Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 10 5533 125880 105886 2026-08-19T23:51:42Z DarqaviPalladin 4737 125880 wikitext text/x-wiki * [[1745]] — «[[Карл Эдуард Стюарт|Чырайлы принц Чарли]]» [[Шотландия]]да француз кемеден тюшгенди. * [[1772]] — [[III Густав]] [[Швеция]]ны Кърал Кенгешини членлерин арестге алгъанды. * [[1812]] — [[1812 джылдагъы Орус-Француз къазауат]]ны барыуунда [[Валутин тауну къатында сермешиу]]. * [[1914]] — [[Биринчи дуния къазауат]]: орус аскерни [[Гумбинненде сермешиу|Гумбинненде]] алгъа джюрюшюню башланнганы. * [[1942]] — [[Экинчи дуния къазауат]]ны барыуунда [[Дьеп ючюн сермешиу|Нормандияда джандаш аскерни биринчи тюшюую]]. * [[1944]] — [[Покрышкин, Александр Иванович|Александр Покрышкин]] (''суратда'') биринчи юч къат [[Совет Союзну Джигити]] болгъанды. * [[1960]] — [[СССР]], ичинде итле бла ([[Белка бла Стрелка]]) «[[Спутник-5]]» космос аппаратны ийгенди. * [[1991]] — [[СССР]]-де [[август путч]]. <noinclude>[[Категория:Кюнледе болгъанла]]</noinclude> p47cgx9qihbdozrjxbq2bwt5rm9l4sv 0 19394 125854 125822 2026-08-19T15:57:37Z Tawlu 10637 #article-section-source-editor 125854 wikitext text/x-wiki {{Инсан|Аты=Мухаммад бин Абдуллах|фото=Muhammad Masjid an-Nabawi Calligraphy.svg|фотону юсюнден=[[Набауи Межгит]]де джазылгъаныча файгъамбарны аты|туугъан джери=[[Меккя]]|туугъан датасы=[[Рабиул аууал]] 53 хиджрагъа дери Апрел [[571]]|ёлген датасы=Рабиул аууал 11 хиджрадан сора Ийюн 632|ёлген джери=[[Медина]]|ёлгенинде джыл саны=63|миллети=[[Арабла|Араб]], [[Къурайш]]ны [[Бану Хашим]] тукъум|джашагъан джери=Набауи Межгитде Айшатны юйю|бийчеси=[[Хадиджа]], [[Сауда]], [[Айшат]], [[Хафса]], [[Зайнаб бинт Хузайма]], [[Умм Салямат]], [[Зайнаб бинт Джахш]], [[Джууайрият]], [[Умм Хабибат]], [[Сафият]], [[Маймунат]]|сабийлери=Уланла: [[Къасым]], [[Абдуллах]], [[Ибрахим ибн Мухаммад|Ибрахим]] Къызла: [[Зайнаб]], [[Рукъыйат]], [[Умм Кулсум]] эмда [[Фатимат]].|Оригинал аты=أَبُو الْقَاسِمِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ الْقُرَشِيُّ الْهَاشِمِيُّ|мансабы=сюрюучю, саудюгер, Аллахны келичиси, дауачы, аскерчи бла аскербашчы|юйдегиси=анасы: [[Аминат бинт Вахб]] атасы: [[Абдуллах бин Абдулмуталиб]]}} '''Абулкъасым Мухаммад бин Абдуллах бин Абдулмуталиб ал-Къураши ал-Хашими''' ([[Араб тил|арабча]]: '''أَبُو الْقَاسِمِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ الْقُرَشِيُّ الْهَاشِمِيُّ''') (53 джылны рабиул аууал х.д. - 11 джылны рабиул аууал х.с. огъесе апрел 571 - ийюн 632) [[Ислам|Исламда]] инсанлыкъка бла джинликке [[Аллах]]<nowiki/>ны келечиси, аламланы хар [[файгъамбар]] дауат этген [[Таухид]]ге къайтырыргъа ючюн келген, файгъамбарладан ахыр эмда джаратылгъанладан энъ сыйлы, бир гюнах этмеген адамды. <ref> https://www.britannica.com/biography/Muhammad</ref> Атын айтсала "саллаллаху алейхи уасаллам" дейле, бир заманлада "уаалихи" бла "уасахбихи" къошуб, [[Къуран|Къуранда]] бла [[Сюннет|Сюннетде]] келген джорукълагъа кёре <ref> [[https://quran.com/al-ahzab/56|Къуран 33:56]] </ref>. Мухаммад файгъамбар муслиманланы джюреклерине, адабларына, адетлерине бла ахлакъларына кёб тазалау этди, муслиманла да аны быртда сюйедиле, сюймекликлери тюрлю тюрлю затлада белгили болду. мисал ючюн [[Хадис|хадислени]] джыйылгъаны бла сакълауу, энтда бир бир адамла аны туугъан кюню байрам этеле. Мухаммад файгъамбар [[Арабистан|Арабистанны]] бир Ислам къралгъа бла низамгъа джыйды, ол [[Джахиллик|джахил]] джерледе Аллах берген Къуран бла Сюннет бла хукумат этди.<ref> [[https://archive.org/download/THEFIRSTWRITTENCONSTITUTIONOFTHEWORLD/THE%20FIRST%20WRITTEN%20CONSTITUTION%20OF%20THE%20WORLD.pdf|Muhammad Hamidullah: The First Written Constitution in the World]] (1968) </ref><ref> [[https://archive.org/details/earlyislamicconq0000donn|Fred Donner: The Early Islamic Conquests (Princeton University Press)]] (1982)</ref> [[Меккя]]да тууду, [[Пилни джылы|Пилни джылында]], [[Хиджра орузлама|хиджрагъа дери]] элли ючюнчю джылда, миляди орузламада 570нчи огъэсе 571нчи джылда, [[рабиул аууал]] айда, атасы болмагъан ёксюз болуб тууду, анасыны да сабийлигинде уахтысы келди, андан сора [[Абу Талиб]] деген атасыны къарнашы бла ёсдю. ==Сийрасыны манбалары== Файгъамбарны [[Сийра|сийрасыны]] (джашау тарихини) манбалары (чыкъкан джерлери) барла сийра манбасыз, иснатсыз болмаз ючюн. Манбалары: ===Къуран=== Аллах Тааланы Келамында, [[Къуран]]да, файгъамбарны сийрасындан, джашауундан юсюнден бир талай сёзле барла, масалан ал-Муджадиля бла ал-Мумтахана суралада, башха да суралада, масала: <blockquote> إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَٱسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّى مُمِدُّكُم بِأَلْفٍۢ مِّنَ ٱلْمَلَـٰٓئِكَةِ مُرْدِفِينَ ٩ Сиз Раббыгъыздан тилеген замандан сора Ол сизге "Мен сизге бир минг бир бирини ызынгыдан келген мёлек бла болушурма" деб джууаб берди. - Къуран, ал-Анфал сура, 9нчу аят <ref> https://quran.com/ru/трофеи/9</ref> </blockquote> Бу аятда Аллах Таала [[Бадр уруш]]ну юсюнден айтды, Бадр уруш а уа Файгъамбарны ﷺ джашауундан бир болгъан затны. Аллай кибик аятла кёбле Аллах Тааланы [[Къуран|Китабында]]. ===Сюннет=== [[Файл:Fathul_Bari_bisyarhi_Shahih_al-Bukhari_Imam_Khairul_Annas_(2).JPG|thumb|left|Фатхул-Бари би-шархи Сахихул-Бухари, Сахихул-Бухарины эм белгили шархы]] '''[[Сюннет]]''', [[хадис]] – файгъамбарны сийрасыны эм уллу бла толу манбасыды, файгъамбарны ﷺ хар джашауунда болгъан затны юсюнден айтхан бир манбады. [[Сюннилик|Сюнни]] муслиманлагъа кёре [[Сахихул-Бухари]], [[Сахих Муслим]], [[Муснад]] бла башха китабла эм керти хадислени джыйдыла. Сюннетни файгъамбарны джашауундан хадислери хатасыз бёлюнмеген иснадла была келеле, иснадлары [[Сахабла|сахаблагъа]] дери келиб, сахабла уа кеслери ол болгъан затланы заманда джашагъанла да ол болгъан затланы заманда файгъамбар была тургъанла. <ref> [https://app.turath.io/book/20364?print_page=1%2C26 مصادر السيرة النبوية] </ref> Хадислени кертиликлери "джарх была та'дил" метод была белгиленеди, ол метод хайырланырса хадис тамам халда сахих болур. Сахихтан сора да хасан хадисле, маукъуф хадисле, заиф хадисле барла тюрлю дараджалада. Сюннет Къуранны сийра юсюнден сёзлерине толу деталь къолай англар ючюн контекст береди, масала уллу хадис джыйгъан китаблада Бад'ул Уахый (Уахыйны башлагъаны), Китабул Магъазий (Къазауат китаб), Манакъыб (Ашхылыкъла) была Фазаил Лиссахаба (Сахабланы файдалары) ич китабла барла хар бири кесини темасы была, Файгъамбарны джашауундан толу билим бериб бир затны да айтылмагъанлай къоймагъанла. <ref> [https://app.turath.io/book/7739?print_page=25%2C7 الحديث النبوي مصدر من مصادر سيرة النبي ﷺ] </ref> Сюннет-хадис китабла Файгъамбарны джашаууну кронолоджиядан муслиманланы хукумат, адеб, адет, намыс, джамагъат ючюн джашагъан бир масалгъа джараштырады. <ref>[https://app.turath.io/book/10816?print_page=1%2C24 ٢ - كتب السنة النبوية وشروحها]</ref> === Шамаил китабла === [[Файл:الشمائل المحمدية 05.jpg|мини|Аш-Шамаил ал-Мухаммадия]] Шамаил китабла ({{Lang-ar|كتب شمائل}}) - Мухаммад файгъамбарны ﷺ сыфатланы, ашхылыкъны, адебни, намысны юсюнден китаблала. Араб тилде "шимâл", "шамӣляһ" сёз адамда болгъан игилиги, ахшылыгъы, ариулугъу бла адебини белгили этген сёздю. <ref name=":0"> [https://app.turath.io/book/30112?print_page=2%2C881 تلقيح العقول في فضائل الرسول ﷺ]</ref><ref>[https://app.turath.io/book/144?print_page=1%2C274 لتعريف بالإسلام]</ref> Шамаил китаблада Мухаммад файгъамбарны сыфатындан кёб айтылады, аны ичинде нюрю, сакъалы, кёзлери, чачы, саны, кийген кийими, имбашларын арасында болгъан Файгъамбарлыкъ Мухуру, иги ийиси, эмда башха сыфатла. Андан сора да Мухаммад файгъамбарны намысындан, адебинден да кёб айтылады: батырлыгъындан, чомартлыгъындан, къошакъсызлыгъындан, башха адамланы ичинде не этген, не айтгъан, кесида болуб не игилик этгенден юсюнден айтылады. <ref name=":0" /> Аннга да къошуб адети къаллай эдиле: къалай ичгенди, къалай кийингенди, къаллай ашарыкъ ашады была къалай ашады, къалай была къачан джукълады, бу темаладан юсюнден да айтылады. Дагъыда къошуб, ол ие болгъан затланы юсюнден да айтылады: къылычларындан, джюзюкларындан, чурукъларындан, джанууарларындан эмда башхала. Бу китабла муслиманлагъа Файгъамбарны масалыгъа хар затны этерге болушала эмда Файгъамбарны сюйуюну кючлю этеле, дин борчланы эмда намыс тутууну къолай этеле. <ref>[https://app.turath.io/book/17666?print_page=1%2C134 الكتاب: الجامع الصحيح للسيرة النبوية] [https://app.turath.io/book/17666?print_page=1%2C134 <nowiki>المؤلف: سعد المرصفي [ت ١٤٣٩ هـ]</nowiki>]</ref><ref>[https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 الكتاب: جمهرة مقالات ورسائل الشيخ الإمام محمد الطاهر ابن عاشور] [https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 جمعها وقرأها ووثقها: محمد الطاهر الميساوي] [https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 الناشر: دار النفائس للنشر والتوزيع، الأردن] [https://app.turath.io/book/147597?print_page=2%2C560 الطبعة: الأولى، ١٤٣٦ هـ - ٢٠١٥ م]</ref> ===Башха манбала=== ==Насабы бла аты== [[File:Аллахны Келичисини Насабы.png|thumb|Мухаммад файгъамбарны (Аллахны селат селам болсун) насабы]] Толу аты: Абулкъасым ([[Къасым бин Мухаммад|Къасымны]] атасы) Мухаммад бин [[Абдиллях бин Абдилмуталиб| Абдиллях]] бин [[Абдилмуталиб]] (аны аты Шейбе) бин Хашим (аны аты Амру) бин Абдилманаф (аны аты ал-Мугъыйра) бин Каза (аны аты Зайд) бин Киляб бин Мурра бин Кя'б бин Лууайй бин Гъалиб бин Фахр бин Малик бин ан-Назыр (аны аты Кайс) бин Курайш бин Кинана бин Хузейма бин Мудрика (аны аты 'Амир) бин Илияс бин Музыр бин Назар бин Ма'д бин 'Аднан бин [[Исмайыл]] бин [[Ибрахим]]. Аллахны Келичисини кёб аты барды: <br>- '''Мухаммад''' محمد (Эм махтаулу) <ref>Къуран Фатх:29</ref><br>- '''Ахмад''' احمد (Махтаулу) <ref>Къуран Сафф:6</ref><br>- '''Ад-Даи иляЛлах''' الداعي إلى الله (Аллахха дауачы) <ref>Къуран ал-Ахзаб:45</ref> <br>- '''Сирадж ал-мунир''' سراج المنير (Нюрлю чыракъ) <ref>Къуран ал-Ахзаб:46</ref> <br>- '''Рахматал лилаламин''' رحمة للعالمين (Аламларгъа мархамат) <ref>Къуран ал-Анбия:107</ref> <br>- '''Ар-Расул ар-рауф ар-рахим''' الرسول الرءوف الرحيم (Муминлеге джазыкъсыннган, джумушакъ келичи) <ref>Къуран ат-Тауба:128</ref> <br>- '''Музаккир''' مذکر (Эсгертиучу) <ref>Къуран ал-Гъашия:21</ref> <br>- '''Аш-Шахид''' الشاهد (Шагъатчы) <br>- '''Ал-Мубашшир''' المبشّر (Бушра келтирген) <ref>Къуран ал-Ахзаб:45</ref> <br>- '''Ан-Назир ''' النذير (Айтыб тыйгъан (гюнахтан)) <ref>Къуран ал-Ахзаб:45</ref> <br>- '''Ал-Музаммил''' <ref>Къуран ал-Музаммил:1</ref> ==Уахыйгъа дери джашауу== ==Белгиле== [[Категория:Исламда файгъамбарла]] [[Категория:Тарихде 100 эм белгили адамла]] [[Категория:Ислам]] sjiaq5hmqcux9pk4ep4nj81ithc1uv1 0 19398 125870 125771 2026-08-19T23:21:33Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125870 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Честер Артур|Оригинал аты=Chester A. Arthur|Сурат=Chester Alan Arthur.jpg|Суратны суратлауу=Официал сураты (1882)|Номери=21|Алдагъы=[[Джеймс Гарфилд]]|Эндиги=[[Гровер Кливленд]]|Башланнганы=[[1881 джыл]]ны 19 сентябрдан|Аягъы=[[1885 джыл]]ны 4 мартгъа|Къол салыу=Chester Alan Arthur Signature.svg|Юйдеги=[[Эллен Льюис Хёрндон Артур]]|Дини=Англиканлыкъ (Епископал клиса)|Сабийлери=Уильям Льюис Артур,<br> II Честер Алан Артур,<br> Эллен Херндон Артур|викигёзен=Chester A. Arthur|Туугъан кюню=[[1829 джыл]]ны 5 октябрда|Ёлген кюню=[[1886 джыл]]ны 18 ноябрда|Туугъан джери=[[Фэрфилд (Вермонт)|Фэрфилд]], {{Байракъландырыу|Вермонт}}|Окъуу=[[Юнион-колледж]] (1848) <br>Штатны эм миллетни юрист школасы (1853)|Партиясы=[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] <br>[[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]]|Вице-президент=бош къуллукъ|Вице-президент номери=20|Президент=[[Джеймс Гарфилд]]|Вице-президент алдагъы=[[Уильям Уилер]]|Вице-президент эндиги=(1881—1885) бош къуллукъ [[Томас Хендрикс]]|Вице-президент башланнганы=[[1881 джыл]]ны 4 мартдан|Вице-президент аягъы=19 сентябргъа}} '''Честер Алан Артур''' ({{lang-en|Chester Alan Arthur}}; туугъаны [[1829 джыл|1829 джылны]] 5 октябрда, [[Фэрфилд (Вермонт)|Фэрфилд]], [[Вермонт]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1886 джыл|1886 джылны]] 18 ноябрда, [[Нью-Йорк]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика къуллукъчу, [[Республикан партия (АБШ)|Республикан партиядан]] 21-чи [[АБШ-ны президенти]] (1881—1885) эмда 20-чи [[АБШ-ны вице-президенти|АБШ-ны]] [[АБШ-ны вице-президенти|вице-президенти]] (1881 джылны 4 мартдан 19 сентябргъа дери). Президент [[Джеймс Гарфилд]] ёлтюрюлгенден сора аны президент къуллугъунда алышындыргъанды == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}}{{АБШ-ны вице-президентлери}} [[Категория:АБШ-ны президентлери]] [[Категория:АБШ-ны вице-президентлери]] [[Категория:Честер Артур]] [[Категория:Республикан партияны членлери]] [[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]] rs7bb14py0w97excjik9ci7q2oiqtbo 0 19439 125871 125751 2026-08-19T23:21:52Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125871 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Авраам Линкольн|Оригинал аты=Abraham Lincoln|Сурат=Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|Суратны суратлауу=1863 джылда этилген сураты|Номери=16|Вице-президент=(1861-1865) [[Ганнибал Гэмлин]] <br>(1865) [[Эндрю Джонсон]]|Алдагъы=[[Джеймс Бьюкенен]]|Эндиги=[[Эндрю Джонсон]]|Партиясы=[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] (1835—1856) <br>[[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]] (1856—1865) <br>[[Миллет бирликни партия (АБШ)|Миллет бирликни партия]] (1864—1865)|Юйдеги=[[Мэри Тодд Линкольн]]|Сабийлери=<b>уланлары</b>: Эдвард, Томас, Роберт Тодд эм Уильям|Къол салыу=Abraham Lincoln 1862 signature.svg|викигёзен=Abraham Lincoln|Башланнганы=[[1861 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1865 джыл]]ны 15 апрелге|Туугъан кюню=[[1809 джыл]]ны 12 февралда|Туугъан джери=[[Ходженвилл]], {{Байракъландырыу|Кентукки}}|Ёлген кюню=[[1865 джыл]]ны 15 апрелде|Дини=Дин скептицизм|Окъуу=кесинги окъутуу}} '''Авраам Линкольн''' ({{lang-en|Abraham Lincoln}} {{IPA|[ˈeɪbrəhæm ˈlɪŋkən]}}, чам аты '''Тюз Эйб''' ''(Honest Abe)''; туугъаны [[1809 джыл|1809 джылны]] 12 февралда, [[Ходженвилл]], [[Кентукки]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1865 джыл|1865 джылны]] 15 апрелде, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика къуллукъчу, [[Республикан партия (АБШ)|Республикан партиядан]] биринчи болгъан, 16-чы [[АБШ-ны президенти]] (1861—1865), американ кулланы азатлаучу, американ халкъны миллет джигити. АБШ-ны эм белгили президентледен бириси. Бусагъатда АБШ-ны беш [[АБШ-ны доллары|долларны]] къагъытында суратланнганды. == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} [[Категория:АБШ-ны президентлери]] [[Категория:Авраам Линкольн]] [[Категория:Республикан партияны членлери]] [[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]] 0ycik1unqhib4qutwmg5fzaejo764ha 0 19463 125860 125853 2026-08-19T22:38:22Z DarqaviPalladin 4737 125860 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Миллард Филлмор|Оригинал аты=Millard Fillmore|Сурат=Millard Fillmore.jpg|Суратны суратлауу=1855-1865 джылланы арасында этилген сураты|Номери=13|Вице-президент=бош къуллукъ|Алдагъы=Закари Тейлор|Эндиги=Франклин Пирс|Башланнганы=1850 джылны 9 июлдан|Аягъы=1853 джылдан 4 мартгъа|Вице-президент номери=12|Вице-президент башланнганы=1849 джылны 4 мартдан|Президент=Закари Тейлор|Вице-президент аягъы=1850 джылны 9 июлгъа|Вице-президент алдагъы=Джордж Даллас|Вице-президент эндиги=бош къуллукъ <br>Уильям Кинг|Туугъан кюню=1800 джылны 7 январда|Ёлген кюню=1874 джылны 8 мартда|Туугъан джери=Моравия, Нью-Йорк штат|Юйдеги=Эбигейл Филлмор (1826—1853)<br> Кэролин Филлмор (с 1858)|Сабийлери=Мэри Эбигейл Филлмор эм Миллард Пауэрс Филлмор|Къол салыу=Millard Fillmore Signature-2.svg|Партиясы=Масонлагъа къаршчы партия (1828—1832) Виг партия (1832—1855) Know Nothing (1855—1856) Демократ партия (1857—1874)|викигёзен=Millard Fillmore|Дини=Унитарлыкъ}} '''Миллард Филлмор''' ({{lang-en|Millard Fillmore}}; туугъаны [[1800 джыл|1800 джылны]] 7 январда, [[Моравия (Нью-Йорк)|Моравия]],[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1874 джыл|1874 джылны]] 8 мартда, [[Буффало]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика къуллукъчу, 13-чю [[АБШ-ны президенти]] (1853—1857) эмда 12-чи [[АБШ-ны вице-президенти]] (1849—1850). АБШ-ны [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] ахыр президенти эм да алдагъы ёлгенден сора къуллукъа олтургъан экинчи президенти. == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} eogb1qu850ockzotgg6mrpbx90mehql 125861 125860 2026-08-19T22:40:14Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125861 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Миллард Филлмор|Оригинал аты=Millard Fillmore|Сурат=Millard Fillmore.jpg|Суратны суратлауу=1855-1865 джылланы арасында этилген сураты|Номери=13|Вице-президент=бош къуллукъ|Алдагъы=Закари Тейлор|Эндиги=Франклин Пирс|Башланнганы=1850 джылны 9 июлдан|Аягъы=1853 джылдан 4 мартгъа|Вице-президент номери=12|Вице-президент башланнганы=1849 джылны 4 мартдан|Президент=Закари Тейлор|Вице-президент аягъы=1850 джылны 9 июлгъа|Вице-президент алдагъы=Джордж Даллас|Вице-президент эндиги=бош къуллукъ <br>Уильям Кинг|Туугъан кюню=1800 джылны 7 январда|Ёлген кюню=1874 джылны 8 мартда|Туугъан джери=Моравия, Нью-Йорк штат|Юйдеги=Эбигейл Филлмор (1826—1853)<br> Кэролин Филлмор (с 1858)|Сабийлери=Мэри Эбигейл Филлмор эм Миллард Пауэрс Филлмор|Къол салыу=Millard Fillmore Signature-2.svg|Партиясы=Масонлагъа къаршчы партия (1828—1832) Виг партия (1832—1855) Know Nothing (1855—1856) Демократ партия (1857—1874)|викигёзен=Millard Fillmore|Дини=Унитарлыкъ}} '''Миллард Филлмор''' ({{lang-en|Millard Fillmore}}; туугъаны [[1800 джыл|1800 джылны]] 7 январда, [[Моравия (Нью-Йорк)|Моравия]],[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1874 джыл|1874 джылны]] 8 мартда, [[Буффало]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика къуллукъчу, 13-чю [[АБШ-ны президенти]] (1853—1857) эмда 12-чи [[АБШ-ны вице-президенти]] (1849—1850). АБШ-ны [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] ахыр президенти эм да алдагъы ёлгенден сора къуллукъа олтургъан экинчи президенти. == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} [[Категория:АБШ-ны президентлери]] [[Категория:Миллард Филлмор]] [[Категория:Демократ партияны членлери]] [[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]] q0u1yj3gs6gzlxlefuertim7n4kes4e 125863 125861 2026-08-19T22:48:52Z DarqaviPalladin 4737 125863 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Миллард Филлмор|Оригинал аты=Millard Fillmore|Сурат=Millard Fillmore.jpg|Суратны суратлауу=1855-1865 джылланы арасында этилген сураты|Номери=13|Вице-президент=бош къуллукъ|Алдагъы=[[Закари Тейлор]]|Эндиги=[[Франклин Пирс]]|Башланнганы=[[1850 джыл]]ны 9 июлдан|Аягъы=[[1853 джыл]]дан 4 мартгъа|Вице-президент номери=12|Вице-президент башланнганы=[[1849 джыл]]ны 4 мартдан|Президент=[[Закари Тейлор]]|Вице-президент аягъы=[[1850 джыл]]ны 9 июлгъа|Вице-президент алдагъы=[[Джордж Даллас]]|Вице-президент эндиги=бош къуллукъ <br>[[Уильям Кинг]]|Туугъан кюню=[[1800 джыл]]ны 7 январда|Ёлген кюню=[[1874 джыл]]ны 8 мартда|Туугъан джери=[[Моравия (Нью-Йорк)|Моравия]], {{Байракъландырыу|Нью-Йорк (штат)}}|Юйдеги=[[Эбигейл Филлмор]] (1826—1853)<br> [[Кэролин Филлмор]] (1858—1874)|Сабийлери=Мэри Эбигейл Филлмор эм Миллард Пауэрс Филлмор|Къол салыу=Millard Fillmore Signature-2.svg|Партиясы=[[Масонлагъа къаршчы партия]] (1828—1832)<br>[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] (1832—1855)<br>[[Know Nothing]] (1855—1856)<br>[[Демократ партия (АБШ)|Демократ партия]] (1857—1874)|викигёзен=Millard Fillmore|Дини=[[Унитарлыкъ]]}} '''Миллард Филлмор''' ({{lang-en|Millard Fillmore}}; туугъаны [[1800 джыл|1800 джылны]] 7 январда, [[Моравия (Нью-Йорк)|Моравия]],[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1874 джыл|1874 джылны]] 8 мартда, [[Буффало]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика къуллукъчу, 13-чю [[АБШ-ны президенти]] (1853—1857) эмда 12-чи [[АБШ-ны вице-президенти]] (1849—1850). АБШ-ны [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] ахыр президенти эм да алдагъы ёлгенден сора къуллукъа олтургъан экинчи президенти. == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} [[Категория:АБШ-ны президентлери]] [[Категория:Миллард Филлмор]] [[Категория:Демократ партияны членлери]] [[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]] 96p89qdw1ncgemmh4cnnpgirdvlz00z 125872 125863 2026-08-19T23:23:00Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125872 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Миллард Филлмор|Оригинал аты=Millard Fillmore|Сурат=Millard Fillmore.jpg|Суратны суратлауу=1855-1865 джылланы арасында этилген сураты|Номери=13|Вице-президент=бош къуллукъ|Алдагъы=[[Закари Тейлор]]|Эндиги=[[Франклин Пирс]]|Башланнганы=[[1850 джыл]]ны 9 июлдан|Аягъы=[[1853 джыл]]дан 4 мартгъа|Вице-президент номери=12|Вице-президент башланнганы=[[1849 джыл]]ны 4 мартдан|Президент=[[Закари Тейлор]]|Вице-президент аягъы=[[1850 джыл]]ны 9 июлгъа|Вице-президент алдагъы=[[Джордж Даллас]]|Вице-президент эндиги=бош къуллукъ <br>[[Уильям Кинг]]|Туугъан кюню=[[1800 джыл]]ны 7 январда|Ёлген кюню=[[1874 джыл]]ны 8 мартда|Туугъан джери=[[Моравия (Нью-Йорк)|Моравия]], {{Байракъландырыу|Нью-Йорк (штат)}}|Юйдеги=[[Эбигейл Филлмор]] (1826—1853)<br> [[Кэролин Филлмор]] (1858—1874)|Сабийлери=Мэри Эбигейл Филлмор эм Миллард Пауэрс Филлмор|Къол салыу=Millard Fillmore Signature-2.svg|Партиясы=[[Масонлагъа къаршчы партия]] (1828—1832)<br>[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] (1832—1855)<br>[[Know Nothing]] (1855—1856)<br>[[Демократ партия (АБШ)|Демократ партия]] (1857—1874)|викигёзен=Millard Fillmore|Дини=[[Унитарлыкъ]]}} '''Миллард Филлмор''' ({{lang-en|Millard Fillmore}}; туугъаны [[1800 джыл|1800 джылны]] 7 январда, [[Моравия (Нью-Йорк)|Моравия]],[[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1874 джыл|1874 джылны]] 8 мартда, [[Буффало]], [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] штат, [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика къуллукъчу, 13-чю [[АБШ-ны президенти]] (1853—1857) эмда 12-чи [[АБШ-ны вице-президенти]] (1849—1850). АБШ-ны [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] ахыр президенти эм да алдагъы ёлгенден сора къуллукъа олтургъан экинчи президенти. == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}}{{АБШ-ны вице-президентлери}} [[Категория:АБШ-ны президентлери]] [[Категория:Миллард Филлмор]] [[Категория:Демократ партияны членлери]] [[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]] 2rinfpla5ob3u52frlg8w8yfedro3op 10 19464 125855 2026-08-19T16:44:58Z Къарачайлы 96 Бет къуралды: '{{ {{{1<noinclude>|байракъландырыу/байракъ</noinclude>}}} | alias = Габсбург монархия | flag alias = Flag of the Habsburg Monarchy.svg | variant = {{{variant|}}} | ёлчем = {{{ёлчем|}}} }}' 125855 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|байракъландырыу/байракъ</noinclude>}}} | alias = Габсбург монархия | flag alias = Flag of the Habsburg Monarchy.svg | variant = {{{variant|}}} | ёлчем = {{{ёлчем|}}} }} qi34rj4ni6uskas4j80tlqzz6zyufaw 0 19465 125856 2026-08-19T16:45:09Z Къарачайлы 96 Бет къуралды: '{{Къазауат|conflict=Биринчи Силез уруш (1740-42)|кесеги=[[Австрияны тахты ючюн кюреш]]. [[Силез урушла]]|сурат=[[Файл:Ferdinand Tegetmeyer04.jpg|300px]]|башлыкъ=Австриячы эм прусс кавалерияланы [[Мольвицде сермешиу]]де бири-бири бла талашыулары, 1771 год. Картина работы Августа Генриха...' 125856 wikitext text/x-wiki {{Къазауат|conflict=Биринчи Силез уруш (1740-42)|кесеги=[[Австрияны тахты ючюн кюреш]]. [[Силез урушла]]|сурат=[[Файл:Ferdinand Tegetmeyer04.jpg|300px]]|башлыкъ=Австриячы эм прусс кавалерияланы [[Мольвицде сермешиу]]де бири-бири бла талашыулары, 1771 год. Картина работы Августа Генриха Фердинанда Тегетмейера|датасы=16 декабря 1740 — 11 июня 1742 года|джери=[[Силезия]], [[Моравия]], [[Богемия]]|эсеби=Пруссияны хорламы|тюрлениуле=Силезияны территориясыны кёбюсю Пруссиягъа къалады|къаршчы1={{Байракъ|Пруссия}} [[Пруссия (короллукъ)|Пруссия короллукъ]]|къаршчы2={{Байракъландырыу|Габсбург монархия}}|командир1={{Байракъ|Пруссия}} '''[[II Фридрих Уллу]]'''<br>{{Байракъ|Пруссия}} [[II Леопольд (Ангальт-Дессауну бийи)|II Леопольд]]<br>{{Байракъ|Пруссия}} [[Курт Кристоф фон Шверин]]|командир2={{Байракъ|Габсбург монархия}} '''[[Мария Терезия]]'''<br>{{Байракъ|Габсбург монархия}} [[Карл Александр Лотарингиячы]]<br>{{Байракъ|Габсбург монархия}} [[Вильгельм Рейнхард фон Нейпперг]]}} 3rq6w328z5kzjhdaibmmo8pm8w3vh43 125857 125856 2026-08-19T16:48:08Z Къарачайлы 96 125857 wikitext text/x-wiki {{Къазауат|conflict=Биринчи Силез уруш (1740-42)|кесеги=[[Австрияны тахты ючюн кюреш]]. [[Силез урушла]]|сурат=[[Файл:Ferdinand Tegetmeyer04.jpg|300px]]|башлыкъ=Австриячы эм прусс кавалерияланы [[Мольвицде сермешиу]]де бири-бири бла талашыулары, 1771 год. Картина работы Августа Генриха Фердинанда Тегетмейера|датасы=16 декабря 1740 — 11 июня 1742 года|джери=[[Силезия]], [[Моравия]], [[Богемия]]|эсеби=Пруссияны хорламы|тюрлениуле=Силезияны территориясыны кёбюсю Пруссиягъа къалады|къаршчы1={{Байракъ|Пруссия}} [[Пруссия (короллукъ)|Пруссия короллукъ]] |къаршчы2={{Байракъландырыу|Габсбург монархия}}|командир1={{Байракъ|Пруссия}} '''[[II Фридрих Уллу]]'''<br>{{Байракъ|Пруссия}} [[II Леопольд (Ангальт-Дессауну бийи)|II Леопольд]]<br>{{Байракъ|Пруссия}} [[Курт Кристоф фон Шверин]]|командир2={{Байракъ|Габсбург монархия}} '''[[Мария Терезия]]'''<br>{{Байракъ|Габсбург монархия}} [[Карл Александр Лотарингиячы]]<br>{{Байракъ|Габсбург монархия}} [[Вильгельм Рейнхард фон Нейпперг]]}} 6z1ppmm2q4z3d92qdaqbcibl5kjj1uy 125858 125857 2026-08-19T18:35:59Z Къарачайлы 96 125858 wikitext text/x-wiki {{Къазауат|conflict=Биринчи Силез уруш (1740-42)|кесеги=[[Австрияны тахты ючюн кюреш]]. [[Силез урушла]]|сурат=[[Файл:Ferdinand Tegetmeyer04.jpg|300px]]|башлыкъ=Австриячы эм прусс кавалерияланы [[Мольвицде сермешиу]]де бири-бири бла талашыулары, 1771 год. Картина работы Августа Генриха Фердинанда Тегетмейера|датасы=16 декабря 1740 — 11 июня 1742 года|джери=[[Силезия]], [[Моравия]], [[Богемия]]|эсеби=Пруссияны хорламы|тюрлениуле=Силезияны территориясыны кёбюсю Пруссиягъа къалады|къаршчы1={{Байракъ|Пруссия}} [[Пруссия (короллукъ)|Пруссия короллукъ]] |къаршчы2={{Байракъландырыу|Габсбург монархия}}|командир1={{Байракъ|Пруссия}} '''[[II Фридрих Уллу]]'''<br>{{Байракъ|Пруссия}} [[II Леопольд (Ангальт-Дессауну бийи)|II Леопольд]]<br>{{Байракъ|Пруссия}} [[Курт Кристоф фон Шверин]]|командир2={{Байракъ|Габсбург монархия}} '''[[Мария Терезия]]'''<br>{{Байракъ|Габсбург монархия}} [[Карл Александр Лотарингиячы]]<br>{{Байракъ|Габсбург монархия}} [[Вильгельм Рейнхард фон Нейпперг]]}} '''Биринчи Силез уруш''' ([[Немец тил|нем]]. ''Erster Schlesischer Krieg'') — 1740-42 джыллада баргъан, [[Австрияны тахты ючюн кюреш]] [[Силез урушла]]дан<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Силезские войны}}{{Ref-ru}}</ref> биринчисиди, анда [[II Фридрих (Пруссияны королу)|II Фридрих Уллу]] эм [[Мария Терезия|Мария-Терезия]] башчылыкъ [[Пруссия (короллукъ)|Пруссия]] бла [[Габсбург монархия|Австрияны]] интереслери къаршчы-къаршчыгъа келгенди. Урушха аланы тышында эки джанындан да джандашлары къошулгъандыла. Уруш, къатыш немец-поляк-чех-чууут халкъы болгъан Силезияны Пруссияны властына кёчюу бла бошалгъанды. Биринчи Силез уруш, 1713 джылны 19 апрелиндеги [[Прагматика санкция (1713)|Прагматика санкция]] бла тиширыуну тахтха олтурургъа онг берген (сёзге [[Мария Терезия]] 1717 джылда туугъанды) [[Сыйлы Рим империя]]ны императору [[VI Карл (Сыйлы Рим империяны императору)|VI Карлны]] ёлюмюнден сора (20 октябрь 1740 дж.) башланнганды. Къралланы асламысы прагматика санкцияны VI Карл сау заманында къабыл этселе да, аны ёлюмюнден сора, 1740 джылда аннга къаршчы [[II Фридрих Пруссиячы]] бла [[Карл Альбрехт Бавариячы]] (артдан [[VII Карл (Сыйлы Рим империяны императору)|VII Карл]]) къаршчы чыкъгъандыла. Карл Альбрехт Бавариячы императорлукъ тадж эм [[Габсбургла]]ны джерлери аныкъы болгъаннга санагъанды. Пруссия [[Бавар курфюрстлюк|Бавария]] бла, [[Франция короллукъ|Франция]] бла, [[Саксония (курфюрстлюк)|Саксония]] бла, [[Кёльн курфюрстлюк|Кёльн]] бла, [[Испания короллукъ (1700—1813)|Испания]] бла, [[Швеция|Швеция]] эм [[Неаполитан короллукъ|Неаполь]] келишгенди. Бу къралла Габсбургланы империяларын къарыусуз этиб джокъ этерге излегендиле. [[Уллу Британия]], [[Сардин короллукъ|Сардиния]], [[Бирлешген Провинцияланы Республикасы|Нидерландла]] эм [[Эресей империя|Эресей]] Габсбургла бла бирликде болгъандыла. [[Файл:First Silesian War (1740-1742).png|слева|мини|Биринчи Силез уруш]] == Эм магъаналы болуула эм сермешиуле == * 11 декабрь 1740 джыл II Фридрих II Австриядан Пруссиягъа Силезияны даулаб ультиматум салгъанды. Аннга "тёлеуге" Прагматика санкцияны къабыл этгенди эмда немец миллетни [[Сыйлы Рим империя]]сыны императору болуб сайлауда ёлген VI Карлны кюёую, Мария Терезияны эри, Австрияны тахтында тенг башчысы [[I Франц Стефан]] джанлы болгъанын белгилегенгди. Алай а Фридрих Австрияны джууабын сакълаб кюрешмегенди. * 16 декабрда 25-минглик аскерни башчылыгъанды Силезиягъа киргенди. Халкъны протестант къаууму прусслуланы дин зулмулукъдан къутхарыучулача кёргенди. Январны аягъында Силезияны тамамы бла австриячы аскерледен тазаланнганды. Къуру прусс аскерле къуршалагъан [[Глогув|Глогау]], [[Бжег|Бриг]] эм [[Ныса (шахар)|Нейсе]] бегиген къала-шахарлада къарыусуз австриячы гарнизонла къалгъандыла. Прусс аскерле къышхы фатарлагъа кёчгендиле. * 27 февраль 1741 джыл: Баумгартенни къатында сермешиу. * 9 март: Принц [[Леопольд I (Ангальт-Дессауну бийи)|Леопольд Ангальт-Дессау]] штурм бла [[Глогау]] къала-шахарны алады. * Мартда фельдмаршал граф [[Нейпперг, Вильгельм Рейнхард фон|Вильгельм Рейнхард фон Нейппергни]] башчылыгъында австриячы аскер, 15 000 адамы бла, къурамында 17 батальону, сегиз гренадёр ротасы эм 13 кавалерия полку бла [[Ольмюц|Ольмюцню]] къатына джыйылыб, къуршаланнган Нейсе бла Бригни азатлар мурат аладыла. * 10 апрель: Прусс аскер, фельдмаршал [[Шверин, Курт Кристоф фон|Курт Кристоф граф фон Шверинни]] башчылыгъында [[Мольвицде сермешиу]]де хорлайды. * 18 май: [[Нимфенбург къала|Нимфенбургда]] Баварияны, Францияны, Саксонияны, Пруссияны эм Испанияны араларында Австриягъа къаршчы [[Нимфенбург кесамат]] алынады. * Май: Бригни бомбалау. * 5 июнь: [[Бреслау]]да Пруссия бла Францияна арасында 15 джыл болджалы болгъан къоруулау бирликге къол салынады. * 22 июль: Ротшлоссха атака. * 10 август: Бреслауну оккупациясы. * 9 октябрь: Кляйн-Шнеллендорф джарашыу. * 26 ноябрь: курфюрст [[VII Карл (Сыйлы Рим империяны императору)|Карл Альбрехтни]] башчылыгъында бавар аскер, саксон армия эм [[Францияны маршалы|маршал]] [[Фуке де Бель-Иль, Шарль-Луи-Огюст|Бель-Илни]] башчылыгъында француз болушлукъ корпус сакъланмагъан манёвр бла [[Чехия|Богемияны]] ара шахары [[Прага|Праганы]] кючлейдиле. * Декабрны арасы: Австрия Кляйнны-Шнеллендорфну Конвенциясыны ташалыгъын тутмайды деген сылтау бла Фридрих [[Богемия|Богемиягъа]] киреди. * 26 декабрь: Пруссия [[Ольмюц]]ню кючлейди. * 14 март 1742 джыл: Лешни къатында сермешиу (бюгюн Лишень, [[Брно]]ну бёлгеси). * 17 май: прусслула [[Хотузицде сермешиу|Хотузицде]] хорлайдыла. * 11 июнь: [[Бреславль мамырлыкъ]] бегитилгенди. * 27 июль: урушну битдирген [[Берлин мамырлыкъ кесамат (1742)|кесамат]], [[Берлин|Берлинде]] бегитилгенди,<ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Бреславльский мир}}{{Ref-ru}}</ref> аннга кёре [[Мария-Терезия]] Пруссиягъа Силезияны асламысын берирге керек болгъанды — бу къоранчны Австрия ючюн магъаналыгъы [[Экинчи Силез уруш]]ха джол ачханды. == Белгиле == {{белгиле}} == Джибериуле == * Егер О. Всемирная история. Первая Силезская война. 3 том. М.: АСТ, Полигон, 2001 - 2002 {{Ref-ru}} * Gustav Adolf Harald Stenzel: Geschichte des preussischen Staats. Veröffentlicht von F. Perthes, 1830, S. 320, 322–323. [https://books.google.de/books?id=E7arU1hIgGYC&pg=PA320&hl=de#v=onepage&q&f=false]{{Ref-de}} * Colmar Grünhagen: Die Geschichte Schlesiens. Zweiter Band: Bis zur Vereinigung mit Preussen. Veröffentlicht von F. Perthes, Gotha 1886, S. 362 ff., insb. S. 367–369. [https://archive.org/details/geschichteschles02grun/mode/1up]{{Ref-de}} [[Категория:Къазауатла]] [[Категория:Австрияны тарихи]] [[Категория:Тарих]] [[Категория:Германияны тарихи]] e72it1okawbrhcizjjtskvubm5n22pt 0 19466 125859 2026-08-19T19:04:01Z Къарачайлы 96 Бет къуралды: '{{Магъанала|Прагматика санкция}} [[Файл:Pragmatica Sanc.jpg|thumb|200px|1713 джылны Прагматика санкциясы]] '''Прагматика санкция''' ({{lang-la|Sanctio Pragmatica}}, {{lang-de|Pragmatische Sanktion}}) — [[Сыйлы Рим империяны]] императору [[VI Карл (Сыйлы Рим империяны императору)|VI Карл]] [[1713 джыл]]ны 19 апрель|1...' 125859 wikitext text/x-wiki {{Магъанала|Прагматика санкция}} [[Файл:Pragmatica Sanc.jpg|thumb|200px|1713 джылны Прагматика санкциясы]] '''Прагматика санкция''' ({{lang-la|Sanctio Pragmatica}}, {{lang-de|Pragmatische Sanktion}}) — [[Сыйлы Рим империяны]] императору [[VI Карл (Сыйлы Рим империяны императору)|VI Карл]] [[1713 джыл]]ны [[19 апрель|19 апрелинде]] алгъан, тахт кёчюуню юсюнден законду. == Ичиндегиси == Санкция императорну да, аны ёлген тамада къарнашыны да тахтха олтурурча эркиши балалары болмагъаны себебли алыннганды. Бу законнга кёре императорну джашлары болмаса, Габсбургланы тукъум джерлери къызларына кёчюуню (тёлюсю тыйылса — императорну ёлген тамада къарнашыны къызларына эм аланы эркиши эм тиширыу тёлюлерине биринчи туугъан хакъ бла кёчюуюню) мизамгъа келтиргенди. Аны тышында санкция [[Габсбургла]]ны тукъум джерлерини бёлюнмезлигине гарантия бергенди. Санкция юч джурт къауумгъа юлёшиннген Габсбургланы джерлерин санагъанды: немец джуртла ([[Австрия]], [[Крайна]], [[Штирия герцоглукъ|Штирия]], [[Австриячы тенгиз джагъа|Триест]]), славян джуртла ([[Богемия]], [[Моравия]], [[Галиция|Галичина]], [[Буковина]]), маджар джуртла ([[Маджар]], [[Карпат арты]], [[Хорватия]]) == Тарих == Карл баласыз болгъан заманда, тахтха олтурлукъ, ёлген къарнашы [[I Иосиф (Сыйлы Рим империяны императору)|I Иосифни]] тамада къызы — [[Мария Йозефа Австриячы|Мария Йозефа]] болгъанды, аны ызындан — кичи эгечи [[Мария Амалия Австриячы|Мария Амалия]]. Эки къыз да эрге чыгъыб, ата къарнашларыны тахтларына хакъларындан артха тургъанларындан сора, тахтха олтурлукъ Карла тамада къызы — 1717 джылда туугъан [[Мария Терезия|Марии-Терезиягъа]] кёчгенди. [[1720]]—[[1724 джыл]]лада Прагматика санкцияны империяны халкъыны келечилери да таныгъандыла. Санкцияны тексти [[1724 джыл]]ны [[6 декабрь|6 декабрында]] басмаланнганды. Аллында санкцияны алчы Европа къралланы асламысы къабыл этгенди, аланы ичинде: * [[Испания]] - [[Вена бирлик|1725 джылгъы Вена кесамат бла]] * [[Эресей]] по [[Венский договор (1726)|Венскому договору 1726 года]] * [[Бранденбург-Пруссия|Бранденбургом]] (1727) * [[Республика Соединённых провинций|Голландией]] и [[Англия|Англией]] (1731) * [[Дания|Данией]] и [[Ганновер]]ом (1732) * [[Саксония (курфюршество)|Саксонией]] и [[Франция|Францией]] (1735) Санкция не была признана [[Бавария (курфюршество)|Баварией]], наследник престола которой — [[Карл VII Альбрехт |Карл Альбрехт]] — был женат на Марии Амалии. Однако после смерти Карла VI в [[1740 год]]у права Марии-Терезии на престол были оспорены, что привело к [[Война за австрийское наследство|Войне за Австрийское наследство]] [[1740]]—[[1748 год]]ов. Война закончилась [[Ахенский мир 1748|Ахенским миром]] 1748 года, который гарантировал [[Мария Терезия|Марии-Терезии]] наследование владений отца (за исключением отошедшей к Пруссии Силезии). Право на престол императоров [[Священная Римская империя|Священной Римской империи]] было окончательно закреплено за её мужем [[Франц I|Францем I]]. Прагматическая санкция вошла в состав основных законов [[Габсбургская монархия|австрийской монархии]]. == См. также == * [[Война за австрийское наследство]] * [[Салический закон о престолонаследии]] == Литература == * Ingrao, Charles W: ''The Habsburg monarchy, 1618–1815.'' Cambridge University Press 2000 {{ISBN|0-521-78505-7}} * Kann, Robert A.: ''A history of the Habsburg Empire, 1526–1918.'' University of California Press 1980 {{ISBN|0-520-04206-9}} == Ссылки == * [http://mega.km.ru/bes_2004/Encyclop.asp?Topic=topic_ppd44 Прагматическая санкция в Универсальной Энциклопедии]{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }} {{ВС}} [[Категория:Документы Священной Римской империи]] [[Категория:История Австрии]] [[Категория:История права Германии]] [[Категория:1713 год]] [[Категория:Габсбурги|**]] [[Категория:Габсбурги-Лотарингские|**]] 327hcmwjtvrx0p5ceukfala6zoe05v7 14 19467 125862 2026-08-19T22:40:37Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]' 125862 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]] 82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166 0 19468 125864 2026-08-19T23:06:33Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: ''''Виг партия''' ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Whig Party'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-да, [[XIX ёмюр|XIX ёмюрню]] ортасында болгъан политика партия. [[Эндрю Джексон]] президентге эмда [[Демократ партия (АБШ)|Демократ партиягъа]] оппозицидан болуп, Миллет республикан...' 125864 wikitext text/x-wiki '''Виг партия''' ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Whig Party'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-да, [[XIX ёмюр|XIX ёмюрню]] ортасында болгъан политика партия. [[Эндрю Джексон]] президентге эмда [[Демократ партия (АБШ)|Демократ партиягъа]] оппозицидан болуп, Миллет республикан партиядан, [[Масонлагъа къаршчы партия|Масонлагъа къаршчы партиядан]] эмда демократ партиягъа разы болмагъанладан Виг партия къуралгъанды. Вигле чачылгъан Федералист партия бла къарыусуз байламлыкълары болгъанды. Виглени кёб башчылары Демократ-республикан партияны членлери болгъандыла. == Белгиле == 6idmerz4px5ndyxei8yfgrlkzlj0q73 125865 125864 2026-08-19T23:13:20Z DarqaviPalladin 4737 125865 wikitext text/x-wiki '''Виг партия''' ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Whig Party'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-да, [[XIX ёмюр|XIX ёмюрню]] ортасында болгъан политика партия. [[1834 джыл|1834 джылда]] [[Эндрю Джексон]] президентге эмда [[Демократ партия (АБШ)|Демократ партиягъа]] оппозицидан болуп, Миллет республикан партиядан, [[Масонлагъа къаршчы партия|Масонлагъа къаршчы партиядан]] эмда демократ партиягъа разы болмагъанладан Виг партия къуралгъанды<ref>[https://www.history.com/articles/whig-party Whig Party]/history.com/</ref>. Вигле чачылгъан Федералист партия бла къарыусуз байламлыкълары болгъанды. Виглени кёб башчылары Демократ-республикан партияны членлери болгъандыла. == Белгиле == gxunrpfy2pwu7pzi4f8qnj6vgus6zbx 125866 125865 2026-08-19T23:16:38Z DarqaviPalladin 4737 125866 wikitext text/x-wiki '''Виг партия''' ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Whig Party'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-да, [[XIX ёмюр|XIX ёмюрню]] ортасында болгъан политика партия. [[1834 джыл|1834 джылда]] [[Эндрю Джексон]] президентге эмда [[Демократ партия (АБШ)|Демократ партиягъа]] оппозицидан болуп, Миллет республикан партиядан, [[Масонлагъа къаршчы партия|Масонлагъа къаршчы партиядан]] эмда демократ партиягъа разы болмагъанладан Виг партия къуралгъанды<ref>[https://www.history.com/articles/whig-party Whig Party]/history.com/</ref>. Вигле чачылгъан Федералист партия бла къарыусуз байламлыкълары болгъанды. Виглени кёб башчылары Демократ-республикан партияны членлери болгъандыла. Виг партиядан АБШ-ны 4 [[АБШ-ны президенти|президенти]] болгъанды: [[Уильям Гаррисон|Уильям Генри Харрисон]], [[Закари Тейлор]], [[Джон Тайлер]] эм [[Миллард Филлмор]]. == Белгиле == 9kkmi2cjiwtpytw15g1gcr815p4sfeq 125867 125866 2026-08-19T23:17:41Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125867 wikitext text/x-wiki '''Виг партия''' ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Whig Party'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-да, [[XIX ёмюр|XIX ёмюрню]] ортасында болгъан политика партия. [[1834 джыл|1834 джылда]] [[Эндрю Джексон]] президентге эмда [[Демократ партия (АБШ)|Демократ партиягъа]] оппозицидан болуп, Миллет республикан партиядан, [[Масонлагъа къаршчы партия|Масонлагъа къаршчы партиядан]] эмда демократ партиягъа разы болмагъанладан Виг партия къуралгъанды<ref>[https://www.history.com/articles/whig-party Whig Party]/history.com/</ref>. Вигле чачылгъан Федералист партия бла къарыусуз байламлыкълары болгъанды. Виглени кёб башчылары Демократ-республикан партияны членлери болгъандыла. Виг партиядан АБШ-ны 4 [[АБШ-ны президенти|президенти]] болгъанды: [[Уильям Гаррисон|Уильям Генри Харрисон]], [[Закари Тейлор]], [[Джон Тайлер]] эм [[Миллард Филлмор]]. == Белгиле == [[Категория:Виг партия (АБШ)]] <references />{{Тамамланмагъан статья|АБШ}} iqd4p3kvs4nnt38an45qur9nyo3g0ie 14 19469 125868 2026-08-19T23:19:28Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:АБШ-ны политика партияла]] [[Категория:Политика партияланы кёре категорияла]]' 125868 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:АБШ-ны политика партияла]] [[Категория:Политика партияланы кёре категорияла]] p0w12qd1wdmh64ogp3953owy4sk4ilx 14 19470 125869 2026-08-19T23:20:22Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Виг партия (АБШ)]]' 125869 wikitext text/x-wiki [[Категория:Виг партия (АБШ)]] h9udxyq7p342kr0sjvt4r4wwgs5dc7g 0 19471 125873 2026-08-19T23:44:35Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{АБШ-ны президенти|Аты=Закари Тейлор|Оригинал аты=Zachary Taylor|Сурат=Zachary Taylor restored and cropped.png|Номери=12|Вице-президент=Миллард Филлмор|Суратны суратлауу=1843-1845 джылланы арасында этилген сураты|Алдагъы=Джеймс Нокс Полк|Эндиги=Миллард Филлмор|Башланнганы=1849 джылны...' 125873 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Закари Тейлор|Оригинал аты=Zachary Taylor|Сурат=Zachary Taylor restored and cropped.png|Номери=12|Вице-президент=Миллард Филлмор|Суратны суратлауу=1843-1845 джылланы арасында этилген сураты|Алдагъы=Джеймс Нокс Полк|Эндиги=Миллард Филлмор|Башланнганы=1849 джылны 4 мартдан|Аягъы=1850 джылны 9 июлгъа|Туугъан кюню=1784 джылны 24 ноябрда|Туугъан джери=Барборсвилл, Вирджиния|Ёлген кюню=1850 джылны 9 июлда|Юйдеги=Маргарет Смит|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=Zachary Taylor Signature-2.svg|викигёзен=Zachary Taylor|Сабийлери=Ричард Тейлор, Сара Нокс Тейлор}} '''Закари Тейлор''' ({{lang-en|Zachary Taylor}}''Zachary Taylor''; туугъаны [[1784 джыл|1784 джылны]] 24 ноябрда, Барборсвилл, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1850 джыл|1850 джылны]] 9 июлда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал, политика эмда аскер къуллукъчу, 12-чю [[АБШ-ны президенти]] (1849—1850), АБШ-ны аскерни енерал-майору. Акъ юйге киргинчи башха кърал къуллукъну тутмагъан экинчи американ президенти (биринчи [[Джордж Вашингтон]] болгъанды). == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} hun9iaafyb2hlkwl8m0sc4wnlqpfsj9 125874 125873 2026-08-19T23:45:37Z DarqaviPalladin 4737 125874 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Закари Тейлор|Оригинал аты=Zachary Taylor|Сурат=Zachary Taylor restored and cropped.png|Номери=12|Вице-президент=Миллард Филлмор|Суратны суратлауу=1843-1845 джылланы арасында этилген сураты|Алдагъы=Джеймс Нокс Полк|Эндиги=Миллард Филлмор|Башланнганы=1849 джылны 4 мартдан|Аягъы=1850 джылны 9 июлгъа|Туугъан кюню=1784 джылны 24 ноябрда|Туугъан джери=Барборсвилл, Вирджиния|Ёлген кюню=1850 джылны 9 июлда|Юйдеги=Маргарет Смит|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=Zachary Taylor Signature-2.svg|викигёзен=Zachary Taylor|Сабийлери=Ричард Тейлор, Сара Нокс Тейлор}} '''Закари Тейлор''' ({{lang-en|Zachary Taylor}}''Zachary Taylor''; туугъаны [[1784 джыл|1784 джылны]] 24 ноябрда, Барборсвилл, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1850 джыл|1850 джылны]] 9 июлда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал, политика эмда аскер къуллукъчу, [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] 12-чю [[АБШ-ны президенти]] (1849—1850), АБШ-ны аскерни енерал-майору. Акъ юйге киргинчи башха кърал къуллукъну тутмагъан экинчи американ президенти (биринчи [[Джордж Вашингтон]] болгъанды). == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} 99oxykulyhfbxlt2s0ldmidqwc2fvec 125875 125874 2026-08-19T23:47:46Z DarqaviPalladin 4737 125875 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Закари Тейлор|Оригинал аты=Zachary Taylor|Сурат=Zachary Taylor restored and cropped.png|Номери=12|Вице-президент=[[Миллард Филлмор]]|Суратны суратлауу=1843-1845 джылланы арасында этилген сураты|Алдагъы=[[Джеймс Нокс Полк]]|Эндиги=[[Миллард Филлмор]]|Башланнганы=[[1849 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1850 джыл]]ны 9 июлгъа|Туугъан кюню=[[1784 джыл]]ны 24 ноябрда|Туугъан джери=Барборсвилл, {{Байракъландырыу|Вирджиния}}|Ёлген кюню=[[1850 джыл]]ны 9 июлда|Юйдеги=[[Маргарет Смит]]|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=Zachary Taylor Signature-2.svg|викигёзен=Zachary Taylor|Сабийлери=[[Ричард Тейлор]], [[Сара Нокс Тейлор]]|Партиясы=[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]]|Окъуу=[[Вирджинияны аскер институту]]}} '''Закари Тейлор''' ({{lang-en|Zachary Taylor}}''Zachary Taylor''; туугъаны [[1784 джыл|1784 джылны]] 24 ноябрда, Барборсвилл, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1850 джыл|1850 джылны]] 9 июлда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал, политика эмда аскер къуллукъчу, [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] 12-чю [[АБШ-ны президенти]] (1849—1850), АБШ-ны аскерни енерал-майору. Акъ юйге киргинчи башха кърал къуллукъну тутмагъан экинчи американ президенти (биринчи [[Джордж Вашингтон]] болгъанды). == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} 16f4dys7l3boisore0qg03q430hakeb 125876 125875 2026-08-19T23:48:27Z DarqaviPalladin 4737 125876 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Закари Тейлор|Оригинал аты=Zachary Taylor|Сурат=Zachary Taylor restored and cropped.png|Номери=12|Вице-президент=[[Миллард Филлмор]]|Суратны суратлауу=1843-1845 джылланы арасында этилген сураты|Алдагъы=[[Джеймс Полк]]|Эндиги=[[Миллард Филлмор]]|Башланнганы=[[1849 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1850 джыл]]ны 9 июлгъа|Туугъан кюню=[[1784 джыл]]ны 24 ноябрда|Туугъан джери=Барборсвилл, {{Байракъландырыу|Вирджиния}}|Ёлген кюню=[[1850 джыл]]ны 9 июлда|Юйдеги=[[Маргарет Смит]]|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=Zachary Taylor Signature-2.svg|викигёзен=Zachary Taylor|Сабийлери=[[Ричард Тейлор]], [[Сара Нокс Тейлор]]|Партиясы=[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]]|Окъуу=[[Вирджинияны аскер институту]]}} '''Закари Тейлор''' ({{lang-en|Zachary Taylor}}''Zachary Taylor''; туугъаны [[1784 джыл|1784 джылны]] 24 ноябрда, Барборсвилл, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1850 джыл|1850 джылны]] 9 июлда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал, политика эмда аскер къуллукъчу, [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] 12-чю [[АБШ-ны президенти]] (1849—1850), АБШ-ны аскерни енерал-майору. Акъ юйге киргинчи башха кърал къуллукъну тутмагъан экинчи американ президенти (биринчи [[Джордж Вашингтон]] болгъанды). == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} buboor6b04w2sdsnsn2vaihy1g1umk5 125877 125876 2026-08-19T23:48:44Z DarqaviPalladin 4737 125877 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Закари Тейлор|Оригинал аты=Zachary Taylor|Сурат=Zachary Taylor restored and cropped.png|Номери=12|Вице-президент=[[Миллард Филлмор]]|Суратны суратлауу=1843-1845 джылланы арасында этилген сураты|Алдагъы=[[Джеймс Полк]]|Эндиги=[[Миллард Филлмор]]|Башланнганы=[[1849 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1850 джыл]]ны 9 июлгъа|Туугъан кюню=[[1784 джыл]]ны 24 ноябрда|Туугъан джери=Барборсвилл, {{Байракъландырыу|Вирджиния}}|Ёлген кюню=[[1850 джыл]]ны 9 июлда|Юйдеги=[[Маргарет Смит]]|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=Zachary Taylor Signature-2.svg|викигёзен=Zachary Taylor|Сабийлери=[[Ричард Тейлор]], [[Сара Нокс Тейлор]]|Партиясы=[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]]|Окъуу=[[Вирджинияны аскер институту]]}} '''Закари Тейлор''' ({{lang-en|Zachary Taylor}}; туугъаны [[1784 джыл|1784 джылны]] 24 ноябрда, Барборсвилл, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1850 джыл|1850 джылны]] 9 июлда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал, политика эмда аскер къуллукъчу, [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] 12-чю [[АБШ-ны президенти]] (1849—1850), АБШ-ны аскерни енерал-майору. Акъ юйге киргинчи башха кърал къуллукъну тутмагъан экинчи американ президенти (биринчи [[Джордж Вашингтон]] болгъанды). == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} 1dds26wl1gnu8oosp5rrxdpf73z68ps 125878 125877 2026-08-19T23:49:18Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 125878 wikitext text/x-wiki {{АБШ-ны президенти|Аты=Закари Тейлор|Оригинал аты=Zachary Taylor|Сурат=Zachary Taylor restored and cropped.png|Номери=12|Вице-президент=[[Миллард Филлмор]]|Суратны суратлауу=1843-1845 джылланы арасында этилген сураты|Алдагъы=[[Джеймс Полк]]|Эндиги=[[Миллард Филлмор]]|Башланнганы=[[1849 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1850 джыл]]ны 9 июлгъа|Туугъан кюню=[[1784 джыл]]ны 24 ноябрда|Туугъан джери=Барборсвилл, {{Байракъландырыу|Вирджиния}}|Ёлген кюню=[[1850 джыл]]ны 9 июлда|Юйдеги=[[Маргарет Смит]]|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=Zachary Taylor Signature-2.svg|викигёзен=Zachary Taylor|Сабийлери=[[Ричард Тейлор]], [[Сара Нокс Тейлор]]|Партиясы=[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]]|Окъуу=[[Вирджинияны аскер институту]]}} '''Закари Тейлор''' ({{lang-en|Zachary Taylor}}; туугъаны [[1784 джыл|1784 джылны]] 24 ноябрда, Барборсвилл, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]] — ёлгени [[1850 джыл|1850 джылны]] 9 июлда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал, политика эмда аскер къуллукъчу, [[Виг партия (АБШ)|Виг партиядан]] 12-чю [[АБШ-ны президенти]] (1849—1850), АБШ-ны аскерни енерал-майору. Акъ юйге киргинчи башха кърал къуллукъну тутмагъан экинчи американ президенти (биринчи [[Джордж Вашингтон]] болгъанды). == Белгиле == {{АБШ-ны президентлери}} [[Категория:АБШ-ны президентлери]] [[Категория:Закари Тейлор]] [[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]] mptk3lsa29tdu3m0hl52dg8j11js1ac 14 19472 125879 2026-08-19T23:49:37Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]' 125879 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]] 82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166