Шаблон:Белгиле

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="krc">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>krcwiki</dbname>
    <base>https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Къуллукъ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сюзюу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Къошулуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Къошулуучуну сюзюу</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия сюзюу</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлны сюзюу</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни сюзюу</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблонну сюзюу</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Болушлукъ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Болушлукъну сюзюу</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны сюзюу</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Шаблон:Белгиле</title>
    <ns>10</ns>
    <id>781</id>
    <revision>
      <id>125462</id>
      <parentid>99088</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1888" sha1="tcu7v7visp4yczd0m3xdwi3cc4sv42j" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;reflist {{#if: {{{colwidth|}}}
    | columns
    | {{#if: {{{1|}}}
      | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1}}} &gt; 1 }}
        | {{#switch: {{{1}}}
          | узкие = columns reflist-narrow
          | широкие = columns reflist-wide
          | #default = columns&lt;!-- 30em &amp; invalid params --&gt;
          }}
        | {{#switch: {{{1}}}
          | 1 = 
          | 2 | 3 = columns
          | #default = columns reflist-narrow
          }}
        }}
      | columns
      }}
    }}&quot; style=&quot;{{#if: {{{colwidth|}}}
    | column-width:{{{colwidth}}};
    | {{#if: {{{1|}}}
      | {{#iferror: {{#ifexpr: {{{1}}} &gt; 1 }}
        | {{#switch: {{{1}}}
          | узкие | широкие = 
          | #default = column-width:{{{1}}};
          }}
        }}
      }}
    }} list-style-type: {{{liststyle|{{#switch: {{{group|}}}
    | upper-alpha
    | upper-roman
    | lower-alpha
    | lower-greek
    | lower-roman = {{{group}}}
    | #default = decimal
    }}}}};&quot;&gt;
{{#tag: references |{{{refs|}}}| group = {{{group|{{{группа|}}}}}} | responsive = {{#if: {{{colwidth|}}}
  | 0
  | {{#if: {{{1|}}}
    | {{#iferror: {{#expr: {{{1}}} &gt; 1 }}
      | {{#switch: {{{1}}}
        | узкие | широкие = 1
        | #default = 0&lt;!-- 30em &amp; invalid params --&gt;
        }}
      | {{#switch: {{{1}}}
        | 1 = 0
        | #default = 1
        }}
      }}
    | 1
    }}
  }}
}}&lt;/div&gt;{{#invoke: Check for unknown parameters | check
| unknown = {{#if: {{NAMESPACE}} || [[Категория:Страницы с неизвестными параметрами шаблона Примечания|_VALUE_{{PAGENAME}}]] }}
| preview = Страница использует [[Шаблон:Примечания]] с неизвестным параметром «_VALUE_»
| ignoreblank = y
| 1 | colwidth | group | liststyle | refs
}}&lt;noinclude&gt;{{doc}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tcu7v7visp4yczd0m3xdwi3cc4sv42j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Биринчи империя</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17180</id>
    <revision>
      <id>125475</id>
      <parentid>122907</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T23:21:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8825</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>125475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113166" sha1="1za8gmbtbmkdf8k8xgorc84k9vvjyd9" xml:space="preserve">{{Тарих кърал|аты=Француз империя|кеси аты={{lang-fr|Empire Français}}|статусу=[[Империя]]|p1=Биринчи Француз республика|flag_p1=Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg|p2=Италияны тарих къраллары|flag_p2=Flag of Italy.svg|p3=Испания|flag_p3=Flag of Spain.svg|p4=Швейцар бирлик|flag_p4=Flag of Switzerland (Pantone).svg|p5=Голландия короллукъ|flag_p5=Flag of the Netherlands.svg|p6=Австриячы Нидерландла|flag_p6=Austrian Low Countries Flag.svg|p7=Дубровник республика|flag_p7=St. Blaise - National Flag of the Ragusan Republic.png|къуралгъанды=[[18 май]] [[1804 джыл|1804]]|къурутулуннганды=[[7 июль]] [[1815 джыл|1815]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(18.5.1804—6.4.1814, [[Джюз кюн|20.3—7.7.1815]])&lt;/small&gt;|s1=Бурбонланы реставрациясы|flag_s1=Royal flag of France during the Bourbon Restoration.svg|s2=Италияны тарих къраллары|flag_s2=Flag of Italy.svg|s3=Испания|flag_s3=Flag of Spain.svg|s4=Швейцарияда Реставрация|flag_s4=Flag of Switzerland (Pantone).svg|s5=Нидерландланы бирлешген короллугъу|flag_s5=Flag of the Netherlands.svg|s6=Ионика республика|flag_s6=Flag of the United States of the Ionian Islands.svg|s7=Мореснет|flag_s7=Flag of Moresnet.svg|s8= Люксембург|flag_s8                          = Flag of Luxembourg.svg|s9=Парма герцоглукъ|flag_s9=Flag of the Duchy of Parma (1851-1859).svg|байракъ=Flag of France (1794–1815, 1830–1958).svg|герб=Grandes Armes Impériales (1804-1815)2.svg|байракъны юсюнден=[[Францияны байрагъы|Байракъ]]|гербни юсюнден=[[Францияны герби|Герб]]|гимн=«[[Джортууул джыр]]»&lt;br&gt;{{small|({{lang-fr|Chant du Départ}})}}&lt;br /&gt; |карта=France_September_1812.png|ачыкълау=Биринчи империя кесини эм кенгерген заманында, 1812-чи джылны сентябрына халы: {{Легенда|#008000|Француз империя}} {{Легенда|#49C946|Бойсуннган къралла}} {{Легенда|#77c977|Аскер администрацияла}} {{Легенда|#cef3ce|Бойсуннган къралланы аланы контролунда болмагъан де-юре чеклери}}|ара шахар=[[Париж]]|шахарла=Париж, [[Амстердам]], [[Рим]], [[Барселона]], [[Турин]], [[Марсель]]|тил=|дин=[[католиклик]]&lt;ref&gt;[[де-юре]]: I Наполеон бла Рим Папа VII Пийни 1801-чи джыл къол салыннган конкордаты, аннга кёре католиклик «французланы кёбюсюню динине» саналгъанды, алай а официал дин болмагъанды, дин тутууда эркинлик болгъанды. Конкордат кесини кючюню 1804-чю джылда Француз империяны баямланыуундан сора да тутханды&lt;/ref&gt;|валюта=[[француз франк]]|къошакъ параметр=[[Францияны парламенти|Парламент]]|параметрни ачыкълау=огъары палата: {{small|[[Консерватив сенат]] эмда [[Францияны пэрлерини палатасы|Пэрлени палатасы]]}}&lt;br&gt;тёбен палата: {{small|[[Закончыгъарыучу корпус]] эмда [[Келечилени палатасы (Франция)|Келечилени палатасы]]}}|джер ёлчем=2 100 000 км² (1812)|халкъ=44 000 000 адам (1812), &lt;br&gt; адамланы тыкълыгъы 21 / км²|кърал оноу форма=[[дуалист монархия]]|династия=[[Бонапартла]]|башчыланы чынлары1=&lt;center&gt;[[File:Imperial Crown of Napoleon Bonaparte.png|50px|link=Наполеонну таджы]]&lt;br&gt;[[Французланы императору]]&lt;/center&gt;|башчы1=[[I Наполеон]]|башчылыкъ этген джыллары1=[[18 май]] [[1804 джыл|1804]] — [[6 апрель]] [[1814 джыл|1814]] &lt;br&gt; [[20 март]] — [[22 июнь]] [[1815 джыл|1815]]|башчы2=''[[II Наполеон]]''|башчылыкъ этген джыллары2=[[22 июнь]] — [[7 июль]] [[1815 джыл|1815]]|къошакъ_параметр1=Политика режим|параметрни ачыкълау1=[[аскер диктатура]]}}
{{Магъанала|Биринчи империя (магъанала)|Француз империя}}
{{Магъанала|Француз империя}}
'''Биринчи импе́рия''' ({{lang-fr|Le Premier Empire}}) — [[I Наполеон|I Наполеон Бонапартны]] [[Франция]]да [[Французланы императору|французланы императору]] титулну джюрютюб патчахлыкъ этген кёзюудю. Ол заманда Франция [[Европа]]да эм кючлю кърал болуб, тарихинде эм мийикде болгъанды.
Биринчи империя 1804 джылны 18 майында [[Француз консулат]]ны орнуна ёмюрлюк консул Наполеон Бонопартны [[французланы императору]] баямланыуу бла келеди. Наполеонну таджланыуу Париждеги Нотр-Дам соборунда 1804 джылны 2 декабрында ётеди. Империяны ахыры 1814 джылны апрелинде  Наполеонну тахтдан тайдырылыуу эмда Эльба айрымканнга тутмакъ болуб джиберилиую бла болады. Биринчи француз империяны кёзюуюнден сора Бурбонланы реставрациясыны кёзюую башланады, джангыз 1815 джылда 20 мартдан 22 июннга дери Наполеонну ызына къайталыуу бла аралыкъ бериледи.

Франция алайсыз да [[Францияны колониялары|колониялы империяны]] XVII ёмюрде къурса да, Франция Бурбонланы патчахлыгъында короллукълай эмда [[Француз революция]]дан сора республикалай къалгъанды. Тарихчиле Наполеонну режимин ''Биринчи Империя'' деб реставрация этилген ''[[Экинчи Француз империя|Экинчи империядан]]'' (1852–1870) айрыр ючюн белгилегендиле.
== Ал тарихи ==

{{main|Француз консулат}}
Францияны тарихинде власть [[Наполеон Бонапарт]]ха фактлы толусу бла берилген, алай а закон джаны бла тюрлю-тюрлю чеклениулери болгъан кёзюуге «[[Француз консулат|француз консулат]]» дейдиле. Ол 1799 джылны 9 ноябрындан (Наполеон кърал аудуруу этген VIII джылны [[18 брюмер]]инден) [[1804]] [[18 май]]ына дери баргъанды (Наполеон [[Французланы императору|император]] болуб баямланнганына дери).

Юч кёзюуге бёлюнеди:
* [[Болджаллы консуллукъ]] ([[9 ноябрь]] — [[24 декабрь]] [[1799 джыл]])
* [[Онджыллыкъ консуллукъ]] ([[25 декабрь]] [[1799]] — [[2 август]] [[1802]])
* [[Ёмюрлюк консуллукъ]] ([[2 август]] [[1802]] — [[18 май]] [[1804]])

[[18 брюмер]]ни аудурууундан сора, Франциядагъы джангыз власть болджаллы правительство болгъанды, ол юч консулдан къуралгъанды ([[Бонапарт]], [[Сийес]], [[Роже-Дюко]]). Беш Джюзню Кенгешини эмда Тамадаланы Кенгешини келечилеринден къуралгъан эки коммисияда джангы констуцияны къураргъа борч болгъанды. Консулла, кертиси айтылса консул Бонопарт, къалгъан экиси аны оноууна сыйыннгандыла, монархны таукеллиги бла ишлеб башлагъандыла. Париж аудуруугъа сабыр тюбегенди, джангы мизамгъа къаршчы чыгъар акъылы да болмагъанды. Провинцияда анда-мында бир кесек къозгъалыу болмаса, уллу мизам бузуу да болмагъанды. VIII джылны 22 фримерине, констутицияны джарашдыра тургъан комиссияла ишлерин тамамлагъандыла; Сиейсни проекти, констутицияны баш автору болгъан Бонопартны излемлерине кёре тюзетилгенди. Бу конституция халкъ властны аты бла джазылса да барыб тохтагъан монархиялыкъ конституция болгъанды. Конституция баш толтуруучу властны юч консулгъа бергенди, онджыллыкъ болджалгъа биринчи консул этиб Наполеонну, экитнчи консул этиб — [[Жан Жак Режи де Камбасерес|Камбасересни]] салгъанды, бешджыллыкъ болджалгъа ючючню консул этиб — [[Лебрен, Шарль Франсуа|Лебренни]] бегитгенди. Конституцияны халкъ плебисцитде бегитирге керек болгъанды, ол да халкъ суверенитетни джангыз кёргюзюую болгъанды. Халкъ Конституциягъа чёб атханындан сора, бютеу власть Бонопартны къолуна тюшеди. Ол министрликле къурайды, алагъа министрле болуб [[Талейран]] (тыш ишлени министри), [[Люсьен Бонапарт]] (ич ишлени министри), [[Жозеф Фуше|Фуше]] (полицияны министри) киредиле.

Бонопартны аллында салыннган нюзюрю къыйын болгъанды. Джокъдан бютеу кърал оноу джюрютюу системаны къурургъа, финансланы тюзетирге эмда неда болсун [[Экинчи коалиция]]дан къутулургъа керек болгъанды. Бонопартны эм биринчи бегимлерини бири «урушну заманына» Париждеги 6 политика басым чыгъарыуну джабыу болгъанды. Бютеу политикалыкъ эркинликлени басдырыб, Бонопарт кесини программасыны джашаугъа таукел киргизиб башлагъанды. Ол программада къаты, бир аралыкъгъа бойсуннга властны къурау, промышленностха эмда эл мюлкню айнытыууна онг бериу, джангы мизамгъа келишаллыкъ эски джамагъатны элементлери бла келишиу (артыкъсыз да клиса), финансланы болумун маджаллашдырыу болгъанды.
== Ич политика сфера ==
[[Файл:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project 2.jpg|right|150px|Император Наполеон Тюильриде кабинетинде. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1812)]]
[[Файл:First French Empire 1812.svg|мини|left|alt=Европаны 1812 джылдагъы картасы. Француз империя бусагъатдагъы Франциядан уллуду эмда ичинде бусагъатдагъы Нидерландланы, Италияны эмда талай башха къралны джерлери да барды|Биринчи империя, 1812 джыл{{legend|#002395|Наполеончу Франция}}{{legend|#9090FF|Бойсуннган къралла}}]]
=== Ич политика ===
==== Халы ====
1804 джылдан башлаб Францияны тарихинде джангы эра башланнганды - империяны эрасы, алай айтыласа да ол аллында кёзюуюнден уллу тюрлениу кёргюзмегенди, нек десенг, Наполеон консуллук заманында да император болгъан заманында да кеси башына Франциягъа патчахлыкъ этгенди. Наполеонну патчахлыкъ кёзюую кёбюсюню джетишимли, бир-бирде джетишимсиз ([[Трафальгар сермешиу]]) урушла эмда аралыкъла бла ётгенди; Франция кесини властын Европаны кёбюсюне джайгъанды, эмда баргъан тарихде ол къралланы ич мизамларында да терен ыз къойгъанды. Испанияда дженгилиуледен башлаб (къара: [[Пиреней джарымайрымканда къазауат|Испан-португал къазауат 1807—1814]] дждж.), аны ызындан Эресей бла 1812 джылдагъы къазауат бла бошаб, империя кёзюулю дженгилиулеге къалгъанды. Алай болса да Наполеонну экономикалыкъ балансы Франциягъа хайырсызды дерге боллукъ тюлдю. Ол къралда революциялыкъ эпоханы кёб хорламларын бегитгенди эмда джерчилик бла промышленностуну айныууна бек джараулу болумланы къурагъанды.
=== Империяны баямланыуу ===
[[Файл:Napoleon I of France by Andrea Appiani.jpg|thumb|150px|left|Наполеон Италияны королу болуб 1805 джылны 26 майында Миланда таджланнганды{{sfn|Lentz|2002|p=122}}. [[Аппиани, Андреа|Аппиани]] (1805)]]
[[Файл:Jacques-Louis David, The Coronation of Napoleon edit.jpg|thumb|Наполеонну Нотр-Дам соборда таджанлыуу, 1804 джылны 2 декабры. Наполеон Жозефинаны таджландырады. [[Давид, Жак-Луи|Давид]] (1805—1807)]]
28 [[Флореаль|флореалда]] (18 май 1804 джыл) Сенатны бегими бла (XII джылны [[сенатус-консульт]]у бла) джангы [[XII джылны конституциясы|конституция]] алыннганды, аннга кёре Наполеон [[Французланы императору]] баямланнганды, баш оноучуланы эмда империяны уллу абычарлары къуллукъла киргизилгендиле, аны тышында маршал чын да орнуна салыннганды {{sfn|Манфред|1987|с=403}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=527}}.

Ол кюн огъунакъ алты оноучудан бешиси салыннганды ([[Жозеф Бонапарт|баш сайлаучу]], [[Камбасерес, Жан Жак Режи де|Империяны архиканцлери]], [[Лебрен, Шарль Франсуа|архихазначы]], [[Бонапарт, Луи|уллу коннетабль]] эмда [[Мюрат, Иоахим|уллу адмирал]]) Алтынчы баш оноучу, [[Богарне, Евгений|кърал архиканцлер]], 1805 джылны 1 февралында салыннганды{{sfn|Lentz|2002|p=119}}. Баш оноучула улул император кенгешни къурагъандыла. 1804 джылны 19 майында онсегиз, халкъда атлары джюрюген генерал [[Наполеонну маршаллары|Францияны маршаллары]] боладыла, аланы ичинден тёртюсю сыйлы, къалгъанлары керти маршалла чынланы алгъандыла{{sfn|Lentz|2002|p=37—38}}.

Ноябрда сенатус-консульт [[Француз конституция референдум (1804)|плебисцит]] бла бегигигенди. Плебисцитны эсебинде, [[Кърал кенгеш (Франция)|Кърал кенгеш]] къаршчыланса да, таджанландырыу адетни къайтарыргъа оноу алыннганды. Наполеон, амалсыз церемонияда [[VII Пий|рим папаны]] болурун излегенди. Ол ауа Жозефина бла некяхны [[Дин некях|дин адетле бла]] къылынырын даулагъанды. 2 декабргъа атлагъан кечедекардинал [[Феш, Жозеф|Феш]], [[Талейран-Перигор, Шарль Морис де|Талейранны]], [[Бертье, Луи Александр|Бертьени]] эмда [[Дюрок, Жерар|Дюрокну]] шагъатлыгъында Жозефина бла некяхны къылгъанды{{sfn|Roberts|2014|p=352}}{{sfn|Тюлар||с=138}}. 1804 джылны 2 декабрында, папа да къошулгъан Нотр-Дам соборда баргъан уллу церемонияда Наполеон алгъы бурун кесин таджландыргъанды, андан сора таджны Жозефинагъа кийдиргенди{{sfn|Тюлар||с=138—139}}. [[Стендаль]] кесини кюнлюгюнде таджаланыуну «бютеу шарлатанланы ишексиз биригию» — «тиранияны патчахлыкъгъа некяхын, кеси да адамланы хайырына деб къылгъан дин» деб джазгъанды&lt;ref&gt;{{Книга|часть=Дневники|автор=Стендаль|заглавие=Собрание сочинений в пятнадцати томах|том=14|место=М.|издательство=Правда|год=1959|страницы=78}}&lt;/ref&gt;.

Таджландырыу ол заманнга дери бек кёрюнмеген Бонопарт юйюрню (Наполеонну къарнашлары бла эгечлери) эмда Богарне (Жозефина бла сабийлери) арасында джаулукъну эмда эришмекликни ачыкъ этгенди. Наполеонну эгечи Жозефинаны шлейфин тутуб барыргъа унамагъанды. [[Рамолино, Летиция|Мадам Ана]] таджланыугъа келирге унамагъанды. Хар даулашыуда Наполеон къатыныны эмда аны сабийлери джанлы болъганлай тургъанды, алай а кесини къарнашларына эмда эгечлерине чомарт болгъанды (чомарт болса да, таймаздан ала умутларын толтурмагъанларындан тарыкъгъанлай тургъанды){{sfn|Roberts|2014|p=352}}[[Давид, Жак-Луи|Давид]] Наполеонну буйругъу бла кесини суратында фактланы бир тюрлю бергенди. Аллындан салгъан планыча болмай, ол Наполеон кеси кесини таджландыргъанын тюл, Жозефинаны таджланыуун суратландыргъанды. Наполеонну эгечлерини аны шлейфинден бир джары сирелибдиле. Мадам Ана уа композицияны арасындады{{sfn|Roberts|2014|p=355}}.

Наполеон бла къарнашларыны арасында энтда бир дау Италияны тахты эмда Францияда императорлукъ власть кимге къалыры болгъанды. Бу даулашыуланы эсебинде Наполеон эки таджны да аллыгъына оноу этилгенди, алай а ол ёлсе таджла аны джууукъларыны арасында юлешинник болгъанды. 1805 джылны 17 мартында, Наполеон президенти болгъан «[[Эгеч республика|эгеч]]» [[Итальян республика (1802—1805)|Итальян республиканы]] орнуна [[Италия короллукъ (1805—1814)|Италия короллукъ]] болады. Джангы къуралгъан короллукъда король титулну Наполеон алады, ёге джашы [[Богарне, Евгений|Евгений Богарне]] — вице-король титулгъаие болады{{sfn|Lentz|2002|p=121}}. Наполеонну [[Къара тадж]] бла таджландырыу француз дипломатиягъа аман къуллукъ этгенди, Австрия джанындан джаулукъ этилгенча кёрюлгенди эмда джангыдан къуралгъан антифранцуз коалициягъа къошулуууну себеблерини бири болгъанды{{sfn|Lentz|2002|p=119}}{{sfn|Чандлер|2011|с=289—290}}. 1805 джылны майында [[Лигурия республика]] Францияны департаментлерини бири болгъады{{sfn|Lentz|2002|p=122}}.
=== Къыйын заманла ===
Наполеонну патчахлыкъ этгенини экинчи джарымында, къазауат халкъны мадарларын тауусханды, эм башы уа алгъынча болмай къазауатла аллай джетишимли, аллай хорламлы болмагъандыла, кърал кесини аскер авантюралары ючюн тёлерге керек болгъады, протекционизм политика да ауур сауда-индустрия кризисге келтиргенди. Империяда [[аскер диктатура]] къурулгъанды, ол а уа деменгили система болмагъанды.
=== Ич политика-экономика хал ===
Наполеонну патчахлыгъыны биринчи джыларында политикасын, къуру мюлклю халкъ болмай, джарлыла да (ишчиле, джалчыла) да джаратхандыла: экономиканы джанландырыуу айлыкъланы ёсюуюне чурум болгъанды, аскерге чакъырыула да адамланы ишли этгендиле. Наполеон джуртну чынгылдан къутхаргъанча кёрюннгенди, къазауатла миллет ёхтемликни кёлтюргендиле. Наполеон Бонопорат революцияны адамы болгъанды, тёгерегиндеги маршалла уа аламат аскер башчыла болгъандыла{{sfn|Тюлар||с=197—198}}.

Алай а заман бла халкъ урушладан арый башлагъанды, тохтаусуз аскерге алыула халкъны разылыгъын тюшюргенди. Бек джетишимли болмагъан тыш политика оноула эмда 1810 джылдан башланнган экономикалыкъ кризис Наполеонну репутациясы бла аман оюн ойнагъанды. Европада тохтаусуз къазауатла, алагъа джоюмла буржуазияны ачыуландырыб башлагъанды. Наполеон джаратхан джангы асыл къауум аны тахтына дагъан болур къарыугъа ие болалмагъандыла. Наполеонну деспотизми андан эркинликни сюйген интеллигенцияны тебергенди (1810 джылны цензурасы, [[де Сталь|де Сталны]] , [[Констан, Бенжамен|Констанны]] эмда башхаланы къралдан къыстау); кючден-бутдан аралары иги болгъан динчи къауум, джангыдан душман болгъанды. Джуртуна къайтыргъа эркинлик берилген эски аристократияны, Наполеон тоханасына джуукълашдырыргъа кюрешсе да, эски байлыкълары сыйырылгъан, тоханада да эсине тюшсе сыйларын тюшюрюб тургъан императоргъа кёллери бла джанлы болмагъандыла. Халкъ массала ауур налог джюкден эмда къазауатладан талгъандыла. Тёгерегиндегилени биринден да эркинлик джилтинин огъунакъ чыдамагъан Наполеон, бютеу къурагъан къуралышларын энчи оюмлары болмагъан, алдыр креатурала бла толтургъанды. Сынау болгъан заманлада ала къаджыкъмай аны джанлы боллукъларында уллу ишек болгъанды. Кертиликде да алай болгъанды, бирликчи аскерлени Парижге киргенлеринден сора (1814 джылны 31 мартында), Наполеон кеси белгилеген сенат 1814 джылны 3 апрелинде аны тахтдан тюшюрюуню баямлагъанды, сенат баямлагъан «Тюшюрюуню актында» императоргъа къаршчы конституцияны бузууун терслеб уллу акт басмаланнганды.
== Тыш политика ==
Орталама алыныб къаралса империя [[Милитаризм|милитарист]] тыш политиканы бардыргъанды.

=== Империяны ёсюую ===
{{Catmain|Ючюнчю коалицияны къазауаты|Тёртюнчю коалицияны къазауаты}}

[[Файл:Charles Thévenin - Reddition de la ville d'Ulm.jpg|thumb|left|Ульмну капитуляциясы. [[Тевенен, Шарль|Тевенен]] (1815)]]

1805 джылны августунда Эресей бла Уллу Британияны арасында [[Петербург бирликчи кесамат (1805)|Петербург бирликчи кесаматха]] къол салынады, ол джангы антифранцуз коалицияны тамалы болады{{sfn|Чандлер|2011|с=289}}. Ол джыл огъунакъ [[Уллу Британия эм Ирландияны бирлешген короллугъу|Уллу Британия]], [[Австрия империя|Австрия]], [[Эресей империя|Эресей]], [[Неаполитан короллукъ]] эмда [[Швеция]] Франциягъа эмда аны джанлы Испаниягъа къаршчы Ючюнчю коалицияны къургъандыла. Коалицияны къуралыууна эм уллу болушлукъ британ субсидияла болгъандыла (ингилизлиле 5 млн фунт стерлинг бергендиле){{sfn|Исдейл|1997|с=238}}. Француз дипломатия, келе тургъан урушда, Пруссияны нейтрал статус тутарын унатхандыла ([[Талейран]] Наполеонну сёз бла [[III Фридрих-Вильгельм]] ингилизлиледен сыйырылгъан Ганноверни берирге сёз бергенди){{sfn|Тюлар||с=151}}.

1805 джылны октябрында Наполеон Экстраординар мюлклени башчылыгъын ({{lang-fr|domaine extraordinaire}}) — [[Ла Буйери, Франсуа|Ла Буйерини]] башчылыгъында энчи хакълары болгъан финанс институт хорланыб алыннган къралладан эмда территорияладан джасакъ эмда контрибуция джыйуу бла кюрешгенди. Бу ачхала асламысы боллукъ аскер компаниялагъа джоюлгъандыла&lt;ref name=&quot;Domaine&quot;&gt;{{статья|автор=Tulard J.|заглавие=Der &quot;Domaine extraordinaire&quot; als Finanzierungsinstrument napoleonischer Expansion|jstor=i40005617|издательство=Geschichte und Gesellschaft|год=1980|band=4|alleseiten=490—499|archivedate=2021-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210120231134/https://www.jstor.org/stable/i40005617}}&lt;/ref&gt;.

Наполеон Британ айрымканлагъа [[Ингилизге Наполеонну чабыу планы|чабар планы]] болгъанды, алай а, коалицияны хазырланыуларыны юсюнден хапар алыб, аскерлерин Булон чегетден [[Сыйлы Рим империя|Германиягъа]] бургъанды. Австриячы аскер [[Ульмну къатында сермешиу]]де 1805 джылны 20 октябрында дженгилгенден сора капитуляция этеди{{sfn|Чандлер|2011|с=342}}. 21 октябрда Нельсонну башчылыгъында британ флот испан-француз бирлешген флотну [[Трафальгар]]да [[Трафальгар сермешиу|къаушатханды]]. Бу сермешиуден сора Наполеон британлылагъа тенгизде бийликни къабдыргъанды. Не кюрешсе да, не къайнакъ джойса да, Наполеон британ тенгиз бийликге къарыу эталмагъанды; Британ айрымканланы кючлеу болмазлыгъы ачыкъ болады{{sfn|Roberts|2014|p=374}}{{sfn|Тюлар||с=145—146}}. 13 ноябрда [[Вена]]  [[Ачыкъ шахар|ачыкъ шахар]] болуб баямланады, француз аскерле да къаршчыланыугъа тюбемей шахаргъа киредиле{{sfn|Roberts|2014|p=376}}.

[[Файл:La bataille d'Austerlitz. 2 decembre 1805 (François Gérard).jpg|thumb|Наполеон Аустерлицде. [[Жерар, Франсуа|Жерар]] (1810)]]
Эресейни императору [[I Александр]] эмда Сыйлы Рим империяны императору [[II Франц]] аскерге келедиле. I Александрны излеми бла орус аскер ыхтырылыуну тохтатыб, австриячы аскерле бла бирге 1805 джылны 2 декабрында французлула бла Аустерлицде [[Аустерлицде сермешиу|сермешиу]] башлайдыла{{sfn|Чандлер|2011|с=353}}, анда бирликчи кючле тактикалыкъ къуршоулаугъа тюшедиле, эмда ауур дженгилиу алыб, сермешиу майдандан къачаргъа керек болгандыла. 26 декабрда Австрия Франция бла [[Пресбург мамырлыкъ]]ны алады{{sfn|Тюлар||с=147—148}}. Австрияны джерлеринден Экстраординар мюлклени башчылыгъына 65 миллион франкдан аслам ачха баргъанды: къазауат къазауатха аш хазырлагъанды&lt;ref name=&quot;Domaine&quot; /&gt;. [[Уллу аскерни бюллетени]]ден келген аскер операцияланы эмда хорламланы юсюнден джангылыкъла француз миллетни бирикмеклигине себеб болгъанды{{sfn|Тюлар||с=146—147}}.

1805 джылны 27 декабрында{{sfn|Roberts|2014|p=394}} Наполеон «[[Неаполитан короллукъ|Неаполда]] патчахлыкъ этген [[Бурбонла]]ны династиясы мындан ары джокъду» деб баямлагъанды, Неаполь короллукъ алгъыннгы кесаматын бузуб, антифранцуз коалициягъа къошулгъанды. [[Неаполитан къазауат (1806)|Француз аскерлени Неаполгъа джюрюшлери]] [[I Фердинанд (Эки Сицилияны королу)|I Фердинандны]] [[Сицилия короллукъ|Сицилиягъа]] къачаргъа зорлагъанды, Наполеон эсе къарнашы [[Жозеф Бонапарт|Жозефни]] тахтха олтуртханды{{sfn|Тюлар||с=148—149}}. 1806 джылны 30 мартында Наполеон декрети бла император тукъумдан адамлагъа бий титулланы киргизгенди. [[Бонапарт, Полина|Полина]] эмда [[Боргезе, Камилло|эри]]  [[Гвасталла герцоглукъ]]ну, Мюрат эмда [[Бонапарт, Каролина|юй бийчеси]] — [[Уллу герцоглукъ Берг]]ни алгъандыла. [[Бертье, Луи Александр|Бертье]] [[Невшатель (бийлик)|Невшателни]] тахтына олтургъанды{{sfn|Тюлар||с=255}}. [[Беневенто бийлик|Беневенто]] эмда [[Понтекорво бийлик|Понтекорво]] бийликлени [[Талейран]] бла [[XIV Карл Юхан|Бернадоттха]] берилгендиле{{sfn|Lentz|2002|p=218}}. Наполеонну эгечи [[Элиза Бонапарт|Элиза]] андан да алгъаракъ [[Лукка эм Пьомбино бийлик|Лукканы]] алгъанды, 1809 джылда уа Наполеон Элизаны бютеу [[Тоскана Уллу Бийлик|Тоскананы]] башына салгъанды{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=714}}. 1806 джылны июнунда [[Голландия короллукъ]] гинджи кърал болгъан [[Батавия республика]]ны орнуна келеди. Голландияны тахтына Наполеон кичи къарнашы [[Людовик Бонапарт|Людовикни]] олтуртады{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=220}}.

[[Файл:Huldigungderfürsten.jpg|thumb|180px|[[Рейн Бирлик]]ни къуралыуунда бийлени ант этиулери. [[Мотте, Шарль|Мотте]] (1820—1830)]]
1806 джылны 12 июлунда Наполеон бла герман къраллары бийлерини арасында кесамат этилгенди, аннга кёре герман къралла бир-бири араларында Наполеонну [[протекторат]]ында болгъан [[Рейн бирлик]]ни къургъандыла, ала Наполеон излесе алтмыш минглик хазыр аскер берирге борчланнгандыла. Бу бирликни къуралыуу бла бирге [[Герман медиатизация|медиатизация]] (ууакъ бийлени (immediat) уллу патчахлагъа бойсунууу). 1806 джылны 6 августунда [[II Франц]] кесинден [[Сыйлы Рим империя]] императору титулну да, эркинликлени да тешгенин баямлагъанды, алай бла кёб ёмюрлюк кърал къуралышны ахыры болгъанды{{sfn|Тюлар||с=149}}{{sfn|Lentz|2002|p=221—223}}.

[[Файл:Тильзит. 1807.jpg|thumb|200px|left|Тильзитде тюбешиу. [[Госс, Николя|Госс]] (XIX ёмюр)]]
[[Файл:Charles Meynier - Napoleon in Berlin.png|thumb|Наполеон Берлиннге [[Бранденбург къабакъ эшикле]] бла киреди. 27 октябрь 1806 джыл{{sfn|Lentz|2002|p=266}}. [[Мейнье, Шарль|Мейнье]] (1810)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Napoleon on the Battlefield of Eylau - Google Art Project.jpg|thumb|left|Наполеон, [[Прейсиш-Эйлауда сермешиу|Эйлауда сермешиу]]де. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1807)]]
Француз позицияланы Германияда кючленнгенине эмда сёз бергенича Ганновер берилмегенине къайгъырыб, Наполеоннга къаршчы [[Пруссия (короллукъ)|Пруссия]] чыгъады. 26 августда ол Уллу аскерни Рейнни сол джагъасына ыхтырылырын даулаб ультиматум салады{{sfn|Тюлар||с=151—152}}. Наполеон бу ултиматумну унамайды, эмда прусс аскерлеге чабады. Биринчи уллу согъушуу болгъан Заальфельд сермешиуде, 1806 джылны 10 октябрында прусс аскерле къаушатылгъандыла{{sfn|Чандлер|2011|с=392}}. Андан сора 14 октябрда пруссияны аскерлери [[Йена эмда Ауэрштедтни къатында сермешиуде]] ахырлары бла къаушатылгъандыла{{sfn|Тюлар||с=152}}. Йенадагъы хорламдан эки ыйыкъ ётюб, Наполеон [[Берлин]]нге киреди, аны ызындан [[Штетин]], [[Пренцлау]], [[Магдебург]] да бой бередиле{{sfn|Чандлер|2011|с=416—417}}. Пруссиягъа 159 миллион контрибуция тёлерге борч салынады{{sfn|Тюлар||с=154}}.

Прусс король [[III Фридрих-Вильгельм]] къачхан [[Кёнигсберг]]ден, Наполеоннга Рейн Бирликге къошулургъа разы болгъанын, къазауатны тохтат деб джалыннганды. Алай а Наполеонну даулары ёсгенден ёсюб келгендиле, ол себебден къазауатны андан ары бардырыргъа зорлагъанды{{sfn|Roberts|2014|p=425}}. Пруссиягъа болушлукъгъа Эрсей келгенди, ол французлула [[Висла]] суудан ётмесинле деб эки аскерни салгъанды. Наполеон эсе уа полякланы бойсунмаулукъ ючюн аякъланыргъа чакъыргъанды, 1806 джылны 19 декабрында биринчи кере [[Варшава|Варшавагъа]] киргенди{{sfn|Roberts|2014|p=432}}. 1806 джылны декабрында [[Чарновода сермешиу|Чарново]], [[Пултускда сермешиу (1806)|Пултуск]] эмда [[Голыминде сермешиу|Голымин]] сермешиуледе белгили хорлагъан чыкъмагъанды{{sfn|Чандлер|2011|с=434—435}}.

13 декабрда Парижде Наполеон бла [[Денюэль, Элеонора|Элеонора Денюэлни]] джашлары [[Леон, Шарль|Шарль Леон]] тууады. Сюйюмчюню Наполеон 31 декабрда Пултускда биледи. Уланны туууу Наполеон Жозефина бла айрылса, династия къураяллыгъы магъанагъа келеди{{sfn|Itinéraire|2002|p=324—325}}. Пултускдан Варшавагъа къайтхан заманында, 1807 джылны 1 январында [[Блоне (Польша)|Блоне]] почта станцияда, Наполеон биринчи кере, джылы келген поляк графны юй бийчеси джыйырма бир джыллыкъ [[Валевская, Мария|Мария Валевскаягъа]] тюбейди, аны бла узун заманны тослукъ джюрютеди{{sfn|Roberts|2014|p=435}}Э. Робертсге кёре, джыйылма джылны ичинде Наполеонну 21 неда 22 тосу болгъанды. 1804 джылны декабрындан 1813 джылны августуна дери алагъа берген ачхаланы саны — 480 минг  франкдан аслам болгъанды{{sfn|Roberts|2014|p=iv}}, аны ичинде Малия Валевскаягъа джойгъаны — 50 минг франкдан аслам. 1810 джылны 4 майында аннга джаш туугъанды -  [[Александр Валевский]]{{sfn|Itinéraire|2002|p=416}}{{sfn|Roberts|2014|p=436}}.|К}}.

Къыш компанияны тамал сермешиую [[Прейсиш-Эйлауда сермешиу|Эйлауда]] 1807 джылны 8 февралында болгъанды{{sfn|Тюлар||с=155}}. Француз эмда орус аскерлени баш кючлерини арасында баргъан къанлы сермешиуде хорлагъан чыкъмагъанды, бу Наполеонну кёб джылладан бери биринчи джетишимли болмагъан сермешиу болгъанды{{sfn|Чандлер|2011|с=456}}.

Французлула 1807 джылны 27-чи майында [[Данциг]]ни кючлегенлеринден{{sfn|Чандлер|2011|с=467}} эмда оруслуланы [[Фридландда сермешиу|Фридландны къатында]] 14 июнда дженгилиуден сора, француз кючле Кёнигсбергни кючлеб, орус чекге джууукълашхандыла, 7 июлда [[Тильзит мамырлыкъ]] алыннганды. Пруссияны поляк иеликлеринден [[Варшава Уллу Герцоглукъ]] къуралгъанды. Аны тышында Пруссиядан [[Рейн]] бла [[Эльба (суу)|Эльбаны]] арасындагъы бютеу джерлери сыйырылгъанды, талай ууакъ герман къралланы джери бла бирге [[Вестфалия короллукъ]] къуралыб, башына Наполеонну къарнашы [[Жером Бонапарт|Жером]] салыннганды{{sfn|Тюлар||с=156—157}}.

Эки итальян эмда башха компаниялада алыннган хорламла, Наполеонну дженгилмез аскер башчы репутациягъа ие этгедиле{{sfn|Тюлар||с=161}}. Империяны ичинде тамамы бла власть бир къолгъа джыйылгъанды, энди не министрлени, не джууукъланы, не шохланы сёзлерине тынгыланмагъанды. 1807 джылны 9 августунда Талейран тыш ишлени министри къуллугъундан теберилгенди. Император кеси таджландыргъан джууукъларында да разы болмагъанды, ала тахтларында олтургъан къралланы джакълагъанларын чыртда джаратмагъанды{{sfn|Тюлар||с=241—243}}{{sfn|Манфред|1987|с=516—524}}. Наполеон адамланы кёрюб болмау, башхалагъа бюсюреусюзлюк, дженгиллик шартланы алгъанды, бир-бирде бу дженгиллик эпилепсиягъа ушаш алыныу приступла да болгъандыла{{sfn|Тюлар||с=237}}. Бютеу оноуланы джангыз башына алыргъа эмда аланы тындырыуларын да кеси контроль этерге кюрешген Наполеон, административ кенгешли атны джюрютген системаны къургъанды, ол кенгешледе муниципалитетле джюрютген ишлеге огъунакъ къаралгъанды, уллу административ аппаратны джоюмларын тинтер ючюн 1807 джылда [[Тергеу палата (Франция)|Тергеу палатаны]] къуруб, башына [[Барбе-Марбуа, Франсуа|Барбе-Марбуаны]] салгъанды{{sfn|Тюлар||с=245—246}}.

Император болгъандан сора, Наполеон эртден 7 сагъатда туруб ишлери бла кюрешгенди. 10 сагъатда - эртден азыкъ. Эртден азыкъдан сора кабинетинде кюндюзню 1 сагъатына дери ишлегенди, андан сора кенгешлени олтурууларына къошулгъанды. Кюнорта азыгъы асламысы бла 5 сагъатда болгъанды, анда мында ингир 7 сагъатха да къалгаънды, кюнорта азыгъындан сора бийчеси бла заман ётдюргенди, басмадан джангы чыкъгъан китабла бла шагърей болгъанды, артдан кабинетине къайтханды. Кече арасында джукъларгъа джатханды, сагъат ючде туруб исси ванна алгъанды, тангны сагъат бешинде джангыдан джукъларгъа джатханды{{sfn|Тюлар||с=238}}.

=== Континентал блокада ===
{{main|Континентал блокада}}
[[Файл:France 1807-A 40 Francs.jpg|thumb|1807 джылны 40 алтын франкы — юсюнде император Наполеон]]
1806 джылны 18 майында британ правительство француз джагъаланы блокада этерге оноу алады, Франциягъа баргъан нейтрал (асламысы бла американ) кемелени тинтиюл эркинлик бериледю{{sfn|Roberts|2014|p=374}}{{sfn|Тюлар||с=162}}. Пруссияны 1806 джылны 21 ноябрында хорлагъан Наполеон [[Континентал блокада|континентал блокаданы]] юсюнден [[Берлин декрет|декретге]] къол салады {{sfn|Lentz|2002|p=256}}. Ол замандан башлаб, Франция эмда аны джанлы къралла Ингилиз бла сатыу-алыуну тохтадыла. Ингилиз, эмда Уллу Британия киргизген колониячы товарланы уллу юлюшю Европада сатылгъанды. Британ айрымканладан экспорт этилгенни ючден бири, эмда Британия реэкспорт этилгенни тёртден бири континентал Европада сатылгъанды{{sfn|Roberts|2014|p=427}}. Континентал блокада ингилиз экономикагъа заран салгъанды: европачы къралла блокадагъа къошулгъанлары бла британ къумачланы эмда мамукъну континентге экспорту азайгъады, аны бла бирге Британия континентден киргизген къайнакъланы да багъалары ёсгенди. Британиягъа болум, Эресейни блокадагъа Тильзит мамырлыкъны шартларына кёре къошулууу бла андан да аман болгъанды. Аллында британ контрабандагъа кёз джумгъан европачы къралла, Наполеонну даулагъаны бла аны бла кюрешиб башлагъандыла. 1807 джылны экинчи джарымында голланд портлада 40 чакълы британ кеме тутулгъанды, ДАния ингилизлилеге кесини суулары джабханды. 18085 джылны арасында багъаланы кёлтюрюую эмда хайырланы тюшюую Ланкаширде халкъ къозгъалыулагъа чурум болгъанды, стерлинглени фунтуну курсу да тюшгенди{{sfn|Тюлар||с=165—166}}.

=== Пиренейледен Ваграмгъа дери ===
{{Catmain|Пиреней къазауатла|Бешинчи коалицияны къазауатлары}}
[[Файл:El Tres de Mayo, by Francisco de Goya, from Prado in Google Earth.jpg|thumb|[[1808 джылны ючюнчю майы Мадридде]]. [[Гойя, Франсиско|Гойя]] (1814)]]
[[Файл:La Rendición de Bailén (Casado del Alisal).jpg|thumb|[[Байлен капитуляция]]. [[Касадо дель Алисал, Хосе|Хосе Касадо дель Алисал]] (1864)]]
[[Файл:Antoine-Jean Gros - Capitulation de Madrid, le 4 décembre 1808.jpg|thumb|Мадридни капитуляциясы 4 декабрь 1808 джыл. [[Гро, Антуан Жан|Гро]] (1810)]]
1807 джылда, Франция бла 1796 джылдан [[Сан-Ильдефонсода кесамат (1796)|бирликде]] болгъан [[Испан империя|Испания]] бла бирге Наполеон [[Португалия короллукъ|Португалиядан]] континентал системагъа къошулурн даулагъанды. Португалия бу даугъа сыйыныргъа унамагъанында, 27 октябрда Наполеон бла Испанияны арасында таша [[Фонтенблода кесамат (октябрь 1807)|кесамат]] алынады, аннга кёре Португалия кючлениб юлешинирге керек болгъанды, къыбыла кесеги эсе уа ол заманлада бютеу кючню къолунда джыйгъын Испанияны биринчи министрине [[Годой, Мануэль|Годойгъа]] энчи бериллик болгъанды. 1807 джылны 13 ноябрында правительствону басым органы «[[Le Moniteur universel|Le Moniteur]]» «[[Браганса (династия)|Брагансаны юйюм]] патчахлыкъ этиуюн бошагъанды — кесини Ингилизге байлагъанланы арты боллугъуну энтда бир керек кёрюндю» деб хыликке халда билдиргенди{{sfn|Чандлер|2011|с=495—496}}. Наполеон [[Лиссабон]]нга [[Жюно, Жан Андош|Жюнону]] 25-минглик корпусун джибергенди. Испанияны юсю бла эки айлыкъ ауур ётюуден сора Жюно 2 минг аскерчиси бла 30 ноябрда [[Португалиягъа чабыу (1807)|Лиссабоннга келгенди]]. Португал регент-принц [[VI Жуан|Жуан]] французланы джууукълашханларын эшитгенлей, ара шахарын къоюб джууукъларын да, тоханасын да алыб [[Рио-де-Жанейро]]гъа [[Португал тохананы Бразилиягъа кёчюую|къачханды]]. Наполеон, королну юйдегисин эмда португал кемелени ычхындыргъанына ачыуланыб, 28 декабрда Португалиягъа 100 млн франк контрибуция салыргъа буйрукъ береди{{sfn|Чандлер|2011|с=497}}{{sfn|Тюлар||с=261}}.

Таша кесаматны шартларына кёре суверен бий болургъа умут этген Годой, Испанияны территориясында кёб санда француз аскерлени джерлеширлерине эркинлик бергенди. 1808 джылны 13 мартында Мюрат [[Бургос]]дан 100 минг аскерчиси бла [[Мадрид]] таба джюрюгенди. Испанлыланы рахатлатыр ючюн, Наполеон аскерлени [[Гибралтар]]ны къуршоуларгъа барады деб джалгъан хапар джайдыргъанды. Династияны ёлюмю бла кесини да ёллюгюн ангылаб, Годой испан корол [[IV Карл (Испанияны королу)|IV Карлгъа]] Испаниядан Къыбыла Америкагъа къачаргъа керек болгъанына алландырыб кюрешгенди. Алай а 1807 джылны 18 мартха кечесинде  [[Аранхуэс]]де аякъланыуда «фернандистле» джанындан къуллугъундан теберилгенди, IV Карлны да тахтдан кеси разылыгъы бла кетерге зорлагъандыла, аны орнуна властха королну джашы — [[VII Фердинанд]] келгенди. 23 мартда [[Мюрат]] Мадридге киргенди{{sfn|Roberts|2014|p=476}}{{sfn|Lentz|2002|p=396—397}}. 1808 джылны майында Наполеон эки испан королну да — атасын да джашын да — [[Байонна|Байоннагъа]] чакъыргъанды. Кертида араларын айырлыкъды деб баргъан королла Наполеоннга джесирге тюшгендиле, эки монарх да таджан кеси разылыкълары бла айырлгъандыла, испан тахтха Наполеон, аннга дери неаполитан король болгъан къарнашы [[Жозеф Бонапарт|Жозефни]] олтуртханды. Энди неаполитан король Мюрат болгъанды{{sfn|Тюлар||с=263}}{{sfn|Lentz|2002|p=401—402}}.

Наполеон Испанияны ич ишлерине къатышыуу бла халкъны къозгъагъанды — 2 майда [[Мадрид аякъланыу|Мадридде]], аны ызындан да бютеу къралда халкъ аякъланыб башлагъанды. Джерли властла ([[Хунта (Пиреней къазауатла)|хунтала]]) французлагъа къаршчыланыуну къургъандыла, французла ол кюннге дери тюртюлмеген  [[Гверильясла|партизан урушну]] ичине тюшгендиле. 22 июлда [[Дюпон де л’Этан, Пьер-Антуан|Дюпон]] 18 минг аскерчиси бла испанлылагъа Байлен шахарны къатында [[Байлен капитуляция|бой салгъанды]], алай бла хорланмазлыкъ атны джюрютген француз аскерлени репутациясына уллу заран болгъанды. Британлыла Португалиягъа тенгизден тюшюб, джерли халкъны эмда джерли властланы болушлукълары бла Жюнону [[Вимейруда сермешиу]]де хорлаб, къралдан къачаргъа зорлагъандыла{{sfn|Тюлар||с=263—266}}{{sfn|Чандлер|2011|с=510—512}}.

Испания бла Португалияны тамамы бла кючлер ючюн, Наполеон Уллу аскерни баш кючлерин Германиядан алыб джиберирге керек болгъанды, алай а ол заманлада къызыуда сауутланнган Австриядан къоркъуу болгъаны себебли алай эталмагъанды. Австриягъа къаршчы артмакълыкъ болаллыкъ Франция джанлы Эресей болургъа болгъанды. 27 сентябрда Наполеон I Александр бла [[Эрфурт]]да [[Эрфурт конгресс|тюбешеди]] эмда аны кеси джанлы этерге кюрешгенди. Кёрюшюулени бардырыргъа ол заманнга австриячы эмда эресейчи тоханала бла таша илешикилери болгъан Талейранны джибергенди Наполеон. Александр [[Османс империя|Тюркню]] бёлюб, Эресейге [[Константинополь]] шахарны берилирин даулагъанды. Аннга разылыгъын бермеген Наполеоннга Александар Австриягъа къаршчы болууну юсюнден бош сёзле бла чекленнгенди. Аны тышында Талейранны юсю бла уллу бийче къызы [[Екатерина Павловна|Екатерина Павловна]] бла юйдегиленирге излегенин билдиргенди, алай мындан да джукъ чыкъмагъанды{{sfn|Тюлар||с=266—269}}{{sfn|Чандлер|2011|с=515—517}}&lt;ref&gt;{{книга |автор=[[Соколов, Олег Валерьевич|Соколов О. В.]]|заглавие=Битва двух империй. 1805—1812 |место={{М.}}—{{СПб.}} |издательство=[[Астрель]], Астрель-СПб|год=2012 |страниц=730 |страницы=255—267|isbn=978-5-271-42347-5}}&lt;/ref&gt;.

Испан проблемадан Австрия къазауатха киргинчи къутулргъа излеб, Наполен 29 октябрда Германиядан келген 160 минглик аскерни башында Испаниягъа джортууул башлагъанды. 4 декабрда француз аскерле Мадридге киргендиле. 16 январда ингилизлиле [[Сульт, Никола Жан де Дьё|Сультну]] [[Ла-Коруньяда сермешиу]]де ыхтырыб, кемелеге джюклениб, Испаниядан айрылгъандыла. 1809 джылны 1 январында [[Асторга]]да Наполеон Австрияны аскер хазырлыкъла эте тургъаныны юсюнден эмда правительствосунда Талейран бла Фуше джуукълашыб интригала къургъанларыны (Наполеон ёлсе Испанияда тахтха Мюратны олтуртургъа оноу этгендиле) юсюнден депешала алады{{sfn|Тюлар||с=269—272}}. 17 январда ол [[Вальядолид]]ден Парижге джолланады{{sfn|Itinéraire|2002|p=372—373}}. Джетишимле болсала да, Пиренейлени кючлеу тамамланалмагъанды: испанлыла партизан къазауатларын андан ары да бардыргъандыла, ингилизи контингент Лиссабонну джакълагъанды, юч айдан ингилизлиле [[Веллингтон, Артур Уэлсли|Уэлслини]] башчылыгъында джангыдан джарымайрымканнга кемеледен тюшгендиле&lt;ref&gt;{{книга|автор=Fremont-Barnes G.|заглавие=The Napoleonic Wars: The Peninsular War 1807—1814|ссылка=https://archive.org/details/napoleonicwars00greg/page/39|год=2002|издательство=Osprey Publishing Limited|allpages=95|pages=39—40|isbn=978-1-84176-370-5}}&lt;/ref&gt;. Португал эмда испан династияланы тюшюулери эки колониялы империяны да британ сатыу-алыугъа ачылыууна келтиргенди, ол да континентал блокадада тешик айыргъанды{{sfn|Ливен|2012|с=124}}. Энди уруш Наполеоннга хайыр келтирмегенди, трамам терсине джангыдан джангы джоюула келгшендиле. Джоюмланы джабар ючюн туура болмагъан налогла ёсгендиле (тузгъа, азыкъ товарлагъа), ол а уа халкъны разысызлыгъына келтиргенди{{sfn|Тюлар||с=246}}. Шыйых Еленада тургъан заманында Наполеон былай айтханды: «хайырсыз испан уруш бютеу палахланы баш чуруму болгъанды»{{sfn|Чандлер|2011|с=546—548}}{{sfn|Тюлар||с=270—272}}.

[[Файл:Lannes mortally wounded at Essling (E. Boutigny).jpg|thumb|right|Наполеон, ёлюр джаралы [[Ланн, Жан|Ланны]] къатында. [[Бутиньи, Поль-Эмиль|Бутиньи]] (1894)]]
Пресбургск мамырлыкъ алыннгандан сора австриячы аскерде терен аскер реформала бардырыргъандыла, аннга башчылыкъ [[Карл Тешенский|эрцгерцог Карл]] этгенди. Германияда кюч алгъан антифранцуз кёл алыу бла хайырланыр муратда, 1809 джылны 3 апрелинде Австрияны императору [[II Франц|I Франц]] Франциягъа къазауат баямлагъанды. Урушну башланнганындан сора Австриягъа Уллу Британия 1 млн. стерлинглени фунту сыйымында субсидия бергенди. Франк бла стерлинглени фунтуну арасында алмашдырыу курс 1 фунтха 20-дан 25 франкга дери баргъанды&lt;ref name=&quot;Piketty&quot;&gt;{{книга|автор=[[Пикетти, Тома|Пикетти Т.]]|заглавие=[[Капитал в XXI веке]]|издательство=[[Ad Marginem]]|место={{М.}}|год=2015|isbn=978-5-91103-252-4|страниц=592|страницы=116}}&lt;/ref&gt;. Наполеон, Испанияда проблемаланы тюзеталмай теренлешгени себебли, къазауатдан джанлар умут этгенди, алай а Эресейни болушлугъу болмаса ол болалмазлыкъ болгъанды. Тири-тири кюч салыб, къысха заманны ичинде Францияда джангы аскер джыялгъанды. Эрцгерцог Карл бирге джыйыб сегиз корпусну Наполеон бла бирликчи [[Бавария короллукъ|Бавариягъа]], эки корпусну Италиягъа эмда бирни [[Варшава герцоглукъ]]гъа джибергенди. Орус аскерле Австрияны кюнчыгъыш чеклеринде хазырда тургъандыла, алай а согъушлагъа къатышмагъанны орнунда болгъандыла, алай бла Австрия къазауатны бир фронтха бардыр амал алгъанды (аннга Наполеон бек ачыуланнганды){{sfn|Roberts|2014|p=499—501}}{{sfn|Исдейл|1997|с=233}}.

Наполеон, Рейн Бирликни аскерлери бла кючлениб, он корпусну кючлери бла Бавариягъа чабыуулну тыйгъанды эмда 13 майда Венаны кючлейди. Австриячыла джазда джайылгъан [[Дунай]]ны шимал джагъасына ётюб, ызларында кёпюрлени атылтадыла. Наполеон сууну [[Лобау]] айрыманны юсю бла ётерге излейди. Алай а француз аскерлени бир къаууму айрымканнга ётгенден, башха къаууму уа шимал джагъагъа ётгенден сора, пантон кёпюр джыртылады, аны ызы бла эрцгерцог Карл ётгенлеге чабады, 21-22 майда баргъан [[Асперн-Эсслинг сермешиу|Асперн бла Эсслингни къатында]] сермешиуде Наполеон дженгиледи эмда ыхтырылыргъа керек болады. Наполеонну кеси башчылыкъ этген аскер бла дженгилиую Европадагъы бютеу антинаполеончу кючлени кёллендиргенди. Алты ыйыкъны сюрген терен хазырлыкъладан сора француз аскерле Дунайдан ётюб, 5-6 июлда [[Ваграмны къатында сермешиу|Ваграмны]] къатында баргъан баш сермешиуде хорлагъандыла, аны ызындан 12 июлда Цнамей болджаллы келишиуге къол салыннганды, 14 октябрда эсе уа [[Шёнбрун мамырлыкъ]] къабыл этилгенди. Бу кесаматха кёре Австрия [[Адриатика тенгиз]]ге чыгъыш болгъан территорияларын Франциягъа берирге керек болгъанды, ол территорияладан кечирек Наполеон [[Иллирия провинцияла]]ны къурайды. [[Галиция]] Варшава Уллу Герцоглукъгъа бериледи, Тарнополь округ да Эресейге тюшеди. ХОрламлы болса да австриячы компания Наполеонну аскери алгъынча къалгъанладан бек онглу болмагъанын кёргюзгенди{{sfn|Lentz|2002|p=442}}{{sfn|Тюлар||с=273—279}}{{sfn|Чандлер|2011|с=576—606}}.

=== Наполеонну халкъ ушатмагъан атламлары ===
1808 джылны февралында француз аскерле [[Рим]]ни аладыла. 1809 джылны 17 майыны декрети бла [[Папачы кърал|папаны иеликлерини]] Француз империягъа къошулгъанын баямлагъанды, аны бла бирге Римчи Папаны да властдан тайдырады. Аннга джууабха папа [[VII Пий]] «[[Абыстол Пётр|с. Пётрну]] мюлкюн тонагъаны» ючюн динден чыгъаргъанды. Папаны булласы Римни тёрт баш клисасыны эшиклерине тагъылгъанды эмда папаны тоханасында болгъан бютеу тыш кърал келечилеге джиберилгенди. Наполеон Папаны тутаргъа буйрукъ бергенди эмда аны джесирде 1814 джылны январына дери тутуханды. 1809 джылны 5 июлунда француз аскер властла аны [[Савона]]гъа, артдан — Парижни къатындагъы [[Фонтенбло]]гъа кёчюргендиле. Наполеонну динден чыгъарылыуу аны властыны сыйын, артыкъсыз да бек эскиден католик къраллада тюшюргенди{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 2|p=503}}{{sfn|Тюлар||с=277}}.

[[Династиялыкъ юйлениу]] мурат бла Наполеон 1810 джылны 12 январында бирге сабийлери болмагъан [[Жозефина Богарне|Жозефина]] бла айрылыб, I Александрны гитче эгчеин уллу бийче [[Анна Павловна|Анна Павловнаны]] тилейди. Аны унарыгъына ишекли болуб, аны бла бирге I Францны къызы принцесса [[Мария-Луиза Австрийская|Мария-Луизаны]] да тилейди, аны бла 1810 джылны 1 апрелинде юйленеди. 1811 джылны 20 мартында алагъа улан [[II Наполеон|Наполеон]] тууады. Мария-Луиза француз королева [[Мария-Антуанетта]]гъа джууукълугъу болгъаны ючюн, аны джашы француз тахтха олтурургъа формал эркинлиги болгъанды, алай а империаторну австриячы некяхын Француияда халкъ ушатмагъанды{{sfn|Тюлар||с=279—280}}{{sfn|Lentz|2004|p=12}}.

Континентал блокада Уллу Британиягъа заран салса да, аны дженгерча бир амал бермегенди. 1810 джылны 3 июнунда Наполеон Фушени ингилизлиле бла таша мамырлыкъ кёрюшюуле бардыргъаны себебли къуллугъундан тайдырады. Биринчи империяны бирликчилери эмда вассаллары кеслерине зараннга континентал блокадагъа къошулургъа керек болсала да, аны кесгин тындырыргъа кюрешмегендиле. Ала бла Францияны арасында да татыусузлукъ ёсгенлей баргъанды. Ол джылны 3 июлунда Наполеон къарнашы [[Людовик Бонапарт|Луини]] континентал блокаданы кереклисича тутмагъаны эмда рекрутланы джыймагъаны ючюн голланд тахтдан тайдырады; [[Голланд короллукъ|Голландияны]] Франциягъа къошады. Континентал блокада салыннган нюзюрлеге джетмегенин ангыласа да, император тохтатмагъанды, алай а «джангы системаны» киргизеди, аннга кёре Уллу Британия бла сатыу-алыу бардырыр ючюн энчи лицензияла бериледиле, ол лицензияланы алыуда да француз предприятиелени онгчулукълары болгъанды. Бу джангы амаллагъа континентал буржуазия бек ачыулу тюбейди{{sfn|Roberts|2014|p=547—549}}. Франция бла Эресейни арасында келишмеулюкле бекден бек белгили болуб башлайды. Германияда патриот къозгъалыу таймаздан джайылады, [[Бонапартчы Испания|Испанияда]] партизан уруш тохатмайды{{sfn|Lentz|2004|p=238}}{{sfn|Тарле|1959|с=241—250}}.

=== Эресей империягъа чабыуул ===
{{Catmain|1812-чы джылны Ата Джурт къазауаты|Алтынчы коалицияны къазауаты}}
[[Файл:Napoleon in burning Moscow - Adam Albrecht (1841).jpg|thumb|[[Москвада ёртен (1812)|Москва ёртен]]. [[Адам, Альбрехт|Адам]] (1841)]]
[[Файл:Napoleons retreat from Moscow by Adolph Northen.jpg|thumb|Наполеонну Москваданы кери ыхтырылыуу. [[Нортен, Адольф|Нортен]] (1851)]]
[[I Александр]] бла илешкилерин кесиб, Наполеон Эресей бла къазауатха таукелленеди. [[Уллу аскер]]ге тюрлю-тюрлю къраллада джыйылгъан 450 минг аскерчи, 1812 джылны июнунда орус чеклени ётедиле, алагъа къаршчы эки кюнбатыш орус аскерни 193 минг аскерчиси тургъанды{{sfn|Ливен|2012|с=192}}{{sfn|Ливен|2012|с=205—206}}. Наполеон орус аскерлеге кеси излегенча баш сермешиуге зорларгъа кюрешгенди, алай а аллай сермешиуде хорлаялмазлыкъларын ангылаб, орус аскерле, ызларындан оюлгъан джерлени къоюб, къралны ичинде ыхтырылыб башлагъандыла. Уллу аскер ачлыкъдан, иссиден, кирден эмда кёб адам болгъаны себебли джукъгъан аурууладан инджилгендиле{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=371}}{{sfn|Roberts|2014|p=588}}; июлну арасына Уллу аскерден сау бёлекле дезертир болгъандыла{{sfn|Roberts|2014|p=590}}. Смоленскни къатында бирлешиб эки орус аскер шахарны къорууларгъа кюрешгендиле, алай а джетишимли болалмагъандыла; 18 августда Москва таба ыхтырылыргъа керек болгъандыла, Бирикген орус аскерни башына [[Кутузов, Михаил Илларионович|М. И. Кутузов]] салыннганды. Оруслула 7 сентябрда Москвагъа джетгинчи, Бородино элни къатында берген [[Бородино сермешиу|баш сермешиуде]] Наполеон орус аскерлени толусу бла къаушаталмагъанды, алай а орус аскерле ыхтырылыргъа керек болгъандыла.{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=284—285}}. 14 сентябрда Уллу аскер Москвагъа киргенди{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=372—373}}.

Москвагъа кириуден сора башланнган [[Москвада ёртен (1812)|ёртен]] шахарны асламысын джокъ этгенди. I Александр бла мамырлыкъ келишиу этиллигине умут этген Наполеон Москвада асыры кёб къалыб кетгенди; алай болмазлыгъын ангылаб, 19 октябрда шахардан къыбыла-кюнбатыш таба джюрюгенди. Орус аскерни къоруулауун 24 октябрда [[Малоярославецде сермешиу|Малоярославецде ёталмагъан]] Уллу аскер ызына Европагъа келген джол бла Смоленск сюремде ыхтырылыргъа керек болгъанды{{sfn|Roberts|2014|p=617}}. Орус аскер параллель марш бла барыб, джаугъа заран салыб тургъанды, аннга да партизан къозгъалыу да къошулгъанды. Ачлыкъдан инджилген француз аскерчиле тонаучула эмда артыкълыкъчыла болгъандыла, джерли халкъ да аннга ауур джууаб бергендиле, тутулгъан мародёрланы саулай джерге кёмгендиле{{sfn|Roberts|2014|p=621—622}}. Ноябрны арасында Наполеон Смоленскге киргенди, алай а анда азыкъ табылмагъаны себебли, андан да ыхтырылыргъа оноу алгъанды. 27-28 ноябрда [[Березинада сермешиу|Березинадан ётюу]]де кючден къаушатылыудан къутулуб Европагъа ётгенди. Тюрлю-тюрлю миллетледен къуралгъан Наполеончу аскер дженгил эриб башлагъанды. Парижде [[Малини тиллешиую|кърал аудуруу]] этилирге кюрешилгенден хапарлы болгъан Наполеон, аны юсюне да джангы аскер джыяр акъыл бла Парижге 5 декабрда кетгенди. Кесини ахыргъы [[Уллу аскерни 29-чу бюллетени|бюллетенинде]] дженгилиун орус къышны аурлугъу бла ангылатханды{{sfn|Roberts|2014|p=629}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=373}}, къыш сууукъла чабыуулну ахырында ургъанларына да къарамай терслик анда кёргюзюлгенди. Эресейден аллында 630 минг аскерчиден къуру 25 минги сау чыкъгъанды. Наполеон Эресейде атларыны барысын да тас этгенди дерчады, бу заранны ол артдан орнуна салалмагъанды{{sfn|Чандлер|2011|с=700—701}}.

Орус компанияда хорланыуундан сора Наполеон хорланмазлыкъ болгъан таурухну ахыры келгенди. Орус аскер арыса да, орус аскер башчыланы Эресей тышында къазауат бардырыргъа излемеселе да, I Александр урушну Германияны территориясына кёчюрюрге оноу алгъанды. Пруссия да джангы антинаполоен коалициягъа [[Калиш бирликчи кесамат|къошулгъанды]]{{sfn|Чандлер|2011|с=700}}{{sfn|Ливен|2012|с=375—380}}. Талай айны ичинде Наполеон джангы 300-минглик аскерни джыллары бек джашладан эмда къартладан къурагъанды, эмда Германиягъа маршны заманында юретгенди. 1813 джылны майында [[Лютценде сермешиу (1813)|Лютценде]] эмда [[Бауценде сермешиу|Бауценде]] сермешиуледе Наполеон, кавалерия дыккылыгъы болса да, бирликчи кючлени хорлаялгъанды. 4 июнда согъушланы болджаллы тыйыугъа келишилгенди, Австрия араларында келечи болгъанды. Австрияны тыш ишлерини министри [[Меттерних, Клеменс фон|Меттерних]] Наполеон бла Дрезденде тюбешиулеринде Пруссияны чеклерини ызына салыу, Польшаны Эресей, Пруссия эмда Австрияны арасында юлешиу эмда Иллирияны Австриягъа къайтарыу шартлада мамырлыкъ теджегенди, алай а Наполеон бу аскер хорламланы властыны тамалыча кёргени себебли, унамагъанды{{sfn|Тюлар||с=307—309}}{{sfn|Ливен|2012|с=459—464}}.

[[Файл:Meissonier - 1814, Campagne de France.jpg|left|thumb|[[1814 джылны компаниясы]]. [[Месонье, Жан-Луи-Эрнест|Месонье]] (1864)]]
Ауур финанс кризисде болгъан Австрия, ингилиз субсидиялагъа терилиб,  болджаллы мамырлыкъ келишиуден сора 10 августда Австриягъа къошулгъанды. Швецияда аны ызындан коалициягъа киргенди. [[Трахенберг план]]нга кёре бирликчиле Бернадоттну, [[Блюхер, Гебхард Леберехт|Блюхерни]] эмда [[Шварценберг, Карл Филипп цу|Шварценбергни]] башчылыгъында юч аскер къурагъандыла. Наполеон да кесини кючлерин бёлгенди. Уллу [[Дрезденде сермешиу|Дрезден сермешиуде]] Наполеон бирликчилени дженнгенди; алай а аны маршаллары талай ауур дженгилиуге тюшгендиле. Къуршоулау къоркъуу болгъаны себебли, Наполеон кесини 160-минглик аскери бла [[Лейпциг]]ни къатында бютеулей саны 320 минг болгъан орус, австриячы, прусс эмда швед аскерлеге баш сермешиу бергенди (16 — 19 октябрь 1813).

Бу «[[Халкъланы сермешиую]]ню» ючюнчю кюнюнде бирликчиле джанына [[Ренье, Жан|Реньени]] копрусундан саксонлула, ызындан да вюртемберг кавалерия кёчеди{{sfn|Тюлар||с=309—310}}{{sfn|Исдейл|1997|с=238—239, 403—409}}{{sfn|Левицкий|1938|с=217—236}}.

Халкъланы сермешиуюнде дженгилиу Германия бла Голландияны айрылыууна, Швейцар конфедерацияны, Рейн бирлк бла Итальиян короллукъну да чачылыууна себеб болады. Французлула тамамы бла хорлаб басдырылмагъан Испанияда, Наполеон испан Бурбонланы властларын кери къайтарыргъа керек болады (ноябрь 1813){{sfn|Тюлар||с=310—315}}{{sfn|Dictionnaire|1999|loc=t. 1|p=486}}&lt;ref&gt;{{статья|ссылка=http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D9798.php|автор=Fankhauser A.|заглавие=Mediation|место=Bern|издание=Historisches Lexikon der Schweiz|издательство=HLS|год=2009|archivedate=2017-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170324001132/http://www.hls-dhs-dss.ch/textes/d/D9798.php}}&lt;/ref&gt;. Депутатланы кеси джанлы этер мурат бла, 1813 джылны декабрында Наполеон Закончыгъарыучу корпусну олтурууун чакъырады, алай а келечиле Наполеон излеген бегимни алмагъанларында аланы чачады{{sfn|Тюлар||с=319}}. 1813 джылнеы аягъында бирликчи аскерле [[Рейн]] суудан ётюб Бельгиягъа киредиле, аны ызындан Парижге джол аладыла. 1814 джылны 23 январында Наполеон абычарлагъа Тюильриде ахыр раутун бергенди. 25 январда джашын ахыр кере кёрюб, аскерлерине джол алгъанды. Бирликчилени 250-минглик аскерлерине къаршчы Наполеон къуру 80 минг рекрутну салалгъанды. [[Наполеонну алтыкюнлюк къазауаты|Сермешиулени тизиминде]] бирликчилени бир къауум бёлеклерин дженгалгъанды, алай а 1814 джылны 31 мартында орус патчах I Александр эмда Пруссияны королуну башчылыгъында коалиция аскерле [[ВПарижни алыу (1814)|Парижге киргендиле]]{{sfn|Тюлар||с=323—325}}.
== Экономикасы ==
Наполеонну патчахлыкъ кёзюуюнде Франция ючюн экономи баланс бек уллу заранлыды дерге боллукъ тюлдю. [[Наполеончу къазауатла|Къазауатла]] Францияны кесине уллу заран салмагъандыла. Ала барысы да къралны чеклерини тышында бардырылгъандыла, джоюмла да контрибуцияладан, реквизициаладан алыннгандыла, кеси Франция алай кёб тёлемегенди (налогла ёсселе да. Къазауатла ишсизликни проблемасын да джокъ этгендиле.

1810 джылда [[протекционизм]]ни политикасы уллу сауда-промышленность кризисге чурум болгъанды, аны къуру 1815 джылда тохтаталгъандыла.

=== Эл мюлк ===
Правительство джан аурутуб, алгъын Францияда аз белгили болгъан, неда белгили болмагъан бир къауум ёсюмлюк культурала бек джайылгъандыла; аладан эм магъаналы [[гардош]] болгъанды. Сюрюлген джерлени майданлыгъы иги ёсгенди; [[Францияда чагъырчылыкъ|чагъырчылыкъ]] 1790 джылдан 1810 джылгъа дери бир бла джарым кереге ёсгенди; малны тышына сатыу 1790 джылда 4,5 млн франкдан 1812 джылгъа 9 млн дери чыкъгъанды.

=== Промышленность ===
Къазауатла промышленностха мазаллы сапаришле бергендиле (къумач сокъгъан промышленность Наполеонну аскер компаниялары ючюн алай айныгъанды). Ийирген, сокгъан, чилле промышленностла уллу атлам этиб, талай кереге ёсгендиле; революциягъа дери уллу кючю болмагъан фабрика промышленность, Наполеонну патчахлыгъыны ахырына бек айныгъан санагъат болгъанды.

=== Тыш сатыу-алдыу ===
Кеси промышленностью айнытыр нюзюр бла, Наполеон джакълагъан, бирде уа джасакълагъан таможня тарифле бла хайырланнганды. Тышына сатыу Наполеонну патчахлыкъ кёзюуюню биринчи джарымында дженгил ёсгенди (1802—1804 джыллада тышына чыгъарыу орталама 351 млн франк болгъанды, 1805—1807 джыллада уа — 402 млн франк) алай а экинчи джарымында бу кёргюзюмле тюшюб башлагъандыла 1808—1810 джыллада 343 млн франк, 1811—1812 джыллада — 356 млн франк. Тышында киргизиу тарифле эмда политика болуула себебли терк-терк тюрлюеннгенди, алай а орталамада дайым тюшгенди (1802 джылда — 465 млн франк, 1812 джылда — 257 млн франк).

АБШ-ны сатыу-алыу хакъларын бузгъаны ючюн, 1806 джылны 18 апрелинде [[АБШ-ны конгресси|Конгресс]] Киргизиуню джасакълауну юсюнден закон алгъанды, ол Франция ючюн [[Джефферсонну эмбаргосу|эмбарго]] киргизгенди; 15 ноябрда закон кюч алгъанды. Майда [[Уллу Британия]] Франциягъа [[Эльба (суу)|Эльбадан]] [[Бретань|Бретаннга]] дери [[экономикалыкъ блокада|блокада]] баямлайды. Аннга джууабха 21 ноябрда Франция  да Уллу Британиягъа [[континентал блокада|блокада]] [[Берлин декрет|баямлайды]] ол [[Фонтенблода кесамат (1814)|Наполеонну тахтдан кетиуюне]] дери баргъанды. 1810 джылны 1 майында АБШ эмбаргону къоратхандыла.
== Кърал къурулушу ==

=== Тамаллары ===
[[Баш закон]] — [[XII джылны конституциясы]].  ''1807 джылны 19 августуну сенатус-консульту бла иги кесеги тюрлендирилгенди'' ([[Трибунат]] къоратылгъанды), аны ызындан 1815 джылны апрелинде Наполеонну тахтха «[[Джюз кюн]]нге» къайтыуундан сора ''[[Къошакъ акт]]'' бла да тюрлениуле киргизилгендиле.

[[Кърал оноу форма]]сы — [[Унитар кърал|унитар]] [[дуалист монархия]].

=== Къралны башчысы ===
{{Main|Французланы императору}}
[[Монарх]] — французланы императору [[I Наполеон]]&lt;ref&gt;[https://www.conseil-constitutionnel.fr/les-constitutions-dans-l-histoire/constitution-de-l-an-xii-empire-28-floreal-an-xii Статья 2] {{Wayback|url=https://www.conseil-constitutionnel.fr/les-constitutions-dans-l-histoire/constitution-de-l-an-xii-empire-28-floreal-an-xii |date=20210115140610 }} [[XII джылны конституциясы]].&lt;/ref&gt;. NТахта аллындагъы монархны джашларыны ичинде тамадасына кёчеди. Туугъанлары болмаса, император ызындан келгенни къарнашларыны балаларындан неда туудукъларында бирисин кесине бала этиб сайларгъа болгъанды{{sfn|Тюлар||с=137|}}.

=== Властны структурасы ===

==== Закончыгъарыучу власть ====
Закон чыгъарыу процесс былай баргъанды: Кърал кенгеш правительствону (консулла бла министрлени) буйрукълары эмда башчылыкълары бла закон проектлени теджегенди, алай Трибунатха келгендиле, анда трибунланы проектни сюзерге эркинликлери болгъанды, андан сора сюзюлген проектни кеслерини оюмлары бла Закончыгъарыучу корпусха джибергендиле, андагъы депутатла закон проектни сюзерге эркинликлери болмагъанды, ала къуру не къабыл этгендиле, неда этмегендиле. Къабыл этилген законну биринчи консул Консерватив сенатха джиберирге болгъанды, ол законну конституция бла келишгенине неда келишмегенине бегим  алгъанды. 1807 джылда Трибунат къоратылгъанды, аны орнуна Закончыгъаыручу корпусда комиссияла келгендиле.

===== Парламент =====
* [[Огъары палата]] — [[Консерватив сенат]]
* [[Тёбен палата]] — [[Закончыгъарыучу корпус (Консулат эмда Биринчи Империя)|Закончыгъарыучу корпус]]

=== Джамагъатны структурасы ===
1808 джылны 1 мартыны декретлери бла Наполеон асыл титулланы эмда асыл герблени орнуна къайтаргъанды. Алай а эски акъсюек къауумдан джангыны башхалыгъы бу болгъанды: тутулу болуу, джер иелиги болгъан магъанагъа келмегенди, эмда титул автомат халда атадан балагъа кёчмегенди. Алай а тутул бла бирге джангы асыл къауум уллу джал алыргъа ёч болгъандыла. Аксюекни [[майорат]]ы болса (капиталы неда дайым хайыры), титул атадан балагъа кёчгенди. Джангы асыл къауумну 59 % аскер къауумдан болгъандыла{{sfn|Тюлар||с=255—257}}.
== Хакъ система ==

=== [[Хакъны къайнакълары]] ===
Наполеону баш нюзюрлерини бири гражданлагъа хакъла бла эркинликлени берирча хакъ системаны тюрлендирирге излегендиди. Ишге аны патчахлыгъыны заманында алыннган марда-хакъ актла уллу къошум этгендиле, тюрлениуле болса да [[Француз хакъ|француз хакъгъа]] къайнакъ болуб джюз бла джарым джыл къуллукъ этгендиле, бир къауум кодексле бусагъатда да ишлейдиле, тыш кърал хакъ системалагъа да уллу къошуму болгъанды.

Хакъны къайнакъларыны тизмеси:

[[Граждан хакъ]]ны — [[Наполеонну кодекси]].

[[Криминал хакъ]]ны — 1795 джылгъы {{iw|Джорукъ бузууланы эмда къазаланы кодекси||fr|Code des délits et des peines}} → 1810 джылдан [[Наполеонну криминал кодекси]]

[[Сатыу-алыу хакъ]] — 1807 джылны [[Францияны сауда кодекси|Сауда кодекси]]

[[Граждан-процессуал хакъ]]ны — 1807 джылдан: {{iw|Францияны 1806 джылдан граждан-процессуал кодекси|1806 джылдан граждан-процессуал кодекс|fr|Code de procédure civile (France, 1806)}}

[[Криминал-процессуал хакъ]]ны — {{iw|Джорукъ бузууланы эмда къазаланы кодекси||fr|Code des délits et des peines}} [[1795 джыл]]дан → {{iw|Францияны 1808 джылдан криминал-процессуал кодекси|1808 джылдан криминал-процессуал кодекс|fr|Code d'instruction criminelle (France)}}.

=== Адамланы хакъ дараджалары ===

Граждан хакъла бютеу «французлагъа» берилгендиле&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://pnu.edu.ru/ru/faculties/full_time/uf/iogip/study/studentsbooks/histsources2/igpzio49/|title=Граждан кодекс (Наполеонну) кодекси 1804 дж.|website=pnu.edu.ru|accessdate=2020-12-25|archive-date=2021-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121212516/https://pnu.edu.ru/ru/faculties/full_time/uf/iogip/study/studentsbooks/histsources2/igpzio49/|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. Тыш къралдан адамлагъа [[граждан хакъ болум]] берилмегенди.
== Империяны ахыры ==
Империяны битиуюню баш чурумлары баш къуллукъчулада эригиу эмда [[Алтынчы коалицияны къазауаты|алтынчы коалицияны къазауатында]] хорланыуду. Наполеон кюрешни андан ары бардырыргъа да хазыр болгъанды, алай а1814 джылны 3 апрелинде Сенат аны властдан узакълашдырыуну эмда Талейранны башчылыгъында болджаллы правительствону къурауну бегимин алады. Маршалла (Ней, Бертье, Лефевр) тахнтны джашына беририн тилегендиле.
== Дагъыда къара ==
* [[Францияны тарихи]]

== Белгиле ==
{{Комментарийле}}
{{Белгиле}}
== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Франция|[[Водовозов, Василий Васильевич|Водовозов В. В.]], [[Кареев, Николай Иванович|Кареев Н. И.]], [[Рихтер, Дмитрий Иванович|Рихтер Д. И.]], [[Шокальский, Юлий Михайлович|Шокальский Ю. М.]], [[Штернберг, Лев Яковлевич|Штернберг Л. Я.]]}}
* ''Bruun, Geoffrey. ''Europe and the French Imperium, 1799—1814 (1938) [https://archive.org/download/in.ernet.dli.2015.183653/2015.183653.Europe-And-The-French-Imperium-1799-1814_text.pdf online].
* ''Bryant, Arthur. '' Years of Endurance 1793—1802 (1942); and Years of Victory, 1802—1812 (1944) well-written surveys of the British story
* ''Colton, Joel and [[Палмер, Роберт Розуэлл|Palmer, R. R.]] ''A History of the Modern World. New York: McGraw-Hill, Inc., 1992. {{ISBN|0-07-040826-2}}
* ''Esdaile, Charles. ''Napoleon’s Wars: An International History, 1803—1815 (2008); 645pp [https://www.amazon.com/Napoleons-Wars-International-History-1803-1815/dp/B002ECEVS4/ excerpt and text search] a standard scholarly history
* '' Fisher, Todd &amp; Fremont-Barnes, Gregory. ''The Napoleonic Wars: The Rise and Fall of an Empire. Oxford: Osprey Publishing Ltd., 2004. {{ISBN|1-84176-831-6}}
* {{книга |заглавие=The Napoleonic era in Europe |ссылка=https://books.google.com/books?id=9rFmAAAAMAAJ |ответственный=|год=1971 |издание=|место=|издательство={{Нп3|Holt McDougal|Holt, Rinehart and Winston|en|Holt McDougal}} |страницы=|страниц=|isbn=|язык=und |автор=Godechot, Jacques; Béatrice Fry Hyslop; David Lloyd Dowd}}
* Grab, Alexander. ''Napoleon and the Transformation of Europe'' (Macmillan, 2003), country by country analysis
* ''Hazen, Charles Downer. ''The French Revolution and Napoleon (1917) [https://web.archive.org/web/20180922121101/https://www.questia.com/library/16519/the-french-revolution-and-napoleon online free]
* {{книга |заглавие=Napoleon from 18 Brumaire to Tilsit, 1799-1807 |ссылка=https://books.google.com/books?id=HwNoAAAAMAAJ |ответственный=|год=1969 |издание=|место=|издательство=[[Издательство Колумбийского университета|Columbia University Press]] |страницы=|страниц=|isbn=|язык=en |автор=Lefebvre, Georges}} influential wide-ranging history
** {{книга |заглавие=Napoleon; from Tilsit to Waterloo, 1807-1815 |ссылка=https://books.google.com/books?id=mTwJAQAAIAAJ |ответственный=|год=1969 |издание=|место=|издательство=[[Издательство Колумбийского университета|Columbia University Press]] |страницы=|страниц=|isbn=|язык=en |автор=Lefebvre, Georges}}
* ''Lyons, Martyn. ''Napoleon Bonaparte and the Legacy of the French Revolution. (St. Martin’s Press, 1994)
* ''Muir, Rory. '' Britain and the Defeat of Napoleon: 1807—1815 (1996)
* {{книга |заглавие=Russia Against Napoleon: The Battle for Europe, 1807 to 1814 |ответственный=|год=2009 |издание=|место=|издательство=Allen Lane/The Penguin Press |страницы=617 |страниц=|isbn=|ref=Lieven |язык=en |автор=[[Ливен, Доминик|Lieven, Dominic]]}}[https://web.archive.org/web/20130605171204/http://www.literaryreview.co.uk/esdaile_10_09.html]
* {{книга |заглавие=The Transformation of European Politics 1763-1848 |ссылка=https://books.google.com/books?id=BS2z3iGPCigC |ответственный=|год=1996 |издание=|место=|издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]] |страницы=177—560 |страниц=|isbn=9780198206545 |язык=en |автор=Schroeder, Paul W.}} advanced diplomatic history of Napoleon and his era
* {{книга |заглавие=The Cassel Dictionary of the Napoleonic Wars |ссылка=https://archive.org/details/casselldictionar0000pope |издание=|место=|издательство=Cassel |страницы=|страниц=|ответственный=|год=1999 |isbn=978-0-304-35229-6 |язык=en |автор=Pope, Stephen}}
* ''Rapport, Mike. ''The Napoleonic Wars: A Very Short Introduction (Oxford UP, 2013)
* Ross, Steven T. ''European Diplomatic History, 1789—1815: France Against Europe'' (1969)
* {{статья|заглавие=The Origins, Causes, and Extension of the Wars of the French Revolution and Napoleon|издание=[[Journal of Interdisciplinary History]]|число=|том=18|номер=|страницы=771—793|issn=|jstor=204824|язык=en|тип=journal|месяц=|ссылка=https://archive.org/details/sim_journal-of-interdisciplinary-history_spring-1988_18_4/page/n194|автор={{Нп3|Rothenberg, Gunther E.|Rothenberg, Gunther E.||Gunther E. Rothenberg}}|год=1988}}
* ''Schroeder, Paul W. ''The Transformation of European Politics 1763—1848 (1994) 920pp; [https://web.archive.org/web/20190407225933/https://www.questia.com/read/28171953/the-transformation-of-european-politics-1763-1848 online]; advanced analysis of diplomacy
* ''Dwyer, Philip. ''Napoleon: The Path to Power (2008) [https://www.amazon.com/Napoleon-Path-Power-Philip-Dwyer-ebook/dp/B00280LN5G/  excerpt vol 1]; ''Citizen Emperor: Napoleon in Power'' (2013) [https://www.amazon.com/Citizen-Emperor-Napoleon-Philip-Dwyer-ebook/dp/B00GGSG3W4/  excerpt and text search v 2]; most recent scholarly biography
* {{книга |заглавие=Napoleon: A Political Life |isbn=978-0674018037 |ответственный=|год=2010 |издание=|место=|издательство=Scribner |страницы=|страниц=|язык=und |автор=Englund, Steven}}
* ''McLynn, Frank. ''Napoleon: A Biography. New York: Arcade Publishing Inc., 1997. {{ISBN|1-55970-631-7}}
* {{книга |заглавие=Napoleon: A life |ссылка=https://archive.org/details/napoleonpenguinl00unse |издание=|место=|издательство=[[Penguin Books]] |страницы=|страниц=|ответственный=|год=2002 |isbn=978-0-670-03078-1 |ref=Johnson |язык=und |автор=Johnson, Paul}}; 200pp; quite hostile
* {{книга |заглавие=Napoleon |издание=|место=|издательство=Mentor |страницы=|страниц=|isbn=|ответственный=|год=1963 |ссылка=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=10369968 |ref=Markham |язык=und |автор=Markham, Felix}}; 303pp; short biography by an Oxford scholar
* {{книга |заглавие=Napoleon |издание=|место=|издательство=[[Random House|Pimlico]] |страницы=|страниц=|ответственный=|год=1998 |isbn=978-0-7126-6247-5 |id={{ASIN|0712662472|country=uk}} |ref=McLynn |язык=und |автор=McLynn, Frank}}; well-written popular history
* Mowat, R. B. (1924) ''The Diplomacy of Napoleon'' (1924) 350pp [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.80819 online]
* ''Roberts, Andrew. ''Napoleon: A Life (2014)
* {{книга |заглавие=Napoleon Bonaparte: His Rise and Fall |ссылка=https://books.google.com/books?id=s2uTaPHPnZ8C |ответственный=|год=1951 |издание=|место=|издательство=[[Издательство Оксфордского университета|Oxford University Press]] |страницы=|страниц=|isbn=|язык=en |автор=Thompson, J.M. }}, 412pp; by an Oxford scholar
* ''Bell, David A. ''The First Total War: Napoleon’s Europe and the Birth of Warfare as We Know It (2008) [https://www.amazon.com/gp/product/0618919813/ excerpt and text search]
* ''Broers, Michael, et al. eds. ''The Napoleonic Empire and the New European Political Culture (2012) [https://www.amazon.com/Napoleonic-European-Political-Culture-1750-1850/dp/023024131X/  excerpt and text search]
* ''Chandler, David G. ''The Campaigns of Napoleon. New York: Simon &amp; Schuster, 1995. {{ISBN|0-02-523660-1}}
* ''Elting, John R. ''Swords Around a Throne: Napoleon’s Grande Armée. New York: Da Capo Press Inc., 1988. {{ISBN|0-306-80757-2}}
* ''Gates, David. ''The Napoleonic Wars 1803—1815 (NY: Random House, 2011)
* ''Haythornthwaite, Philip J. ''Napoleon’s Military Machine (1995) [https://www.amazon.com/Napoleons-Military-Machine-Philip-Haythornthwaite/dp/1885119186/  excerpt and text search]
* ''Uffindell, Andrew. ''Great Generals of the Napoleonic Wars. Kent: Spellmount, 2003. {{ISBN|1-86227-177-1}}
* ''Rothenberg, E. Gunther. ''The Art of Warfare in the Age of Napoleon (1977)
* ''Smith, Digby George. ''The Greenhill Napoleonic Wars Data Book: Actions and Losses in Personnel, Colours, Standards and Artillery (1998)
* {{книга |заглавие=The constitutions and other select documents illustrative of the history of France, 1789–1901 |ссылка=https://books.google.com/books?id=N7pVAAAAYAAJ |ответственный=|год=1904 |язык=en |издание=|место=|издательство=|страницы=|страниц=|isbn=|автор=Anderson, F.M.}}, complete text online
* {{книга|заглавие=Dictionnaire Napoléon|ссылка=|ответственный=Jean Tulard|место={{P.}}|издательство=Fayard|год=1999|том=1|allpages=977|isbn=978-2-213-60485-5|ref=Dictionnaire}}; Т. 2. — 1000 p.
* {{книга|автор=Tulard J., Garros L.|заглавие=Itinéraire de Napoléon au jour le jour, 1769-1821; nouvelle édition revue et corrigée par Jean Tulard et Jacques Jourquin|ссылка=https://ahrf.revues.org/1965|место={{P.}}|издательство=[[Tallandier]]|серия=Bibliothèque napoléonienne|год=2002|allpages=666|isbn=2-84734-016-5|ref=Itinéraire}} — Биография Наполеона в датах
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du premier empire: Napoléon et la conquête de l'Europe, 1804—1810|ссылка=|издательство=Fayard|год=2002|allpages=607|isbn=978-2-213-61387-1|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=Lentz T.|заглавие=Nouvelle histoire du premier empire: L'effondrement du système napoléonien, 1810—1814|ссылка=|место={{P.}}|издательство=Fayard|год=2004|allpages=681|isbn=978-2-213-61944-6|ref=Lentz}}
* {{книга|автор=[[Робертс, Эндрю|Roberts A.]]|заглавие=Napoleon the Great|ссылка=https://books.google.ru/books?id=KA8-BAAAQBAJ|издательство=Penguin|год=2014|allpages=976|isbn=978-0-241-01919-1|ref=Roberts}} = {{книга|автор=Roberts A.|заглавие=Napoleon: A Life|ссылка=https://books.google.ru/books?id=rjVBAwAAQBAJ|издательство=Penguin|год=2014|allpages=976|isbn=978-0-698-17628-7}}
* {{книга|автор=Исдейл Ч.|заглавие=Наполеоновские войны|ссылка=|место=Ростов н/Д|издательство=[[Феникс (издательство)|Феникс]]|год=1997|страниц=544|isbn=5-85880-473-X|ref=Исдейл}}
* {{книга|автор=[[Левицкий, Николай Арсеньевич|Левицкий Н. А.]]|заглавие=Полководческое искусство Наполеона|место={{М.}}|издательство=[[Воениздат]]|год=1938|страниц=280|ref=Левицкий}}
* {{книга|автор=[[Ливен, Доминик|Ливен Д.]]|заглавие=Россия против Наполеона: борьба за Европу, 1807—1814|ссылка=http://ria.ru/1812_liven/20121003/765207105.html|место={{М.}}|издательство=[[РОССПЭН]]|год=2012|страниц=679|isbn=978-5-8243-1583-7|ref=Ливен}}
* {{книга|автор=[[Манфред, Альберт Захарович|Манфред А. З.]]|заглавие=Наполеон Бонапарт|место={{М.}}|издательство=[[Мысль (московское издательство)|Мысль]]|год=1987|страниц=735|ref=Манфред}}
* {{книга|автор=[[Тарле, Евгений Викторович|Тарле Е. В.]]|заглавие=Наполеон // Собрание сочинений: в 12 томах|ссылка=http://www.museum.ru/1812/library/tarle/index.html|место={{М.}}|издательство=Издательство АН СССР|год=1959|том=7|страницы=13—433|ref=Тарле}}
* {{книга|автор=[[Тюлар, Жан|Тюлар Ж.]]|заглавие=Наполеон, или Миф о «спасителе»|место={{М.}}|издательство=[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]|страниц=362|isbn=978-5-235-03157-9|ref=Тюлар}} — 1-е изд., 1996, — 2-е изд., 1997, — 3-е изд., 2009., — 4-е изд., 2012.
* {{книга|автор= [[Чандлер, Дэвид|Чандлер Д.]]|заглавие=Военные кампании Наполеона. Триумф и трагедия завоевателя|место={{М.}}|издательство=[[Центрполиграф]]|год=2011|страниц=927|isbn=978-5-227-02457-2|ref=Чандлер}}
[[Категория:Францияны тарихи]]
[[Категория:Тарих къралла]]
[[Категория:Тарих]]
[[Категория:Франция]]
[[Категория:Наполеон]]
{{Иги статья}}</text>
      <sha1>1za8gmbtbmkdf8k8xgorc84k9vvjyd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дональд Трамп</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17542</id>
    <revision>
      <id>125476</id>
      <parentid>124936</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T23:22:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>125476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="mv6suomo5eiljilxv21f29wkw4jjr3j" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Сурат=Official Presidential Portrait of President Donald J. Trump (2025).jpg|Суратны суратлауу=Официал сураты (2025)|Оригинал аты=Donald John Trump|Аты=Дональд Трамп|Номери=45|Туугъан кюню=[[1946 джыл]]ны 14 июньда|Туугъан джери=[[Куинс]], [[Нью-Йорк]], &lt;br&gt;{{Байракъландырыу|Нью-Йорк (штат)}}|Партиясы=[[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]]  (1987—1999; 2009—2011; 2012 джылдан)|Юйдеги=[[Ивана Трамп]] (1977—1992)&lt;br&gt; [[Марла Мейплз]] (1993—1999)&lt;br&gt; [[Мелания Трамп]] (2005 джылдан)|Окъуу=[[Пенсильвания университет]]|Къол салыу=Trumpsignature2025.svg|Сабийлери=Дональд Трамп (кичи) (1977)&lt;br&gt; Иванка Трамп (1981)&lt;br&gt; Эрик Трамп (1984)&lt;br&gt; Тиффани Трамп (1993)&lt;br&gt; Бэррон Трамп (2006)&lt;br&gt;|викигёзен=Donald Trump|Дини=конфесиясызлыкъ христианлыкъ|Вице-президент=[[Майк Пенс]]|Номери2=47|Вице-президент2=[[Джей Ди Вэнс]]|Башланнганы2=[[2025 джыл]]ны  20 январдан|Алдагъы2=[[Джо Байден]]|Алдагъы=[[Барак Обама]]|Эндиги=[[Джо Байден]]|Башланнганы=[[2017 джыл]]ны 20 январдан|Аягъы=[[2021 джыл]]ны 20 январгъа}}

'''Дональд Джон''' '''Трамп''' ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Donald John Trump''; туугъан [[1946 джыл|1946 джылны]] 14 июньда, Куинс, [[Нью-Йорк]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика къуллукъчу, сатуу алуу ишчи  эмда миллиардери [[Республикан партия (АБШ)|Республикан партиядан]] 45-чи (2017—2021) эм 47-чи (2025 джылны  20 январьдан) [[АБШ-ны президенти]].

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Дональд Трамп]]
[[Категория:Бусагъатдагъы кърал башчыла]]
[[Категория:Республикан партияны членлери]]</text>
      <sha1>mv6suomo5eiljilxv21f29wkw4jjr3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джей Ди Вэнс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19147</id>
    <revision>
      <id>125477</id>
      <parentid>124426</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T23:26:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>125477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1491" sha1="frjh4j2rgg73spml3dxjbmy65l02pwm" xml:space="preserve">[[Файл:March 2026 Official Vice Presidential Portrait of JD Vance.jpg|мини|358x358пкс]]
'''Джей Ди Вэнс'''&lt;ref&gt;[https://www.whitehouse.gov/administration/jd-vance/ Джей Ди Вэнс]&lt;/ref&gt; ({{Lang-en|JD Vance}}; толу аты — '''Джеймс Дэвид Вэнс''' ({{lang-en|James David Vance}}); туугъан аты — '''Джеймс До́нальд Бо́умен''' ({{Lang-en|James Donald Bowman}}; туугъан [[1984 джыл|1984 джылны]] 2 августда, Мидлтаун, [[Огайо]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика уллу къуллукъчу, сатуу алуу ишчи эм публицист, тенгиз джаяу аскерни корпусну ветераны. [[2025 джыл|2025 джылны]] 20 январдан [[Дональд Трамп|Дональд Трампгъа]] нёгер болуб, [[Республикан партия (АБШ)|Республикан партиядан]] АБШ-ны 50-чи вице-президенти. 2023 джылдан 2025 джылгъа дери, Огайо атындан [[АБШ-ны Сенаты|АБШ-ны Сенатында]] олтургъанды.

== Белгиле ==
[[Категория:АБШ-ны вице-президентлери]]
[[Категория:Джей Ди Вэнс]]
[[Категория:Республикан партияны членлери]]</text>
      <sha1>frjh4j2rgg73spml3dxjbmy65l02pwm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:АБШ-ны президенти</title>
    <ns>10</ns>
    <id>19161</id>
    <revision>
      <id>125472</id>
      <parentid>124664</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T22:56:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>125472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="777q3n7ytkonbetshu8ks4zbtisqqd0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;/noinclude&gt;
{{Infobox V3/Début
|background=#a8d5ff
|text={{{Аты|{{PAGENAME}}}}}
{{#if:{{{Оригинал аты|}}|
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-style:italic; font-weight:normal;&quot;&gt;{{{Оригинал аты|}}}&lt;/span&gt;
}}
}}

{{Infobox V3/Image
|image={{{Сурат|}}}
|legend={{{Суратны суратлауу|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau début
|background=#a8d5ff
|text=[[File:Seal of the President of the United States.svg|25px|link=]]&amp;nbsp;{{#if:{{{Номери|}}}|{{{Номери}}}. АБШ-ны президенти|АБШ-ны президенти}}&amp;nbsp;[[File:Flag of the President of the United States.svg|25px|link=]]}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Болджалы
|{{{Башланнганы|}}} — {{{Аягъы|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Вице-президент
|{{{Вице-президент|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Алдагъы
|{{{Алдагъы|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Эндиги
|{{{Эндиги|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau fin}}

{{Infobox V3/Tableau début|background=#a8d5ff|text=Энчи билги}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Туугъан кюню
|{{{Туугъан кюню|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Туугъан джери
|{{{Туугъан джери|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Ёлген кюню
|{{{Ёлген кюню|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Партиясы
|{{{Партиясы|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Окъуу
|{{{Окъуу|}}}
}}


{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Дини
|{{{Дини|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Юйдеги
|{{{Юйдеги|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Сабийлери
|{{{Сабийлери|}}}
}}
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Саугъалары
|{{{Саугъалары|}}}
}}

{{Infobox V3/Tableau fin}}

{{Infobox V3/Image
|image={{{Къол салыу|}}}
|legend=Къол салыу
}}

{{#if:{{{викигёзен|}}}|
&lt;div style=&quot;clear:both; text-align:center; background:#a8d5ff; padding:4px;&quot;&gt;
[[File:Commons-logo.svg|15px|link=commons:Category:{{{викигёзен}}}]] '''[[commons:Category:{{{викигёзен}}}|Викигёзенде медиафайлла]]'''
&lt;/div&gt;
}}

{{Infobox V3/Fin|Шаблон:АБШ-ны президенти}}</text>
      <sha1>777q3n7ytkonbetshu8ks4zbtisqqd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125473</id>
      <parentid>125472</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T23:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>125473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4207" sha1="eth15j6ubvedgli98bwcawwmp7gxsqp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;/noinclude&gt;
{{Infobox V3/Début
|background=#a8d5ff
|text={{{Аты|{{PAGENAME}}}}}
{{#if:{{{Оригинал аты|}}|
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-style:italic; font-weight:normal;&quot;&gt;{{{Оригинал аты|}}}&lt;/span&gt;
}}
}}

{{Infobox V3/Image
|image={{{Сурат|}}}
|legend={{{Суратны суратлауу|}}}
}}

&lt;!-- Биринчи болджалы / СТАНДАРТ БЛОК --&gt;
{{Infobox V3/Tableau début
|background=#a8d5ff
|text=[[File:Seal of the President of the United States.svg|25px|link=]]&amp;nbsp;{{#if:{{{Номери|}}}|{{{Номери}}}. АБШ-ны президенти|АБШ-ны президенти}}&amp;nbsp;[[File:Flag of the President of the United States.svg|25px|link=]]
}}

{{#if:{{{Башланнганы|}}}{{{Аягъы|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Болджалы
|{{{Башланнганы|}}} — {{{Аягъы|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Вице-президент|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Вице-президент
|{{{Вице-президент|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Алдагъы|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Алдагъы
|{{{Алдагъы|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Эндиги|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Эндиги
|{{{Эндиги|}}}
}}
}}

{{Infobox V3/Tableau fin}}

&lt;!-- Экинчи болджалы (выводится только если заполнен параметр Номери2 или Башланнганы2) --&gt;
{{#if:{{{Номери2|}}}{{{Башланнганы2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau début
|background=#a8d5ff
|text=[[File:Seal of the President of the United States.svg|25px|link=]]&amp;nbsp;{{#if:{{{Номери2|}}}|{{{Номери2}}}. АБШ-ны президенти|АБШ-ны президенти}}&amp;nbsp;[[File:Flag of the President of the United States.svg|25px|link=]]
}}

{{#if:{{{Башланнганы2|}}}{{{Аягъы2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Болджалы
|{{{Башланнганы2|}}} — {{{Аягъы2|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Вице-президент2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Вице-президент
|{{{Вице-президент2|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Алдагъы2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Алдагъы
|{{{Алдагъы2|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Эндиги2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Эндиги
|{{{Эндиги2|}}}
}}
}}

{{Infobox V3/Tableau fin}}
}}

&lt;!-- Энчи билги --&gt;
{{Infobox V3/Tableau début|background=#a8d5ff|text=Энчи билги}}

{{#if:{{{Туугъан кюню|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Туугъан кюню
|{{{Туугъан кюню|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Туугъан джери|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Туугъан джери
|{{{Туугъан джери|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Ёлген кюню|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Ёлген кюню
|{{{Ёлген кюню|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Партиясы|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Партиясы
|{{{Партиясы|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Окъуу|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Окъуу
|{{{Окъуу|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Дини|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Дини
|{{{Дини|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Юйдеги|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Юйдеги
|{{{Юйдеги|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Сабийлери|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Сабийлери
|{{{Сабийлери|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Саугъалары|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Саугъалары
|{{{Саугъалары|}}}
}}
}}

{{Infobox V3/Tableau fin}}

{{#if:{{{Къол салыу|}}}|
{{Infobox V3/Image
|image={{{Къол салыу|}}}
|legend=Къол салыу
}}
}}

{{#if:{{{викигёзен|}}}|
&lt;div style=&quot;clear:both; text-align:center; background:#a8d5ff; padding:4px;&quot;&gt;
[[File:Commons-logo.svg|15px|link=commons:Category:{{{викигёзен}}}]] '''[[commons:Category:{{{викигёзен}}}|Викигёзенде медиафайлла]]'''
&lt;/div&gt;
}}

{{Infobox V3/Fin|Шаблон:АБШ-ны президенти}}</text>
      <sha1>eth15j6ubvedgli98bwcawwmp7gxsqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125478</id>
      <parentid>125473</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T23:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>125478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4191" sha1="n0kra85buw0imxveqpo207vthfre3mh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;{{Doc}}&lt;/noinclude&gt;
{{Infobox V3/Début
|background=#a8d5ff
|text={{{Аты|{{PAGENAME}}}}}
{{#if:{{{Оригинал аты|}}|
&lt;br /&gt;&lt;span style=&quot;font-size:75%; font-style:italic; font-weight:normal;&quot;&gt;{{{Оригинал аты|}}}&lt;/span&gt;
}}
}}

{{Infobox V3/Image
|image={{{Сурат|}}}
|legend={{{Суратны суратлауу|}}}
}}

&lt;!-- Биринчи болджалы / СТАНДАРТ БЛОК --&gt;
{{Infobox V3/Tableau début
|background=#a8d5ff
|text=[[File:Seal of the President of the United States.svg|25px|link=]]&amp;nbsp;{{#if:{{{Номери|}}}|{{{Номери}}}. АБШ-ны президенти|АБШ-ны президенти}}&amp;nbsp;[[File:Flag of the President of the United States.svg|25px|link=]]
}}

{{#if:{{{Башланнганы|}}}{{{Аягъы|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Болджалы
|{{{Башланнганы|}}} — {{{Аягъы|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Вице-президент|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Вице-президент
|{{{Вице-президент|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Алдагъы|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Алдагъы
|{{{Алдагъы|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Эндиги|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Эндиги
|{{{Эндиги|}}}
}}
}}
{{Infobox V3/Tableau fin}}
&lt;!-- Экинчи болджалы (Номер2 неда Башланнганы2 параметр толтурулса чыгъарылады) --&gt;
{{#if:{{{Номери2|}}}{{{Башланнганы2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau début
|background=#a8d5ff
|text=[[File:Seal of the President of the United States.svg|25px|link=]]&amp;nbsp;{{#if:{{{Номери2|}}}|{{{Номери2}}}. АБШ-ны президенти|АБШ-ны президенти}}&amp;nbsp;[[File:Flag of the President of the United States.svg|25px|link=]]
}}

{{#if:{{{Башланнганы2|}}}{{{Аягъы2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Болджалы
|{{{Башланнганы2|}}} — {{{Аягъы2|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Вице-президент2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Вице-президент
|{{{Вице-президент2|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Алдагъы2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Алдагъы
|{{{Алдагъы2|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Эндиги2|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Эндиги
|{{{Эндиги2|}}}
}}
}}

{{Infobox V3/Tableau fin}}
}}

&lt;!-- Энчи билги --&gt;
{{Infobox V3/Tableau début|background=#a8d5ff|text=Энчи билги}}

{{#if:{{{Туугъан кюню|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Туугъан кюню
|{{{Туугъан кюню|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Туугъан джери|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Туугъан джери
|{{{Туугъан джери|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Ёлген кюню|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Ёлген кюню
|{{{Ёлген кюню|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Партиясы|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Партиясы
|{{{Партиясы|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Окъуу|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Окъуу
|{{{Окъуу|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Дини|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Дини
|{{{Дини|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Юйдеги|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Юйдеги
|{{{Юйдеги|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Сабийлери|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Сабийлери
|{{{Сабийлери|}}}
}}
}}

{{#if:{{{Саугъалары|}}}|
{{Infobox V3/Tableau Ligne mixte
|width=9
|Саугъалары
|{{{Саугъалары|}}}
}}
}}

{{Infobox V3/Tableau fin}}

{{#if:{{{Къол салыу|}}}|
{{Infobox V3/Image
|image={{{Къол салыу|}}}
|legend=Къол салыу
}}
}}

{{#if:{{{викигёзен|}}}|
&lt;div style=&quot;clear:both; text-align:center; background:#a8d5ff; padding:4px;&quot;&gt;
[[File:Commons-logo.svg|15px|link=commons:Category:{{{викигёзен}}}]] '''[[commons:Category:{{{викигёзен}}}|Викигёзенде медиафайлла]]'''
&lt;/div&gt;
}}

{{Infobox V3/Fin|Шаблон:АБШ-ны президенти}}</text>
      <sha1>n0kra85buw0imxveqpo207vthfre3mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гровер Кливленд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19209</id>
    <revision>
      <id>125474</id>
      <parentid>124786</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T23:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>125474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="dhzrzatfelqzi96c5dnrwvejvv7ij96" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Гровер Кливленд|Оригинал аты=Stephen Grover Cleveland|Сурат=President Grover Cleveland.jpg|Суратны суратлауу=1903 джылда этилген сураты|Номери=22|Башланнганы=[[1893 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1897 джыл]]ны 4 мартгъа|Вице-президент=(1885) [[Томас Хендрикс]] &lt;br&gt;(1885—1889) бош къуллукъ|Туугъан кюню=[[1837 джыл]]ны 18 мартда|Туугъан джери=[[Колдуэлл]], {{Байракъландырыу|Нью-Джерси}}|Ёлген кюню=[[1908 джыл]]ны 24 июнда|Юйдеги=[[Френсис Кливленд]]|Окъуу=[[Принстон университет]]|Сабийлери=Рут, Эстер, Мэрион, Ричард Фолсом, Фрэнсис Гровер|Къол салыу=GroverCleveland Signature.png|Партиясы=[[Демократ партия (АБШ)|Демократ партия]]|Дини=[[пресвитерианизмлик]]|Алдагъы=[[Честер Артур]]|Эндиги=[[Бенджамин Гаррисон]]|викигёзен=Grover Cleveland|Номери2=24|Вице-президент2=[[Эдлай Стивенсон]]|Алдагъы2=[[Бенджамин Гаррисон]]|Эндиги2=[[Уильям Мак-Кинли]]|Башланнганы2=[[1885 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы2=[[1889 джыл]]ны 4 мартгъа}}

'''Стивен Гровер Кливленд''' ({{lang-en|Stephen Grover Cleveland}}; туугъаны [[1837 джыл|1837 джылны]] 18 мартда, [[Колдуэлл (Нью-Джерси)|Колдуэлл]], [[Нью-Джерси]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1908 джыл|1908 джылны]] 24 июнда [[Принстон]], [[Нью-Джерси]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эм политика къуллукъчу, [[Демократ партия (АБШ)|Демократ партиядан]] 22-чи (1885—1889) эмда 24-чю (1893—1897) [[АБШ-ны президенти]]. АБШ-ны биринчи бёлюнюу бла эки болджалыны олтургъан президенти эмда [[АБШ-да граждан къазауат|Американ граждан къазауатдан]] сора биринчи Демократ партиядан сайларгъан президенти.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Гровер Кливленд]]
[[Категория:Демократ партияны членлери]]</text>
      <sha1>dhzrzatfelqzi96c5dnrwvejvv7ij96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корей къазауат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19269</id>
    <revision>
      <id>125463</id>
      <parentid>125453</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49808" sha1="plxh0k3niaedlaxxx00s7ydzftvhhcg" xml:space="preserve">{{Къазауат|конфликт=Корей къазауат&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Корея Республика]]да: ({{lang|ko|6·25 전쟁, 한국전쟁}})&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt; [[КХДР]]-де: ({{lang|ko|조국해방전쟁}})&lt;/small&gt;|кесеги=[[Сууукъ уруш]], [[Корей конфликт]]|сурат=
[[Файл:Koreanwarmontage.jpg|обрамить|центр|''Сагъат бурулгъаннга кёре'': [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу]] къытай аскерчилени джесир алады; [[Douglas A-26 Invader|B-26]] ышаннга бомбала атады; Къыбыла Кореячы къачхынчыла; [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу|АБШ-ны кючлерини]] [[Инчхон]]да джагъагъа чыгъыулары; [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери|БМО-ну кючлери]] [[Пхеньян]]дан ыхтырылыб 38-чи параллелни ётедиле]]
|башлыкъ=|датасы=[[25 июнь]] [[1950]] — [[27 июль]] [[1953]] ({{Age in years and days|1950|06|25|1953|07|27}}) ([[Корей конфликт|конфликт формал халда алкъын баргъан саналады]])|джери=[[Корея джарымайрымкан]]|чуруму=[[Ким Ир Сен]]ни [[Мао Цзедун]] эм [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталинни]] болушлугъу бла [[Кореяны бирлешдириу|Кореяны кесини властында бирлешдирирге ]] имтинтиую|эсеби=[[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|Джарашыу]] эм [[отну тохтатыу]]|тюрлениуле=Корея  [[КХДР]] бла [[Корея Республика]]гъа бёлюнеди&lt;br&gt;[[КХДР]] [[Кэсон]] районну алады, алай а 38-чи параллелни шимал-кюнчыгъышында 3900 км² территориясын тас этеди. Бёлюнюуню чегинде кенглиги 4 километр, узунлугъу 241 километр болгъан  [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|Кореяда демилитаризация этилген зона]] къурулгъанды.|къаршчы1=&lt;br&gt;
* {{Байракъ|Корея Республика|1948}} [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ БМО}} '''[[Бирлешген Миллетлени Организациясы]]:''' &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|АБШ|1912}} &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Уллу Британия}} [[Британ империя|Уллу Британия]] &lt;br&gt; 
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     =эм доминионлары:    | • {{Байракъландырыу|Австралия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Джангы Зеландия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Канада|1921}}&lt;br&gt; • {{Байракъ|КъАБ}} [[Къыбыла-Африка Бирлик|КъАБ]]}}
* {{Байракъландырыу|Тюрк}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Филиппинле}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Таиланд}} &lt;br&gt;
* [[Файл:Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg|22px|border]] [[Эфиоп империя|Эфиопия]] &lt;br&gt;
* [[Файл:Hellenic Kingdom Flag 1935.svg|border|22px]] [[Греция короллукъ|Греция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Франция}} [[Тёртюнчю француз республика|Франция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Колумбия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Бельгия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Нидерландла}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Люксембург}} &lt;br&gt;
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле:   | • [[Файл:Flag of Germany (state).svg|22px|border]] [[Германияны Федератив Республикасы (1949—1990)|ГФР]]&lt;ref name=&gt;{{Cite news |date=2018-06-22 |title=독일, 62년만에 6.25 전쟁 의료지원국에 포함…총 6개국으로 늘어 |work=해럴드 경제 |url=http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 |access-date=2021-04-04 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004081516/http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Израиль}}&lt;ref name=&quot;Sam Ma Young&quot;&gt;{{Cite journal |last=Young |first=Sam Ma |date=2010 |title=Israel's Role in the UN during the Korean War |url=http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |url-status=dead |journal=Israel Journal of Foreign Affairs |volume=4 |issue=3 |pages=81–89 |doi=10.1080/23739770.2010.11446616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824212403/http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |archive-date=2015-08-24 |s2cid=219293462}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Къытай республика}}{{efn|АБШ бла Таиланд Бирмадагъы [[Юньнань антикоммунист аскер]] бла [[Къытай Республиканы сауутлу кючлери]]не болушлукъ этгендиле, аланы Коммунист Къытайны эсин бурур ючюн экинчи фронт кибик тутхандыла&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Han |first=Enze |title=The Ripple Effect: China's Complex Presence in Southeast Asia |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-769659-0 |location=New York, NY|page=65}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында 14000 къытай кеси кёлю бла баргъан аскерчи кертиден антикоммунистле болуб, кеси разылыкълар бла джесирге тюшюб, Тайваннга реаптриация этгендиле&lt;ref name=&quot;周琇環&quot;&gt;{{cite journal |author=周琇環 |title=接運韓-{}-戰反共義士來臺之研究（1950-1954） |url=https://www.drnh.gov.tw/var/file/3/1003/img/33/16.pdf |format=PDF |journal=國史館館刊 |issue=28期 |pages=115-154|date=2011年6月 |lang=zh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220827/http://www.drnh.gov.tw/ImagesPost/d147d0a3-d728-4bad-ae99-4324bfba420b/8b6845bf-dd1e-44a7-8c1d-4f70e207f015_cFILES.pdf |archivedate=2015-09-23 }}&lt;/ref&gt;.}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Япония|1870}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morris-Suzuki |first=Tessa |author-link=:en:Tessa Morris-Suzuki |date=2012-07-29 |title=Post-War Warriors: Japanese Combatants in the Korean War |url=https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |journal=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus |volume=10 |issue=31 |access-date=2022-08-19 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518035219/https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Пакистан}} [[Пакистан Доминион|Пакистан]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whan-woo |first=Yi |date=2019-09-16 |title=Pakistan's Defense Day rekindles Korean War relief aid |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127113137/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |archive-date=2020-11-27 |access-date=2020-05-02 |website=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Испания|1938}} [[Франкист Испания|Испания]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Edles |first=Laura Desfor |url=https://archive.org/details/symbolritualnews00edle |title=Symbol and Ritual in the New Spain: the transition to democracy after Franco |date=1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521628853 |location=Cambridge, UK |page=[https://archive.org/details/symbolritualnews00edle/page/n45 32] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; • {{Байракъ|Куба|1902}} [[Куба Республика (1902—1959)|Куба]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=[Lee Jae-min] A warm breeze from Cuba |url=https://www.koreaherald.com/article/585023 |newspaper=[[The Korea Herald]] |date=2015-07-14 |language=en}}&lt;/ref&gt; }}|къаршчы2=* {{Байракъландырыу|КХДР}} * {{Байракъландырыу|КъХР}} * {{Байракъландырыу|СССР|1936}}{{efn|Де-юре СССР конфликтде нейтралитетни тутханды, алай а кертиликде урушну узунлугъунда сермешиулеге къошулгъанды, артыкъсыз да авиациясы бла хауагъа къаршчы къоруулау бёлеклери эмда аскер специалистлери бла кенгешчилери, аны бла бирге сауут эм башха материалла бла болушханды.}} {{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле: |• {{Байракъ|ГДР|1949}} [[ГДР]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;&gt;{{Cite book |last=Edwards |first=Paul M. |url=https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |title=Korean War Almanac |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0816074679 |series=Almanacs of American wars |location=New York |page=528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Маджар|1949}} [[Маджар Халкъ Республика|Маджар]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kocsis |first=Piroska |date=2005 |title=Magyar orvosok Koreában (1950–1957) |url=http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510103932/http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |archive-date=2017-05-10 |access-date=2016-11-22 |website=ArchivNet: XX. századi történeti források |publisher=Magyar Országos Levéltár |location=Budapest |lang=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Румыния|1948}} [[Румын Халкъ Республика|Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12 |title=Romania's &quot;Fraternal Support&quot; to North Korea during the Korean War, 1950–1953 |url=https://www.wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221013614/http://wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |archive-date=2013-02-21 |access-date=2013-01-24 |publisher=Wilson Centre}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Монголия}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=蒙古国与朝鲜半岛的关系分析_新闻中心_ |url=http://news.china.com.cn/world/2019-09/01/content_75594597_2.htm |lang=zh |website=中国网}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Чехословакия}} [[Чехословак Социалист Республика|Чехословакия]]&lt;ref&gt;Robert Dornan, ''Accounting for POW – MIAs from the Korean War and the Vietnam War'' (1996) pp. 31–32&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Къызыл Байракъ}} {{кёчюрюлмегенди|Къыбыла Кореяда коммунист къозгъалыу|en|Communist partisans in the Korean War}} }}|командир1= 
[[Файл:Flag of the President of South Korea.svg|22px|border]] [[Ли Сын Ман]] &lt;br&gt;
[[Файл:Standard of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|22px|border]] [[Чон Иль Гвон]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} {{кёчюрюлмегенди|Син Сон Мо|en|Shin Sung-mo}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Пэк Сонёп]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Сон Вониль]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Гарри Трумэн]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Дуайт Эйзенхауэр]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Роберт Ловетт]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Дуглас Макартур]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Мэтью Риджуэй]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Марк Кларк]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Клемент Эттли]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Уинстон Черчилль]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Уллу Британия}} {{кёчюрюлмегенди|Бэзил Коуд|en|Basil Coad}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Тюрк}} [[Языджи, Тахсин|Тахсин Язычи]]|командир2=[[Файл:Flag of the Workers' Party of Korea.svg|22px|border]] [[Ким Ир Сен]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Пак Хон Ён]]{{efn|Ким Ир Сен бла бирге къралгъа башчылыкъ этгенди кертиликде, къара: {{Cite web|url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|title=2010, 인물로 다시 보는 6·25 &quot;이 자식아, 전쟁지면 너도 책임있어&quot; 김일성, 박헌영에 잉크병 집어 던져|author=이지수.|publisher=조선일보|lang=ko|access-date=2010-09-15|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120094319/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Чхве Ён Гон]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Ким Чхэк]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of the Communist Party of China.svg|22x22пкс|border]] [[Мао Цзэдун]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Пэн Дэхуай]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Чэнь Гэн]]&lt;br&gt;{{Байракъ|Къытай}} [[Дэн Хуа]]&lt;br&gt;[[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1946–1956).svg|22px]] [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Васильев, Николай Алексеевич (генерал)|Николай Васильев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Разуваев, Владимир Николаевич|Владимир Разуваев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Лобов, Георгий Агеевич|Георгий Лобов]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Слюсарев, Сидор Васильевич|Сидор Слюсарев]]|къурманла1={{Байракъ БМО}}&lt;br&gt; ёлгенле: 40 670&lt;br&gt; джаралыла: 104 280&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 9931&lt;br&gt; {{Байракъ|Корея Республика}}&lt;br&gt; ёлгенле: 137 899&lt;br&gt; джаралыла: 450 742&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 32 838&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|title=6.25 전쟁의 피해|publisher=대한민국 국방부|lang=ko|access-date=2010-06-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722140709/http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|archive-date=2011-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ---- Авиация: 3000 самолёт эм вертолёт тас болгъанды &lt;br&gt;
---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 джылны 1 июлундан 1951 джылны 8 апрелине дери - 2155 танка, аладан 743 къайтмаздан къоранч. Эм азы бла 9 кеси джюрюген артиллерияны джау кючлегенди&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n41/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 19-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |author=W. M. Donnelly |title=Under Army Orders: The Army National Guard during the Korean War. — College Station, TX: TAMU Press, 2001. — P. 79—80. — 320 p. — (Williams-Ford Texas A&amp;M University Military History Series). — ISBN 1-58544-117-1.}}&lt;/ref&gt;  Бронемешина бла бронетранспортёрла: 900 бирим чакълы бир&lt;br&gt;&lt;ref&gt; «Хауа урушну энциклопедиясы» атлы ингилиз чыгъарманы оюмуна кёре корей къазауатны заманында «коммунистлени авиациясы» хауада 949 мешинасы, джерде эсе уа — 89 тас этгенди.&lt;/ref&gt; ----  Кемеле: 33 бирим къоранч болгъанды  [[Файл:Flag of the Republic of Korea Navy.svg|22px|border]]  1 фрегат джараусуз болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|title=Korean War: Chronology of U.S. Pacific Fleet Operations, May–August 1952|archive-url=https://web.archive.org/web/20060812024438/http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|archive-date=2006-08-12}}&lt;/ref&gt;  2 патрул кеме батдырылгъанды, кайыкъгъа къаршчы къоруулау 1 кеме эм 5 тралчы да батдырылгъандыла&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite |url=https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|title=Корейская война. Эпизоды участия Советского Флота|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127011107/https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|archive-date=2024-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Грей, Рэндал, редактор, «Дунияны бютеу уруш кемелери 1947–1982» Конвея, Кесек II: Варшава кесамат эм къошулмагъан къралла, Аннаполис, Мэриленд: Naval Institute Press, 1983,ISBN0-87021-919-7, п. 348.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;James A.Field Jr. «History of United States Naval Operations: Korea&lt;/ref&gt;  1 мотор торпеда катер батдырылгъанды  1 десант катер батдырылгъанды  11 аз тоннажлы кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Cite|url=http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|title=Democratic People's Republic of Korea Naval Battles|access-date=2024-01-27|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711125651/http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  1 шхуна батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  {{Байракъ|АБШ|1912}}  4 тральщик батдырылгъанды  1 буксир батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Thailand.svg|22px|border]]  1 корвет батдырылгъанды  [[Файл:Flag of New Zealand.svg|22px|border]]  1 пароход батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Japan (1870-1999).svg|22px|border]]  2 тральщик батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot;&gt;{{Cite |url=https://apjjf.org/2022/17/Porter.html |title=In Dangerous Waters: Japan’s Forgotten Minesweeping Operations in the Korean War|author=Samuel P. Porter|date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927111649/https://apjjf.org/2022/17/Porter.html|archive-date=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf |title=The Impact on Japan from Mine Warfare during the Korean War|author=Yasuzo Ishimaru|date=2018-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125931/https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf|archive-date=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;  1 белгисиз кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot; /&gt;|къурманла2={{Байракъ|КХДР}}&lt;br&gt; ёлгенле: 215-316 минг&lt;br&gt; джаралыла: 303 минг&lt;br&gt; джесир тюшгенле эм хапарсыз тас болгъанла: 120 минг&lt;ref name=&quot;Rummel1997&quot;&gt;{{cite book |last=Rummel |first=Rudolph J. |author-link=R. J. Rummel |title=Statistics of Democide: Genocide and Murder Since 1900 |year=1997 |chapter=Chapter 10, Statistics of North Korean Democide Estimates, Calculations, And Sources |isbn=978-3825840105 |chapter-url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141122032624/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |archive-date=2014-11-22}} &lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Andrew C. Nahm 2004 pages 129-130&quot;&gt;Andrew C. Nahm; James Hoare (2004). &quot;Historical Dictionary of the Republic of Korea&quot;. Scarecrow Press, pp. 129–130.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRIO&quot;&gt;Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, 2005. ―Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths.‖ European Journal of Population: 21(2–3): 145–166. Korean data available at [http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf &quot;The PRIO Battle Deaths Dataset, 1946–2008, Version 3.0&quot;] {{Wayback|url=http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf |date=20220604135816 }}, pp. 359–362&lt;/ref&gt; '''(КъХР-ны эсеблерине кёре):'''&lt;ref name=&quot;Li111&quot;&gt;{{книга | автор = Xiaobing Li. | год = 2007 | заглавие = A History of the Modern Chinese Army | ссылка = https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi | издательство = University Press of Kentucky | место = Lexington, KY | isbn = 978-0-8131-2438-4 | pages = [https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi/page/111 111] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715215412/http://www.nyconsulate.prchina.org/eng/xw/t31430.htm Korean War: In the View of Cost-effectiveness]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; {{Байракъ|КъХР}} ёлгенле: 148 минг&lt;br&gt; джаралыла: 383,5 минг.&lt;br&gt; госпитализация этилгенле: 450 минг&lt;br&gt; хапарсыз тас болгъанла: 4000&lt;br&gt; джесир тюшгенле: 21 минг&lt;br&gt; ''''' {{Байракъ|СССР|1923}}&lt;br&gt; ёлгенле: 282-315 &lt;ref name=&quot;Krivosheev1997&quot;&gt;{{книга | автор = Grigorij F. Krivošeev | заглавие = [[Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century]] | год = 1997 | издательство = Greenhill | место = London | isbn = 1-85367-280-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |url=https://tass.ru/obschestvo/18374163|title=В Китае возложили венки к захоронениям погибших в Корейской войне советских воинов|date=2023-07-27|website=[[ТАСС]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127090643/https://tass.ru/obschestvo/18374163|archive-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;  ---- Авиация: 900 чакълы бир самолёт тас болгъанды&lt;br&gt; ---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 бла 1951 арасында — 239 танка эм 74 кеси джюрюген артиллерия адыр къайтмаздан къоранч болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n57/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 36-37}}&lt;/ref&gt; ----  Кемеле эм къайыкъла: 91 аладан 6 кемени СССР бергенди  [[Файл:Flag of the Korean People's Army Navy (Obverse).svg|22px|border]]  5 къайыкълагъа къаршчы къоруулауну кемеси эм тралчы батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 мина бла тыйыучу батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 пароход батдырылгъанды (японлуладан къалгъан)&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.korean-war.com/sokorea.html |title=SOUTH KOREAN ARMY|author=YUK GUN|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125083335/http://www.korean-war.com/sokorea.html |archive-date=2010-11-25 }}&lt;/ref&gt;  22 мотор катер батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt;  62 джонка эм сампан батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt; }} 

'''Корей къазауат неда Корей уруш (1950—1953)'''&amp;nbsp;— [[Шимал Корея|Корей Халкъ Демократ Республика]] бла [[Къыбыла Корея|Корея Республика]] арасында баргъан сауутлу конфликди, 1950 джылны 25 июнундан башлаб 1953 джылны 27 июлуна дери баргъанды.

[[Сууукъ уруш]]ну заманында баргъан бу конфликтни къыбыла джанындан [[АБШ]]-ны эм [[БМО]]-ну аскерлерини эмда шимал джанындан [[Къытайны халкъ-азатлау аскери]] эм СССР-ни аскер-хауа кючлерини арасында уруш кибик кёрюннгенди. Коммунист сауутлу кючлерини къурамында Корей Халкъ аскерни аскерчилери, Къытайны Халкъ-Азатлау Аскеринден &quot;кеси излеми&quot; бла къошулгъан согъушчула эмда СССР-ден кенгешчиле эм аскер специалистле къошулгъандыла.

Бирлешген коммунист аскерлеге къаршчы [[Къыбыла Корея]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]], [[Уллу Британия]], [[Филиппинле]], [[Канада]], [[Тюрк]], [[Нидерландла]], [[Австралия]], [[Джангы Зеландия]], [[Тайланд]], [[Эфиопия]], [[Греция]], [[Франция]], [[Колумбия]], [[Бельгия]], [[КъАБ|Къыбыла Африка Бирлик]] эм [[Люксембург]] [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери]]ни къурамында уруш этгендиле.

Корея Республикада урушну башланыу датасы бла «25-чи июнну инциденти», «6-2-5 инцидент» ''Югио сабён'' ({{lang-ko3|육이오 사변|六二五 事變}}) атны неда «Корей къазауат» ''Хангук Чонджэн'' ({{lang-ko3|한국전쟁|韓國戰爭}}) ат джюрюйдю; 1990-чы джыллагъа дери «25-чи июнну къаугъасы», «6-2-5 къаугъа», ''Югио ран'' ({{lang-ko3|육이오란|六二五亂}}) дегендиле.

[[Корей Халкъ-Демократ Республика|КъХДР-де]] урушха «Ата-джурт азатлау къазауат», ''Чогук Хэбан Чонджэн'' ({{lang-ko3|조국해방전쟁|祖國解放戰爭}}) атны бергендиле.

[[Къытай|КъХР-де]] «Американ агрессиягъа къаршчыланыуну эмда корей халкъгъа болушууну къазауаты» ({{lang-zh|抗美援朝}}) или более мягкое «Корейская война» ({{lang-zh|朝鲜战争/朝鮮戰爭}}) атны джюрютеди. Къытай тилде джайылгъан башха аты — «韩战/韓戰», «Корей къазауатны» аббриеватурасыды.
Уруш, 1950 джылны  25 июнунда Шимал Кореяны Къыбыла Кореягъа чабыуу бла башланнганды. Уруш [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|джарашыуну юсюнден келишиу]] бла 1953 джылны 27 июлунда тохтахагъанды, алай а мамырлыкъ кесаматха къол салынмагъанды, ол себебден [[Корей конфликт]] формал халда алкъын баргъаннга саналады.

1910 джылда [[Японияны властында Корея|имераторлукъ Япония Кореяны аннексия этеди]], эмда [[Экинчи дуния къазауат]]ны аягъында, 1945 джылны 15 августунда [[Японияны капитуляциясы|кесини капитуляциясына дери]] 35 джылны Кореягъа иелик этгенлей тургъанды {{efn|Кол салыу церемония 18 кюнден, 1945 джылны 2 сентябрында болгъанды}}. Бирлешген Штатла бла Совет Союз [[Кореяны бёлюлнюую|Кореяны]] шимал кенгликни 38-чи параллели бла бёлюб эки оккупация зона къургъандыла. Шимал зонаны оноуу Совет Союзну, къыбыла зонаныкъы уа АБШ-ны оноуунда болгъанды. 1948 джылда [[Сууукъ уруш]]ну эсебинде болгъан къралла арасы тикликни заманында бу эки зона суверен къралла боладыла. [[Социалист кърал]] [[Корей Халкъ-Демократ Республика]] (КХДР) шималда [[Ким Ир Сен]]ни диктатурасыны тюбюнде къуралады, капиталист кърал - [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] — къыбылада [[Ли Сын Ман]]ны авторитар башчылыгъында къуралады. Джангы къуралгъан корей къралланы эки правительстволары кеслерин бютеу Кореяны да джангыз [[Легитимлик|легитим]] правительстволары ала болгъанын чертгендиле, экиси да араларында чекни дайым болгъанын таныргъа унамагъандыла.

[[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]], талай кере Шимал Кореядан къыбылагъа чабарын артха коярын излегенди, ахырында ол бла [[Мао Цзэдун]] 1950 джылны джазында урушну башланыууна разылыкъ бергендиле{{efn|Тарихчи Ким Хакчун бегитгеннге кёре, «Москва бла Пхеньянны арасында 1950 джылны январындан июнуна дери алышыннган кёб телеграмма, эм да, андан да магъаналсы, Сталин бла Ким [Ир Сенни] апрелде Москвада, эм Мао бла Кимни Пекинде май айда таша тюбешиулери — юч коммунист алчыла 1950 джылны 25 июнунда Корей къазауатны башланыуунда баш джууаблыла болгъанларын кёргюзеди»&lt;ref&gt;Steven Lee, ''The Korean War in History and Historiography.'' Journal of American-East Asian Relations, 21, No. 2 (2014): 185—206. doi:10.1163/18765610-02102010, P. 190.{{ref|en}}&lt;/ref&gt;.}}. Шимал-корей сауутлу кючлени бёлеклери ([[Корей халкъ аскер]]) чекни ётюб, Къыбыла Кореягъа 1950 джылны 25 июнунда киредиле&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;/&gt;. [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгеши]] [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы|ол кюн огъунакъ]] Шимал Кореяны ишлерин терслеб, БМО-ну Аскер Командованиясын къурууун эмда кючлени Кореягъа джибериб агрессиягъа къаршчы туруууна санкция береди&lt;ref&gt;[[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Derek W. Bowett, United Nations Forces: A Legal Study of United Nations Practice, Stevens, London, 1964, pp. 29—60.&lt;/ref&gt;. [[СССР|Совет Союз]] Бирлешген Миллетлени Организациясыны [[Къытай Республика (Тайвань)|Тайванны]] (Къытай Республиканы) Къытай болуб таныгъаны ючюн, байкот этгенди&lt;ref&gt;{{Cite web|title=United Nations Security Council – History|url=https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2022-11-13|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113145805/https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, континентдеги Къытай а уа (Къытай Халкъ Республика) БМО джанындан танылмагъаны себебли, экиси да кеслерини бирликчи Шимал Кореялары джанлы болуб Къоркъуусузлукъну Кенгешинде бардырылгъан олтурууда джакълаялмагъандыла. Ахырында Бирлешген Миллетлени Организациясына кирген джыйырма бир кърал БМО-ну кючлерине къошулгъандыла, алай болса да аскер персоналны 90 % АБШ-дан болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pembroke|first=Michael|title=Korea: Where the American Century Began|date=2018|publisher=Hardie Grant Books|page=141}}&lt;/ref&gt;.

Урушну биринчи эки айындан сора, [[Корея Республиканы сауутлу кючлери|къыбыла-корей кючле]] эм Кореягъа ашыгъыш джиберилген американ аскерле дженгилиуню эшигине джетедиле, [[Пусанский периметр]] атлы къоруулау сызны ичинде гитче джерчикде киритленедиле. 1950 джылны сентябрында [[Инчхон]]да [[Инчхон десант операция|Бирлешген Миллетлени рискли операциялары башланады]], бу десант операцияны эсебинде Корей халкъ аскерни баджарыу джоллары кесиледи. Къуршоуланыб джесир алыннганладан къалгъанла шималгъа ыхтырылыргъа керек боладыла. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Кореягъа 1950 джылны октябрында киредиле, эмда мычымай Къытай бла чекден узакъ болмагъан [[Ялуцзян]] суугъа джууукълашадыла, амма 1950 джылны 19 октбярында кеси излеми бла джыйлгъан къытай аскерле Ялуцзян сууну ётюб, урушха къошуладыла&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;&gt;{{Cite book|last1=Devine|first1=Robert A.|title=America Past and Present|last2=Breen|first2=T. H.|last3=Frederickson|first3=George M.|last4=Williams|first4=R. Hal|last5=Gross|first5=Adriela J.|last6=Brands|first6=H. W.|publisher=Pearson Longman|date=2007|isbn=978-0321446619|edition=8th|volume=II: Since 1865|pages=819–21}}&lt;/ref&gt;. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Корядан къыбылагъа алгъа урушну биринчи эм экинчи этапындан сора ыхтырылыргъа керек къаладыла. Декабрны аягъына уа къытай аскерле Къыбыла Кореягъа киредиле.

Бу ахыргъы сермешиуледе [[Сеул]] 4 кере кючленнгенди, ахырында уа коммунист кючле, къазауатны башланнган джери - 38 параллелине дери къысталгъандыла. Андан сора фронт тохташханды эмда ахыргъы 2 джылда баргъан уруш - [[арытыу уруш]] болгъанды. был захвачен 4 раза, а коммунистические силы были отброшены на позиции около 38-й параллели, недалеко от того места, где началась война. Джердеги уруш тохташса да, хауадагъы уруш тыйгъычсыз баргъанды. Шимал Кореяны Бирлешген Штатланы авиациясы бомбалагъанлай тургъанды, [[Къырыучу (авиация)|реактив къырыучула]] тарихде биринчи кере хауа сермешиуде тюбешгендиле, совет пилотла [[Ли Си Цын|джашыртын]] кеслерини коммунист бирликчилери джакълаб сермешиулеге къошулгъандыла.

Сермешиуле 1953 джылны 27 июлунда тохтагъандыла, ол заманда [[Пханмунджом]]е было подписано [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу]] къол салыннганды. Келишиу [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|корей демилитаризация зонаны]] къуруб Шимал эм Къыбыла Кореяланы бири-биринден айыргъанды, джесирлени ызларына къайтыргъа эркинлик берилгенди. Алай болса да, [[мамырлыкъ кесамат]]ха къол салынмагъанды, эм да эки Кореяда формал халда бири-бири бла  уруш этмей уруш халда тургъаннга саналадыла ([[бузлатылгъан конфликт]])&lt;ref name=&quot;HeFeng2013&quot;&gt;{{Cite book|last1=He|first1=Kai|url=https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|title=Prospect Theory and Foreign Policy Analysis in the Asia Pacific: Rational Leaders and Risky Behavior|last2=Feng|first2=Huiyun|publisher=Routledge|date=2013|isbn=978-1135131197|page=50|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LiCribb2014&quot;&gt;{{Cite book|last1=Li|first1=Narangoa|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|title=Historical Atlas of Northeast Asia, 1590–2010: Korea, Manchuria, Mongolia, Eastern Siberia|last2=Cribb|first2=Robert|publisher=Columbia University Press|date=2014|isbn=978-0231160704|page=194|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|archive-date=2017-07-04|url-status=live}} {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194 |date=20230215232758 }}&lt;/ref&gt;.

Корей къазауат бусагъатдагъы эпохадагъа конфликтледен эм ойгъан, эм чачыу берген конфликтди, аны заманында юч миллион чакълы бир адам ёлгенди&lt;ref name=&quot;Cumings p. 35&quot;&gt;{{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=The Korean War: A History|publisher=Modern Library|date=2011|isbn=9780812978964|page=35|quote=Тюрлю-тюрлю энциклопедиялада ючджыллыкъ конфликтге къошулгъан къралла бютеулей 4 миллион чакълы бир къурман бергендиле, аладан эм азы бла 2 миллиону мамыр адамла болгъандыла. Процент джаны бла Экинчи дуния къазауатдан да, Вьетнамдагъы къазауатдан да мийик болгъанды бу кёргюзюм. Бютеулей 36 940 американлы корей сермешиу сахнада ёлгенди; аладан 33 665 адам сермешиулени кесинде, 3 275 адам а уа башха чурумла бла. 92 134 чакълы бир американлы сермешиуледе джараланнганды, он джылла ётюб да 8 176 хапарсыз тас болгъаннга саналадыла. Къыбыла Кореяда 1 312 836 адам джарсыгъанды, аладан 415 004 ёлгенди. БМО-ну башха бирликчилерини ичинде къоранчла 16 532 адам болгъанды, аладан 3 094 адам ёлгенди. Хыйсаблагъа кёре, Шимал Кореяны къоранчлары 2 миллиона чакълы бир адам болгъанды аладан миллион чакълы бири мамыр адамла эм 520 000 аскерчи. Хыйсаблагъа кёре къытай аскерчиледен ёлгенлени саны 900 000 чакълы бир болгъанды}}&lt;/ref&gt;. Къазауатда Кореяны уллу шахарларыны бири да къалмай оюлгъандыла, эки джанындан да мингле бла адам къаршчы джаны джанлы деген ишек бла ёлтюрюлгенди, шимал кореячыла джесир тюшген къыбыла кореячыланы ачлыкъ бла къыргъандыла. Шимал Корея тарихде эм кючлю бомбаланнган къралгъа саналады&lt;ref name=&quot;Fisher&quot;&gt;{{Cite web|last=Fisher|first=Max.|date=2015-08-03|title=Americans Have Forgotten What We Did to North Korea|url=https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|access-date=2021-10-18|website=Vox|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407112255/https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында, хыйсаблагъа талай миллион шимал кореячы къазауатны заманында Шимал Кореядан къачыб къутулгъандыла&lt;ref name=&quot;Robinson 119-120&quot;&gt;{{Cite book|last=Robinson|first=Michael E.|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119|title=Korea's Twentieth–Century Odyssey|publisher=University of Hawaii Press|date=2007|isbn=978-0824831745|location=Honolulu, HI|pages=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119 119]–[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/120/mode/2up 120]}}&lt;/ref&gt;.

== Белгиле ==
'''Комментарийле'''
{{комментарийле}}
'''Къайнакъла'''
{{Белгиле|2}}
== Литература ==
{{refbegin|2}}
* {{книга |автор=[[Ачкасов, Николай Борисович|Ачкасов Н. Б.]], [[Ачкасов, Борис Никитович|Ачкасов Б. Н.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Война в Корее |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Вече |год=2018 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=272 |серия=Локальные войны России |isbn=978-5-4484-0125-1 |тираж= |ref= }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Дипломатия |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Россия (СССР) в войнах второй половины XX века |место=М. |издательство= |год=2002 }}
* {{статья |автор=Лобов Г. А. |заглавие=В небе Северной Кореи |издание=Авиация и космонавтика |номер=10—12 (1990), 1—5 (1991) }}
* {{книга |автор=Орлов А. С., [[Гаврилов, Виктор Александрович|Гаврилов В. А.]] |заглавие=Тайны Корейской войны |место=М. |издательство= |год=2003 }}
* {{книга |автор=Обухов А. |часть=Записки военного советника |заглавие=Интернационалисты |место=Смоленск |издательство= |год=2001 }}
* {{книга |автор=Попов И.&amp;nbsp;М., Лавренёв С.&amp;nbsp;Я., Богданов В.&amp;nbsp;Н. |заглавие=Корея в огне войны |место=М.—Жуковский |издательство=Кучково поле |год=2005 |isbn=5860901003 }}
* {{книга |автор=[[Торкунов, Анатолий Васильевич|Торкунов А. В.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Загадочная война: корейский конфликт 1950—1953 годов |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=[[Российская политическая энциклопедия]] |год=2001 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=328 |серия= |isbn=5-8243-0144-1 |тираж=1000 |ref= }}
* {{книга |заглавие=Война в Корее |место=СПб. |издательство= |год=2000 }}
* {{книга |автор=Lowe P. |заглавие=The Origins of the Korean War |место=New York |издательство= |год=1986 }}
* {{книга |автор=Clay Blair. |заглавие=The Forgotten War, America in Korea 1950—1953 |ссылка=https://archive.org/details/forgottenwaramer0000blai |место=New York |издательство= |год=1987 }}
* {{книга |заглавие=A White Paner on South-North Dialogue in Korea |место=Seoul |издательство= |год=1982 }}
* {{книга |автор=Монтросс Л., Кэнзона Н. |заглавие=Иньчхонь-сеульская операция |место=М. |издательство= |год=1959 }}
* {{книга |автор=Сейдов И. |заглавие=«Красные дьяволы» в небе Кореи. Советская авиация в войне 1950—1953 гг. Хроника воздушных сражений |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Крамаренко С.&amp;nbsp;М. |заглавие=Против «мессеров» и «сейбров». В небе двух войн |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Абакумов Б.&amp;nbsp;С. |заглавие=В небе Северной Кореи |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|year=2005|isbn=978-0393327021|location=New York|ref={{harvid|Cumings|2005}}}}
* {{Cite book|last=Stueck|first=William W.|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|year=2002|place=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691118475|ref={{harvid|Stueck|2002}}}}
{{refend}}

== Джибериуле ==
{{Джууукъ проектле}}
* [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11776564@cmsArticle Корейская война 1950—1953 годов] на сайте [[Минобороны России]]
* {{cite web |author=А.&amp;nbsp;В. Сморчков. |date= |url=https://chekist.ru/article/911 |title=Корейская война 1950—1953 |access-date=2010-11-24 |archive-url= |archive-date=}}
* [http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat7.html Корейская бактериологическая война] (о применении [[Бактериологическое оружие|бактериологического оружия]] американской армией во время войны на Корейском полуострове в 1952 году)
* &lt;!-- {{cite web |url=http://www.trumanlibrary.org/wake/docs.htm--&gt; Wake Island Meeting President Truman and General MacArthur {{недоступная ссылка|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ONZfaDm?url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/koreanwar/index.php|archivedate=2012-02-12|accessdate=2020-12-13}}
* д/ф [https://tvzvezda.ru/schedule/program-guide/202005241330-pssox.html «Война в Корее»] (2012, [[Первый канал (Россия)|Первый канал]], 4 серии)

{{ВС}}
{{Корейская война}}
{{Холодная война/1950-е}}</text>
      <sha1>plxh0k3niaedlaxxx00s7ydzftvhhcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125464</id>
      <parentid>125463</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:34:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49937" sha1="o9flqz0pv1ebunj9mc5p71f0etpcv28" xml:space="preserve">{{Къазауат|конфликт=Корей къазауат&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Корея Республика]]да: ({{lang|ko|6·25 전쟁, 한국전쟁}})&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt; [[КХДР]]-де: ({{lang|ko|조국해방전쟁}})&lt;/small&gt;|кесеги=[[Сууукъ уруш]], [[Корей конфликт]]|сурат=
[[Файл:Koreanwarmontage.jpg|обрамить|центр|''Сагъат бурулгъаннга кёре'': [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу]] къытай аскерчилени джесир алады; [[Douglas A-26 Invader|B-26]] ышаннга бомбала атады; Къыбыла Кореячы къачхынчыла; [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу|АБШ-ны кючлерини]] [[Инчхон]]да джагъагъа чыгъыулары; [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери|БМО-ну кючлери]] [[Пхеньян]]дан ыхтырылыб 38-чи параллелни ётедиле]]
|башлыкъ=|датасы=[[25 июнь]] [[1950]] — [[27 июль]] [[1953]] ({{Age in years and days|1950|06|25|1953|07|27}}) ([[Корей конфликт|конфликт формал халда алкъын баргъан саналады]])|джери=[[Корея джарымайрымкан]]|чуруму=[[Ким Ир Сен]]ни [[Мао Цзедун]] эм [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталинни]] болушлугъу бла [[Кореяны бирлешдириу|Кореяны кесини властында бирлешдирирге ]] имтинтиую|эсеби=[[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|Джарашыу]] эм [[отну тохтатыу]]|тюрлениуле=Корея  [[КХДР]] бла [[Корея Республика]]гъа бёлюнеди&lt;br&gt;[[КХДР]] [[Кэсон]] районну алады, алай а 38-чи параллелни шимал-кюнчыгъышында 3900 км² территориясын тас этеди. Бёлюнюуню чегинде кенглиги 4 километр, узунлугъу 241 километр болгъан  [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|Кореяда демилитаризация этилген зона]] къурулгъанды.|къаршчы1=&lt;br&gt;
* {{Байракъ|Корея Республика|1948}} [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ БМО}} '''[[Бирлешген Миллетлени Организациясы]]:''' &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|АБШ|1912}} &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Уллу Британия}} [[Британ империя|Уллу Британия]] &lt;br&gt; 
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     =эм доминионлары:    | • {{Байракъландырыу|Австралия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Джангы Зеландия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Канада|1921}}&lt;br&gt; • {{Байракъ|КъАБ}} [[Къыбыла-Африка Бирлик|КъАБ]]}}
* {{Байракъландырыу|Тюрк}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Филиппинле}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Таиланд}} &lt;br&gt;
* [[Файл:Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg|22px|border]] [[Эфиоп империя|Эфиопия]] &lt;br&gt;
* [[Файл:Hellenic Kingdom Flag 1935.svg|border|22px]] [[Греция короллукъ|Греция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Франция}} [[Тёртюнчю француз республика|Франция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Колумбия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Бельгия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Нидерландла}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Люксембург}} &lt;br&gt;
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле:   | • [[Файл:Flag of Germany (state).svg|22px|border]] [[Германияны Федератив Республикасы (1949—1990)|ГФР]]&lt;ref name=&gt;{{Cite news |date=2018-06-22 |title=독일, 62년만에 6.25 전쟁 의료지원국에 포함…총 6개국으로 늘어 |work=해럴드 경제 |url=http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 |access-date=2021-04-04 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004081516/http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Израиль}}&lt;ref name=&quot;Sam Ma Young&quot;&gt;{{Cite journal |last=Young |first=Sam Ma |date=2010 |title=Israel's Role in the UN during the Korean War |url=http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |url-status=dead |journal=Israel Journal of Foreign Affairs |volume=4 |issue=3 |pages=81–89 |doi=10.1080/23739770.2010.11446616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824212403/http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |archive-date=2015-08-24 |s2cid=219293462}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Къытай республика}}{{efn|АБШ бла Таиланд Бирмадагъы [[Юньнань антикоммунист аскер]] бла [[Къытай Республиканы сауутлу кючлери]]не болушлукъ этгендиле, аланы Коммунист Къытайны эсин бурур ючюн экинчи фронт кибик тутхандыла&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Han |first=Enze |title=The Ripple Effect: China's Complex Presence in Southeast Asia |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-769659-0 |location=New York, NY|page=65}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында 14000 къытай кеси кёлю бла баргъан аскерчи кертиден антикоммунистле болуб, кеси разылыкълар бла джесирге тюшюб, Тайваннга реаптриация этгендиле&lt;ref name=&quot;周琇環&quot;&gt;{{cite journal |author=周琇環 |title=接運韓-{}-戰反共義士來臺之研究（1950-1954） |url=https://www.drnh.gov.tw/var/file/3/1003/img/33/16.pdf |format=PDF |journal=國史館館刊 |issue=28期 |pages=115-154|date=2011年6月 |lang=zh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220827/http://www.drnh.gov.tw/ImagesPost/d147d0a3-d728-4bad-ae99-4324bfba420b/8b6845bf-dd1e-44a7-8c1d-4f70e207f015_cFILES.pdf |archivedate=2015-09-23 }}&lt;/ref&gt;.}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Япония|1870}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morris-Suzuki |first=Tessa |author-link=:en:Tessa Morris-Suzuki |date=2012-07-29 |title=Post-War Warriors: Japanese Combatants in the Korean War |url=https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |journal=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus |volume=10 |issue=31 |access-date=2022-08-19 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518035219/https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Пакистан}} [[Пакистан Доминион|Пакистан]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whan-woo |first=Yi |date=2019-09-16 |title=Pakistan's Defense Day rekindles Korean War relief aid |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127113137/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |archive-date=2020-11-27 |access-date=2020-05-02 |website=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Испания|1938}} [[Франкист Испания|Испания]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Edles |first=Laura Desfor |url=https://archive.org/details/symbolritualnews00edle |title=Symbol and Ritual in the New Spain: the transition to democracy after Franco |date=1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521628853 |location=Cambridge, UK |page=[https://archive.org/details/symbolritualnews00edle/page/n45 32] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; • {{Байракъ|Куба|1902}} [[Куба Республика (1902—1959)|Куба]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=[Lee Jae-min] A warm breeze from Cuba |url=https://www.koreaherald.com/article/585023 |newspaper=[[The Korea Herald]] |date=2015-07-14 |language=en}}&lt;/ref&gt; }}|къаршчы2=* {{Байракъландырыу|КХДР}} * {{Байракъландырыу|КъХР}} * {{Байракъландырыу|СССР|1936}}{{efn|Де-юре СССР конфликтде нейтралитетни тутханды, алай а кертиликде урушну узунлугъунда сермешиулеге къошулгъанды, артыкъсыз да авиациясы бла хауагъа къаршчы къоруулау бёлеклери эмда аскер специалистлери бла кенгешчилери, аны бла бирге сауут эм башха материалла бла болушханды.}} {{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле: |• {{Байракъ|ГДР|1949}} [[ГДР]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;&gt;{{Cite book |last=Edwards |first=Paul M. |url=https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |title=Korean War Almanac |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0816074679 |series=Almanacs of American wars |location=New York |page=528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Маджар|1949}} [[Маджар Халкъ Республика|Маджар]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kocsis |first=Piroska |date=2005 |title=Magyar orvosok Koreában (1950–1957) |url=http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510103932/http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |archive-date=2017-05-10 |access-date=2016-11-22 |website=ArchivNet: XX. századi történeti források |publisher=Magyar Országos Levéltár |location=Budapest |lang=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Румыния|1948}} [[Румын Халкъ Республика|Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12 |title=Romania's &quot;Fraternal Support&quot; to North Korea during the Korean War, 1950–1953 |url=https://www.wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221013614/http://wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |archive-date=2013-02-21 |access-date=2013-01-24 |publisher=Wilson Centre}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Монголия}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=蒙古国与朝鲜半岛的关系分析_新闻中心_ |url=http://news.china.com.cn/world/2019-09/01/content_75594597_2.htm |lang=zh |website=中国网}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Чехословакия}} [[Чехословак Социалист Республика|Чехословакия]]&lt;ref&gt;Robert Dornan, ''Accounting for POW – MIAs from the Korean War and the Vietnam War'' (1996) pp. 31–32&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Къызыл Байракъ}} {{кёчюрюлмегенди|Къыбыла Кореяда коммунист къозгъалыу|en|Communist partisans in the Korean War}} }}|командир1= 
[[Файл:Flag of the President of South Korea.svg|22px|border]] [[Ли Сын Ман]] &lt;br&gt;
[[Файл:Standard of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|22px|border]] [[Чон Иль Гвон]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} {{кёчюрюлмегенди|Син Сон Мо|en|Shin Sung-mo}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Пэк Сонёп]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Сон Вониль]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Гарри Трумэн]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Дуайт Эйзенхауэр]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Роберт Ловетт]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Дуглас Макартур]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Мэтью Риджуэй]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Марк Кларк]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Клемент Эттли]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Уинстон Черчилль]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Уллу Британия}} {{кёчюрюлмегенди|Бэзил Коуд|en|Basil Coad}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Тюрк}} [[Языджи, Тахсин|Тахсин Язычи]]|командир2=[[Файл:Flag of the Workers' Party of Korea.svg|22px|border]] [[Ким Ир Сен]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Пак Хон Ён]]{{efn|Ким Ир Сен бла бирге къралгъа башчылыкъ этгенди кертиликде, къара: {{Cite web|url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|title=2010, 인물로 다시 보는 6·25 &quot;이 자식아, 전쟁지면 너도 책임있어&quot; 김일성, 박헌영에 잉크병 집어 던져|author=이지수.|publisher=조선일보|lang=ko|access-date=2010-09-15|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120094319/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Чхве Ён Гон]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Ким Чхэк]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of the Communist Party of China.svg|22x22пкс|border]] [[Мао Цзэдун]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Пэн Дэхуай]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Чэнь Гэн]]&lt;br&gt;{{Байракъ|Къытай}} [[Дэн Хуа]]&lt;br&gt;[[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1946–1956).svg|22px]] [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Васильев, Николай Алексеевич (генерал)|Николай Васильев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Разуваев, Владимир Николаевич|Владимир Разуваев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Лобов, Георгий Агеевич|Георгий Лобов]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Слюсарев, Сидор Васильевич|Сидор Слюсарев]]|къурманла1={{Байракъ БМО}}&lt;br&gt; ёлгенле: 40 670&lt;br&gt; джаралыла: 104 280&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 9931&lt;br&gt; {{Байракъ|Корея Республика}}&lt;br&gt; ёлгенле: 137 899&lt;br&gt; джаралыла: 450 742&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 32 838&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|title=6.25 전쟁의 피해|publisher=대한민국 국방부|lang=ko|access-date=2010-06-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722140709/http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|archive-date=2011-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ---- Авиация: 3000 самолёт эм вертолёт тас болгъанды &lt;br&gt;
---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 джылны 1 июлундан 1951 джылны 8 апрелине дери - 2155 танка, аладан 743 къайтмаздан къоранч. Эм азы бла 9 кеси джюрюген артиллерияны джау кючлегенди&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n41/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 19-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |author=W. M. Donnelly |title=Under Army Orders: The Army National Guard during the Korean War. — College Station, TX: TAMU Press, 2001. — P. 79—80. — 320 p. — (Williams-Ford Texas A&amp;M University Military History Series). — ISBN 1-58544-117-1.}}&lt;/ref&gt;  Бронемешина бла бронетранспортёрла: 900 бирим чакълы бир&lt;br&gt;&lt;ref&gt; «Хауа урушну энциклопедиясы» атлы ингилиз чыгъарманы оюмуна кёре корей къазауатны заманында «коммунистлени авиациясы» хауада 949 мешинасы, джерде эсе уа — 89 тас этгенди.&lt;/ref&gt; ----  Кемеле: 33 бирим къоранч болгъанды  [[Файл:Flag of the Republic of Korea Navy.svg|22px|border]]  1 фрегат джараусуз болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|title=Korean War: Chronology of U.S. Pacific Fleet Operations, May–August 1952|archive-url=https://web.archive.org/web/20060812024438/http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|archive-date=2006-08-12}}&lt;/ref&gt;  2 патрул кеме батдырылгъанды, кайыкъгъа къаршчы къоруулау 1 кеме эм 5 тралчы да батдырылгъандыла&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite |url=https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|title=Корейская война. Эпизоды участия Советского Флота|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127011107/https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|archive-date=2024-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Грей, Рэндал, редактор, «Дунияны бютеу уруш кемелери 1947–1982» Конвея, Кесек II: Варшава кесамат эм къошулмагъан къралла, Аннаполис, Мэриленд: Naval Institute Press, 1983,ISBN0-87021-919-7, п. 348.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;James A.Field Jr. «History of United States Naval Operations: Korea&lt;/ref&gt;  1 мотор торпеда катер батдырылгъанды  1 десант катер батдырылгъанды  11 аз тоннажлы кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Cite|url=http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|title=Democratic People's Republic of Korea Naval Battles|access-date=2024-01-27|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711125651/http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  1 шхуна батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  {{Байракъ|АБШ|1912}}  4 тральщик батдырылгъанды  1 буксир батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Thailand.svg|22px|border]]  1 корвет батдырылгъанды  [[Файл:Flag of New Zealand.svg|22px|border]]  1 пароход батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Japan (1870-1999).svg|22px|border]]  2 тральщик батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot;&gt;{{Cite |url=https://apjjf.org/2022/17/Porter.html |title=In Dangerous Waters: Japan’s Forgotten Minesweeping Operations in the Korean War|author=Samuel P. Porter|date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927111649/https://apjjf.org/2022/17/Porter.html|archive-date=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf |title=The Impact on Japan from Mine Warfare during the Korean War|author=Yasuzo Ishimaru|date=2018-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125931/https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf|archive-date=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;  1 белгисиз кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot; /&gt;|къурманла2={{Байракъ|КХДР}}&lt;br&gt; ёлгенле: 215-316 минг&lt;br&gt; джаралыла: 303 минг&lt;br&gt; джесир тюшгенле эм хапарсыз тас болгъанла: 120 минг&lt;ref name=&quot;Rummel1997&quot;&gt;{{cite book |last=Rummel |first=Rudolph J. |author-link=R. J. Rummel |title=Statistics of Democide: Genocide and Murder Since 1900 |year=1997 |chapter=Chapter 10, Statistics of North Korean Democide Estimates, Calculations, And Sources |isbn=978-3825840105 |chapter-url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141122032624/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |archive-date=2014-11-22}} &lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Andrew C. Nahm 2004 pages 129-130&quot;&gt;Andrew C. Nahm; James Hoare (2004). &quot;Historical Dictionary of the Republic of Korea&quot;. Scarecrow Press, pp. 129–130.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRIO&quot;&gt;Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, 2005. ―Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths.‖ European Journal of Population: 21(2–3): 145–166. Korean data available at [http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf &quot;The PRIO Battle Deaths Dataset, 1946–2008, Version 3.0&quot;] {{Wayback|url=http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf |date=20220604135816 }}, pp. 359–362&lt;/ref&gt; '''(КъХР-ны эсеблерине кёре):'''&lt;ref name=&quot;Li111&quot;&gt;{{книга | автор = Xiaobing Li. | год = 2007 | заглавие = A History of the Modern Chinese Army | ссылка = https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi | издательство = University Press of Kentucky | место = Lexington, KY | isbn = 978-0-8131-2438-4 | pages = [https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi/page/111 111] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715215412/http://www.nyconsulate.prchina.org/eng/xw/t31430.htm Korean War: In the View of Cost-effectiveness]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; {{Байракъ|КъХР}} ёлгенле: 148 минг&lt;br&gt; джаралыла: 383,5 минг.&lt;br&gt; госпитализация этилгенле: 450 минг&lt;br&gt; хапарсыз тас болгъанла: 4000&lt;br&gt; джесир тюшгенле: 21 минг&lt;br&gt; ''''' {{Байракъ|СССР|1923}}&lt;br&gt; ёлгенле: 282-315 &lt;ref name=&quot;Krivosheev1997&quot;&gt;{{книга | автор = Grigorij F. Krivošeev | заглавие = [[Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century]] | год = 1997 | издательство = Greenhill | место = London | isbn = 1-85367-280-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |url=https://tass.ru/obschestvo/18374163|title=В Китае возложили венки к захоронениям погибших в Корейской войне советских воинов|date=2023-07-27|website=[[ТАСС]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127090643/https://tass.ru/obschestvo/18374163|archive-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;  ---- Авиация: 900 чакълы бир самолёт тас болгъанды&lt;br&gt; ---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 бла 1951 арасында — 239 танка эм 74 кеси джюрюген артиллерия адыр къайтмаздан къоранч болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n57/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 36-37}}&lt;/ref&gt; ----  Кемеле эм къайыкъла: 91 аладан 6 кемени СССР бергенди  [[Файл:Flag of the Korean People's Army Navy (Obverse).svg|22px|border]]  5 къайыкълагъа къаршчы къоруулауну кемеси эм тралчы батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 мина бла тыйыучу батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 пароход батдырылгъанды (японлуладан къалгъан)&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.korean-war.com/sokorea.html |title=SOUTH KOREAN ARMY|author=YUK GUN|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125083335/http://www.korean-war.com/sokorea.html |archive-date=2010-11-25 }}&lt;/ref&gt;  22 мотор катер батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt;  62 джонка эм сампан батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt; }} 

'''Корей къазауат неда Корей уруш (1950—1953)'''&amp;nbsp;— [[Шимал Корея|Корей Халкъ Демократ Республика]] бла [[Къыбыла Корея|Корея Республика]] арасында баргъан сауутлу конфликди, 1950 джылны 25 июнундан башлаб 1953 джылны 27 июлуна дери баргъанды.

[[Сууукъ уруш]]ну заманында баргъан бу конфликтни къыбыла джанындан [[АБШ]]-ны эм [[БМО]]-ну аскерлерини эмда шимал джанындан [[Къытайны халкъ-азатлау аскери]] эм СССР-ни аскер-хауа кючлерини арасында уруш кибик кёрюннгенди. Коммунист сауутлу кючлерини къурамында Корей Халкъ аскерни аскерчилери, Къытайны Халкъ-Азатлау Аскеринден &quot;кеси излеми&quot; бла къошулгъан согъушчула эмда СССР-ден кенгешчиле эм аскер специалистле къошулгъандыла.

Бирлешген коммунист аскерлеге къаршчы [[Къыбыла Корея]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]], [[Уллу Британия]], [[Филиппинле]], [[Канада]], [[Тюрк]], [[Нидерландла]], [[Австралия]], [[Джангы Зеландия]], [[Тайланд]], [[Эфиопия]], [[Греция]], [[Франция]], [[Колумбия]], [[Бельгия]], [[КъАБ|Къыбыла Африка Бирлик]] эм [[Люксембург]] [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери]]ни къурамында уруш этгендиле.

Корея Республикада урушну башланыу датасы бла «25-чи июнну инциденти», «6-2-5 инцидент» ''Югио сабён'' ({{lang-ko3|육이오 사변|六二五 事變}}) атны неда «Корей къазауат» ''Хангук Чонджэн'' ({{lang-ko3|한국전쟁|韓國戰爭}}) ат джюрюйдю; 1990-чы джыллагъа дери «25-чи июнну къаугъасы», «6-2-5 къаугъа», ''Югио ран'' ({{lang-ko3|육이오란|六二五亂}}) дегендиле.

[[Корей Халкъ-Демократ Республика|КъХДР-де]] урушха «Ата-джурт азатлау къазауат», ''Чогук Хэбан Чонджэн'' ({{lang-ko3|조국해방전쟁|祖國解放戰爭}}) атны бергендиле.

[[Къытай|КъХР-де]] «Американ агрессиягъа къаршчыланыуну эмда корей халкъгъа болушууну къазауаты» ({{lang-zh|抗美援朝}}) или более мягкое «Корейская война» ({{lang-zh|朝鲜战争/朝鮮戰爭}}) атны джюрютеди. Къытай тилде джайылгъан башха аты — «韩战/韓戰», «Корей къазауатны» аббриеватурасыды.
Уруш, 1950 джылны  25 июнунда Шимал Кореяны Къыбыла Кореягъа чабыуу бла башланнганды. Уруш [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|джарашыуну юсюнден келишиу]] бла 1953 джылны 27 июлунда тохтахагъанды, алай а мамырлыкъ кесаматха къол салынмагъанды, ол себебден [[Корей конфликт]] формал халда алкъын баргъаннга саналады.

1910 джылда [[Японияны властында Корея|имераторлукъ Япония Кореяны аннексия этеди]], эмда [[Экинчи дуния къазауат]]ны аягъында, 1945 джылны 15 августунда [[Японияны капитуляциясы|кесини капитуляциясына дери]] 35 джылны Кореягъа иелик этгенлей тургъанды {{efn|Кол салыу церемония 18 кюнден, 1945 джылны 2 сентябрында болгъанды}}. Бирлешген Штатла бла Совет Союз [[Кореяны бёлюлнюую|Кореяны]] шимал кенгликни 38-чи параллели бла бёлюб эки оккупация зона къургъандыла. Шимал зонаны оноуу Совет Союзну, къыбыла зонаныкъы уа АБШ-ны оноуунда болгъанды. 1948 джылда [[Сууукъ уруш]]ну эсебинде болгъан къралла арасы тикликни заманында бу эки зона суверен къралла боладыла. [[Социалист кърал]] [[Корей Халкъ-Демократ Республика]] (КХДР) шималда [[Ким Ир Сен]]ни диктатурасыны тюбюнде къуралады, капиталист кърал - [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] — къыбылада [[Ли Сын Ман]]ны авторитар башчылыгъында къуралады. Джангы къуралгъан корей къралланы эки правительстволары кеслерин бютеу Кореяны да джангыз [[Легитимлик|легитим]] правительстволары ала болгъанын чертгендиле, экиси да араларында чекни дайым болгъанын таныргъа унамагъандыла.

[[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]], талай кере Шимал Кореядан къыбылагъа чабарын артха коярын излегенди, ахырында ол бла [[Мао Цзэдун]] 1950 джылны джазында урушну башланыууна разылыкъ бергендиле{{efn|Тарихчи Ким Хакчун бегитгеннге кёре, «Москва бла Пхеньянны арасында 1950 джылны январындан июнуна дери алышыннган кёб телеграмма, эм да, андан да магъаналсы, Сталин бла Ким [Ир Сенни] апрелде Москвада, эм Мао бла Кимни Пекинде май айда таша тюбешиулери — юч коммунист алчыла 1950 джылны 25 июнунда Корей къазауатны башланыуунда баш джууаблыла болгъанларын кёргюзеди»&lt;ref&gt;Steven Lee, ''The Korean War in History and Historiography.'' Journal of American-East Asian Relations, 21, No. 2 (2014): 185—206. doi:10.1163/18765610-02102010, P. 190.{{ref|en}}&lt;/ref&gt;.}}. Шимал-корей сауутлу кючлени бёлеклери ([[Корей халкъ аскер]]) чекни ётюб, Къыбыла Кореягъа 1950 джылны 25 июнунда киредиле&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;/&gt;. [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгеши]] [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы|ол кюн огъунакъ]] Шимал Кореяны ишлерин терслеб, БМО-ну Аскер Командованиясын къурууун эмда кючлени Кореягъа джибериб агрессиягъа къаршчы туруууна санкция береди&lt;ref&gt;[[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Derek W. Bowett, United Nations Forces: A Legal Study of United Nations Practice, Stevens, London, 1964, pp. 29—60.&lt;/ref&gt;. [[СССР|Совет Союз]] Бирлешген Миллетлени Организациясыны [[Къытай Республика (Тайвань)|Тайванны]] (Къытай Республиканы) Къытай болуб таныгъаны ючюн, байкот этгенди&lt;ref&gt;{{Cite web|title=United Nations Security Council – History|url=https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2022-11-13|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113145805/https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, континентдеги Къытай а уа (Къытай Халкъ Республика) БМО джанындан танылмагъаны себебли, экиси да кеслерини бирликчи Шимал Кореялары джанлы болуб Къоркъуусузлукъну Кенгешинде бардырылгъан олтурууда джакълаялмагъандыла. Ахырында Бирлешген Миллетлени Организациясына кирген джыйырма бир кърал БМО-ну кючлерине къошулгъандыла, алай болса да аскер персоналны 90 % АБШ-дан болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pembroke|first=Michael|title=Korea: Where the American Century Began|date=2018|publisher=Hardie Grant Books|page=141}}&lt;/ref&gt;.

Урушну биринчи эки айындан сора, [[Корея Республиканы сауутлу кючлери|къыбыла-корей кючле]] эм Кореягъа ашыгъыш джиберилген американ аскерле дженгилиуню эшигине джетедиле, [[Пусанский периметр]] атлы къоруулау сызны ичинде гитче джерчикде киритленедиле. 1950 джылны сентябрында [[Инчхон]]да [[Инчхон десант операция|Бирлешген Миллетлени рискли операциялары башланады]], бу десант операцияны эсебинде Корей халкъ аскерни баджарыу джоллары кесиледи. Къуршоуланыб джесир алыннганладан къалгъанла шималгъа ыхтырылыргъа керек боладыла. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Кореягъа 1950 джылны октябрында киредиле, эмда мычымай Къытай бла чекден узакъ болмагъан [[Ялуцзян]] суугъа джууукълашадыла, амма 1950 джылны 19 октбярында кеси излеми бла джыйлгъан къытай аскерле Ялуцзян сууну ётюб, урушха къошуладыла&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;&gt;{{Cite book|last1=Devine|first1=Robert A.|title=America Past and Present|last2=Breen|first2=T. H.|last3=Frederickson|first3=George M.|last4=Williams|first4=R. Hal|last5=Gross|first5=Adriela J.|last6=Brands|first6=H. W.|publisher=Pearson Longman|date=2007|isbn=978-0321446619|edition=8th|volume=II: Since 1865|pages=819–21}}&lt;/ref&gt;. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Корядан къыбылагъа алгъа урушну биринчи эм экинчи этапындан сора ыхтырылыргъа керек къаладыла. Декабрны аягъына уа къытай аскерле Къыбыла Кореягъа киредиле.

Бу ахыргъы сермешиуледе [[Сеул]] 4 кере кючленнгенди, ахырында уа коммунист кючле, къазауатны башланнган джери - 38 параллелине дери къысталгъандыла. Андан сора фронт тохташханды эмда ахыргъы 2 джылда баргъан уруш - [[арытыу уруш]] болгъанды. был захвачен 4 раза, а коммунистические силы были отброшены на позиции около 38-й параллели, недалеко от того места, где началась война. Джердеги уруш тохташса да, хауадагъы уруш тыйгъычсыз баргъанды. Шимал Кореяны Бирлешген Штатланы авиациясы бомбалагъанлай тургъанды, [[Къырыучу (авиация)|реактив къырыучула]] тарихде биринчи кере хауа сермешиуде тюбешгендиле, совет пилотла [[Ли Си Цын|джашыртын]] кеслерини коммунист бирликчилери джакълаб сермешиулеге къошулгъандыла.

Сермешиуле 1953 джылны 27 июлунда тохтагъандыла, ол заманда [[Пханмунджом]]е было подписано [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу]] къол салыннганды. Келишиу [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|корей демилитаризация зонаны]] къуруб Шимал эм Къыбыла Кореяланы бири-биринден айыргъанды, джесирлени ызларына къайтыргъа эркинлик берилгенди. Алай болса да, [[мамырлыкъ кесамат]]ха къол салынмагъанды, эм да эки Кореяда формал халда бири-бири бла  уруш этмей уруш халда тургъаннга саналадыла ([[бузлатылгъан конфликт]])&lt;ref name=&quot;HeFeng2013&quot;&gt;{{Cite book|last1=He|first1=Kai|url=https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|title=Prospect Theory and Foreign Policy Analysis in the Asia Pacific: Rational Leaders and Risky Behavior|last2=Feng|first2=Huiyun|publisher=Routledge|date=2013|isbn=978-1135131197|page=50|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LiCribb2014&quot;&gt;{{Cite book|last1=Li|first1=Narangoa|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|title=Historical Atlas of Northeast Asia, 1590–2010: Korea, Manchuria, Mongolia, Eastern Siberia|last2=Cribb|first2=Robert|publisher=Columbia University Press|date=2014|isbn=978-0231160704|page=194|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|archive-date=2017-07-04|url-status=live}} {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194 |date=20230215232758 }}&lt;/ref&gt;.

Корей къазауат бусагъатдагъы эпохадагъа конфликтледен эм ойгъан, эм чачыу берген конфликтди, аны заманында юч миллион чакълы бир адам ёлгенди&lt;ref name=&quot;Cumings p. 35&quot;&gt;{{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=The Korean War: A History|publisher=Modern Library|date=2011|isbn=9780812978964|page=35|quote=Тюрлю-тюрлю энциклопедиялада ючджыллыкъ конфликтге къошулгъан къралла бютеулей 4 миллион чакълы бир къурман бергендиле, аладан эм азы бла 2 миллиону мамыр адамла болгъандыла. Процент джаны бла Экинчи дуния къазауатдан да, Вьетнамдагъы къазауатдан да мийик болгъанды бу кёргюзюм. Бютеулей 36 940 американлы корей сермешиу сахнада ёлгенди; аладан 33 665 адам сермешиулени кесинде, 3 275 адам а уа башха чурумла бла. 92 134 чакълы бир американлы сермешиуледе джараланнганды, он джылла ётюб да 8 176 хапарсыз тас болгъаннга саналадыла. Къыбыла Кореяда 1 312 836 адам джарсыгъанды, аладан 415 004 ёлгенди. БМО-ну башха бирликчилерини ичинде къоранчла 16 532 адам болгъанды, аладан 3 094 адам ёлгенди. Хыйсаблагъа кёре, Шимал Кореяны къоранчлары 2 миллиона чакълы бир адам болгъанды аладан миллион чакълы бири мамыр адамла эм 520 000 аскерчи. Хыйсаблагъа кёре къытай аскерчиледен ёлгенлени саны 900 000 чакълы бир болгъанды}}&lt;/ref&gt;. Къазауатда Кореяны уллу шахарларыны бири да къалмай оюлгъандыла, эки джанындан да мингле бла адам къаршчы джаны джанлы деген ишек бла ёлтюрюлгенди, шимал кореячыла джесир тюшген къыбыла кореячыланы ачлыкъ бла къыргъандыла. Шимал Корея тарихде эм кючлю бомбаланнган къралгъа саналады&lt;ref name=&quot;Fisher&quot;&gt;{{Cite web|last=Fisher|first=Max.|date=2015-08-03|title=Americans Have Forgotten What We Did to North Korea|url=https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|access-date=2021-10-18|website=Vox|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407112255/https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында, хыйсаблагъа талай миллион шимал кореячы къазауатны заманында Шимал Кореядан къачыб къутулгъандыла&lt;ref name=&quot;Robinson 119-120&quot;&gt;{{Cite book|last=Robinson|first=Michael E.|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119|title=Korea's Twentieth–Century Odyssey|publisher=University of Hawaii Press|date=2007|isbn=978-0824831745|location=Honolulu, HI|pages=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119 119]–[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/120/mode/2up 120]}}&lt;/ref&gt;.

== Белгиле ==
'''Комментарийле'''
{{комментарийле}}
'''Къайнакъла'''
{{Белгиле|2}}
== Литература ==
{{refbegin|2}}
* {{книга |автор=[[Ачкасов, Николай Борисович|Ачкасов Н. Б.]], [[Ачкасов, Борис Никитович|Ачкасов Б. Н.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Война в Корее |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Вече |год=2018 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=272 |серия=Локальные войны России |isbn=978-5-4484-0125-1 |тираж= |ref= }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Дипломатия |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Россия (СССР) в войнах второй половины XX века |место=М. |издательство= |год=2002 }}
* {{статья |автор=Лобов Г. А. |заглавие=В небе Северной Кореи |издание=Авиация и космонавтика |номер=10—12 (1990), 1—5 (1991) }}
* {{книга |автор=Орлов А. С., [[Гаврилов, Виктор Александрович|Гаврилов В. А.]] |заглавие=Тайны Корейской войны |место=М. |издательство= |год=2003 }}
* {{книга |автор=Обухов А. |часть=Записки военного советника |заглавие=Интернационалисты |место=Смоленск |издательство= |год=2001 }}
* {{книга |автор=Попов И.&amp;nbsp;М., Лавренёв С.&amp;nbsp;Я., Богданов В.&amp;nbsp;Н. |заглавие=Корея в огне войны |место=М.—Жуковский |издательство=Кучково поле |год=2005 |isbn=5860901003 }}
* {{книга |автор=[[Торкунов, Анатолий Васильевич|Торкунов А. В.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Загадочная война: корейский конфликт 1950—1953 годов |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=[[Российская политическая энциклопедия]] |год=2001 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=328 |серия= |isbn=5-8243-0144-1 |тираж=1000 |ref= }}
* {{книга |заглавие=Война в Корее |место=СПб. |издательство= |год=2000 }}
* {{книга |автор=Lowe P. |заглавие=The Origins of the Korean War |место=New York |издательство= |год=1986 }}
* {{книга |автор=Clay Blair. |заглавие=The Forgotten War, America in Korea 1950—1953 |ссылка=https://archive.org/details/forgottenwaramer0000blai |место=New York |издательство= |год=1987 }}
* {{книга |заглавие=A White Paner on South-North Dialogue in Korea |место=Seoul |издательство= |год=1982 }}
* {{книга |автор=Монтросс Л., Кэнзона Н. |заглавие=Иньчхонь-сеульская операция |место=М. |издательство= |год=1959 }}
* {{книга |автор=Сейдов И. |заглавие=«Красные дьяволы» в небе Кореи. Советская авиация в войне 1950—1953 гг. Хроника воздушных сражений |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Крамаренко С.&amp;nbsp;М. |заглавие=Против «мессеров» и «сейбров». В небе двух войн |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Абакумов Б.&amp;nbsp;С. |заглавие=В небе Северной Кореи |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|year=2005|isbn=978-0393327021|location=New York|ref={{harvid|Cumings|2005}}}}
* {{Cite book|last=Stueck|first=William W.|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|year=2002|place=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691118475|ref={{harvid|Stueck|2002}}}}
{{refend}}

== Джибериуле ==
{{Джууукъ проектле}}
* [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11776564@cmsArticle Корейская война 1950—1953 годов] на сайте [[Минобороны России]]
* {{cite web |author=А.&amp;nbsp;В. Сморчков. |date= |url=https://chekist.ru/article/911 |title=Корейская война 1950—1953 |access-date=2010-11-24 |archive-url= |archive-date=}}
* [http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat7.html Корейская бактериологическая война] (о применении [[Бактериологическое оружие|бактериологического оружия]] американской армией во время войны на Корейском полуострове в 1952 году)
* &lt;!-- {{cite web |url=http://www.trumanlibrary.org/wake/docs.htm--&gt; Wake Island Meeting President Truman and General MacArthur {{недоступная ссылка|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ONZfaDm?url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/koreanwar/index.php|archivedate=2012-02-12|accessdate=2020-12-13}}
* д/ф [https://tvzvezda.ru/schedule/program-guide/202005241330-pssox.html «Война в Корее»] (2012, [[Первый канал (Россия)|Первый канал]], 4 серии)

{{ВС}}
{{Корейская война}}
{{Холодная война/1950-е}}
[[Категория:Тарих]]
[[Категория:Кореяны тарихи]]
[[Категория:Къазауатла]]</text>
      <sha1>o9flqz0pv1ebunj9mc5p71f0etpcv28</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125465</id>
      <parentid>125464</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T17:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49923" sha1="7cj5tevfpttnxsgctrdae1atmbl7223" xml:space="preserve">{{Къазауат|конфликт=Корей къазауат&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Корея Республика]]да: ({{lang|ko|6·25 전쟁, 한국전쟁}})&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt; [[КХДР]]-де: ({{lang|ko|조국해방전쟁}})&lt;/small&gt;|кесеги=[[Сууукъ уруш]], [[Корей конфликт]]|сурат=
[[Файл:Koreanwarmontage.jpg|обрамить|центр|''Сагъат бурулгъаннга кёре'': [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу]] къытай аскерчилени джесир алады; [[Douglas A-26 Invader|B-26]] ышаннга бомбала атады; Къыбыла Кореячы къачхынчыла; [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу|АБШ-ны кючлерини]] [[Инчхон]]да джагъагъа чыгъыулары; [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери|БМО-ну кючлери]] [[Пхеньян]]дан ыхтырылыб 38-чи параллелни ётедиле]]
|башлыкъ=|датасы=[[25 июнь]] [[1950]] — [[27 июль]] [[1953]] ({{Age in years and days|1950|06|25|1953|07|27}}) ([[Корей конфликт|конфликт формал халда алкъын баргъан саналады]])|джери=[[Корея джарымайрымкан]]|чуруму=[[Ким Ир Сен]]ни [[Мао Цзедун]] эм [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталинни]] болушлугъу бла [[Кореяны бирлешдириу|Кореяны кесини властында бирлешдирирге ]] имтинтиую|эсеби=[[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|Джарашыу]] эм [[отну тохтатыу]]|тюрлениуле=Корея  [[КХДР]] бла [[Корея Республика]]гъа бёлюнеди&lt;br&gt;[[КХДР]] [[Кэсон]] районну алады, алай а 38-чи параллелни шимал-кюнчыгъышында 3900 км² территориясын тас этеди. Бёлюнюуню чегинде кенглиги 4 километр, узунлугъу 241 километр болгъан  [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|Кореяда демилитаризация этилген зона]] къурулгъанды.|къаршчы1=&lt;br&gt;
* {{Байракъ|Корея Республика|1948}} [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ БМО}} '''[[Бирлешген Миллетлени Организациясы]]:''' &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|АБШ|1912}} &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Уллу Британия}} [[Британ империя|Уллу Британия]] &lt;br&gt; 
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     =эм доминионлары:    | • {{Байракъландырыу|Австралия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Джангы Зеландия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Канада|1921}}&lt;br&gt; • {{Байракъ|КъАБ}} [[Къыбыла-Африка Бирлик|КъАБ]]}}
* {{Байракъландырыу|Тюрк}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Филиппинле}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Таиланд}} &lt;br&gt;
* [[Файл:Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg|22px|border]] [[Эфиоп империя|Эфиопия]] &lt;br&gt;
* [[Файл:Hellenic Kingdom Flag 1935.svg|border|22px]] [[Греция короллукъ|Греция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Франция}} [[Тёртюнчю француз республика|Франция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Колумбия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Бельгия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Нидерландла}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Люксембург}} &lt;br&gt;
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле:   | • [[Файл:Flag of Germany (state).svg|22px|border]] [[Германияны Федератив Республикасы (1949—1990)|ГФР]]&lt;ref name=&gt;{{Cite news |date=2018-06-22 |title=독일, 62년만에 6.25 전쟁 의료지원국에 포함…총 6개국으로 늘어 |work=해럴드 경제 |url=http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 |access-date=2021-04-04 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004081516/http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Израиль}}&lt;ref name=&quot;Sam Ma Young&quot;&gt;{{Cite journal |last=Young |first=Sam Ma |date=2010 |title=Israel's Role in the UN during the Korean War |url=http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |url-status=dead |journal=Israel Journal of Foreign Affairs |volume=4 |issue=3 |pages=81–89 |doi=10.1080/23739770.2010.11446616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824212403/http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |archive-date=2015-08-24 |s2cid=219293462}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Къытай республика}}{{efn|АБШ бла Таиланд Бирмадагъы [[Юньнань антикоммунист аскер]] бла [[Къытай Республиканы сауутлу кючлери]]не болушлукъ этгендиле, аланы Коммунист Къытайны эсин бурур ючюн экинчи фронт кибик тутхандыла&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Han |first=Enze |title=The Ripple Effect: China's Complex Presence in Southeast Asia |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-769659-0 |location=New York, NY|page=65}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында 14000 къытай кеси кёлю бла баргъан аскерчи кертиден антикоммунистле болуб, кеси разылыкълар бла джесирге тюшюб, Тайваннга реаптриация этгендиле&lt;ref name=&quot;周琇環&quot;&gt;{{cite journal |author=周琇環 |title=接運韓-{}-戰反共義士來臺之研究（1950-1954） |url=https://www.drnh.gov.tw/var/file/3/1003/img/33/16.pdf |format=PDF |journal=國史館館刊 |issue=28期 |pages=115-154|date=2011年6月 |lang=zh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220827/http://www.drnh.gov.tw/ImagesPost/d147d0a3-d728-4bad-ae99-4324bfba420b/8b6845bf-dd1e-44a7-8c1d-4f70e207f015_cFILES.pdf |archivedate=2015-09-23 }}&lt;/ref&gt;.}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Япония|1870}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morris-Suzuki |first=Tessa |author-link=:en:Tessa Morris-Suzuki |date=2012-07-29 |title=Post-War Warriors: Japanese Combatants in the Korean War |url=https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |journal=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus |volume=10 |issue=31 |access-date=2022-08-19 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518035219/https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Пакистан}} [[Пакистан Доминион|Пакистан]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whan-woo |first=Yi |date=2019-09-16 |title=Pakistan's Defense Day rekindles Korean War relief aid |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127113137/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |archive-date=2020-11-27 |access-date=2020-05-02 |website=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Испания|1938}} [[Франкист Испания|Испания]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Edles |first=Laura Desfor |url=https://archive.org/details/symbolritualnews00edle |title=Symbol and Ritual in the New Spain: the transition to democracy after Franco |date=1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521628853 |location=Cambridge, UK |page=[https://archive.org/details/symbolritualnews00edle/page/n45 32] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; • {{Байракъ|Куба|1902}} [[Куба Республика (1902—1959)|Куба]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=[Lee Jae-min] A warm breeze from Cuba |url=https://www.koreaherald.com/article/585023 |newspaper=[[The Korea Herald]] |date=2015-07-14 |language=en}}&lt;/ref&gt; }}|къаршчы2=* {{Байракъландырыу|КХДР}} * {{Байракъландырыу|КъХР}} * {{Байракъландырыу|СССР|1936}}{{efn|Де-юре СССР конфликтде нейтралитетни тутханды, алай а кертиликде урушну узунлугъунда сермешиулеге къошулгъанды, артыкъсыз да авиациясы бла хауагъа къаршчы къоруулау бёлеклери эмда аскер специалистлери бла кенгешчилери, аны бла бирге сауут эм башха материалла бла болушханды.}} {{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле: |• {{Байракъ|ГДР|1949}} [[ГДР]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;&gt;{{Cite book |last=Edwards |first=Paul M. |url=https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |title=Korean War Almanac |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0816074679 |series=Almanacs of American wars |location=New York |page=528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Маджар|1949}} [[Маджар Халкъ Республика|Маджар]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kocsis |first=Piroska |date=2005 |title=Magyar orvosok Koreában (1950–1957) |url=http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510103932/http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |archive-date=2017-05-10 |access-date=2016-11-22 |website=ArchivNet: XX. századi történeti források |publisher=Magyar Országos Levéltár |location=Budapest |lang=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Румыния|1948}} [[Румын Халкъ Республика|Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12 |title=Romania's &quot;Fraternal Support&quot; to North Korea during the Korean War, 1950–1953 |url=https://www.wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221013614/http://wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |archive-date=2013-02-21 |access-date=2013-01-24 |publisher=Wilson Centre}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Монголия}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=蒙古国与朝鲜半岛的关系分析_新闻中心_ |url=http://news.china.com.cn/world/2019-09/01/content_75594597_2.htm |lang=zh |website=中国网}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Чехословакия}} [[Чехословак Социалист Республика|Чехословакия]]&lt;ref&gt;Robert Dornan, ''Accounting for POW – MIAs from the Korean War and the Vietnam War'' (1996) pp. 31–32&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Къызыл Байракъ}} {{кёчюрюлмегенди|Къыбыла Кореяда коммунист къозгъалыу|en|Communist partisans in the Korean War}} }}|командир1= 
[[Файл:Flag of the President of South Korea.svg|22px|border]] [[Ли Сын Ман]] &lt;br&gt;
[[Файл:Standard of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|22px|border]] [[Чон Иль Гвон]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} {{кёчюрюлмегенди|Син Сон Мо|en|Shin Sung-mo}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Пэк Сонёп]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Сон Вониль]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Гарри Трумэн]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Дуайт Эйзенхауэр]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Роберт Ловетт]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Дуглас Макартур]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Мэтью Риджуэй]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Марк Кларк]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Клемент Эттли]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Уинстон Черчилль]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Уллу Британия}} {{кёчюрюлмегенди|Бэзил Коуд|en|Basil Coad}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Тюрк}} [[Языджи, Тахсин|Тахсин Язычи]]|командир2=[[Файл:Flag of the Workers' Party of Korea.svg|22px|border]] [[Ким Ир Сен]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Пак Хон Ён]]{{efn|Ким Ир Сен бла бирге къралгъа башчылыкъ этгенди кертиликде, къара: {{Cite web|url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|title=2010, 인물로 다시 보는 6·25 &quot;이 자식아, 전쟁지면 너도 책임있어&quot; 김일성, 박헌영에 잉크병 집어 던져|author=이지수.|publisher=조선일보|lang=ko|access-date=2010-09-15|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120094319/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Чхве Ён Гон]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Ким Чхэк]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of the Communist Party of China.svg|22x22пкс|border]] [[Мао Цзэдун]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Пэн Дэхуай]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Чэнь Гэн]]&lt;br&gt;{{Байракъ|Къытай}} [[Дэн Хуа]]&lt;br&gt;[[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1946–1956).svg|22px]] [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Васильев, Николай Алексеевич (генерал)|Николай Васильев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Разуваев, Владимир Николаевич|Владимир Разуваев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Лобов, Георгий Агеевич|Георгий Лобов]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Слюсарев, Сидор Васильевич|Сидор Слюсарев]]|къурманла1={{Байракъ БМО}}&lt;br&gt; ёлгенле: 40 670&lt;br&gt; джаралыла: 104 280&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 9931&lt;br&gt; {{Байракъ|Корея Республика}}&lt;br&gt; ёлгенле: 137 899&lt;br&gt; джаралыла: 450 742&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 32 838&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|title=6.25 전쟁의 피해|publisher=대한민국 국방부|lang=ko|access-date=2010-06-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722140709/http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|archive-date=2011-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ---- Авиация: 3000 самолёт эм вертолёт тас болгъанды &lt;br&gt;
---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 джылны 1 июлундан 1951 джылны 8 апрелине дери - 2155 танка, аладан 743 къайтмаздан къоранч. Эм азы бла 9 кеси джюрюген артиллерияны джау кючлегенди&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n41/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 19-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |author=W. M. Donnelly |title=Under Army Orders: The Army National Guard during the Korean War. — College Station, TX: TAMU Press, 2001. — P. 79—80. — 320 p. — (Williams-Ford Texas A&amp;M University Military History Series). — ISBN 1-58544-117-1.}}&lt;/ref&gt;  Бронемешина бла бронетранспортёрла: 900 бирим чакълы бир&lt;br&gt;&lt;ref&gt; «Хауа урушну энциклопедиясы» атлы ингилиз чыгъарманы оюмуна кёре корей къазауатны заманында «коммунистлени авиациясы» хауада 949 мешинасы, джерде эсе уа — 89 тас этгенди.&lt;/ref&gt; ----  Кемеле: 33 бирим къоранч болгъанды  [[Файл:Flag of the Republic of Korea Navy.svg|22px|border]]  1 фрегат джараусуз болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|title=Korean War: Chronology of U.S. Pacific Fleet Operations, May–August 1952|archive-url=https://web.archive.org/web/20060812024438/http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|archive-date=2006-08-12}}&lt;/ref&gt;  2 патрул кеме батдырылгъанды, кайыкъгъа къаршчы къоруулау 1 кеме эм 5 тралчы да батдырылгъандыла&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite |url=https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|title=Корейская война. Эпизоды участия Советского Флота|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127011107/https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|archive-date=2024-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Грей, Рэндал, редактор, «Дунияны бютеу уруш кемелери 1947–1982» Конвея, Кесек II: Варшава кесамат эм къошулмагъан къралла, Аннаполис, Мэриленд: Naval Institute Press, 1983,ISBN0-87021-919-7, п. 348.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;James A.Field Jr. «History of United States Naval Operations: Korea&lt;/ref&gt;  1 мотор торпеда катер батдырылгъанды  1 десант катер батдырылгъанды  11 аз тоннажлы кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Cite|url=http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|title=Democratic People's Republic of Korea Naval Battles|access-date=2024-01-27|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711125651/http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  1 шхуна батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  {{Байракъ|АБШ|1912}}  4 тральщик батдырылгъанды  1 буксир батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Thailand.svg|22px|border]]  1 корвет батдырылгъанды  [[Файл:Flag of New Zealand.svg|22px|border]]  1 пароход батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Japan (1870-1999).svg|22px|border]]  2 тральщик батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot;&gt;{{Cite |url=https://apjjf.org/2022/17/Porter.html |title=In Dangerous Waters: Japan’s Forgotten Minesweeping Operations in the Korean War|author=Samuel P. Porter|date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927111649/https://apjjf.org/2022/17/Porter.html|archive-date=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf |title=The Impact on Japan from Mine Warfare during the Korean War|author=Yasuzo Ishimaru|date=2018-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125931/https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf|archive-date=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;  1 белгисиз кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot; /&gt;|къурманла2={{Байракъ|КХДР}}&lt;br&gt; ёлгенле: 215-316 минг&lt;br&gt; джаралыла: 303 минг&lt;br&gt; джесир тюшгенле эм хапарсыз тас болгъанла: 120 минг&lt;ref name=&quot;Rummel1997&quot;&gt;{{cite book |last=Rummel |first=Rudolph J. |author-link=R. J. Rummel |title=Statistics of Democide: Genocide and Murder Since 1900 |year=1997 |chapter=Chapter 10, Statistics of North Korean Democide Estimates, Calculations, And Sources |isbn=978-3825840105 |chapter-url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141122032624/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |archive-date=2014-11-22}} &lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Andrew C. Nahm 2004 pages 129-130&quot;&gt;Andrew C. Nahm; James Hoare (2004). &quot;Historical Dictionary of the Republic of Korea&quot;. Scarecrow Press, pp. 129–130.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRIO&quot;&gt;Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, 2005. ―Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths.‖ European Journal of Population: 21(2–3): 145–166. Korean data available at [http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf &quot;The PRIO Battle Deaths Dataset, 1946–2008, Version 3.0&quot;] {{Wayback|url=http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf |date=20220604135816 }}, pp. 359–362&lt;/ref&gt; '''(КъХР-ны эсеблерине кёре):'''&lt;ref name=&quot;Li111&quot;&gt;{{книга | автор = Xiaobing Li. | год = 2007 | заглавие = A History of the Modern Chinese Army | ссылка = https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi | издательство = University Press of Kentucky | место = Lexington, KY | isbn = 978-0-8131-2438-4 | pages = [https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi/page/111 111] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715215412/http://www.nyconsulate.prchina.org/eng/xw/t31430.htm Korean War: In the View of Cost-effectiveness]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; {{Байракъ|КъХР}} ёлгенле: 148 минг&lt;br&gt; джаралыла: 383,5 минг.&lt;br&gt; госпитализация этилгенле: 450 минг&lt;br&gt; хапарсыз тас болгъанла: 4000&lt;br&gt; джесир тюшгенле: 21 минг&lt;br&gt; ''''' {{Байракъ|СССР|1923}}&lt;br&gt; ёлгенле: 282-315 &lt;ref name=&quot;Krivosheev1997&quot;&gt;{{книга | автор = Grigorij F. Krivošeev | заглавие = [[Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century]] | год = 1997 | издательство = Greenhill | место = London | isbn = 1-85367-280-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |url=https://tass.ru/obschestvo/18374163|title=В Китае возложили венки к захоронениям погибших в Корейской войне советских воинов|date=2023-07-27|website=[[ТАСС]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127090643/https://tass.ru/obschestvo/18374163|archive-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;  ---- Авиация: 900 чакълы бир самолёт тас болгъанды&lt;br&gt; ---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 бла 1951 арасында — 239 танка эм 74 кеси джюрюген артиллерия адыр къайтмаздан къоранч болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n57/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 36-37}}&lt;/ref&gt; ----  Кемеле эм къайыкъла: 91 аладан 6 кемени СССР бергенди  [[Файл:Flag of the Korean People's Army Navy (Obverse).svg|22px|border]]  5 къайыкълагъа къаршчы къоруулауну кемеси эм тралчы батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 мина бла тыйыучу батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 пароход батдырылгъанды (японлуладан къалгъан)&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.korean-war.com/sokorea.html |title=SOUTH KOREAN ARMY|author=YUK GUN|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125083335/http://www.korean-war.com/sokorea.html |archive-date=2010-11-25 }}&lt;/ref&gt;  22 мотор катер батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt;  62 джонка эм сампан батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt; }} 

'''Корей къазауат неда Корей уруш (1950—1953)'''&amp;nbsp;— [[Шимал Корея|Корей Халкъ Демократ Республика]] бла [[Къыбыла Корея|Корея Республика]] арасында баргъан сауутлу конфликди, 1950 джылны 25 июнундан башлаб 1953 джылны 27 июлуна дери баргъанды.

[[Сууукъ уруш]]ну заманында баргъан бу конфликтни къыбыла джанындан [[АБШ]]-ны эм [[БМО]]-ну аскерлерини эмда шимал джанындан [[Къытайны халкъ-азатлау аскери]] эм СССР-ни аскер-хауа кючлерини арасында уруш кибик кёрюннгенди. Коммунист сауутлу кючлерини къурамында Корей Халкъ аскерни аскерчилери, Къытайны Халкъ-Азатлау Аскеринден &quot;кеси излеми&quot; бла къошулгъан согъушчула эмда СССР-ден кенгешчиле эм аскер специалистле къошулгъандыла.

Бирлешген коммунист аскерлеге къаршчы [[Къыбыла Корея]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]], [[Уллу Британия]], [[Филиппинле]], [[Канада]], [[Тюрк]], [[Нидерландла]], [[Австралия]], [[Джангы Зеландия]], [[Тайланд]], [[Эфиопия]], [[Греция]], [[Франция]], [[Колумбия]], [[Бельгия]], [[КъАБ|Къыбыла Африка Бирлик]] эм [[Люксембург]] [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери]]ни къурамында уруш этгендиле.

Корея Республикада урушну башланыу датасы бла «25-чи июнну инциденти», «6-2-5 инцидент» ''Югио сабён'' ({{lang-ko3|육이오 사변|六二五 事變}}) атны неда «Корей къазауат» ''Хангук Чонджэн'' ({{lang-ko3|한국전쟁|韓國戰爭}}) ат джюрюйдю; 1990-чы джыллагъа дери «25-чи июнну къаугъасы», «6-2-5 къаугъа», ''Югио ран'' ({{lang-ko3|육이오란|六二五亂}}) дегендиле.

[[Корей Халкъ-Демократ Республика|КъХДР-де]] урушха «Ата-джурт азатлау къазауат», ''Чогук Хэбан Чонджэн'' ({{lang-ko3|조국해방전쟁|祖國解放戰爭}}) атны бергендиле.

[[Къытай|КъХР-де]] «Американ агрессиягъа къаршчыланыуну эмда корей халкъгъа болушууну къазауаты» ({{lang-zh|抗美援朝}}) или более мягкое «Корейская война» ({{lang-zh|朝鲜战争/朝鮮戰爭}}) атны джюрютеди. Къытай тилде джайылгъан башха аты — «韩战/韓戰», «Корей къазауатны» аббриеватурасыды.
Уруш, 1950 джылны  25 июнунда Шимал Кореяны Къыбыла Кореягъа чабыуу бла башланнганды. Уруш [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|джарашыуну юсюнден келишиу]] бла 1953 джылны 27 июлунда тохтахагъанды, алай а мамырлыкъ кесаматха къол салынмагъанды, ол себебден [[Корей конфликт]] формал халда алкъын баргъаннга саналады.

1910 джылда [[Японияны властында Корея|имераторлукъ Япония Кореяны аннексия этеди]], эмда [[Экинчи дуния къазауат]]ны аягъында, 1945 джылны 15 августунда [[Японияны капитуляциясы|кесини капитуляциясына дери]] 35 джылны Кореягъа иелик этгенлей тургъанды {{efn|Кол салыу церемония 18 кюнден, 1945 джылны 2 сентябрында болгъанды}}. Бирлешген Штатла бла Совет Союз [[Кореяны бёлюлнюую|Кореяны]] шимал кенгликни 38-чи параллели бла бёлюб эки оккупация зона къургъандыла. Шимал зонаны оноуу Совет Союзну, къыбыла зонаныкъы уа АБШ-ны оноуунда болгъанды. 1948 джылда [[Сууукъ уруш]]ну эсебинде болгъан къралла арасы тикликни заманында бу эки зона суверен къралла боладыла. [[Социалист кърал]] [[Корей Халкъ-Демократ Республика]] (КХДР) шималда [[Ким Ир Сен]]ни диктатурасыны тюбюнде къуралады, капиталист кърал - [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] — къыбылада [[Ли Сын Ман]]ны авторитар башчылыгъында къуралады. Джангы къуралгъан корей къралланы эки правительстволары кеслерин бютеу Кореяны да джангыз [[Легитимлик|легитим]] правительстволары ала болгъанын чертгендиле, экиси да араларында чекни дайым болгъанын таныргъа унамагъандыла.

[[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]], талай кере Шимал Кореядан къыбылагъа чабарын артха коярын излегенди, ахырында ол бла [[Мао Цзэдун]] 1950 джылны джазында урушну башланыууна разылыкъ бергендиле{{efn|Тарихчи Ким Хакчун бегитгеннге кёре, «Москва бла Пхеньянны арасында 1950 джылны январындан июнуна дери алышыннган кёб телеграмма, эм да, андан да магъаналсы, Сталин бла Ким [Ир Сенни] апрелде Москвада, эм Мао бла Кимни Пекинде май айда таша тюбешиулери — юч коммунист алчыла 1950 джылны 25 июнунда Корей къазауатны башланыуунда баш джууаблыла болгъанларын кёргюзеди»&lt;ref&gt;Steven Lee, ''The Korean War in History and Historiography.'' Journal of American-East Asian Relations, 21, No. 2 (2014): 185—206. doi:10.1163/18765610-02102010, P. 190.{{ref|en}}&lt;/ref&gt;.}}. Шимал-корей сауутлу кючлени бёлеклери ([[Корей халкъ аскер]]) чекни ётюб, Къыбыла Кореягъа 1950 джылны 25 июнунда киредиле&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;/&gt;. [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгеши]] [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы|ол кюн огъунакъ]] Шимал Кореяны ишлерин терслеб, БМО-ну Аскер Командованиясын къурууун эмда кючлени Кореягъа джибериб агрессиягъа къаршчы туруууна санкция береди&lt;ref&gt;[[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Derek W. Bowett, United Nations Forces: A Legal Study of United Nations Practice, Stevens, London, 1964, pp. 29—60.&lt;/ref&gt;. [[СССР|Совет Союз]] Бирлешген Миллетлени Организациясыны [[Къытай Республика (Тайвань)|Тайванны]] (Къытай Республиканы) Къытай болуб таныгъаны ючюн, байкот этгенди&lt;ref&gt;{{Cite web|title=United Nations Security Council – History|url=https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2022-11-13|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113145805/https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, континентдеги Къытай а уа (Къытай Халкъ Республика) БМО джанындан танылмагъаны себебли, экиси да кеслерини бирликчи Шимал Кореялары джанлы болуб Къоркъуусузлукъну Кенгешинде бардырылгъан олтурууда джакълаялмагъандыла. Ахырында Бирлешген Миллетлени Организациясына кирген джыйырма бир кърал БМО-ну кючлерине къошулгъандыла, алай болса да аскер персоналны 90 % АБШ-дан болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pembroke|first=Michael|title=Korea: Where the American Century Began|date=2018|publisher=Hardie Grant Books|page=141}}&lt;/ref&gt;.

Урушну биринчи эки айындан сора, [[Корея Республиканы сауутлу кючлери|къыбыла-корей кючле]] эм Кореягъа ашыгъыш джиберилген американ аскерле дженгилиуню эшигине джетедиле, [[Пусанский периметр]] атлы къоруулау сызны ичинде гитче джерчикде киритленедиле. 1950 джылны сентябрында [[Инчхон]]да [[Инчхон десант операция|Бирлешген Миллетлени рискли операциялары башланады]], бу десант операцияны эсебинде Корей халкъ аскерни баджарыу джоллары кесиледи. Къуршоуланыб джесир алыннганладан къалгъанла шималгъа ыхтырылыргъа керек боладыла. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Кореягъа 1950 джылны октябрында киредиле, эмда мычымай Къытай бла чекден узакъ болмагъан [[Ялуцзян]] суугъа джууукълашадыла, амма 1950 джылны 19 октбярында кеси излеми бла джыйлгъан къытай аскерле Ялуцзян сууну ётюб, урушха къошуладыла&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;&gt;{{Cite book|last1=Devine|first1=Robert A.|title=America Past and Present|last2=Breen|first2=T. H.|last3=Frederickson|first3=George M.|last4=Williams|first4=R. Hal|last5=Gross|first5=Adriela J.|last6=Brands|first6=H. W.|publisher=Pearson Longman|date=2007|isbn=978-0321446619|edition=8th|volume=II: Since 1865|pages=819–21}}&lt;/ref&gt;. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Корядан къыбылагъа алгъа урушну биринчи эм экинчи этапындан сора ыхтырылыргъа керек къаладыла. Декабрны аягъына уа къытай аскерле Къыбыла Кореягъа киредиле.

Бу ахыргъы сермешиуледе [[Сеул]] 4 кере кючленнгенди, ахырында уа коммунист кючле, къазауатны башланнган джери - 38 параллелине дери къысталгъандыла. Андан сора фронт тохташханды эмда ахыргъы 2 джылда баргъан уруш - [[арытыу уруш]] болгъанды. был захвачен 4 раза, а коммунистические силы были отброшены на позиции около 38-й параллели, недалеко от того места, где началась война. Джердеги уруш тохташса да, хауадагъы уруш тыйгъычсыз баргъанды. Шимал Кореяны Бирлешген Штатланы авиациясы бомбалагъанлай тургъанды, [[Къырыучу (авиация)|реактив къырыучула]] тарихде биринчи кере хауа сермешиуде тюбешгендиле, совет пилотла [[Ли Си Цын|джашыртын]] кеслерини коммунист бирликчилери джакълаб сермешиулеге къошулгъандыла.

Сермешиуле 1953 джылны 27 июлунда тохтагъандыла, ол заманда [[Пханмунджом]]е было подписано [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу]] къол салыннганды. Келишиу [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|корей демилитаризация зонаны]] къуруб Шимал эм Къыбыла Кореяланы бири-биринден айыргъанды, джесирлени ызларына къайтыргъа эркинлик берилгенди. Алай болса да, [[мамырлыкъ кесамат]]ха къол салынмагъанды, эм да эки Кореяда формал халда бири-бири бла  уруш этмей уруш халда тургъаннга саналадыла ([[бузлатылгъан конфликт]])&lt;ref name=&quot;HeFeng2013&quot;&gt;{{Cite book|last1=He|first1=Kai|url=https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|title=Prospect Theory and Foreign Policy Analysis in the Asia Pacific: Rational Leaders and Risky Behavior|last2=Feng|first2=Huiyun|publisher=Routledge|date=2013|isbn=978-1135131197|page=50|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LiCribb2014&quot;&gt;{{Cite book|last1=Li|first1=Narangoa|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|title=Historical Atlas of Northeast Asia, 1590–2010: Korea, Manchuria, Mongolia, Eastern Siberia|last2=Cribb|first2=Robert|publisher=Columbia University Press|date=2014|isbn=978-0231160704|page=194|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|archive-date=2017-07-04|url-status=live}} {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194 |date=20230215232758 }}&lt;/ref&gt;.

Корей къазауат бусагъатдагъы эпохадагъа конфликтледен эм ойгъан, эм чачыу берген конфликтди, аны заманында юч миллион чакълы бир адам ёлгенди&lt;ref name=&quot;Cumings p. 35&quot;&gt;{{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=The Korean War: A History|publisher=Modern Library|date=2011|isbn=9780812978964|page=35|quote=Тюрлю-тюрлю энциклопедиялада ючджыллыкъ конфликтге къошулгъан къралла бютеулей 4 миллион чакълы бир къурман бергендиле, аладан эм азы бла 2 миллиону мамыр адамла болгъандыла. Процент джаны бла Экинчи дуния къазауатдан да, Вьетнамдагъы къазауатдан да мийик болгъанды бу кёргюзюм. Бютеулей 36 940 американлы корей сермешиу сахнада ёлгенди; аладан 33 665 адам сермешиулени кесинде, 3 275 адам а уа башха чурумла бла. 92 134 чакълы бир американлы сермешиуледе джараланнганды, он джылла ётюб да 8 176 хапарсыз тас болгъаннга саналадыла. Къыбыла Кореяда 1 312 836 адам джарсыгъанды, аладан 415 004 ёлгенди. БМО-ну башха бирликчилерини ичинде къоранчла 16 532 адам болгъанды, аладан 3 094 адам ёлгенди. Хыйсаблагъа кёре, Шимал Кореяны къоранчлары 2 миллиона чакълы бир адам болгъанды аладан миллион чакълы бири мамыр адамла эм 520 000 аскерчи. Хыйсаблагъа кёре къытай аскерчиледен ёлгенлени саны 900 000 чакълы бир болгъанды}}&lt;/ref&gt;. Къазауатда Кореяны уллу шахарларыны бири да къалмай оюлгъандыла, эки джанындан да мингле бла адам къаршчы джаны джанлы деген ишек бла ёлтюрюлгенди, шимал кореячыла джесир тюшген къыбыла кореячыланы ачлыкъ бла къыргъандыла. Шимал Корея тарихде эм кючлю бомбаланнган къралгъа саналады&lt;ref name=&quot;Fisher&quot;&gt;{{Cite web|last=Fisher|first=Max.|date=2015-08-03|title=Americans Have Forgotten What We Did to North Korea|url=https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|access-date=2021-10-18|website=Vox|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407112255/https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында, хыйсаблагъа талай миллион шимал кореячы къазауатны заманында Шимал Кореядан къачыб къутулгъандыла&lt;ref name=&quot;Robinson 119-120&quot;&gt;{{Cite book|last=Robinson|first=Michael E.|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119|title=Korea's Twentieth–Century Odyssey|publisher=University of Hawaii Press|date=2007|isbn=978-0824831745|location=Honolulu, HI|pages=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119 119]–[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/120/mode/2up 120]}}&lt;/ref&gt;.

== Белгиле ==
'''Комментарийле'''
{{комментарийле}}
'''Къайнакъла'''
{{Белгиле|2}}
== Литература ==
{{refbegin|2}}
* {{книга |автор=[[Ачкасов, Николай Борисович|Ачкасов Н. Б.]], [[Ачкасов, Борис Никитович|Ачкасов Б. Н.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Война в Корее |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Вече |год=2018 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=272 |серия=Локальные войны России |isbn=978-5-4484-0125-1 |тираж= |ref= }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Дипломатия |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Россия (СССР) в войнах второй половины XX века |место=М. |издательство= |год=2002 }}
* {{статья |автор=Лобов Г. А. |заглавие=В небе Северной Кореи |издание=Авиация и космонавтика |номер=10—12 (1990), 1—5 (1991) }}
* {{книга |автор=Орлов А. С., [[Гаврилов, Виктор Александрович|Гаврилов В. А.]] |заглавие=Тайны Корейской войны |место=М. |издательство= |год=2003 }}
* {{книга |автор=Обухов А. |часть=Записки военного советника |заглавие=Интернационалисты |место=Смоленск |издательство= |год=2001 }}
* {{книга |автор=Попов И.&amp;nbsp;М., Лавренёв С.&amp;nbsp;Я., Богданов В.&amp;nbsp;Н. |заглавие=Корея в огне войны |место=М.—Жуковский |издательство=Кучково поле |год=2005 |isbn=5860901003 }}
* {{книга |автор=[[Торкунов, Анатолий Васильевич|Торкунов А. В.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Загадочная война: корейский конфликт 1950—1953 годов |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=[[Российская политическая энциклопедия]] |год=2001 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=328 |серия= |isbn=5-8243-0144-1 |тираж=1000 |ref= }}
* {{книга |заглавие=Война в Корее |место=СПб. |издательство= |год=2000 }}
* {{книга |автор=Lowe P. |заглавие=The Origins of the Korean War |место=New York |издательство= |год=1986 }}
* {{книга |автор=Clay Blair. |заглавие=The Forgotten War, America in Korea 1950—1953 |ссылка=https://archive.org/details/forgottenwaramer0000blai |место=New York |издательство= |год=1987 }}
* {{книга |заглавие=A White Paner on South-North Dialogue in Korea |место=Seoul |издательство= |год=1982 }}
* {{книга |автор=Монтросс Л., Кэнзона Н. |заглавие=Иньчхонь-сеульская операция |место=М. |издательство= |год=1959 }}
* {{книга |автор=Сейдов И. |заглавие=«Красные дьяволы» в небе Кореи. Советская авиация в войне 1950—1953 гг. Хроника воздушных сражений |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Крамаренко С.&amp;nbsp;М. |заглавие=Против «мессеров» и «сейбров». В небе двух войн |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Абакумов Б.&amp;nbsp;С. |заглавие=В небе Северной Кореи |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|year=2005|isbn=978-0393327021|location=New York|ref={{harvid|Cumings|2005}}}}
* {{Cite book|last=Stueck|first=William W.|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|year=2002|place=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691118475|ref={{harvid|Stueck|2002}}}}
{{refend}}

== Джибериуле ==
{{Джууукъ проектле}}
* [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11776564@cmsArticle Корейская война 1950—1953 годов] на сайте [[Минобороны России]]
* {{cite web |author=А.&amp;nbsp;В. Сморчков. |date= |url=https://chekist.ru/article/911 |title=Корейская война 1950—1953 |access-date=2010-11-24 |archive-url= |archive-date=}}
* [http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat7.html Корейская бактериологическая война] (о применении [[Бактериологическое оружие|бактериологического оружия]] американской армией во время войны на Корейском полуострове в 1952 году)
* &lt;!-- {{cite web |url=http://www.trumanlibrary.org/wake/docs.htm--&gt; Wake Island Meeting President Truman and General MacArthur {{недоступная ссылка|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ONZfaDm?url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/koreanwar/index.php|archivedate=2012-02-12|accessdate=2020-12-13}}
* д/ф [https://tvzvezda.ru/schedule/program-guide/202005241330-pssox.html «Война в Корее»] (2012, [[Первый канал (Россия)|Первый канал]], 4 серии)


{{Корей къазауат}}
{{Сууукъ уруш/1950-ла}}
[[Категория:Тарих]]
[[Категория:Кореяны тарихи]]
[[Категория:Къазауатла]]</text>
      <sha1>7cj5tevfpttnxsgctrdae1atmbl7223</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125470</id>
      <parentid>125465</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T18:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49923" sha1="jpspcurzxjls9txb6n5t0jlaz4d6ewx" xml:space="preserve">{{Къазауат|конфликт=Корей къазауат&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Корея Республика]]да: ({{lang|ko|6·25 전쟁, 한국전쟁}})&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt; [[КХДР]]-де: ({{lang|ko|조국해방전쟁}})&lt;/small&gt;|кесеги=[[Сууукъ уруш]], [[Корей конфликт]]|сурат=
[[Файл:Koreanwarmontage.jpg|обрамить|центр|''Сагъат бурулгъаннга кёре'': [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу]] къытай аскерчилени джесир алады; [[Douglas A-26 Invader|B-26]] ышаннга бомбала атады; Къыбыла Кореячы къачхынчыла; [[АБШ-ны тенгиз пехота корпусу|АБШ-ны кючлерини]] [[Инчхон]]да джагъагъа чыгъыулары; [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери|БМО-ну кючлери]] [[Пхеньян]]дан ыхтырылыб 38-чи параллелни ётедиле]]
|башлыкъ=|датасы=[[25 июнь]] [[1950]] — [[27 июль]] [[1953]] ({{Age in years and days|1950|06|25|1953|07|27}}) ([[Корей конфликт|конфликт формал халда алкъын баргъан саналады]])|джери=[[Корея джарымайрымкан]]|чуруму=[[Ким Ир Сен]]ни [[Мао Цзедун]] эм [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталинни]] болушлугъу бла [[Кореяны бирлешдириу|Кореяны кесини властында бирлешдирирге ]] имтинтиую|эсеби=[[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|Джарашыу]] эм [[отну тохтатыу]]|тюрлениуле=Корея  [[КХДР]] бла [[Корея Республика]]гъа бёлюнеди&lt;br&gt;[[КХДР]] [[Кэсон]] районну алады, алай а 38-чи параллелни шимал-кюнчыгъышында 3900 км² территориясын тас этеди. Бёлюнюуню чегинде кенглиги 4 километр, узунлугъу 241 километр болгъан  [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|Кореяда демилитаризация этилген зона]] къурулгъанды.|къаршчы1=&lt;br&gt;
* {{Байракъ|Корея Республика|1948}} [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ БМО}} '''[[Бирлешген Миллетлени Организациясы]]:''' &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|АБШ|1912}} &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Уллу Британия}} [[Британ империя|Уллу Британия]] &lt;br&gt; 
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     =эм доминионлары:    | • {{Байракъландырыу|Австралия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Джангы Зеландия}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Канада|1921}}&lt;br&gt; • {{Байракъ|КъАБ}} [[Къыбыла-Африка Бирлик|КъАБ]]}}
* {{Байракъландырыу|Тюрк}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Филиппинле}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Таиланд}} &lt;br&gt;
* [[Файл:Flag of Ethiopia (1897-1936; 1941-1974).svg|22px|border]] [[Эфиоп империя|Эфиопия]] &lt;br&gt;
* [[Файл:Hellenic Kingdom Flag 1935.svg|border|22px]] [[Греция короллукъ|Греция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъ|Франция}} [[Тёртюнчю француз республика|Франция]] &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Колумбия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Бельгия}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Нидерландла}} &lt;br&gt;
* {{Байракъландырыу|Люксембург}} &lt;br&gt;
{{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле:   | • [[Файл:Flag of Germany (state).svg|22px|border]] [[Германияны Федератив Республикасы (1949—1990)|ГФР]]&lt;ref name=&gt;{{Cite news |date=2018-06-22 |title=독일, 62년만에 6.25 전쟁 의료지원국에 포함…총 6개국으로 늘어 |work=해럴드 경제 |url=http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 |access-date=2021-04-04 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004081516/http://news.heraldcorp.com/view.php?ud=20180622000293 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Израиль}}&lt;ref name=&quot;Sam Ma Young&quot;&gt;{{Cite journal |last=Young |first=Sam Ma |date=2010 |title=Israel's Role in the UN during the Korean War |url=http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |url-status=dead |journal=Israel Journal of Foreign Affairs |volume=4 |issue=3 |pages=81–89 |doi=10.1080/23739770.2010.11446616 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824212403/http://www.israelcfr.com/documents/4-3/4-3-6-YoungSamMa.pdf |archive-date=2015-08-24 |s2cid=219293462}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Къытай республика}}{{efn|АБШ бла Таиланд Бирмадагъы [[Юньнань антикоммунист аскер]] бла [[Къытай Республиканы сауутлу кючлери]]не болушлукъ этгендиле, аланы Коммунист Къытайны эсин бурур ючюн экинчи фронт кибик тутхандыла&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Han |first=Enze |title=The Ripple Effect: China's Complex Presence in Southeast Asia |date=2024 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-769659-0 |location=New York, NY|page=65}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында 14000 къытай кеси кёлю бла баргъан аскерчи кертиден антикоммунистле болуб, кеси разылыкълар бла джесирге тюшюб, Тайваннга реаптриация этгендиле&lt;ref name=&quot;周琇環&quot;&gt;{{cite journal |author=周琇環 |title=接運韓-{}-戰反共義士來臺之研究（1950-1954） |url=https://www.drnh.gov.tw/var/file/3/1003/img/33/16.pdf |format=PDF |journal=國史館館刊 |issue=28期 |pages=115-154|date=2011年6月 |lang=zh |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923220827/http://www.drnh.gov.tw/ImagesPost/d147d0a3-d728-4bad-ae99-4324bfba420b/8b6845bf-dd1e-44a7-8c1d-4f70e207f015_cFILES.pdf |archivedate=2015-09-23 }}&lt;/ref&gt;.}}&lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Япония|1870}}&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite journal |last=Morris-Suzuki |first=Tessa |author-link=:en:Tessa Morris-Suzuki |date=2012-07-29 |title=Post-War Warriors: Japanese Combatants in the Korean War |url=https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |journal=The Asia-Pacific Journal: Japan Focus |volume=10 |issue=31 |access-date=2022-08-19 |archive-date=2020-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200518035219/https://apjjf.org/2012/10/31/Tessa-Morris-Suzuki/3803/article.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Пакистан}} [[Пакистан Доминион|Пакистан]]&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Whan-woo |first=Yi |date=2019-09-16 |title=Pakistan's Defense Day rekindles Korean War relief aid |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127113137/https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2019/09/176_275587.html |archive-date=2020-11-27 |access-date=2020-05-02 |website=[[The Korea Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Испания|1938}} [[Франкист Испания|Испания]]&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Edles |first=Laura Desfor |url=https://archive.org/details/symbolritualnews00edle |title=Symbol and Ritual in the New Spain: the transition to democracy after Franco |date=1998 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521628853 |location=Cambridge, UK |page=[https://archive.org/details/symbolritualnews00edle/page/n45 32] |url-access=limited}}&lt;/ref&gt; • {{Байракъ|Куба|1902}} [[Куба Республика (1902—1959)|Куба]]&lt;ref&gt;{{Cite news |title=[Lee Jae-min] A warm breeze from Cuba |url=https://www.koreaherald.com/article/585023 |newspaper=[[The Korea Herald]] |date=2015-07-14 |language=en}}&lt;/ref&gt; }}|къаршчы2=* {{Байракъландырыу|КХДР}} * {{Байракъландырыу|КъХР}} * {{Байракъландырыу|СССР|1936}}{{efn|Де-юре СССР конфликтде нейтралитетни тутханды, алай а кертиликде урушну узунлугъунда сермешиулеге къошулгъанды, артыкъсыз да авиациясы бла хауагъа къаршчы къоруулау бёлеклери эмда аскер специалистлери бла кенгешчилери, аны бла бирге сауут эм башха материалла бла болушханды.}} {{collapsible list   | liststyle = margin-left:0.8em;   | title     = Дагъан бергенле: |• {{Байракъ|ГДР|1949}} [[ГДР]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;&gt;{{Cite book |last=Edwards |first=Paul M. |url=https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |title=Korean War Almanac |date=2006 |publisher=Infobase Publishing |isbn=978-0816074679 |series=Almanacs of American wars |location=New York |page=528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=5gYCm0bM68sC&amp;pg=PA528 |archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Маджар|1949}} [[Маджар Халкъ Республика|Маджар]]&lt;ref name=&quot;528KWA&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kocsis |first=Piroska |date=2005 |title=Magyar orvosok Koreában (1950–1957) |url=http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510103932/http://www.archivnet.hu/politika/magyar_orvosok_koreaban_19501957.html |archive-date=2017-05-10 |access-date=2016-11-22 |website=ArchivNet: XX. századi történeti források |publisher=Magyar Országos Levéltár |location=Budapest |lang=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Румыния|1948}} [[Румын Халкъ Республика|Румыния]]&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2011-12 |title=Romania's &quot;Fraternal Support&quot; to North Korea during the Korean War, 1950–1953 |url=https://www.wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130221013614/http://wilsoncenter.org/event/romania%E2%80%99s-%E2%80%9Cfraternal-support%E2%80%9D-to-north-korea-during-the-korean-war-1950-1953 |archive-date=2013-02-21 |access-date=2013-01-24 |publisher=Wilson Centre}}&lt;/ref&gt; &lt;br&gt; • {{Байракъландырыу|Монголия}}&lt;ref&gt;{{Cite web |title=蒙古国与朝鲜半岛的关系分析_新闻中心_ |url=http://news.china.com.cn/world/2019-09/01/content_75594597_2.htm |lang=zh |website=中国网}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Байракъ|Чехословакия}} [[Чехословак Социалист Республика|Чехословакия]]&lt;ref&gt;Robert Dornan, ''Accounting for POW – MIAs from the Korean War and the Vietnam War'' (1996) pp. 31–32&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; • {{Къызыл Байракъ}} {{кёчюрюлмегенди|Къыбыла Кореяда коммунист къозгъалыу|en|Communist partisans in the Korean War}} }}|командир1= 
[[Файл:Flag of the President of South Korea.svg|22px|border]] [[Ли Сын Ман]] &lt;br&gt;
[[Файл:Standard of the Prime Minister of the Republic of Korea.svg|22px|border]] [[Чон Иль Гвон]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} {{кёчюрюлмегенди|Син Сон Мо|en|Shin Sung-mo}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Пэк Сонёп]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Корея Республика}} [[Сон Вониль]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Гарри Трумэн]] &lt;br&gt;
[[Файл:Flag of the President of the United States of America.svg|border|22px]] [[Дуайт Эйзенхауэр]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Роберт Ловетт]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Дуглас Макартур]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Мэтью Риджуэй]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|АБШ|1912}} [[Марк Кларк]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Клемент Эттли]] &lt;br&gt;
[[Файл:British Army Logo.svg|22x22пкс]] [[Уинстон Черчилль]] &lt;br&gt;
{{Байракъ|Уллу Британия}} {{кёчюрюлмегенди|Бэзил Коуд|en|Basil Coad}} &lt;br&gt;
{{Байракъ|Тюрк}} [[Языджи, Тахсин|Тахсин Язычи]]|командир2=[[Файл:Flag of the Workers' Party of Korea.svg|22px|border]] [[Ким Ир Сен]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Пак Хон Ён]]{{efn|Ким Ир Сен бла бирге къралгъа башчылыкъ этгенди кертиликде, къара: {{Cite web|url=http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|title=2010, 인물로 다시 보는 6·25 &quot;이 자식아, 전쟁지면 너도 책임있어&quot; 김일성, 박헌영에 잉크병 집어 던져|author=이지수.|publisher=조선일보|lang=ko|access-date=2010-09-15|archive-date=2012-01-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20120120094319/http://news.chosun.com/site/data/html_dir/2010/06/24/2010062400087.html|url-status=live}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Чхве Ён Гон]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КХДР}} [[Ким Чхэк]]&lt;br&gt;[[Файл:Flag of the Communist Party of China.svg|22x22пкс|border]] [[Мао Цзэдун]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Пэн Дэхуай]]&lt;br&gt;{{Байракъ|КъХР}} [[Чэнь Гэн]]&lt;br&gt;{{Байракъ|Къытай}} [[Дэн Хуа]]&lt;br&gt;[[Файл:Coat of arms of the Soviet Union (1946–1956).svg|22px]] [[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Васильев, Николай Алексеевич (генерал)|Николай Васильев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Разуваев, Владимир Николаевич|Владимир Разуваев]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Лобов, Георгий Агеевич|Георгий Лобов]]&lt;br&gt;{{Байракъ|СССР|1923}} [[Слюсарев, Сидор Васильевич|Сидор Слюсарев]]|къурманла1={{Байракъ БМО}}&lt;br&gt; ёлгенле: 40 670&lt;br&gt; джаралыла: 104 280&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 9931&lt;br&gt; {{Байракъ|Корея Республика}}&lt;br&gt; ёлгенле: 137 899&lt;br&gt; джаралыла: 450 742&lt;br&gt; джесир тюшген эм хапарсыз тас болгъанла: 32 838&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|title=6.25 전쟁의 피해|publisher=대한민국 국방부|lang=ko|access-date=2010-06-25|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722140709/http://www.withcountry.mil.kr/info/koreanwar/war3/20070214/1_-3722.jsp?menu=menu2|archive-date=2011-07-22}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; ---- Авиация: 3000 самолёт эм вертолёт тас болгъанды &lt;br&gt;
---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 джылны 1 июлундан 1951 джылны 8 апрелине дери - 2155 танка, аладан 743 къайтмаздан къоранч. Эм азы бла 9 кеси джюрюген артиллерияны джау кючлегенди&lt;br&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n41/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 19-20}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |author=W. M. Donnelly |title=Under Army Orders: The Army National Guard during the Korean War. — College Station, TX: TAMU Press, 2001. — P. 79—80. — 320 p. — (Williams-Ford Texas A&amp;M University Military History Series). — ISBN 1-58544-117-1.}}&lt;/ref&gt;  Бронемешина бла бронетранспортёрла: 900 бирим чакълы бир&lt;br&gt;&lt;ref&gt; «Хауа урушну энциклопедиясы» атлы ингилиз чыгъарманы оюмуна кёре корей къазауатны заманында «коммунистлени авиациясы» хауада 949 мешинасы, джерде эсе уа — 89 тас этгенди.&lt;/ref&gt; ----  Кемеле: 33 бирим къоранч болгъанды  [[Файл:Flag of the Republic of Korea Navy.svg|22px|border]]  1 фрегат джараусуз болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|title=Korean War: Chronology of U.S. Pacific Fleet Operations, May–August 1952|archive-url=https://web.archive.org/web/20060812024438/http://www.history.navy.mil/wars/korea/chron52b.htm|archive-date=2006-08-12}}&lt;/ref&gt;  2 патрул кеме батдырылгъанды, кайыкъгъа къаршчы къоруулау 1 кеме эм 5 тралчы да батдырылгъандыла&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Cite |url=https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|title=Корейская война. Эпизоды участия Советского Флота|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127011107/https://alerozin.narod.ru/Korea45x53.htm|archive-date=2024-01-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Грей, Рэндал, редактор, «Дунияны бютеу уруш кемелери 1947–1982» Конвея, Кесек II: Варшава кесамат эм къошулмагъан къралла, Аннаполис, Мэриленд: Naval Institute Press, 1983,ISBN0-87021-919-7, п. 348.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;James A.Field Jr. «History of United States Naval Operations: Korea&lt;/ref&gt;  1 мотор торпеда катер батдырылгъанды  1 десант катер батдырылгъанды  11 аз тоннажлы кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;&gt;{{Cite|url=http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|title=Democratic People's Republic of Korea Naval Battles|access-date=2024-01-27|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711125651/http://www.soviet-empire.com/ussr/viewtopic.php?f=149&amp;t=50000&amp;sid=7717b0df0c82f96e300ef259d6ded68d|url-status=live}}&lt;/ref&gt;  1 шхуна батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  {{Байракъ|АБШ|1912}}  4 тральщик батдырылгъанды  1 буксир батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Thailand.svg|22px|border]]  1 корвет батдырылгъанды  [[Файл:Flag of New Zealand.svg|22px|border]]  1 пароход батдырылгъанды  [[Файл:Flag of Japan (1870-1999).svg|22px|border]]  2 тральщик батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot;&gt;{{Cite |url=https://apjjf.org/2022/17/Porter.html |title=In Dangerous Waters: Japan’s Forgotten Minesweeping Operations in the Korean War|author=Samuel P. Porter|date=2022-10-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20230927111649/https://apjjf.org/2022/17/Porter.html|archive-date=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf |title=The Impact on Japan from Mine Warfare during the Korean War|author=Yasuzo Ishimaru|date=2018-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20230304125931/https://www.nids.mod.go.jp/english/publication/briefing/pdf/2018/briefing_e201802.pdf|archive-date=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;  1 белгисиз кеме батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;Porter&quot; /&gt;|къурманла2={{Байракъ|КХДР}}&lt;br&gt; ёлгенле: 215-316 минг&lt;br&gt; джаралыла: 303 минг&lt;br&gt; джесир тюшгенле эм хапарсыз тас болгъанла: 120 минг&lt;ref name=&quot;Rummel1997&quot;&gt;{{cite book |last=Rummel |first=Rudolph J. |author-link=R. J. Rummel |title=Statistics of Democide: Genocide and Murder Since 1900 |year=1997 |chapter=Chapter 10, Statistics of North Korean Democide Estimates, Calculations, And Sources |isbn=978-3825840105 |chapter-url=http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141122032624/http://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM |archive-date=2014-11-22}} &lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Andrew C. Nahm 2004 pages 129-130&quot;&gt;Andrew C. Nahm; James Hoare (2004). &quot;Historical Dictionary of the Republic of Korea&quot;. Scarecrow Press, pp. 129–130.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PRIO&quot;&gt;Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, 2005. ―Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths.‖ European Journal of Population: 21(2–3): 145–166. Korean data available at [http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf &quot;The PRIO Battle Deaths Dataset, 1946–2008, Version 3.0&quot;] {{Wayback|url=http://files.prio.org/ReplicationData/BattleDeathsDataset/PRIO%20Battle%20Deaths%20Dataset%203.0%20Documentation.pdf |date=20220604135816 }}, pp. 359–362&lt;/ref&gt; '''(КъХР-ны эсеблерине кёре):'''&lt;ref name=&quot;Li111&quot;&gt;{{книга | автор = Xiaobing Li. | год = 2007 | заглавие = A History of the Modern Chinese Army | ссылка = https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi | издательство = University Press of Kentucky | место = Lexington, KY | isbn = 978-0-8131-2438-4 | pages = [https://archive.org/details/historyofmodernc0000lixi/page/111 111] }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110715215412/http://www.nyconsulate.prchina.org/eng/xw/t31430.htm Korean War: In the View of Cost-effectiveness]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; {{Байракъ|КъХР}} ёлгенле: 148 минг&lt;br&gt; джаралыла: 383,5 минг.&lt;br&gt; госпитализация этилгенле: 450 минг&lt;br&gt; хапарсыз тас болгъанла: 4000&lt;br&gt; джесир тюшгенле: 21 минг&lt;br&gt; ''''' {{Байракъ|СССР|1923}}&lt;br&gt; ёлгенле: 282-315 &lt;ref name=&quot;Krivosheev1997&quot;&gt;{{книга | автор = Grigorij F. Krivošeev | заглавие = [[Soviet Casualties and Combat Losses in the Twentieth Century]] | год = 1997 | издательство = Greenhill | место = London | isbn = 1-85367-280-7 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt; &lt;ref&gt;{{Cite |url=https://tass.ru/obschestvo/18374163|title=В Китае возложили венки к захоронениям погибших в Корейской войне советских воинов|date=2023-07-27|website=[[ТАСС]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240127090643/https://tass.ru/obschestvo/18374163|archive-date=2024-01-27}}&lt;/ref&gt;  ---- Авиация: 900 чакълы бир самолёт тас болгъанды&lt;br&gt; ---- Танкала эм кеси джюрюген артиллерия: 1950 бла 1951 арасында — 239 танка эм 74 кеси джюрюген артиллерия адыр къайтмаздан къоранч болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite |url=https://archive.org/details/employment_of_armor_in_korea_vol_1_operations_research_study/page/n57/mode/2up|title=Employment of Armor in Korea, Vol 1, Operations Research Study, page 36-37}}&lt;/ref&gt; ----  Кемеле эм къайыкъла: 91 аладан 6 кемени СССР бергенди  [[Файл:Flag of the Korean People's Army Navy (Obverse).svg|22px|border]]  5 къайыкълагъа къаршчы къоруулауну кемеси эм тралчы батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 мина бла тыйыучу батдырылгъанды (СССР бергенди)&lt;ref name=&quot;автоссылка7&quot;/&gt;  1 пароход батдырылгъанды (японлуладан къалгъан)&lt;ref&gt;{{Cite |url=http://www.korean-war.com/sokorea.html |title=SOUTH KOREAN ARMY|author=YUK GUN|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125083335/http://www.korean-war.com/sokorea.html |archive-date=2010-11-25 }}&lt;/ref&gt;  22 мотор катер батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt;  62 джонка эм сампан батдырылгъанды&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt; }} 

'''Корей къазауат неда Корей уруш (1950—1953)'''&amp;nbsp;— [[Шимал Корея|Корей Халкъ Демократ Республика]] бла [[Къыбыла Корея|Корея Республика]] арасында баргъан сауутлу конфликди, 1950 джылны 25 июнундан башлаб 1953 джылны 27 июлуна дери баргъанды.

[[Сууукъ уруш]]ну заманында баргъан бу конфликтни къыбыла джанындан [[АБШ]]-ны эм [[БМО]]-ну аскерлерини эмда шимал джанындан [[Къытайны халкъ-азатлау аскери]] эм СССР-ни аскер-хауа кючлерини арасында уруш кибик кёрюннгенди. Коммунист сауутлу кючлерини къурамында Корей Халкъ аскерни аскерчилери, Къытайны Халкъ-Азатлау Аскеринден &quot;кеси излеми&quot; бла къошулгъан согъушчула эмда СССР-ден кенгешчиле эм аскер специалистле къошулгъандыла.

Бирлешген коммунист аскерлеге къаршчы [[Къыбыла Корея]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]], [[Уллу Британия]], [[Филиппинле]], [[Канада]], [[Тюрк]], [[Нидерландла]], [[Австралия]], [[Джангы Зеландия]], [[Тайланд]], [[Эфиопия]], [[Греция]], [[Франция]], [[Колумбия]], [[Бельгия]], [[КъАБ|Къыбыла Африка Бирлик]] эм [[Люксембург]] [[БМО-ну мамырлыкъ сакълау кючлери]]ни къурамында уруш этгендиле.

Корея Республикада урушну башланыу датасы бла «25-чи июнну инциденти», «6-2-5 инцидент» ''Югио сабён'' ({{lang-ko3|육이오 사변|六二五 事變}}) атны неда «Корей къазауат» ''Хангук Чонджэн'' ({{lang-ko3|한국전쟁|韓國戰爭}}) ат джюрюйдю; 1990-чы джыллагъа дери «25-чи июнну къаугъасы», «6-2-5 къаугъа», ''Югио ран'' ({{lang-ko3|육이오란|六二五亂}}) дегендиле.

[[Корей Халкъ-Демократ Республика|КъХДР-де]] урушха «Ата-джурт азатлау къазауат», ''Чогук Хэбан Чонджэн'' ({{lang-ko3|조국해방전쟁|祖國解放戰爭}}) атны бергендиле.

[[Къытай|КъХР-де]] «Американ агрессиягъа къаршчыланыуну эмда корей халкъгъа болушууну къазауаты» ({{lang-zh|抗美援朝}}) или более мягкое «Корейская война» ({{lang-zh|朝鲜战争/朝鮮戰爭}}) атны джюрютеди. Къытай тилде джайылгъан башха аты — «韩战/韓戰», «Корей къазауатны» аббриеватурасыды.
Уруш, 1950 джылны  25 июнунда Шимал Кореяны Къыбыла Кореягъа чабыуу бла башланнганды. Уруш [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу|джарашыуну юсюнден келишиу]] бла 1953 джылны 27 июлунда тохтахагъанды, алай а мамырлыкъ кесаматха къол салынмагъанды, ол себебден [[Корей конфликт]] формал халда алкъын баргъаннга саналады.

1910 джылда [[Японияны властында Корея|имераторлукъ Япония Кореяны аннексия этеди]], эмда [[Экинчи дуния къазауат]]ны аягъында, 1945 джылны 15 августунда [[Японияны капитуляциясы|кесини капитуляциясына дери]] 35 джылны Кореягъа иелик этгенлей тургъанды {{efn|Кол салыу церемония 18 кюнден, 1945 джылны 2 сентябрында болгъанды}}. Бирлешген Штатла бла Совет Союз [[Кореяны бёлюлнюую|Кореяны]] шимал кенгликни 38-чи параллели бла бёлюб эки оккупация зона къургъандыла. Шимал зонаны оноуу Совет Союзну, къыбыла зонаныкъы уа АБШ-ны оноуунда болгъанды. 1948 джылда [[Сууукъ уруш]]ну эсебинде болгъан къралла арасы тикликни заманында бу эки зона суверен къралла боладыла. [[Социалист кърал]] [[Корей Халкъ-Демократ Республика]] (КХДР) шималда [[Ким Ир Сен]]ни диктатурасыны тюбюнде къуралады, капиталист кърал - [[Къыбыла Кореяны биринчи республикасы|Корея Республика]] — къыбылада [[Ли Сын Ман]]ны авторитар башчылыгъында къуралады. Джангы къуралгъан корей къралланы эки правительстволары кеслерин бютеу Кореяны да джангыз [[Легитимлик|легитим]] правительстволары ала болгъанын чертгендиле, экиси да араларында чекни дайым болгъанын таныргъа унамагъандыла.

[[Сталин, Иосиф Виссарионович|Иосиф Сталин]], талай кере Шимал Кореядан къыбылагъа чабарын артха коярын излегенди, ахырында ол бла [[Мао Цзэдун]] 1950 джылны джазында урушну башланыууна разылыкъ бергендиле{{efn|Тарихчи Ким Хакчун бегитгеннге кёре, «Москва бла Пхеньянны арасында 1950 джылны январындан июнуна дери алышыннган кёб телеграмма, эм да, андан да магъаналсы, Сталин бла Ким [Ир Сенни] апрелде Москвада, эм Мао бла Кимни Пекинде май айда таша тюбешиулери — юч коммунист алчыла 1950 джылны 25 июнунда Корей къазауатны башланыуунда баш джууаблыла болгъанларын кёргюзеди»&lt;ref&gt;Steven Lee, ''The Korean War in History and Historiography.'' Journal of American-East Asian Relations, 21, No. 2 (2014): 185—206. doi:10.1163/18765610-02102010, P. 190.{{ref|en}}&lt;/ref&gt;.}}. Шимал-корей сауутлу кючлени бёлеклери ([[Корей халкъ аскер]]) чекни ётюб, Къыбыла Кореягъа 1950 джылны 25 июнунда киредиле&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;/&gt;. [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгеши]] [[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы|ол кюн огъунакъ]] Шимал Кореяны ишлерин терслеб, БМО-ну Аскер Командованиясын къурууун эмда кючлени Кореягъа джибериб агрессиягъа къаршчы туруууна санкция береди&lt;ref&gt;[[БМО-ну Къоркъуусузлукъ кенгешини 82-чи резолюциясы]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Derek W. Bowett, United Nations Forces: A Legal Study of United Nations Practice, Stevens, London, 1964, pp. 29—60.&lt;/ref&gt;. [[СССР|Совет Союз]] Бирлешген Миллетлени Организациясыны [[Къытай Республика (Тайвань)|Тайванны]] (Къытай Республиканы) Къытай болуб таныгъаны ючюн, байкот этгенди&lt;ref&gt;{{Cite web|title=United Nations Security Council – History|url=https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|website=Encyclopedia Britannica|access-date=2022-11-13|archive-date=2022-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113145805/https://www.britannica.com/topic/United-Nations-Security-Council|url-status=live}}&lt;/ref&gt;, континентдеги Къытай а уа (Къытай Халкъ Республика) БМО джанындан танылмагъаны себебли, экиси да кеслерини бирликчи Шимал Кореялары джанлы болуб Къоркъуусузлукъну Кенгешинде бардырылгъан олтурууда джакълаялмагъандыла. Ахырында Бирлешген Миллетлени Организациясына кирген джыйырма бир кърал БМО-ну кючлерине къошулгъандыла, алай болса да аскер персоналны 90 % АБШ-дан болгъанды&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Pembroke|first=Michael|title=Korea: Where the American Century Began|date=2018|publisher=Hardie Grant Books|page=141}}&lt;/ref&gt;.

Урушну биринчи эки айындан сора, [[Корея Республиканы сауутлу кючлери|къыбыла-корей кючле]] эм Кореягъа ашыгъыш джиберилген американ аскерле дженгилиуню эшигине джетедиле, [[Пусанский периметр]] атлы къоруулау сызны ичинде гитче джерчикде киритленедиле. 1950 джылны сентябрында [[Инчхон]]да [[Инчхон десант операция|Бирлешген Миллетлени рискли операциялары башланады]], бу десант операцияны эсебинде Корей халкъ аскерни баджарыу джоллары кесиледи. Къуршоуланыб джесир алыннганладан къалгъанла шималгъа ыхтырылыргъа керек боладыла. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Кореягъа 1950 джылны октябрында киредиле, эмда мычымай Къытай бла чекден узакъ болмагъан [[Ялуцзян]] суугъа джууукълашадыла, амма 1950 джылны 19 октбярында кеси излеми бла джыйлгъан къытай аскерле Ялуцзян сууну ётюб, урушха къошуладыла&lt;ref name=&quot;Devine 2007 819-821&quot;&gt;{{Cite book|last1=Devine|first1=Robert A.|title=America Past and Present|last2=Breen|first2=T. H.|last3=Frederickson|first3=George M.|last4=Williams|first4=R. Hal|last5=Gross|first5=Adriela J.|last6=Brands|first6=H. W.|publisher=Pearson Longman|date=2007|isbn=978-0321446619|edition=8th|volume=II: Since 1865|pages=819–21}}&lt;/ref&gt;. Бирлешген Миллетлени кючлери Шимал Корядан къыбылагъа алгъа урушну биринчи эм экинчи этапындан сора ыхтырылыргъа керек къаладыла. Декабрны аягъына уа къытай аскерле Къыбыла Кореягъа киредиле.

Бу ахыргъы сермешиуледе [[Сеул]] 4 кере кючленнгенди, ахырында уа коммунист кючле, къазауатны башланнган джери - 38 параллелине дери къысталгъандыла. Андан сора фронт тохташханды эмда ахыргъы 2 джылда баргъан уруш - [[арытыу уруш]] болгъанды. был захвачен 4 раза, а коммунистические силы были отброшены на позиции около 38-й параллели, недалеко от того места, где началась война. Джердеги уруш тохташса да, хауадагъы уруш тыйгъычсыз баргъанды. Шимал Кореяны Бирлешген Штатланы авиациясы бомбалагъанлай тургъанды, [[Къырыучу (авиация)|реактив къырыучула]] тарихде биринчи кере хауа сермешиуде тюбешгендиле, совет пилотла [[Ли Си Цын|джашыртын]] кеслерини коммунист бирликчилери джакълаб сермешиулеге къошулгъандыла.

Сермешиуле 1953 джылны 27 июлунда тохтагъандыла, ол заманда [[Пханмунджом]]е было подписано [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу]] къол салыннганды. Келишиу [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|корей демилитаризация зонаны]] къуруб Шимал эм Къыбыла Кореяланы бири-биринден айыргъанды, джесирлени ызларына къайтыргъа эркинлик берилгенди. Алай болса да, [[мамырлыкъ кесамат]]ха къол салынмагъанды, эм да эки Кореяда формал халда бири-бири бла  уруш этмей уруш халда тургъаннга саналадыла ([[бузлатылгъан конфликт]])&lt;ref name=&quot;HeFeng2013&quot;&gt;{{Cite book|last1=He|first1=Kai|url=https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|title=Prospect Theory and Foreign Policy Analysis in the Asia Pacific: Rational Leaders and Risky Behavior|last2=Feng|first2=Huiyun|publisher=Routledge|date=2013|isbn=978-1135131197|page=50|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=iAaHqijyLy8C&amp;pg=PA50|archive-date=2017-07-04|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LiCribb2014&quot;&gt;{{Cite book|last1=Li|first1=Narangoa|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|title=Historical Atlas of Northeast Asia, 1590–2010: Korea, Manchuria, Mongolia, Eastern Siberia|last2=Cribb|first2=Robert|publisher=Columbia University Press|date=2014|isbn=978-0231160704|page=194|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704225317/https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194|archive-date=2017-07-04|url-status=live}} {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=zfMYBQAAQBAJ&amp;pg=PA194 |date=20230215232758 }}&lt;/ref&gt;.

Корей къазауат бусагъатдагъы эпохадагъа конфликтледен эм ойгъан, эм чачыу берген конфликтди, аны заманында юч миллион чакълы бир адам ёлгенди&lt;ref name=&quot;Cumings p. 35&quot;&gt;{{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=The Korean War: A History|publisher=Modern Library|date=2011|isbn=9780812978964|page=35|quote=Тюрлю-тюрлю энциклопедиялада ючджыллыкъ конфликтге къошулгъан къралла бютеулей 4 миллион чакълы бир къурман бергендиле, аладан эм азы бла 2 миллиону мамыр адамла болгъандыла. Процент джаны бла Экинчи дуния къазауатдан да, Вьетнамдагъы къазауатдан да мийик болгъанды бу кёргюзюм. Бютеулей 36 940 американлы корей сермешиу сахнада ёлгенди; аладан 33 665 адам сермешиулени кесинде, 3 275 адам а уа башха чурумла бла. 92 134 чакълы бир американлы сермешиуледе джараланнганды, он джылла ётюб да 8 176 хапарсыз тас болгъаннга саналадыла. Къыбыла Кореяда 1 312 836 адам джарсыгъанды, аладан 415 004 ёлгенди. БМО-ну башха бирликчилерини ичинде къоранчла 16 532 адам болгъанды, аладан 3 094 адам ёлгенди. Хыйсаблагъа кёре, Шимал Кореяны къоранчлары 2 миллиона чакълы бир адам болгъанды аладан миллион чакълы бири мамыр адамла эм 520 000 аскерчи. Хыйсаблагъа кёре къытай аскерчиледен ёлгенлени саны 900 000 чакълы бир болгъанды}}&lt;/ref&gt;. Къазауатда Кореяны уллу шахарларыны бири да къалмай оюлгъандыла, эки джанындан да мингле бла адам къаршчы джаны джанлы деген ишек бла ёлтюрюлгенди, шимал кореячыла джесир тюшген къыбыла кореячыланы ачлыкъ бла къыргъандыла. Шимал Корея тарихде эм кючлю бомбаланнган къралгъа саналады&lt;ref name=&quot;Fisher&quot;&gt;{{Cite web|last=Fisher|first=Max.|date=2015-08-03|title=Americans Have Forgotten What We Did to North Korea|url=https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|access-date=2021-10-18|website=Vox|archive-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407112255/https://www.vox.com/2015/8/3/9089913/north-korea-us-war-crime|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Аны тышында, хыйсаблагъа талай миллион шимал кореячы къазауатны заманында Шимал Кореядан къачыб къутулгъандыла&lt;ref name=&quot;Robinson 119-120&quot;&gt;{{Cite book|last=Robinson|first=Michael E.|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119|title=Korea's Twentieth–Century Odyssey|publisher=University of Hawaii Press|date=2007|isbn=978-0824831745|location=Honolulu, HI|pages=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/119 119]–[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/120/mode/2up 120]}}&lt;/ref&gt;.

== Белгиле ==
'''Комментарийле'''
{{комментарийле}}
'''Къайнакъла'''
{{Белгиле|2}}
== Литература ==
{{refbegin|2}}
* {{книга |автор=[[Ачкасов, Николай Борисович|Ачкасов Н. Б.]], [[Ачкасов, Борис Никитович|Ачкасов Б. Н.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Война в Корее |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=Вече |год=2018 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=272 |серия=Локальные войны России |isbn=978-5-4484-0125-1 |тираж= |ref= }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Дипломатия |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{книга |автор=Киссинджер Г. |заглавие=Россия (СССР) в войнах второй половины XX века |место=М. |издательство= |год=2002 }}
* {{статья |автор=Лобов Г. А. |заглавие=В небе Северной Кореи |издание=Авиация и космонавтика |номер=10—12 (1990), 1—5 (1991) }}
* {{книга |автор=Орлов А. С., [[Гаврилов, Виктор Александрович|Гаврилов В. А.]] |заглавие=Тайны Корейской войны |место=М. |издательство= |год=2003 }}
* {{книга |автор=Обухов А. |часть=Записки военного советника |заглавие=Интернационалисты |место=Смоленск |издательство= |год=2001 }}
* {{книга |автор=Попов И.&amp;nbsp;М., Лавренёв С.&amp;nbsp;Я., Богданов В.&amp;nbsp;Н. |заглавие=Корея в огне войны |место=М.—Жуковский |издательство=Кучково поле |год=2005 |isbn=5860901003 }}
* {{книга |автор=[[Торкунов, Анатолий Васильевич|Торкунов А. В.]] |часть= |ссылка часть= |заглавие=Загадочная война: корейский конфликт 1950—1953 годов |оригинал= |ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место=М. |издательство=[[Российская политическая энциклопедия]] |год=2001 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=328 |серия= |isbn=5-8243-0144-1 |тираж=1000 |ref= }}
* {{книга |заглавие=Война в Корее |место=СПб. |издательство= |год=2000 }}
* {{книга |автор=Lowe P. |заглавие=The Origins of the Korean War |место=New York |издательство= |год=1986 }}
* {{книга |автор=Clay Blair. |заглавие=The Forgotten War, America in Korea 1950—1953 |ссылка=https://archive.org/details/forgottenwaramer0000blai |место=New York |издательство= |год=1987 }}
* {{книга |заглавие=A White Paner on South-North Dialogue in Korea |место=Seoul |издательство= |год=1982 }}
* {{книга |автор=Монтросс Л., Кэнзона Н. |заглавие=Иньчхонь-сеульская операция |место=М. |издательство= |год=1959 }}
* {{книга |автор=Сейдов И. |заглавие=«Красные дьяволы» в небе Кореи. Советская авиация в войне 1950—1953 гг. Хроника воздушных сражений |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Крамаренко С.&amp;nbsp;М. |заглавие=Против «мессеров» и «сейбров». В небе двух войн |место=М. |издательство= |год=2007 }}
* {{книга |автор=Абакумов Б.&amp;nbsp;С. |заглавие=В небе Северной Кореи |место=М. |издательство= |год=1997 }}
* {{Cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|publisher=[[W. W. Norton &amp; Company]]|year=2005|isbn=978-0393327021|location=New York|ref={{harvid|Cumings|2005}}}}
* {{Cite book|last=Stueck|first=William W.|title=Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History|url=https://archive.org/details/rethinkingkorean0000stue|year=2002|place=Princeton, NJ|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0691118475|ref={{harvid|Stueck|2002}}}}
{{refend}}

== Джибериуле ==
{{Джууукъ проектле}}
* [http://encyclopedia.mil.ru/encyclopedia/history/more.htm?id=11776564@cmsArticle Корейская война 1950—1953 годов] на сайте [[Минобороны России]]
* {{cite web |author=А.&amp;nbsp;В. Сморчков. |date= |url=https://chekist.ru/article/911 |title=Корейская война 1950—1953 |access-date=2010-11-24 |archive-url= |archive-date=}}
* [http://supotnitskiy.webspecialist.ru/stat/stat7.html Корейская бактериологическая война] (о применении [[Бактериологическое оружие|бактериологического оружия]] американской армией во время войны на Корейском полуострове в 1952 году)
* &lt;!-- {{cite web |url=http://www.trumanlibrary.org/wake/docs.htm--&gt; Wake Island Meeting President Truman and General MacArthur {{недоступная ссылка|archiveurl=https://www.webcitation.org/65ONZfaDm?url=http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/koreanwar/index.php|archivedate=2012-02-12|accessdate=2020-12-13}}
* д/ф [https://tvzvezda.ru/schedule/program-guide/202005241330-pssox.html «Война в Корее»] (2012, [[Первый канал (Россия)|Первый канал]], 4 серии)


{{Корей къазауат}}
{{Сууукъ уруш/1950-ле}}
[[Категория:Тарих]]
[[Категория:Кореяны тарихи]]
[[Категория:Къазауатла]]</text>
      <sha1>jpspcurzxjls9txb6n5t0jlaz4d6ewx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Кореяны тарихи</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19389</id>
    <revision>
      <id>125466</id>
      <timestamp>2026-08-10T17:40:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>Бош бет къуралды</comment>
      <origin>125466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Корей къазауат</title>
    <ns>10</ns>
    <id>19390</id>
    <revision>
      <id>125467</id>
      <timestamp>2026-08-10T18:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{Navbox|аты=Корей къазауат|башлыкъ=[[Корей къазауат]] (1950—1953) |заголовок1=Ал тарих |список1= * [[Япониягъа бойсуннган Корея]]  * [[Корей Халкъ Республика]]  * [[Шимал Кореяны Болджаллы Халкъ Комитети]]  * [[Кореяда американ аскер келечилик]]  * [[Кореяны бёллюнюую]] |заголо...'</comment>
      <origin>125467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3575" sha1="i4c59jd8rybg4qc260v6vkktrmtj9i8" xml:space="preserve">{{Navbox|аты=Корей къазауат|башлыкъ=[[Корей къазауат]] (1950—1953)
|заголовок1=Ал тарих
|список1=
* [[Япониягъа бойсуннган Корея]] 
* [[Корей Халкъ Республика]] 
* [[Шимал Кореяны Болджаллы Халкъ Комитети]] 
* [[Кореяда американ аскер келечилик]] 
* [[Кореяны бёллюнюую]]
|заголовок2    = Шимал Кореяны алгъа урууу&lt;br&gt;июнь—сентябрь 1950
|список2       =
* [[КХА-ны джайгъы алгъа урууу (1950)|КХА-ны алгъа урууу]]
** [[Биринчи Сеул операция|Сеул]]
** [[Осан ючюн сермешиу|Осан]]
** [[Тэджон операция|Тэджон]]
* [[Пусан периметр]]

|заголовок3    = БМО-ну контр алгъа урууу&lt;br&gt;сентябрь 1950
|список3       =
* [[БМО-ну аскерлени къачхы алгъа уруулары (1950)|БМО-ну аскерлерини алгъа уруулары]]
** [[Инчхон десантная операция|Инчхон]]
** [[Экинчи Сеул операция|Сеул]]

|заголовок4    = Къытайны контр алгъа урууу&lt;br&gt;октябрь 1950 — июль 1951
|список4       =
* [[КХА-ны эм КъХАА-ны джайгъы алгъа уруулары]]
** [[Унсан операция|Унсан]]
** [[Чосин суу сакълауучда сермешиу|Чосин суу сакълаууч]]
** [[Пхеньян-Хыннам операция|Пхеньян-Хыннам]]
** [[Ючюнчю Сеул операция|Сеул]]
* [[КХА-ны эм КъХАА-ны аскерлерини 38-чи параллелге ыхтырылыулары]]
* [[КъХАА-ны аскерлерини джазгъы алгъа уруулары]]
** [[Капхён сермешиу|Капхён ёзен]]

|заголовок5    = Джарашыуну юсюнден кёрюшюуле&lt;br&gt;июль 1951 — июль 1953
|список5       =
* [[Кюнчыгъыш Кореяда август сермешиуле (1951)]]
* [[БМО-ну аскерлерини къачхы алгъа уруулары (1951)]]
* [[БМО-ну аскерлерини къачхы алгъа уруулары (1952)]]
* [[КъХАА-ны июлгъу алгъа урууу(1953)]]
* [[Кореяны башында хауа уруш]]

|заголовок6    = Ызындан келген къагъышыула
|список6       =
* [[USS Pueblo (AGER-2)|«Пуэбло» кючлеу]]
* «[[Кореяда демилитаризация этилген зонада конфликт (1966—1969)|Экинчи корей къазауат]]»
* «[[«Чхонан» корветни къурутулуу|Чхонан]]»
* [[Ёнпхёндо айрымканны къатында инцидент|Ёнпхёндо]]

|заголовок7    = Къазауатны эсеблери
|список7       = 
* [[Корей конфликт]]
* [[Ёксюз къалгъан корей сабийлени бала алыу]]
* [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу]]
* [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|ДМЗ]]
* [[Шимал айырыучу сыз]]
* [[Пханмунджом декларация]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Навигация шаблонла]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i4c59jd8rybg4qc260v6vkktrmtj9i8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125468</id>
      <parentid>125467</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T18:18:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3612" sha1="9m9vrwqykhyk70iyqfuwkvisrcuc79m" xml:space="preserve">{{Navbox|аты=Корей къазауат|башлыкъ=[[Корей къазауат]] (1950—1953)
|заголовок1=Ал тарих
|список1=
 [[Япониягъа бойсуннган Корея]] ● [[Корей Халкъ Республика]] ● [[Шимал Кореяны Болджаллы Халкъ Комитети]] ● [[Кореяда американ аскер келечилик]] ● [[Кореяны бёллюнюую]]
|заголовок2    = Шимал Кореяны алгъа урууу&lt;br&gt;июнь—сентябрь 1950
|список2       =
 [[КХА-ны джайгъы алгъа урууу (1950)|КХА-ны алгъа урууу]] ● [[Биринчи Сеул операция|Сеул]] ● [[Осан ючюн сермешиу|Осан]] ● [[Тэджон операция|Тэджон]] ● [[Пусан периметр]]

|заголовок3    = БМО-ну контр алгъа урууу&lt;br&gt;сентябрь 1950
|список3       =
 [[БМО-ну аскерлени къачхы алгъа уруулары (1950)|БМО-ну аскерлерини алгъа уруулары]] ● [[Инчхон десантная операция|Инчхон]] ● [[Экинчи Сеул операция|Сеул]]

|заголовок4    = Къытайны контр алгъа урууу&lt;br&gt;октябрь 1950 — июль 1951
|список4       =
 [[КХА-ны эм КъХАА-ны джайгъы алгъа уруулары]] ● [[Унсан операция|Унсан]] ● [[Чосин суу сакълауучда сермешиу|Чосин суу сакълаууч]] ● [[Пхеньян-Хыннам операция|Пхеньян-Хыннам]] ● [[Ючюнчю Сеул операция|Сеул]] ● [[КХА-ны эм КъХАА-ны аскерлерини 38-чи параллелге ыхтырылыулары]] ● [[КъХАА-ны аскерлерини джазгъы алгъа уруулары]] ● [[Капхён сермешиу|Капхён ёзен]]

|заголовок5    = Джарашыуну юсюнден кёрюшюуле&lt;br&gt;июль 1951 — июль 1953
|список5       =
 [[Кюнчыгъыш Кореяда август сермешиуле (1951)]] ● [[БМО-ну аскерлерини къачхы алгъа уруулары (1951)]] ● [[БМО-ну аскерлерини къачхы алгъа уруулары (1952)]] ● [[КъХАА-ны июлгъу алгъа урууу(1953)]] ● [[Кореяны башында хауа уруш]]

|заголовок6    = Ызындан келген къагъышыула
|список6       =
 [[USS Pueblo (AGER-2)|«Пуэбло» кючлеу]] ● «[[Кореяда демилитаризация этилген зонада конфликт (1966—1969)|Экинчи корей къазауат]]» ● «[[«Чхонан» корветни къурутулуу|Чхонан]]» ● [[Ёнпхёндо айрымканны къатында инцидент|Ёнпхёндо]]

|заголовок7    = Къазауатны эсеблери
|список7       = 
 [[Корей конфликт]] ● [[Ёксюз къалгъан корей сабийлени бала алыу]] ● [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу]] ● [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|ДМЗ]] ● [[Шимал айырыучу сыз]] ● [[Пханмунджом декларация]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Навигация шаблонла]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9m9vrwqykhyk70iyqfuwkvisrcuc79m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125469</id>
      <parentid>125468</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T18:19:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3616" sha1="rxjonfbol03t82zwtqkvnr3b7su6l5l" xml:space="preserve">{{Navbox|аты=Корей къазауат|башлыкъ=[[Корей къазауат]] (1950—1953)
|заголовок1=Ал тарих
|список1=
 [[Япониягъа бойсуннган Корея]] ● [[Корей Халкъ Республика]] ● [[Шимал Кореяны Болджаллы Халкъ Комитети]] ● [[Кореяда американ аскер келечилик]] ● [[Кореяны бёллюнюую]]
|заголовок2    = Шимал Кореяны алгъа урууу&lt;br&gt;июнь—сентябрь 1950
|список2       =
 [[КХА-ны джайгъы алгъа урууу (1950)|КХА-ны алгъа урууу]] ● [[Биринчи Сеул операция|Сеул]] ● [[Осан ючюн сермешиу|Осан]] ● [[Тэджон операция|Тэджон]] ● [[Пусан периметр]]

|заголовок3    = БМО-ну контр алгъа урууу&lt;br&gt;сентябрь 1950
|список3       =
 [[БМО-ну аскерлени къачхы алгъа уруулары (1950)|БМО-ну аскерлерини алгъа уруулары]] ● [[Инчхон десантная операция|Инчхон]] ● [[Экинчи Сеул операция|Сеул]]

|заголовок4    = Къытайны контр алгъа урууу&lt;br&gt;октябрь 1950 — июль 1951
|список4       =
 [[КХА-ны эм КъХАА-ны джайгъы алгъа уруулары]] ● [[Унсан операция|Унсан]] ● [[Чосин суу сакълауучда сермешиу|Чосин суу сакълаууч]] ● [[Пхеньян-Хыннам операция|Пхеньян-Хыннам]] ● [[Ючюнчю Сеул операция|Сеул]] ● [[КХА-ны эм КъХАА-ны аскерлерини 38-чи параллелге ыхтырылыулары]] ● [[КъХАА-ны аскерлерини джазгъы алгъа уруулары]] ● [[Капхён сермешиу|Капхён ёзен]]

|заголовок5    = Джарашыуну юсюнден кёрюшюуле&lt;br&gt;июль 1951 — июль 1953
|список5       =
 [[Кюнчыгъыш Кореяда август сермешиуле (1951)]] ● [[БМО-ну аскерлерини къачхы алгъа уруулары (1951)]] ● [[БМО-ну аскерлерини къачхы алгъа уруулары (1952)]] ● [[КъХАА-ны июлгъу алгъа урууу(1953)]] ● [[Кореяны башында хауа уруш]]

|заголовок6    = Ызындан келген къагъышыула
|список6       =
 [[USS Pueblo (AGER-2)|«Пуэблону» кючлеу]] ● «[[Кореяда демилитаризация этилген зонада конфликт (1966—1969)|Экинчи корей къазауат]]» ● «[[«Чхонан» корветни къурутулуу|Чхонан]]» ● [[Ёнпхёндо айрымканны къатында инцидент|Ёнпхёндо]]

|заголовок7    = Къазауатны эсеблери
|список7       = 
 [[Корей конфликт]] ● [[Ёксюз къалгъан корей сабийлени бала алыу]] ● [[Кореяда джарашыуну юсюнден келишиу]] ● [[Демилитаризация этилген зона (Корея)|ДМЗ]] ● [[Шимал айырыучу сыз]] ● [[Пханмунджом декларация]]
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Навигация шаблонла]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxjonfbol03t82zwtqkvnr3b7su6l5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Сууукъ уруш/1950-ле</title>
    <ns>10</ns>
    <id>19391</id>
    <revision>
      <id>125471</id>
      <timestamp>2026-08-10T18:36:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{Navbox|аты=Сууукъ уруш/1950-ле |башлыкъ=&lt;small&gt;[[1940-чы джыллада Сууукъ уруш|1940-ла]]&lt;/small&gt; ← [[1950-чи джыллада сууукъ уруш]] → &lt;small&gt;[[1960-чы джыллада Сууукъ уруш|1960-ла]]&lt;/small&gt; |вверху =  * [[Сууукъ урушну хроникасы (1950 джыл)|1950]]&amp;nbsp; * [[Сууукъ урушну хроникасы (1951 джыл)|1951]]&amp;nbsp; * Сууук...'</comment>
      <origin>125471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13852" sha1="c6f98q8dgicwmlmcm2boko2wyv9xar6" xml:space="preserve">{{Navbox|аты=Сууукъ уруш/1950-ле
|башлыкъ=&lt;small&gt;[[1940-чы джыллада Сууукъ уруш|1940-ла]]&lt;/small&gt; ← [[1950-чи джыллада сууукъ уруш]] → &lt;small&gt;[[1960-чы джыллада Сууукъ уруш|1960-ла]]&lt;/small&gt;
|вверху = 
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1950 джыл)|1950]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1951 джыл)|1951]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1952 джыл)|1952]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1953 джыл)|1953]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1954 джыл)|1954]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1955 джыл)|1955]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1956 джыл)|1956]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1957 джыл)|1957]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1958 джыл)|1958]]&amp;nbsp;
* [[Сууукъ урушну хроникасы (1959 джыл)|1959]]&amp;nbsp;
|список1 = {{Навигационная таблица|child
 | navbar    = plain
 | state     = off
 | башлыкъ     = Дуния масштабда болуула
 | класс_тела = hlist
|башлыкъ1 = 
|список1 = 
* [[CCCH-ден политика эмигрантланы ара биригиую]]
* [[Женева конференция (1954)|Женева конференция]] (1954)
* «[[Женеваны руху]]»
* [[Расселни — Эйнштейнни манифести]]
* «[[Биз сизни басдырлыкъбыз]]»
* [[СССР бла АБШ-ны арасында илму, техника, окъуу, маданият эмда башха санагъатлада алышыуланы юсюнден келишиу|Лэйсини—Зарубинни келишиую]]
* «[[Аш юй дебатла]]»
* «[[Къул этилген халкъла]]»
* [[Совет-къытай айрышыу]]
|башлыкъ2  = [[Космосда эришиу|Космос]]
|список2 = 
* [[Спутник-1#Запуск_и_полёт_ПС-1|Вывод на околоземную орбиту первого ИСЗ]]
* [[Спутниковый кризис]]
* [[Проект А119]]
* [[Horizon (космическая программа)|Проект «Горизонт»]]
* [[Corona (космическая программа)|Проект «Корона»]]
}}
|список2 = {{Навигационная таблица|child
 | navbar    = plain
 | state     = off
 | башлыкъ     = Региональные события
 | класс_тела = hlist
|башлыкъ1 = 
|список1 = {{Подгруппы навигационной таблицы
 |стиль_групп   = 
 |класс_списков = hlist 

 |группа1  = Восточное&lt;br&gt; полушарие
 |список1  = {{Подгруппы навигационной таблицы
  |стиль_групп   = 
  |класс_списков = hlist 
  |группа1  = Азиатско-&lt;br&gt;Тихоокеанский&lt;br&gt; регион
  |список1  = {{Подгруппы навигационной таблицы
   |стиль_групп   = 
   |класс_списков = hlist 
   |группа1  = [[Корейская война]]
   |список1  =
* [[Разделение Кореи]]
* [[Пусанский периметр]]
* [[Демилитаризованная зона (Корея)|38-я параллель]]
* [[Корейское соглашение о перемирии|Перемирие]]
}}
* «[[Бамбуковый занавес]]»
* [[Китайская аннексия Тибета]]
* [[Августовский фракционный инцидент]]
* [[Юньнаньская антикоммунистическая армия]]
* [[Индокитайская война|Первая Индокитайская война]]
* [[Агент «оранж»|Тактические дефолианты]]
* [[Инцидент с «Разъездным»]]
* [[Захват танкера «Туапсе»|Захват советского танкера «Туапсе»]]
* [[Первый кризис в Тайваньском проливе]]
* [[Катастрофа L-749 над Южно-Китайским морем|Катастрофа «Принцессы Кашмира» над Южно-Китайским морем]]
* [[Бандунгская конференция]]
* [[Военный переворот в Пакистане (1958)|Военный переворот в Пакистане]] (1958)
* [[Восстание викеке]]
* [[Второй кризис в Тайваньском проливе]]
* [[Тибетское восстание (1959)|Тибетское восстание]] (1959)
  |группа2  = Африка
  |список2  = 
* [[Восстание Мау-Мау]]
  |группа3  = Ближний Восток
  |список3  = 
* «{{d-l|Свободные офицеры}}»
** [[Движение свободных офицеров (Египет)|Египет]]
** [[Свободные офицеры (Ирак)|Ирак]]
** [[Огранизация офицеров (Иран)|Иран]]
** [[Свободные офицеры (Йемен)|Йемен]]
** [[Свободные офицеры (Ливия)|Ливия]]
** [[Свободные офицеры (Судан)|Судан]]
* [[Июльская революция в Египте]]
* [[Переворот в Иране (1953)|Переворот в Иране]] (1953)
* [[Государственный переворот в Сирии (1954)|Переворот в Сирии]] (1954)
* [[Война Джебель-Ахдар]]
* [[Арабский Союз]]
* [[Чехословацко-египетская военная сделка]]
* [[Операция «Тарнеголь»]]
* [[Суэцкий кризис]]
** [[Миротворческие силы ООН]]
* [[Сирийский кризис (1957)|Сирийский кризис]] (1957)
* [[Арабская холодная война]]
** [[Ливанский кризис 1958 джыла|Ливанский кризис]]
** [[Революция 14 июля]]
* [[Восстание в Мосуле (1959)|Восстание в Мосуле]] (1959)
  |группа4  = Средиземноморье
  |список4  = 
* «[[Grand Slam (учения)|Грэнд Слэм]]» (1952)
* «[[Longstep (учения)|Лонг Стэп]]» (1952)
* [[Война за независимость Алжира|Алжирская война]]
* «[[Deep Water (операция)|Дип Уотер]]» (1957)
* [[Борьба Кипра за независимость]] (1955)
* [[Война Ифни]]
  |группа5  = Западная Европа
  |список5  = {{Подгруппы навигационной таблицы
   |стиль_групп   = 
   |класс_списков = hlist 
   |группа1  = Европа
   |список1  = 
* [[Нота Сталина]]
* [[Инцидент с Douglas DC-3 над Балтийским морем|Каталинский инцидент]]
* [[Ураган (ядерное испытание)|Операция «Ураган»]]
* [[Мадридский пакт]]
* [[Трушнович, Александр Рудольфович|Убийство Трушновича]]
* «[[Операция «Гладио»|Гладио]]»
* [[Комитет освобождения Южного Тироля]]
* «[[Карт-Бланш (учения)|Карт-Бланш]]»
* [[Крэбб, Лайонел|Гибель Лайонела Крэбба]]
* «[[Скальфи, Романо|Христианская Россия]]»
* [[Берлинский кризис 1961 джыла|Берлинский ультиматум]]
   |группа2  = Балканы
   |список2  =
* [[Хорватское национальное сопротивление]] (1957)
}}
  |группа6  = Советский Союз и&lt;br&gt; страны соцлагеря
  |список6  = {{Подгруппы навигационной таблицы
   |стиль_групп   = 
   |класс_списков = hlist 
   |группа1  = События&lt;br&gt; в СССР
   |список1  = 
* [[Смерть Сталина]]
** [[Преемники Сталина|Борьба за власть в советском руководстве]]
* [[Тоцкие войсковые учения|Тоцкие учения]]
* [[Кыштымская авария]]
   |группа2  = [[Восточный блок|Восточный&lt;br&gt; блок]]
   |список2  = {{Подгруппы навигационной таблицы
     |стиль_групп   = 
     |класс_списков = hlist 
     |группа1  = Восстания 1953
     |список1  = 
* [[Забастовка и рабочее восстание в Пловдиве (1953)|Восстание в Пловдиве]]
* [[Восстание в Пльзене (1953)|Восстание в Пльзене]]
* [[События 17 июня 1953 джыла в ГДР|Восстание в ГДР]]
     |группа2  = Восстания 1956&lt;br&gt;в соцлагере
     |список2  = {{Подгруппы навигационной таблицы
      |стиль_групп   = 
      |класс_списков = hlist 
      |группа1  = [[Венгерское восстание (1956)|Венгерское восстание]]
      |список1  = 
* «[[Кровь в бассейне]]»
* [[16 пунктов (Венгерское восстание 1956 джыла)|16 пунктов]]
* [[Южная группа войск#ЮГВ_(2-е_формирование)|Южная группа войск]]
* [[Ботинок Хрущёва]]
}}
* «[[Обманувшая весна 1956|Обманувшая весна]]»
* [[Тбилисские события 1956 джыла|Тбилисские события]]
* [[Познанский июнь]]
* [[Августовский фракционный инцидент]]
* [[Польский Октябрь (1956)|Польский Октябрь]]
* [[Студенческие волнения в Бухаресте (1956)|Волнения в Бухаресте]]
* [[Антисоветские демонстрации в Литовской ССР (1956)|Демонстрации в Литве]]
* [[Восстание в Куиньлыу]]
* [[Дворец культуры и науки#История|Серия самоубийств с Дворца культуры и науки]]
}}
* [[Воздушный бой над Мерклином]]
* Бегство [[Дерябин, Пётр Сергеевич|Дерябина]] и [[Хохлов, Николай Евгеньевич|Хохлова]]
* [[Совместные учения болгарских и советских войск в июле 1958 джыла|Совместные советско-болгарские учения]] (1958)
}}
  }}
 |группа2  = Западное&lt;br&gt; полушарие
 |список2  = {{Подгруппы навигационной таблицы
  |стиль_групп   = 
  |класс_списков = hlist 
  |группа1  = Северная Америка
  |список1  = {{Подгруппы навигационной таблицы
  |стиль_групп   = 
  |класс_списков = hlist 
  |группа1  = События в США&lt;br&gt; и Канаде
  |список1  = 
* [[PROFUNC]]
* [[Меморандум NSC 68]]
* [[Юлиус и Этель Розенберги|Процесс над Розенбергами]]
* «[[Desert Rock|Дезерт Рок]]»
* [[Маккартизм]]
** [[Смоленский архив|Публикация Смоленского архива]]
* [[Поправка Брикера]]
* [[Зона 51]]
* [[Линия «Дью»]]
* [[Общество Джона Бёрча]]
* [[Список целей для ядерного удара (США, 1959)|Список целей для ядерного удара]]
  |группа2  = Операции&lt;br&gt; за рубежом
  |список2  = 
* [[AEDEPOT]]
* [[Грэндсон (разведывательная операция)|Проект «Грэндсон»]]
* [[Моби Дик (разведывательная операция)|Проект «Моби Дик»]]
* [[Дженетрикс (разведывательная операция)|Проект «Дженетрикс»]]
* [[Хоумран (разведывательная операция)|Проект «Хоумран»]]
}}
  |группа2  = Южная Америка и&lt;br&gt; Карибский бассейн
  |список2  = 
* [[Государственный переворот на Кубе (1952)|Переворот на Кубе]] (1952)
* [[Политический статус Пуэрто-Рико|Ситуация со статусом Пуэрто-Рико]] (1953)
* [[Государственный переворот в Гватемале (1954)|Государственный переворот в Гватемале]] (1954)
* [[Кубинская революция]]
* [[Тонтон-макуты#Ополчение_Дювалье-старшего|Каденция Барбо на Гаити]]
  |группа3  = Северная Атлантика
  |список3  = 
* «[[Северный полюс-2]]»
* [[Ледяной червь (проект)|Проект «Ледяной червь»]]
  }}
 }}
}}
|стиль_внизу =font-size:112%;
|внизу= 
}}&lt;noinclude&gt;
[[Категория:Навигация шаблонла]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6f98q8dgicwmlmcm2boko2wyv9xar6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>