм мийиклеге чыкъгъанды, анда европа цивилизацияны айныууну тенденцияларыны белгилейди. Бу шахар бла [[Сократ]], [[Платон]] эм [[Аристотель]] кибик философланы, [[Эсхил]], [[Софокл]] эм [[Еврипид]] кибик драманы тамалында тургъан трагиклени атлары байламлыды. Афинледе кърал оноу система — [[демократия]] болгъанды. Афин агломерацияны джери — 412 кв.км. болады. Бу территория: Эгалео (Αιγάλεω), Парнита (Πάρνηθα), Пендели (Πεντέλη) эм Имито (Υμηττός) таула бла къуршоуладыла. Былайда Грецияны адам санындан юч этиб бириси джашайды, эмда 2001 джылны санаууна кёре 3 361 806 адам болады. Алай бла 1 кв.км. джерде 160 адам джашайды. Шахарны арасында тенгизни дараджасындан мийиклик 20 метрди, алай а шахарны территориясыны рельефи бирча тюлдю, тюзле таула бла алмашадыла. == Шахарны аты == Бурунлада «Афинле» аты кёблюк санда болгъанды — {{lang-grc2|Ἀθῆναι}} {{IPA|[atʰɛ̑ːnaɪ]}}. [[1970 джыл]]да [[Грек тил#Хронологизация|кафаревусланы]] къоратыу оноу алыннгандан сора, бирлик санда аты — Αθήνα {{IPA|[aˈθina]}} — официал болгъанды. Мифологиягъа кёре акъылманлыкъны аллахы -Афинаны атын шахар Афинаны тенгиз иеси [[Посейдон]] бла даулашыуундан сора алгъанды. Афинлени биринчи патчахы [[Кекропс (Геяны джашы)|Кекроп]] (Κέκροπας) джарымы адам, джарымы джылан болгъанды, аны аллында оноу этерге чыгъады, ким боллукъду шахарны болушу деб. Эки кандидат болгъанды -Афина бла Посейдон, ала Кекроннга саугъа этерге керек болгъандыла, патчах къайсысыны саугъасын джаратса, аны шахар болушу этерге оноу алыннганды. . Посейдон кесини ючтиши бла джерге урады да, джерден кёзлеу чыгъыб башлайды. Греция исси, къаялы къралды, суу анда бек керекди, алай суу тенгиз суу болады, тузлу. Афина джерге ургъаны да, джерден олива терек ёсгенди. Патчах бу саугъаны бек джаратханды. Аны бла шахар Афинаны атын алгъанды. == Тарихи == {{main|Грецияны тарихи}} [[Файл:Parthenon temple at the Acropolis Athens in 2004.jpg|thumb|left|250px|<center>Афин Парфенон]] Грек культураны джашнагъан заманыны кёбюсюнде Афинле магъаналы шахар болгъандыла. Грецияны алтын ёмюрюню заманында ( б. э. д. 500 джылдан б. э. д. 300 джылгъа дери) шахар культура бла интеллигенцияны аралыгъы болгъанды, кюнбатыш цивилизацияны бешигиди. и (около [[500 год до н. э.|500 года до н. э.]] до [[300 год до н. э.|300 до н. э.]]) был центром культуры и интеллигенции, и являлся колыбелью западной цивилизации. Буруннгу Афинлени идеялары бла практикалары бюгюнде «кюнбатыш цивилизация» атны джюрютедиле. Алтын ёмюрден сора да Афинле бай шахарлай къалгъандыла, аланы быллай джашаулары Рим империяны эпохасына дери баргъанды. Философя школланы 529 джыл [[Византия империя]]ны императору [[I Юстиниан]] джабханды. Аннга дери 200 джыл алгъан христиан дин империяны официал дини баямланнганды. Афинле алгъыннгы сыйын тас этиб, тюз провинциал шахарчыкъ болгъанды. [[XIII]] бла [[XV ёмюр]]лени арасында шахарны византий, француз эмда итальян рыцарла кючлегендиле. Ахыргъыла XIII ёмюрню аллында Афин герцоглукъ да къурайдыла. [[1458 джыл]] тюрклюле шахарны кючлейдиле, Афинле [[Оттоман империя]]ны бир кесеги болады. Шахарны халкъы империяны тюшюую бла кючлю азаяды. Шахарны кёб тюрлю районлары бла кёб эски мекям [[XVII]]—[[XIX ёмюр]]лерини арасында чачыладыла, шахар а уа талай къауумгъа азыкъ болады. Тюрк бла [[Венеция республика]]ны арасында къазауатла да Афинлени джазыуунда бек аман ыз къояды. Венециялы инарал [[Морозини, Франческо|Франческо Морозини]] шахарны 1687 джылны 22-чи сентябрында алыргъа излеб штурмунда артиллериясы бла [[Парфенон]]ну чачады. [[Файл:Vista su Atene dal Licabeto.jpg|thumb|250px|<center>Афинлени кёрюнюмю]] 1833 джыл Грек короллукъ къуралыб Афинле ара шахары болгъанында, былайда гитче джерлешимчик болгъанды. Аны ызындан джыллада джангы къуралгъан къралны ара шахары терк айныб башлайды. Андан сора кючлю кенгергени 1923 джылгъа келеди, ол заманда [[Тюрк-Грек халкъ ауушдуруу]]ну эсебинде Анатолиядан кеглен греклилени иги кесеги Афинлени къыйырында джерлешеди. Экинчи дуния къазауатда Афинлени немецле кючлейдиле. Къазауатдан сора шахар джангыдан ёсюб, айныб башлайды, артыкъсыз да бек 1960-чы джыллада. Ол заманлада шахарны къыйырында кёб бетон юй ишленнгенди. Грецияны [[Европа Бирлик]]ге кириую бла шахаргъа джангы инвестицияла келедиле, аны бла бирге автомобиль трафик бла хауа кирлилик проблемала да келедиле. == Афинлени административ бёлюнюую == Афинле атны талай затха айтыргъа боллукъду: * Афинле шахаргъа, Афинлени арасын алады, неда А зона деб билинеди. 7 муниципал округга бёлюнеди; * Афинле номархия, шахарны арасы бла шахар тёгереги киреди (Α, Β, Γ, Δ зонала); * Афин конурбация, аннга Афинле номархия бла Пирей номархияны муниципалитетлери киреди (Α, Β, Γ, Δ, Σ, ΣΤ зонала), аны тышында Кюнчыгъыш эмда Кюнбатыш Аттиканы да талай муниципалитети киреди. * Афинле шахарны метрополиялары, аннга бютеу Аттика киреди (Α, Β, Γ, Δ, Σ, ΣΤ, Ζ зонала). Бусагъатда Афинле 7 муниципал округга бёлюнюбдюле, аланы атлары джокъду номерлидиле: * 1-чи муниципал районнга шахарны арасы бла сатыу-алыу ючмюйюш киреди(Στάδιο-Ομόνοια-Πλάκα); * 2-чи муниципал районнга къыбыла-кюнчыгъш тийреле киредиле Νέο Κόσμο бла башлаб Στάδιο бла бошаб; * 3-чю муниципал округга къыбыла-кюнбатыш тийреле киредиле (Αστεροσκοπείου, Πετραλώνων και Θησείου); * 4-чю муниципал округга къыбыла тийреле киредиле (Κολωνού, Ακαδημίας Πλάτωνος, Σεπόλια μέχρι Πατήσια); * 5-чи муниципал округга шимал-кюнбатыш тийреле киредиле Προμπονά районнга дери; * 6-чы муниципал округга ара тийрелени шималы киреди (Πατήσια Κυψέλη); * 7-чи муниципал округга шимал-кюнчыгъыш тийреле киредиле (Αμπελόκηποι, Ερυθρός). Бу бютеу округлада властны эмда бютеу политика партияланы келечиликлери барды. {{Panorama simple |image = Image:Pamorama of Athens.jpg |fullwidth = 16079 |fullheight = 1494 |caption = Афинле |height = 200 }} == Буруннгу Афинлени белгили адамлары == * [[Тесей]] — Афинлени биринчи патчахларыны бириди, шахарны къурагъан бу болгъанды * [[Перикл]] — джамагъат деятель эмда Афинлени б. э. д . V ёмюрде башчысы; * [[Солон]] — закон къураучу эмда шаир, [[джети акъылман]]ланы бириси; * [[Сократ]] — белгили философ; * [[Платон]] — философ, Сократны сохтасы эмда [[Аристотель|Аристотелни]] устазы; == Улоу инфраструктурасы == [[Файл:Афинский трамвай.jpg|thumb|<center>Афина трамвай]] Афинле шахаргъа эки джол бла кирирге боллукъду: Афинле-[[Ламия]] миллет [[автомагистраль]] бла, джол шахаргъа шималдан киреди, эмда Афинле - [[Коринф]] миллет автомагистраль бла, ол шахарны кюнбатханындан киреди. Афинлеге [[Пирей]], [[Рафина]] эм [[Лаврион]] портладан да кирирге болады. Хауа бла [[Элефтериос Венизелос (аэропорт)|Афинлени халкъла арасы аэропорту «Элефтериос Венизелос»]] («Ελευθέριος Βενιζέλος») тюшерге да болады. Грецияда метросу болгъан джангыз шахарды. Афинледе джамагъат улоуну системасы [[троллейбус]]ладан, [[автобус]]ладан эмда рельса улоудан къуралады ([[метро]], шахар тюбю электропоездле эмда [[трамвай|трамваи]]). == Бурунгу белгили джерле == * [[Акрополь]] * [[Джеллени къаласы]] * [[Дионисни театры]] * [[Ликавит]] * [[Аттикалы Геродну одеону]] * [[Афинаагора]] * [[Олимпейон]] * [[Ареопаг]] * [[Адрианны библиотекасы]] * [[Гефестны табыныуу]] == Къарнаш шахарла == {| cellpadding="11" |- valign="top" | * {{Байракъ|Тюркменистан}} [[Ашхабад]] ({{lang-en|Ashgabat}}), [[Тюркменистан]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]] ({{lang-en|Washington}}), [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Лос-Анджелес]] ({{lang-en|Los Angeles}}), [[Калифорния]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Чикаго]] ({{lang-en|Chicago}}), [[Иллинойс]], [[АБШ]] ([[1997]])<ref>[http://www.chicagosistercities.com/index.php Chicago Sister Cities]</ref> * {{Байракъ|АБШ}} [[Филадельфия]] ({{lang-en|Philadelphia}}), [[Пенсильвания]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Бостон]] ({{lang-en|Boston}}), [[Массачусетс]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Атенс (Джорджия)|Атенс]], [[Джорджия]], [[АБШ]] * {{Байракъ|Эрмен}} [[Ереван]] ({{lang-hy|Երևան}}), [[Эрмен]] * {{Байракъ|Канада}} [[Монреаль]] ({{lang-fr|Montréal}}, {{lang-en|Montreal}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Португалия}} [[Лиссабон]] ({{lang-pt|Lisboa}}), [[Португалия]] * {{Байракъ|Италия}} [[Генуя]] ({{lang-it|Genova}}), [[Италия]] * {{Байракъ|Италия}} [[Флоренция]] ({{lang-it|Firenze}}), [[Италия]] * {{Байракъ|Италия}} [[Сиракузы]] ({{lang-it|Siracusa}}), [[Италия]] * {{Байракъ|Испания}} [[Мадрид]] ({{lang-es|Madrid}}), [[Испания]] * {{Байракъ|Испания}} [[Барселона]] ({{lang-ca|Barcelona}}), [[Испания]] || || * {{Байракъ|Колумбия}} [[Кали (шахар)|Кали]] ({{lang-es|Santiago de Cali}}), [[Колумбия]] * {{Байракъ|Чехия}} [[Прага]] ({{lang-cs|Praha}}), [[Чехия]] * {{Байракъ|Россия}} [[Москва]], [[Россия]] * {{Байракъ|Россия}} [[Домодедово (шахар)|Домодедово]], [[Россия]] * {{Байракъ|Къытай}} [[Пекин]] ({{lang-zh|北京}}), [[Къытай]] ([[2005]])<ref>[https://web.archive.org/web/20080516222136/http://www.ebeijing.gov.cn/ying/default.htm Beijing Sister Cities]</ref> * {{Байракъ|Къытай}} [[Сиань]] ({{lang-zh|西安}}), [[Къытай]] * {{Байракъ|Чили}} [[Сантьяго]] ({{lang-es|Santiago de Chile}}), [[Чили]] * {{Байракъ|Кипр}} [[Никосия]] ({{lang-el|Λευκωσία}}), [[Кипр Республика|Кипр]] * {{Байракъ|Палестина}} [[Вифлеем]] ({{lang-ar|بيت لحم}}), [[Филистин кърал|Филистин]] * {{Байракъ|Марокко}} [[Рабат]] ({{lang-ar|الرباط}}), [[Марокко]] * {{Байракъ|Перу}} [[Куско]] ({{lang-es|Cusco}}), [[Перу]] * {{Байракъ|Сербия}} [[Белград]] ({{lang-sr|Београд}}), [[Сербия]] * {{Байракъ|Мисир}} [[Каир]] ({{lang-ar|القاهرة}}), [[Мисир]] * {{Байракъ|Ливан}} [[Бейрут]] ({{lang-ar|بيروت}}), [[Любнан]] * {{Байракъ|Украина}} [[Киев]] ({{lang-uk|Київ}}), [[Украина]] |} '''Партнер шахарла''' * {{Байракъ|Франция}} [[Париж]] ({{lang-fr|Paris}}), [[Франция]] ([[2000]]) * {{Байракъ|Италия}} [[Рим]] ({{lang-it|Roma}}), [[Италия]] == Белгиле == {{белгиле}} {{викигёзен|Athens}}{{Европаны ара шахарлары}} [[Категория:Шахарла]] 9nxqk79b5c4kwnyhej4xow9aeqdqguc 125405 125396 2026-08-05T11:39:52Z DarqaviPalladin 4737 /* Къарнаш шахарла */ 125405 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} {{Джерлешим |аты =Афинле |ориг. аты ={{lang-el|Αθήνα}} |фото =Athens Montage L.png |фотону ачыкълау = |байракъ = |герб = |гербини юсюнден статья =Герб |байрагъыны юсюнден статья =Байракъ |тенгизден мийиклик =20 |кърал =Греция |регион =Аттика |сагъат бёлге =UTC+2, UTC+3 джай |баш.къошакъ.параметр =Региону |баш.параметрни.ачыкълау =Аттика |тюб.къошакъ.параметр =Префектурасы |тюб.параметрни.ачыкълау =Афинле |къошакъ.параметр#3 = |параметрни.ачыкълау#3 = |къошакъ.параметр#4 = |параметрни.ачыкълау#4 = |админ.бёлюннгени =7 муниципал район |карта = |картаны ёлчеми = |loc-map = |lat_deg= 38|lat_min= 00|lat_sec= |lon_deg= 23|lon_min= 43|lon_sec= |CoordAddon = type:city(745514)_region:GR |CoordScale = |къралны картасыны ёлчеми =300 |майдан =412 |халкъ =745,514 (шахар тёгереги бла бирге 3,686,371)<ref name=pop>{{cite web |url=http://www.statistics.gr/Main_eng.asp |title=Population of Greece |work=General Secretariat Of National Statistical Service Of Greece |publisher=www.statistics.gr |accessdate=2007-08-02 |year=2001 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070701001022/http://www.statistics.gr/Main_eng.asp |archivedate = 2007-07-01}}</ref> |саналгъан джыл =2001 |басыннганы =8 160 |агломерация =4 013 200 |миллет къурам =греклиле |дин къурам =ортодокс христианла |статус = |башчы =Никитас Какламанис |web =www.cityofathens.gr/ |телефон =21 |почта =10x xx, 11x xx, 120 xx |автомобиль код =Yxx, Zxx, Ixx |статистика.къошакъ.параметр = |статистика.параметр.ачыкълау = }} '''Афи́нле''' ({{lang-el|Αθήνα}}) — [[Греция]]ны, [[Аттика]] номну эмда Афинле номархияны (префектураны) [[ара шахар]]ыды. Орналгъаны Ара Грециядады эмда къралны экономика, культура эмда административ аралыгъыды. Атын грек мифологияда [[Афина]]дан алады. Афинлени тарихи бек байды. Классика кёзюуде (б. э. д. V ёмюр) кърал-шахар кесини айныуунда эм мийиклеге чыкъгъанды, анда европа цивилизацияны айныууну тенденцияларыны белгилейди. Бу шахар бла [[Сократ]], [[Платон]] эм [[Аристотель]] кибик философланы, [[Эсхил]], [[Софокл]] эм [[Еврипид]] кибик драманы тамалында тургъан трагиклени атлары байламлыды. Афинледе кърал оноу система — [[демократия]] болгъанды. Афин агломерацияны джери — 412 кв.км. болады. Бу территория: Эгалео (Αιγάλεω), Парнита (Πάρνηθα), Пендели (Πεντέλη) эм Имито (Υμηττός) таула бла къуршоуладыла. Былайда Грецияны адам санындан юч этиб бириси джашайды, эмда 2001 джылны санаууна кёре 3 361 806 адам болады. Алай бла 1 кв.км. джерде 160 адам джашайды. Шахарны арасында тенгизни дараджасындан мийиклик 20 метрди, алай а шахарны территориясыны рельефи бирча тюлдю, тюзле таула бла алмашадыла. == Шахарны аты == Бурунлада «Афинле» аты кёблюк санда болгъанды — {{lang-grc2|Ἀθῆναι}} {{IPA|[atʰɛ̑ːnaɪ]}}. [[1970 джыл]]да [[Грек тил#Хронологизация|кафаревусланы]] къоратыу оноу алыннгандан сора, бирлик санда аты — Αθήνα {{IPA|[aˈθina]}} — официал болгъанды. Мифологиягъа кёре акъылманлыкъны аллахы -Афинаны атын шахар Афинаны тенгиз иеси [[Посейдон]] бла даулашыуундан сора алгъанды. Афинлени биринчи патчахы [[Кекропс (Геяны джашы)|Кекроп]] (Κέκροπας) джарымы адам, джарымы джылан болгъанды, аны аллында оноу этерге чыгъады, ким боллукъду шахарны болушу деб. Эки кандидат болгъанды -Афина бла Посейдон, ала Кекроннга саугъа этерге керек болгъандыла, патчах къайсысыны саугъасын джаратса, аны шахар болушу этерге оноу алыннганды. . Посейдон кесини ючтиши бла джерге урады да, джерден кёзлеу чыгъыб башлайды. Греция исси, къаялы къралды, суу анда бек керекди, алай суу тенгиз суу болады, тузлу. Афина джерге ургъаны да, джерден олива терек ёсгенди. Патчах бу саугъаны бек джаратханды. Аны бла шахар Афинаны атын алгъанды. == Тарихи == {{main|Грецияны тарихи}} [[Файл:Parthenon temple at the Acropolis Athens in 2004.jpg|thumb|left|250px|<center>Афин Парфенон]] Грек культураны джашнагъан заманыны кёбюсюнде Афинле магъаналы шахар болгъандыла. Грецияны алтын ёмюрюню заманында ( б. э. д. 500 джылдан б. э. д. 300 джылгъа дери) шахар культура бла интеллигенцияны аралыгъы болгъанды, кюнбатыш цивилизацияны бешигиди. и (около [[500 год до н. э.|500 года до н. э.]] до [[300 год до н. э.|300 до н. э.]]) был центром культуры и интеллигенции, и являлся колыбелью западной цивилизации. Буруннгу Афинлени идеялары бла практикалары бюгюнде «кюнбатыш цивилизация» атны джюрютедиле. Алтын ёмюрден сора да Афинле бай шахарлай къалгъандыла, аланы быллай джашаулары Рим империяны эпохасына дери баргъанды. Философя школланы 529 джыл [[Византия империя]]ны императору [[I Юстиниан]] джабханды. Аннга дери 200 джыл алгъан христиан дин империяны официал дини баямланнганды. Афинле алгъыннгы сыйын тас этиб, тюз провинциал шахарчыкъ болгъанды. [[XIII]] бла [[XV ёмюр]]лени арасында шахарны византий, француз эмда итальян рыцарла кючлегендиле. Ахыргъыла XIII ёмюрню аллында Афин герцоглукъ да къурайдыла. [[1458 джыл]] тюрклюле шахарны кючлейдиле, Афинле [[Оттоман империя]]ны бир кесеги болады. Шахарны халкъы империяны тюшюую бла кючлю азаяды. Шахарны кёб тюрлю районлары бла кёб эски мекям [[XVII]]—[[XIX ёмюр]]лерини арасында чачыладыла, шахар а уа талай къауумгъа азыкъ болады. Тюрк бла [[Венеция республика]]ны арасында къазауатла да Афинлени джазыуунда бек аман ыз къояды. Венециялы инарал [[Морозини, Франческо|Франческо Морозини]] шахарны 1687 джылны 22-чи сентябрында алыргъа излеб штурмунда артиллериясы бла [[Парфенон]]ну чачады. [[Файл:Vista su Atene dal Licabeto.jpg|thumb|250px|<center>Афинлени кёрюнюмю]] 1833 джыл Грек короллукъ къуралыб Афинле ара шахары болгъанында, былайда гитче джерлешимчик болгъанды. Аны ызындан джыллада джангы къуралгъан къралны ара шахары терк айныб башлайды. Андан сора кючлю кенгергени 1923 джылгъа келеди, ол заманда [[Тюрк-Грек халкъ ауушдуруу]]ну эсебинде Анатолиядан кеглен греклилени иги кесеги Афинлени къыйырында джерлешеди. Экинчи дуния къазауатда Афинлени немецле кючлейдиле. Къазауатдан сора шахар джангыдан ёсюб, айныб башлайды, артыкъсыз да бек 1960-чы джыллада. Ол заманлада шахарны къыйырында кёб бетон юй ишленнгенди. Грецияны [[Европа Бирлик]]ге кириую бла шахаргъа джангы инвестицияла келедиле, аны бла бирге автомобиль трафик бла хауа кирлилик проблемала да келедиле. == Афинлени административ бёлюнюую == Афинле атны талай затха айтыргъа боллукъду: * Афинле шахаргъа, Афинлени арасын алады, неда А зона деб билинеди. 7 муниципал округга бёлюнеди; * Афинле номархия, шахарны арасы бла шахар тёгереги киреди (Α, Β, Γ, Δ зонала); * Афин конурбация, аннга Афинле номархия бла Пирей номархияны муниципалитетлери киреди (Α, Β, Γ, Δ, Σ, ΣΤ зонала), аны тышында Кюнчыгъыш эмда Кюнбатыш Аттиканы да талай муниципалитети киреди. * Афинле шахарны метрополиялары, аннга бютеу Аттика киреди (Α, Β, Γ, Δ, Σ, ΣΤ, Ζ зонала). Бусагъатда Афинле 7 муниципал округга бёлюнюбдюле, аланы атлары джокъду номерлидиле: * 1-чи муниципал районнга шахарны арасы бла сатыу-алыу ючмюйюш киреди(Στάδιο-Ομόνοια-Πλάκα); * 2-чи муниципал районнга къыбыла-кюнчыгъш тийреле киредиле Νέο Κόσμο бла башлаб Στάδιο бла бошаб; * 3-чю муниципал округга къыбыла-кюнбатыш тийреле киредиле (Αστεροσκοπείου, Πετραλώνων και Θησείου); * 4-чю муниципал округга къыбыла тийреле киредиле (Κολωνού, Ακαδημίας Πλάτωνος, Σεπόλια μέχρι Πατήσια); * 5-чи муниципал округга шимал-кюнбатыш тийреле киредиле Προμπονά районнга дери; * 6-чы муниципал округга ара тийрелени шималы киреди (Πατήσια Κυψέλη); * 7-чи муниципал округга шимал-кюнчыгъыш тийреле киредиле (Αμπελόκηποι, Ερυθρός). Бу бютеу округлада властны эмда бютеу политика партияланы келечиликлери барды. {{Panorama simple |image = Image:Pamorama of Athens.jpg |fullwidth = 16079 |fullheight = 1494 |caption = Афинле |height = 200 }} == Буруннгу Афинлени белгили адамлары == * [[Тесей]] — Афинлени биринчи патчахларыны бириди, шахарны къурагъан бу болгъанды * [[Перикл]] — джамагъат деятель эмда Афинлени б. э. д . V ёмюрде башчысы; * [[Солон]] — закон къураучу эмда шаир, [[джети акъылман]]ланы бириси; * [[Сократ]] — белгили философ; * [[Платон]] — философ, Сократны сохтасы эмда [[Аристотель|Аристотелни]] устазы; == Улоу инфраструктурасы == [[Файл:Афинский трамвай.jpg|thumb|<center>Афина трамвай]] Афинле шахаргъа эки джол бла кирирге боллукъду: Афинле-[[Ламия]] миллет [[автомагистраль]] бла, джол шахаргъа шималдан киреди, эмда Афинле - [[Коринф]] миллет автомагистраль бла, ол шахарны кюнбатханындан киреди. Афинлеге [[Пирей]], [[Рафина]] эм [[Лаврион]] портладан да кирирге болады. Хауа бла [[Элефтериос Венизелос (аэропорт)|Афинлени халкъла арасы аэропорту «Элефтериос Венизелос»]] («Ελευθέριος Βενιζέλος») тюшерге да болады. Грецияда метросу болгъан джангыз шахарды. Афинледе джамагъат улоуну системасы [[троллейбус]]ладан, [[автобус]]ладан эмда рельса улоудан къуралады ([[метро]], шахар тюбю электропоездле эмда [[трамвай|трамваи]]). == Бурунгу белгили джерле == * [[Акрополь]] * [[Джеллени къаласы]] * [[Дионисни театры]] * [[Ликавит]] * [[Аттикалы Геродну одеону]] * [[Афинаагора]] * [[Олимпейон]] * [[Ареопаг]] * [[Адрианны библиотекасы]] * [[Гефестны табыныуу]] == Къарнаш шахарла == {| cellpadding="11" |- valign="top" | * {{Байракъ|Тюркменистан}} [[Ашхабад]] ({{lang-en|Ashgabat}}), [[Тюркменистан]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]] ({{lang-en|Washington}}), [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Лос-Анджелес]] ({{lang-en|Los Angeles}}), [[Калифорния]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Чикаго]] ({{lang-en|Chicago}}), [[Иллинойс]], [[АБШ]] ([[1997]])<ref>[http://www.chicagosistercities.com/index.php Chicago Sister Cities]</ref> * {{Байракъ|АБШ}} [[Филадельфия]] ({{lang-en|Philadelphia}}), [[Пенсильвания]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Бостон]] ({{lang-en|Boston}}), [[Массачусетс]], [[АБШ]] * {{Байракъ|АБШ}} [[Атенс (Джорджия)|Атенс]], [[Джорджия]], [[АБШ]] * {{Байракъ|Эрмен}} [[Ереван]] ({{lang-hy|Երևան}}), [[Эрмен]] * {{Байракъ|Канада}} [[Монреаль]] ({{lang-fr|Montréal}}, {{lang-en|Montreal}}), [[Канада]] * {{Байракъ|Португалия}} [[Лиссабон]] ({{lang-pt|Lisboa}}), [[Португалия]] * {{Байракъ|Италия}} [[Генуя]] ({{lang-it|Genova}}), [[Италия]] * {{Байракъ|Италия}} [[Флоренция]] ({{lang-it|Firenze}}), [[Италия]] * {{Байракъ|Италия}} [[Сиракузы]] ({{lang-it|Siracusa}}), [[Италия]] * {{Байракъ|Испания}} [[Мадрид]] ({{lang-es|Madrid}}), [[Испания]] * {{Байракъ|Испания}} [[Барселона]] ({{lang-ca|Barcelona}}), [[Испания]] || || * {{Байракъ|Колумбия}} [[Кали (шахар)|Кали]] ({{lang-es|Santiago de Cali}}), [[Колумбия]] * {{Байракъ|Чехия}} [[Прага]] ({{lang-cs|Praha}}), [[Чехия]] * {{Байракъ|Россия}} [[Москва]], [[Россия]] * {{Байракъ|Россия}} [[Домодедово (шахар)|Домодедово]], [[Россия]] * {{Байракъ|Къытай}} [[Пекин]] ({{lang-zh|北京}}), [[Къытай]] ([[2005]])<ref>[https://web.archive.org/web/20080516222136/http://www.ebeijing.gov.cn/ying/default.htm Beijing Sister Cities]</ref> * {{Байракъ|Къытай}} [[Сиань]] ({{lang-zh|西安}}), [[Къытай]] * {{Байракъ|Чили}} [[Сантьяго]] ({{lang-es|Santiago de Chile}}), [[Чили]] * {{Байракъ|Кипр}} [[Никосия]] ({{lang-el|Λευκωσία}}), [[Кипр Республика|Кипр]] * {{Байракъ|Палестина}} [[Бидилгим]] ({{lang-ar|بيت لحم}}), [[Филистин кърал|Филистин]] * {{Байракъ|Марокко}} [[Рабат]] ({{lang-ar|الرباط}}), [[Марокко]] * {{Байракъ|Перу}} [[Куско]] ({{lang-es|Cusco}}), [[Перу]] * {{Байракъ|Сербия}} [[Белград]] ({{lang-sr|Београд}}), [[Сербия]] * {{Байракъ|Мисир}} [[Каир]] ({{lang-ar|القاهرة}}), [[Мисир]] * {{Байракъ|Ливан}} [[Бейрут]] ({{lang-ar|بيروت}}), [[Любнан]] * {{Байракъ|Украина}} [[Киев]] ({{lang-uk|Київ}}), [[Украина]] |} '''Партнер шахарла''' * {{Байракъ|Франция}} [[Париж]] ({{lang-fr|Paris}}), [[Франция]] ([[2000]]) * {{Байракъ|Италия}} [[Рим]] ({{lang-it|Roma}}), [[Италия]] == Белгиле == {{белгиле}} {{викигёзен|Athens}}{{Европаны ара шахарлары}} [[Категория:Шахарла]] 7hqusvzlmpv3rexaijh0sbxh88sw5l7 0 6490 125389 110080 2026-08-05T11:15:33Z DarqaviPalladin 4737 125389 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} [[Файл:Bethlehem 1898.jpg|thumb|300px|Бейтуллахимни Кудсну джанындан кёрюнюмю. 1898 джылдан фото]] [[Файл:Belen palestina.jpg|thumb|300px|Бусагъатдагъы Бейтуллахимни орамлары]] [[Файл:BethlehemInsideCN.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъаныны клисасы]] [[Файл:Jesus birthplace in Bethlehem.jpg|thumb|300px|Туугъан дорбунунда кюмюш джулдуз, Христос туугъан джерни белгилейди]] [[Файл:NativityChurch1.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъан клисасы]] [[Файл:Rachel's tomb 1930s.jpg|thumb|300px|Рахилни кешенеси. 1930 джылладан фото]] '''Бейтуллахим''' ({{lang-ar|بيت لحم}}, ''Байт-Лахм'' — «Этни юйю», грек. Βηθλεέμ) — [[Филистин кърал|Филистин къралны]] [[Иордан сууну кюнбатыш джагъасы]]нда орналгъан, [[Бейтуллахим (провинция)|Бейтуллахим провинцияны]] [[ара шахар|ара шахары.]]ыды Филистинни культурасыны, дин багъалатхан джерлеге айланыуну эмда туризмни аралыгъыды. Бейтуллахим, [[Кудс|Кудсдан]] 8 км къыбылада орналыбды эмда бусагъатда де-факто аны бла чеклешген этеди. Шахарда джашагъанланы саны 25&nbsp;266<ref name="PCBS07">[https://web.archive.org/web/20190409184637/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf 2007 PCBS Census] (PDF) Palestinian Central Bureau of Statistics</ref> адамды (2007), тийреси бла бирге — 42 минг адам, майданы — 6 км². [[Инджил]]ге кёре былайда [[Иисус Христос]] (''Иса файгъамбар'') [[Христосну Рождествосу|туугъаны]] ючюн Бейтуллахим — бютеу [[христиан]]лагъа сыйлы шахарды, Кудсдан сора экинчи магъаналы шахарды. Шахарда дунияда эм эски христиан джамагъатладан бири джашайды, алай а арт джыллада эмиграцияны эсебинде джамагъатны саны аз болгъанды. [[Дауут]], [[Библия]]гъа кёре, былайда туугъанды эмда тахтагъа миннгенди. == Къарнаш шахарлары == * {{байракъ|Бразилия}} '''[[Натал (шахар)|Натал]]''', [[Бразилия]], [[1999]] * {{байракъ|Уллу Британия}} '''[[Глазго]]''', [[Шотландия]], [[Уллу Британия]], [[1992]] * {{байракъ|Германия}} '''[[Кёльн]]''', [[Германия]], [[1996]] * {{байракъ|Греция}} '''[[Афинле]]''', [[Греция]] ([[13 мая]] [[1986]]) * {{байракъ|Иордания}} '''[[Мадаба]]''', [[Иордания]], [[1996]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Леганес]]''', [[Испания]], [[1995]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Кордова (Испания)|Кордова]]''', [[Испания]], [[1988]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Ассизи]]''', [[Италия]], [[1989]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Верона]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Флоренция]]''', [[Италия]], [[1962]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Пратовеккьо]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Монтеварчи]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Милан]]''', [[Италия]], [[2000]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Чивитавеккья]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Орвьето]]''', [[Италия]], [[1996]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Павия]]''', [[Италия]], [[1995]] * {{байракъ|Марокко}} '''[[Рабат]]''', [[Марокко]], [[1999]] * {{байракъ|Мексика}} '''[[Монтеррей (Мексика)|Монтеррей]]''', [[Мексика]], [[1997]] * {{байракъ|Норвегия}} '''[[Сарпсборг]]''', [[Норвегия]], [[1997]] * {{байракъ|Перу}} '''[[Куско]]''', [[Перу]], [[1994]] * {{байракъ|Польша}} '''[[Ченстохова]]''', [[Польша]], [[2004]] * {{байракъ|Португалия}} '''[[Лиссабон]]''', [[Португалия]], [[1995]] * {{байракъ|Россия}} '''[[Санкт-Петербург]]''', [[Россия]], [[2003]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Бёрлингтон (Вермонт)]]''', [[АБШ]], [[1993]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Джоплин (Миссури)]]''', [[АБШ]], [[2000]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Орландо (Флорида)]]''', [[АБШ]], [[2001]] * {{байракъ|Тюрк}} '''[[Ялвак]]''', [[Тюрк]], [[2000]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Страсбург]]''', [[Франция]], [[1998]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Шартр]]''', [[Франция]], [[1994]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Сен-Эрблан]]''', [[Франция]], [[1992]] * {{байракъ|КъАР}} '''[[Претория]]''', [[Къыбыла-Африкан Республика]], [[1999]] == Дагъыда къарагъыз == * [[Христосну Рождествосу]] * [[Рождествону дорбуну]] * [[Вифлеем джулдуз]] * [[Вифлеем (Галилея)]] == Интересли фактла == * Бу джердеги законнга кёре Бейтуллахимни [[мэр]]и христианлы болургъа керекди<ref>[https://web.archive.org/web/20120114084402/http://news.mail.ru/society/1699697/ Христианлыла бла муслиманла Вифлеемде биригиб джашайдыла]{{ref-ru}}</ref>. * [[АБШ]]-да ондан кёб джерлешим Бейтуллахим (Бетлеем) атны джюрютеди. * [[Белен]] ([[Белем]]) атны талай шахар джюрютеди, ол — «Вифлеем» атны испан-португал вариантыды. == Джибериуле == * [http://www.bethlehem-city.org Вифлеем муниципалитетни сайты] * [http://www.pravenc.ru/text/158886.html Вифлеем (Православ энциклопедияда статья)]{{ref-ru}} * [http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=343&did=690 Михаил Скабалланович. Вифлеем — Христосну джурту. XX ёмюрню аллындагъы Вифлеемни юсюнден очерк]{{ref-ru}} == Белгиле == {{белгиле}} {{commonscat|Bethlehem}} {{stub|география}} [[Категория:Шахарла]] k0oel5mq84hvrparxkn6xsjz1kzf4jq 125390 125389 2026-08-05T11:17:20Z DarqaviPalladin 4737 DarqaviPalladin, [[Вифлеем]] бетни атын [[Бейтуллахим]] деб тюрлендирди 125389 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} [[Файл:Bethlehem 1898.jpg|thumb|300px|Бейтуллахимни Кудсну джанындан кёрюнюмю. 1898 джылдан фото]] [[Файл:Belen palestina.jpg|thumb|300px|Бусагъатдагъы Бейтуллахимни орамлары]] [[Файл:BethlehemInsideCN.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъаныны клисасы]] [[Файл:Jesus birthplace in Bethlehem.jpg|thumb|300px|Туугъан дорбунунда кюмюш джулдуз, Христос туугъан джерни белгилейди]] [[Файл:NativityChurch1.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъан клисасы]] [[Файл:Rachel's tomb 1930s.jpg|thumb|300px|Рахилни кешенеси. 1930 джылладан фото]] '''Бейтуллахим''' ({{lang-ar|بيت لحم}}, ''Байт-Лахм'' — «Этни юйю», грек. Βηθλεέμ) — [[Филистин кърал|Филистин къралны]] [[Иордан сууну кюнбатыш джагъасы]]нда орналгъан, [[Бейтуллахим (провинция)|Бейтуллахим провинцияны]] [[ара шахар|ара шахары.]]ыды Филистинни культурасыны, дин багъалатхан джерлеге айланыуну эмда туризмни аралыгъыды. Бейтуллахим, [[Кудс|Кудсдан]] 8 км къыбылада орналыбды эмда бусагъатда де-факто аны бла чеклешген этеди. Шахарда джашагъанланы саны 25&nbsp;266<ref name="PCBS07">[https://web.archive.org/web/20190409184637/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf 2007 PCBS Census] (PDF) Palestinian Central Bureau of Statistics</ref> адамды (2007), тийреси бла бирге — 42 минг адам, майданы — 6 км². [[Инджил]]ге кёре былайда [[Иисус Христос]] (''Иса файгъамбар'') [[Христосну Рождествосу|туугъаны]] ючюн Бейтуллахим — бютеу [[христиан]]лагъа сыйлы шахарды, Кудсдан сора экинчи магъаналы шахарды. Шахарда дунияда эм эски христиан джамагъатладан бири джашайды, алай а арт джыллада эмиграцияны эсебинде джамагъатны саны аз болгъанды. [[Дауут]], [[Библия]]гъа кёре, былайда туугъанды эмда тахтагъа миннгенди. == Къарнаш шахарлары == * {{байракъ|Бразилия}} '''[[Натал (шахар)|Натал]]''', [[Бразилия]], [[1999]] * {{байракъ|Уллу Британия}} '''[[Глазго]]''', [[Шотландия]], [[Уллу Британия]], [[1992]] * {{байракъ|Германия}} '''[[Кёльн]]''', [[Германия]], [[1996]] * {{байракъ|Греция}} '''[[Афинле]]''', [[Греция]] ([[13 мая]] [[1986]]) * {{байракъ|Иордания}} '''[[Мадаба]]''', [[Иордания]], [[1996]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Леганес]]''', [[Испания]], [[1995]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Кордова (Испания)|Кордова]]''', [[Испания]], [[1988]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Ассизи]]''', [[Италия]], [[1989]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Верона]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Флоренция]]''', [[Италия]], [[1962]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Пратовеккьо]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Монтеварчи]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Милан]]''', [[Италия]], [[2000]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Чивитавеккья]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Орвьето]]''', [[Италия]], [[1996]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Павия]]''', [[Италия]], [[1995]] * {{байракъ|Марокко}} '''[[Рабат]]''', [[Марокко]], [[1999]] * {{байракъ|Мексика}} '''[[Монтеррей (Мексика)|Монтеррей]]''', [[Мексика]], [[1997]] * {{байракъ|Норвегия}} '''[[Сарпсборг]]''', [[Норвегия]], [[1997]] * {{байракъ|Перу}} '''[[Куско]]''', [[Перу]], [[1994]] * {{байракъ|Польша}} '''[[Ченстохова]]''', [[Польша]], [[2004]] * {{байракъ|Португалия}} '''[[Лиссабон]]''', [[Португалия]], [[1995]] * {{байракъ|Россия}} '''[[Санкт-Петербург]]''', [[Россия]], [[2003]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Бёрлингтон (Вермонт)]]''', [[АБШ]], [[1993]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Джоплин (Миссури)]]''', [[АБШ]], [[2000]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Орландо (Флорида)]]''', [[АБШ]], [[2001]] * {{байракъ|Тюрк}} '''[[Ялвак]]''', [[Тюрк]], [[2000]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Страсбург]]''', [[Франция]], [[1998]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Шартр]]''', [[Франция]], [[1994]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Сен-Эрблан]]''', [[Франция]], [[1992]] * {{байракъ|КъАР}} '''[[Претория]]''', [[Къыбыла-Африкан Республика]], [[1999]] == Дагъыда къарагъыз == * [[Христосну Рождествосу]] * [[Рождествону дорбуну]] * [[Вифлеем джулдуз]] * [[Вифлеем (Галилея)]] == Интересли фактла == * Бу джердеги законнга кёре Бейтуллахимни [[мэр]]и христианлы болургъа керекди<ref>[https://web.archive.org/web/20120114084402/http://news.mail.ru/society/1699697/ Христианлыла бла муслиманла Вифлеемде биригиб джашайдыла]{{ref-ru}}</ref>. * [[АБШ]]-да ондан кёб джерлешим Бейтуллахим (Бетлеем) атны джюрютеди. * [[Белен]] ([[Белем]]) атны талай шахар джюрютеди, ол — «Вифлеем» атны испан-португал вариантыды. == Джибериуле == * [http://www.bethlehem-city.org Вифлеем муниципалитетни сайты] * [http://www.pravenc.ru/text/158886.html Вифлеем (Православ энциклопедияда статья)]{{ref-ru}} * [http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=343&did=690 Михаил Скабалланович. Вифлеем — Христосну джурту. XX ёмюрню аллындагъы Вифлеемни юсюнден очерк]{{ref-ru}} == Белгиле == {{белгиле}} {{commonscat|Bethlehem}} {{stub|география}} [[Категория:Шахарла]] k0oel5mq84hvrparxkn6xsjz1kzf4jq 125392 125390 2026-08-05T11:20:31Z DarqaviPalladin 4737 125392 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} [[Файл:Bethlehem 1898.jpg|thumb|300px|Бидилгимни Кудсну джанындан кёрюнюмю. 1898 джылдан фото]] [[Файл:Belen palestina.jpg|thumb|300px|Бусагъатдагъы Бидилгимни орамлары]] [[Файл:BethlehemInsideCN.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъаныны клисасы]] [[Файл:Jesus birthplace in Bethlehem.jpg|thumb|300px|Туугъан дорбунунда кюмюш джулдуз, Христос туугъан джерни белгилейди]] [[Файл:NativityChurch1.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъан клисасы]] [[Файл:Rachel's tomb 1930s.jpg|thumb|300px|Рахилни кешенеси. 1930 джылладан фото]] '''Бидилгим''' ({{lang-ar|بيت لحم}}, ''Байт-Лахм'' — «Этни юйю», грек. Βηθλεέμ) — [[Филистин кърал|Филистин къралны]] [[Иордан сууну кюнбатыш джагъасы]]нда орналгъан, Бидилгим провинцияны [[ара шахар|ара шахары.]]ыды Филистинни культурасыны, дин багъалатхан джерлеге айланыуну эмда туризмни аралыгъыды. Бидилгим, [[Кудс|Кудсдан]] 8 км къыбылада орналыбды эмда бусагъатда де-факто аны бла чеклешген этеди. Шахарда джашагъанланы саны 25&nbsp;266<ref name="PCBS07">[https://web.archive.org/web/20190409184637/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf 2007 PCBS Census] (PDF) Palestinian Central Bureau of Statistics</ref> адамды (2007), тийреси бла бирге — 42 минг адам, майданы — 6 км². [[Инджил]]ге кёре былайда [[Иисус Христос]] (''Иса файгъамбар'') [[Христосну Рождествосу|туугъаны]] ючюн Бидилгим — бютеу [[христиан]]лагъа сыйлы шахарды, Кудсдан сора экинчи магъаналы шахарды. Шахарда дунияда эм эски христиан джамагъатладан бири джашайды, алай а арт джыллада эмиграцияны эсебинде джамагъатны саны аз болгъанды. [[Дауут]], [[Библия]]гъа кёре, былайда туугъанды эмда тахтагъа миннгенди. == Къарнаш шахарлары == * {{байракъ|Бразилия}} '''[[Натал (шахар)|Натал]]''', [[Бразилия]], [[1999]] * {{байракъ|Уллу Британия}} '''[[Глазго]]''', [[Шотландия]], [[Уллу Британия]], [[1992]] * {{байракъ|Германия}} '''[[Кёльн]]''', [[Германия]], [[1996]] * {{байракъ|Греция}} '''[[Афинле]]''', [[Греция]] ([[13 мая]] [[1986]]) * {{байракъ|Иордания}} '''[[Мадаба]]''', [[Иордания]], [[1996]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Леганес]]''', [[Испания]], [[1995]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Кордова (Испания)|Кордова]]''', [[Испания]], [[1988]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Ассизи]]''', [[Италия]], [[1989]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Верона]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Флоренция]]''', [[Италия]], [[1962]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Пратовеккьо]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Монтеварчи]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Милан]]''', [[Италия]], [[2000]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Чивитавеккья]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Орвьето]]''', [[Италия]], [[1996]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Павия]]''', [[Италия]], [[1995]] * {{байракъ|Марокко}} '''[[Рабат]]''', [[Марокко]], [[1999]] * {{байракъ|Мексика}} '''[[Монтеррей (Мексика)|Монтеррей]]''', [[Мексика]], [[1997]] * {{байракъ|Норвегия}} '''[[Сарпсборг]]''', [[Норвегия]], [[1997]] * {{байракъ|Перу}} '''[[Куско]]''', [[Перу]], [[1994]] * {{байракъ|Польша}} '''[[Ченстохова]]''', [[Польша]], [[2004]] * {{байракъ|Португалия}} '''[[Лиссабон]]''', [[Португалия]], [[1995]] * {{байракъ|Россия}} '''[[Санкт-Петербург]]''', [[Россия]], [[2003]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Бёрлингтон (Вермонт)]]''', [[АБШ]], [[1993]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Джоплин (Миссури)]]''', [[АБШ]], [[2000]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Орландо (Флорида)]]''', [[АБШ]], [[2001]] * {{байракъ|Тюрк}} '''[[Ялвак]]''', [[Тюрк]], [[2000]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Страсбург]]''', [[Франция]], [[1998]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Шартр]]''', [[Франция]], [[1994]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Сен-Эрблан]]''', [[Франция]], [[1992]] * {{байракъ|КъАР}} '''[[Претория]]''', [[Къыбыла-Африкан Республика]], [[1999]] == Дагъыда къарагъыз == * [[Христосну Рождествосу]] * [[Рождествону дорбуну]] * [[Вифлеем джулдуз]] * [[Вифлеем (Галилея)]] == Интересли фактла == * Бу джердеги законнга кёре Бидилгимни [[мэр]]и христианлы болургъа керекди<ref>[https://web.archive.org/web/20120114084402/http://news.mail.ru/society/1699697/ Христианлыла бла муслиманла Вифлеемде биригиб джашайдыла]{{ref-ru}}</ref>. * [[АБШ]]-да ондан кёб джерлешим Бидилгим (Бетлеем) атны джюрютеди. * [[Белен]] ([[Белем]]) атны талай шахар джюрютеди, ол — «Вифлеем» атны испан-португал вариантыды. == Джибериуле == * [http://www.bethlehem-city.org Вифлеем муниципалитетни сайты] * [http://www.pravenc.ru/text/158886.html Вифлеем (Православ энциклопедияда статья)]{{ref-ru}} * [http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=343&did=690 Михаил Скабалланович. Вифлеем — Христосну джурту. XX ёмюрню аллындагъы Вифлеемни юсюнден очерк]{{ref-ru}} == Белгиле == {{белгиле}} {{commonscat|Bethlehem}} {{stub|география}} [[Категория:Шахарла]] 55ay14k953va6juf6hcq6w4e8bmqkg5 125393 125392 2026-08-05T11:20:44Z DarqaviPalladin 4737 DarqaviPalladin, [[Бейтуллахим]] бетни атын [[Бидилгим]] деб тюрлендирди 125392 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} [[Файл:Bethlehem 1898.jpg|thumb|300px|Бидилгимни Кудсну джанындан кёрюнюмю. 1898 джылдан фото]] [[Файл:Belen palestina.jpg|thumb|300px|Бусагъатдагъы Бидилгимни орамлары]] [[Файл:BethlehemInsideCN.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъаныны клисасы]] [[Файл:Jesus birthplace in Bethlehem.jpg|thumb|300px|Туугъан дорбунунда кюмюш джулдуз, Христос туугъан джерни белгилейди]] [[Файл:NativityChurch1.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъан клисасы]] [[Файл:Rachel's tomb 1930s.jpg|thumb|300px|Рахилни кешенеси. 1930 джылладан фото]] '''Бидилгим''' ({{lang-ar|بيت لحم}}, ''Байт-Лахм'' — «Этни юйю», грек. Βηθλεέμ) — [[Филистин кърал|Филистин къралны]] [[Иордан сууну кюнбатыш джагъасы]]нда орналгъан, Бидилгим провинцияны [[ара шахар|ара шахары.]]ыды Филистинни культурасыны, дин багъалатхан джерлеге айланыуну эмда туризмни аралыгъыды. Бидилгим, [[Кудс|Кудсдан]] 8 км къыбылада орналыбды эмда бусагъатда де-факто аны бла чеклешген этеди. Шахарда джашагъанланы саны 25&nbsp;266<ref name="PCBS07">[https://web.archive.org/web/20190409184637/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf 2007 PCBS Census] (PDF) Palestinian Central Bureau of Statistics</ref> адамды (2007), тийреси бла бирге — 42 минг адам, майданы — 6 км². [[Инджил]]ге кёре былайда [[Иисус Христос]] (''Иса файгъамбар'') [[Христосну Рождествосу|туугъаны]] ючюн Бидилгим — бютеу [[христиан]]лагъа сыйлы шахарды, Кудсдан сора экинчи магъаналы шахарды. Шахарда дунияда эм эски христиан джамагъатладан бири джашайды, алай а арт джыллада эмиграцияны эсебинде джамагъатны саны аз болгъанды. [[Дауут]], [[Библия]]гъа кёре, былайда туугъанды эмда тахтагъа миннгенди. == Къарнаш шахарлары == * {{байракъ|Бразилия}} '''[[Натал (шахар)|Натал]]''', [[Бразилия]], [[1999]] * {{байракъ|Уллу Британия}} '''[[Глазго]]''', [[Шотландия]], [[Уллу Британия]], [[1992]] * {{байракъ|Германия}} '''[[Кёльн]]''', [[Германия]], [[1996]] * {{байракъ|Греция}} '''[[Афинле]]''', [[Греция]] ([[13 мая]] [[1986]]) * {{байракъ|Иордания}} '''[[Мадаба]]''', [[Иордания]], [[1996]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Леганес]]''', [[Испания]], [[1995]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Кордова (Испания)|Кордова]]''', [[Испания]], [[1988]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Ассизи]]''', [[Италия]], [[1989]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Верона]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Флоренция]]''', [[Италия]], [[1962]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Пратовеккьо]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Монтеварчи]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Милан]]''', [[Италия]], [[2000]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Чивитавеккья]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Орвьето]]''', [[Италия]], [[1996]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Павия]]''', [[Италия]], [[1995]] * {{байракъ|Марокко}} '''[[Рабат]]''', [[Марокко]], [[1999]] * {{байракъ|Мексика}} '''[[Монтеррей (Мексика)|Монтеррей]]''', [[Мексика]], [[1997]] * {{байракъ|Норвегия}} '''[[Сарпсборг]]''', [[Норвегия]], [[1997]] * {{байракъ|Перу}} '''[[Куско]]''', [[Перу]], [[1994]] * {{байракъ|Польша}} '''[[Ченстохова]]''', [[Польша]], [[2004]] * {{байракъ|Португалия}} '''[[Лиссабон]]''', [[Португалия]], [[1995]] * {{байракъ|Россия}} '''[[Санкт-Петербург]]''', [[Россия]], [[2003]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Бёрлингтон (Вермонт)]]''', [[АБШ]], [[1993]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Джоплин (Миссури)]]''', [[АБШ]], [[2000]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Орландо (Флорида)]]''', [[АБШ]], [[2001]] * {{байракъ|Тюрк}} '''[[Ялвак]]''', [[Тюрк]], [[2000]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Страсбург]]''', [[Франция]], [[1998]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Шартр]]''', [[Франция]], [[1994]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Сен-Эрблан]]''', [[Франция]], [[1992]] * {{байракъ|КъАР}} '''[[Претория]]''', [[Къыбыла-Африкан Республика]], [[1999]] == Дагъыда къарагъыз == * [[Христосну Рождествосу]] * [[Рождествону дорбуну]] * [[Вифлеем джулдуз]] * [[Вифлеем (Галилея)]] == Интересли фактла == * Бу джердеги законнга кёре Бидилгимни [[мэр]]и христианлы болургъа керекди<ref>[https://web.archive.org/web/20120114084402/http://news.mail.ru/society/1699697/ Христианлыла бла муслиманла Вифлеемде биригиб джашайдыла]{{ref-ru}}</ref>. * [[АБШ]]-да ондан кёб джерлешим Бидилгим (Бетлеем) атны джюрютеди. * [[Белен]] ([[Белем]]) атны талай шахар джюрютеди, ол — «Вифлеем» атны испан-португал вариантыды. == Джибериуле == * [http://www.bethlehem-city.org Вифлеем муниципалитетни сайты] * [http://www.pravenc.ru/text/158886.html Вифлеем (Православ энциклопедияда статья)]{{ref-ru}} * [http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=343&did=690 Михаил Скабалланович. Вифлеем — Христосну джурту. XX ёмюрню аллындагъы Вифлеемни юсюнден очерк]{{ref-ru}} == Белгиле == {{белгиле}} {{commonscat|Bethlehem}} {{stub|география}} [[Категория:Шахарла]] 55ay14k953va6juf6hcq6w4e8bmqkg5 125395 125393 2026-08-05T11:21:18Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125395 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} [[Файл:Bethlehem 1898.jpg|thumb|300px|Бидилгимни Кудсну джанындан кёрюнюмю. 1898 джылдан фото]] [[Файл:Belen palestina.jpg|thumb|300px|Бусагъатдагъы Бидилгимни орамлары]] [[Файл:BethlehemInsideCN.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъаныны клисасы]] [[Файл:Jesus birthplace in Bethlehem.jpg|thumb|300px|Туугъан дорбунунда кюмюш джулдуз, Христос туугъан джерни белгилейди]] [[Файл:NativityChurch1.jpg|thumb|300px|Христосну Туугъан клисасы]] [[Файл:Rachel's tomb 1930s.jpg|thumb|300px|Рахилни кешенеси. 1930 джылладан фото]] '''Бидилгим''' ({{lang-ar|بيت لحم}}, ''Байт-Лахм'' — «Этни юйю», грек. Βηθλεέμ) — [[Филистин кърал|Филистин къралны]] [[Иордан сууну кюнбатыш джагъасы]]нда орналгъан, Бидилгим провинцияны [[ара шахар|ара шахары.]]ыды Филистинни культурасыны, дин багъалатхан джерлеге айланыуну эмда туризмни аралыгъыды. Бидилгим, [[Кудс|Кудсдан]] 8 км къыбылада орналыбды эмда бусагъатда де-факто аны бла чеклешген этеди. Шахарда джашагъанланы саны 25&nbsp;266<ref name="PCBS07">[https://web.archive.org/web/20190409184637/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_PCBS/Downloads/book1487.pdf 2007 PCBS Census] (PDF) Palestinian Central Bureau of Statistics</ref> адамды (2007), тийреси бла бирге — 42 минг адам, майданы — 6 км². [[Инджил]]ге кёре былайда [[Иисус Христос]] (''Иса файгъамбар'') [[Христосну Рождествосу|туугъаны]] ючюн Бидилгим — бютеу [[христиан]]лагъа сыйлы шахарды, Кудсдан сора экинчи магъаналы шахарды. Шахарда дунияда эм эски христиан джамагъатладан бири джашайды, алай а арт джыллада эмиграцияны эсебинде джамагъатны саны аз болгъанды. [[Дауут]], [[Библия]]гъа кёре, былайда туугъанды эмда тахтагъа миннгенди. == Къарнаш шахарлары == * {{байракъ|Бразилия}} '''[[Натал (шахар)|Натал]]''', [[Бразилия]], [[1999]] * {{байракъ|Уллу Британия}} '''[[Глазго]]''', [[Шотландия]], [[Уллу Британия]], [[1992]] * {{байракъ|Германия}} '''[[Кёльн]]''', [[Германия]], [[1996]] * {{байракъ|Греция}} '''[[Афинле]]''', [[Греция]] ([[13 мая]] [[1986]]) * {{байракъ|Иордания}} '''[[Мадаба]]''', [[Иордания]], [[1996]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Леганес]]''', [[Испания]], [[1995]] * {{байракъ|Испания}} '''[[Кордова (Испания)|Кордова]]''', [[Испания]], [[1988]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Ассизи]]''', [[Италия]], [[1989]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Верона]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Флоренция]]''', [[Италия]], [[1962]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Пратовеккьо]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Монтеварчи]]''', [[Италия]], [[1993]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Милан]]''', [[Италия]], [[2000]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Чивитавеккья]]''', [[Италия]], [[1998]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Орвьето]]''', [[Италия]], [[1996]] * {{байракъ|Италия}} '''[[Павия]]''', [[Италия]], [[1995]] * {{байракъ|Марокко}} '''[[Рабат]]''', [[Марокко]], [[1999]] * {{байракъ|Мексика}} '''[[Монтеррей (Мексика)|Монтеррей]]''', [[Мексика]], [[1997]] * {{байракъ|Норвегия}} '''[[Сарпсборг]]''', [[Норвегия]], [[1997]] * {{байракъ|Перу}} '''[[Куско]]''', [[Перу]], [[1994]] * {{байракъ|Польша}} '''[[Ченстохова]]''', [[Польша]], [[2004]] * {{байракъ|Португалия}} '''[[Лиссабон]]''', [[Португалия]], [[1995]] * {{байракъ|Россия}} '''[[Санкт-Петербург]]''', [[Россия]], [[2003]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Бёрлингтон (Вермонт)]]''', [[АБШ]], [[1993]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Джоплин (Миссури)]]''', [[АБШ]], [[2000]] * {{байракъ|АБШ}} '''[[Орландо (Флорида)]]''', [[АБШ]], [[2001]] * {{байракъ|Тюрк}} '''[[Ялвак]]''', [[Тюрк]], [[2000]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Страсбург]]''', [[Франция]], [[1998]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Шартр]]''', [[Франция]], [[1994]] * {{байракъ|Франция}} '''[[Сен-Эрблан]]''', [[Франция]], [[1992]] * {{байракъ|КъАР}} '''[[Претория]]''', [[Къыбыла-Африкан Республика]], [[1999]] == Дагъыда къарагъыз == * [[Христосну Рождествосу]] * [[Рождествону дорбуну]] * [[Вифлеем джулдуз]] * [[Вифлеем (Галилея)]] == Интересли фактла == * Бу джердеги законнга кёре Бидилгимни [[мэр]]и христианлы болургъа керекди<ref>[https://web.archive.org/web/20120114084402/http://news.mail.ru/society/1699697/ Христианлыла бла муслиманла Вифлеемде биригиб джашайдыла]{{ref-ru}}</ref>. * [[АБШ]]-да ондан кёб джерлешим Бидилгим (Бетлеем) атны джюрютеди. * [[Белен]] ([[Белем]]) атны талай шахар джюрютеди, ол — «Вифлеем» атны испан-португал вариантыды. == Джибериуле == * [http://www.bethlehem-city.org Вифлеем муниципалитетни сайты] * [http://www.pravenc.ru/text/158886.html Вифлеем (Православ энциклопедияда статья)]{{ref-ru}} * [http://www.pravoslavie.ru/cgi-bin/sykon/client/display.pl?sid=343&did=690 Михаил Скабалланович. Вифлеем — Христосну джурту. XX ёмюрню аллындагъы Вифлеемни юсюнден очерк]{{ref-ru}} == Белгиле == {{белгиле}} {{commonscat|Bethlehem}} {{stub|география}} [[Категория:Шахарла]] [[Категория:Бидилгим]] sk26uhpjl0j9lxtc2srskc2m8c4qaib 0 6491 125397 92683 2026-08-05T11:24:41Z DarqaviPalladin 4737 125397 wikitext text/x-wiki * [[Бидилгим]] — [[Палестина автономия|Палестина автономияда]] [[шахар]]ды. * [[Бидилгим (провинция)]] — [[Филистин кърал|Филистин къралны]] провинцияларындан бириди. * [[Бидилгим (Галилея)]], Галилеялы Бидилгим — [[Галилея|Галилеяда]] буруннгу шахарды. {{disambig}} eswy0xxyd1dsqb7sfnqbl24c5swqsxv 125398 125397 2026-08-05T11:24:57Z DarqaviPalladin 4737 DarqaviPalladin, [[Вифлеем (магъаналары)]] бетни атын [[Бидилгим (магъаналары)]] деб тюрлендирди 125397 wikitext text/x-wiki * [[Бидилгим]] — [[Палестина автономия|Палестина автономияда]] [[шахар]]ды. * [[Бидилгим (провинция)]] — [[Филистин кърал|Филистин къралны]] провинцияларындан бириди. * [[Бидилгим (Галилея)]], Галилеялы Бидилгим — [[Галилея|Галилеяда]] буруннгу шахарды. {{disambig}} eswy0xxyd1dsqb7sfnqbl24c5swqsxv 10 6707 125384 39673 2026-08-05T00:06:24Z DarqaviPalladin 4737 125384 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Къыбыла Американы ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Къыбыла Америка|Къыбыла Американы]] [[Ара шахар|ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:South America (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Асунсьон]] {{!}} [[Богота]] {{!}} [[Бразилиа]] {{!}} [[Буэнос-Айрес]] {{!}} [[Джорджтаун]] {{!}} [[Каракас]] {{!}} [[Кито]] {{!}} [[Лима]] {{!}} [[Монтевидео]] {{!}} [[Парамарибо]] {{!}} [[Сантьяго]] {{!}} [[Сукре (шахар)|Сукре]] — [[Ла-Пас (Боливия)|Ла-Пас]] |заголовок2 = Эркин болмагъан территорияланы |список2 = [[Грютвикен]] {{!}} [[Кайенна]] {{!}} [[Порт-Стэнли]] }}<noinclude> [[Категория:Шаблонла:География]] [[Категория:Шаблонла:Навигация шаблонла]]</noinclude> [[da:Skabelon:Hovedstæder i Sydamerika]] [[en:Template:Capitals in South America]] [[is:Snið:Höfuðborgir í Suður-Ameríku]] [[ka:თარგი:სამხრეთ ამერიკის დედაქალაქები]] [[lv:Veidne:Dienvidamerikas galvaspilsētas]] [[os:Шаблон:Хуссар Америкæйы сæйраг сахартæ]] </noinclude> roo6hvwz87mfwkwprwy5t8kqyjv4m1u 0 9563 125400 122976 2026-08-05T11:29:27Z DarqaviPalladin 4737 125400 wikitext text/x-wiki {{Къазауат |conflict ='''Алтыкюнлюк къазуат''' |partof = |сурат = |башлыкъ = [[10-чу июнь]] [[1967]]: израилчи десантчыла [[Джылауну Къабыргъасы]]ны къатында.<ref>[http://www.digitaljournalist.org/issue0003/arm01.htm "June 10, 1967 - Israeli paratroopers reach the Western Wall".]</ref>. |датасы= [[5-чи июнь]] — [[10-чу июнь]] [[1967]] джыл |джери = [[Джууукъ Шаркъ]] |чуруму = |эсеби = [[Сирия]] [[Голан мийикликле]]ни тас этеди, [[Мисир]] [[Синай джарымайрымкан]] бла [[Газаны Сектору]]н, [[Иордания]] уа [[Иордан сууну кюнбатыш джагъасын]] тас этедиле. Израиль хорлайды. |къаршчы1 = {{Байракъ|Израиль}} [[Израиль]] |къаршчы2 = [[Файл:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]] [[Сирия]]<br /> [[Файл:Flag of Egypt.svg|22px]] [[Мисир]]<br /> [[Файл:Flag of Iraq (1963–1991).svg|22px]] [[Ирак]] <br /> {{Байракъ|Иордания}} [[Иордания]]<rb> [[АКъЛ|''э. б.'']] |командир1 = {{Байракъ|Израиль}} [[Ицхак Рабин]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Моше Даян]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Узи Наркис]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Исраэль Таль]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Мордехай Ход]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Ариэль Шарон]] |командир2 = {{Байракъ|Мисир}} [[Абдель Хаким Амер]]<br />{{Байракъ|Мисир}} Абдул Муним Риад<br />{{Байракъ|Иордания}} Саид ибн-Шакер<br />{{Байракъ|Иордания}} Асад Ганма<br />{{Байракъ|Сирия}} [[Хафез Асад]]<br />[[Файл:Flag of Iraq (1963–1991).svg|22px]] [[Абдель Рахман Ареф]] |къурманла1 = {{Байракъ|Израиль}} 776 ёлген, 2563 джаралы, 15 джесир<br /> |къурманла2 = {{Байракъ|Мисир}} 11 500 ёлген, 20 000 джаралы, 5500 джесир, <br /> {{Байракъ|Иордания}} 696 ёлген, 421 джаралы, 550 джесир<br /> {{Байракъ|Ирак}} 10 ёлген, 30 джаралы <br /> {{Байракъ|Сирия}} 1000 - 2500 ёлген, 5000 джаралы, 365 джесир <br /> |белги=<references/> }} '''Алтыкюнлюк къазауат''' ({{lang-ar|حرب الأيام الستة}}, ''Ḥarb al‑Ayyam as‑Sitta'' неда {{lang-ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', {{lang-he|מלחמת ששת הימים}}; {{lang-en|Six-Day War}}) — Джууукъ Шаркъда [[Израиль]] группировка бир джанында, [[Мисир]], [[Сирия]], [[Иордания]], [[Иракъ]] эмда [[Алжир]] къралла башха джанында болуб баргъан къазауатды. Уруш [[1967 джыл]]ны [[5-чи июнь|5-чи июнундан]] [[10-чу июнь|10-чу июнуна]] дери баргъанды. == Ал тарихи == [[Мисирдеги июль революция]] монархияны къоратады. Путнчу этген абычарладан ''Революцион аскер башчылыкъны кенгеши'' къуралады. Джууукъда Мисирге президент болуб, ол абычарладан бири — [[Гамаль Абдель Насер]] болады. [[Республика]] баямланады. Насер миллетни бирикдирирге, революцияны башха араб къраллагъа джаяргъа излегенди<ref name="Млечин"/>. [[1956 джыл]]да [[Суэц кризис]]ни заманында (Мисир Суэц каналны национализация этеди) Израилни, [[Уллу Британия|Уллу Британияны]] эмда [[Франция|Францияны]] аскерлери таша келишиуледен сора Мисирге чабадыла. Израиль бютеу Суэц джарымайрымкан бла Газаны Секторун кючлейди. Алай а [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] бла [[Совет Социалист Республикаланы Бирлешиу|СССР]]-ни басымыны эсебинде Мисирге чабхан къралла аскерлерин ызына алыргъа керек боладыла. Израиль бла Мисирни чеклеринде БМО-ну аскерлери орналадыла, ала мамырлыкъны джакъларгъа эмда Мисирден Израилге палестин къазауатчыла--[[федаи]]нлени кириулерин тыяргъа керек болгъандыла. 1956 джылдан сора мисир-израиль эмда иордан-израиль чекледе инцидентле азаядыла<ref>[Morris Benny 2001 стр.301]</ref>. 50-чи джылланы ахырындан башлаб Мисир кюнбатыш къралладан айрылыб, СССР джанына тая башлайды, СССР кесине Джууукъ Шаркъда джанлы къралы болурун бек излейди. Бу нюзюр бла СССР Мисирге кючлю экономика болушлукъ этгенди, хайырлы ёнкючле бергенди, Асуан бедженни ишлеуде уллу болушлукъ этгенди, сауут, мюрзеу сатханды<ref>[http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=178884 Шесть дней, которые чуть не потрясли мир, АЛЕКСАНДР Ъ-ШУМИЛИН] «[[Коммерсантъ]]» № 84 (1266) от 05.06.1997{{lang-ru|}}</ref>. [[1967 джыл]]ны аллында Израилде Мисир уллу къазауат ачарыкъ тюлдю оюм джюрюгенди. Ол заманда Мисирни сегиз сайлама бригадасы [[Йемен Араб Республика|Йемендеги]] граждан къазауатда роялистлеге къаршчы республикачыла джанлы болуб уруш этгендиле. 1967 джылны джазы израиль-мисири илишкиле рахат болгъандыла. Ол заманда Израиль бла Сирияны арасында илишкиле юч фатор себебли тикли болгъандыла - суу къайнакъла ючюн конфликт, [[Джашил сыз (Израиль)|1948 джылда сермешиуню тохтатыу сыздны]] узунулугъу бла демилитаризация зонаны контролу эмда сириясы правительствону палестиначы араблыланы сауутлу къуралышларына джакъ бериу. * [[1964]]—[[1966]] джыллада Сирия бла Израилни арасында суу къайнакъла ючюн конфликт чыгъады. 1964 джылны июнунда Сирия Израилде Кинерет кёлге акъгъан [[Иордан]] сууну кесини джерине бурургъа оноу этеди. 1964-65 джыллада танкала бла авияция къошулуб 4 уллу чекчи уруш болады. 1966 джылны июлунда израилчи авиация сууну бурууда ишлеген ауур техниканы уруб чачады, къатышыргъа излеген сириячы МиГ-ни да тюшюреди<ref>Benny Morris 2001 303-304 бетле</ref>. * [[1965 джыл]]да [[Палестинаны Къутхарыу Организациясы]] къуралады, ол кесени баш нюзюрюнде палестиначы араблылагъа этилген адилсизликню тюзетиу эмда «сионист къуралыш» чачыуну салады. Бу организацияда баш орунда сауутлу къуралыш [[ФАТХ|Эль-Фатх]] болады, ол 1965 джылны 2-чи январында Израилге къаршчы биринчи операциясын этеди (бютеу-израиль суу быргъыгъа чабыу). 1965 джылны январындан башлаб 1967 джылны июнуна дери Эль-Фатх бла башха къауумла Израилге къаршчы 122 чабыуул этгендиле, аланы кёбюсю джетишимсиз болгъанды. Эль-Фатхны чабыууларыны асламысы Ливан бла Иорданияны территориясындан болса да, сауутну берген, юретген эмда джакълыкъ этген Сирия болгъанды. Сириячыла кеслерини территорияларында чабыуул болса Израилден джууаб аллыкъларындан къоркъуб, башха араб къралладан чабыуул болурун излегендиле. Иорданияны королу кесини къралыны джеринден Израилге чабыуулланы тохтатыр мурат бла кёб амал этгенди<ref>[Benny Morris 2001 стр.303 ]</ref>. * 1966 джылны октябры бла ноябрында [[террорист]] организация «[[ФАТХ|Эль-Фатх]]» Израилге къаршчы диверсияларын кючлешдиреди<ref name="Черчилль2"/>. * 7 октябрны кечесинде Иерусалимни къатында Огъары Ромема шахарчыкъда юч атылыудан сора эки юй оюлады, терт адам да джаралы боладыла. «Тинтиулеге кёре атылтхан диверсантланы ызлары Иордания бла чекге баргъанды»<ref name="Млечин">[http://www.modernlib.ru/books/mlechin_leonid_mihaylovich/zachem_stalin_sozdal_izrail/read/ Леонид Млечин, Зачем Сталин создал Израиль?]{{lang-ru|}}</ref>. * [[8-чи октябрь|8-чи октябрда]] [[Шаар ха-Голан]] элни къатында, Иордан ёзенде эл мюлкде хайырланнган мекямланы атылтадыла. Атылу болгъан джерге келген моторлу патруль минада атылады, [[Магав|чек полицияны]] тёрт къуллукъчусу ёледи. Диверсияны кесине [[ФАТХ|Эль-Фатх]] алады.<ref name="Млечин"/> * 11-чи ноябрны кечесинде, Израиль бла Иорданны кюнбатыш джагъасыны арасында чекни районунда [[ФАТХ]]-ны къазауатчылары салгъан мина атылады. 3 израилчи аскерчи ёледи, 6 джаралы болады<ref name="Rubin">{{книга|автор=Barry M. Rubin.|заглавие=Revolution until victory? |nodot=1|издательство=Harvard University Press|ссылка=http://books.google.com/books?id=zbQKILIgAwQC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|год=1994|pages=11|allpages=271|isbn=0674768035}}</ref>. * 1966 джылны 13-чю ноябрында Израиль кесини аскерчилерини минада атылгъанларына джууабха палестиначылагъа къаршчы операция башлайды. Ол операцияда, Иордания оккупация этген Иорданны кюнбатыш джагъасында 125 юй атылтылады, 15 иордан аскерчи эмда 3 мамыр адам ёледи. <ref name="Черчилль2"/><ref name="Rubin"/><ref>Israel, Army and defense — A dictionary, [[Шифф Зеэв|Zeev Schiff]] & [[Хабер, Эйтан|Eitan Haber]], editors, Zmora, Bitan, Modan, 1976, Tel-Aviv {{ref-he}}</ref><ref>[http://www.zionism-israel.com/hdoc/Symington_Samu.htm 1967 Israeli-Arab Six Day war:Senator Symington on the Es-Samu incident] * «The deaths were apparently due to the unexpected presence of a Jordanian patrol.»</ref> Бу операция Кюнбатыш джагъада хашемит династиягъа къаршчы демонстрациялагъа чурум болады. Аны ызындан Иорданияны басмасы Насерни «БМО-ну аскерлерини этеклерини артында бугъуб, берген сёзюне ие болуб Иорданиягъа болушмады» деб терслейди<ref>Benny Morris 2001 стр. 303</ref>. Израиль операцияны БМО-ну Къоркъуусузлукъ Кенгеши 228-чи резолюциясы бла айыблайды<ref>[[s:en:United Nations Security Council Resolution 228|United Nations Security Council Resolution 228]]</ref>. * [[1966 джыл]]ны ноябрында Мисир бла Сирия бирлик къурайдыла<ref name="Черчилль2"/>. * 1967 джылны апрелинден майына дери сирий-израиль чекде сауутлу сермешиулени саны кёб болады. * 7-чи апрелде сирий территориядан израилчи траторчугъа атыудан сора, израилчиле джууаб отну ачадыла<ref name="Млечин"/>. Бу инцедент Израиль бла Сирияны АХК-ларыны арасында сермешиуге келтиреди. Бу сермешиуде 6 сирий МиГ тюшюрюледи, аланы экиси Дамаскны башында. Джер сермешиуледе эки джандан да танкала хайырланнгандыла. Израилчи кючле уа сирий позицияланы бомбалагъан да этедиле<ref name=autogenerated1>Benny Morris 2001 стр.&nbsp;304</ref>. * 4-чю майда Сирияны информацияны министри ачыкълау этеди<ref name="sixdaywar_quotes"/>:<blockquote>бу сермешиу Палестина къутхарылгъынчы, сионистле да джокъ болгъунчу барлыкъды.</blockquote> * 12-чи майда [[United Press International]] (UPI) агенство быллай билдириуню басмалайды:<blockquote>…мийик къуллукъда болгъан израилчи къайнакъ билдиргеннге кёре, Сирияны терртиориясында террористле чабыуулларын тохтатмасала, Израиль дамаскчы аскер режимни къоратыр ючюн чекленнген аскер операция бардырлыкъды. Бу сириячы правительствогъа къаршчы ачы уруу боллукъду<ref name=autogenerated1 /><ref>…high Israeli source said Israel would take limited military action designed to topple Damascus army regime if Syrian terrorists continued sabotage raids inside Israel. It will be a telling blow against Syrian Goverment.</ref>.</blockquote> * 1967 джылны 13-чю майында Мисирни правительствосу СССР-ни правительствосундан официал билдириу алады, аннга кёре израилчи аскерле Сириягъа чабыу хазырлайдыла, эмда Израилни шимал чегинде бу нюзюр бла 11-13 бригада джыйылгъанды. Израилчи чабыуну датасына 17-чи май айтылгъанды. Ол кюн огъунакъ, 13-чю майда Сирия Мисирден Израилни чабыуун тыяр амалланы этилирин излейди. Мисирни генерал штабыны тамадасы Мухамед Фавзи Дамаскга кенгешиуле бардыры мурат бла учады<ref name="Черчилль2">[http://vehi.net/istoriya/israil/voina/02.html Черчилль Р.и У. Шестидневная война. Глава вторая. Закрытие проливов]{{lang-ru|}}</ref> * 14-чю майда Мисир Суэц каналны зонасында кесини кючлерин мобилизация этеди<ref name="mfa670514">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/Israel+in+Maps/Events+leading+to+the+Six+Day+War-+1967.htm Израилни ТИМ-и: Events leading to the Six Day War: 1967]</ref>. * 15-чи майда, Израилни бойсунмазлыгъыны кюнюнде, мисир аскерле Синайгъа ашырылыб, Израиль бла чегини къатында джыйыладыла<ref name="Черчилль2"/><ref name="Тененбаум"/><ref name="ХИГЕР"/>. * 16-чы майда Мисир Израилни Сириягъа къаршчы агрессия къоркъуу салыу бла терслеб, чеклеге талай дивизияны тартады. * 16-чы майда Мисир [[БМО|БМО-дан]] къоркъуусузлукъ аскерлерин чыгъарыуун даулайды<ref name="Черчилль2"/> БМО-ну Генерал секретары У Тан Мисирни правительствосуну бу излемин ызына алырын излейди. Аны бла бирге Израилден БМО-ну аскерлерин чекни Изараиль джанындан орналырын тилейди. Эки правительство да излемлени къабыл этмейдиле<ref>[http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html]</ref>. * 16-чы майда Израиль мобилизацияны башлайды<ref>Bregman 2002 бет&nbsp;74</ref>. * 17-чи майда гринвич заманнга кёре 8 сагъатда мисирчиле чекни узунлугъу бла бетджанланы алгъандыла<ref name="Черчилль2"/>. * 17-чи майда эки мисирчи МиГ Израилни территориясыны башы бла кюнчыгъышда (Иорданиядан) кюнбатышха учады. Аланы учушлары Димондагъы ядролу аралыкъны башы бла болгъанды. Самолетланы тутаргъа джетишмегендил<ref name="Тененбаум"/>. * 17-чи майда Иордания [[мобилизация|мобилизацияны]] башлайды. * 18-чи майда, гринвич заманнга кёрю кюнортадан сора мисирчиле, Шарм-аль-Шейхни къатында орналгъан 32 БМО-чу аскерчиге эвакуация этерге 15 такъикъа бередиле. <ref name="Черчилль2"/>. Ультиматум келгенлей [[У Тан]] аскерлени чыгъарыу буйрукъ береди. Ол кюн огъунакъ [[Кувейт]]де мобилизация башланады. * 18-чи майда, БМО-ну аскерлерини ашыгъыш кетиулеринде сора араб радио быллай билдириу береди:<ref name="sixdaywar_quotes">[https://web.archive.org/web/20100907004618/http://www.sixdaywar.co.uk/crucial_quotes.htm 6 Days War: Crucial quotes]</ref><ref name="ХИГЕР"/><ref name="Bard">[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War by Mitchell Bard]</ref>: <blockquote>Бюгюнден башлаб, Израилни джакълагъан халкъла арасы кюч джокъду. Биз энди кесибизни тыйыб турлукъ тюлбюз. БМО-гъа тарыгъыуларыбызны да тыярыкъбыз. Израилге къаршчы биз хайырланныкъ бир амал барды, ол да тотал къазауатды, аны эсебинде сионист кърал джокъ боллукъду.</blockquote> * Сирияны къоруулау министри Хафез Асад былай айтханды:<ref name="ХИГЕР"/><ref name="Bard"/> <blockquote>Бизни кючлерибиз бусагъатда къуру агрессиядан джакъланыргъа тюл, сионистледен араб джерлени ариуларгъа процессни башларгъа да хазырды. Сирий аскер кесини бармагъын сампалда тутады…. Мен, аскерчи адамча, къурутуу къазауатха кирирге заман келгенине таукелме.</blockquote> * 18-чи майгъа Голан мийикликледе сирий аскерле хазыр боладыла<ref name="ХИГЕР"/><ref name="Bard"/>. * 19-чу майда БМО-ну аскерлери чыгъарыладыла, Израилде джарым мобилизация башланады. * 20-чы майда Израилдеги мобилизация бошалады. * 21-чи майда Мисирде бютеулей мобилизация башланады<ref>Benny Morris. 2008 306 бет</ref>. * 22-чи майда Мисирни президенти [[Насер, Гамаль Абдель|Насер]], [[Шарм-эль-Шейх]]де гарнизонну орнатыб, Тиран ачыкъ богъазны блокада этерин баямлайды, аны блокадасы Израилни [[Эйлат]] портун джабады. Насер : «Израиль къазауат излей эсе — ''Ахлан ва-Сахлан!'' дейди<ref>{{lang-ar| }}Хош келигиз!</ref>» * 23-чю майда Сауд Арабия къазауатха къошулургъа хазыр болгъанын билдиреди. * 23-чю майда Израиль «израилчи кемечиликге Тиран ачыкъ богъазда этилген тыйгъычланы <ref name="Черчилль2"/>, аны бла бирге БМО-ну аскерлерин чыгъарыуну, Мисир бла Иорданияны арасында аскер пактны къабыл этилиун да, Мисирге ирак аскерлени джибериуню да къазауат актха санарыгъын» билдиргенди. Кесинде сауутлу урушну башларгъа хакъны къояды. * 25-чи майда Мисирни аскер министри Шамс эль-Дин Бадран Москвагъа учады, анда ол совет правительстводан Израилге чабаргъа эркинлик излейди. Алай а Миинстрлени советини башчысы [[Косыгин, Алексей Николаевич|Косыгин]] Совет Союзну быллай чабыуну огъурамагъанын билдиреди. Мисирге къайтхан Бадран Насерге СССР-ни Мисирни биринчи чабарына къаршчы болгъанын билдиреди, алай а Израиль джанында АБШ къатышса СССР да Мисир джанында къошуллугъун айтады. Ол себебден Насер Мисирни аскер башчылыгъына, Мисирни биринчи чабмазлыгъын эмда биринчи урууну кесине алыргъа керек болгъанын айтады. Аскер-хауа кючлени башчысы инарал Судки Махмуд Насерге быллай тактика пеляхха келтирлигин айтады<ref>Bregman 2002 82 бет</ref>. * 26-чы майда Насер профсоюзланы панараб федерациясына ачыкълау этген заманында, къазауат башланса, «ол къазауат тотал боллукъду, эмда баш нюзюрю да Израилни къурутуу боллугъун» айтады<ref name="Черчилль2"/><ref name="sixdaywar_quotes"/>. * 28-чи майда [[Судан]] мобилизацияны башлайды. * 29-чу майда Алжирни аскерлери Мисирге джибериледиле. * 30-чу майда Мисир бла Иордания бир-бирлерине болушлукъ этиу кесематха къол саладыла. Мисир инарал Абдул-Монейм-Риадны Иордан фронтда кючлеге башчылыкъ этерге джибериледи. * 31-чи майда ирак аскерле Иорданиягъа ашырыладыла. Къазауатны ал тарихи юч ыйыкъ чакълы бир баргъанды, ол заманны ичинде мисир аскерлени мобилизациясындан башлаб, Израилни джууабы болады <br /> [[1967 джыл]]ны [[5-чи июнь|5-чи июнунуну]] танг аласында Израилни АХК-ларыны «Фокус» операциялары башланады, ол талай сагъатха араб коалицияны аскер-хауа кючлерин джокъну орнуна келтиргенди. Андан сора Израиль, хауадан джагъы болмагъан араб аскерлени 6 кюнню ичинде хорлагъанды. == Къазауатны барыуу == [[Файл:1967 Six Day War - conquest of Sinai 7-8 June.jpg|thumb|200px|Синай фронтда операция]] '''5-чи июнь. Къазауатны башланыуу.''' Премьер-министр [[Эшколь, Леви|Эшколну]] разылыгъы бла Израилни къоруулау министри инарал [[Моше Даян]]о эмда генерал штабны тамадасы инарал-лейтенант [[Ицхак Рабин]] хауа эмда джер юсю урууну башларгъа оноу этедиле. Танг аласы бла Израильни Аскер-хауа кючлери Джерле арасы тенгизни башындан къыбылагъа буруладыла эмда [[«Мокед» операция|Мисирни бютеу аэродромларын урадыла]], бу уруу мисирчи АХК-ланы джокъну орнуна келтиреди. Кечирек Иордания бла Сирияни АХК-лары да къурутуладыла, Иракны кючлерине да [[Мосул]]ну къатында уллу заран келтирилиледи. Израилни сакъланмагъан уруууна хазырлыкъла бек таша бардырылгъандыла. Къазауатны башланнган кюнюнде, танг аласы бла Израилни энчи къуллукъларыны агентлери Тель-Авивде АБШ-ны посольствасыны башында антеннаны, АБШ израилчи самолетларыны учханларын билмез ючюн, бузадыла. <ref>Bregman 2002 208-чи бет</ref> . Израиль пилотла уа учарыкъларыны юсюнден 5 сагъат алгъа билгендиле. Мисирге биринчи уруу тангны 7:45 болгъанды. Бир заманда 11 мисир авиабаза урулгъанды. Операцияда 183 израиль самолет болгъанды, ол бютеулей Израилни къазауат авиациясыны 95% болады. Эртденбланы сагъат 9 израиль авиация 197 мисир самолетну къурутады, аланы 189 джерде, 8 да хауа сермешиуледе. 8 радар станция чачылады неда ишлемез халгъа келеди. Синай бла Суэц каналны бёлгесинде 6 мисир авиабаза тамалдан джараусуз болады. Израиль самолетланы кеслерини базаларына къайтыб, аланы джангыдан отлукъ бла толтуруб, сауутландыргъандан сора, сагъат 10 бола, мисир авиабазалагъа экинчи уруу болады, анда 164 израиль самолет болады, ала 14 авиабазагъа урадыла, энтда 107 мисир самолетну чачадыла. Бу эки учушдан сора Израилни 9 самолету урулады, 6 бек уллу заран кёреди. 6 чууут пилот ёледи, ючюсю джаралы болады, экиси джесир тюшеди. Бютеулей 419 мисир самолетдан 304 къурутулады. Мисир АХК-ла Израилден атака боллугъун билселе да, бу уруу быллай боллугъун киши да сакъламагъанды. Быллай операциялада болуучусуча танг аласында болмай, кечирек башланнганды. Ол заманда мисир патруль гёзетден къайтханды, пилотланы асламысы да аш юйде болгъандыла. Самолетла кёкге чыгъалмазча, кёкде болгъан самолетла да чёгелмезча, биринчи уруула учуучу джоллагъа этилгендиле. Израиль самолетла, мисирчиле сакъламагъан, тенгиз джанындан келгендиле. Аны тышында израиль самолетла бек алаша учхандыла, ол алашалыкъда аланы мисир радарла туталмагъадыла. Израиль уруу кючлю координация бла этилгенди, бютеу чууут самолет мисир аэродромланы бир заманда ургъанды. Сагъат 11 бола Сирия бла Иорданияны хауа кючлери Израилге учушларын башлайдыла. Сагъат 12:45 Израиль бу къралланы базаларына урады, аны эсебинде Иорданияны АХК бютеулей къурутуладыла (28 самолет), Сирияны аскер самолетларыны джарымы (53 самолет) джараусуз этиледиле, аны тышында 10 ирак самолет да урулады. Къазауатны ахырына израилчиле 450 араб самолетну къурутханды, аланы къуру 70 хауа сермешиуледе тюшюрюлгенди, къалгъанлары аэродромлада урулгъандыла. Израиль кеси 40 самолётун тас этгенди. Биринчи кюн огъунакъ джауну АХК-лерин къурутуу, Израилни самолётларыны хауагъа ие этеди. Къаршчылыкъ тюбемей ала араб колонналаны бомбалайдыла, мисир, сирий эмда иордан аскерлени деморализацияларына себеб болады<ref name = "M16">Benny Morris 2008 316-318 бетле</ref>. 5-чи июнну эртденинде Израилни аскерини пресс-службасы израиль аскер, Израиль таба джюрюген мисир аскер бла сермешиулерини башлагъанын ачыкълайды <ref>Bregman 2002 85-чи бет</ref>. === Синай фронтда операцияла === '''5-чи июнь. Биринчи кюн.''' Фронтну узунлугъуна созулгъан израиль аскепрле полковник [[Эхуд Решеф]]ни, генерал-майор [[Исраэль Таль|Исраэль Талны]], генерал-майор [[Ариэль Шарон|Ариэль Шаронну]] моторлу дивизиялары бла эмда генерал-майора [[Авраам Йоффе|Авраам Йоффени]] [[Амуд ха-Эш (дивизия)|бронетанка дивизиясы]] бла кючлендириледиле. Талны дивизясы алгъа джюрюшню башлайды аны маршруту [[Хан-Юнис]] — [[Рафах (шахар)|Рафах]] — [[Эль-Ариш]] болады, Решефни бригадасы къыбылагъа, Газагъа, Шароннукъу [[Абу-Агейла]] — [[Куссейм]] бёлгедеги бетджанлагъа басымны кючлендиреди. Кюнюз Йоффе Таль бла Шаорнну дивизияларыны арасы бла Синайны арасына урады. '''6-чы июнь. Экинчи кюн.''' Газаны Решеф 12:00 бола кючлейди. Абу-Агейланы кючлеген Шарон аскерлерини бир къауумун Рафах бла Эль-Аришни ариуларгъа джибереди. Къалгъан кючлери бла Митла ёзеннге атлайды. Йоффе Бир ЛАхфанны къатында дженгил бошалгъан сермешиуден сора Синайны арасындагъы Джебель-Либнидеги мисир аскерлеге урады. Мисирчи аскер башчы, аскерлерини Синайда ыхдырылырларына буйрукъ береди. Бу буйрукъ, алайсыз да кёллери аман болгъан аскерчилени деморализация этеди. '''7-чи июнь. Ючюнчю кюн.''' Талны кючлерини асламысы Бир-Гифгафха джууукълашады, аны шимал энчи кючлери Румани таба барадыла. Йоффени алчы бригадасы Митланы ёзенини кюнчыгъыш къыйырына джетиб, отлукъсуз эмда окъсуз болгъанлары себебли тохтайдыла. Аланы ызларына ыхтырылгъан мисир аскерчиле къуршалайдыла. Бригаданы башха кесеги, къуршаланнганлагъа болушлукъгъа барады. Шарон Нахлге чыгъады, башха бёлекле Шимал-Кюнчыгъыш Синайны ариулайдыла, хауа эмда джерли десантла уа Шарм-эль-Шейхни кючлейдиле. {{Externalmedia |image1=[[:ur:Image:Israeli Soldier in Suez Canal Life.jpg| "Life" журналны тышы. Израилчи аскерчи Суэц каналда джууунады.]] }} '''8-чи июнь. Тёртюнчю кюн.''' Мисир бронетанка бёлекле артхы ыхтырыуну джакъларгъа кюрешедиле, алай а Таль аланы къаушатады. [[Амуд ха-Эш (дивизия)|Йоффени дивизиясы]] бирлешиб, Митл ёзенде къуршоудан чыгъады эмда [[Порт-Суэц]]ни олбир джанындан каналгъа чыгъады. Къум тюзлени юслери бла алгъа урушдан сора Шаронну дивизиясы Нахлны кючлеб, Йоффени ызындан Митлны ёзенине джол алады. Анда-мында мисир аскер бёлек тургъан джерни тышында Синай бютеулей чууутлуланы къолларына тюшеди. '''9-чу июнь. Бешинчи кюн. Отну тохтатыу.''' [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ Кенгеши]] отну тохтатыун даулайды. Израиль атыуну ол кюн огъунакъ, Мисир да экинчи кюн тохтатады. === Иордан фронтда операцияла === [[Файл:1967 Six Day War - The Jordan salient.jpg|thumb|200px|Иордан фронтда операцияла]] Израиль, Мисирни Синайда хорлагъынчы Иордания бла Сирия къаршчы актив уруш этерге излемегенди. Аны бла бирге Израиль [[Иерусалим]]ни кючлер муратын алгъа салгъанды. Иордан король Хуссейннге [[нейтралитет]] тутса чабылмазлыгъына гарантия берилгенликге, араб къралланы басымы бла Иордания да къазауатха къошулады. ==== Иерусалим ючюн сермешиу ==== [[Файл:Generals Rabin Dayan Narkis Jerusalem 1967.jpg|thumb|200px|[[Ицхак Рабин]], [[Моше Даян]] бла [[Узи Наркис]]в [[Иерусалим]]де]] '''5-чи июнь. Биринчи кюн.''' Сагъат 8:30 Израильни ТИМ-и БМО-ну келечиси инарал Буллгъа Иорданияны королу Хуссейнге письмо береди. Письмода королгъа къралы къазауатха къатышмазын тилейди. Иордания къошулмаса, аннга заран джетмезлигин билдиргенди. Письмо королгъа сагъат 11 бола берилгеди. Король письмода тилекни къабыл этмегенди, аны самолетлары Израилде ышанлагъа джете тургъанларын чертиб. Иерусалимде орам сермешиуле эртденбланы 10:15 башланадыла, 11:45 бола иордан араб легион Кюнбатыш Иерусалимни минометдан бомабалаб башалайды, иордан артиллерия уа Тель-Авивден кюнчыгъыш джанын эмда Изреель ёзеннге тоб атыб башлайды<ref>Benny Morris 2001 322 бет</ref>. Бригадачы инарал [[Узи Наркис]] ийген болушлукъ бла, ара кючлени башчысы юч бригаданы кючю бла алгъа ургъанды. Ол кюн огъунакъ ала Эски Шахарны къабыргъаларына келедиле, анда гарнизоннга тамадалыкъ иордан бригадачы генерал [[Ата Али]] этгенди. '''6-чы июнь. Экинчи кюн.''' Израиль аскерлени Эски шахаргъа джюрюшлери тохтатылады. Алай а шахарны къуршалау бошалады- танка бригаданы бёлеклери Рамалланы кючлейди, башха бригата Латрунну къолгъа алады. 1947 джылдан бери биринчи кере Тель-Авив-Иерусалим джол израильчилеге ачылады. '''7-чи июнь. Ючюнюч кюн.''' Полковник Гур штурм бла Эски шахарны алады. Кюнортагъа [[Бидилгим]], кечирек да — [[Гуш Эцион]] кючленеди. Эки джан да БМО-ну от тохтатыу теджеуюн къабыл этедиле, сагъат 20:00 башлаб атышыу тохтайды. ==== Дженин-Наблус сермешиу ==== '''5-чи июнь. Биринчи кюн.''' Израилни [[Давид Элазар]] башчылыкъ этген Шимал кючлери эки бригада чакълы бир болгъандыла. Кече сагат онекиге бир дивизия бла кючлендирилген танка бригада [[Дженин]]нге джууукълашхандыла. '''6-чы июнь. Экинчи кюн.''' Ауур сермешиуден сора Дженин алынады. '''7-чи июнь. Ючюнчю кюн.''' Израильчиле [[Наблус]]ха басымны тохтамайдыла, къанлы сермешиуден сора къолларына аладыла. Къарыуун тауусхан иордан кючле Иордан суудан ётедиле, ала анда къазауат бошалгъынчы турадыла. === Сирий фронтда операцияла === [[Файл:1967 Six Day War - Battle of Golan Heights.svg|thumb|200px|Сирий фронтда операцияла]] '''5 − 8-чи июнь. Биринчи-тёртюнчю кюнле.''' [[Голан мийикликле]]ни алты сирий бригада тутханды, дагъыда алты резервде болгъандыла. 5-чи июнну ингиринде Израилни самолетлары Сирияны АХК-ни джарымы чакълы бирисин къурутады. Тёрт кюнню ичинде артиллерия атыш болмаса, эки джан да алгъа урмагъандыла. '''9-чу июнь. Бешинчи кюн.''' Элазар танг аласында алгъа урургъа буйрукъ алады. Ол аскерлерин биринчи алгъа уруу ючюн Голан сыртны шималында джыяды. Кечеге бу кючле сирий къоруулауну чачыб танг аласына мийиклеге чыгъадыла. '''10-чу июнь. Алтынчы кюн.''' Израильчиле Голан мийиклени шимал джанындан да сирий къоруулауну чачадыла. Алайдагъы баш шахар [[Эль-Кунейтра|Кунейтре]] юч джанындан келген чууут аскерле бла кючленеди. Атыуну тохтатыу 19:30 башланады. === Тенгизде къазауат === Къазауатны баргъанында уллу тенгиз сермешиу болмагъанды. 1967 джылны 8-чи июнунда Синай джарымайрымканны джагъаларында радиоэлектрон тахса джыйгъан АБШ-ны АТК-ларыны «[[USS Liberty|Либерти]]» кемеге израилчи самолетла эмда торпеда катерле чабхандыла. Атаканы эсебинде 34 американ тенгизчи ёлгенди, 173 да джаралы болгъанды. <br /> Израилни ачыкълаууна кёре кеме терс танылгъанды. Алай а башха оюмлагъа кёре израилчиле кемени иш этиб ургъандыла. Ала Галилеяда Голан мийиклени кючлер ючюн джюрюген израиль аскерлени билинирлеринден къоркъгъандыла<ref>Bregman 2002 88-90 бетле</ref>. 6-чы июнда Израилни «Яфо» эсминеци Мисирни [[ракета катер]]ин [[Порт-Саид]]ни къатында батдырады. Израильчи сууда диверсантла Порт-Саид бла Александрияны портларына джиберилгендиле, алай а ала бир кемеге да заран салалмагъандыла. 6 израилчи джесирге тюшгенди<ref>Benny Morris 2001 327 бет</ref>. === Къазауатда чарпыула === '''Израилден''' Бир къауум билгилеге кёре Израилден 779 адам ёлгенди. Аладан 338 синай фронтда, 300 иордан фронтда (183 Иерусалим ючюн сермешде) эмда 141 сирий фронтда<ref>Morris 326-327 бетле</ref>. '''Араб къраллада''' * [[Мисир]] — 11 500 ёлген<ref>Bowen, Jeremy. Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East. London: Simon & Schuster, 2003. P. 270.</ref> , 20 000 джаралы<ref>Stone, David. Wars of the Cold War. Brassey’s, 2004. P. 219.</ref>, 5500 джесир тюшген<ref>Hopwood, Derek. Egypt: Politics and Society. London: Routledge, 1991. P. 76.</ref>. * [[Иордания]] — 696 ёлген, 421 джаралы, 2000 тас болгъан<ref>Страны Ближнего Востока: Справочник. — К.: Политиздат Украины, 1990. 105 бет. {{lang-ru|}}</ref>. * [[Сирия]] — 1000<ref>Лаффин Дж. Израильская армия в конфликтах на Ближнем Востоке. 1948—1973. — М.: АСТ, Астрель, 2002. 26 бет.</ref> ёлген, 5000 джаралы<ref>Stone, pp. 221—222.</ref>. * [[Ирак]] — 10 ёлген, 30 джаралы<ref>Makiya, Kanan. Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq. University of California Press, 1998. P. 48.</ref>. == Къазауатны эсеблери == Бу къазуатда Израиль талай кюннге ажымсыз хорламгъа ие болгъанды, ол Синай джарымайрымканны, Газаны секторун, Иордан сууну кюнбатыш джагъасын, Кюнчыгъыш Иерусалимни эмда Голан мийиклени кючлегенди. 1949 джлын [[Джашил сыз]]ы Израиль бла джангы территорияларыны арасында административ чек болады. [[1967 джыл]]ны 28-чи июнунда Израилни правительствосуну бегими бла Иерусалимни иордан секторуна да юрисдикциясы джайылгъанды. Бютеулей да Израиль кесини къазауатха дери территориясындан 3,5 кереге уллу болгъанды. == Белгиле == {{белгиле}} [[Категория:Къазауат]] [[Категория:Тарих]] 4vmtumflby6alxqy8thcwzf1adqm7k0 125401 125400 2026-08-05T11:30:25Z DarqaviPalladin 4737 /* Къазауатда чарпыула */ 125401 wikitext text/x-wiki {{Къазауат |conflict ='''Алтыкюнлюк къазуат''' |partof = |сурат = |башлыкъ = [[10-чу июнь]] [[1967]]: израилчи десантчыла [[Джылауну Къабыргъасы]]ны къатында.<ref>[http://www.digitaljournalist.org/issue0003/arm01.htm "June 10, 1967 - Israeli paratroopers reach the Western Wall".]</ref>. |датасы= [[5-чи июнь]] — [[10-чу июнь]] [[1967]] джыл |джери = [[Джууукъ Шаркъ]] |чуруму = |эсеби = [[Сирия]] [[Голан мийикликле]]ни тас этеди, [[Мисир]] [[Синай джарымайрымкан]] бла [[Газаны Сектору]]н, [[Иордания]] уа [[Иордан сууну кюнбатыш джагъасын]] тас этедиле. Израиль хорлайды. |къаршчы1 = {{Байракъ|Израиль}} [[Израиль]] |къаршчы2 = [[Файл:Flag of the United Arab Republic.svg|22px]] [[Сирия]]<br /> [[Файл:Flag of Egypt.svg|22px]] [[Мисир]]<br /> [[Файл:Flag of Iraq (1963–1991).svg|22px]] [[Ирак]] <br /> {{Байракъ|Иордания}} [[Иордания]]<rb> [[АКъЛ|''э. б.'']] |командир1 = {{Байракъ|Израиль}} [[Ицхак Рабин]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Моше Даян]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Узи Наркис]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Исраэль Таль]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Мордехай Ход]]<br />{{Байракъ|Израиль}} [[Ариэль Шарон]] |командир2 = {{Байракъ|Мисир}} [[Абдель Хаким Амер]]<br />{{Байракъ|Мисир}} Абдул Муним Риад<br />{{Байракъ|Иордания}} Саид ибн-Шакер<br />{{Байракъ|Иордания}} Асад Ганма<br />{{Байракъ|Сирия}} [[Хафез Асад]]<br />[[Файл:Flag of Iraq (1963–1991).svg|22px]] [[Абдель Рахман Ареф]] |къурманла1 = {{Байракъ|Израиль}} 776 ёлген, 2563 джаралы, 15 джесир<br /> |къурманла2 = {{Байракъ|Мисир}} 11 500 ёлген, 20 000 джаралы, 5500 джесир, <br /> {{Байракъ|Иордания}} 696 ёлген, 421 джаралы, 550 джесир<br /> {{Байракъ|Ирак}} 10 ёлген, 30 джаралы <br /> {{Байракъ|Сирия}} 1000 - 2500 ёлген, 5000 джаралы, 365 джесир <br /> |белги=<references/> }} '''Алтыкюнлюк къазауат''' ({{lang-ar|حرب الأيام الستة}}, ''Ḥarb al‑Ayyam as‑Sitta'' неда {{lang-ar|حرب 1967}}, ''Ḥarb 1967'', {{lang-he|מלחמת ששת הימים}}; {{lang-en|Six-Day War}}) — Джууукъ Шаркъда [[Израиль]] группировка бир джанында, [[Мисир]], [[Сирия]], [[Иордания]], [[Иракъ]] эмда [[Алжир]] къралла башха джанында болуб баргъан къазауатды. Уруш [[1967 джыл]]ны [[5-чи июнь|5-чи июнундан]] [[10-чу июнь|10-чу июнуна]] дери баргъанды. == Ал тарихи == [[Мисирдеги июль революция]] монархияны къоратады. Путнчу этген абычарладан ''Революцион аскер башчылыкъны кенгеши'' къуралады. Джууукъда Мисирге президент болуб, ол абычарладан бири — [[Гамаль Абдель Насер]] болады. [[Республика]] баямланады. Насер миллетни бирикдирирге, революцияны башха араб къраллагъа джаяргъа излегенди<ref name="Млечин"/>. [[1956 джыл]]да [[Суэц кризис]]ни заманында (Мисир Суэц каналны национализация этеди) Израилни, [[Уллу Британия|Уллу Британияны]] эмда [[Франция|Францияны]] аскерлери таша келишиуледен сора Мисирге чабадыла. Израиль бютеу Суэц джарымайрымкан бла Газаны Секторун кючлейди. Алай а [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] бла [[Совет Социалист Республикаланы Бирлешиу|СССР]]-ни басымыны эсебинде Мисирге чабхан къралла аскерлерин ызына алыргъа керек боладыла. Израиль бла Мисирни чеклеринде БМО-ну аскерлери орналадыла, ала мамырлыкъны джакъларгъа эмда Мисирден Израилге палестин къазауатчыла--[[федаи]]нлени кириулерин тыяргъа керек болгъандыла. 1956 джылдан сора мисир-израиль эмда иордан-израиль чекледе инцидентле азаядыла<ref>[Morris Benny 2001 стр.301]</ref>. 50-чи джылланы ахырындан башлаб Мисир кюнбатыш къралладан айрылыб, СССР джанына тая башлайды, СССР кесине Джууукъ Шаркъда джанлы къралы болурун бек излейди. Бу нюзюр бла СССР Мисирге кючлю экономика болушлукъ этгенди, хайырлы ёнкючле бергенди, Асуан бедженни ишлеуде уллу болушлукъ этгенди, сауут, мюрзеу сатханды<ref>[http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=178884 Шесть дней, которые чуть не потрясли мир, АЛЕКСАНДР Ъ-ШУМИЛИН] «[[Коммерсантъ]]» № 84 (1266) от 05.06.1997{{lang-ru|}}</ref>. [[1967 джыл]]ны аллында Израилде Мисир уллу къазауат ачарыкъ тюлдю оюм джюрюгенди. Ол заманда Мисирни сегиз сайлама бригадасы [[Йемен Араб Республика|Йемендеги]] граждан къазауатда роялистлеге къаршчы республикачыла джанлы болуб уруш этгендиле. 1967 джылны джазы израиль-мисири илишкиле рахат болгъандыла. Ол заманда Израиль бла Сирияны арасында илишкиле юч фатор себебли тикли болгъандыла - суу къайнакъла ючюн конфликт, [[Джашил сыз (Израиль)|1948 джылда сермешиуню тохтатыу сыздны]] узунулугъу бла демилитаризация зонаны контролу эмда сириясы правительствону палестиначы араблыланы сауутлу къуралышларына джакъ бериу. * [[1964]]—[[1966]] джыллада Сирия бла Израилни арасында суу къайнакъла ючюн конфликт чыгъады. 1964 джылны июнунда Сирия Израилде Кинерет кёлге акъгъан [[Иордан]] сууну кесини джерине бурургъа оноу этеди. 1964-65 джыллада танкала бла авияция къошулуб 4 уллу чекчи уруш болады. 1966 джылны июлунда израилчи авиация сууну бурууда ишлеген ауур техниканы уруб чачады, къатышыргъа излеген сириячы МиГ-ни да тюшюреди<ref>Benny Morris 2001 303-304 бетле</ref>. * [[1965 джыл]]да [[Палестинаны Къутхарыу Организациясы]] къуралады, ол кесени баш нюзюрюнде палестиначы араблылагъа этилген адилсизликню тюзетиу эмда «сионист къуралыш» чачыуну салады. Бу организацияда баш орунда сауутлу къуралыш [[ФАТХ|Эль-Фатх]] болады, ол 1965 джылны 2-чи январында Израилге къаршчы биринчи операциясын этеди (бютеу-израиль суу быргъыгъа чабыу). 1965 джылны январындан башлаб 1967 джылны июнуна дери Эль-Фатх бла башха къауумла Израилге къаршчы 122 чабыуул этгендиле, аланы кёбюсю джетишимсиз болгъанды. Эль-Фатхны чабыууларыны асламысы Ливан бла Иорданияны территориясындан болса да, сауутну берген, юретген эмда джакълыкъ этген Сирия болгъанды. Сириячыла кеслерини территорияларында чабыуул болса Израилден джууаб аллыкъларындан къоркъуб, башха араб къралладан чабыуул болурун излегендиле. Иорданияны королу кесини къралыны джеринден Израилге чабыуулланы тохтатыр мурат бла кёб амал этгенди<ref>[Benny Morris 2001 стр.303 ]</ref>. * 1966 джылны октябры бла ноябрында [[террорист]] организация «[[ФАТХ|Эль-Фатх]]» Израилге къаршчы диверсияларын кючлешдиреди<ref name="Черчилль2"/>. * 7 октябрны кечесинде Иерусалимни къатында Огъары Ромема шахарчыкъда юч атылыудан сора эки юй оюлады, терт адам да джаралы боладыла. «Тинтиулеге кёре атылтхан диверсантланы ызлары Иордания бла чекге баргъанды»<ref name="Млечин">[http://www.modernlib.ru/books/mlechin_leonid_mihaylovich/zachem_stalin_sozdal_izrail/read/ Леонид Млечин, Зачем Сталин создал Израиль?]{{lang-ru|}}</ref>. * [[8-чи октябрь|8-чи октябрда]] [[Шаар ха-Голан]] элни къатында, Иордан ёзенде эл мюлкде хайырланнган мекямланы атылтадыла. Атылу болгъан джерге келген моторлу патруль минада атылады, [[Магав|чек полицияны]] тёрт къуллукъчусу ёледи. Диверсияны кесине [[ФАТХ|Эль-Фатх]] алады.<ref name="Млечин"/> * 11-чи ноябрны кечесинде, Израиль бла Иорданны кюнбатыш джагъасыны арасында чекни районунда [[ФАТХ]]-ны къазауатчылары салгъан мина атылады. 3 израилчи аскерчи ёледи, 6 джаралы болады<ref name="Rubin">{{книга|автор=Barry M. Rubin.|заглавие=Revolution until victory? |nodot=1|издательство=Harvard University Press|ссылка=http://books.google.com/books?id=zbQKILIgAwQC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|год=1994|pages=11|allpages=271|isbn=0674768035}}</ref>. * 1966 джылны 13-чю ноябрында Израиль кесини аскерчилерини минада атылгъанларына джууабха палестиначылагъа къаршчы операция башлайды. Ол операцияда, Иордания оккупация этген Иорданны кюнбатыш джагъасында 125 юй атылтылады, 15 иордан аскерчи эмда 3 мамыр адам ёледи. <ref name="Черчилль2"/><ref name="Rubin"/><ref>Israel, Army and defense — A dictionary, [[Шифф Зеэв|Zeev Schiff]] & [[Хабер, Эйтан|Eitan Haber]], editors, Zmora, Bitan, Modan, 1976, Tel-Aviv {{ref-he}}</ref><ref>[http://www.zionism-israel.com/hdoc/Symington_Samu.htm 1967 Israeli-Arab Six Day war:Senator Symington on the Es-Samu incident] * «The deaths were apparently due to the unexpected presence of a Jordanian patrol.»</ref> Бу операция Кюнбатыш джагъада хашемит династиягъа къаршчы демонстрациялагъа чурум болады. Аны ызындан Иорданияны басмасы Насерни «БМО-ну аскерлерини этеклерини артында бугъуб, берген сёзюне ие болуб Иорданиягъа болушмады» деб терслейди<ref>Benny Morris 2001 стр. 303</ref>. Израиль операцияны БМО-ну Къоркъуусузлукъ Кенгеши 228-чи резолюциясы бла айыблайды<ref>[[s:en:United Nations Security Council Resolution 228|United Nations Security Council Resolution 228]]</ref>. * [[1966 джыл]]ны ноябрында Мисир бла Сирия бирлик къурайдыла<ref name="Черчилль2"/>. * 1967 джылны апрелинден майына дери сирий-израиль чекде сауутлу сермешиулени саны кёб болады. * 7-чи апрелде сирий территориядан израилчи траторчугъа атыудан сора, израилчиле джууаб отну ачадыла<ref name="Млечин"/>. Бу инцедент Израиль бла Сирияны АХК-ларыны арасында сермешиуге келтиреди. Бу сермешиуде 6 сирий МиГ тюшюрюледи, аланы экиси Дамаскны башында. Джер сермешиуледе эки джандан да танкала хайырланнгандыла. Израилчи кючле уа сирий позицияланы бомбалагъан да этедиле<ref name=autogenerated1>Benny Morris 2001 стр.&nbsp;304</ref>. * 4-чю майда Сирияны информацияны министри ачыкълау этеди<ref name="sixdaywar_quotes"/>:<blockquote>бу сермешиу Палестина къутхарылгъынчы, сионистле да джокъ болгъунчу барлыкъды.</blockquote> * 12-чи майда [[United Press International]] (UPI) агенство быллай билдириуню басмалайды:<blockquote>…мийик къуллукъда болгъан израилчи къайнакъ билдиргеннге кёре, Сирияны терртиориясында террористле чабыуулларын тохтатмасала, Израиль дамаскчы аскер режимни къоратыр ючюн чекленнген аскер операция бардырлыкъды. Бу сириячы правительствогъа къаршчы ачы уруу боллукъду<ref name=autogenerated1 /><ref>…high Israeli source said Israel would take limited military action designed to topple Damascus army regime if Syrian terrorists continued sabotage raids inside Israel. It will be a telling blow against Syrian Goverment.</ref>.</blockquote> * 1967 джылны 13-чю майында Мисирни правительствосу СССР-ни правительствосундан официал билдириу алады, аннга кёре израилчи аскерле Сириягъа чабыу хазырлайдыла, эмда Израилни шимал чегинде бу нюзюр бла 11-13 бригада джыйылгъанды. Израилчи чабыуну датасына 17-чи май айтылгъанды. Ол кюн огъунакъ, 13-чю майда Сирия Мисирден Израилни чабыуун тыяр амалланы этилирин излейди. Мисирни генерал штабыны тамадасы Мухамед Фавзи Дамаскга кенгешиуле бардыры мурат бла учады<ref name="Черчилль2">[http://vehi.net/istoriya/israil/voina/02.html Черчилль Р.и У. Шестидневная война. Глава вторая. Закрытие проливов]{{lang-ru|}}</ref> * 14-чю майда Мисир Суэц каналны зонасында кесини кючлерин мобилизация этеди<ref name="mfa670514">[http://www.mfa.gov.il/MFA/Facts+About+Israel/Israel+in+Maps/Events+leading+to+the+Six+Day+War-+1967.htm Израилни ТИМ-и: Events leading to the Six Day War: 1967]</ref>. * 15-чи майда, Израилни бойсунмазлыгъыны кюнюнде, мисир аскерле Синайгъа ашырылыб, Израиль бла чегини къатында джыйыладыла<ref name="Черчилль2"/><ref name="Тененбаум"/><ref name="ХИГЕР"/>. * 16-чы майда Мисир Израилни Сириягъа къаршчы агрессия къоркъуу салыу бла терслеб, чеклеге талай дивизияны тартады. * 16-чы майда Мисир [[БМО|БМО-дан]] къоркъуусузлукъ аскерлерин чыгъарыуун даулайды<ref name="Черчилль2"/> БМО-ну Генерал секретары У Тан Мисирни правительствосуну бу излемин ызына алырын излейди. Аны бла бирге Израилден БМО-ну аскерлерин чекни Изараиль джанындан орналырын тилейди. Эки правительство да излемлени къабыл этмейдиле<ref>[http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/past/unef1backgr2.html]</ref>. * 16-чы майда Израиль мобилизацияны башлайды<ref>Bregman 2002 бет&nbsp;74</ref>. * 17-чи майда гринвич заманнга кёре 8 сагъатда мисирчиле чекни узунлугъу бла бетджанланы алгъандыла<ref name="Черчилль2"/>. * 17-чи майда эки мисирчи МиГ Израилни территориясыны башы бла кюнчыгъышда (Иорданиядан) кюнбатышха учады. Аланы учушлары Димондагъы ядролу аралыкъны башы бла болгъанды. Самолетланы тутаргъа джетишмегендил<ref name="Тененбаум"/>. * 17-чи майда Иордания [[мобилизация|мобилизацияны]] башлайды. * 18-чи майда, гринвич заманнга кёрю кюнортадан сора мисирчиле, Шарм-аль-Шейхни къатында орналгъан 32 БМО-чу аскерчиге эвакуация этерге 15 такъикъа бередиле. <ref name="Черчилль2"/>. Ультиматум келгенлей [[У Тан]] аскерлени чыгъарыу буйрукъ береди. Ол кюн огъунакъ [[Кувейт]]де мобилизация башланады. * 18-чи майда, БМО-ну аскерлерини ашыгъыш кетиулеринде сора араб радио быллай билдириу береди:<ref name="sixdaywar_quotes">[https://web.archive.org/web/20100907004618/http://www.sixdaywar.co.uk/crucial_quotes.htm 6 Days War: Crucial quotes]</ref><ref name="ХИГЕР"/><ref name="Bard">[http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/67_War.html The 1967 Six-Day War by Mitchell Bard]</ref>: <blockquote>Бюгюнден башлаб, Израилни джакълагъан халкъла арасы кюч джокъду. Биз энди кесибизни тыйыб турлукъ тюлбюз. БМО-гъа тарыгъыуларыбызны да тыярыкъбыз. Израилге къаршчы биз хайырланныкъ бир амал барды, ол да тотал къазауатды, аны эсебинде сионист кърал джокъ боллукъду.</blockquote> * Сирияны къоруулау министри Хафез Асад былай айтханды:<ref name="ХИГЕР"/><ref name="Bard"/> <blockquote>Бизни кючлерибиз бусагъатда къуру агрессиядан джакъланыргъа тюл, сионистледен араб джерлени ариуларгъа процессни башларгъа да хазырды. Сирий аскер кесини бармагъын сампалда тутады…. Мен, аскерчи адамча, къурутуу къазауатха кирирге заман келгенине таукелме.</blockquote> * 18-чи майгъа Голан мийикликледе сирий аскерле хазыр боладыла<ref name="ХИГЕР"/><ref name="Bard"/>. * 19-чу майда БМО-ну аскерлери чыгъарыладыла, Израилде джарым мобилизация башланады. * 20-чы майда Израилдеги мобилизация бошалады. * 21-чи майда Мисирде бютеулей мобилизация башланады<ref>Benny Morris. 2008 306 бет</ref>. * 22-чи майда Мисирни президенти [[Насер, Гамаль Абдель|Насер]], [[Шарм-эль-Шейх]]де гарнизонну орнатыб, Тиран ачыкъ богъазны блокада этерин баямлайды, аны блокадасы Израилни [[Эйлат]] портун джабады. Насер : «Израиль къазауат излей эсе — ''Ахлан ва-Сахлан!'' дейди<ref>{{lang-ar| }}Хош келигиз!</ref>» * 23-чю майда Сауд Арабия къазауатха къошулургъа хазыр болгъанын билдиреди. * 23-чю майда Израиль «израилчи кемечиликге Тиран ачыкъ богъазда этилген тыйгъычланы <ref name="Черчилль2"/>, аны бла бирге БМО-ну аскерлерин чыгъарыуну, Мисир бла Иорданияны арасында аскер пактны къабыл этилиун да, Мисирге ирак аскерлени джибериуню да къазауат актха санарыгъын» билдиргенди. Кесинде сауутлу урушну башларгъа хакъны къояды. * 25-чи майда Мисирни аскер министри Шамс эль-Дин Бадран Москвагъа учады, анда ол совет правительстводан Израилге чабаргъа эркинлик излейди. Алай а Миинстрлени советини башчысы [[Косыгин, Алексей Николаевич|Косыгин]] Совет Союзну быллай чабыуну огъурамагъанын билдиреди. Мисирге къайтхан Бадран Насерге СССР-ни Мисирни биринчи чабарына къаршчы болгъанын билдиреди, алай а Израиль джанында АБШ къатышса СССР да Мисир джанында къошуллугъун айтады. Ол себебден Насер Мисирни аскер башчылыгъына, Мисирни биринчи чабмазлыгъын эмда биринчи урууну кесине алыргъа керек болгъанын айтады. Аскер-хауа кючлени башчысы инарал Судки Махмуд Насерге быллай тактика пеляхха келтирлигин айтады<ref>Bregman 2002 82 бет</ref>. * 26-чы майда Насер профсоюзланы панараб федерациясына ачыкълау этген заманында, къазауат башланса, «ол къазауат тотал боллукъду, эмда баш нюзюрю да Израилни къурутуу боллугъун» айтады<ref name="Черчилль2"/><ref name="sixdaywar_quotes"/>. * 28-чи майда [[Судан]] мобилизацияны башлайды. * 29-чу майда Алжирни аскерлери Мисирге джибериледиле. * 30-чу майда Мисир бла Иордания бир-бирлерине болушлукъ этиу кесематха къол саладыла. Мисир инарал Абдул-Монейм-Риадны Иордан фронтда кючлеге башчылыкъ этерге джибериледи. * 31-чи майда ирак аскерле Иорданиягъа ашырыладыла. Къазауатны ал тарихи юч ыйыкъ чакълы бир баргъанды, ол заманны ичинде мисир аскерлени мобилизациясындан башлаб, Израилни джууабы болады <br /> [[1967 джыл]]ны [[5-чи июнь|5-чи июнунуну]] танг аласында Израилни АХК-ларыны «Фокус» операциялары башланады, ол талай сагъатха араб коалицияны аскер-хауа кючлерин джокъну орнуна келтиргенди. Андан сора Израиль, хауадан джагъы болмагъан араб аскерлени 6 кюнню ичинде хорлагъанды. == Къазауатны барыуу == [[Файл:1967 Six Day War - conquest of Sinai 7-8 June.jpg|thumb|200px|Синай фронтда операция]] '''5-чи июнь. Къазауатны башланыуу.''' Премьер-министр [[Эшколь, Леви|Эшколну]] разылыгъы бла Израилни къоруулау министри инарал [[Моше Даян]]о эмда генерал штабны тамадасы инарал-лейтенант [[Ицхак Рабин]] хауа эмда джер юсю урууну башларгъа оноу этедиле. Танг аласы бла Израильни Аскер-хауа кючлери Джерле арасы тенгизни башындан къыбылагъа буруладыла эмда [[«Мокед» операция|Мисирни бютеу аэродромларын урадыла]], бу уруу мисирчи АХК-ланы джокъну орнуна келтиреди. Кечирек Иордания бла Сирияни АХК-лары да къурутуладыла, Иракны кючлерине да [[Мосул]]ну къатында уллу заран келтирилиледи. Израилни сакъланмагъан уруууна хазырлыкъла бек таша бардырылгъандыла. Къазауатны башланнган кюнюнде, танг аласы бла Израилни энчи къуллукъларыны агентлери Тель-Авивде АБШ-ны посольствасыны башында антеннаны, АБШ израилчи самолетларыны учханларын билмез ючюн, бузадыла. <ref>Bregman 2002 208-чи бет</ref> . Израиль пилотла уа учарыкъларыны юсюнден 5 сагъат алгъа билгендиле. Мисирге биринчи уруу тангны 7:45 болгъанды. Бир заманда 11 мисир авиабаза урулгъанды. Операцияда 183 израиль самолет болгъанды, ол бютеулей Израилни къазауат авиациясыны 95% болады. Эртденбланы сагъат 9 израиль авиация 197 мисир самолетну къурутады, аланы 189 джерде, 8 да хауа сермешиуледе. 8 радар станция чачылады неда ишлемез халгъа келеди. Синай бла Суэц каналны бёлгесинде 6 мисир авиабаза тамалдан джараусуз болады. Израиль самолетланы кеслерини базаларына къайтыб, аланы джангыдан отлукъ бла толтуруб, сауутландыргъандан сора, сагъат 10 бола, мисир авиабазалагъа экинчи уруу болады, анда 164 израиль самолет болады, ала 14 авиабазагъа урадыла, энтда 107 мисир самолетну чачадыла. Бу эки учушдан сора Израилни 9 самолету урулады, 6 бек уллу заран кёреди. 6 чууут пилот ёледи, ючюсю джаралы болады, экиси джесир тюшеди. Бютеулей 419 мисир самолетдан 304 къурутулады. Мисир АХК-ла Израилден атака боллугъун билселе да, бу уруу быллай боллугъун киши да сакъламагъанды. Быллай операциялада болуучусуча танг аласында болмай, кечирек башланнганды. Ол заманда мисир патруль гёзетден къайтханды, пилотланы асламысы да аш юйде болгъандыла. Самолетла кёкге чыгъалмазча, кёкде болгъан самолетла да чёгелмезча, биринчи уруула учуучу джоллагъа этилгендиле. Израиль самолетла, мисирчиле сакъламагъан, тенгиз джанындан келгендиле. Аны тышында израиль самолетла бек алаша учхандыла, ол алашалыкъда аланы мисир радарла туталмагъадыла. Израиль уруу кючлю координация бла этилгенди, бютеу чууут самолет мисир аэродромланы бир заманда ургъанды. Сагъат 11 бола Сирия бла Иорданияны хауа кючлери Израилге учушларын башлайдыла. Сагъат 12:45 Израиль бу къралланы базаларына урады, аны эсебинде Иорданияны АХК бютеулей къурутуладыла (28 самолет), Сирияны аскер самолетларыны джарымы (53 самолет) джараусуз этиледиле, аны тышында 10 ирак самолет да урулады. Къазауатны ахырына израилчиле 450 араб самолетну къурутханды, аланы къуру 70 хауа сермешиуледе тюшюрюлгенди, къалгъанлары аэродромлада урулгъандыла. Израиль кеси 40 самолётун тас этгенди. Биринчи кюн огъунакъ джауну АХК-лерин къурутуу, Израилни самолётларыны хауагъа ие этеди. Къаршчылыкъ тюбемей ала араб колонналаны бомбалайдыла, мисир, сирий эмда иордан аскерлени деморализацияларына себеб болады<ref name = "M16">Benny Morris 2008 316-318 бетле</ref>. 5-чи июнну эртденинде Израилни аскерини пресс-службасы израиль аскер, Израиль таба джюрюген мисир аскер бла сермешиулерини башлагъанын ачыкълайды <ref>Bregman 2002 85-чи бет</ref>. === Синай фронтда операцияла === '''5-чи июнь. Биринчи кюн.''' Фронтну узунлугъуна созулгъан израиль аскепрле полковник [[Эхуд Решеф]]ни, генерал-майор [[Исраэль Таль|Исраэль Талны]], генерал-майор [[Ариэль Шарон|Ариэль Шаронну]] моторлу дивизиялары бла эмда генерал-майора [[Авраам Йоффе|Авраам Йоффени]] [[Амуд ха-Эш (дивизия)|бронетанка дивизиясы]] бла кючлендириледиле. Талны дивизясы алгъа джюрюшню башлайды аны маршруту [[Хан-Юнис]] — [[Рафах (шахар)|Рафах]] — [[Эль-Ариш]] болады, Решефни бригадасы къыбылагъа, Газагъа, Шароннукъу [[Абу-Агейла]] — [[Куссейм]] бёлгедеги бетджанлагъа басымны кючлендиреди. Кюнюз Йоффе Таль бла Шаорнну дивизияларыны арасы бла Синайны арасына урады. '''6-чы июнь. Экинчи кюн.''' Газаны Решеф 12:00 бола кючлейди. Абу-Агейланы кючлеген Шарон аскерлерини бир къауумун Рафах бла Эль-Аришни ариуларгъа джибереди. Къалгъан кючлери бла Митла ёзеннге атлайды. Йоффе Бир ЛАхфанны къатында дженгил бошалгъан сермешиуден сора Синайны арасындагъы Джебель-Либнидеги мисир аскерлеге урады. Мисирчи аскер башчы, аскерлерини Синайда ыхдырылырларына буйрукъ береди. Бу буйрукъ, алайсыз да кёллери аман болгъан аскерчилени деморализация этеди. '''7-чи июнь. Ючюнчю кюн.''' Талны кючлерини асламысы Бир-Гифгафха джууукълашады, аны шимал энчи кючлери Румани таба барадыла. Йоффени алчы бригадасы Митланы ёзенини кюнчыгъыш къыйырына джетиб, отлукъсуз эмда окъсуз болгъанлары себебли тохтайдыла. Аланы ызларына ыхтырылгъан мисир аскерчиле къуршалайдыла. Бригаданы башха кесеги, къуршаланнганлагъа болушлукъгъа барады. Шарон Нахлге чыгъады, башха бёлекле Шимал-Кюнчыгъыш Синайны ариулайдыла, хауа эмда джерли десантла уа Шарм-эль-Шейхни кючлейдиле. {{Externalmedia |image1=[[:ur:Image:Israeli Soldier in Suez Canal Life.jpg| "Life" журналны тышы. Израилчи аскерчи Суэц каналда джууунады.]] }} '''8-чи июнь. Тёртюнчю кюн.''' Мисир бронетанка бёлекле артхы ыхтырыуну джакъларгъа кюрешедиле, алай а Таль аланы къаушатады. [[Амуд ха-Эш (дивизия)|Йоффени дивизиясы]] бирлешиб, Митл ёзенде къуршоудан чыгъады эмда [[Порт-Суэц]]ни олбир джанындан каналгъа чыгъады. Къум тюзлени юслери бла алгъа урушдан сора Шаронну дивизиясы Нахлны кючлеб, Йоффени ызындан Митлны ёзенине джол алады. Анда-мында мисир аскер бёлек тургъан джерни тышында Синай бютеулей чууутлуланы къолларына тюшеди. '''9-чу июнь. Бешинчи кюн. Отну тохтатыу.''' [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ Кенгеши]] отну тохтатыун даулайды. Израиль атыуну ол кюн огъунакъ, Мисир да экинчи кюн тохтатады. === Иордан фронтда операцияла === [[Файл:1967 Six Day War - The Jordan salient.jpg|thumb|200px|Иордан фронтда операцияла]] Израиль, Мисирни Синайда хорлагъынчы Иордания бла Сирия къаршчы актив уруш этерге излемегенди. Аны бла бирге Израиль [[Иерусалим]]ни кючлер муратын алгъа салгъанды. Иордан король Хуссейннге [[нейтралитет]] тутса чабылмазлыгъына гарантия берилгенликге, араб къралланы басымы бла Иордания да къазауатха къошулады. ==== Иерусалим ючюн сермешиу ==== [[Файл:Generals Rabin Dayan Narkis Jerusalem 1967.jpg|thumb|200px|[[Ицхак Рабин]], [[Моше Даян]] бла [[Узи Наркис]]в [[Иерусалим]]де]] '''5-чи июнь. Биринчи кюн.''' Сагъат 8:30 Израильни ТИМ-и БМО-ну келечиси инарал Буллгъа Иорданияны королу Хуссейнге письмо береди. Письмода королгъа къралы къазауатха къатышмазын тилейди. Иордания къошулмаса, аннга заран джетмезлигин билдиргенди. Письмо королгъа сагъат 11 бола берилгеди. Король письмода тилекни къабыл этмегенди, аны самолетлары Израилде ышанлагъа джете тургъанларын чертиб. Иерусалимде орам сермешиуле эртденбланы 10:15 башланадыла, 11:45 бола иордан араб легион Кюнбатыш Иерусалимни минометдан бомабалаб башалайды, иордан артиллерия уа Тель-Авивден кюнчыгъыш джанын эмда Изреель ёзеннге тоб атыб башлайды<ref>Benny Morris 2001 322 бет</ref>. Бригадачы инарал [[Узи Наркис]] ийген болушлукъ бла, ара кючлени башчысы юч бригаданы кючю бла алгъа ургъанды. Ол кюн огъунакъ ала Эски Шахарны къабыргъаларына келедиле, анда гарнизоннга тамадалыкъ иордан бригадачы генерал [[Ата Али]] этгенди. '''6-чы июнь. Экинчи кюн.''' Израиль аскерлени Эски шахаргъа джюрюшлери тохтатылады. Алай а шахарны къуршалау бошалады- танка бригаданы бёлеклери Рамалланы кючлейди, башха бригата Латрунну къолгъа алады. 1947 джылдан бери биринчи кере Тель-Авив-Иерусалим джол израильчилеге ачылады. '''7-чи июнь. Ючюнюч кюн.''' Полковник Гур штурм бла Эски шахарны алады. Кюнортагъа [[Бидилгим]], кечирек да — [[Гуш Эцион]] кючленеди. Эки джан да БМО-ну от тохтатыу теджеуюн къабыл этедиле, сагъат 20:00 башлаб атышыу тохтайды. ==== Дженин-Наблус сермешиу ==== '''5-чи июнь. Биринчи кюн.''' Израилни [[Давид Элазар]] башчылыкъ этген Шимал кючлери эки бригада чакълы бир болгъандыла. Кече сагат онекиге бир дивизия бла кючлендирилген танка бригада [[Дженин]]нге джууукълашхандыла. '''6-чы июнь. Экинчи кюн.''' Ауур сермешиуден сора Дженин алынады. '''7-чи июнь. Ючюнчю кюн.''' Израильчиле [[Наблус]]ха басымны тохтамайдыла, къанлы сермешиуден сора къолларына аладыла. Къарыуун тауусхан иордан кючле Иордан суудан ётедиле, ала анда къазауат бошалгъынчы турадыла. === Сирий фронтда операцияла === [[Файл:1967 Six Day War - Battle of Golan Heights.svg|thumb|200px|Сирий фронтда операцияла]] '''5 − 8-чи июнь. Биринчи-тёртюнчю кюнле.''' [[Голан мийикликле]]ни алты сирий бригада тутханды, дагъыда алты резервде болгъандыла. 5-чи июнну ингиринде Израилни самолетлары Сирияны АХК-ни джарымы чакълы бирисин къурутады. Тёрт кюнню ичинде артиллерия атыш болмаса, эки джан да алгъа урмагъандыла. '''9-чу июнь. Бешинчи кюн.''' Элазар танг аласында алгъа урургъа буйрукъ алады. Ол аскерлерин биринчи алгъа уруу ючюн Голан сыртны шималында джыяды. Кечеге бу кючле сирий къоруулауну чачыб танг аласына мийиклеге чыгъадыла. '''10-чу июнь. Алтынчы кюн.''' Израильчиле Голан мийиклени шимал джанындан да сирий къоруулауну чачадыла. Алайдагъы баш шахар [[Эль-Кунейтра|Кунейтре]] юч джанындан келген чууут аскерле бла кючленеди. Атыуну тохтатыу 19:30 башланады. === Тенгизде къазауат === Къазауатны баргъанында уллу тенгиз сермешиу болмагъанды. 1967 джылны 8-чи июнунда Синай джарымайрымканны джагъаларында радиоэлектрон тахса джыйгъан АБШ-ны АТК-ларыны «[[USS Liberty|Либерти]]» кемеге израилчи самолетла эмда торпеда катерле чабхандыла. Атаканы эсебинде 34 американ тенгизчи ёлгенди, 173 да джаралы болгъанды. <br /> Израилни ачыкълаууна кёре кеме терс танылгъанды. Алай а башха оюмлагъа кёре израилчиле кемени иш этиб ургъандыла. Ала Галилеяда Голан мийиклени кючлер ючюн джюрюген израиль аскерлени билинирлеринден къоркъгъандыла<ref>Bregman 2002 88-90 бетле</ref>. 6-чы июнда Израилни «Яфо» эсминеци Мисирни [[ракета катер]]ин [[Порт-Саид]]ни къатында батдырады. Израильчи сууда диверсантла Порт-Саид бла Александрияны портларына джиберилгендиле, алай а ала бир кемеге да заран салалмагъандыла. 6 израилчи джесирге тюшгенди<ref>Benny Morris 2001 327 бет</ref>. === Къазауатда чарпыула === '''Израилден''' Бир къауум билгилеге кёре Израилден 779 адам ёлгенди. Аладан 338 синай фронтда, 300 иордан фронтда (183 Иерусалим ючюн сермешде) эмда 141 сирий фронтда<ref>Morris 326-327 бетле</ref>. '''Араб къраллада''' * [[Мисир]] — 11 500 ёлген<ref>Bowen, Jeremy. Six Days: How the 1967 War Shaped the Middle East. London: Simon & Schuster, 2003. P. 270.</ref> , 20 000 джаралы<ref>Stone, David. Wars of the Cold War. Brassey’s, 2004. P. 219.</ref>, 5500 джесир тюшген<ref>Hopwood, Derek. Egypt: Politics and Society. London: Routledge, 1991. P. 76.</ref>. * [[Иордания]] — 696 ёлген, 421 джаралы, 2000 тас болгъан<ref>Страны Ближнего Востока: Справочник. — К.: Политиздат Украины, 1990. 105 бет. {{lang-ru|}}</ref>. * [[Сирия]] — 1000<ref>Лаффин Дж. Израильская армия в конфликтах на Ближнем Востоке. 1948—1973. — М.: АСТ, Астрель, 2002. 26 бет.</ref> ёлген, 5000 джаралы<ref>Stone, pp. 221—222.</ref>. * [[Иракъ]] — 10 ёлген, 30 джаралы<ref>Makiya, Kanan. Republic of Fear: The Politics of Modern Iraq. University of California Press, 1998. P. 48.</ref>. == Къазауатны эсеблери == Бу къазуатда Израиль талай кюннге ажымсыз хорламгъа ие болгъанды, ол Синай джарымайрымканны, Газаны секторун, Иордан сууну кюнбатыш джагъасын, Кюнчыгъыш Иерусалимни эмда Голан мийиклени кючлегенди. 1949 джлын [[Джашил сыз]]ы Израиль бла джангы территорияларыны арасында административ чек болады. [[1967 джыл]]ны 28-чи июнунда Израилни правительствосуну бегими бла Иерусалимни иордан секторуна да юрисдикциясы джайылгъанды. Бютеулей да Израиль кесини къазауатха дери территориясындан 3,5 кереге уллу болгъанды. == Белгиле == {{белгиле}} [[Категория:Къазауат]] [[Категория:Тарих]] q9lrcwnwwwzndixy4bwho0jomoxnng4 0 16354 125357 121951 2026-08-04T22:32:45Z DarqaviPalladin 4737 125357 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Демократ Республика Конго|Оригинал аты={{lang-fr|République démocratique du Congo}}|Байракъ=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|Герб=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (black spear).svg|Карта=Democratic Republic of the Congo (orthographic projection).svg|Девиз=Justice, Paix, Travail|Гимн=Debout Congolais|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|4|19|S|15|19|E|type:city}}|Ара шахар=[[Киншаса]]|Эм уллу шахарла=Киншаса, [[Мбужи-Майи]], [[Лубумбаши]], [[Кисангани]]|Тил=[[Француз тил]], [[лингала тил]] (аскерде)|Территория=2 344 858<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/#geography|title=Geography :: Democratic Republic of the Congo|publisher=U.S. CIA|access-date=2023-07-26|archive-date=2021-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222023329/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/#geography|url-status=live}}</ref>|Территориясыны орну=11|Суу=3,32|Башчы=[[Феликс Чисекеди]]|Башчыны постуну аты=[[Демократ Республика Конгоны президенти|Президент]]|Башчыны постуну аты2=[[Демократ Республика Конгоны биринчи-министирлени тизмес|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Джудит Суминва Тулука]]|Аудио=|Гимнни кёчюрмеси=Къобугъуз конголезле|Заман бёлюмю=[[UTC +1]], [[UTC +2]]|Халкъ={{ёсюу}}114 388 160|Джыл=2025|Халкъыны орну=15|Басыннганы=48|Байракъгъа_джибериу=ДРК-ны байрагъы|Гербге_джибериу=ДРК-ны герби|Картаны_суратлау=ДРК дунияны картасында|Девизни кёчюрмеси=Тюз сюд, Мамырлыкъ, Иш|Кърал оноуну формасы=[[къатыш республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=12|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|БИП джылы=2025|БИП={{ёсюу}}79,120 млрд|БИП орну=83|Адам башына БИП джылы=2025|Адам башына БИП={{ёсюу}}742|Адам башына БИП орну=182|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.522|ААИ={{ёсюу}}0.522|ААИ орну=171|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|Валютасы=[[Конголез франк]] (CDF)|Домен=[[.cd]]|iso3166-1=[[CD]]|Телефон коду=243|Эркинликни датасы=[[1960 джыл]]ны 30 июнда|Эркинлик=[[Бельгия|Бельгиядан]]}} '''Демократ Республика Конго''' ([[Француз тил|фр]]. ''République démocratique du Congo'' [ʁe.py.bˈlik demɔkʁaˈtik dy kɔ̃ɡo]), къысхасы '''ДР Конго''', '''ДРК''', эмда алгъын '''Заир''' — Ара Африкада орналгъан кърал. Майданы бла [[Африка|Африкада]] [[Алжир|Алжирден]] сора экинчиды, дунияда 11-ди. [[Ара шахар|Ара шахары]] эм уллу шахары — [[Киншаса]]. [[Официал тил|Официал тили]] — [[француз тил]]. == Белгиле == {{Африканы къраллары}} [[Категория:ДРК]] fpxdvtwa0az05bzbi9xvhktcka4cif2 125358 125357 2026-08-04T22:33:31Z DarqaviPalladin 4737 125358 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Демократ Республика Конго|Оригинал аты={{lang-fr|République démocratique du Congo}}|Байракъ=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|Герб=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (black spear).svg|Карта=Democratic Republic of the Congo (orthographic projection).svg|Девиз=Justice, Paix, Travail|Гимн=Debout Congolais|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|4|19|S|15|19|E|type:city}}|Ара шахар=[[Киншаса]]|Эм уллу шахарла=Киншаса, [[Мбужи-Майи]], [[Лубумбаши]], [[Кисангани]]|Тил=[[Француз тил]], [[лингала тил]] (аскерде)|Территория=2 344 858<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/#geography|title=Geography :: Democratic Republic of the Congo|publisher=U.S. CIA|access-date=2023-07-26|archive-date=2021-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222023329/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/#geography|url-status=live}}</ref>|Территориясыны орну=11|Суу=3,32|Башчы=[[Феликс Чисекеди]]|Башчыны постуну аты=[[Демократ Республика Конгоны президенти|Президент]]|Башчыны постуну аты2=[[Демократ Республика Конгоны биринчи-министирлени тизмес|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Джудит Суминва Тулука]]|Аудио=|Гимнни кёчюрмеси=Къобугъуз конголезле|Заман бёлюмю=[[UTC +1]], [[UTC +2]]|Халкъ={{ёсюу}}114 388 160|Джыл=2025|Халкъыны орну=15|Басыннганы=48|Байракъгъа_джибериу=ДРК-ны байрагъы|Гербге_джибериу=ДРК-ны герби|Картаны_суратлау=ДРК дунияны картасында|Девизни кёчюрмеси=Тюз сюд, Мамырлыкъ, Иш|Кърал оноуну формасы=[[къатыш республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=12|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|БИП джылы=2025|БИП={{ёсюу}}79,120 млрд|БИП орну=83|Адам башына БИП джылы=2025|Адам башына БИП={{ёсюу}}742|Адам башына БИП орну=182|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.522|ААИ={{ёсюу}}0.522|ААИ орну=171|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|Валютасы=[[Конголез франк]] (CDF)|Домен=[[.cd]]|iso3166-1=[[CD]]|Телефон коду=243|Эркинликни датасы=[[1960 джыл]]ны 30 июнда|Эркинлик=[[Бельгия|Бельгиядан]]}} '''Демократ Республика Конго''' ([[Француз тил|фр]]. ''République démocratique du Congo'' [ʁe.py.bˈlik demɔkʁaˈtik dy kɔ̃ɡo]), къысхасы '''ДР Конго''', '''ДРК''', эмда алгъын '''Заир''' — Ара Африкада орналгъан кърал. Майданы бла [[Африка|Африкада]] [[Алжир|Алжирден]] сора экинчиды, дунияда 11-ди. [[Ара шахар|Ара шахары]] эм уллу шахары — [[Киншаса]]. [[Официал тил|Официал тили]] — [[француз тил]]. == Белгиле == [[Категория:ДРК]] <references />{{Африканы къраллары}} 20o06ogoppqogtyaifrppecu0b7m2o3 125361 125358 2026-08-04T22:36:28Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125361 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Демократ Республика Конго|Оригинал аты={{lang-fr|République démocratique du Congo}}|Байракъ=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|Герб=Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (black spear).svg|Карта=Democratic Republic of the Congo (orthographic projection).svg|Девиз=Justice, Paix, Travail|Гимн=Debout Congolais|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|4|19|S|15|19|E|type:city}}|Ара шахар=[[Киншаса]]|Эм уллу шахарла=Киншаса, [[Мбужи-Майи]], [[Лубумбаши]], [[Кисангани]]|Тил=[[Француз тил]], [[лингала тил]] (аскерде)|Территория=2 344 858<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/#geography|title=Geography :: Democratic Republic of the Congo|publisher=U.S. CIA|access-date=2023-07-26|archive-date=2021-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210222023329/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/congo-democratic-republic-of-the/#geography|url-status=live}}</ref>|Территориясыны орну=11|Суу=3,32|Башчы=[[Феликс Чисекеди]]|Башчыны постуну аты=[[Демократ Республика Конгоны президенти|Президент]]|Башчыны постуну аты2=[[Демократ Республика Конгоны биринчи-министирлени тизмес|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Джудит Суминва Тулука]]|Аудио=|Гимнни кёчюрмеси=Къобугъуз конголезле|Заман бёлюмю=[[UTC +1]], [[UTC +2]]|Халкъ={{ёсюу}}114 388 160|Джыл=2025|Халкъыны орну=15|Басыннганы=48|Байракъгъа_джибериу=ДРК-ны байрагъы|Гербге_джибериу=ДРК-ны герби|Картаны_суратлау=ДРК дунияны картасында|Девизни кёчюрмеси=Тюз сюд, Мамырлыкъ, Иш|Кърал оноуну формасы=[[къатыш республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=12|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|БИП джылы=2025|БИП={{ёсюу}}79,120 млрд|БИП орну=83|Адам башына БИП джылы=2025|Адам башына БИП={{ёсюу}}742|Адам башына БИП орну=182|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.522|ААИ={{ёсюу}}0.522|ААИ орну=171|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|Валютасы=[[Конголез франк]] (CDF)|Домен=[[.cd]]|iso3166-1=[[CD]]|Телефон коду=243|Эркинликни датасы=[[1960 джыл]]ны 30 июнда|Эркинлик=[[Бельгия|Бельгиядан]]}} '''Демократ Республика Конго''' ([[Француз тил|фр]]. ''République démocratique du Congo'' [ʁe.py.bˈlik demɔkʁaˈtik dy kɔ̃ɡo]), къысхасы '''ДР Конго''', '''ДРК''', эмда алгъын '''Заир''' — Ара Африкада орналгъан кърал. Майданы бла [[Африка|Африкада]] [[Алжир|Алжирден]] сора экинчиды, дунияда 11-ди. [[Ара шахар|Ара шахары]] эм уллу шахары — [[Киншаса]]. [[Официал тил|Официал тили]] — [[француз тил]]. == Белгиле == [[Категория:Къралла]] [[Категория:ДРК]] [[Категория:Африка]] <references />{{Африканы къраллары}} bsf0lk34fdpl4l7mjmbuygc1rcn028l 10 16531 125372 122948 2026-08-04T23:40:50Z DarqaviPalladin 4737 125372 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|байракъландырыу/байракъ</noinclude>}}} | alias = Демократ Республика Конго | shortname alias = {{{shortname alias|Конго Демократ Республика}}} | flag alias = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg | flag alias-колония = Flag of the Congo Free State.svg | flag alias-1960 = Flag of the Republic of the Congo (Léopoldville) (1960–1963).svg | flag alias-1963 = Flag of the Republic of the Congo (Léopoldville) (1963–1966).svg | flag alias-1966 = Flag of the Democratic Republic of the Congo (1966–1971).svg | flag alias-1971 = Flag of Zaire (1971–1997).svg | flag alias-1997 = Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997–2006).svg | flag alias-2003 = Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997–2006).svg | variant = {{{variant|}}} | ёлчем = {{{ёлчем|}}} <noinclude> | var1 = колония | var2 = 1960 | var3 = 1963 | var4 = 1966 | var5 = 1971 | var6 = 1997 | var7 = 2003 </noinclude> | related1 = ДРК | related2 = Конго ДР | related3 = Заир }} qh2jo44fwrkgfl8o9gtj2k2fpmqsw7d 125374 125372 2026-08-04T23:42:15Z DarqaviPalladin 4737 125374 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|байракъландырыу/байракъ</noinclude>}}} | alias = Демократ Республика Конго | shortname alias = {{{shortname alias|Демократ Республика Конго}}} | flag alias = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg | flag alias-колония = Flag of the Congo Free State.svg | flag alias-1960 = Flag of the Republic of the Congo (Léopoldville) (1960–1963).svg | flag alias-1963 = Flag of the Republic of the Congo (Léopoldville) (1963–1966).svg | flag alias-1966 = Flag of the Democratic Republic of the Congo (1966–1971).svg | flag alias-1971 = Flag of Zaire (1971–1997).svg | flag alias-1997 = Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997–2006).svg | flag alias-2003 = Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997–2006).svg | variant = {{{variant|}}} | ёлчем = {{{ёлчем|}}} <noinclude> | var1 = колония | var2 = 1960 | var3 = 1963 | var4 = 1966 | var5 = 1971 | var6 = 1997 | var7 = 2003 </noinclude> | related1 = ДРК | related2 = Конго ДР | related3 = Заир }} 03aw8y8rwkxc84q6dv67018i4v18aqc 0 18211 125348 120507 2026-08-04T12:53:23Z DarqaviPalladin 4737 125348 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Мозамбик Республика|Оригинал аты={{lang-pt|República de Moçambique}}|Байракъ=Flag of Mozambique.svg|Герб=Emblem of Mozambique.svg|Байракъгъа_джибериу=Мозамбикни байрагъы|Гербге_джибериу=Мозамбикни герби|Карта=Mozambique (orthographic projection).svg|Гимн={{lang-pt|Pátria Amada}}|Аудио=Mozambican national anthem, performed by the United States Navy Band.wav|Гимнни кёчюрмеси=Сюйген Ата джуртум|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=73|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Мозамбикны президенти|Президент]]|Башчы=[[Даниэл Шапу]]|Башчыны постуну аты2=[[Мозамбикны биринчи-министирлени тизмеси|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Мария Бенвинда Леви]]|Территория=799 380|Территориясыны орну=36|Суу=2,2|Тил=[[португал тил]]|Ара шахар=[[Мапуту]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|25|57|S|32|35|E|type:city_region:MZ}}|Эм уллу шахарла=Мапуту, [[Матола]], [[Нампула]], [[Бейра]]|Заман бёлюмю=[[UTC+2:00]]|Эркинликни датасы=[[1975 джыл]]ны 25 июнда|Эркинлик=[[Португалия|Португалиядан]]|Джыл=2024|Халкъ={{ёсюу}}34 881 007|Халкъыны орну=45|Басыннганы=43.5|БИП джылы=2025|БИП={{ёсюу}}23,770 млрд|БИП орну=120|Адам башына БИП джылы=2024|Адам башына БИП={{ёсюу}}663|Адам башына БИП орну=183|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.493<ref>{{Cite web|date=13 March 2024|title=Human Development Report 2023/2024|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|archive-date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|publisher=[[United Nations Development Programme]]|language=en}}</ref>|ААИ={{ёсюу}}0.493<ref>{{Cite web|date=13 March 2024|title=Human Development Report 2023/2024|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|archive-date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|publisher=[[United Nations Development Programme]]|language=en}}</ref>|ААИ орну=183|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|iso3166-1=[[MZ]]|Домен=[[.mz]]|Телефон коду=258|Валютасы=[[метикал]] (MZN)|Картаны_суратлау=Мозамбик дунияны картасында|Къауумла={{Tree list}} * 62.0% [[Христианла]] ** 27.3% [[Католикле]] * 19.1% [[Ислам|Мусульманла]] * 13.5% [[Динсизле]] * 4.3% башха динле *1.2% белгисиз {{Tree list/end}}}} '''Мозамби́к''' ([[Португал тил|порт]]. ''Moçambique''), официал аты — '''Мозамбик''' '''Республика''' ([[Португал тил|порт]]. ''República de Moçambique'' [ʁɛˈpublikɐ di musɐ̃ˈbiki]) — Къыбыла-Кюнчыгъыш Африкада, [[Индий океан|Индий океанны]] джагъасында орналгъан кърал. Мозамбик [[1975 джыл|1975 джылдан]] сора эркинлик алгъан, португалияны алгъыннгы колониясы. Мозамбик бла шималда [[Танзания]], шимал-кюнбатышда [[Малави]] эмда [[Замбия]], кюнбатышда [[Зимбабве]], къыбылада [[Эсватини]] эмда [[Къыбыла-Африкан Республика|КъАР]] чеклешедиле. [[Ара шахар|Ара шахары]] эмда эм уллу шахары — [[Мапуту]]. Кърал тил — [[Португал тил|португал]] [[Португал тил|тил]]. Валютасы — мозамбикни метикалы. == Белгиле == {{Африканы къраллары}}{{Миллетлени биригиую}} [[Категория:Къралла]] [[Категория:Мозамбик]] [[Категория:Африка]] qn69vxcmetuekta4m2n6fpktnmcuiyz 125349 125348 2026-08-04T12:54:03Z DarqaviPalladin 4737 125349 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Мозамбик Республика|Оригинал аты={{lang-pt|República de Moçambique}}|Байракъ=Flag of Mozambique.svg|Герб=Emblem of Mozambique.svg|Байракъгъа_джибериу=Мозамбикни байрагъы|Гербге_джибериу=Мозамбикни герби|Карта=Mozambique (orthographic projection).svg|Гимн={{lang-pt|Pátria Amada}}|Аудио=Mozambican national anthem, performed by the United States Navy Band.wav|Гимнни кёчюрмеси=Сюйген Ата джуртум|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=73|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Мозамбикны президенти|Президент]]|Башчы=[[Даниэл Шапу]]|Башчыны постуну аты2=[[Мозамбикны биринчи-министирлени тизмеси|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Мария Бенвинда Леви]]|Территория=799 380|Территориясыны орну=36|Суу=2,2|Тил=[[португал тил]]|Ара шахар=[[Мапуту]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|25|57|S|32|35|E|type:city_region:MZ}}|Эм уллу шахарла=Мапуту, [[Матола]], [[Нампула]], [[Бейра]]|Заман бёлюмю=[[UTC+2:00]]|Эркинликни датасы=[[1975 джыл]]ны 25 июнда|Эркинлик=[[Португалия|Португалиядан]]|Джыл=2024|Халкъ={{ёсюу}}34 881 007|Халкъыны орну=45|Басыннганы=43.5|БИП джылы=2025|БИП={{ёсюу}}23,770 млрд|БИП орну=120|Адам башына БИП джылы=2024|Адам башына БИП={{ёсюу}}663|Адам башына БИП орну=183|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.493<ref>{{Cite web|date=13 March 2024|title=Human Development Report 2023/2024|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|archive-date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|publisher=[[United Nations Development Programme]]|language=en}}</ref>|ААИ={{ёсюу}}0.493<ref>{{Cite web|date=13 March 2024|title=Human Development Report 2023/2024|url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313164319/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2023-24reporten.pdf|archive-date=13 March 2024|access-date=13 March 2024|publisher=[[United Nations Development Programme]]|language=en}}</ref>|ААИ орну=183|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|iso3166-1=[[MZ]]|Домен=[[.mz]]|Телефон коду=258|Валютасы=[[метикал]] (MZN)|Картаны_суратлау=Мозамбик дунияны картасында|Къауумла={{Tree list}} * 62.0% [[Христианла]] ** 27.3% [[Католикле]] * 19.1% [[Ислам|Мусульманла]] * 13.5% [[Динсизле]] * 4.3% башха динле *1.2% белгисиз {{Tree list/end}}}} '''Мозамби́к''' ([[Португал тил|порт]]. ''Moçambique''), официал аты — '''Мозамбик''' '''Республика''' ([[Португал тил|порт]]. ''República de Moçambique'' [ʁɛˈpublikɐ di musɐ̃ˈbiki]) — Къыбыла-Кюнчыгъыш Африкада, [[Индий океан|Индий океанны]] джагъасында орналгъан кърал. Мозамбик [[1975 джыл|1975 джылдан]] сора эркинлик алгъан, португалияны алгъыннгы колониясы. Мозамбик бла шималда [[Танзания]], шимал-кюнбатышда [[Малави]] эмда [[Замбия]], кюнбатышда [[Зимбабве]], къыбылада [[Эсватини]] эмда [[Къыбыла-Африкан Республика|КъАР]] чеклешедиле. [[Ара шахар|Ара шахары]] эмда эм уллу шахары — [[Мапуту]]. Кърал тил — [[Португал тил|португал]] [[Португал тил|тил]]. Валютасы — мозамбикни метикалы. == Белгиле == [[Категория:Къралла]] [[Категория:Мозамбик]] [[Категория:Африка]] <references />{{Африканы къраллары}}{{Миллетлени биригиую}} bk5nyxw4wsvq3i1531gj251gnxt36uu 0 18228 125366 120606 2026-08-04T23:08:26Z DarqaviPalladin 4737 125366 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Лилонгве|ориг. аты={{lang-en|Lilongwe}}|Къуралгъанды=1902|майдан=403|тенгизден мийиклик=1050|кърал=Малави|сагъат бёлге=UTC+2:00|фото=K.a.r-.clocktower-in-lilongwe.jpg|герб=Lilongwecityseal.png|халкъ=989 318|саналгъан джыл=2018|басыннганы=2455|статус=Ара шахар|башчы=Эстер Сагава|web=https://lcc.mw/|телефон=+265 1|дин къурам=христианлыла (80%)<br> [[ислам|мусулманла]] (13%)}} '''Лилонгве''' ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Lilongwe'' [lɪˈlɒŋweɪ], [[Ньянджа тил|ньянджа]] ''Ri'ɽo.gwe'' [ɽiˈɽoᵑɡʷe]) — [[Африка|Африканы]] къыбыла-кюнчыгъышда орналгъан, [[Малави|Малавини]] [[Ара шахар|ара шахары]] эмда Малавини [[Ара провинция (Малави)|Ара провинциясыны]] административ арасы. == Белгиле == {{Африканы ара шахарлары}} [[Категория:Шахарла]] [[Категория:Лилонгве]] bx5xv7tzckh41ilnokezwebtc09u38i 0 18503 125351 121873 2026-08-04T13:20:50Z DarqaviPalladin 4737 125351 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Судан Республика|Байракъ=Flag of Sudan.svg|Герб=Emblem of Sudan.svg|Карта=Sudan-new (orthographic projection) highlighted.svg|Байракъгъа_джибериу=Суданны байрагъы|Гербге_джибериу=Суданны герби|Оригинал аты={{lang-ar|جمهورية السودان}}<br>{{lang-en|Republic of Sudan}}|Девиз=النصر لنا<br><small>(an-Nasru la-naa)</small>|Гимн=نحن جند اللّٰه، جند الوطن<br>(Naḥnu jund Allah, jund al-waṭan)|Аудио=Sudan.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Биз Аллахны аскерибиз, ата джуртну аскери.|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=68|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Суданны президенти|Кёчюучю суверен советни председатели]]|Башчы=[[Абдель Фаттах аль-Бурхан]]|Картаны_суратлау=Судан дунияны картасында|Девизни кёчюрмеси=Хорлам бизни къолубуздады|Башчыны постуну аты2=[[Суданны биринчи-министирлени тизмеси|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Камиль Идрис]]|Ара шахар=[[Хартум]]|Эм уллу шахарла=Хартум, [[Омдурман]], [[Шимал Хартум]], [[Ньяла (шахар)|Ньяла]], [[Порт-Судан]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|15|38|N|32|32|E|type:city}}|Эркинлик=[[Уллу Британия|Уллу Британиядан]] эмда [[Мисир|Мисирден]]|Эркинликни датасы=[[1956 джыл]]ны 1 январда|Территория=1 861 484<ref>{{Статья|ссылка=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/|заглавие=Sudan|язык=en|издание=The World Factbook|издательство=Central Intelligence Agency|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109075931/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/}}</ref>|Джыл=2025|Халкъ={{ёсюу}}51 767 437|Халкъыны орну=30|Басыннганы=21.3|БИП джылы=2025|БИП орну=109|БИП={{ёсюу}}31,510 млрд|Адам башына БИП джылы=2025|Адам башына БИП={{ёсюу}}624|Адам башына БИП орну=182|Территориясыны орну=15|Суу=~0,28<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Sudan#anchor_6.4.1|title=Extent of water-related ecosystems in Sudan and change compared to baseline period 2000-2019, by ecosystem type (data from 2017-2021)|publisher=SDG 6 Data|access-date=2026-01-10|url-status=live}}</ref>|Заман бёлюмю=[[UTC+2:00]]|Домен=[[.sd]]|Телефон коду=249|iso3166-1=[[SD]]|ААИ джылы=2023|IDH={{тюшюу}}0.511|ААИ={{тюшюу}}0.511|ААИ орну=176|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>}} '''Судан''' ([[Араб тил|араб]]. السودان‎, [[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sudan''), толу аты — '''Судан''' '''Республика''' ([[Араб тил|араб]]. جمهورية السودان‎ ''Джумхурийат ас-Судан'', [[Ингилиз тил|ингил]]. ''Republic of Sudan'') — [[Африка|Африканы]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан, Африкада майданы бла 3-чю кърал. 2025 джылгъа Суданны адам саны — 51 662 100 адам, аладан 90% [[Ислам|мусулманла]]. [[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Хартум]]. Официал тилле — судан [[Араб тил|араб]] [[Араб тил|тил]] эмда [[ингилиз тил]]. == Белгиле == {{Африканы къраллары}} [[Категория:Къралла]] [[Категория:Судан]] 9eo93je1440shdhycpbxt8mc32ikj8p 125352 125351 2026-08-04T13:21:17Z DarqaviPalladin 4737 125352 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Судан Республика|Байракъ=Flag of Sudan.svg|Герб=Emblem of Sudan.svg|Карта=Sudan-new (orthographic projection) highlighted.svg|Байракъгъа_джибериу=Суданны байрагъы|Гербге_джибериу=Суданны герби|Оригинал аты={{lang-ar|جمهورية السودان}}<br>{{lang-en|Republic of Sudan}}|Девиз=النصر لنا<br><small>(an-Nasru la-naa)</small>|Гимн=نحن جند اللّٰه، جند الوطن<br>(Naḥnu jund Allah, jund al-waṭan)|Аудио=Sudan.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Биз Аллахны аскерибиз, ата джуртну аскери.|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=68|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Суданны президенти|Кёчюучю суверен советни председатели]]|Башчы=[[Абдель Фаттах аль-Бурхан]]|Картаны_суратлау=Судан дунияны картасында|Девизни кёчюрмеси=Хорлам бизни къолубуздады|Башчыны постуну аты2=[[Суданны биринчи-министирлени тизмеси|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Камиль Идрис]]|Ара шахар=[[Хартум]]|Эм уллу шахарла=Хартум, [[Омдурман]], [[Шимал Хартум]], [[Ньяла (шахар)|Ньяла]], [[Порт-Судан]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|15|38|N|32|32|E|type:city}}|Эркинлик=[[Уллу Британия|Уллу Британиядан]] эмда [[Мисир|Мисирден]]|Эркинликни датасы=[[1956 джыл]]ны 1 январда|Территория=1 861 484<ref>{{Статья|ссылка=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/|заглавие=Sudan|язык=en|издание=The World Factbook|издательство=Central Intelligence Agency|archive-date=2022-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109075931/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/sudan/}}</ref>|Джыл=2025|Халкъ={{ёсюу}}51 767 437|Халкъыны орну=30|Басыннганы=21.3|БИП джылы=2025|БИП орну=109|БИП={{ёсюу}}31,510 млрд|Адам башына БИП джылы=2025|Адам башына БИП={{ёсюу}}624|Адам башына БИП орну=182|Территориясыны орну=15|Суу=~0,28<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.sdg6data.org/en/country-or-area/Sudan#anchor_6.4.1|title=Extent of water-related ecosystems in Sudan and change compared to baseline period 2000-2019, by ecosystem type (data from 2017-2021)|publisher=SDG 6 Data|access-date=2026-01-10|url-status=live}}</ref>|Заман бёлюмю=[[UTC+2:00]]|Домен=[[.sd]]|Телефон коду=249|iso3166-1=[[SD]]|ААИ джылы=2023|IDH={{тюшюу}}0.511|ААИ={{тюшюу}}0.511|ААИ орну=176|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>}} '''Судан''' ([[Араб тил|араб]]. السودان‎, [[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sudan''), толу аты — '''Судан''' '''Республика''' ([[Араб тил|араб]]. جمهورية السودان‎ ''Джумхурийат ас-Судан'', [[Ингилиз тил|ингил]]. ''Republic of Sudan'') — [[Африка|Африканы]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан, Африкада майданы бла 3-чю кърал. 2025 джылгъа Суданны адам саны — 51 662 100 адам, аладан 90% [[Ислам|мусулманла]]. [[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Хартум]]. Официал тилле — судан [[Араб тил|араб]] [[Араб тил|тил]] эмда [[ингилиз тил]]. == Белгиле == [[Категория:Къралла]] [[Категория:Судан]] <references />{{Африканы къраллары}} 75v2zldtlg2z8vrr84nr7bvx1ege2n2 0 18516 125365 121914 2026-08-04T23:07:46Z DarqaviPalladin 4737 125365 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Прая|байракъ=Flag of Praia.svg|герб=Coat of Arms of Praia.png|гербини юсюнден статья=Праяны байрагъы|байрагъыны юсюнден статья=Праяны герби|фото=Praia - Stadt vom Plateau.JPG|тенгизден мийиклик=1-150|кърал=Кабо-Верде|сагъат бёлге=UTC−1 (CVT)|майдан=102,6|халкъ=137 868|Къуралгъанды=XVI ёмюрде|саналгъан джыл=2021|басыннганы=1550,19|статус=Ара шахар|телефон=260, 261, 262, 263, 264|почта=7600|web=http://www.cmpraia.cv|Шахар болгъанды=1858 джылда}} '''Пра́я''' ([[Португал тил|порт]]. ''Praia'') — [[Атлантика океан|Атлантика океанда]], [[Сенегал|Сенегалны]] джагъасыны къатында, [[Сантьягу (Кабо-Верде)|Сантьягу]] айрымканда орналгъан, [[Кабо-Верде|Кабо-Вердени]] ара шахары эмда эм уллу шахары<ref>Praia/ national capital, Cabo Verde/[https://www.britannica.com/place/Praia Encyclopedia Britannica]</ref>. Прайя — Кабо-Вердени политика, экономика эмда маданият арасыды эмда къралны уллу сатуу порту. == Географиясы == Прая Сантьягу айрымканны къыбыла-кюнчыгъыш джагъасында орналады<ref>[https://www.caboverdeexpert.com/praia-capital-of-cabo-verde-factsheet/ Praia - the capital of Cabo Verde factsheet]</ref>. Прая бла шималда Сан-Домингуш, кюнбатышда Рибейра-Гранде-де-Сантьяго муниципалитетле чеклешедиле. Къыбылада эмда кюнчыгъышда шахарны Атлантика океан джуулады. Праяны рельефы джалпакъладан эмда аланы арасында орналгъан ёзенледен къуралады. Биринчи адамла джалпакълада джерлеширгендиле, бусагъатдада кёюбюсю алайда джашайдыла. Джалпакъалны арасында шахараны районлары (ачада) къуралгъандыла. Шахарны тарихли арасы Джалпакъ районда ([[Португал тил|порт]]. ''Plateau)'' орналады, андан башха районлагъа эки джол барады. == Белгиле == [[Категория:Кабо-Вердены шахарлары]] [[Категория:Прая]] <references />{{Африканы ара шахарлары}} dxnt6ejcvazsg1qa9njpm65bmyhethn 0 18569 125354 122077 2026-08-04T13:41:50Z DarqaviPalladin 4737 125354 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Сомали Федератив Республика|Оригинал аты={{lang-so|Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya}}<br>{{lang-ar|جمهورية الصومال الفيدرالية}}|Байракъ=Flag of Somalia.svg|Герб=Coat of arms of Somalia.svg|Карта=Somalia (orthographic projection)2.png|Байракъгъа_джибериу=Сомалины байрагъы|Гербге_джибериу=Сомалины герби|Гимн=Qolobaa Calankeed|Гимнни кёчюрмеси=Ата джуртгъа махтау салыгъыз|Аудио=Somali national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|Картаны_суратлау=Сомали дунияны картасында|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=68|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Сомалины президентлени тизмеси|Президент]]|Башчы=[[Хасан Шейх Махмуд]]|Башчыны постуну аты2=[[Сомалины биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Хамза Абди Барре]]|Ара шахар=[[Могадишо]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|2|2|N|45|21|E|type:city}}}} '''Сомали''' ([[Сомали тил|сомал]]. ''Soomaaliya'', [[Араб тил|араб]]. الصومال‎ ''эс-Сумаль''), официал толу аты — '''Сомали Федератив Республика''' ([[Сомали тил|сомал]]. ''Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya'', [[Араб тил|араб]]. جمهورية الصومال الفيدرالية‎) — [[Африка мюйюз|Африка мюйюзде]], контитент [[Африка|Африканы]] эм кюнчыгъыш кесегинде орналгъан кърал. Сомалины Африканы къралладан эм узун тенгиз джагъасы барды. [[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Могадишо]]. Кърал тилле — [[сомали тил]] эмда [[араб тил]]. == Белгиле == {{Африканы къраллары}} [[Категория:Къралла]] [[Категория:Сомали]] 8rqg86my7kvamhwe0rsi3x3b8ep6he4 125355 125354 2026-08-04T13:50:27Z DarqaviPalladin 4737 125355 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Сомали Федератив Республика|Оригинал аты={{lang-so|Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya}}<br>{{lang-ar|جمهورية الصومال الفيدرالية}}|Байракъ=Flag of Somalia.svg|Герб=Coat of arms of Somalia.svg|Карта=Somalia (orthographic projection)2.png|Байракъгъа_джибериу=Сомалины байрагъы|Гербге_джибериу=Сомалины герби|Гимн=Qolobaa Calankeed|Гимнни кёчюрмеси=Ата джуртгъа махтау салыгъыз|Аудио=Somali national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|Картаны_суратлау=Сомали дунияны картасында|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=68|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Сомалины президентлени тизмеси|Президент]]|Башчы=[[Хасан Шейх Махмуд]]|Башчыны постуну аты2=[[Сомалины биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Хамза Абди Барре]]|Ара шахар=[[Могадишо]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|2|2|N|45|21|E|type:city}}|Тил=[[сомали тил]] эмда [[араб тил]].|Эм уллу шахарла=Могадишо, [[Харгейса]], [[Кисмайо]], [[Байдабо]]|Территория=637 657|Территориясыны орну=41|Заман бёлюмю=[[UTC+3:00]]|Джыл=2025|Халкъ={{ёсюу}}19 655 000|Халкъыны орну=65|Басыннганы=27.2|БИП джылы=2026|БИП={{ёсюу}}14,174 млрд|БИП орну=145|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП={{ёсюу}}813|Адам башына БИП орну=177|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.404|ААИ={{ёсюу}}0.404|ААИ орну=192|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|Домен=[[.so]]|Телефон коду=252|iso3166-1=[[SO]]|Валютасы=[[сомали шиллинг]] (SOS)}} '''Сомали''' ([[Сомали тил|сомал]]. ''Soomaaliya'', [[Араб тил|араб]]. الصومال‎ ''эс-Сумаль''), официал толу аты — '''Сомали Федератив Республика''' ([[Сомали тил|сомал]]. ''Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya'', [[Араб тил|араб]]. جمهورية الصومال الفيدرالية‎) — [[Африка мюйюз|Африка мюйюзде]], контитент [[Африка|Африканы]] эм кюнчыгъыш кесегинде орналгъан кърал. Сомалины Африканы къралладан эм узун тенгиз джагъасы барды. [[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Могадишо]]. Кърал тилле — [[сомали тил]] эмда [[араб тил]]. == Белгиле == [[Категория:Къралла]] [[Категория:Сомали]] <references />{{Африканы къраллары}} sa4y4zotm6ctjbiqu6krqu8w7so1odz 0 18750 125353 123511 2026-08-04T13:36:10Z DarqaviPalladin 4737 125353 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Камерун Республика|Оригинал аты={{lang-fr|République du Cameroun}}<br>{{lang-en|Republic of Cameroon}}|Байракъ=Flag of Cameroon.svg|Герб=Coat of arms of Cameroon.svg|Байракъгъа_джибериу=Камерунну байрагъы|Гербге_джибериу=Камерунну герби|Карта=Cameroon (orthographic projection).svg|Девиз={{lang-fr|Paix, Travail, Patrie}},<br> {{lang-en|Peace - Work - Fatherland}}|Девизни кёчюрмеси=Тынчлыкъ, Иш, Ата джурт|Гимн={{lang-fr|Chant de Ralliement}},<br> {{lang-en|The Rallying song}}|Гимнни кёчюрмеси=Бирликни джыры|Аудио=|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=64|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Картаны_суратлау=Камерун дунияны картасында|Башчыны постуну аты=[[Камерунну президентлени тизмеси|Президент]]|Башчы=[[Поль Бийя]]|Башчыны постуну аты2=[[Камерунну биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Жозеф Нгют]]|Ара шахар=[[Яунде]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|3|51|41|N|11|31|14|E|type:city}}|Эм уллу шахарла=Яунде, [[Дуала (шахар)|Дуала]]|Территория=475 440<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/#geography|title=Geography :: Cameroon|publisher=U.S. CIA|access-date=2023-07-26|archive-date=2021-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110023649/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cameroon/#geography|url-status=live}}</ref>|Территориясыны орну=55|Джыл=2025|Халкъ={{ёсюу}}30 987 821|Халкъыны орну=51|Басыннганы=39.7|Заман бёлюмю=[[UTC+1:00]]|БИП джылы=2026|БИП={{ёсюу}}67,520 млрд|БИП орну=91|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП={{ёсюу}}2 200|Адам башына БИП орну=152|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.588|ААИ={{ёсюу}}0.588|ААИ орну=155|ААИ категориясы=<span style="color:#fc0">'''орта'''</span>|Домен=[[.cm]]|iso3166-1=[[CM]]|Телефон коду=237|Валютасы=[[Кюнбатыш-африканы франкы|КФА франк]] (XOF)|Эркинликни датасы=[[1960 джыл]]да Француз Камерун эмда [[1961 джыл]]да Британ Камерун|Эркинлик=[[Уллу Британия|Уллу Британиядан]] эмда [[Франция|Франциядан]]|Тил=[[Француз тил]] эм [[Ингилиз тил]]}} '''Камерун''' ([[Француз тил|фр]]. ''Cameroun'', [[Ингилиз тил|ингил]]. ''Cameroon'' [ˌkæməˈruːn]), официал аты — '''Камерун''' '''Республика''' ([[Француз тил|фр]]. ''République du Cameroun'', [[Ингилиз тил|ингил]]. ''Republic of Cameroon'' [[Португал тил|порт]]. тилден ''Rio dos Camarões'' — «креветокаланы суу») — [[Ара Африка|Ара Африканы]] кюнбатыш кесегинде орналгъан, [[Гвинея богъаз]] ([[Атлантика океан]]) бла джуулгъан кърал. [[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Яунде]]. == Белгиле == [[Категория:Къралла]] [[Категория:Камерун]] <references /> {{Африканы къраллары}}{{Миллетлени биригиую}} he6sym4ba6mjzvo93edm3llw99xgkph 0 19045 125359 125267 2026-08-04T22:35:01Z DarqaviPalladin 4737 125359 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Ботсвана Республика|Оригинал аты={{lang-en|Republic of Botswana}}<br>{{lang-tn|Lefatshe la Botswana}}|Байракъ=Flag of Botswana.svg|Герб=Coat of arms of Botswana.svg|Байракъгъа_джибериу=Ботсвананы байрагъы|Гербге_джибериу=Ботсвананы герби|Карта=Botswana (centered orthographic projection).svg|Девиз=Pula|Гимн=Fatshe leno la rona|Девизни кёчюрмеси=Барсын джангур|Аудио=United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg|Кърал оноуну формасы=[[президентская республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=73|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Ботсвананы президенти|Президент]]|Башчы=[[Дума Гидеон Боко]]|Гимнни кёчюрмеси=Бизни джерибиз|Башчыны постуну аты2=[[Ботсвананы вице-президенти|Вице-президент]]|Башчы2=[[Ндаба Гаолате]]|Территория=581 730<ref name="cia">{{cite web|author=[[Центральное разведывательное управление|CIA]].|publisher=[[The World Factbook]]|title=Botswana|lang=en|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html|access-date=2010-02-02|archive-date=2015-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015203531/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html|url-status=dead}}</ref>|Территориясыны орну=46|Суу=2,6|Ара шахар=[[Габороне]]|Эм уллу шахарла=Габороне, [[Франсистаун]], [[Могодичане]], [[Маун (шахар)|Маун]], [[Молепололе]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|24|39.5|S|25|54.5|E|type:city|display=inline}}|Этник_къауумла=79% Тсвана<br>11% Каланга<br>3% Сан<br>7% башхала|Халкъ={{ёсюу}}2 359 609|Тил=[[Ингилиз тил]] (официал тил), [[Тсвана тил]] (миллет тил)|Джыл=2022|Заман бёлюмю=[[UTC+2]]|Халкъыны орну=143|Басыннганы=4.1|БИП джылы=2026|БИП={{ёсюу}}20,710 млрд|БИП орну=122|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП={{ёсюу}}7 380|Адам башына БИП орну=87|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.731|ААИ={{ёсюу}}0.731|ААИ категориясы=<span style="color:#090;">'''мийик'''</span>|ААИ орну=111|iso3166-1=[[BW]]|Телефон коду=267|Валютасы=[[Ботсвананы пула|пула]] (BWP)|Домен=[[.bw]]|Эркинликни датасы=[[1966 джыл]]ны 30 сентябрда|Эркинлик=[[Уллу Британия|Уллу Британиядан]]}} '''Ботсва́на''' ({{lang2|en|tn|Botswana}}), толу официал аты — '''Ботсвана''' '''Республика''' ({{lang-en|Republic of Botswana}}, {{lang-tn|Lefatshe la Botswana}}) — [[Къыбыла Африка|Къыбыла Африкада]] орналгъан, тенгизге чыкъмагъан кърал. [[Африка|Африкада]] Ботсвана эм бай эмда эм джарашхан къралладан бириси. [[Ара шахар|Ара шахары]] эмда эм уллу шахары — [[Габороне]]. [[Официал тил|Кърал тилле]] — [[Ингилиз тил|ингилиз]] эм [[тсвана тил]]. == Белгиле == [[Категория:Къралла]] [[Категория:Ботсвана]] [[Категория:Африка]] <references /> {{Миллетлени биригиую}}{{Африканы къраллары}} h3ajpgd5rc5hp4hmeou72te4itklyc1 125360 125359 2026-08-04T22:35:52Z DarqaviPalladin 4737 125360 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Ботсвана Республика|Оригинал аты={{lang-en|Republic of Botswana}}<br>{{lang-tn|Lefatshe la Botswana}}|Байракъ=Flag of Botswana.svg|Герб=Coat of arms of Botswana.svg|Байракъгъа_джибериу=Ботсвананы байрагъы|Гербге_джибериу=Ботсвананы герби|Карта=Botswana (centered orthographic projection).svg|Девиз=Pula|Гимн=Fatshe leno la rona|Девизни кёчюрмеси=Барсын джангур|Аудио=United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg|Кърал оноуну формасы=[[президентская республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=73|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Башчыны постуну аты=[[Ботсвананы президенти|Президент]]|Башчы=[[Дума Гидеон Боко]]|Гимнни кёчюрмеси=Бизни джерибиз|Башчыны постуну аты2=[[Ботсвананы вице-президенти|Вице-президент]]|Башчы2=[[Ндаба Гаолате]]|Территория=581 730<ref name="cia">{{cite web|author=[[Центральное разведывательное управление|CIA]].|publisher=[[The World Factbook]]|title=Botswana|lang=en|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html|access-date=2010-02-02|archive-date=2015-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015203531/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html|url-status=dead}}</ref>|Территориясыны орну=46|Суу=2,6|Ара шахар=[[Габороне]]|Эм уллу шахарла=Габороне, [[Франсистаун]], [[Могодичане]], [[Маун (шахар)|Маун]], [[Молепололе]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|24|39.5|S|25|54.5|E|type:city|display=inline}}|Этник_къауумла=79% Тсвана<br>11% Каланга<br>3% Сан<br>7% башхала|Халкъ={{ёсюу}}2 359 609|Тил=[[Ингилиз тил]] (официал тил), [[Тсвана тил]] (миллет тил)|Джыл=2022|Заман бёлюмю=[[UTC+2]]|Халкъыны орну=143|Басыннганы=4.1|БИП джылы=2026|БИП={{ёсюу}}20,710 млрд|БИП орну=122|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП={{ёсюу}}7 380|Адам башына БИП орну=87|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.731|ААИ={{ёсюу}}0.731|ААИ категориясы=<span style="color:#090;">'''мийик'''</span>|ААИ орну=111|iso3166-1=[[BW]]|Телефон коду=267|Валютасы=[[Ботсвананы пула|пула]] (BWP)|Домен=[[.bw]]|Эркинликни датасы=[[1966 джыл]]ны 30 сентябрда|Эркинлик=[[Уллу Британия|Уллу Британиядан]]|Картаны_суратлау=Ботсвана дунияны картасында}} '''Ботсва́на''' ({{lang2|en|tn|Botswana}}), толу официал аты — '''Ботсвана''' '''Республика''' ({{lang-en|Republic of Botswana}}, {{lang-tn|Lefatshe la Botswana}}) — [[Къыбыла Африка|Къыбыла Африкада]] орналгъан, тенгизге чыкъмагъан кърал. [[Африка|Африкада]] Ботсвана эм бай эмда эм джарашхан къралладан бириси. [[Ара шахар|Ара шахары]] эмда эм уллу шахары — [[Габороне]]. [[Официал тил|Кърал тилле]] — [[Ингилиз тил|ингилиз]] эм [[тсвана тил]]. == Белгиле == [[Категория:Къралла]] [[Категория:Ботсвана]] [[Категория:Африка]] <references /> {{Миллетлени биригиую}}{{Африканы къраллары}} 7fpmzi4fkyze5oacombcnofkuoapfx3 0 19228 125347 124902 2026-08-04T12:39:57Z DarqaviPalladin 4737 125347 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Бурунди|Оригинал аты={{lang-rn|Republika y'u Burundi, Irepuburika y’Uburundi}}<br>{{lang-fr|République du Burundi}}<br>{{lang-en|Republic of Burundi}}|Байракъ=Flag of Burundi.svg|Герб=Coat of arms of Burundi.svg|Карта=Burundi (orthographic projection).svg|Девиз=Unité, Travail, Progrès<br>Ubumwe, Ibikorwa, Iterambere|Девизни кёчюрмеси=Бирлик, иш, прогресс|Гимн=Burundi bwacu|Гимнни кёчюрмеси=Бизни Бурунди|Кърал оноуну формасы=[[къатыш республика]]<ref name="АМ2010">{{Атлас мира|2010|15|Государства и территории мира. Справочные сведения}}</ref><ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=72|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Ара шахар=[[Гитега]]|Байракъгъа_джибериу=Бурундины байрагъы|Гербге_джибериу=Бурундины герби|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|3|25|41|S|29|55|41|E|region:BI_type:city|display=inline}}|Эм уллу шахарла=[[Бужумбура]], Гитега|Тил=[[Рунди тил|Рунди]], [[Француз тил]] эм [[Ингилиз тил]]|Аудио=Burundi Bwacu.ogg|Башчыны постуну аты=[[Бурундины президенти|Президент]]|Башчы=[[Эварист Ндайишимийе]]|Башчыны постуну аты2=[[Вице-президент]]|Башчы2=[[Проспер Базомбанза]]|Башчы3=[[Нестор Нтахонтуйе]]|Башчыны постуну аты3=[[Бурундины биринчи-министрлени тизмеси|Биринчи-министр]]|Территория=27 830|Территориясыны орну=142|Суу=7,8%|Заман бёлюмю=[[UTC+2:00|UTC+2]]|Домен=[[.bi]]|Телефон коду=257|iso3166-1=[[BI]]|Джыл=2024|Халкъ={{ёсюу}}14 151 540|Халкъыны орну=78|Басыннганы=565|БИП джылы=2025|БИП={{ёсюу}}6,750 млрд|БИП орну=157|Адам башына БИП джылы=2025|Адам башына БИП={{ёсюу}}489|Адам башына БИП орну=186|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.439|ААИ={{ёсюу}}0.439|ААИ орну=187|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|Эркинлик=[[Бельгия|Белгиядан]]|Эркинликни датасы=[[1962 джыл]]ны 1 июлда|Этник_къауумла={{Tree list}} *100%Бурунди **99% Рунди ***85% Хуту ***14% Тутси **1% Тва *~1% башхала{{Tree list/end}}|Валютасы=[[Бурунди франк]] (BIF)|Картаны_суратлау=Бурунди дунияны картасында}} '''Буру́нди''' ({{lang-rn|Burundi, Uburundi}}, {{lang2|fr|en|Burundi}}), толу официал аты — '''Бурунди''' '''Республика''' ({{lang-rn|Republika y'u Burundi, Irepuburika y’Uburundi}}, {{lang-fr|République du Burundi}}, {{lang-en|Republic of Burundi}}) — Кюнчыгъыш Африкада орналгъан, дуньяда эм джарлы къралладан бириси болгъан, тенгизге чыкъмагъан кърал. Бурунди къыбыла-кюнбатышда [[Таганьика]] кёл бла джуулады. [[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Гитега]]. [[Официал тил|Кърал тиллери]] — [[Рунди тил|рунди]], [[Француз тил|француз]] эм [[Ингилиз тил|ингилиз]] тилле. == Белгиле == <references />{{Африканы къраллары}} [[Категория:Къралла]] [[Категория:Бурунди]] [[Категория:Африка]] 0vlrqqcl79fm2f1y03uqhsbed4i3f1h 125350 125347 2026-08-04T13:16:09Z DarqaviPalladin 4737 125350 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Бурунди Республика|Оригинал аты={{lang-rn|Republika y'u Burundi, Irepuburika y’Uburundi}}<br>{{lang-fr|République du Burundi}}<br>{{lang-en|Republic of Burundi}}|Байракъ=Flag of Burundi.svg|Герб=Coat of arms of Burundi.svg|Карта=Burundi (orthographic projection).svg|Девиз=Unité, Travail, Progrès<br>Ubumwe, Ibikorwa, Iterambere|Девизни кёчюрмеси=Бирлик, иш, прогресс|Гимн=Burundi bwacu|Гимнни кёчюрмеси=Бизни Бурунди|Кърал оноуну формасы=[[къатыш республика]]<ref name="АМ2010">{{Атлас мира|2010|15|Государства и территории мира. Справочные сведения}}</ref><ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=72|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Ара шахар=[[Гитега]]|Байракъгъа_джибериу=Бурундины байрагъы|Гербге_джибериу=Бурундины герби|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|3|25|41|S|29|55|41|E|region:BI_type:city|display=inline}}|Эм уллу шахарла=[[Бужумбура]], Гитега|Тил=[[Рунди тил|Рунди]], [[Француз тил]] эм [[Ингилиз тил]]|Аудио=Burundi Bwacu.ogg|Башчыны постуну аты=[[Бурундины президенти|Президент]]|Башчы=[[Эварист Ндайишимийе]]|Башчыны постуну аты2=[[Вице-президент]]|Башчы2=[[Проспер Базомбанза]]|Башчы3=[[Нестор Нтахонтуйе]]|Башчыны постуну аты3=[[Бурундины биринчи-министрлени тизмеси|Биринчи-министр]]|Территория=27 830|Территориясыны орну=142|Суу=7,8%|Заман бёлюмю=[[UTC+2:00|UTC+2]]|Домен=[[.bi]]|Телефон коду=257|iso3166-1=[[BI]]|Джыл=2024|Халкъ={{ёсюу}}14 151 540|Халкъыны орну=78|Басыннганы=565|БИП джылы=2025|БИП={{ёсюу}}6,750 млрд|БИП орну=157|Адам башына БИП джылы=2025|Адам башына БИП={{ёсюу}}489|Адам башына БИП орну=186|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.439|ААИ={{ёсюу}}0.439|ААИ орну=187|ААИ категориясы=<span style="color:#e0584e">'''алаша'''</span>|Эркинлик=[[Бельгия|Белгиядан]]|Эркинликни датасы=[[1962 джыл]]ны 1 июлда|Этник_къауумла={{Tree list}} *100%Бурунди **99% Рунди ***85% Хуту ***14% Тутси **1% Тва *~1% башхала{{Tree list/end}}|Валютасы=[[Бурунди франк]] (BIF)|Картаны_суратлау=Бурунди дунияны картасында}} '''Буру́нди''' ({{lang-rn|Burundi, Uburundi}}, {{lang2|fr|en|Burundi}}), толу официал аты — '''Бурунди''' '''Республика''' ({{lang-rn|Republika y'u Burundi, Irepuburika y’Uburundi}}, {{lang-fr|République du Burundi}}, {{lang-en|Republic of Burundi}}) — Кюнчыгъыш Африкада орналгъан, дуньяда эм джарлы къралладан бириси болгъан, тенгизге чыкъмагъан кърал. Бурунди къыбыла-кюнбатышда [[Таганьика]] кёл бла джуулады. [[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Гитега]]. [[Официал тил|Кърал тиллери]] — [[Рунди тил|рунди]], [[Француз тил|француз]] эм [[Ингилиз тил|ингилиз]] тилле. == Белгиле == <references />{{Африканы къраллары}} [[Категория:Къралла]] [[Категория:Бурунди]] [[Категория:Африка]] bp0y4p22i3fec0yseynfyc7acj5n5hv 0 19273 125356 125069 2026-08-04T21:38:34Z DarqaviPalladin 4737 125356 wikitext text/x-wiki {{Кърал|Аты=Замбия Республика|Оригинал аты={{lang-en|Republic of Zambia}}|Байракъ=Flag of Zambia.svg|Герб=Coat of arms of Zambia.svg|Карта=Zambia (orthographic projection).svg|Девиз=One Zambia, One Nation|Девизни кёчюрмеси=Бир Замбия, Бир миллет|Гимн=Stand and Sing of Zambia, Proud and Free|Аудио=Zambian national anthem.oga|Кърал оноуну формасы=[[президент республика]]<ref name="atlas">{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=72|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}</ref>|Байракъгъа_джибериу=Замбияны байрагъы|Гербге_джибериу=Замбияны герби|Картаны_суратлау=Замбия дуньяны картасында|Ара шахар=[[Лусака]]|Эм уллу шахарла=Лусака, [[Китве-Нкана]], [[Ндола]], [[Ливингстон (Замбия)|Ливингстон]], [[Кабве]], [[Чингола]], [[Луаншья]], [[Муфулира]]|Территория=752 617|Башчыны постуну аты=[[Замбияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Хакаинде Хичилема]]|Башчыны постуну аты2=[[Замбияны вице-президенти|Вице-президент]]|Башчы2=[[Мутале Налуманго]]|Территориясыны орну=38|Суу=1|Халкъ={{ёсюу}}20 799 116|Джыл=2024|Халкъыны орну=64|Басыннганы=17,2|Заман бёлюмю=[[UTC+2:00]]|Домен=[[.zm]]|Телефон коду=260|iso3166-1=[[ZM]]|ААИ джылы=2023|IDH={{ёсюу}}0.595|ААИ={{ёсюу}}0.595|ААИ орну=154|ААИ категориясы=<span style="color:#fc0">'''орта'''</span>|Валютасы=[[замбий квача|квача]] (ZMW)|БИП джылы=2023|БИП={{тюшюу}}29,536 млрд|БИП орну=113|Адам башына БИП джылы=2023|Адам башына БИП={{тюшюу}}1 435|Адам башына БИП орну=159|Эркинликни датасы=[[1964 джыл]]ны 24 октябрда|Эркинлик=[[Уллу Британия|Уллу Британиядан]]|Ара_шахарны_координатлары={{Coord|15|25|S|28|17|E|type:city_region:ZM}}|Халкъла арасы организацияла=[[Бирлешген Миллетлени Организациясы|БМО]], [[Миллетлени биригиую|МБ]]}} '''Замбия''' ({{lang-en|Zambia}} {{IPA|[ˈzæmbiə]}}), толу официал аты: '''Замбия''' '''Республика''' ({{lang-en|Republic of Zambia}}) — [[Къыбыла Африка|Къыбыла Африкада]] орналгъан тенгизге чыкъмагъан кърал. Замбия бла шималда [[Демократ Республика Конго]], шимал-кюнчыгъышда [[Танзания]], кюнчыгъышда [[Малави]], къыбылада [[Мозамбик]], [[Зимбабве]], [[Ботсвана]] эм [[Намибия]], кюнбатышда [[Ангола]] чеклешедиле. [[Ара шахар|Ара шахары]] эмда эм уллу шахары — [[Лусака]]. [[Официал тил]] — [[ингилиз тил]]. == Белгиле == <references />{{Миллетлени биригиую}}{{Африканы къраллары}} [[Категория:Къралла]] [[Категория:Замбия]] [[Категория:Африка]] njp7l96l14oelgd29ho5ramlqd1pihz 10 19363 125362 2026-08-04T22:59:09Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Навигационная таблица |аты = АБШ-ны административ биримлери |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Файл:Flag of the United States.svg|20px]] [[АБШ-ны административ бёлюнюую]] |изображение...' 125362 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = АБШ-ны административ биримлери |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Файл:Flag of the United States.svg|20px]] [[АБШ-ны административ бёлюнюую]] |изображение = [[Файл:Great Seal of the United States (obverse).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Абуджа]] • [[Аддис-Абеба]] • [[Аккра]] • [[Алжир (город)|Алжир]] • [[Антананариву]] • [[Асмэра]] • [[Бамако]] • [[Банги]] • [[Банжул]] • [[Бисау]] • [[Браззавиль]] • [[Виктория (Сейшельские Острова)|Виктория]] • [[Виндхук]] • [[Габороне]] • [[Гитега]] • [[Дакар]] • [[Джибути (город)|Джибути]] • [[Джуба]] • [[Додома]] • [[Каир]] • [[Кампала]] • [[Кигали]] • [[Киншаса]] • [[Конакри]] • [[Либревиль]] • [[Лилонгве]] • [[Ломе]] • [[Луанда]] • [[Лусака]] • [[Масеру]] • [[Мапуту]] • [[Мбабане]] • [[Могадишо]] • [[Монровия]] • [[Морони]] • [[Найроби]] • [[Нджамена]] • [[Ниамей]] • [[Нуакшот]] • [[Порт-Луи]] • [[Порто-Ново]] • [[Прая]] • [[Претория]] • [[Рабат]] • [[Сан-Томе (город)|Сан-Томе]] • [[Сьюдад-де-ла-Пас]] • [[Триполи]] • [[Тунис (город)|Тунис]] • [[Уагадугу]] • [[Фритаун]] • [[Хараре]] • [[Хартум]] • [[Ямусукро]] • [[Яунде]] |заголовок2 = Эркин болмагъан территорияланы |список2 = [[Джеймстаун (остров Святой Елены)|Джеймстаун]] • [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]] |заголовок3 = Танылмагъан къралланы |список3 = [[Тифарити]] ([[Эль-Аюн]]) • [[Гароуэ]] • [[Кисмайо]] • [[Харгейса]] }} [[Category:Шаблонла:География]]</noinclude> incbuz4znqvnwfk89hblf3jagd65j3d 125363 125362 2026-08-04T22:59:53Z DarqaviPalladin 4737 125363 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Африканы ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Африканы ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Great Seal of the United States (obverse).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Абуджа]] • [[Аддис-Абеба]] • [[Аккра]] • [[Алжир (город)|Алжир]] • [[Антананариву]] • [[Асмэра]] • [[Бамако]] • [[Банги]] • [[Банжул]] • [[Бисау]] • [[Браззавиль]] • [[Виктория (Сейшельские Острова)|Виктория]] • [[Виндхук]] • [[Габороне]] • [[Гитега]] • [[Дакар]] • [[Джибути (город)|Джибути]] • [[Джуба]] • [[Додома]] • [[Каир]] • [[Кампала]] • [[Кигали]] • [[Киншаса]] • [[Конакри]] • [[Либревиль]] • [[Лилонгве]] • [[Ломе]] • [[Луанда]] • [[Лусака]] • [[Масеру]] • [[Мапуту]] • [[Мбабане]] • [[Могадишо]] • [[Монровия]] • [[Морони]] • [[Найроби]] • [[Нджамена]] • [[Ниамей]] • [[Нуакшот]] • [[Порт-Луи]] • [[Порто-Ново]] • [[Прая]] • [[Претория]] • [[Рабат]] • [[Сан-Томе (город)|Сан-Томе]] • [[Сьюдад-де-ла-Пас]] • [[Триполи]] • [[Тунис (город)|Тунис]] • [[Уагадугу]] • [[Фритаун]] • [[Хараре]] • [[Хартум]] • [[Ямусукро]] • [[Яунде]] |заголовок2 = Эркин болмагъан территорияланы |список2 = [[Джеймстаун (остров Святой Елены)|Джеймстаун]] • [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]] |заголовок3 = Танылмагъан къралланы |список3 = [[Тифарити]] ([[Эль-Аюн]]) • [[Гароуэ]] • [[Кисмайо]] • [[Харгейса]] }} [[Category:Шаблонла:География]]</noinclude> s4z0mk57ad3b151c4agzzb80t1ged4n 125364 125363 2026-08-04T23:05:51Z DarqaviPalladin 4737 125364 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Африканы ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Африканы ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Africa (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Абуджа]] • [[Аддис-Абеба]] • [[Аккра]] • [[Алжир (шахар)|Алжир]] • [[Антананариву]] • [[Асмэра]] • [[Бамако]] • [[Банги]] • [[Банжул]] • [[Бисау]] • [[Браззавиль]] • [[Виктория (Сейшел айрымканла)|Виктория]] • [[Виндхук]] • [[Габороне]] • [[Гитега]] • [[Дакар]] • [[Джибути (шахар)|Джибути]] • [[Джуба]] • [[Додома]] • [[Каир]] • [[Кампала]] • [[Кигали]] • [[Киншаса]] • [[Конакри]] • [[Либревиль]] • [[Лилонгве]] • [[Ломе]] • [[Луанда]] • [[Лусака]] • [[Масеру]] • [[Мапуту]] • [[Мбабане]] • [[Могадишо]] • [[Монровия]] • [[Морони]] • [[Найроби]] • [[Нджамена]] • [[Ниамей]] • [[Нуакшот]] • [[Порт-Луи]] • [[Порто-Ново]] • [[Прая]] • [[Претория]] • [[Рабат]] • [[Сан-Томе (шахар)|Сан-Томе]] • [[Сьюдад-де-ла-Пас]] • [[Триполи]] • [[Тунис (шахар)|Тунис]] • [[Уагадугу]] • [[Фритаун]] • [[Хараре]] • [[Хартум]] • [[Ямусукро]] • [[Яунде]] |заголовок2 = Эркин болмагъан территорияланы |список2 = [[Джеймстаун (остров Святой Елены)|Джеймстаун]] • [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]] |заголовок3 = Танылмагъан къралланы |список3 = [[Тифарити]] ([[Эль-Аюн]]) • [[Гароуэ]] • [[Кисмайо]] • [[Харгейса]] }} [[Category:Шаблонла:География]]</noinclude> pi9kw9vsg0witfacpuxicg6c32axzdm 125367 125364 2026-08-04T23:10:20Z DarqaviPalladin 4737 125367 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Африканы ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Африканы ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Africa (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Абуджа]] • [[Аддис-Абеба]] • [[Аккра]] • [[Алжир (шахар)|Алжир]] • [[Антананариву]] • [[Асмэра]] • [[Бамако]] • [[Банги]] • [[Банжул]] • [[Бисау]] • [[Браззавиль]] • [[Виктория (Сейшел айрымканла)|Виктория]] • [[Виндхук]] • [[Габороне]] • [[Гитега]] • [[Дакар]] • [[Джибути (шахар)|Джибути]] • [[Джуба]] • [[Додома]] • [[Каир]] • [[Кампала]] • [[Кигали]] • [[Киншаса]] • [[Конакри]] • [[Либревиль]] • [[Лилонгве]] • [[Ломе]] • [[Луанда]] • [[Лусака]] • [[Масеру]] • [[Мапуту]] • [[Мбабане]] • [[Могадишо]] • [[Монровия]] • [[Морони]] • [[Найроби]] • [[Нджамена]] • [[Ниамей]] • [[Нуакшот]] • [[Порт-Луи]] • [[Порто-Ново]] • [[Прая]] • [[Претория]] • [[Рабат]] • [[Сан-Томе (шахар)|Сан-Томе]] • [[Сьюдад-де-ла-Пас]] • [[Триполи]] • [[Тунис (шахар)|Тунис]] • [[Уагадугу]] • [[Фритаун]] • [[Хараре]] • [[Хартум]] • [[Ямусукро]] • [[Яунде]] |заголовок2 = Эркин болмагъан территорияланы |список2 = [[Джеймстаун (Сыйлы Еленаны айрымканы)|Джеймстаун]] • [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]] |заголовок3 = Танылмагъан къралланы |список3 = [[Тифарити]] ([[Эль-Аюн]]) • [[Гароуэ]] • [[Кисмайо]] • [[Харгейса]] }}</noinclude> [[Category:Шаблонла:География]] 596ui2uws7mdo81vowl3mq23tea9hhl 125368 125367 2026-08-04T23:11:22Z DarqaviPalladin 4737 125368 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Африканы ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Африканы ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Africa (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Абуджа]] • [[Аддис-Абеба]] • [[Аккра]] • [[Алжир (шахар)|Алжир]] • [[Антананариву]] • [[Асмэра]] • [[Бамако]] • [[Банги]] • [[Банжул]] • [[Бисау]] • [[Браззавиль]] • [[Виктория (Сейшел айрымканла)|Виктория]] • [[Виндхук]] • [[Габороне]] • [[Гитега]] • [[Дакар]] • [[Джибути (шахар)|Джибути]] • [[Джуба]] • [[Додома]] • [[Каир]] • [[Кампала]] • [[Кигали]] • [[Киншаса]] • [[Конакри]] • [[Либревиль]] • [[Лилонгве]] • [[Ломе]] • [[Луанда]] • [[Лусака]] • [[Масеру]] • [[Мапуту]] • [[Мбабане]] • [[Могадишо]] • [[Монровия]] • [[Морони]] • [[Найроби]] • [[Нджамена]] • [[Ниамей]] • [[Нуакшот]] • [[Порт-Луи]] • [[Порто-Ново]] • [[Прая]] • [[Претория]] • [[Рабат]] • [[Сан-Томе (шахар)|Сан-Томе]] • [[Сьюдад-де-ла-Пас]] • [[Триполи]] • [[Тунис (шахар)|Тунис]] • [[Уагадугу]] • [[Фритаун]] • [[Хараре]] • [[Хартум]] • [[Ямусукро]] • [[Яунде]] |заголовок2 = Эркин болмагъан территорияланы |список2 = [[Джеймстаун (Сыйлы Еленаны айрымканы)|Джеймстаун]] • [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]] |заголовок3 = Танылмагъан къралланы |список3 = [[Тифарити]] ([[Эль-Аюн]]) • [[Гароуэ]] • [[Кисмайо]] • [[Харгейса]] }}<noinclude> [[Category:Шаблонла:География]]</noinclude> h6j0rek38jjo5z6jl2zwhsdzdmh1df0 125383 125368 2026-08-05T00:04:36Z DarqaviPalladin 4737 125383 wikitext text/x-wiki {{Навигационная таблица |аты = Африканы ара шахарлары |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стиль_основного_заголовка = |башлыкъ = [[Африка|Африканы]] [[Ара шахар|ара шахарлары]] |изображение = [[Файл:Africa (orthographic projection).svg|82px]] |стиль_тела = <!-- (или "стиль =" если никакие другие стилевые атрибуты не используются) --> |стиль_заголовков = |стиль_списков = |стиль_нечетных = |стиль_четных = background:#f0f0f0 |стиль_вверху = |вверху = |заголовок1 = Къралланы ара шахарлары |список1 = [[Абуджа]] • [[Аддис-Абеба]] • [[Аккра]] • [[Алжир (шахар)|Алжир]] • [[Антананариву]] • [[Асмэра]] • [[Бамако]] • [[Банги]] • [[Банжул]] • [[Бисау]] • [[Браззавиль]] • [[Виктория (Сейшел айрымканла)|Виктория]] • [[Виндхук]] • [[Габороне]] • [[Гитега]] • [[Дакар]] • [[Джибути (шахар)|Джибути]] • [[Джуба]] • [[Додома]] • [[Каир]] • [[Кампала]] • [[Кигали]] • [[Киншаса]] • [[Конакри]] • [[Либревиль]] • [[Лилонгве]] • [[Ломе]] • [[Луанда]] • [[Лусака]] • [[Масеру]] • [[Мапуту]] • [[Мбабане]] • [[Могадишо]] • [[Монровия]] • [[Морони]] • [[Найроби]] • [[Нджамена]] • [[Ниамей]] • [[Нуакшот]] • [[Порт-Луи]] • [[Порто-Ново]] • [[Прая]] • [[Претория]] • [[Рабат]] • [[Сан-Томе (шахар)|Сан-Томе]] • [[Сьюдад-де-ла-Пас]] • [[Триполи]] • [[Тунис (шахар)|Тунис]] • [[Уагадугу]] • [[Фритаун]] • [[Хараре]] • [[Хартум]] • [[Ямусукро]] • [[Яунде]] |заголовок2 = Эркин болмагъан территорияланы |список2 = [[Джеймстаун (Сыйлы Еленаны айрымканы)|Джеймстаун]] • [[Сен-Дени (Реюньон)|Сен-Дени]] |заголовок3 = Танылмагъан къралланы |список3 = [[Тифарити]] ([[Эль-Аюн]]) • [[Гароуэ]] • [[Кисмайо]] • [[Харгейса]] }}<noinclude> [[Category:Шаблонла:География]]</noinclude> swd5mmujyi7ue4oar9pjblivs9wva06 0 19364 125369 2026-08-04T23:29:15Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: ''''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}}''Kinshasa'';1966 джылгъа дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны ад...' 125369 wikitext text/x-wiki '''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}}''Kinshasa'';1966 джылгъа дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны адам саны 14 740 000 адамгъа джетиб къралда эм уллу эмда Африкада, [[Лагос|Лагосдан]] сора, экинчи шахар болгъанды. Агломерациясы уа [[Африка|Африкада]] (Лагосдан эм [[Каир|Каирден]] сора) ючюнчюдю. Киншаса дунияда эм уллу [[Француз тил|француз тилли]] шахарды. == Белгиле == octclozabp4rb6wtjqbcq9qsutnvw8s 125370 125369 2026-08-04T23:35:00Z DarqaviPalladin 4737 125370 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Киншаса|ориг. аты={{lang-fr|Kinshasa}}|фотомонтаж={{Фотоджыйыу | photo1a = Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg | photo2a = Vue panoramique de la tour de l'Échangeur.jpg | photo2b = 2013 Gombe Kinshasa 8756714289.jpg | photo3a = PHOTO DU JOUR DU 6 AVRIL 2020 - Confinement sur le boulevard du 30 juin.jpg | photo3b = A view of Congo River from Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DRC).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }}|герб=Coat of arms of Kinshasa.svg|байракъ=Flag of Kinshasa, DRC.svg|тенгизден мийиклик=240|кърал=Демократ Республика Конго}} '''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}};[[1966 джыл|1966 джылгъа]] дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны адам саны 14 740 000 адамгъа джетиб къралда эм уллу эмда Африкада, [[Лагос|Лагосдан]] сора, экинчи шахар болгъанды. Агломерациясы уа [[Африка|Африкада]] (Лагосдан эм [[Каир|Каирден]] сора) ючюнчюдю. Киншаса дунияда эм уллу [[Француз тил|француз тилли]] шахарды. == Белгиле == fu9qxggumq9p3fhwq966nmqemyqxvbv 125371 125370 2026-08-04T23:35:26Z DarqaviPalladin 4737 125371 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Киншаса|ориг. аты={{lang-fr|Kinshasa}}|фотомонтаж={{Фотоджыйыу | photo1a = Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg | photo2a = Vue panoramique de la tour de l'Échangeur.jpg | photo2b = 2013 Gombe Kinshasa 8756714289.jpg | photo3a = PHOTO DU JOUR DU 6 AVRIL 2020 - Confinement sur le boulevard du 30 juin.jpg | photo3b = A view of Congo River from Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DRC).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }}|герб=Coat of arms of Kinshasa.svg|байракъ=Flag of Kinshasa, DRC.svg|тенгизден мийиклик=240|кърал=Демократ Республика Конго}} '''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}};[[1966 джыл|1966 джылгъа]] дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны адам саны 14 740 000 адамгъа джетиб къралда эм уллу эмда Африкада, [[Лагос|Лагосдан]] сора, экинчи шахар болгъанды. Агломерациясы уа [[Африка|Африкада]] (Лагосдан эм [[Каир|Каирден]] сора) ючюнчюдю. Киншаса дунияда эм уллу [[Француз тил|француз тилли]] шахарды. == Белгиле == {{Африканы ара шахарлары}} jbxm54u9xclp748khsto7z6tzeuqn5a 125373 125371 2026-08-04T23:41:09Z DarqaviPalladin 4737 125373 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Киншаса|ориг. аты={{lang-fr|Kinshasa}}|фотомонтаж={{Фотоджыйыу | photo1a = Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg | photo2a = Vue panoramique de la tour de l'Échangeur.jpg | photo2b = 2013 Gombe Kinshasa 8756714289.jpg | photo3a = PHOTO DU JOUR DU 6 AVRIL 2020 - Confinement sur le boulevard du 30 juin.jpg | photo3b = A view of Congo River from Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DRC).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }}|герб=Coat of arms of Kinshasa.svg|байракъ=Flag of Kinshasa, DRC.svg|тенгизден мийиклик=240|кърал=Конго ДР}} '''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}};[[1966 джыл|1966 джылгъа]] дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны адам саны 14 740 000 адамгъа джетиб къралда эм уллу эмда Африкада, [[Лагос|Лагосдан]] сора, экинчи шахар болгъанды. Агломерациясы уа [[Африка|Африкада]] (Лагосдан эм [[Каир|Каирден]] сора) ючюнчюдю. Киншаса дунияда эм уллу [[Француз тил|француз тилли]] шахарды. == Белгиле == {{Африканы ара шахарлары}} gpig0mlz87ct7yu9in8qztdj36ngasm 125375 125373 2026-08-04T23:48:27Z DarqaviPalladin 4737 125375 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Киншаса|ориг. аты={{lang-fr|Kinshasa}}|фотомонтаж={{Фотоджыйыу | photo1a = Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg | photo2a = Vue panoramique de la tour de l'Échangeur.jpg | photo2b = 2013 Gombe Kinshasa 8756714289.jpg | photo3a = PHOTO DU JOUR DU 6 AVRIL 2020 - Confinement sur le boulevard du 30 juin.jpg | photo3b = A view of Congo River from Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DRC).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }}|герб=Coat of arms of Kinshasa.svg|байракъ=Flag of Kinshasa, DRC.svg|тенгизден мийиклик=240|кърал=Конго ДР|майдан=9965|Къуралгъанды=1881 джылда|саналгъан джыл=2021|халкъ=14 740 000|басыннганы=1162|агломерация=17 778 500|статус=Ара шахар|телефон=24312|сагъат бёлге=UTC+1:00|Commons категория=Kinshasa|автомобиль код=CGO / 01|web=http://www.kinshasa.cd/|гербини юсюнден статья=Киншасаны герби|байрагъыны юсюнден статья=Киншасаны байрагъы}} '''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}};[[1966 джыл|1966 джылгъа]] дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны адам саны 14 740 000 адамгъа джетиб къралда эм уллу эмда Африкада, [[Лагос|Лагосдан]] сора, экинчи шахар болгъанды. Агломерациясы уа [[Африка|Африкада]] (Лагосдан эм [[Каир|Каирден]] сора) ючюнчюдю. Киншаса дунияда эм уллу [[Француз тил|француз тилли]] шахарды. == Белгиле == {{Африканы ара шахарлары}} 2nexkd5ki8dqyll0jr3iq2bn9sothu7 125376 125375 2026-08-04T23:51:20Z DarqaviPalladin 4737 125376 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Киншаса|ориг. аты={{lang-fr|Kinshasa}}|фотомонтаж={{Фотоджыйыу | photo1a = Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg | photo2a = Vue panoramique de la tour de l'Échangeur.jpg | photo2b = 2013 Gombe Kinshasa 8756714289.jpg | photo3a = PHOTO DU JOUR DU 6 AVRIL 2020 - Confinement sur le boulevard du 30 juin.jpg | photo3b = A view of Congo River from Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DRC).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }}|герб=Coat of arms of Kinshasa.svg|байракъ=Flag of Kinshasa, DRC.svg|тенгизден мийиклик=240|кърал=Конго ДР|майдан=9965|Къуралгъанды=1881 джылда|саналгъан джыл=2021|халкъ=14 740 000|басыннганы=1162|агломерация=17 778 500|статус=Ара шахар|телефон=24312|сагъат бёлге=UTC+1:00|Commons категория=Kinshasa|автомобиль код=CGO / 01|web=http://www.kinshasa.cd/|гербини юсюнден статья=Киншасаны герби|байрагъыны юсюнден статья=Киншасаны байрагъы|башчы=Даниэль Бумба Лубаки}} '''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}};[[1966 джыл|1966 джылгъа]] дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны адам саны 14 740 000 адамгъа джетиб къралда эм уллу эмда Африкада, [[Лагос|Лагосдан]] сора, экинчи шахар болгъанды. Агломерациясы уа [[Африка|Африкада]] (Лагосдан эм [[Каир|Каирден]] сора) ючюнчюдю. Киншаса дунияда эм уллу [[Француз тил|француз тилли]] шахарды. == Белгиле == {{Африканы ара шахарлары}} qafvw7xxvgtmaa3uked4qgfstxhhod8 125377 125376 2026-08-04T23:53:09Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125377 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Киншаса|ориг. аты={{lang-fr|Kinshasa}}|фотомонтаж={{Фотоджыйыу | photo1a = Boulevard du 30 juin, Kinshasa.jpg | photo2a = Vue panoramique de la tour de l'Échangeur.jpg | photo2b = 2013 Gombe Kinshasa 8756714289.jpg | photo3a = PHOTO DU JOUR DU 6 AVRIL 2020 - Confinement sur le boulevard du 30 juin.jpg | photo3b = A view of Congo River from Kinshasa, Democratic Republic of the Congo (DRC).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = transparent | border = 0 }}|герб=Coat of arms of Kinshasa.svg|байракъ=Flag of Kinshasa, DRC.svg|тенгизден мийиклик=240|кърал=Конго ДР|майдан=9965|Къуралгъанды=1881 джылда|саналгъан джыл=2021|халкъ=14 740 000|басыннганы=1162|агломерация=17 778 500|статус=Ара шахар|телефон=24312|сагъат бёлге=UTC+1:00|Commons категория=Kinshasa|автомобиль код=CGO / 01|web=http://www.kinshasa.cd/|гербини юсюнден статья=Киншасаны герби|байрагъыны юсюнден статья=Киншасаны байрагъы|башчы=Даниэль Бумба Лубаки}} '''Кинша́са''' ({{lang-fr|Kinshasa}};[[1966 джыл|1966 джылгъа]] дери — ''Леопольдви́ль'') — [[Ара Африка|Ара Африкада]], [[Конго (суу)|Конго]] сууну сол джагъасында орналгъан, [[Демократ Республика Конго|Демократ Республика Конгону]] ара шахары эм провинциясы. 2021 джылда Киншасаны адам саны 14 740 000 адамгъа джетиб къралда эм уллу эмда Африкада, [[Лагос|Лагосдан]] сора, экинчи шахар болгъанды. Агломерациясы уа [[Африка|Африкада]] (Лагосдан эм [[Каир|Каирден]] сора) ючюнчюдю. Киншаса дунияда эм уллу [[Француз тил|француз тилли]] шахарды. == Белгиле == {{Африканы ара шахарлары}} [[Категория:Демократ Республика Конгоны шахарлары]] [[Категория:Киншаса]] 3ivlcias522hwbzt2xzi1fodtcwlnlo 14 19365 125378 2026-08-04T23:54:32Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} {{Commonscat|Cities in the Democratic Republic of the Congo}} [[Категория:Къраллагъа кёре шахарла|Демократ Республика Конго]] [[Категория:Демократ Республика Конгоны джерлешимлери]]' 125378 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Commonscat|Cities in the Democratic Republic of the Congo}} [[Категория:Къраллагъа кёре шахарла|Демократ Республика Конго]] [[Категория:Демократ Республика Конгоны джерлешимлери]] nvavxtfdaq7xbn96mf1hqt8872y519o 14 19366 125379 2026-08-04T23:55:26Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Commonscat|Cities in the Democratic Republic of the Congo}} [[Категория:Къраллагъа кёре джерлешимле| Демократ Республика Конго]] [[Категория: Демократ Республика Конгоны халкъы]] [[Категория: Демократ Республика Конгоны географиясы]]' 125379 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Cities in the Democratic Republic of the Congo}} [[Категория:Къраллагъа кёре джерлешимле| Демократ Республика Конго]] [[Категория: Демократ Республика Конгоны халкъы]] [[Категория: Демократ Республика Конгоны географиясы]] 7w13w6iezx8viyo0mf0qafq9ysqk0sq 14 19367 125380 2026-08-04T23:56:25Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} {{Commonscat|Geography of the Democratic Republic of the Congo}} [[Категория:ДРК]] [[Категория:Африканы географиясы|ДРК]] [[Категория:Къраллагъа кёре география|ДРК]]' 125380 wikitext text/x-wiki {{catmain}} {{Commonscat|Geography of the Democratic Republic of the Congo}} [[Категория:ДРК]] [[Категория:Африканы географиясы|ДРК]] [[Категория:Къраллагъа кёре география|ДРК]] 82zzcj8vlc01bcstqe489ojmwnpfqbr 14 19368 125381 2026-08-04T23:57:15Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:Демократ Республика Конгоны шахарларыны категориялары]]' 125381 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Демократ Республика Конгоны шахарларыны категориялары]] 7ap414wwlfg4svz1ox8juk8mv7j7phr 14 19369 125382 2026-08-04T23:57:51Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Демократ Республика Конгоны шахарлары]]' 125382 wikitext text/x-wiki [[Категория:Демократ Республика Конгоны шахарлары]] op74a9wqfwwifyf4om9h2h2k6syfesd 0 19370 125391 2026-08-05T11:17:21Z DarqaviPalladin 4737 DarqaviPalladin, [[Вифлеем]] бетни атын [[Бейтуллахим]] деб тюрлендирди 125391 wikitext text/x-wiki #джибериу [[Бейтуллахим]] csvt8kbd410fggp6lx9932onsrnkncd 0 19371 125394 2026-08-05T11:20:45Z DarqaviPalladin 4737 DarqaviPalladin, [[Бейтуллахим]] бетни атын [[Бидилгим]] деб тюрлендирди 125394 wikitext text/x-wiki #джибериу [[Бидилгим]] 9mifaiezrhfng9hpodu1d33vdssr0nk 0 19372 125399 2026-08-05T11:24:57Z DarqaviPalladin 4737 DarqaviPalladin, [[Вифлеем (магъаналары)]] бетни атын [[Бидилгим (магъаналары)]] деб тюрлендирди 125399 wikitext text/x-wiki #джибериу [[Бидилгим (магъаналары)]] r2qsf23vrndoe3oassoptlv922k18bn