Ирландия

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="krc">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>krcwiki</dbname>
    <base>https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Къуллукъ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сюзюу</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Къошулуучу</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Къошулуучуну сюзюу</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия сюзюу</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файлны сюзюу</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-ни сюзюу</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблонну сюзюу</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Болушлукъ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Болушлукъну сюзюу</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорияны сюзюу</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ирландия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1341</id>
    <revision>
      <id>126004</id>
      <parentid>125236</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T22:13:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Политикасы */</comment>
      <origin>126004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14978" sha1="lq8h9fsq2amn4xaashklkm3aiykduy7" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты=Ирландия Республика
 |Оригинал аты={{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Republic of Ireland}}
 |Байракъ=Flag of Ireland.svg
 |Герб=Coat of arms of Ireland.svg
 |Гимн=Amhrán na bhFiann 
 |Кърал оноуну формасы=[[парламент республика]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=10|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
 |Карта=Location Ireland EU Europe.png
 |Тил= [[Ирланд тил|ирланд тил]], [[Ингилиз тил|ингилиз тил]]
 |Эркинлик=([[Уллу Британия|Уллу Британиядан]])
 |Ара шахар=[[Дублин|Дублин]]
 |Эм уллу шахарла=Дублин, [[Корк]], [[Лимерик]], [[Голуэй]], [[Уотерфорд]], [[Дроэда]], [[Дандолк]], [[Брей (Ирландия)|Брей]]
 |Территориясыны орну=117-чу
 |Территория=70273
 |Суу=2
 |Халкъыны орну=122
 |Халкъ=5 123 536
 |Джыл=2022 
 |Басыннганы=72,9
 |БИП ={{ёсюу}}779,381 млрд.
 |БИП джылы=2026
 |БИП орну=22
 |Адам башына БИП ={{ёсюу}}140 186
 |Валютасы=[[Евро]] (EUR, код 978)
 |Домен=[[.ie]]
 |Телефон коду=353
 |Заман бёлюмю=[[UTC±0]]
|Байракъгъа_джибериу=Ирландияны байрагъы|Гербге_джибериу=Ирландияны герби|Ара_шахарны_координатлары={{coord|53|20.65|N|6|16.05|W}}|Аудио=United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Аскерчини джыры|Башчыны постуну аты=[[Ирландияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Кэтрин Коннолли]]|Башчыны постуну аты2=[[Ирландияны биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Михол Мартин]]|Башчыны постуну аты3=[[Ирландияны Келечилени палатасыны башчысы|Келечилени палатасыны башчысы]]|Башчы3=[[Верона Мёрфи]]|Башчыны постуну аты4=[[Ирландияны Сенатны башчысы|Сенатны башчысы]]|Башчы4=[[Джерри Баттимер]]|IDH={{ёсюу}}0.949|ААИ={{ёсюу}}0.949|ААИ джылы=2023|ААИ орну=11|iso3166-1=[[IE]]|ААИ категориясы=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;''' бек мийик'''&lt;/span&gt;|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП орну=2|Эркинликни датасы=[[1922 джыл|1922 джылны]] 6 декабрда}}
'''Ирландия, Ирландия Республика''' ({{lang-ga|Éire, Poblacht na hÉireann}}, {{lang-en|Ireland, Republic of Ireland}}) — Кюнбатыш [[Европа]]да, [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканда]] орналгъан [[кърал]]. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты [[Ирланд тил|ирландча]] ''Éire'' сёзден келеди.

[[Ара шахар]]ы — [[Дублин]], анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.

== Географиясы ==
Ирландия Республика [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканны]] 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда [[Ирланд тенгиз]] эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада [[Кельт тенгиз]], кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру [[Уллу Британия|Уллу Британиягъа]] кирген [[Шимал Ирландия]] бла чеклешеди. 

=== Рельеф ===
Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.

Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.

Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — [[Каррантухил]] тау (1038,6 м). 

=== Суулары ===
Ара тюз джерле бла баргъан [[Шеннон (суу)|Шеннон]] суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - [[Лох-Корриб]] (''Lough Corrib''), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: [[Лох-Дерг]], [[Лох-Ри]], [[Лох-Маск]], [[Лох-Конн]].

=== Климаты ===
Ирландияда орта тенгиз климаты барды ([[Кёппенни климат классификациясы|Кёппени климат классификациясы]] бла ''Cfb''). Джылы [[Гольфстрим]] агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - [[Шимал Атлантика агъым]] эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды. 

18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.

Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
{{Джерлешимни климаты
 | Ширина     = auto
 | Место_род  = Ирландияны (Дублинны аэропортну метеостанцияны билдиргеннге кёре)
 | Источник   = [http://www.met.ie/climate/dublinairport.asp Met Éireann - The Irish Weather Service]

 | Янв_ср     = 5.0              | Янв_ср_осад =69.5
 | Фев_ср     = 5.0             | Фев_ср_осад =50.4
 | Мар_ср     = 6.3             | Мар_ср_осад =53.5
 | Апр_ср     = 7.9            | Апр_ср_осад =51.1
 | Май_ср     = 10.5              | Май_ср_осад =54.8
 | Июн_ср     = 13.4              | Июн_ср_осад =55.8
 | Июл_ср     = 15.1              | Июл_ср_осад =50
 | Авг_ср     = 14.9             | Авг_ср_осад =71.1
 | Сен_ср     = 13.1             | Сен_ср_осад =66.4
 | Окт_ср     = 10.6              | Окт_ср_осад =70.1
 | Ноя_ср     = 7.0              | Ноя_ср_осад =64.3
 | Дек_ср     = 5.9             | Дек_ср_осад =75.8
 | Год_ср     = 9.6            | Год_ср_осад =732.8

 | Янв_ср_мин = 2.5          | Янв_ср_макс =7.6
 | Фев_ср_мин = 2.5         | Фев_ср_макс =7.5
 | Мар_ср_мин = 3.1          | Мар_ср_макс =9.5
 | Апр_ср_мин = 4.4          | Апр_ср_макс =11.4
 | Май_ср_мин = 6.8          | Май_ср_макс =14.2
 | Июн_ср_мин = 9.6          | Июн_ср_макс =17.2
 | Июл_ср_мин = 11.4          | Июл_ср_макс =18.9
 | Авг_ср_мин = 11.1         | Авг_ср_макс =18.6
 | Сен_ср_мин = 9.6         | Сен_ср_макс =16.6
 | Окт_ср_мин = 7.6          | Окт_ср_макс =13.7
 | Ноя_ср_мин = 4.2          | Ноя_ср_макс =9.8
 | Дек_ср_мин = 3.4          | Дек_ср_макс =8.4
 | Год_ср_мин = 6.4          | Год_ср_макс =12.8

 | Янв_а_мин  = -9.4           | Янв_а_макс =16.6
 | Фев_а_мин  = -6.2          | Фев_а_макс =15.3
 | Мар_а_мин  = -6.7           | Мар_а_макс =21.3
 | Апр_а_мин  = -3.7          | Апр_а_макс =20.5
 | Май_а_мин  = -1.0           | Май_а_макс =23.4
 | Июн_а_мин  = 1.5           | Июн_а_макс =25.1
 | Июл_а_мин  = 4.8         | Июл_а_макс =27.6
 | Авг_а_мин  = 4.1         | Авг_а_макс =28.7
 | Сен_а_мин  = 1.7          | Сен_а_макс =23.9
 | Окт_а_мин  = -0.6          | Окт_а_макс =21.2
 | Ноя_а_мин  = -3.4          | Ноя_а_макс =18.0
 | Дек_а_мин  = -10.1         | Дек_а_макс =16.2
 | Год_а_мин  = -10.1           | Год_а_макс =28.7
}}
=== Табигъаты ===
Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а [[Кийик табийгъатны халкъа арасы фонд|Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду]] классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.

Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.

== Тарихи ==
Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.

== Халкъы ==

== Политикасы ==
Ирландия унитар эм демократ парламент республика. Бусагъатдагъы конституциясы [[1937 джыл|1937 джылны]] 1-чи июлда плебисцит бла къабыл этилгенди эмда 1937 джылны 29-чу декабрда кючюне киргенди. 

=== Закончыгъарыучу власть ===
Закончыгъарыучу властны баш органы — парламент ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Ти́хе-ан-И́рахташ'' — ''Tithe An Oireachtais'' «совет»), аннга президент бла эки палата киредиле: Келечилени Палатасы (Дойл Эрен) эмда Сенат (Сенад Эрен).

Дойл Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Dáil Éireann'') пропорциялы келечиликни системасы бла бютеулю, тюзюнлей эмда таша чёб атыуну тамалында гражданла бла сайлагъан, 160-ден 170-ге дери членледен къуралгъан палата. Дойлну кенгешни кеси дойл сайлагъан Советни Башчысы бардырады (ирл. Ceann Comhairle).

Ирландияны сенаты ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Seanad Éireann'') 60 членден къуралады, аладан 11-ни биринчи-министр салады, 6-ны Миллет эмда Дублин университетле сайлайдыла, 43-ню энчи тизмеле бла сёдегей сайлаула бла сайланадыла (бу тизмелеге кандидатураланы тюрлю-тюрлю организацияла бла бирлешликле теджейдиле). Ирландияны Сенатыны кенгешни председатель бардырады ([[Ирланд тил|ирл]]. Cathaoirleach» председатель&quot;), аны заместители да барды ([[Ирланд тил|ирл]]. Leas-Chathaoirleach). 

Эки палатаны да эркинлик болжалы — 7 джылгъа дери. Дойл Эрэн эмда Сенат Эренде олтургъан партияла: «Фине Гэл», Лейборист партия, «Фианна Файл», «Шинн Фейн» эм «Бирлешген сол альянс».

=== Толтуруучу власть ===
Ирландияны президенти ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Uachtarán'' «уахтаран») асламысында церемониялы пост болуб алай а Ирландияны толтуруучу властгъа башчылыкъ этеди. Аны халкъ джети джылгъа сайлангъан этеди. Президент парламентни тёбен палатасын правительствону башламчылыгъы бла джыяргъа эмда чачаргъа эркинди, ол законланы баямлайды, сюдюле эмда башха баш къуллукъчуланы салады, сауутлу кючлеге башчылыкъ этеди.

== Административ бёлюннгени ==

== Экономикасы ==

== Спорту ==

== Сурат галерея ==

== Бегиле ==
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Айрымкан къралла]]
[[Категория:Ирландия]]
&lt;references /&gt;{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{викигёзен|Ireland}}
{{Тамамланмагъан статья}}</text>
      <sha1>lq8h9fsq2amn4xaashklkm3aiykduy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126005</id>
      <parentid>126004</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T22:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Закончыгъарыучу власть */</comment>
      <origin>126005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14930" sha1="6m7r28p483j2qiks31eial7f61tnypk" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты=Ирландия Республика
 |Оригинал аты={{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Republic of Ireland}}
 |Байракъ=Flag of Ireland.svg
 |Герб=Coat of arms of Ireland.svg
 |Гимн=Amhrán na bhFiann 
 |Кърал оноуну формасы=[[парламент республика]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=10|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
 |Карта=Location Ireland EU Europe.png
 |Тил= [[Ирланд тил|ирланд тил]], [[Ингилиз тил|ингилиз тил]]
 |Эркинлик=([[Уллу Британия|Уллу Британиядан]])
 |Ара шахар=[[Дублин|Дублин]]
 |Эм уллу шахарла=Дублин, [[Корк]], [[Лимерик]], [[Голуэй]], [[Уотерфорд]], [[Дроэда]], [[Дандолк]], [[Брей (Ирландия)|Брей]]
 |Территориясыны орну=117-чу
 |Территория=70273
 |Суу=2
 |Халкъыны орну=122
 |Халкъ=5 123 536
 |Джыл=2022 
 |Басыннганы=72,9
 |БИП ={{ёсюу}}779,381 млрд.
 |БИП джылы=2026
 |БИП орну=22
 |Адам башына БИП ={{ёсюу}}140 186
 |Валютасы=[[Евро]] (EUR, код 978)
 |Домен=[[.ie]]
 |Телефон коду=353
 |Заман бёлюмю=[[UTC±0]]
|Байракъгъа_джибериу=Ирландияны байрагъы|Гербге_джибериу=Ирландияны герби|Ара_шахарны_координатлары={{coord|53|20.65|N|6|16.05|W}}|Аудио=United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Аскерчини джыры|Башчыны постуну аты=[[Ирландияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Кэтрин Коннолли]]|Башчыны постуну аты2=[[Ирландияны биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Михол Мартин]]|Башчыны постуну аты3=[[Ирландияны Келечилени палатасыны башчысы|Келечилени палатасыны башчысы]]|Башчы3=[[Верона Мёрфи]]|Башчыны постуну аты4=[[Ирландияны Сенатны башчысы|Сенатны башчысы]]|Башчы4=[[Джерри Баттимер]]|IDH={{ёсюу}}0.949|ААИ={{ёсюу}}0.949|ААИ джылы=2023|ААИ орну=11|iso3166-1=[[IE]]|ААИ категориясы=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;''' бек мийик'''&lt;/span&gt;|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП орну=2|Эркинликни датасы=[[1922 джыл|1922 джылны]] 6 декабрда}}
'''Ирландия, Ирландия Республика''' ({{lang-ga|Éire, Poblacht na hÉireann}}, {{lang-en|Ireland, Republic of Ireland}}) — Кюнбатыш [[Европа]]да, [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканда]] орналгъан [[кърал]]. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты [[Ирланд тил|ирландча]] ''Éire'' сёзден келеди.

[[Ара шахар]]ы — [[Дублин]], анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.

== Географиясы ==
Ирландия Республика [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканны]] 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда [[Ирланд тенгиз]] эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада [[Кельт тенгиз]], кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру [[Уллу Британия|Уллу Британиягъа]] кирген [[Шимал Ирландия]] бла чеклешеди. 

=== Рельеф ===
Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.

Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.

Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — [[Каррантухил]] тау (1038,6 м). 

=== Суулары ===
Ара тюз джерле бла баргъан [[Шеннон (суу)|Шеннон]] суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - [[Лох-Корриб]] (''Lough Corrib''), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: [[Лох-Дерг]], [[Лох-Ри]], [[Лох-Маск]], [[Лох-Конн]].

=== Климаты ===
Ирландияда орта тенгиз климаты барды ([[Кёппенни климат классификациясы|Кёппени климат классификациясы]] бла ''Cfb''). Джылы [[Гольфстрим]] агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - [[Шимал Атлантика агъым]] эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды. 

18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.

Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
{{Джерлешимни климаты
 | Ширина     = auto
 | Место_род  = Ирландияны (Дублинны аэропортну метеостанцияны билдиргеннге кёре)
 | Источник   = [http://www.met.ie/climate/dublinairport.asp Met Éireann - The Irish Weather Service]

 | Янв_ср     = 5.0              | Янв_ср_осад =69.5
 | Фев_ср     = 5.0             | Фев_ср_осад =50.4
 | Мар_ср     = 6.3             | Мар_ср_осад =53.5
 | Апр_ср     = 7.9            | Апр_ср_осад =51.1
 | Май_ср     = 10.5              | Май_ср_осад =54.8
 | Июн_ср     = 13.4              | Июн_ср_осад =55.8
 | Июл_ср     = 15.1              | Июл_ср_осад =50
 | Авг_ср     = 14.9             | Авг_ср_осад =71.1
 | Сен_ср     = 13.1             | Сен_ср_осад =66.4
 | Окт_ср     = 10.6              | Окт_ср_осад =70.1
 | Ноя_ср     = 7.0              | Ноя_ср_осад =64.3
 | Дек_ср     = 5.9             | Дек_ср_осад =75.8
 | Год_ср     = 9.6            | Год_ср_осад =732.8

 | Янв_ср_мин = 2.5          | Янв_ср_макс =7.6
 | Фев_ср_мин = 2.5         | Фев_ср_макс =7.5
 | Мар_ср_мин = 3.1          | Мар_ср_макс =9.5
 | Апр_ср_мин = 4.4          | Апр_ср_макс =11.4
 | Май_ср_мин = 6.8          | Май_ср_макс =14.2
 | Июн_ср_мин = 9.6          | Июн_ср_макс =17.2
 | Июл_ср_мин = 11.4          | Июл_ср_макс =18.9
 | Авг_ср_мин = 11.1         | Авг_ср_макс =18.6
 | Сен_ср_мин = 9.6         | Сен_ср_макс =16.6
 | Окт_ср_мин = 7.6          | Окт_ср_макс =13.7
 | Ноя_ср_мин = 4.2          | Ноя_ср_макс =9.8
 | Дек_ср_мин = 3.4          | Дек_ср_макс =8.4
 | Год_ср_мин = 6.4          | Год_ср_макс =12.8

 | Янв_а_мин  = -9.4           | Янв_а_макс =16.6
 | Фев_а_мин  = -6.2          | Фев_а_макс =15.3
 | Мар_а_мин  = -6.7           | Мар_а_макс =21.3
 | Апр_а_мин  = -3.7          | Апр_а_макс =20.5
 | Май_а_мин  = -1.0           | Май_а_макс =23.4
 | Июн_а_мин  = 1.5           | Июн_а_макс =25.1
 | Июл_а_мин  = 4.8         | Июл_а_макс =27.6
 | Авг_а_мин  = 4.1         | Авг_а_макс =28.7
 | Сен_а_мин  = 1.7          | Сен_а_макс =23.9
 | Окт_а_мин  = -0.6          | Окт_а_макс =21.2
 | Ноя_а_мин  = -3.4          | Ноя_а_макс =18.0
 | Дек_а_мин  = -10.1         | Дек_а_макс =16.2
 | Год_а_мин  = -10.1           | Год_а_макс =28.7
}}
=== Табигъаты ===
Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а [[Кийик табийгъатны халкъа арасы фонд|Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду]] классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.

Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.

== Тарихи ==
Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.

== Халкъы ==

== Политикасы ==
Ирландия унитар эм демократ парламент республика. Бусагъатдагъы конституциясы [[1937 джыл|1937 джылны]] 1-чи июлда плебисцит бла къабыл этилгенди эмда 1937 джылны 29-чу декабрда кючюне киргенди. 

=== Закончыгъарыучу власть ===
Закончыгъарыучу властны баш органы — парламент ([[Ирланд тил|ирл]].''Tithe An Oireachtais,'' «''Ти́хе-ан-И́рахташ»''), аннга президент бла эки палата киредиле: Келечилени Палатасы (Дойл Эрен) эмда Сенат (Сенад Эрен).

Дойл Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Dáil Éireann'') пропорциялы келечиликни системасы бла бютеулю, тюзюнлей эмда таша чёб атыуну тамалында гражданла бла сайлагъан, 160-ден 170-ге дери членледен къуралгъан палата. Дойлну кенгешни кеси дойл сайлагъан Советни Башчысы бардырады (ирл. Ceann Comhairle).

Сенад Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Seanad Éireann'') 60 членден къуралады, аладан 11-ни биринчи-министр салады, 6-ны Миллет эмда Дублин университетле сайлайдыла, 43-ню энчи тизмеле бла сёдегей сайлаула бла сайланадыла (бу тизмелеге кандидатураланы тюрлю-тюрлю организацияла бла бирлешликле теджейдиле). Ирландияны Сенатыны кенгешни председатель бардырады ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Cathaoirleach''), аны заместители да барды ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Leas-Chathaoirleach''). 

Эки палатаны да эркинлик болжалы — 7 джылгъа дери. Дойл Эрэн эмда Сенат Эренде олтургъан партияла: «Фине Гэл», Лейборист партия, «Фианна Файл», «Шинн Фейн» эм «Бирлешген сол альянс».

=== Толтуруучу власть ===
Ирландияны президенти ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Uachtarán,'' «уахтаран») асламысында церемониялы пост болуб алай а Ирландияны толтуруучу властгъа башчылыкъ этеди. Аны халкъ джети джылгъа сайлангъан этеди. Президент парламентни тёбен палатасын правительствону башламчылыгъы бла джыяргъа эмда чачаргъа эркинди, ол законланы баямлайды, сюдюле эмда башха баш къуллукъчуланы салады, сауутлу кючлеге башчылыкъ этеди.

== Административ бёлюннгени ==

== Экономикасы ==

== Спорту ==

== Сурат галерея ==

== Бегиле ==
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Айрымкан къралла]]
[[Категория:Ирландия]]
&lt;references /&gt;{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{викигёзен|Ireland}}
{{Тамамланмагъан статья}}</text>
      <sha1>6m7r28p483j2qiks31eial7f61tnypk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126006</id>
      <parentid>126005</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T22:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Толтуруучу власть */</comment>
      <origin>126006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16630" sha1="1ckwa8m5nazoalhuj01frfr67kob5sx" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты=Ирландия Республика
 |Оригинал аты={{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Republic of Ireland}}
 |Байракъ=Flag of Ireland.svg
 |Герб=Coat of arms of Ireland.svg
 |Гимн=Amhrán na bhFiann 
 |Кърал оноуну формасы=[[парламент республика]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=10|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
 |Карта=Location Ireland EU Europe.png
 |Тил= [[Ирланд тил|ирланд тил]], [[Ингилиз тил|ингилиз тил]]
 |Эркинлик=([[Уллу Британия|Уллу Британиядан]])
 |Ара шахар=[[Дублин|Дублин]]
 |Эм уллу шахарла=Дублин, [[Корк]], [[Лимерик]], [[Голуэй]], [[Уотерфорд]], [[Дроэда]], [[Дандолк]], [[Брей (Ирландия)|Брей]]
 |Территориясыны орну=117-чу
 |Территория=70273
 |Суу=2
 |Халкъыны орну=122
 |Халкъ=5 123 536
 |Джыл=2022 
 |Басыннганы=72,9
 |БИП ={{ёсюу}}779,381 млрд.
 |БИП джылы=2026
 |БИП орну=22
 |Адам башына БИП ={{ёсюу}}140 186
 |Валютасы=[[Евро]] (EUR, код 978)
 |Домен=[[.ie]]
 |Телефон коду=353
 |Заман бёлюмю=[[UTC±0]]
|Байракъгъа_джибериу=Ирландияны байрагъы|Гербге_джибериу=Ирландияны герби|Ара_шахарны_координатлары={{coord|53|20.65|N|6|16.05|W}}|Аудио=United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Аскерчини джыры|Башчыны постуну аты=[[Ирландияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Кэтрин Коннолли]]|Башчыны постуну аты2=[[Ирландияны биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Михол Мартин]]|Башчыны постуну аты3=[[Ирландияны Келечилени палатасыны башчысы|Келечилени палатасыны башчысы]]|Башчы3=[[Верона Мёрфи]]|Башчыны постуну аты4=[[Ирландияны Сенатны башчысы|Сенатны башчысы]]|Башчы4=[[Джерри Баттимер]]|IDH={{ёсюу}}0.949|ААИ={{ёсюу}}0.949|ААИ джылы=2023|ААИ орну=11|iso3166-1=[[IE]]|ААИ категориясы=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;''' бек мийик'''&lt;/span&gt;|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП орну=2|Эркинликни датасы=[[1922 джыл|1922 джылны]] 6 декабрда}}
'''Ирландия, Ирландия Республика''' ({{lang-ga|Éire, Poblacht na hÉireann}}, {{lang-en|Ireland, Republic of Ireland}}) — Кюнбатыш [[Европа]]да, [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканда]] орналгъан [[кърал]]. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты [[Ирланд тил|ирландча]] ''Éire'' сёзден келеди.

[[Ара шахар]]ы — [[Дублин]], анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.

== Географиясы ==
Ирландия Республика [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканны]] 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда [[Ирланд тенгиз]] эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада [[Кельт тенгиз]], кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру [[Уллу Британия|Уллу Британиягъа]] кирген [[Шимал Ирландия]] бла чеклешеди. 

=== Рельеф ===
Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.

Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.

Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — [[Каррантухил]] тау (1038,6 м). 

=== Суулары ===
Ара тюз джерле бла баргъан [[Шеннон (суу)|Шеннон]] суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - [[Лох-Корриб]] (''Lough Corrib''), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: [[Лох-Дерг]], [[Лох-Ри]], [[Лох-Маск]], [[Лох-Конн]].

=== Климаты ===
Ирландияда орта тенгиз климаты барды ([[Кёппенни климат классификациясы|Кёппени климат классификациясы]] бла ''Cfb''). Джылы [[Гольфстрим]] агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - [[Шимал Атлантика агъым]] эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды. 

18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.

Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
{{Джерлешимни климаты
 | Ширина     = auto
 | Место_род  = Ирландияны (Дублинны аэропортну метеостанцияны билдиргеннге кёре)
 | Источник   = [http://www.met.ie/climate/dublinairport.asp Met Éireann - The Irish Weather Service]

 | Янв_ср     = 5.0              | Янв_ср_осад =69.5
 | Фев_ср     = 5.0             | Фев_ср_осад =50.4
 | Мар_ср     = 6.3             | Мар_ср_осад =53.5
 | Апр_ср     = 7.9            | Апр_ср_осад =51.1
 | Май_ср     = 10.5              | Май_ср_осад =54.8
 | Июн_ср     = 13.4              | Июн_ср_осад =55.8
 | Июл_ср     = 15.1              | Июл_ср_осад =50
 | Авг_ср     = 14.9             | Авг_ср_осад =71.1
 | Сен_ср     = 13.1             | Сен_ср_осад =66.4
 | Окт_ср     = 10.6              | Окт_ср_осад =70.1
 | Ноя_ср     = 7.0              | Ноя_ср_осад =64.3
 | Дек_ср     = 5.9             | Дек_ср_осад =75.8
 | Год_ср     = 9.6            | Год_ср_осад =732.8

 | Янв_ср_мин = 2.5          | Янв_ср_макс =7.6
 | Фев_ср_мин = 2.5         | Фев_ср_макс =7.5
 | Мар_ср_мин = 3.1          | Мар_ср_макс =9.5
 | Апр_ср_мин = 4.4          | Апр_ср_макс =11.4
 | Май_ср_мин = 6.8          | Май_ср_макс =14.2
 | Июн_ср_мин = 9.6          | Июн_ср_макс =17.2
 | Июл_ср_мин = 11.4          | Июл_ср_макс =18.9
 | Авг_ср_мин = 11.1         | Авг_ср_макс =18.6
 | Сен_ср_мин = 9.6         | Сен_ср_макс =16.6
 | Окт_ср_мин = 7.6          | Окт_ср_макс =13.7
 | Ноя_ср_мин = 4.2          | Ноя_ср_макс =9.8
 | Дек_ср_мин = 3.4          | Дек_ср_макс =8.4
 | Год_ср_мин = 6.4          | Год_ср_макс =12.8

 | Янв_а_мин  = -9.4           | Янв_а_макс =16.6
 | Фев_а_мин  = -6.2          | Фев_а_макс =15.3
 | Мар_а_мин  = -6.7           | Мар_а_макс =21.3
 | Апр_а_мин  = -3.7          | Апр_а_макс =20.5
 | Май_а_мин  = -1.0           | Май_а_макс =23.4
 | Июн_а_мин  = 1.5           | Июн_а_макс =25.1
 | Июл_а_мин  = 4.8         | Июл_а_макс =27.6
 | Авг_а_мин  = 4.1         | Авг_а_макс =28.7
 | Сен_а_мин  = 1.7          | Сен_а_макс =23.9
 | Окт_а_мин  = -0.6          | Окт_а_макс =21.2
 | Ноя_а_мин  = -3.4          | Ноя_а_макс =18.0
 | Дек_а_мин  = -10.1         | Дек_а_макс =16.2
 | Год_а_мин  = -10.1           | Год_а_макс =28.7
}}
=== Табигъаты ===
Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а [[Кийик табийгъатны халкъа арасы фонд|Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду]] классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.

Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.

== Тарихи ==
Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.

== Халкъы ==

== Политикасы ==
Ирландия унитар эм демократ парламент республика. Бусагъатдагъы конституциясы [[1937 джыл|1937 джылны]] 1-чи июлда плебисцит бла къабыл этилгенди эмда 1937 джылны 29-чу декабрда кючюне киргенди. 

=== Закончыгъарыучу власть ===
Закончыгъарыучу властны баш органы — парламент ([[Ирланд тил|ирл]].''Tithe An Oireachtais,'' «''Ти́хе-ан-И́рахташ»''), аннга президент бла эки палата киредиле: Келечилени Палатасы (Дойл Эрен) эмда Сенат (Сенад Эрен).

Дойл Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Dáil Éireann'') пропорциялы келечиликни системасы бла бютеулю, тюзюнлей эмда таша чёб атыуну тамалында гражданла бла сайлагъан, 160-ден 170-ге дери членледен къуралгъан палата. Дойлну кенгешни кеси дойл сайлагъан Советни Башчысы бардырады (ирл. Ceann Comhairle).

Сенад Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Seanad Éireann'') 60 членден къуралады, аладан 11-ни биринчи-министр салады, 6-ны Миллет эмда Дублин университетле сайлайдыла, 43-ню энчи тизмеле бла сёдегей сайлаула бла сайланадыла (бу тизмелеге кандидатураланы тюрлю-тюрлю организацияла бла бирлешликле теджейдиле). Ирландияны Сенатыны кенгешни председатель бардырады ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Cathaoirleach''), аны заместители да барды ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Leas-Chathaoirleach''). 

Эки палатаны да эркинлик болжалы — 7 джылгъа дери. Дойл Эрэн эмда Сенат Эренде олтургъан партияла: «Фине Гэл», Лейборист партия, «Фианна Файл», «Шинн Фейн» эм «Бирлешген сол альянс».

=== Толтуруучу власть ===
Ирландияны президенти ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Uachtarán,'' «уахтаран») асламысында церемониялы пост болуб алай а Ирландияны толтуруучу властгъа башчылыкъ этеди. Аны халкъ джети джылгъа сайлангъан этеди. Президент парламентни тёбен палатасын правительствону башламчылыгъы бла джыяргъа эмда чачаргъа эркинди, ол законланы баямлайды, сюдюле эмда башха баш къуллукъчуланы салады, сауутлу кючлеге башчылыкъ этеди.

Толтуруучу властны керти башчылыкъны Келечилени палатасы теджеген эмда президент бегитген биринчи-министр ([[Ирланд тил|ирл.]]''Taoiseach'' «тышах»)   этеди. Правительствону къурамына правительствону членлеринден болгъан вице-биринчи-министр да киреди ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Tánaiste''). Конституция бла биринчи-министр, вице-биринчи-министр эм финансланы министр Келечиле палатаны (Дойл Эрен) депутатларындан болургъа керекдиле. Биринчи-министрни Ирландияны президенти Дойл Эрен кёргюзтюую бла салады. Биринчи-министр Дойл Эренни келишдирирге кабинетни членлерини кандидатураларын теджейди, президент а аланы къуллукъда бегитеди.

=== Сюд власть ===
Ирландияны баш сюд орган — Баш Сюд ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Cúirt Uachtarach''); апелляция инстанцияны сюдлери — баш сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Ard-Chúirt''); биринчи инстанцияны сюдлери — район сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Chuarda''); сюд системаны эм тёбен дараджасы — округ сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Dúiche'').

== Административ бёлюннгени ==

== Экономикасы ==

== Спорту ==

== Сурат галерея ==

== Бегиле ==
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Айрымкан къралла]]
[[Категория:Ирландия]]
&lt;references /&gt;{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{викигёзен|Ireland}}
{{Тамамланмагъан статья}}</text>
      <sha1>1ckwa8m5nazoalhuj01frfr67kob5sx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126007</id>
      <parentid>126006</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T22:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Сюд власть */</comment>
      <origin>126007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17062" sha1="8f5pdnrnbtts9uat5o8k0d1fvw4bxuu" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты=Ирландия Республика
 |Оригинал аты={{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Republic of Ireland}}
 |Байракъ=Flag of Ireland.svg
 |Герб=Coat of arms of Ireland.svg
 |Гимн=Amhrán na bhFiann 
 |Кърал оноуну формасы=[[парламент республика]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=10|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
 |Карта=Location Ireland EU Europe.png
 |Тил= [[Ирланд тил|ирланд тил]], [[Ингилиз тил|ингилиз тил]]
 |Эркинлик=([[Уллу Британия|Уллу Британиядан]])
 |Ара шахар=[[Дублин|Дублин]]
 |Эм уллу шахарла=Дублин, [[Корк]], [[Лимерик]], [[Голуэй]], [[Уотерфорд]], [[Дроэда]], [[Дандолк]], [[Брей (Ирландия)|Брей]]
 |Территориясыны орну=117-чу
 |Территория=70273
 |Суу=2
 |Халкъыны орну=122
 |Халкъ=5 123 536
 |Джыл=2022 
 |Басыннганы=72,9
 |БИП ={{ёсюу}}779,381 млрд.
 |БИП джылы=2026
 |БИП орну=22
 |Адам башына БИП ={{ёсюу}}140 186
 |Валютасы=[[Евро]] (EUR, код 978)
 |Домен=[[.ie]]
 |Телефон коду=353
 |Заман бёлюмю=[[UTC±0]]
|Байракъгъа_джибериу=Ирландияны байрагъы|Гербге_джибериу=Ирландияны герби|Ара_шахарны_координатлары={{coord|53|20.65|N|6|16.05|W}}|Аудио=United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Аскерчини джыры|Башчыны постуну аты=[[Ирландияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Кэтрин Коннолли]]|Башчыны постуну аты2=[[Ирландияны биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Михол Мартин]]|Башчыны постуну аты3=[[Ирландияны Келечилени палатасыны башчысы|Келечилени палатасыны башчысы]]|Башчы3=[[Верона Мёрфи]]|Башчыны постуну аты4=[[Ирландияны Сенатны башчысы|Сенатны башчысы]]|Башчы4=[[Джерри Баттимер]]|IDH={{ёсюу}}0.949|ААИ={{ёсюу}}0.949|ААИ джылы=2023|ААИ орну=11|iso3166-1=[[IE]]|ААИ категориясы=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;''' бек мийик'''&lt;/span&gt;|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП орну=2|Эркинликни датасы=[[1922 джыл|1922 джылны]] 6 декабрда}}
'''Ирландия, Ирландия Республика''' ({{lang-ga|Éire, Poblacht na hÉireann}}, {{lang-en|Ireland, Republic of Ireland}}) — Кюнбатыш [[Европа]]да, [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканда]] орналгъан [[кърал]]. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты [[Ирланд тил|ирландча]] ''Éire'' сёзден келеди.

[[Ара шахар]]ы — [[Дублин]], анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.

== Географиясы ==
Ирландия Республика [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканны]] 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда [[Ирланд тенгиз]] эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада [[Кельт тенгиз]], кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру [[Уллу Британия|Уллу Британиягъа]] кирген [[Шимал Ирландия]] бла чеклешеди. 

=== Рельеф ===
Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.

Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.

Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — [[Каррантухил]] тау (1038,6 м). 

=== Суулары ===
Ара тюз джерле бла баргъан [[Шеннон (суу)|Шеннон]] суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - [[Лох-Корриб]] (''Lough Corrib''), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: [[Лох-Дерг]], [[Лох-Ри]], [[Лох-Маск]], [[Лох-Конн]].

=== Климаты ===
Ирландияда орта тенгиз климаты барды ([[Кёппенни климат классификациясы|Кёппени климат классификациясы]] бла ''Cfb''). Джылы [[Гольфстрим]] агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - [[Шимал Атлантика агъым]] эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды. 

18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.

Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
{{Джерлешимни климаты
 | Ширина     = auto
 | Место_род  = Ирландияны (Дублинны аэропортну метеостанцияны билдиргеннге кёре)
 | Источник   = [http://www.met.ie/climate/dublinairport.asp Met Éireann - The Irish Weather Service]

 | Янв_ср     = 5.0              | Янв_ср_осад =69.5
 | Фев_ср     = 5.0             | Фев_ср_осад =50.4
 | Мар_ср     = 6.3             | Мар_ср_осад =53.5
 | Апр_ср     = 7.9            | Апр_ср_осад =51.1
 | Май_ср     = 10.5              | Май_ср_осад =54.8
 | Июн_ср     = 13.4              | Июн_ср_осад =55.8
 | Июл_ср     = 15.1              | Июл_ср_осад =50
 | Авг_ср     = 14.9             | Авг_ср_осад =71.1
 | Сен_ср     = 13.1             | Сен_ср_осад =66.4
 | Окт_ср     = 10.6              | Окт_ср_осад =70.1
 | Ноя_ср     = 7.0              | Ноя_ср_осад =64.3
 | Дек_ср     = 5.9             | Дек_ср_осад =75.8
 | Год_ср     = 9.6            | Год_ср_осад =732.8

 | Янв_ср_мин = 2.5          | Янв_ср_макс =7.6
 | Фев_ср_мин = 2.5         | Фев_ср_макс =7.5
 | Мар_ср_мин = 3.1          | Мар_ср_макс =9.5
 | Апр_ср_мин = 4.4          | Апр_ср_макс =11.4
 | Май_ср_мин = 6.8          | Май_ср_макс =14.2
 | Июн_ср_мин = 9.6          | Июн_ср_макс =17.2
 | Июл_ср_мин = 11.4          | Июл_ср_макс =18.9
 | Авг_ср_мин = 11.1         | Авг_ср_макс =18.6
 | Сен_ср_мин = 9.6         | Сен_ср_макс =16.6
 | Окт_ср_мин = 7.6          | Окт_ср_макс =13.7
 | Ноя_ср_мин = 4.2          | Ноя_ср_макс =9.8
 | Дек_ср_мин = 3.4          | Дек_ср_макс =8.4
 | Год_ср_мин = 6.4          | Год_ср_макс =12.8

 | Янв_а_мин  = -9.4           | Янв_а_макс =16.6
 | Фев_а_мин  = -6.2          | Фев_а_макс =15.3
 | Мар_а_мин  = -6.7           | Мар_а_макс =21.3
 | Апр_а_мин  = -3.7          | Апр_а_макс =20.5
 | Май_а_мин  = -1.0           | Май_а_макс =23.4
 | Июн_а_мин  = 1.5           | Июн_а_макс =25.1
 | Июл_а_мин  = 4.8         | Июл_а_макс =27.6
 | Авг_а_мин  = 4.1         | Авг_а_макс =28.7
 | Сен_а_мин  = 1.7          | Сен_а_макс =23.9
 | Окт_а_мин  = -0.6          | Окт_а_макс =21.2
 | Ноя_а_мин  = -3.4          | Ноя_а_макс =18.0
 | Дек_а_мин  = -10.1         | Дек_а_макс =16.2
 | Год_а_мин  = -10.1           | Год_а_макс =28.7
}}
=== Табигъаты ===
Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а [[Кийик табийгъатны халкъа арасы фонд|Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду]] классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.

Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.

== Тарихи ==
Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.

== Халкъы ==

== Политикасы ==
Ирландия унитар эм демократ парламент республика. Бусагъатдагъы конституциясы [[1937 джыл|1937 джылны]] 1-чи июлда плебисцит бла къабыл этилгенди эмда 1937 джылны 29-чу декабрда кючюне киргенди. 

=== Закончыгъарыучу власть ===
Закончыгъарыучу властны баш органы — парламент ([[Ирланд тил|ирл]].''Tithe An Oireachtais,'' «''Ти́хе-ан-И́рахташ»''), аннга президент бла эки палата киредиле: Келечилени Палатасы (Дойл Эрен) эмда Сенат (Сенад Эрен).

Дойл Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Dáil Éireann'') пропорциялы келечиликни системасы бла бютеулю, тюзюнлей эмда таша чёб атыуну тамалында гражданла бла сайлагъан, 160-ден 170-ге дери членледен къуралгъан палата. Дойлну кенгешни кеси дойл сайлагъан Советни Башчысы бардырады (ирл. Ceann Comhairle).

Сенад Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Seanad Éireann'') 60 членден къуралады, аладан 11-ни биринчи-министр салады, 6-ны Миллет эмда Дублин университетле сайлайдыла, 43-ню энчи тизмеле бла сёдегей сайлаула бла сайланадыла (бу тизмелеге кандидатураланы тюрлю-тюрлю организацияла бла бирлешликле теджейдиле). Ирландияны Сенатыны кенгешни председатель бардырады ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Cathaoirleach''), аны заместители да барды ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Leas-Chathaoirleach''). 

Эки палатаны да эркинлик болжалы — 7 джылгъа дери. Дойл Эрэн эмда Сенат Эренде олтургъан партияла: «Фине Гэл», Лейборист партия, «Фианна Файл», «Шинн Фейн» эм «Бирлешген сол альянс».

=== Толтуруучу власть ===
Ирландияны президенти ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Uachtarán,'' «уахтаран») асламысында церемониялы пост болуб алай а Ирландияны толтуруучу властгъа башчылыкъ этеди. Аны халкъ джети джылгъа сайлангъан этеди. Президент парламентни тёбен палатасын правительствону башламчылыгъы бла джыяргъа эмда чачаргъа эркинди, ол законланы баямлайды, сюдюле эмда башха баш къуллукъчуланы салады, сауутлу кючлеге башчылыкъ этеди.

Толтуруучу властны керти башчылыкъны Келечилени палатасы теджеген эмда президент бегитген биринчи-министр ([[Ирланд тил|ирл.]]''Taoiseach'' «тышах»)   этеди. Правительствону къурамына правительствону членлеринден болгъан вице-биринчи-министр да киреди ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Tánaiste''). Конституция бла биринчи-министр, вице-биринчи-министр эм финансланы министр Келечиле палатаны (Дойл Эрен) депутатларындан болургъа керекдиле. Биринчи-министрни Ирландияны президенти Дойл Эрен кёргюзтюую бла салады. Биринчи-министр Дойл Эренни келишдирирге кабинетни членлерини кандидатураларын теджейди, президент а аланы къуллукъда бегитеди.

=== Сюд власть ===
Ирландияны баш сюд орган — Баш Сюд ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Cúirt Uachtarach''); апелляция инстанцияны сюдлери — баш сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Ard-Chúirt''); биринчи инстанцияны сюдлери — район сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Chuarda''); сюд системаны эм тёбен дараджасы — графстволаны сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Dúiche'').

== Административ бёлюннгени ==
Ирландия 32 графствогъа бёлюннген, тёрт тарих провинциядан къуралады. Ольстер провинцияны тогъуз графлыгъындан алтысы Шимал Ирландияны къуралады, аны бла Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешген Королевствосуна киредиле.

== Экономикасы ==

== Спорту ==

== Сурат галерея ==

== Бегиле ==
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Айрымкан къралла]]
[[Категория:Ирландия]]
&lt;references /&gt;{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{викигёзен|Ireland}}
{{Тамамланмагъан статья}}</text>
      <sha1>8f5pdnrnbtts9uat5o8k0d1fvw4bxuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126008</id>
      <parentid>126007</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T23:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Административ бёлюннгени */</comment>
      <origin>126008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17816" sha1="5tq2jf0sbyxww9dbx1a7k8okc1hmjw9" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты=Ирландия Республика
 |Оригинал аты={{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Republic of Ireland}}
 |Байракъ=Flag of Ireland.svg
 |Герб=Coat of arms of Ireland.svg
 |Гимн=Amhrán na bhFiann 
 |Кърал оноуну формасы=[[парламент республика]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=10|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
 |Карта=Location Ireland EU Europe.png
 |Тил= [[Ирланд тил|ирланд тил]], [[Ингилиз тил|ингилиз тил]]
 |Эркинлик=([[Уллу Британия|Уллу Британиядан]])
 |Ара шахар=[[Дублин|Дублин]]
 |Эм уллу шахарла=Дублин, [[Корк]], [[Лимерик]], [[Голуэй]], [[Уотерфорд]], [[Дроэда]], [[Дандолк]], [[Брей (Ирландия)|Брей]]
 |Территориясыны орну=117-чу
 |Территория=70273
 |Суу=2
 |Халкъыны орну=122
 |Халкъ=5 123 536
 |Джыл=2022 
 |Басыннганы=72,9
 |БИП ={{ёсюу}}779,381 млрд.
 |БИП джылы=2026
 |БИП орну=22
 |Адам башына БИП ={{ёсюу}}140 186
 |Валютасы=[[Евро]] (EUR, код 978)
 |Домен=[[.ie]]
 |Телефон коду=353
 |Заман бёлюмю=[[UTC±0]]
|Байракъгъа_джибериу=Ирландияны байрагъы|Гербге_джибериу=Ирландияны герби|Ара_шахарны_координатлары={{coord|53|20.65|N|6|16.05|W}}|Аудио=United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Аскерчини джыры|Башчыны постуну аты=[[Ирландияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Кэтрин Коннолли]]|Башчыны постуну аты2=[[Ирландияны биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Михол Мартин]]|Башчыны постуну аты3=[[Ирландияны Келечилени палатасыны башчысы|Келечилени палатасыны башчысы]]|Башчы3=[[Верона Мёрфи]]|Башчыны постуну аты4=[[Ирландияны Сенатны башчысы|Сенатны башчысы]]|Башчы4=[[Джерри Баттимер]]|IDH={{ёсюу}}0.949|ААИ={{ёсюу}}0.949|ААИ джылы=2023|ААИ орну=11|iso3166-1=[[IE]]|ААИ категориясы=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;''' бек мийик'''&lt;/span&gt;|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП орну=2|Эркинликни датасы=[[1922 джыл|1922 джылны]] 6 декабрда}}
'''Ирландия, Ирландия Республика''' ({{lang-ga|Éire, Poblacht na hÉireann}}, {{lang-en|Ireland, Republic of Ireland}}) — Кюнбатыш [[Европа]]да, [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканда]] орналгъан [[кърал]]. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты [[Ирланд тил|ирландча]] ''Éire'' сёзден келеди.

[[Ара шахар]]ы — [[Дублин]], анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.

== Географиясы ==
Ирландия Республика [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканны]] 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда [[Ирланд тенгиз]] эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада [[Кельт тенгиз]], кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру [[Уллу Британия|Уллу Британиягъа]] кирген [[Шимал Ирландия]] бла чеклешеди. 

=== Рельеф ===
Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.

Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.

Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — [[Каррантухил]] тау (1038,6 м). 

=== Суулары ===
Ара тюз джерле бла баргъан [[Шеннон (суу)|Шеннон]] суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - [[Лох-Корриб]] (''Lough Corrib''), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: [[Лох-Дерг]], [[Лох-Ри]], [[Лох-Маск]], [[Лох-Конн]].

=== Климаты ===
Ирландияда орта тенгиз климаты барды ([[Кёппенни климат классификациясы|Кёппени климат классификациясы]] бла ''Cfb''). Джылы [[Гольфстрим]] агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - [[Шимал Атлантика агъым]] эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды. 

18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.

Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
{{Джерлешимни климаты
 | Ширина     = auto
 | Место_род  = Ирландияны (Дублинны аэропортну метеостанцияны билдиргеннге кёре)
 | Источник   = [http://www.met.ie/climate/dublinairport.asp Met Éireann - The Irish Weather Service]

 | Янв_ср     = 5.0              | Янв_ср_осад =69.5
 | Фев_ср     = 5.0             | Фев_ср_осад =50.4
 | Мар_ср     = 6.3             | Мар_ср_осад =53.5
 | Апр_ср     = 7.9            | Апр_ср_осад =51.1
 | Май_ср     = 10.5              | Май_ср_осад =54.8
 | Июн_ср     = 13.4              | Июн_ср_осад =55.8
 | Июл_ср     = 15.1              | Июл_ср_осад =50
 | Авг_ср     = 14.9             | Авг_ср_осад =71.1
 | Сен_ср     = 13.1             | Сен_ср_осад =66.4
 | Окт_ср     = 10.6              | Окт_ср_осад =70.1
 | Ноя_ср     = 7.0              | Ноя_ср_осад =64.3
 | Дек_ср     = 5.9             | Дек_ср_осад =75.8
 | Год_ср     = 9.6            | Год_ср_осад =732.8

 | Янв_ср_мин = 2.5          | Янв_ср_макс =7.6
 | Фев_ср_мин = 2.5         | Фев_ср_макс =7.5
 | Мар_ср_мин = 3.1          | Мар_ср_макс =9.5
 | Апр_ср_мин = 4.4          | Апр_ср_макс =11.4
 | Май_ср_мин = 6.8          | Май_ср_макс =14.2
 | Июн_ср_мин = 9.6          | Июн_ср_макс =17.2
 | Июл_ср_мин = 11.4          | Июл_ср_макс =18.9
 | Авг_ср_мин = 11.1         | Авг_ср_макс =18.6
 | Сен_ср_мин = 9.6         | Сен_ср_макс =16.6
 | Окт_ср_мин = 7.6          | Окт_ср_макс =13.7
 | Ноя_ср_мин = 4.2          | Ноя_ср_макс =9.8
 | Дек_ср_мин = 3.4          | Дек_ср_макс =8.4
 | Год_ср_мин = 6.4          | Год_ср_макс =12.8

 | Янв_а_мин  = -9.4           | Янв_а_макс =16.6
 | Фев_а_мин  = -6.2          | Фев_а_макс =15.3
 | Мар_а_мин  = -6.7           | Мар_а_макс =21.3
 | Апр_а_мин  = -3.7          | Апр_а_макс =20.5
 | Май_а_мин  = -1.0           | Май_а_макс =23.4
 | Июн_а_мин  = 1.5           | Июн_а_макс =25.1
 | Июл_а_мин  = 4.8         | Июл_а_макс =27.6
 | Авг_а_мин  = 4.1         | Авг_а_макс =28.7
 | Сен_а_мин  = 1.7          | Сен_а_макс =23.9
 | Окт_а_мин  = -0.6          | Окт_а_макс =21.2
 | Ноя_а_мин  = -3.4          | Ноя_а_макс =18.0
 | Дек_а_мин  = -10.1         | Дек_а_макс =16.2
 | Год_а_мин  = -10.1           | Год_а_макс =28.7
}}
=== Табигъаты ===
Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а [[Кийик табийгъатны халкъа арасы фонд|Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду]] классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.

Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.

== Тарихи ==
Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.

== Халкъы ==

== Политикасы ==
Ирландия унитар эм демократ парламент республика. Бусагъатдагъы конституциясы [[1937 джыл|1937 джылны]] 1-чи июлда плебисцит бла къабыл этилгенди эмда 1937 джылны 29-чу декабрда кючюне киргенди. 

=== Закончыгъарыучу власть ===
Закончыгъарыучу властны баш органы — парламент ([[Ирланд тил|ирл]].''Tithe An Oireachtais,'' «''Ти́хе-ан-И́рахташ»''), аннга президент бла эки палата киредиле: Келечилени Палатасы (Дойл Эрен) эмда Сенат (Сенад Эрен).

Дойл Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Dáil Éireann'') пропорциялы келечиликни системасы бла бютеулю, тюзюнлей эмда таша чёб атыуну тамалында гражданла бла сайлагъан, 160-ден 170-ге дери членледен къуралгъан палата. Дойлну кенгешни кеси дойл сайлагъан Советни Башчысы бардырады (ирл. Ceann Comhairle).

Сенад Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Seanad Éireann'') 60 членден къуралады, аладан 11-ни биринчи-министр салады, 6-ны Миллет эмда Дублин университетле сайлайдыла, 43-ню энчи тизмеле бла сёдегей сайлаула бла сайланадыла (бу тизмелеге кандидатураланы тюрлю-тюрлю организацияла бла бирлешликле теджейдиле). Ирландияны Сенатыны кенгешни председатель бардырады ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Cathaoirleach''), аны заместители да барды ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Leas-Chathaoirleach''). 

Эки палатаны да эркинлик болжалы — 7 джылгъа дери. Дойл Эрэн эмда Сенат Эренде олтургъан партияла: «Фине Гэл», Лейборист партия, «Фианна Файл», «Шинн Фейн» эм «Бирлешген сол альянс».

=== Толтуруучу власть ===
Ирландияны президенти ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Uachtarán,'' «уахтаран») асламысында церемониялы пост болуб алай а Ирландияны толтуруучу властгъа башчылыкъ этеди. Аны халкъ джети джылгъа сайлангъан этеди. Президент парламентни тёбен палатасын правительствону башламчылыгъы бла джыяргъа эмда чачаргъа эркинди, ол законланы баямлайды, сюдюле эмда башха баш къуллукъчуланы салады, сауутлу кючлеге башчылыкъ этеди.

Толтуруучу властны керти башчылыкъны Келечилени палатасы теджеген эмда президент бегитген биринчи-министр ([[Ирланд тил|ирл.]]''Taoiseach'' «тышах»)   этеди. Правительствону къурамына правительствону членлеринден болгъан вице-биринчи-министр да киреди ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Tánaiste''). Конституция бла биринчи-министр, вице-биринчи-министр эм финансланы министр Келечиле палатаны (Дойл Эрен) депутатларындан болургъа керекдиле. Биринчи-министрни Ирландияны президенти Дойл Эрен кёргюзтюую бла салады. Биринчи-министр Дойл Эренни келишдирирге кабинетни членлерини кандидатураларын теджейди, президент а аланы къуллукъда бегитеди.

=== Сюд власть ===
Ирландияны баш сюд орган — Баш Сюд ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Cúirt Uachtarach''); апелляция инстанцияны сюдлери — баш сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Ard-Chúirt''); биринчи инстанцияны сюдлери — район сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Chuarda''); сюд системаны эм тёбен дараджасы — графстволаны сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Dúiche'').

== Административ бёлюннгени ==
Ирландия 32 графствогъа бёлюннген, тёрт тарих провинциядан къуралады. Ольстер провинцияны тогъуз графлыгъындан алтысы Шимал Ирландияны къуралады, аны бла Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешген Королевствосуна киредиле эмда къалгъан 26 графлыкъ Ирландия республикагъа киредиле. 

2014 джылны «Кърал башчылыкъ этиуню тёбеннги органларыны реформасыны юсюнден» законуна кёре, 31 тёбеннги кърал башчылыкъ органдан къуралгъан система белгиленеди — 26 графлыкъ совет, графлыкъ эм шахарны эки совети (Лимерик, Уотерфорд), юч шахар совет (Голуэй, Дублин эм Корк). Графлыкъла (Дублинде юч графстводан къалгъан) муниципал округлагъа бёлюнедиле.

== Экономикасы ==

== Спорту ==

== Сурат галерея ==

== Бегиле ==
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Айрымкан къралла]]
[[Категория:Ирландия]]
&lt;references /&gt;{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{викигёзен|Ireland}}
{{Тамамланмагъан статья}}</text>
      <sha1>5tq2jf0sbyxww9dbx1a7k8okc1hmjw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126009</id>
      <parentid>126008</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T23:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Административ бёлюннгени */</comment>
      <origin>126009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17878" sha1="hx0mrkss0nk4aivnze361i18hb914k9" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты=Ирландия Республика
 |Оригинал аты={{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Republic of Ireland}}
 |Байракъ=Flag of Ireland.svg
 |Герб=Coat of arms of Ireland.svg
 |Гимн=Amhrán na bhFiann 
 |Кърал оноуну формасы=[[парламент республика]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=10|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
 |Карта=Location Ireland EU Europe.png
 |Тил= [[Ирланд тил|ирланд тил]], [[Ингилиз тил|ингилиз тил]]
 |Эркинлик=([[Уллу Британия|Уллу Британиядан]])
 |Ара шахар=[[Дублин|Дублин]]
 |Эм уллу шахарла=Дублин, [[Корк]], [[Лимерик]], [[Голуэй]], [[Уотерфорд]], [[Дроэда]], [[Дандолк]], [[Брей (Ирландия)|Брей]]
 |Территориясыны орну=117-чу
 |Территория=70273
 |Суу=2
 |Халкъыны орну=122
 |Халкъ=5 123 536
 |Джыл=2022 
 |Басыннганы=72,9
 |БИП ={{ёсюу}}779,381 млрд.
 |БИП джылы=2026
 |БИП орну=22
 |Адам башына БИП ={{ёсюу}}140 186
 |Валютасы=[[Евро]] (EUR, код 978)
 |Домен=[[.ie]]
 |Телефон коду=353
 |Заман бёлюмю=[[UTC±0]]
|Байракъгъа_джибериу=Ирландияны байрагъы|Гербге_джибериу=Ирландияны герби|Ара_шахарны_координатлары={{coord|53|20.65|N|6|16.05|W}}|Аудио=United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Аскерчини джыры|Башчыны постуну аты=[[Ирландияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Кэтрин Коннолли]]|Башчыны постуну аты2=[[Ирландияны биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Михол Мартин]]|Башчыны постуну аты3=[[Ирландияны Келечилени палатасыны башчысы|Келечилени палатасыны башчысы]]|Башчы3=[[Верона Мёрфи]]|Башчыны постуну аты4=[[Ирландияны Сенатны башчысы|Сенатны башчысы]]|Башчы4=[[Джерри Баттимер]]|IDH={{ёсюу}}0.949|ААИ={{ёсюу}}0.949|ААИ джылы=2023|ААИ орну=11|iso3166-1=[[IE]]|ААИ категориясы=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;''' бек мийик'''&lt;/span&gt;|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП орну=2|Эркинликни датасы=[[1922 джыл|1922 джылны]] 6 декабрда}}
'''Ирландия, Ирландия Республика''' ({{lang-ga|Éire, Poblacht na hÉireann}}, {{lang-en|Ireland, Republic of Ireland}}) — Кюнбатыш [[Европа]]да, [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканда]] орналгъан [[кърал]]. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты [[Ирланд тил|ирландча]] ''Éire'' сёзден келеди.

[[Ара шахар]]ы — [[Дублин]], анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.

== Географиясы ==
Ирландия Республика [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканны]] 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда [[Ирланд тенгиз]] эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада [[Кельт тенгиз]], кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру [[Уллу Британия|Уллу Британиягъа]] кирген [[Шимал Ирландия]] бла чеклешеди. 

=== Рельеф ===
Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.

Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.

Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — [[Каррантухил]] тау (1038,6 м). 

=== Суулары ===
Ара тюз джерле бла баргъан [[Шеннон (суу)|Шеннон]] суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - [[Лох-Корриб]] (''Lough Corrib''), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: [[Лох-Дерг]], [[Лох-Ри]], [[Лох-Маск]], [[Лох-Конн]].

=== Климаты ===
Ирландияда орта тенгиз климаты барды ([[Кёппенни климат классификациясы|Кёппени климат классификациясы]] бла ''Cfb''). Джылы [[Гольфстрим]] агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - [[Шимал Атлантика агъым]] эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды. 

18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.

Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
{{Джерлешимни климаты
 | Ширина     = auto
 | Место_род  = Ирландияны (Дублинны аэропортну метеостанцияны билдиргеннге кёре)
 | Источник   = [http://www.met.ie/climate/dublinairport.asp Met Éireann - The Irish Weather Service]

 | Янв_ср     = 5.0              | Янв_ср_осад =69.5
 | Фев_ср     = 5.0             | Фев_ср_осад =50.4
 | Мар_ср     = 6.3             | Мар_ср_осад =53.5
 | Апр_ср     = 7.9            | Апр_ср_осад =51.1
 | Май_ср     = 10.5              | Май_ср_осад =54.8
 | Июн_ср     = 13.4              | Июн_ср_осад =55.8
 | Июл_ср     = 15.1              | Июл_ср_осад =50
 | Авг_ср     = 14.9             | Авг_ср_осад =71.1
 | Сен_ср     = 13.1             | Сен_ср_осад =66.4
 | Окт_ср     = 10.6              | Окт_ср_осад =70.1
 | Ноя_ср     = 7.0              | Ноя_ср_осад =64.3
 | Дек_ср     = 5.9             | Дек_ср_осад =75.8
 | Год_ср     = 9.6            | Год_ср_осад =732.8

 | Янв_ср_мин = 2.5          | Янв_ср_макс =7.6
 | Фев_ср_мин = 2.5         | Фев_ср_макс =7.5
 | Мар_ср_мин = 3.1          | Мар_ср_макс =9.5
 | Апр_ср_мин = 4.4          | Апр_ср_макс =11.4
 | Май_ср_мин = 6.8          | Май_ср_макс =14.2
 | Июн_ср_мин = 9.6          | Июн_ср_макс =17.2
 | Июл_ср_мин = 11.4          | Июл_ср_макс =18.9
 | Авг_ср_мин = 11.1         | Авг_ср_макс =18.6
 | Сен_ср_мин = 9.6         | Сен_ср_макс =16.6
 | Окт_ср_мин = 7.6          | Окт_ср_макс =13.7
 | Ноя_ср_мин = 4.2          | Ноя_ср_макс =9.8
 | Дек_ср_мин = 3.4          | Дек_ср_макс =8.4
 | Год_ср_мин = 6.4          | Год_ср_макс =12.8

 | Янв_а_мин  = -9.4           | Янв_а_макс =16.6
 | Фев_а_мин  = -6.2          | Фев_а_макс =15.3
 | Мар_а_мин  = -6.7           | Мар_а_макс =21.3
 | Апр_а_мин  = -3.7          | Апр_а_макс =20.5
 | Май_а_мин  = -1.0           | Май_а_макс =23.4
 | Июн_а_мин  = 1.5           | Июн_а_макс =25.1
 | Июл_а_мин  = 4.8         | Июл_а_макс =27.6
 | Авг_а_мин  = 4.1         | Авг_а_макс =28.7
 | Сен_а_мин  = 1.7          | Сен_а_макс =23.9
 | Окт_а_мин  = -0.6          | Окт_а_макс =21.2
 | Ноя_а_мин  = -3.4          | Ноя_а_макс =18.0
 | Дек_а_мин  = -10.1         | Дек_а_макс =16.2
 | Год_а_мин  = -10.1           | Год_а_макс =28.7
}}
=== Табигъаты ===
Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а [[Кийик табийгъатны халкъа арасы фонд|Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду]] классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.

Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.

== Тарихи ==
Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.

== Халкъы ==

== Политикасы ==
Ирландия унитар эм демократ парламент республика. Бусагъатдагъы конституциясы [[1937 джыл|1937 джылны]] 1-чи июлда плебисцит бла къабыл этилгенди эмда 1937 джылны 29-чу декабрда кючюне киргенди. 

=== Закончыгъарыучу власть ===
Закончыгъарыучу властны баш органы — парламент ([[Ирланд тил|ирл]].''Tithe An Oireachtais,'' «''Ти́хе-ан-И́рахташ»''), аннга президент бла эки палата киредиле: Келечилени Палатасы (Дойл Эрен) эмда Сенат (Сенад Эрен).

Дойл Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Dáil Éireann'') пропорциялы келечиликни системасы бла бютеулю, тюзюнлей эмда таша чёб атыуну тамалында гражданла бла сайлагъан, 160-ден 170-ге дери членледен къуралгъан палата. Дойлну кенгешни кеси дойл сайлагъан Советни Башчысы бардырады (ирл. Ceann Comhairle).

Сенад Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Seanad Éireann'') 60 членден къуралады, аладан 11-ни биринчи-министр салады, 6-ны Миллет эмда Дублин университетле сайлайдыла, 43-ню энчи тизмеле бла сёдегей сайлаула бла сайланадыла (бу тизмелеге кандидатураланы тюрлю-тюрлю организацияла бла бирлешликле теджейдиле). Ирландияны Сенатыны кенгешни председатель бардырады ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Cathaoirleach''), аны заместители да барды ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Leas-Chathaoirleach''). 

Эки палатаны да эркинлик болжалы — 7 джылгъа дери. Дойл Эрэн эмда Сенат Эренде олтургъан партияла: «Фине Гэл», Лейборист партия, «Фианна Файл», «Шинн Фейн» эм «Бирлешген сол альянс».

=== Толтуруучу власть ===
Ирландияны президенти ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Uachtarán,'' «уахтаран») асламысында церемониялы пост болуб алай а Ирландияны толтуруучу властгъа башчылыкъ этеди. Аны халкъ джети джылгъа сайлангъан этеди. Президент парламентни тёбен палатасын правительствону башламчылыгъы бла джыяргъа эмда чачаргъа эркинди, ол законланы баямлайды, сюдюле эмда башха баш къуллукъчуланы салады, сауутлу кючлеге башчылыкъ этеди.

Толтуруучу властны керти башчылыкъны Келечилени палатасы теджеген эмда президент бегитген биринчи-министр ([[Ирланд тил|ирл.]]''Taoiseach'' «тышах»)   этеди. Правительствону къурамына правительствону членлеринден болгъан вице-биринчи-министр да киреди ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Tánaiste''). Конституция бла биринчи-министр, вице-биринчи-министр эм финансланы министр Келечиле палатаны (Дойл Эрен) депутатларындан болургъа керекдиле. Биринчи-министрни Ирландияны президенти Дойл Эрен кёргюзтюую бла салады. Биринчи-министр Дойл Эренни келишдирирге кабинетни членлерини кандидатураларын теджейди, президент а аланы къуллукъда бегитеди.

=== Сюд власть ===
Ирландияны баш сюд орган — Баш Сюд ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Cúirt Uachtarach''); апелляция инстанцияны сюдлери — баш сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Ard-Chúirt''); биринчи инстанцияны сюдлери — район сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Chuarda''); сюд системаны эм тёбен дараджасы — графстволаны сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Dúiche'').

== Административ бёлюннгени ==
Ирландия 32 графствогъа бёлюннген, тёрт тарих провинциядан къуралады. Ольстер провинцияны тогъуз графлыгъындан алтысы [[Шимал Ирландия|Шимал Ирландияны]] къуралады, аны бла [[Уллу Британия|Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешген Королевствосуна]] киредиле эмда къалгъан 26 графлыкъ Ирландия республикагъа киредиле. 

2014 джылны «Кърал башчылыкъ этиуню тёбеннги органларыны реформасыны юсюнден» законуна кёре, 31 тёбеннги кърал башчылыкъ органдан къуралгъан система белгиленеди — 26 графлыкъ совет, графлыкъ эм шахарны эки совети (Лимерик, Уотерфорд), юч шахар совет (Голуэй, Дублин эм Корк). Графлыкъла (Дублинде юч графстводан къалгъан) муниципал округлагъа бёлюнедиле.

== Экономикасы ==

== Спорту ==

== Сурат галерея ==

== Бегиле ==
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Айрымкан къралла]]
[[Категория:Ирландия]]
&lt;references /&gt;{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{викигёзен|Ireland}}
{{Тамамланмагъан статья}}</text>
      <sha1>hx0mrkss0nk4aivnze361i18hb914k9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126010</id>
      <parentid>126009</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T23:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Административ бёлюннгени */</comment>
      <origin>126010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17872" sha1="0ya3qe328qnowrt70n34e4nrb80cwyh" xml:space="preserve">{{Кърал
 |Аты=Ирландия Республика
 |Оригинал аты={{lang-ga|Poblacht na hÉireann}}&lt;br /&gt;{{lang-en|Republic of Ireland}}
 |Байракъ=Flag of Ireland.svg
 |Герб=Coat of arms of Ireland.svg
 |Гимн=Amhrán na bhFiann 
 |Кърал оноуну формасы=[[парламент республика]]&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{книга|заглавие=Атлас мира: Максимально подробная информация|ответственный=Руководители проекта: А. Н. Бушнев, А. П. Притворов|место=Москва|издательство=АСТ|год=2017|страницы=10|страниц=96|isbn=978-5-17-10261-4}}&lt;/ref&gt;
 |Карта=Location Ireland EU Europe.png
 |Тил= [[Ирланд тил|ирланд тил]], [[Ингилиз тил|ингилиз тил]]
 |Эркинлик=([[Уллу Британия|Уллу Британиядан]])
 |Ара шахар=[[Дублин|Дублин]]
 |Эм уллу шахарла=Дублин, [[Корк]], [[Лимерик]], [[Голуэй]], [[Уотерфорд]], [[Дроэда]], [[Дандолк]], [[Брей (Ирландия)|Брей]]
 |Территориясыны орну=117-чу
 |Территория=70273
 |Суу=2
 |Халкъыны орну=122
 |Халкъ=5 123 536
 |Джыл=2022 
 |Басыннганы=72,9
 |БИП ={{ёсюу}}779,381 млрд.
 |БИП джылы=2026
 |БИП орну=22
 |Адам башына БИП ={{ёсюу}}140 186
 |Валютасы=[[Евро]] (EUR, код 978)
 |Домен=[[.ie]]
 |Телефон коду=353
 |Заман бёлюмю=[[UTC±0]]
|Байракъгъа_джибериу=Ирландияны байрагъы|Гербге_джибериу=Ирландияны герби|Ара_шахарны_координатлары={{coord|53|20.65|N|6|16.05|W}}|Аудио=United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg|Гимнни кёчюрмеси=Аскерчини джыры|Башчыны постуну аты=[[Ирландияны президенти|Президент]]|Башчы=[[Кэтрин Коннолли]]|Башчыны постуну аты2=[[Ирландияны биринчи-министири|Биринчи-министр]]|Башчы2=[[Михол Мартин]]|Башчыны постуну аты3=[[Ирландияны Келечилени палатасыны башчысы|Келечилени палатасыны башчысы]]|Башчы3=[[Верона Мёрфи]]|Башчыны постуну аты4=[[Ирландияны Сенатны башчысы|Сенатны башчысы]]|Башчы4=[[Джерри Баттимер]]|IDH={{ёсюу}}0.949|ААИ={{ёсюу}}0.949|ААИ джылы=2023|ААИ орну=11|iso3166-1=[[IE]]|ААИ категориясы=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;''' бек мийик'''&lt;/span&gt;|Адам башына БИП джылы=2026|Адам башына БИП орну=2|Эркинликни датасы=[[1922 джыл|1922 джылны]] 6 декабрда}}
'''Ирландия, Ирландия Республика''' ({{lang-ga|Éire, Poblacht na hÉireann}}, {{lang-en|Ireland, Republic of Ireland}}) — Кюнбатыш [[Европа]]да, [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканда]] орналгъан [[кърал]]. Майданы — 70,2 минг км². Къралны аты [[Ирланд тил|ирландча]] ''Éire'' сёзден келеди.

[[Ара шахар]]ы — [[Дублин]], анда 1,4 млн. чакълы бир адам джашайды.

== Географиясы ==
Ирландия Республика [[Атлантика океан|Атлантика океанны]] шимал-кюнчыгъыш кесегинде орналгъан [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканны]] 83,5% территориясында эмда къатында тургъан гитче айрымканлада орналады. Кюнчыгъышда [[Ирланд тенгиз]] эмда Сыйлы Георгий эм Шимал ачыкъ богъазла, къыбылада [[Кельт тенгиз]], кюнбатышда эмда шималда Атлантика океанны ачыкъ суулары Ирландияны джууладыла. Джер бла къуру [[Уллу Британия|Уллу Британиягъа]] кирген [[Шимал Ирландия]] бла чеклешеди. 

=== Рельеф ===
Къралны кюнбатыш кесеги кёб юсю къаялы, дуппурлу эм таулу джерледен къуралады. Ирландияны арасында тургъан тюз джерледе кенг джабылгъан саз топракъ бла къумну чыран къалаула, мырдыланы уллу кесеклери эм бираз кёлле орналадыла.

Кёб айрымканлары, джарым айрымканлары, мырытлары эмда богъазлары бла кюнбатыш джагъасы кюнчыгъыш джагъадан эсе бек кесилибди.

Макгилликаддис-Рикс сыртда орналгъан къралны эм мийик джери — [[Каррантухил]] тау (1038,6 м). 

=== Суулары ===
Ара тюз джерле бла баргъан [[Шеннон (суу)|Шеннон]] суу, Ирландияны эм узун сууду. Аны узунлугъу - 386 км. Ирландияны кюнбатыш кесегинде орналгъан къарлда эм уллу кёлю - [[Лох-Корриб]] (''Lough Corrib''), аны майданы - 176 км². Башъа уллу кёлле: [[Лох-Дерг]], [[Лох-Ри]], [[Лох-Маск]], [[Лох-Конн]].

=== Климаты ===
Ирландияда орта тенгиз климаты барды ([[Кёппенни климат классификациясы|Кёппени климат классификациясы]] бла ''Cfb''). Джылы [[Гольфстрим]] агъым Ирландияны климатына уллу себеблик этеди. Аны бутагъы - [[Шимал Атлантика агъым]] эмда къыбыла-кюнбатыш джелле къралгъа джылы эм мылы хауа массаланы келтиреди. Анга кёре Ирландияда къышла иги эм джумушакътыла, джай а салкъынды. 

18-20°C орта температурасы бла джылны эм джылы айы — июлду. Эм сууукъ ай — январь, аны орта температурасы 7-9°C-гъа дери тюшеди. Джылгъа джаум кюнбатышда — 1600 мм, кюнчыгъышда эм арасында — 800—1000 мм.

Ирландияны эм шимал бла кюнбатыш кесеклери къралда эмда Европада бек джелли регионладыла.
{{Джерлешимни климаты
 | Ширина     = auto
 | Место_род  = Ирландияны (Дублинны аэропортну метеостанцияны билдиргеннге кёре)
 | Источник   = [http://www.met.ie/climate/dublinairport.asp Met Éireann - The Irish Weather Service]

 | Янв_ср     = 5.0              | Янв_ср_осад =69.5
 | Фев_ср     = 5.0             | Фев_ср_осад =50.4
 | Мар_ср     = 6.3             | Мар_ср_осад =53.5
 | Апр_ср     = 7.9            | Апр_ср_осад =51.1
 | Май_ср     = 10.5              | Май_ср_осад =54.8
 | Июн_ср     = 13.4              | Июн_ср_осад =55.8
 | Июл_ср     = 15.1              | Июл_ср_осад =50
 | Авг_ср     = 14.9             | Авг_ср_осад =71.1
 | Сен_ср     = 13.1             | Сен_ср_осад =66.4
 | Окт_ср     = 10.6              | Окт_ср_осад =70.1
 | Ноя_ср     = 7.0              | Ноя_ср_осад =64.3
 | Дек_ср     = 5.9             | Дек_ср_осад =75.8
 | Год_ср     = 9.6            | Год_ср_осад =732.8

 | Янв_ср_мин = 2.5          | Янв_ср_макс =7.6
 | Фев_ср_мин = 2.5         | Фев_ср_макс =7.5
 | Мар_ср_мин = 3.1          | Мар_ср_макс =9.5
 | Апр_ср_мин = 4.4          | Апр_ср_макс =11.4
 | Май_ср_мин = 6.8          | Май_ср_макс =14.2
 | Июн_ср_мин = 9.6          | Июн_ср_макс =17.2
 | Июл_ср_мин = 11.4          | Июл_ср_макс =18.9
 | Авг_ср_мин = 11.1         | Авг_ср_макс =18.6
 | Сен_ср_мин = 9.6         | Сен_ср_макс =16.6
 | Окт_ср_мин = 7.6          | Окт_ср_макс =13.7
 | Ноя_ср_мин = 4.2          | Ноя_ср_макс =9.8
 | Дек_ср_мин = 3.4          | Дек_ср_макс =8.4
 | Год_ср_мин = 6.4          | Год_ср_макс =12.8

 | Янв_а_мин  = -9.4           | Янв_а_макс =16.6
 | Фев_а_мин  = -6.2          | Фев_а_макс =15.3
 | Мар_а_мин  = -6.7           | Мар_а_макс =21.3
 | Апр_а_мин  = -3.7          | Апр_а_макс =20.5
 | Май_а_мин  = -1.0           | Май_а_макс =23.4
 | Июн_а_мин  = 1.5           | Июн_а_макс =25.1
 | Июл_а_мин  = 4.8         | Июл_а_макс =27.6
 | Авг_а_мин  = 4.1         | Авг_а_макс =28.7
 | Сен_а_мин  = 1.7          | Сен_а_макс =23.9
 | Окт_а_мин  = -0.6          | Окт_а_макс =21.2
 | Ноя_а_мин  = -3.4          | Ноя_а_макс =18.0
 | Дек_а_мин  = -10.1         | Дек_а_макс =16.2
 | Год_а_мин  = -10.1           | Год_а_макс =28.7
}}
=== Табигъаты ===
Чегетле айрымканны джерини 12% - ден кёб алмайдыла, алай а [[Кийик табийгъатны халкъа арасы фонд|Кийик табийгъатны халкъа арасы фонду]] классификациясы бла Ирландия эки экорегионгъа бёлюнеди: кенг чапыракълы чегетле эм шимал атлантика къатыш чегетле. Айрымканны юсю асламысы джайма шхылдыкъла эмда биченликле алыб турадыла.

Джаныуар дуния айрымканда Европадан эмда Уллу Британиядан да джарлыды. Ирландияда джерде джюрюген сюркелгенлени джангыз 2 тукъум эмда амфибияланы 3 тукъум, сют ичген джаныуарланы 26 тукъум эмда тузсуз сууда джашагъан чабакъланы 10 тукъум джашайды.

== Тарихи ==
Биринчи адамла Ирландия мезолит кезиуде, б. э. дери IX минг джылда джерлешдиле.

== Халкъы ==

== Политикасы ==
Ирландия унитар эм демократ парламент республика. Бусагъатдагъы конституциясы [[1937 джыл|1937 джылны]] 1-чи июлда плебисцит бла къабыл этилгенди эмда 1937 джылны 29-чу декабрда кючюне киргенди. 

=== Закончыгъарыучу власть ===
Закончыгъарыучу властны баш органы — парламент ([[Ирланд тил|ирл]].''Tithe An Oireachtais,'' «''Ти́хе-ан-И́рахташ»''), аннга президент бла эки палата киредиле: Келечилени Палатасы (Дойл Эрен) эмда Сенат (Сенад Эрен).

Дойл Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Dáil Éireann'') пропорциялы келечиликни системасы бла бютеулю, тюзюнлей эмда таша чёб атыуну тамалында гражданла бла сайлагъан, 160-ден 170-ге дери членледен къуралгъан палата. Дойлну кенгешни кеси дойл сайлагъан Советни Башчысы бардырады (ирл. Ceann Comhairle).

Сенад Эрен ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Seanad Éireann'') 60 членден къуралады, аладан 11-ни биринчи-министр салады, 6-ны Миллет эмда Дублин университетле сайлайдыла, 43-ню энчи тизмеле бла сёдегей сайлаула бла сайланадыла (бу тизмелеге кандидатураланы тюрлю-тюрлю организацияла бла бирлешликле теджейдиле). Ирландияны Сенатыны кенгешни председатель бардырады ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Cathaoirleach''), аны заместители да барды ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Leas-Chathaoirleach''). 

Эки палатаны да эркинлик болжалы — 7 джылгъа дери. Дойл Эрэн эмда Сенат Эренде олтургъан партияла: «Фине Гэл», Лейборист партия, «Фианна Файл», «Шинн Фейн» эм «Бирлешген сол альянс».

=== Толтуруучу власть ===
Ирландияны президенти ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Uachtarán,'' «уахтаран») асламысында церемониялы пост болуб алай а Ирландияны толтуруучу властгъа башчылыкъ этеди. Аны халкъ джети джылгъа сайлангъан этеди. Президент парламентни тёбен палатасын правительствону башламчылыгъы бла джыяргъа эмда чачаргъа эркинди, ол законланы баямлайды, сюдюле эмда башха баш къуллукъчуланы салады, сауутлу кючлеге башчылыкъ этеди.

Толтуруучу властны керти башчылыкъны Келечилени палатасы теджеген эмда президент бегитген биринчи-министр ([[Ирланд тил|ирл.]]''Taoiseach'' «тышах»)   этеди. Правительствону къурамына правительствону членлеринден болгъан вице-биринчи-министр да киреди ([[Ирланд тил|ирл]]. ''Tánaiste''). Конституция бла биринчи-министр, вице-биринчи-министр эм финансланы министр Келечиле палатаны (Дойл Эрен) депутатларындан болургъа керекдиле. Биринчи-министрни Ирландияны президенти Дойл Эрен кёргюзтюую бла салады. Биринчи-министр Дойл Эренни келишдирирге кабинетни членлерини кандидатураларын теджейди, президент а аланы къуллукъда бегитеди.

=== Сюд власть ===
Ирландияны баш сюд орган — Баш Сюд ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Cúirt Uachtarach''); апелляция инстанцияны сюдлери — баш сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Ard-Chúirt''); биринчи инстанцияны сюдлери — район сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Chuarda''); сюд системаны эм тёбен дараджасы — графстволаны сюдле ([[Ирланд тил|ирл.]] ''Chúirt Dúiche'').

== Административ бёлюннгени ==
Ирландия 32 графствогъа бёлюннген, тёрт тарих провинциядан къуралады. Ольстер провинцияны тогъуз графлыгъындан алтысы [[Шимал Ирландия|Шимал Ирландияны]] къуралады, аны бла [[Уллу Британия|Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешген Короллугъуна]] киредиле эмда къалгъан 26 графлыкъ Ирландия республикагъа киредиле. 

2014 джылны «Кърал башчылыкъ этиуню тёбеннги органларыны реформасыны юсюнден» законуна кёре, 31 тёбеннги кърал башчылыкъ органдан къуралгъан система белгиленеди — 26 графлыкъ совет, графлыкъ эм шахарны эки совети (Лимерик, Уотерфорд), юч шахар совет (Голуэй, Дублин эм Корк). Графлыкъла (Дублинде юч графстводан къалгъан) муниципал округлагъа бёлюнедиле.

== Экономикасы ==

== Спорту ==

== Сурат галерея ==

== Бегиле ==
[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Айрымкан къралла]]
[[Категория:Ирландия]]
&lt;references /&gt;{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{викигёзен|Ireland}}
{{Тамамланмагъан статья}}</text>
      <sha1>0ya3qe328qnowrt70n34e4nrb80cwyh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минги тау</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1447</id>
    <revision>
      <id>126011</id>
      <parentid>123150</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T00:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8825</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>126011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16916" sha1="ri3xdmfye94guz65dxr0cuod7v9v2gv" xml:space="preserve">{{Тау
| Тауну аты                 = Минги тау
| карта                     = Mount Elbrus May 2008.jpg
| ачыкълау                  = Минги тауну шималдан кёрюнюмю
| мийиклиги                 = 5642
| ref altitude              =
| эм мийик джери            = Кюнбатыш тёппеси
| массив                    = [[Уллу Кавказ]]
| ref coord                 =
| кърал                     = {{байракъландырыу|Россия}}
| регион                    = {{байракъландырыу|Къабарты-Малкъар}}&lt;br /&gt;{{байракъландырыу|Къарачай-Черкесия}}
| регион джибериу           = [[Россияны республикалары|Республика]]
| тюбрегион                 =
| тюбрегион джибериу        =
| биринчи чыгъыу            = 22 июль 1829 джыл Хачирланы Хыйлар (кюнчыгъыш тёппесине)&lt;br /&gt;1874 джыл Сотталаны Ахия бла Ф.Гардинер, Ф.Гроув, Г.Уолкер эмда Дж.Кнубель (кюнбатыш тёппесине)
| классика маршрут          = кюнбатыш тёппеси — 2А, шималдан, буз-къарлы.
| ёмюрю                     = 10 млн джыл
| породалары                = 
| типи                      = Стратовулкан
| активлиги                 = Джукълагъан
| къайнагъаны               = б. э. 50 джылы ± 50 джыл.&lt;ref name=Smithsonian&gt;{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0104-01-|title=Elbrus: Summary|publisher=Smithsonian Institution|work=[[Global Volcanism Program]]|accessdate=February 25, 2010}}&lt;/ref&gt;
| идентификациясы           = 0104-01-
| обсерваториясы            = Терскъолда Обсерватория
  |lat_dir = N|lat_deg = 43|lat_min = 21|lat_sec = 11
  |lon_dir = E|lon_deg = 42|lon_min = 26|lon_sec = 13
|Позицион карта             = Къабарты-Малкъар
|ПозКартаны кенглиги        = 300
|crosses180                 = 
}}
[[Файл:Elbrus 3D version 1.gif|300px|right|thumb|Минги тауну 3D-анимациялы кёрюнюмю]]

'''Минги тау''' неда '''Эльбрус''' — [[Кавказ]]да, [[Къарачай-Черкесия]] бла [[Къабарты-Малкъар]]ны чегинде орналгъан [[стратовулкан]]ды. Минги тау, Уллу Кавказ аркъадан шималыракъ орналады эмда [[Россия Федерация|Россияда]] эм мийик тау башха саналады. [[Европа]] бла [[Азия]]ны чеги кескин болмагъаны себебли, [[Европа]]да да эм мийик тау башха саналыучанды&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090527094005/http://travel.newsru.com/article/25Jul2008/elbruscleanse «Энтузиасты из Ставрополя едут очищать Эльбрус»], travel.newsru.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20051226052310/http://www.webplanet.ru/news/internet/2005/8/5/elle_bruce.html «Веб-трансляция с вершины Эльбруса»], webplanet.ru&lt;/ref&gt;.

Минги таугъа биринчи кере генерал [[Эммануэль, Георгий Арсеньевич|Эммануэлни]] экспедициясыны джол кёргюзтюучюсю [[Хачирланы Хыйса|Хачирланы Муссаны джашы Хыйлар (Хыйса)]]&lt;ref name=&quot;radde&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;miziev&quot;/&gt; [[22 июль]] [[1829 джыл]]да чыкъгъанды.

== География хапарлауу ==


Минги тау — [[Вулкан (геология)|вулканны]] эки башлы конусуду. Кюнбатыш тёппесини мийиклиги 5642 м, кюнчыгъышныкъы — 5621 м. Ала бир-бирлеринден чат бла айырылыбдыла, чатны мийиклиги — 5200 м , эки тёппе бир-биринден 3 км чакълы бирге узакълашадыла&lt;ref name=&quot;карта&quot;&gt;Топокарта К-38-13. ГУГК СССР, 1984&lt;/ref&gt;. Вулканны ахыр кере къусууу б. э. 50 (± 50 джыл) джылында болгъанды.

Альпинист классификациягъа кёре, Минги тау ''2А'' къарлы-бузлуду, эки тёппесин ётюу а — 2Б болады. Башха, андан да къыйыныракъ маршрутла да бардыла, сёз ючюн, Минги тау (З) С-З къабыргъасы бла 3А.

== Аты ==

Минги тау узакъдан кёрюннгени себебли, бу тауну аты кёб [[халкъ]]ланы [[тил]]леринде да барды, тюз этеклеринде джашагъан къарачай-малкъарлылада тарихлеринде талай атны джюрютгендиле, сёз ючюн, Джелбуруш (бир-бир алимлени оюмларына кёре, бу сёзден къуралгъанды бусагъатдагъы орусча «Эльбрус» вариант да).
 
Башха тилледе аты:

* Ельбурус — джелни бургъан ([[ногъайлыла|ногъайча]]).
* Асхартау — асланы къар таулары ([[къумукълула|къумукъча]]).
* Джин-падишах — джинлени патчахы (тюркча).
* Альбар (Альборс) — мийик, мийик тау (иранча).
* Ялбуз — буз джал ([[гюрджюлюле|гюрджюча]]).
* Урюшглюмос — кюнню тауу.
* Кускамафь — насыбны келтирген тау (адыгейча).
* Шат, Шат-гора — буруннгу орус аты ([[къарачай-малкъар тил]]де ''чат'' бла {{lang-ru|гора}} — чатлы тау)

== Геология ==

== Орналгъаны ==

== Ёзенлери ==

[[Адыл суу]], [[Ишхелди]], [[Адыр суу]] ёзенле, эмда [[Тонгуз-Орун]] бла [[Ушба]] альпинистле бла тау туристлени бек сюйген джерлериди. Минги тауну этеклери — [[Россия]]ны тау курортуду

== Чыранлары ==

Минги тауну чыранларыны бютеулей майданы 134,5 км²; аланы ичинде эм белгилилеге: [[Уллу Азау (чыран)|Уллу]] эм [[Гитче Азау (чыран)|Гитче]] Азаула, [[Терскъол (чыран)|Терскъол]] чыранла саналадыла.

== Инфраструктурасы ==

Турист инфрастурктурасыны асламысы Къабарты-Малкъарны джанынданды (Къарачай-Черкесияны джанындан асыры тик болгъаны себебли, турист инфраструктураны айнытырча тюлдю). Къыбыла джанындан кёб санда къонакъ юй, турист база, альпинист база барды.

== Тёппесине чыгъыу ==

Минги тауну этеклеринде джашагъан къарачайлыла бла малкъарлыла эртден да таугъа чыкъгъандыла, алай а мыннга джазылгъан шагъатлыкъ джокъду. Минги тауну мийиклигин (5421 м) биринчи кере [[1813 джыл]] орус академик [[Вишневский, Викентий Карлович|В. К. Вишневский]] белгилейди.

Минги тауну тёппелерини бирине биринчи кере къагъытда шагъатлыкъ бла джетишимли [[1829 джыл]] генерал [[Эммануэль, Георгий Арсеньевич|Г. А. Эммануэлни]] башчылыгъы бла экспедиция чыкъгъанды. Экспедиция илму экспедиция болгъанды, аннга къошулгъанла: академик [[Адольф Купфер]] — геофизик, геолог, Петербургда Баш геофизика обсерваторияны тамалын салгъан, физик [[Эмилий Ленц]], зоолог [[Эдуард Минетрие]], Орус энтомология джамагъатны тамалын салгъан, ботаник [[Карл Мейер]], суратчы-архитектор [[Иосиф Бернардацци]], [[маджар]] алим [[Янош Бессе]]. Болушлукъ къуллукъда 850 аскерчи бла 350 къазакъ болгъанды, эмда талай джерли джол кёргюзюучю.

Миниуню кесине къуру [[Адольф Купфер|Купфер]], [[Эмилий Ленц|Ленц]], [[Карл Мейер|Мейер]], [[Эдуард Минетрие|Минетрие]], [[Иосиф Бернардацци|Бернардацци]], 20 къазакъ бла джол кёргюзгенле къошулгъандыла. Алай а къошулгъанланы кёбюсю, джолну ауурлугъу, алпниист кереклери джарашмагъаны себебли ызына къайтхандыла. Андан арысына тёрт адам баргъанды: [[Эмилий Ленц]], къазакъ Лысенков эмда эки джол кёргюзюучю — Хачирланы Хыйса (Хыйлар) бла Сотталаны Ахия. 5300 мийикликде къарыулары тауусулуб Ленц бла аны биргесине келген экеулен да тохтайдыла. Биринчи кюнчыгъыш тёппеге [[1829 джыл]]ны [[10 июнль|10-чу июлунда]] сагъат 11 бола, къарачайлы джол кёргюзюучю [[Хачирланы Хыйса]] чыгъады&lt;ref name=&quot;radde&quot;&gt;Биринчи чыкъгъанны миллетлиги даулуду. Къабартылы (Чилар Хаширов) болгъанды деген версия да барды. ''Килар Хачиров'' [[къарачайлыла|къарачайлы]] болгъаныны юсюнден къарагъыз: Радде Г. И. Кавказский хребет // Живописная Россия. Т. 9. Кавказ, СПб., 1883. С. 142.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;miziev&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20070930153625/http://shamillion.h14.ru/osn/ik/miziev/sledy8.htm Мызыланы Исмаилни «Следы на Эльбрусе» деген китабында да (2000 джыл) къарачайлы джол кёргюзтюучюлеге къошулады]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304204221/http://elbrus-top.ru/tour/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D1%8B_%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8D%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C%D1%8F/%D0%92%D0%BE%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%BD%D0%B0_%D0%AD%D0%BB%D1%8C%D0%B1%D1%80%D1%83%D1%81/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9 История восхождений на Эльбрус]&lt;/ref&gt;. Аны чыкъгъаны лагерде ушкок салют бла белгиленнгенди. [[Эммануэль, Георгий Арсеньевич|Эммануэль]] чыгъыугъа лагерден кючлю кёзюлдюреуюк бла къараб тургъанды&lt;ref&gt;[http://www.mountain.ru/article/article_display1.php?article_id=4233 Восхождение на Эльбрус в 1829 году. Архивные материалы.]&lt;/ref&gt;.

Базалары болгъан джерде ташда эсгертме джазыу этиледи, алай а аны оруну заман бла тас болады, ХХ ёмюрде совет альпинистле табадыла ол джазыулу ташны.

Кюнбатыш тёппесине биринчи кере джетишимли [[1874 джыл]] ингилиз альпинистлени къаууму чыгъады (башчылары [[:en:Florence Crauford Grove|Ф. Грове]]) алагъа джол кёргюзген биринчи чыгъышха къошулгъан малкъарлы Сотталаны Ахия болады&lt;ref&gt;[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00093/16300.htm?text=Эльбрус&amp;encid=bse БСЭ, Т. 30. 1978.]&lt;/ref&gt;.

[[1974 джыл]]ны августунда юч УАЗ-469 мешина 4000 метрлик мийиклиде чыранлагъа чыкъгъандыла.
 
[[1998 джыл]]ны 12-чи августунда Минги таугъа къарачай тукъумлу Хурзук бла Дауур атлы атла бла экспедиция чыгъады. Минги тауну тарихинде бу биринчи ат бла чыгъыу болгъанды.

== Минги тау Экинчи дуния къазауатны заманында ==

[[Европа]]ны эм мийик нохтасы болгъаны себебли, Минги тауну символлукъ магъанасы болгъанды, ол себебден Экинчи дуния къазауатны заманында былайда ачы сермешиуле болгъандыла, ол сермешиулеге белгили герман [[1-чи тау-мараучу дивизия «Эдельвейс»]] да къошулгъанды. [[Кавказ ючюн сермешиу (1942—1943)|«Кавказ ючюн сермешиуде»]] [[1942 джыл]]ны [[21-чи август]]унда тау-мараучула «Кругозор» бла «[[Приют-11]]» базаланы кючлеб, кюнбатыш тёппеде немец байракъны тагъадыла. [[1942]]-[[1943 джыл]]ланы къышында [[вермахт]] Минги тауну къабыргъаларындан къаушатылады, [[1943 джыл]]ны 13-чю бла 17-чи февралында уа совет аскерчи альпинистле кюнбатыш эмда кюнчыгъыш тёппелерине чыгъб совет байракъланы тагъадыла.&lt;ref&gt;[http://www.extremegroup.ru/rus/articles/?id=146 Гора счастья 62 года тому назад]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.ng.ru/style/2002-02-14/12_war.html ''Юрий Макунин''. Война на Эльбрусе] // Независимая газета, 14 февраля 2002&lt;/ref&gt;

== Сурат галерея ==
&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
Elbrus North 195.jpg|Биринчи чыкъгъанланы джоллары. Балыкъ суу (Къызылкъол), Эммануэлни таласы эмда Ленцни къаялары
Emanuel stone 1829.jpg|«1829 джылда 8-чи июлдан 11-чиге дери кавалерияны генаралы Эммануэлни лагери»
Archip Iwanowitsch Kuindshi 002.jpg|[[Куинджи, Архип Иванович|А. И. Куинджи]]. «Эльбрус»
Elbrus.jpg|Минги тауну космосдан сураты
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Белгиле ==

{{белгиле}}

== Джибериуле ==

* [https://web.archive.org/web/20090203145359/http://elbrusinfo.ru/elbrus_20_.html Бусагъатдагъы бузланыу] {{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20090131031941/http://elbrusinfo.ru/elbrus_14_.html Эльбрус бла Чегетдеги трассаланы схемалары] {{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20071031090248/http://www.elx.ru/web/g2/ Чегет тауну къабыргъасындан Минги тауну вебкарамерадан суратлары] {{ref-ru}}
* [http://www.mountain.ru/world_mounts/caucasia/prielbrus/index.php Дунияны таулары] {{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20100222095909/http://www.stationeg5300.ru/ «Станция EG 5300» — Минги тауну чатында базаны проекти] {{ref-ru}}
* [https://web.archive.org/web/20130217050233/http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0104-01- Elbrus at Global Volcanism Program] {{ref-en}}

{{Джети тёппе}}
{{Commonscat|Elbrus|Минги тау}}
{{иги статья}}

&lt;!-- Категорияла бла интервикиле --&gt;

[[Категория:Минги тау]]</text>
      <sha1>ri3xdmfye94guz65dxr0cuod7v9v2gv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сельва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1511</id>
    <revision>
      <id>126012</id>
      <parentid>105849</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T00:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8825</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>126012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="ppx3mejh1hyn3mdtr36e5pkttpjsbsi" xml:space="preserve">[[Файл:Forest on Barro Colorado.png|thumb|right|250 px| [[Панама|Панамада]] сельва. Чыпчыкъ учхан мийикликден кёрюнюу]]
'''Се́льва''' ([[Испан тил|исп.]] ''selva'' (тамыры [[Латин тил|латинчадан]] ''silva '' — чегет)) — [[Бразилия]], [[Колумбия]] кибик къраллада [[Мылы тропик чегетле|мылы тропик чегетлени]] (джунглилени) белгилеген география терминди. Сельва тохтаусуз мылы болгъан тюз, неда чунгур джерледе къуралады, тропика джангурланы минерал затланы топуракъдан джуууб къоратханы себебли, сельваны топуракълары джарлыдыла.  Сельвада кючлю мырдылыкъ болады. Ёсюмлюк эмда джаныуар дуния бояулулугъу бла, кёблюгю бла айрылады.
[[Файл:800px-tropical wet forests.png|thumb|right|250px|Сельваланы орунлашхан джерлери]][[Файл:Temperate rainforest map.svg|thumb|right|250px|Орта климат зоналада сельваланы орунлашханы]]

== Сельваланы тюрлюлери ==

* [[Амазон сельва]], Къыбыла Америкада
* [[Лакандон сельва]], Мексикада
* [[Демократ Республика Конго|Конгону]] сельвасы
* [[Папуа-Джангы Гвинея|Папуа-Джангы Гвинеяны]] сельвасы 
* [[Борнео|Борнеону]]сельвасы 
* [[Дарьен|Дарьенни сельвасы]]
* [[Чоко|Чокону]] сельвасы
* [[Ара Америка|Ара Американы]] сельвасы
* [[Мадагаскар|Мадагаскарны]] сельвасы
* Мисьонераны неда Парананы сельвасы , [[Аргентина]]
* [[Санто Доминго|Санто Домингону]] сельвасы
* Парана сельва [[Аргентина]], [[Парагвай]] эм [[Бразилия]]
* Тукумано-Оранен неда Юнгас Аргентина сельва.

== Джибериуле ==

* [https://web.archive.org/web/20170104073710/http://world.mongabay.com/espanol-spanish/ Джангур чегетле / тропик чегетле]
* [http://www.queros.net/cusco-manu/fotografias-manu/ Comunidad Nativa de Queros Selva Perú Cusco]
* [http://www.rainforestportal.org/ Portal Selva Lluviosa] (инг.).
* [http://www.rainforestcoalition.org/eng/ Джангурлу сельваланы къралларыны коалициясы] (ингил.)

[[Категория:География]]</text>
      <sha1>ppx3mejh1hyn3mdtr36e5pkttpjsbsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уллу Британия</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1549</id>
    <revision>
      <id>125992</id>
      <parentid>114707</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T16:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <origin>125992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23696" sha1="conwvantvi0g4jc8ho1p9zh7aysucyk" xml:space="preserve">{{Магъанала}}
{{Кърал
 |Аты                         = Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешдирилген Короллугъу |Оригинал аты                = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
 |Байракъ                     = Flag of the United Kingdom.svg
 |Герб                        = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg
 |Гимн                        = [[God Save the Queen/King|God Save the Queen/King]]
|Гимнни кёчюрмеси           =Къудай, сакъла Корольну 
 |Кърал оноуну формасы        = [[Конституциялы монархия]]
 |Карта                       = Location UK EU Europe.png
 |Тил                         = [[ингилиз тил]]
 |Ара шахар                   = [[Лондон]]
 |Эм уллу шахарла             = [[Лондон]], [[Бирмингем]], [[Глазго]], [[Манчестер]], [[Эдинбург]], [[Ливерпуль]]
 |Башчыланы постларыны атлары = Король&lt;br /&gt;[[Уллу Британияны биринчи-министри|Биринчи-министр]]
 |Башчыла                     = [[III Чарльз]]&lt;br /&gt;[[Кир Родни Стармер]]
 |Территориясыны орну         = 76-чы
 |Территория                  = 244&amp;nbsp;822
 |Халкъыны орну               = 21-чи
 |Халкъ                       = 60 776 238
 |Джыл                        = 2007 
 |Басыннганы                  = 247
 |БИП                         = 2,833 трлн.
 |БИП джылы                   = 2008
 |БИП орну                    = 6-чы
 |Адам башына БИП             = 46 432
 |Валютасы                    = Стерлинглени фунту (GBP)
 |Домен                       = [[.uk]], [[.eu]] (Европа Бирликни члени болгъаны ючюн), [[.gb]] (хайырланмайды)
 |Телефон коду                = 44
 |Заман бёлюмю                = 0
}}
'''Уллу Британия''' ({{lang-en|Great Britain}}; толу аты — '''Уллу Британия бла Шимал Ирландияны Бирлешдирилген Короллугъу''', {{lang-en|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}, ингилизча кёбюсюне «United Kingdom» — «Бирлешген Королевство» деб къысхартылынады) — Кюнбатыш [[Европа]]да орналгъан [[айрымкан]] [[кърал]]ды, кърал оноу формасы — парламент [[монархия]]ды. Ара Шахары — [[Лондон]]ду. Аты [[Ингилиз тил|ингилизча]] ''Great Britain'' («Уллу Британия») деген сёзледен келеди, «[[Британия]]» уа — [[Бриттле|бритт]] тайпаны атындан.

Британ айрымканла бла Ирландия айрымканны шимал-кюнбатыш кесегинде орналгъанды. Дагъыда кёб тюрлю ууакъ айрымканла бла архипелаглада киредиле, Атлантика океан бла, аны тенгилзери джууады. Бютеулей территориясы — 244 820 км², джери — 240 590 км², ич суулары — 3 230 км². Эм мийик джери — Бен-Невис тау ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Ben Nevis'' [[Гаел тил|гаел.]] ''Beinn Neibhis''(1343 м) — [[Шотландия]]ны шималындады (Грампиан таула), эм тёбен джери — Фенланд (−4 м).

Шимал бла кюнбатышда асламысы бла тау рельефди — Шимал-Шотланд таула (1343 метрге дери), Пеннин таула бла Кембрий таула; къыбылада эмда къыбыла-кюнчыгъышда  — дуппурлу тюзледиле. Климаты орта океанлыкъды, мылыды. Январны орта температуралары 3-ден 7-ге дери чыгъадыла, июлну 11—17 °C; джауум — кюнбатышда джылгъа 3000 мм, къыбыла-кюнчыгъышда 600—750 мм. Баш суулары: Темза — 334 км, Северн — 310 км, Трент — 298 км, Мерси — 109 км, Клайд — 170 км. Эм уллу кёллери: Лох-Несс (56 км²), Лох-Ней (396 км²). Чегетлери ([[чынар]], [[эмен]], [[къайын]]) джерини 9 % алады.

== Административ бёлюнюу ==

Уллу Британия 4 административ-политика бёлюмден (тарих провинцияладан) къуралады:

* '''[[Ингилиз]]''' (39 графство, 6 метрополитен графство эм Уллу Лондон) — административ аралыгъы [[Лондон]]
* '''[[Уэльс]]''' (22 унитар къуралыш: 9 графство, 3 шахар бла 10 графство-шахар) — административ аралыгъы [[Кардифф]]
* '''[[Шотландия]]''' (12 область: 9 округ бла 3 баш территория) — административ аралыгъы [[Эдинбург]]
* '''[[Шимал Ирландия]]''' (26 округ) — административ аралыгъы [[Белфаст]]

Ара шахарлары бла бойсуннган территорияла:
;[[Британ айрымканла]]:
* '''[[Мэн айрымкан]]''' ([[Дуглас]])
* [[Норманд айрымканла]]
** '''[[Гернси]]''' ([[Сент-Питер-Порт]])
** '''[[Джерси]]''' ([[Сент-Хельер]])

;[[Европа]]:
* [[Гибралтар]] (Гибралтар)

;Америка:
* [[Ангилья]] (Валли)
* [[Бермуд айрымканла|Бермудла]] (Гамильтон)
* [[Британ Виргин айрымканла]] (Род-Таун)
* [[Кайман айрымканла]] (Джорджтаун)
* [[Монтсеррат]] (Плимут)
* [[Тёркс эм Кайкос]] (Кукбурнтаун)
* [[Фолкленд айрымканла|Фолкленд (Мальвин) айрымканла]] (Порт-Стэнли)
* [[Къыбыла Георгия эм Къыбыла Сандвич айрымканла]]

;Атлантика океан:
* [[Сыйлы Еленаны айрымканы]] (Джеймстаун) эмда аны бойсуннган территориялары

;[[Океания]]:
* [[Питкэрн айрымкан]] (Адамстаун)

;Индий океан:
* [[Индий океанда британ территорияла]] — архипелаг [[Чагос Архипелаг|Чагос]]

== Халкъы ==

=== Адам саны ===
Уллу Британияны [[1900 джыл]]дан [[2009 джыл]]гъа дери адам саны:
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
 ! width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; |Джыл 
 ! width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; |Саны (адам)
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[1900 джыл|1900]]
 | align=&quot;center&quot; | 35405900
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[1949 джыл|1949]]
 | align=&quot;center&quot; | 50300000
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[1959 джыл|1959]]
 | align=&quot;center&quot; | 51900000
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[1976 джыл|1976]]
 | align=&quot;center&quot; | 55900000
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[1998 джыл|1998]]
 | align=&quot;center&quot; | 59100000
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[2004 джыл|2004]]
 | align=&quot;center&quot; | 59834900
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[2005 джыл|2005]]
 | align=&quot;center&quot; | 60441457
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[2007 джыл|2007]]
 | align=&quot;center&quot; | 60776238
 |-
 | align=&quot;center&quot; |[[2009 джыл|2009]]
 | align=&quot;center&quot; | 61 млн.
 |}

Адам саны эм кёб [[Европа Бирлик]]ни джангы къралларындан ишлерге келген мигрантланы кючю бла ёседи. Къралда туугъанланы саны, ёлгенледен асламды.
Бютеулей адам саны (2008) — 61 113 205. Джыл структурасы: 14 джылгъа дери — 16,7 %, 15-64 — 67,1 %, 65-ден эмда тамада — 16,2 %. Эркишилени орта джылы — 39 джыл, тиширыуланы — 41 джыл. Адам саныны ёсюую — 0,279 %, туугъанны дараджасы — 10.65/1,000; ёлюмню дараджасы — 10.05/1,000. Кирсиз миграцияны дараджасы — 2.16 мигрант/ 1,000. Халкъны 90 % шахарлада джашайды, джыл сайын — 0,5 % ёседи.
100 мингден артыкъ адам болгъан шахарлада къралны халкъыны джарымы джашайды. Адам саны бла эм уллу шахарла: Лондон (6803000 адам), Бирмингем (935000 адам), Глазго (654000 адам), Шеффилд (500000 адам), Ливерпуль (450000 адам), Эдинбург (421000 адам), Манчестер (398000 адам), Белфаст (280000 адам).

=== Этник къурамы ===
Джерли адамла къарлны халкъыны 92 % аладыла (2001), аладан:
* [[ингилизлиле]] — 83,6 %,
* [[шотландлыла]] (асламысы Шотландияда) — 8,5 %,
* [[валлийлиле]] (асламысы Уэльсде) — 4,9 %,
* [[ирландлыла]] (Асламысы Шимал Ирландияда, [[ольстерчиле]]) — 2,9 %.

Иммигранла бла аланы сабийлери асламысы бла Уллу Лондонну, Кюнбатыш Мидлендни эмда Мерсейсайдны шахар агломерациясында джашайдыла
* [[Индия]]дан, [[Пакистан]]дан эмдаи [[Бангладеш]]ден чыкъгъанла — 3,6 %,
* [[Къытай|Къытайны халкълары]] — 0,4 %,
* [[Африка|Африканы халкълары]] — 0,8 %,
* [[Вест-инд негрле|Кариб тенгизни айрымканларындан чыкъгъан къаратерилиле]] — 1 %

=== Британ миллет ===

1. Британ миллетни къуралыуу бир башха джол бла баргъанды, ол не фрацуз, неда немец моделлеге ушамайды.

2. XIV—XV ёмюрледе, уллу географиялыкъ ачылыуланы кёзюуюнде, Уллу Британияда миллет [[экономика]] баш роль алады, къралны адамларын бирикдиреди.

3. Уллу Британия, башха европа къраллача болмай, бир джаякъланыбды.

4. Британ миллетни бирикдириуде уллу орун диндеда барды. XVIIёмюрде — дин чурумгъа салыныб революция болгъанды (католикле протестантлагъа къаршчы).
 
5. Британ миллетни къуралыуунда, халкъны шахарланыууда уллу роль ойнагъанды. Элледен келгенле, шахарлада бир-бирлерине къатышхандыла.

6. Ингилизде башха европа къралладан алгъа [[Библия]] [[Ингилиз тил|ингилиз тилге]] кёчюрюлгенди; ол себеден бютеу британлылагъа бир ингилиз тил къуралгъанды.

7. [[Британлыла]] кеслерини къалгъан [[Этнос|этносладан]] башха санагъандыла:

а) [[Британия]] эм кючлю, эм уллу колониялы империя болгъанды дунияда. Алай болсада британлыла кеслерин башха халкъладад айырма санагъадыла.
б) Испан неда француз колониял политикача болмай, британлыла колонияларындагъы халкъланы ассимилияция этерге кюрешмегендиле.
Алай а, империяны чачылыуу бла, адамланы ангыларында тюрлениуле башланнгандыла, кюнден кюннге кеслерин британлы тюл: шотландлы, валлийли, ирландлы санагъан адамланы саны ёсюб барады. Аны къой, бардырылгъан соруулагъа кёре, Ингилизде джашагъанларыныда къуру юч этиб бириси санайды кесин британлыгъа. Кёб джылланы бу адамланы бирикдирген факторла (протестантлыкъ, властны институтларыны патриархлыгъы, монархия, империя) алгъынча ишлемейдиле. Анга шагъатлыкъ болуб, сёз ючюн, 2001 джылдан бери Миллет статистиканы бюросуну джыллыкъ китабында «Британия» сёз «Бирлешген Королевствогъа» ауушдурулгъанды.
[[Файл:United Kingdom-CIA WFB RU.png|thumb|200px]]

== Тарихи ==

[[Британ айрымканла]] V—VI ёмюрледе [[англосаксла]] бла алыннгандыла. 1066 джыл [[Ингилиз]]ни нормандла бла алыныуундан сора феодаллашыуну процесси, къралны политикалыкъ биригиую бошалады. XIII ёмюрню экинчи джарымында ингилиз [[парламент]] къуралгъанды. Товар-ачха илишкилени айныуу бла элчилени кюреши (Уот Тейлорну къозгъалыуу, дагъыда башхала) XV ёмюрде элчилени энчи бойсунууларын къурутханды, эркин этгенди. Алай а элчиле джерсиз къалгъанлары себебли, ала къызыу пролетарлашыб башлагъандыла. [[Реформация]]ны кёзюуюнде, 1534 джыл Инглизни Клисасы къуралгъанды. Ингилиз революция (XVII) капитализмни бегитгенди. XVII ёмюрню ахырында политика партияла къуралгъандыла — [[Тори (партия)|тори]] эмда [[виги]] (XIX ёмюрню ахырында ала Консерватив бла Либерал партия болгъандыла. 1707 джыл, Шотландияны къошхандан сора (1649—1651 Ирландияны алгъандыла) бирлешген королевство джангы ат алгъанды- Уллу Британия XVIII ёмюрню ахырында — XIX ёмюрню биринчи джарымында къралда промышленность кючлю ёсгенди (индустриал революция). Британ Ост-Инд Компания бла бай Бенгалияны бойсундургъандан сора, британ колониял империяны къуралыуу башланады. Ол заманны ингилизи инвестицияларыны юч этиб бири индий тамырлы болгъанды. 1830 джыллада чыгъарыуну фабрикалыкъ системасы орналады. 1830— 1840-чи джыллада пролетариятны биринчи кёбчюлюк бирлешиую башланады — [[чартизм]]. 1840-лада Ирландияны бир миллиондан артыкъ адам къурман болгъан, ачлыкъ басады. 1868 джыл Британ конгресс къуралады (тред-юнионла). 1900 джыл Лейборист партия къуралады. XIX ёмюрде Уллу Британия дунияны эм уллу колониал къралы болады ([[Британ империя]]). [[Экинчи дуния къазауат]]ны заманында Уллу Британия гитлерге къаршчы коалицияны алчы къралларыны бири болгъанды. Британ колониал империя чачылгъанында 1970-чи джыллада ингилиз колонияланы асламысы эркин боладыла. Экинчи дуния къазауатдан сора Уллу Британияны правительствосун бир-бирин алмашдыра лейбористле бла консерваторла къурагъандыла.

== Политика структурасы ==

Уллу Британия — [[Конституциялы монархия|парламент монархияды]], башчысы король (королевады).

Закончыгъарыучу органы — эки палаталы [[Парламент|парламентди]] ([[Джамагъат палатасы]] эмда [[Акъсюек палатасы]]). Парламент бютеу территоряда баш власт органды. Правительствогъа башчылыкъ биринчи-министр этеди.

Эм сейири Уллу Британияда баш закон джокъду, не конституция джазылмагъанды. Халкъ бла правительствону арасындагъы илишкилени бирем бирем чыгъарылгъан законла тюзетедиле.

== Гражданлыкъ ==

2005 джылны 1 ноябрндан башлаб британ гражданлыкъ алыргъа излегенле тестни берирге кередиле «Life in the UK» ала тарихни, маданиятны, адетлени билгенлерин сынар ючюн бериледи. Андан сора ингилиз тилни сынауун бередиле, сора Уллу Британя урунуу усталыкъларында осмакълайды иммигрантланы.

== Экономика ==

Уллу Британия — [[Европа]]да сатыу-алыуну алчысыды, эмда уллу финанс аралыкъгъа саналады. Эки онджыллыкъны ичинде, правительство энчи секторну азайтыб, социал программаланы кенгертгенди. Эл мюлк мийик интенсивлиди. 60 % азыкъны, 2 % иш кючню хайырландырыб чыгъарады. Промышленностну алгъа баргъан санагъатлары — нефть, табигъат газ чыгъарыу, мешинаишлеу, химия эмда нефтхимия, къара металлургия, нефтьджараштырыу.
Уллу Британия — мийик айныгъан индустриал къралды, хазыр промышленность продкцияны дуния саудагъа экспортчусуду.

== Маданият ==

Бирлешген Королевствону маданияты байды. Дуния масштабда уллу ауурлугъу барды. Уллу Британия эски колониялары бла байламлыды, артыкъсызда ингилиз тил кърал тил болгъан колониялада.

'''Миллет газетле'''

[[Таймс|The Times]], [[The Guardian]], [[The Independent]], [[The Daily Telegraph]], The Observer, [[Financial Times|The Financial Times]], The Daily Express, The Sun, The Mirror, The People.

== Дин ==
[[Файл:Westminster abbey west.jpg|thumb|upright|[[Вестминстр аббатлыкъ]] — британ монархланы тахтагъа ие болгъан джер — ала Инглизни клисасыны башчыларыдыла]]

Баш динле: [[христианлыкъ]] (42 079 000) — 71,6 %, [[буддизм]] (152 000) — 0,3 %, [[индуизм]] (559 000) — 1 %, [[иудейлик]] (267 000) — 0,5 %, [[ислам]] (1 591 000) — 2,7 %, [[сикхизм]] (336 000) — 0,6 %, башха динле (179 000) — 0,3 %, атеистле (9 104 000) — 15,5 %, джууаб бермеген (4 289 000) — 7,3 %.

== Сауутлу кючлери ==

Уллу Британияны дунияда эм технологиялы кёлтюрюлген эмда эм юреннген армиясы барды эмда [[2008 джыл]]да халгъа кёре бютеу дунияда 20 чакълы аскер базасы болгъанды. Тюрлю-тюрлю къайнакълагъа кёре, аскерини санына кёре 27-чи орунну алгъанлыкъгъа Британияны дунияда ючюнчю неда тёртюнчю [[Аскер джоюмгъа кёре къралланы тизмеси|аскер джоюму]] барды. Бютеу аскер джоюму къралны [[БИП]]-ден 2,5 % чакълы бир бола кетеди. ''[[Британ армия]]'', ''[[Патчах аскер-хауа кючле]]'' эмда ''[[Патчах аскер-тенгиз флот]]'' биргелей ''Уллу Британияны сауутлу кюлери''н къурайдыла, ала уа официал халда ''[[Аны Уллулугъуну сауутлу кючлери]]'' деген атны джюрютедиле. Армияланы бары юч тюрлюсюне да ''Къоруу министрлик'' башчылыкъ этеди эмда ''Къорууну Кърал Секретары''ны башчылыгъында энчи ''Къоруу кенгеш'' контроль этеди. Британ сауутлу кючлени Баш командующийи британ монарх — королева II Елизаветады.

== Дагъыда къарагъыз ==

* [[Британия]]
* [[Британ империя]]
* [[Уллу Британияны архитектурасы]]
* [[Уллу Британияда улоу]]
* [[Уллу Британияны окъутуу системасы]]
* [[Британ айрымканла (терминология)]]
* [[Уллу Британияны налог системасы]]

== Джибериуле ==

* {{dmoz|World/Russian/Страны_и_регионы/Европа/Великобритания/}}{{ref-ru}}
* [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/uk/default.stm Новости Великобритании и путеводитель от Би-би-си]{{ref-ru}}
{{Европаны къраллары}}
{{Миллетлени биригиую}}
{{Биригиуню королевстволары}}
{{викигёзен}}
{{Иги статья}}

[[Категория:Къралла]]
[[Категория:Уллу Британия| ]]</text>
      <sha1>conwvantvi0g4jc8ho1p9zh7aysucyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джандашла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19497</id>
    <revision>
      <id>125991</id>
      <timestamp>2026-08-25T16:21:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: ''''Джандашла''' неда '''Бирликчиле''' — ким бла болса да бирликде, биригиуде болгъанны кёбчюлюк санында белгилениуюдю: * [[Гитлерге къаршчы коалиция]] — Экинчи дуния къазауатда нацист блокга къаршчы уруш этген къралла бла халкъланы биригиуюдю. ** Кюнбатыш...'</comment>
      <origin>125991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="882" sha1="nn6pqmlqhrwi02mw4l3g3er78u6rpvv" xml:space="preserve">'''Джандашла''' неда '''Бирликчиле''' — ким бла болса да бирликде, биригиуде болгъанны кёбчюлюк санында белгилениуюдю:
* [[Гитлерге къаршчы коалиция]] — Экинчи дуния къазауатда нацист блокга къаршчы уруш этген къралла бла халкъланы биригиуюдю.
** [[Кюнбатыш джандашла]] — Гитлерге къаршчы коалицияны бир бёлюмю.
* [[Бирликчиле (Биринчи дуния къазауат)|Бирликчиле]] — Ара къралланы блоку бла уруш халда болгъан къралланы коалициясыды.
* [[Рим тарихде бирликчиле]]


{{неоднозначность}}</text>
      <sha1>nn6pqmlqhrwi02mw4l3g3er78u6rpvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кюнбатыш джандашла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19498</id>
    <revision>
      <id>125993</id>
      <timestamp>2026-08-25T16:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: ''''«Кюнбатыш джандашла»''', кюнбатыш дунияда къуру '''«джандашла»''' атны да джюрютеди ({{lang-en|Allies}}), — [[Экинчи дуния къазауат]]ны заманында демократ къралланы эм аланы колонияларыны коалициясы, [[Гитлерге къаршчы коалицияны]] кесегиболгъанды. Бу коалицияда та...'</comment>
      <origin>125993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="5nq1nbhxofm8dmbkqjsn9eywe3yx8fq" xml:space="preserve">'''«Кюнбатыш джандашла»''', кюнбатыш дунияда къуру '''«джандашла»''' атны да джюрютеди ({{lang-en|Allies}}), — [[Экинчи дуния къазауат]]ны заманында демократ къралланы эм аланы колонияларыны коалициясы, [[Гитлерге къаршчы коалицияны]] кесегиболгъанды. Бу коалицияда тамал роль [[Уллу Британия|Бирлешдирилген Короллукъ]], [[Миллетлени биригиую|Британ Миллетлени биригиуюню]] къраллары, [[Американы Бирлешген Штатлары]], [[Франция]] эм талай башха къралда болгъанды. [[СССР]] бла [[Къытай]] «кюнбатыш джандашла» деген ангыламгъа кирмегендиле.

Коалиция, [[Гитлерчи Германия|нацист Германияны]] Польшагъа [[1939 джыл]]да чабханына къаршчылыкъгъа къуралгъанды, Польша бла [[Уллу Британия]], [[Франция]], [[Австралия]], [[Джангы Зеландия]], [[Канада]], [[Ньюфаундленд (доминион)|Ньюфаундленд]], [[Къыбыла-Африкан Бирлик]], [[Непал]] кибик къралланы бирликчи эм болушургъа борчланнган келишиулери болгъаны себебли ала къазуатха къошулургъа керек болгъанды. Кечирек «кюнбатыш джандашланы»  къурамына талай башха кърал да киргенди, аланы ичинде [[АБШ]] да.

== Дагъыда къара ==
* [[Экинчи дуния къазауат]]
* [[Ленд-лиз]]


[[Категория:Экинчи дуния къазуат]]</text>
      <sha1>5nq1nbhxofm8dmbkqjsn9eywe3yx8fq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Экинчи дуния къазуат</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19499</id>
    <revision>
      <id>125994</id>
      <timestamp>2026-08-25T16:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Къарачайлы</username>
        <id>96</id>
      </contributor>
      <comment>Бош бет къуралды</comment>
      <origin>125994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джон Куинси Адамс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19500</id>
    <revision>
      <id>125995</id>
      <timestamp>2026-08-25T20:46:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{АБШ-ны президенти|Аты=Джон Куинси Адамс|Оригинал аты=John Quincy Adams|Номери=6|Сурат=JQA Photo.tif|Суратны суратлауу=1843-1848 джылланы арасында этилген сураты|Вице-президент=[[Джон Кэлхоун]]|Алдагъы=[[Джеймс Монро]]|Эндиги=[[Эндрю Джексон]]|Башланнганы=[[1825 джыл]]ны 4 мартдан|...'</comment>
      <origin>125995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="tlrek0hg90zxgkykdabum5csgvfr5zj" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джон Куинси Адамс|Оригинал аты=John Quincy Adams|Номери=6|Сурат=JQA Photo.tif|Суратны суратлауу=1843-1848 джылланы арасында этилген сураты|Вице-президент=[[Джон Кэлхоун]]|Алдагъы=[[Джеймс Монро]]|Эндиги=[[Эндрю Джексон]]|Башланнганы=[[1825 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1829 джыл]]ны 4 мартгъа|Туугъан кюню=[[1767 джыл]]ны 11 июлда|Туугъан джери=[[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция]]|Ёлген кюню=[[1848 джыл]]ны 28 февралда|Юйдеги=[[Луиза Катрин Адамс]]|Сабийлери=[[Джордж Вашингтон Адамс|Джордж]], [[II Джон Адамс|Джон]], [[Чарльз Фрэнсис Адамс|Чарльз]], Луиза|Къол салыу=John Quincy Adams Signature.svg|Партиясы=[[Федералист партия (АБШ)|Федералист партия]] &lt;small&gt;(1792—1808)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]] &lt;small&gt;(1808—1828)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Миллет республикан партия (АБШ)|Миллет республикан партия]] &lt;small&gt;(1828—1830)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Масон къаршчы партия]] &lt;small&gt;(1830—1834)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Виг партия (АБЩ)|Виг партия]] &lt;small&gt;(1834—1848)&lt;/small&gt;|Дини=[[унитарианлыкъ]]|Окъуу=[[Гарвард университет]], &lt;br&gt;[[Лейден университет]], &lt;br&gt;[[Гарвард колледж]]|викигёзен=John Quincy Adams}}

'''Джон Куинси Адамс''' ({{lang-en|John Quincy Adams}}''John Quincy Adams''; туугъаны [[1767 джыл|1767 джылны]] 11 июлда, [[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция|Массачусетс-Бэй]] [[Массачусетс-Бэй провинция|провинция]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1848 джыл|1848 джылны]] 28 февралда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 6-чи [[АБШ-ны президенти]] (1825—1829).  АБШ-ны экинчи президентни [[Джона Адамс|Джона Адамсны]] уллу уланы. АБШ-ны [[Росей империя|Росей империяда]] (1809-1814) эмда [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу (1815-1817), АБШ-ны кърал секретари (1817-1824).

Аны аты бла [[Флорида|Флоридада]] [[Куинси]] шахаргъа ат атылгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>tlrek0hg90zxgkykdabum5csgvfr5zj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125996</id>
      <parentid>125995</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>125996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3318" sha1="gga9zyb9pnxk527pql1yz2ps2bioinp" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джон Куинси Адамс|Оригинал аты=John Quincy Adams|Номери=6|Сурат=JQA Photo.tif|Суратны суратлауу=1843-1848 джылланы арасында этилген сураты|Вице-президент=[[Джон Кэлхоун]]|Алдагъы=[[Джеймс Монро]]|Эндиги=[[Эндрю Джексон]]|Башланнганы=[[1825 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1829 джыл]]ны 4 мартгъа|Туугъан кюню=[[1767 джыл]]ны 11 июлда|Туугъан джери=[[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция]]|Ёлген кюню=[[1848 джыл]]ны 28 февралда|Юйдеги=[[Луиза Катрин Адамс]]|Сабийлери=[[Джордж Вашингтон Адамс|Джордж]], [[II Джон Адамс|Джон]], [[Чарльз Фрэнсис Адамс|Чарльз]], Луиза|Къол салыу=John Quincy Adams Signature.svg|Партиясы=[[Федералист партия (АБШ)|Федералист партия]] &lt;small&gt;(1792—1808)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]] &lt;small&gt;(1808—1828)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Миллет республикан партия (АБШ)|Миллет республикан партия]] &lt;small&gt;(1828—1830)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Масон къаршчы партия]] &lt;small&gt;(1830—1834)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] &lt;small&gt;(1834—1848)&lt;/small&gt;|Дини=[[унитарианлыкъ]]|Окъуу=[[Гарвард университет]], &lt;br&gt;[[Лейден университет]], &lt;br&gt;[[Гарвард колледж]]|викигёзен=John Quincy Adams}}

'''Джон Куинси Адамс''' ({{lang-en|John Quincy Adams}}''John Quincy Adams''; туугъаны [[1767 джыл|1767 джылны]] 11 июлда, [[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция|Массачусетс-Бэй]] [[Массачусетс-Бэй провинция|провинция]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1848 джыл|1848 джылны]] 28 февралда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 6-чи [[АБШ-ны президенти]] (1825—1829).  АБШ-ны экинчи президентни [[Джона Адамс|Джона Адамсны]] уллу уланы. АБШ-ны [[Росей империя|Росей империяда]] (1809-1814) эмда [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу (1815-1817), АБШ-ны кърал секретари (1817-1824).

Аны аты бла [[Флорида|Флоридада]] [[Куинси]] шахаргъа ат атылгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>gga9zyb9pnxk527pql1yz2ps2bioinp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125997</id>
      <parentid>125996</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгиле */</comment>
      <origin>125997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3597" sha1="smshhub59xo4l7jpxlens2rxpf54k3e" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джон Куинси Адамс|Оригинал аты=John Quincy Adams|Номери=6|Сурат=JQA Photo.tif|Суратны суратлауу=1843-1848 джылланы арасында этилген сураты|Вице-президент=[[Джон Кэлхоун]]|Алдагъы=[[Джеймс Монро]]|Эндиги=[[Эндрю Джексон]]|Башланнганы=[[1825 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1829 джыл]]ны 4 мартгъа|Туугъан кюню=[[1767 джыл]]ны 11 июлда|Туугъан джери=[[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция]]|Ёлген кюню=[[1848 джыл]]ны 28 февралда|Юйдеги=[[Луиза Катрин Адамс]]|Сабийлери=[[Джордж Вашингтон Адамс|Джордж]], [[II Джон Адамс|Джон]], [[Чарльз Фрэнсис Адамс|Чарльз]], Луиза|Къол салыу=John Quincy Adams Signature.svg|Партиясы=[[Федералист партия (АБШ)|Федералист партия]] &lt;small&gt;(1792—1808)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]] &lt;small&gt;(1808—1828)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Миллет республикан партия (АБШ)|Миллет республикан партия]] &lt;small&gt;(1828—1830)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Масон къаршчы партия]] &lt;small&gt;(1830—1834)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] &lt;small&gt;(1834—1848)&lt;/small&gt;|Дини=[[унитарианлыкъ]]|Окъуу=[[Гарвард университет]], &lt;br&gt;[[Лейден университет]], &lt;br&gt;[[Гарвард колледж]]|викигёзен=John Quincy Adams}}

'''Джон Куинси Адамс''' ({{lang-en|John Quincy Adams}}''John Quincy Adams''; туугъаны [[1767 джыл|1767 джылны]] 11 июлда, [[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция|Массачусетс-Бэй]] [[Массачусетс-Бэй провинция|провинция]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1848 джыл|1848 джылны]] 28 февралда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 6-чи [[АБШ-ны президенти]] (1825—1829).  АБШ-ны экинчи президентни [[Джона Адамс|Джона Адамсны]] уллу уланы. АБШ-ны [[Росей империя|Росей империяда]] (1809-1814) эмда [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу (1815-1817), АБШ-ны кърал секретари (1817-1824).

Аны аты бла [[Флорида|Флоридада]] [[Куинси]] шахаргъа ат атылгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Джон Куинси Адамс]]
[[Категория:Демократ-республикан партияны членлери]]
[[Категория:Виг партияны членлери]]</text>
      <sha1>smshhub59xo4l7jpxlens2rxpf54k3e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>125998</id>
      <parentid>125997</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгиле */</comment>
      <origin>125998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3606" sha1="mpe6vw9r05mn4f29a99lax69fbqxqsb" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джон Куинси Адамс|Оригинал аты=John Quincy Adams|Номери=6|Сурат=JQA Photo.tif|Суратны суратлауу=1843-1848 джылланы арасында этилген сураты|Вице-президент=[[Джон Кэлхоун]]|Алдагъы=[[Джеймс Монро]]|Эндиги=[[Эндрю Джексон]]|Башланнганы=[[1825 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1829 джыл]]ны 4 мартгъа|Туугъан кюню=[[1767 джыл]]ны 11 июлда|Туугъан джери=[[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция]]|Ёлген кюню=[[1848 джыл]]ны 28 февралда|Юйдеги=[[Луиза Катрин Адамс]]|Сабийлери=[[Джордж Вашингтон Адамс|Джордж]], [[II Джон Адамс|Джон]], [[Чарльз Фрэнсис Адамс|Чарльз]], Луиза|Къол салыу=John Quincy Adams Signature.svg|Партиясы=[[Федералист партия (АБШ)|Федералист партия]] &lt;small&gt;(1792—1808)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]] &lt;small&gt;(1808—1828)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Миллет республикан партия (АБШ)|Миллет республикан партия]] &lt;small&gt;(1828—1830)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Масон къаршчы партия]] &lt;small&gt;(1830—1834)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] &lt;small&gt;(1834—1848)&lt;/small&gt;|Дини=[[унитарианлыкъ]]|Окъуу=[[Гарвард университет]], &lt;br&gt;[[Лейден университет]], &lt;br&gt;[[Гарвард колледж]]|викигёзен=John Quincy Adams}}

'''Джон Куинси Адамс''' ({{lang-en|John Quincy Adams}}''John Quincy Adams''; туугъаны [[1767 джыл|1767 джылны]] 11 июлда, [[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция|Массачусетс-Бэй]] [[Массачусетс-Бэй провинция|провинция]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1848 джыл|1848 джылны]] 28 февралда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 6-чи [[АБШ-ны президенти]] (1825—1829).  АБШ-ны экинчи президентни [[Джона Адамс|Джона Адамсны]] уллу уланы. АБШ-ны [[Росей империя|Росей империяда]] (1809-1814) эмда [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу (1815-1817), АБШ-ны кърал секретари (1817-1824).

Аны аты бла [[Флорида|Флоридада]] [[Куинси]] шахаргъа ат атылгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Джон Куинси Адамс]]
[[Категория:Демократ-республикан партияны членлери]]
[[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]]</text>
      <sha1>mpe6vw9r05mn4f29a99lax69fbqxqsb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126000</id>
      <parentid>125998</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>126000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="3xt95d3hyuxykt4i55r9z4lbmnpb4o1" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джон Куинси Адамс|Оригинал аты=John Quincy Adams|Номери=6|Сурат=JQA Photo.tif|Суратны суратлауу=1843-1848 джылланы арасында этилген сураты|Вице-президент=[[Джон Кэлхоун]]|Алдагъы=[[Джеймс Монро]]|Эндиги=[[Эндрю Джексон]]|Башланнганы=[[1825 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1829 джыл]]ны 4 мартгъа|Туугъан кюню=[[1767 джыл]]ны 11 июлда|Туугъан джери=[[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция]]|Ёлген кюню=[[1848 джыл]]ны 28 февралда|Юйдеги=[[Луиза Катрин Адамс]]|Сабийлери=[[Джордж Вашингтон Адамс|Джордж]], [[II Джон Адамс|Джон]], [[Чарльз Фрэнсис Адамс|Чарльз]], Луиза|Къол салыу=John Quincy Adams Signature.svg|Партиясы=[[Федералист партия (АБШ)|Федералист партия]] &lt;small&gt;(1792—1808)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]] &lt;small&gt;(1808—1828)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Миллет республикан партия (АБШ)|Миллет республикан партия]] &lt;small&gt;(1828—1830)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Масон къаршчы партия]] &lt;small&gt;(1830—1834)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] &lt;small&gt;(1834—1848)&lt;/small&gt;|Дини=[[унитарианлыкъ]]|Окъуу=[[Гарвард университет]], &lt;br&gt;[[Лейден университет]], &lt;br&gt;[[Гарвард колледж]]|викигёзен=John Quincy Adams}}

'''Джон Куинси Адамс''' ({{lang-en|John Quincy Adams}}; туугъаны [[1767 джыл|1767 джылны]] 11 июлда, [[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция|Массачусетс-Бэй]] [[Массачусетс-Бэй провинция|провинция]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1848 джыл|1848 джылны]] 28 февралда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 6-чи [[АБШ-ны президенти]] (1825—1829).  АБШ-ны экинчи президентни [[Джона Адамс|Джона Адамсны]] уллу уланы. АБШ-ны [[Росей империя|Росей империяда]] (1809-1814) эмда [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу (1815-1817), АБШ-ны кърал секретари (1817-1824).

Аны аты бла [[Флорида|Флоридада]] [[Куинси]] шахаргъа ат атылгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Джон Куинси Адамс]]
[[Категория:Демократ-республикан партияны членлери]]
[[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]]</text>
      <sha1>3xt95d3hyuxykt4i55r9z4lbmnpb4o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126001</id>
      <parentid>126000</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T20:50:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгиле */</comment>
      <origin>126001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3594" sha1="ijs9nt26dz27bfepygq6tbuyfeonwps" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джон Куинси Адамс|Оригинал аты=John Quincy Adams|Номери=6|Сурат=JQA Photo.tif|Суратны суратлауу=1843-1848 джылланы арасында этилген сураты|Вице-президент=[[Джон Кэлхоун]]|Алдагъы=[[Джеймс Монро]]|Эндиги=[[Эндрю Джексон]]|Башланнганы=[[1825 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1829 джыл]]ны 4 мартгъа|Туугъан кюню=[[1767 джыл]]ны 11 июлда|Туугъан джери=[[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция]]|Ёлген кюню=[[1848 джыл]]ны 28 февралда|Юйдеги=[[Луиза Катрин Адамс]]|Сабийлери=[[Джордж Вашингтон Адамс|Джордж]], [[II Джон Адамс|Джон]], [[Чарльз Фрэнсис Адамс|Чарльз]], Луиза|Къол салыу=John Quincy Adams Signature.svg|Партиясы=[[Федералист партия (АБШ)|Федералист партия]] &lt;small&gt;(1792—1808)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]] &lt;small&gt;(1808—1828)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Миллет республикан партия (АБШ)|Миллет республикан партия]] &lt;small&gt;(1828—1830)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Масон къаршчы партия]] &lt;small&gt;(1830—1834)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Виг партия (АБШ)|Виг партия]] &lt;small&gt;(1834—1848)&lt;/small&gt;|Дини=[[унитарианлыкъ]]|Окъуу=[[Гарвард университет]], &lt;br&gt;[[Лейден университет]], &lt;br&gt;[[Гарвард колледж]]|викигёзен=John Quincy Adams}}

'''Джон Куинси Адамс''' ({{lang-en|John Quincy Adams}}; туугъаны [[1767 джыл|1767 джылны]] 11 июлда, [[Брейнтри (Массачусетс)|Брейнтри]], [[Массачусетс-Бэй провинция|Массачусетс-Бэй]] [[Массачусетс-Бэй провинция|провинция]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1848 джыл|1848 джылны]] 28 февралда, [[Вашингтон (Колумбия округ)|Вашингтон]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 6-чи [[АБШ-ны президенти]] (1825—1829).  АБШ-ны экинчи президентни [[Джона Адамс|Джона Адамсны]] уллу уланы. АБШ-ны [[Росей империя|Росей империяда]] (1809-1814) эмда [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу (1815-1817), АБШ-ны кърал секретари (1817-1824).

Аны аты бла [[Флорида|Флоридада]] [[Куинси]] шахаргъа ат атылгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Джон Куинси Адамс]]
[[Категория:Демократ-республикан партияны (АБШ) членлери]]
[[Категория:Виг партияны (АБШ) членлери]]</text>
      <sha1>ijs9nt26dz27bfepygq6tbuyfeonwps</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Джон Куинси Адамс</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19501</id>
    <revision>
      <id>125999</id>
      <timestamp>2026-08-25T20:49:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]'</comment>
      <origin>125999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166" xml:space="preserve">{{catmain}}
[[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]</text>
      <sha1>82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Демократ-республикан партияны (АБШ) членлери</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19502</id>
    <revision>
      <id>126002</id>
      <timestamp>2026-08-25T20:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '[[Категория:Демократ-республикан партия (АБШ)]]'</comment>
      <origin>126002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84" sha1="rk7viv9g4ure8xc84u803z9awqy07q4" xml:space="preserve">[[Категория:Демократ-республикан партия (АБШ)]]</text>
      <sha1>rk7viv9g4ure8xc84u803z9awqy07q4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Демократ-республикан партия (АБШ)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19503</id>
    <revision>
      <id>126003</id>
      <timestamp>2026-08-25T20:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:АБШ-ны политика партияла]] [[Категория:Политика партияланы кёре категорияла]]'</comment>
      <origin>126003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="p0w12qd1wdmh64ogp3953owy4sk4ilx" xml:space="preserve">{{catmain}}
[[Категория:АБШ-ны политика партияла]]
[[Категория:Политика партияланы кёре категорияла]]</text>
      <sha1>p0w12qd1wdmh64ogp3953owy4sk4ilx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джеймс Монро</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19504</id>
    <revision>
      <id>126013</id>
      <timestamp>2026-08-26T10:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Монро|Оригинал аты=James Monroe|Сурат=James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg|Суратны суратлауу=1817 джылда этилген сураты|Номери=5|Башланнганы=1817 джылны 4 мартдан|Аягъы=1825 джылны 4 мартгъа|Вице-президент=Дэниэл Томпкинс|Алдагъы=Джеймс Мэдисон|Эндиги=...'</comment>
      <origin>126013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2805" sha1="tjz49p4nspl77mh38lhviz1wcz5n45w" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Монро|Оригинал аты=James Monroe|Сурат=James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg|Суратны суратлауу=1817 джылда этилген сураты|Номери=5|Башланнганы=1817 джылны 4 мартдан|Аягъы=1825 джылны 4 мартгъа|Вице-президент=Дэниэл Томпкинс|Алдагъы=Джеймс Мэдисон|Эндиги=Джон Куинси Адамс|Туугъан кюню=1758 джылны 28 апрелде|Туугъан джери=Вашингтон-Пэриш, Вирджиния колония|Ёлген кюню=1831 джылны 4 июлда|Юйдеги=Элизабет Кортрайт Монро|Сабийлери=Мария Эстер Монро Гувернер, Элиза Кортрайт Монро Хэй эм Джеймс Спенсер Монро|Къол салыу=James Monroe Signature.png|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Окъуу=Уильям эм Марияны колледжи}}

'''Джеймс Монро''' ({{lang-en|James Monroe}}''James Monroe''; туугъаны [[1758 джыл|1758 джылны]] 28 апрелде, Вашингтон-Пэриш, [[Вирджиния колония|Вирджиния]] [[Вирджиния колония|колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1831 джыл|1831 джылны]] 4 июлда, [[Нью-Йорк]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, АБШ-ны къурагъан аталарындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 5-чи [[АБШ-ны президенти]] (1817—1825). Монро [[Вирджин династия|Вирджин династиядан]] ахыр президенти болгъанды. Джеймс Монро Джангы Дунияда европачыланы колониализмге къаршчылыкъ эткен АБШ-ны тыш политикасыны принциплерин ачыкълагъан доктринаны чыгъаргъаны бла белгилиди. Ол дагъыда [[Вирджиния]] штатны губернатору, [[АБШ-ны Сенаты|АБШ-ны Сенатыны]] члени, АБШ-ны [[Франция]] бла [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу, джетинчи Кърал секретарь эмда сегизинчи аскер министр болгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>tjz49p4nspl77mh38lhviz1wcz5n45w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126014</id>
      <parentid>126013</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>126014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="578lalpgnvg4l4hd5jdxggli9h40oha" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Монро|Оригинал аты=James Monroe|Сурат=James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg|Суратны суратлауу=1817 джылда этилген сураты|Номери=5|Башланнганы=[[1817 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1825 джыл]]ны 4 мартгъа|Вице-президент=[[Дэниэл Томпкинс]]|Алдагъы=[[Джеймс Мэдисон]]|Эндиги=[[Джон Куинси Адамс]]|Туугъан кюню=[[1758 джыл]]ны 28 апрелде|Туугъан джери=Вашингтон-Пэриш, Вирджиния колония|Ёлген кюню=[[1831 джыл]]ны 4 июлда|Юйдеги=[[Элизабет Кортрайт Монро]]|Сабийлери=Мария Эстер Монро Гувернер, Элиза Кортрайт Монро Хэй эм Джеймс Спенсер Монро|Къол салыу=James Monroe Signature.png|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Окъуу=[[Уильям эм Марияны колледжи]]|Партиясы=[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]]}}

'''Джеймс Монро''' ({{lang-en|James Monroe}}; туугъаны [[1758 джыл|1758 джылны]] 28 апрелде, Вашингтон-Пэриш, [[Вирджиния колония|Вирджиния]] [[Вирджиния колония|колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1831 джыл|1831 джылны]] 4 июлда, [[Нью-Йорк]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, АБШ-ны къурагъан аталарындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 5-чи [[АБШ-ны президенти]] (1817—1825). Монро [[Вирджин династия|Вирджин династиядан]] ахыр президенти болгъанды. 

Джеймс Монро Джангы Дунияда европачыланы колониализмге къаршчылыкъ эткен АБШ-ны тыш политикасыны принциплерин ачыкълагъан доктринаны чыгъаргъаны бла белгилиди. Ол дагъыда [[Вирджиния]] штатны губернатору, [[АБШ-ны Сенаты|АБШ-ны Сенатыны]] члени, АБШ-ны [[Франция]] бла [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу, джетинчи Кърал секретарь эмда сегизинчи аскер министр болгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>578lalpgnvg4l4hd5jdxggli9h40oha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126015</id>
      <parentid>126014</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>126015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3002" sha1="pae3oeqzz3u11rxrylk30v28ob0dv7d" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Монро|Оригинал аты=James Monroe|Сурат=James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg|Суратны суратлауу=1817 джылда этилген сураты|Номери=5|Башланнганы=[[1817 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1825 джыл]]ны 4 мартгъа|Вице-президент=[[Дэниэл Томпкинс]]|Алдагъы=[[Джеймс Мэдисон]]|Эндиги=[[Джон Куинси Адамс]]|Туугъан кюню=[[1758 джыл]]ны 28 апрелде|Туугъан джери=Вашингтон-Пэриш, &lt;br&gt;{{Байракъландырыу|Вирджиния колония}}|Ёлген кюню=[[1831 джыл]]ны 4 июлда|Юйдеги=[[Элизабет Кортрайт Монро]]|Сабийлери=Мария Эстер Монро Гувернер, Элиза Кортрайт Монро Хэй эм Джеймс Спенсер Монро|Къол салыу=James Monroe Signature.png|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Окъуу=[[Уильям эм Марияны колледжи]]|Партиясы=[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]]}}

'''Джеймс Монро''' ({{lang-en|James Monroe}}; туугъаны [[1758 джыл|1758 джылны]] 28 апрелде, Вашингтон-Пэриш, [[Вирджиния колония|Вирджиния]] [[Вирджиния колония|колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1831 джыл|1831 джылны]] 4 июлда, [[Нью-Йорк]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, АБШ-ны къурагъан аталарындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 5-чи [[АБШ-ны президенти]] (1817—1825). Монро [[Вирджин династия|Вирджин династиядан]] ахыр президенти болгъанды. 

Джеймс Монро Джангы Дунияда европачыланы колониализмге къаршчылыкъ эткен АБШ-ны тыш политикасыны принциплерин ачыкълагъан доктринаны чыгъаргъаны бла белгилиди. Ол дагъыда [[Вирджиния]] штатны губернатору, [[АБШ-ны Сенаты|АБШ-ны Сенатыны]] члени, АБШ-ны [[Франция]] бла [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу, джетинчи Кърал секретарь эмда сегизинчи аскер министр болгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>pae3oeqzz3u11rxrylk30v28ob0dv7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126016</id>
      <parentid>126015</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгиле */</comment>
      <origin>126016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3217" sha1="2gihst83du9l31dyjl07bs46jp6ez4t" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Монро|Оригинал аты=James Monroe|Сурат=James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg|Суратны суратлауу=1817 джылда этилген сураты|Номери=5|Башланнганы=[[1817 джыл]]ны 4 мартдан|Аягъы=[[1825 джыл]]ны 4 мартгъа|Вице-президент=[[Дэниэл Томпкинс]]|Алдагъы=[[Джеймс Мэдисон]]|Эндиги=[[Джон Куинси Адамс]]|Туугъан кюню=[[1758 джыл]]ны 28 апрелде|Туугъан джери=Вашингтон-Пэриш, &lt;br&gt;{{Байракъландырыу|Вирджиния колония}}|Ёлген кюню=[[1831 джыл]]ны 4 июлда|Юйдеги=[[Элизабет Кортрайт Монро]]|Сабийлери=Мария Эстер Монро Гувернер, Элиза Кортрайт Монро Хэй эм Джеймс Спенсер Монро|Къол салыу=James Monroe Signature.png|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Окъуу=[[Уильям эм Марияны колледжи]]|Партиясы=[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]]}}

'''Джеймс Монро''' ({{lang-en|James Monroe}}; туугъаны [[1758 джыл|1758 джылны]] 28 апрелде, Вашингтон-Пэриш, [[Вирджиния колония|Вирджиния]] [[Вирджиния колония|колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1831 джыл|1831 джылны]] 4 июлда, [[Нью-Йорк]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, дипломат, АБШ-ны къурагъан аталарындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 5-чи [[АБШ-ны президенти]] (1817—1825). Монро [[Вирджин династия|Вирджин династиядан]] ахыр президенти болгъанды. 

Джеймс Монро Джангы Дунияда европачыланы колониализмге къаршчылыкъ эткен АБШ-ны тыш политикасыны принциплерин ачыкълагъан доктринаны чыгъаргъаны бла белгилиди. Ол дагъыда [[Вирджиния]] штатны губернатору, [[АБШ-ны Сенаты|АБШ-ны Сенатыны]] члени, АБШ-ны [[Франция]] бла [[Уллу Британия|Уллу Британияда]] посолу, джетинчи Кърал секретарь эмда сегизинчи аскер министр болгъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Джеймс Монро]]
[[Категория:Демократ-республикан партияны (АБШ) членлери]]</text>
      <sha1>2gihst83du9l31dyjl07bs46jp6ez4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Джеймс Монро</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19505</id>
    <revision>
      <id>126017</id>
      <timestamp>2026-08-26T10:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]'</comment>
      <origin>126017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166" xml:space="preserve">{{catmain}}
[[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]</text>
      <sha1>82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Джеймс Мэдисон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19506</id>
    <revision>
      <id>126018</id>
      <timestamp>2026-08-26T10:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: 'Джеймс Мэдисон'</comment>
      <origin>126018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="5t271ttjs4gkibo1zkr6dr3azm1uxex" xml:space="preserve">Джеймс Мэдисон</text>
      <sha1>5t271ttjs4gkibo1zkr6dr3azm1uxex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126019</id>
      <parentid>126018</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T10:58:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>126019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="6dtdx7aiz1le1kwncf8yhbsj11cwni8" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Мэдисон|Оригинал аты=James Madison, Jr.|Сурат=James Madison.jpg|Номери=4|Суратны суратлауу=1816 джылда этилген сураты|Вице-президент=(1809—1812) Джордж Клинтон &lt;br&gt;(1812—1813) бош къуллукъ&lt;br&gt; (1813—1814) Элбридж Герри&lt;br&gt; (1814—1817) бош къуллукъ|Алдагъы=Томас Джефферсон|Эндиги=Джеймс Монро|Башланнганы=1809 джылны 4 мартдан|Аягъы=1817 джылны 4 мартгъа|Туугъан кюню=1751 джылны 16 мартда|Туугъан джери=Конуэй порт, Вирджиния колония|Ёлген кюню=1836 джылны 28 июнда|Юйдеги=Долли Мэдисон|Окъуу=Принстон университет (1771)|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=James Madison signature.png|викигёзен=James Madison}}

'''Джеймс Мэдисон''' ({{lang-en|James Madison Jr.}}''James Madison Jr.''; туугъаны [[1751 джыл|1751 джылны]] 16 мартда, Конуэй порт, [[Вирджиния колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1836 джыл|1836 джылны]] 28 июнда, Монтпилиер юй, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, АБШ-ны Конституциясыны эм эркинликлени юсюнден Биллни баш авторларындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 4-чю [[АБШ-ны президенти]] (1817—1825).

Мэдисон Вирджинияда къул иелени белгили юйюрюнде туугъанды. 1774 джылда, британ джасакъ тёлеуге кючлю къаршчылыкъ этиб, Мэдисон патриотлагъа къошулгъанды. Ол Американы революцион къазауатыны кёзюуюнде эмда андан сора Континентал конгрессни члени эди эмда Вирджинияны делегатларыны Палатасында олтургъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>6dtdx7aiz1le1kwncf8yhbsj11cwni8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126020</id>
      <parentid>126019</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T11:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>126020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="dqf80kkjsixlcicdw16iucfvz8vnvyv" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Мэдисон|Оригинал аты=James Madison, Jr.|Сурат=James Madison.jpg|Номери=4|Суратны суратлауу=1816 джылда этилген сураты|Вице-президент=(1809—1812) Джордж Клинтон &lt;br&gt;(1812—1813) бош къуллукъ&lt;br&gt; (1813—1814) Элбридж Герри&lt;br&gt; (1814—1817) бош къуллукъ|Алдагъы=Томас Джефферсон|Эндиги=Джеймс Монро|Башланнганы=1809 джылны 4 мартдан|Аягъы=1817 джылны 4 мартгъа|Туугъан кюню=1751 джылны 16 мартда|Туугъан джери=Конуэй порт, Вирджиния колония|Ёлген кюню=1836 джылны 28 июнда|Юйдеги=Долли Мэдисон|Окъуу=Принстон университет (1771)|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=James Madison signature.png|викигёзен=James Madison}}

'''Джеймс Мэдисон''' ({{lang-en|James Madison Jr.}}; туугъаны [[1751 джыл|1751 джылны]] 16 мартда, Конуэй порт, [[Вирджиния колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1836 джыл|1836 джылны]] 28 июнда, Монтпилиер юй, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, АБШ-ны Конституциясыны эм эркинликлени юсюнден Биллни баш авторларындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 4-чю [[АБШ-ны президенти]] (1809—1817).

Мэдисон Вирджинияда къул иелени белгили юйюрюнде туугъанды. 1774 джылда, британ джасакъ тёлеуге кючлю къаршчылыкъ этиб, Мэдисон патриотлагъа къошулгъанды. Ол Американы революцион къазауатыны кёзюуюнде эмда андан сора Континентал конгрессни члени эди эмда Вирджинияны делегатларыны Палатасында олтургъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>dqf80kkjsixlcicdw16iucfvz8vnvyv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126021</id>
      <parentid>126020</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T11:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <origin>126021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="bv3tiuxv8njqjszdgtpscfoc8xnypz4" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Мэдисон|Оригинал аты=James Madison, Jr.|Сурат=James Madison.jpg|Номери=4|Суратны суратлауу=1816 джылда этилген сураты|Вице-президент=(1809—1812) Джордж Клинтон &lt;br&gt;(1812—1813) бош къуллукъ&lt;br&gt; (1813—1814) Элбридж Герри&lt;br&gt; (1814—1817) бош къуллукъ|Алдагъы=Томас Джефферсон|Эндиги=Джеймс Монро|Башланнганы=1809 джылны 4 мартдан|Аягъы=1817 джылны 4 мартгъа|Туугъан кюню=1751 джылны 16 мартда|Туугъан джери=Конуэй порт, Вирджиния колония|Ёлген кюню=1836 джылны 28 июнда|Юйдеги=Долли Мэдисон|Окъуу=Принстон университет (1771)|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=James Madison signature.png|викигёзен=James Madison|Партиясы=[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]]}}

'''Джеймс Мэдисон''' ({{lang-en|James Madison Jr.}}; туугъаны [[1751 джыл|1751 джылны]] 16 мартда, Конуэй порт, [[Вирджиния колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1836 джыл|1836 джылны]] 28 июнда, Монтпилиер юй, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, АБШ-ны Конституциясыны эм эркинликлени юсюнден Биллни баш авторларындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 4-чю [[АБШ-ны президенти]] (1809—1817).

Мэдисон Вирджинияда къул иелени белгили юйюрюнде туугъанды. 1774 джылда, британ джасакъ тёлеуге кючлю къаршчылыкъ этиб, Мэдисон патриотлагъа къошулгъанды. Ол Американы революцион къазауатыны кёзюуюнде эмда андан сора Континентал конгрессни члени эди эмда Вирджинияны делегатларыны Палатасында олтургъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}</text>
      <sha1>bv3tiuxv8njqjszdgtpscfoc8xnypz4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>126022</id>
      <parentid>126021</parentid>
      <timestamp>2026-08-26T11:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>/* Белгиле */</comment>
      <origin>126022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="e9hmc5ijllbrjnwp4823c2ae9ar91o3" xml:space="preserve">{{АБШ-ны президенти|Аты=Джеймс Мэдисон|Оригинал аты=James Madison, Jr.|Сурат=James Madison.jpg|Номери=4|Суратны суратлауу=1816 джылда этилген сураты|Вице-президент=(1809—1812) Джордж Клинтон &lt;br&gt;(1812—1813) бош къуллукъ&lt;br&gt; (1813—1814) Элбридж Герри&lt;br&gt; (1814—1817) бош къуллукъ|Алдагъы=Томас Джефферсон|Эндиги=Джеймс Монро|Башланнганы=1809 джылны 4 мартдан|Аягъы=1817 джылны 4 мартгъа|Туугъан кюню=1751 джылны 16 мартда|Туугъан джери=Конуэй порт, Вирджиния колония|Ёлген кюню=1836 джылны 28 июнда|Юйдеги=Долли Мэдисон|Окъуу=Принстон университет (1771)|Дини=англиканлыкъ (Епископал клиса)|Къол салыу=James Madison signature.png|викигёзен=James Madison|Партиясы=[[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партия]]}}

'''Джеймс Мэдисон''' ({{lang-en|James Madison Jr.}}; туугъаны [[1751 джыл|1751 джылны]] 16 мартда, Конуэй порт, [[Вирджиния колония]], [[Британ Америка]] — ёлгени [[1836 джыл|1836 джылны]] 28 июнда, Монтпилиер юй, [[Вирджиния]], [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]) — американ кърал эмда политика куъллукъчу, АБШ-ны Конституциясыны эм эркинликлени юсюнден Биллни баш авторларындан бириси, [[Демократ-республикан партия (АБШ)|Демократ-республикан партиядан]] 4-чю [[АБШ-ны президенти]] (1809—1817).

Мэдисон Вирджинияда къул иелени белгили юйюрюнде туугъанды. 1774 джылда, британ джасакъ тёлеуге кючлю къаршчылыкъ этиб, Мэдисон патриотлагъа къошулгъанды. Ол Американы революцион къазауатыны кёзюуюнде эмда андан сора Континентал конгрессни члени эди эмда Вирджинияны делегатларыны Палатасында олтургъанды.

== Белгиле ==
{{АБШ-ны президентлери}}
[[Категория:АБШ-ны президентлери]]
[[Категория:Джеймс Мэдисон]]
[[Категория:Демократ-республикан партияны (АБШ) членлери]]</text>
      <sha1>e9hmc5ijllbrjnwp4823c2ae9ar91o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категория:Джеймс Мэдисон</title>
    <ns>14</ns>
    <id>19507</id>
    <revision>
      <id>126023</id>
      <timestamp>2026-08-26T11:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DarqaviPalladin</username>
        <id>4737</id>
      </contributor>
      <comment>Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]'</comment>
      <origin>126023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="105" sha1="82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166" xml:space="preserve">{{catmain}}
[[Категория:АБШ-ны президентлени кёре категорияла]]</text>
      <sha1>82phafnbc105gxmbk0dfe23w6dii166</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>