Википедия
krcwiki
https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Медиа
Къуллукъ
Сюзюу
Къошулуучу
Къошулуучуну сюзюу
Википедия
Википедия сюзюу
Файл
Файлны сюзюу
MediaWiki
MediaWiki-ни сюзюу
Шаблон
Шаблонну сюзюу
Болушлукъ
Болушлукъну сюзюу
Категория
Категорияны сюзюу
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Шаблон:Infobox
10
348
126292
113213
2026-09-04T18:08:27Z
Къарачайлы
96
126292
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{Doc}}
</noinclude>{| {{#switch:{{{Стиль|1}}}
| 2 = class="infobox_v2"
| #default = class="infobox_v2" align="center" style="border-spacing: 1px; padding: 0px 0px; width: 300px; font-size:85%; line-height:150%;" cellspacing="1px"
| colspan="2" class="entete {{#if:{{{entete|}}}|{{{entete|}}}|defaut}}" style="background-color:#EEEEFF; color:black; text-align: center;"
}} style="font-size:90%; vertical-align:top; text-align:center; empty-cells:collapse; {{#if:{{{Style|}}}|{{{Style|}}}|{{#if:{{{Breite|}}}|width:{{{Breite}}}|min-width:190px; max-width:260px; width:30%;}}}}"<noinclude>
|+ Юлгю:</noinclude>
|- style="font-size:110%; text-align:center;"
! colspan="2" style="{{Hintergrundfarbe{{{Башлыкъныбети|6}}}}}; padding-left:0.5em; padding-right:0.5em; text-align:center; {{#if:{{{Farbe|}}}|background-color:{{{Farbe}}};}}" | {{#if: {{{Башлыкъ|}}}|{{{Башлыкъ|}}}|{{PAGENAME}} }}
{{#if:{{{Сурат<includeonly>|</includeonly>}}}|{{!-!}} colspan="2" style="text-align:center;" {{!}} {{{Сурат}}} {{#if:{{{Ачыкълау<includeonly>|</includeonly>}}}|<br /><small>{{{Ачыкълау}}}</small>}}}}{{#if:{{{Файлны аты<includeonly>|</includeonly>}}}|[[File:{{{Файлны аты}}}|{{#ifeq:{{{Кенглиги|}}}||frameless|{{{Кенглиги}}}}}|border|{{{Ачыкълау<includeonly>|{{PAGENAME}}</includeonly>}}}]]<br /><small>{{{Ачыкълау<includeonly>|{{PAGENAME}}</includeonly>}}}</small>
}}
|-
{{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат1<includeonly>|{{{1|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги1<includeonly>|{{{2|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат2<includeonly>|{{{3|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги2<includeonly>|{{{4|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат3<includeonly>|{{{5|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги3<includeonly>|{{{6|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат4<includeonly>|{{{7|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги4<includeonly>|{{{8|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат5<includeonly>|{{{9|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги5<includeonly>|{{{10|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат6<includeonly>|{{{11|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги6<includeonly>|{{{12|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат7<includeonly>|{{{13|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги7<includeonly>|{{{14|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат8<includeonly>|{{{15|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги8<includeonly>|{{{16|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат9<includeonly>|{{{17|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги9<includeonly>|{{{18|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат10<includeonly>|{{{19|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги10<includeonly>|{{{20|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат11<includeonly>|{{{21|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги11<includeonly>|{{{22|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат12<includeonly>|{{{23|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги12<includeonly>|{{{24|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат13<includeonly>|{{{25|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги13<includeonly>|{{{26|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат14<includeonly>|{{{27|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги14<includeonly>|{{{28|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат15<includeonly>|{{{29|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги15<includeonly>|{{{30|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат16<includeonly>|{{{31|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги16<includeonly>|{{{32|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат17<includeonly>|{{{33|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги17<includeonly>|{{{34|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат18<includeonly>|{{{35|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги18<includeonly>|{{{36|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат19<includeonly>|{{{37|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги19<includeonly>|{{{38|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат20<includeonly>|{{{39|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги20<includeonly>|{{{40|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат21<includeonly>|{{{41|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги21<includeonly>|{{{42|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат22<includeonly>|{{{43|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги22<includeonly>|{{{44|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат23<includeonly>|{{{45|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги23<includeonly>|{{{46|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат24<includeonly>|{{{47|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги24<includeonly>|{{{48|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат25<includeonly>|{{{49|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги25<includeonly>|{{{50|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат26<includeonly>|{{{51|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги26<includeonly>|{{{52|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат27<includeonly>|{{{53|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги27<includeonly>|{{{54|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат28<includeonly>|{{{55|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги28<includeonly>|{{{56|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат29<includeonly>|{{{57|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги29<includeonly>|{{{58|}}}</includeonly>}}}
}} {{Infobox/+
| Стиль = {{{Стиль|}}}
| Farbe = {{{Бёлюмнюбети|}}}
| Farbe alt = {{{Farbe|}}}
| Label = {{{Тизгинат30<includeonly>|{{{59|}}}</includeonly>}}}
| Text = {{{Билги30<includeonly>|{{{60|}}}</includeonly>}}}
}}
|}
bfji45sj8lnafoi22s4c72kspdz8gf8
Флорида
0
6497
126285
126261
2026-09-04T14:16:49Z
DarqaviPalladin
4737
/* Сурат галерея */
126285
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. Орландо.
File:The Florida Keys.jpg|Флори Кис архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|Майами шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
5lpq6quapzeoi77ovas2y2f40wtc20a
126286
126285
2026-09-04T14:38:53Z
DarqaviPalladin
4737
/* Сурат галерея */
126286
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. Орландо.
File:The Florida Keys.jpg|Флори Кис архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|Майами шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg| Форт Лодердейл.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
gdrwghmubhiav1sows3dqc86x9nvk0t
126287
126286
2026-09-04T14:50:14Z
DarqaviPalladin
4737
/* Сурат галерея */
126287
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. Орландо.
File:The Florida Keys.jpg|Флори Кис архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|Майами шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|Джексонвилл шахарны арасы кечеде.
File:DT Jax 2022.jpg|
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
6vnwmexb0h2nhk31lzfdpx7nj6bak1b
126288
126287
2026-09-04T15:09:34Z
DarqaviPalladin
4737
/* Сурат галерея */
126288
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. Орландо.
File:The Florida Keys.jpg|Флори Кис архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|Майами шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|Форт Лодердейл.
File:DT Jax 2022.jpg|Джексонвилл шахарны арасы кечеде.
File:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|Бока-Ратон шахарда межгит.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| Майами Бич шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
cwjs2r9tuywkly5ac9wz4glmgdfmqwf
126289
126288
2026-09-04T15:15:54Z
DarqaviPalladin
4737
/* Сурат галерея */
126289
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. Орландо.
File:The Florida Keys.jpg|Флори Кис архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|Майами шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|Форт Лодердейл.
File:DT Jax 2022.jpg|Джексонвилл шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| Майами Бич шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
16os23lj4tp7teg4ggoorwkjpzzumuy
126290
126289
2026-09-04T15:17:35Z
DarqaviPalladin
4737
/* Дин */
126290
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. Орландо.
File:The Florida Keys.jpg|Флори Кис архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|Майами шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|Форт Лодердейл.
File:DT Jax 2022.jpg|Джексонвилл шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| Майами Бич шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
ii89wrv4wy5c0684d3cx8k4noo6rksx
126307
126290
2026-09-04T19:34:45Z
DarqaviPalladin
4737
/* Сурат галерея */
126307
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
28fjsn2aobpmejfq59u5smdj6ywl65q
126308
126307
2026-09-04T19:59:44Z
DarqaviPalladin
4737
/* Экономикасы */
126308
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
au0kvbzpv9swn1hfo06v6260x9sy6a7
126311
126308
2026-09-04T23:09:30Z
DarqaviPalladin
4737
/* Экономикасы */
126311
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
6bt38494ifffrtl0upjsmz3g4lkuie3
126312
126311
2026-09-04T23:14:02Z
DarqaviPalladin
4737
/* Экономикасы */
126312
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
9n7yl5biq6sgzm03lsfs5xmvyx760hr
126313
126312
2026-09-04T23:18:57Z
DarqaviPalladin
4737
/* Экономикасы */
126313
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
nvyvhmhecswi46u6pzorpcrbw4wsxe8
126314
126313
2026-09-04T23:32:02Z
DarqaviPalladin
4737
/* Экономикасы */
126314
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
l4njavywlhzw8fircq8vf52ef24bb6o
126315
126314
2026-09-04T23:32:42Z
DarqaviPalladin
4737
/* Экономикасы */
126315
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
hdghyxaipjyclcghy14epvkuix6xgfp
126316
126315
2026-09-05T00:06:22Z
DarqaviPalladin
4737
/* Экономикасы */
126316
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
=== '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' ===
Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны аладыла. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады.
Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
ea2tej8b3v1o5qd10wc912jcxokawl7
126317
126316
2026-09-05T00:22:51Z
DarqaviPalladin
4737
/* Уулау эмда чабакъ тутуу */
126317
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
=== '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' ===
Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди.
Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы.
Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады.
Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле.
Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
5r1msnmc5sut3xz5el1yky72vltn2ks
126318
126317
2026-09-05T00:24:57Z
DarqaviPalladin
4737
/* Уулау эмда чабакъ тутуу */
126318
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
=== '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' ===
Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди.
Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>.
Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады.
Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле.
Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
pl9m3vpgp6reyvdw5o9ve1nhrqqjjdc
126319
126318
2026-09-05T00:27:48Z
DarqaviPalladin
4737
/* Уулау эмда чабакъ тутуу */
126319
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
=== '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' ===
Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди.
Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>.
Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады.
Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле.
Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
{{stub|АБШ}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
7h57dfvar54bux33vvej3tsdkdwcuu4
126320
126319
2026-09-05T00:28:36Z
DarqaviPalladin
4737
/* Белгиле */
126320
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида-Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида-Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик табигъат нохта — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик нохталарыны ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик нохта — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|left|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|left|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
[[Климат]] джаны бла Флоридада эки зона барды: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — от 26 °С шималды, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С башщлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температура 38 °С кёб болмаучуду. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
=== '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' ===
Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди.
Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>.
Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады.
Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле.
Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
q6sm4ae1770nq0s2lmytyb69ly3e4c9
126321
126320
2026-09-05T00:40:37Z
DarqaviPalladin
4737
/* Климаты */
126321
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарих ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик джери — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик джерлени ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик джери — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Климат]] джаны бла Флорида эки зонагъа бёлюнеди: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — 26 °С-дан шималда, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С-дан башлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температурасы 38 °С-дан кёб болмайды. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
=== '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' ===
Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди.
Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>.
Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады.
Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле.
Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
2in656psdinv7tfzdtkihbp69fs4nqw
126322
126321
2026-09-05T00:43:48Z
DarqaviPalladin
4737
/* Тарих */
126322
wikitext
text/x-wiki
{{магъанала}}
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Флорида
| Оригинал аты = Florida
| Официал аты = Флорида штат
| Байракъ = Flag of Florida.svg
| ИеликБолушАт = Флориданы
| Мухур = Seal_of_Florida.svg
| Карта = Florida in United States.svg
| Девиз = «[[In God We Trust]]»
| Чам ат = «Кюнлю штат»
| Ара шахар = [[Таллахасси]]
| УллуШахар = [[Джэксонвилл]]
| УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (город)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]]
| Халкъ = 21 538 187
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 3-чю
| Басыннганы = 12
| БасыннганыНомер = 8-чи
| МайданНомер = 22-чи
| Майдан = 170 304
| СуунуМайданы = 30 634
| СуунуПроценти = 17,9
| Кенглик1 = 24°30'
| Кенглик2 = 31°
| Кенгине = 582
| Узунуна = 721
| Эм уллу мийиклик = 105
| Орта мийиклик = 30
| Эм гитче мийиклик = 0
| ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]]
| ШтатныОруну = 27-чи
| ШтатхаДери = [[Флорида территория]]
| Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]]
| ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы
| ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]]
| ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]]
| Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]]
| СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде
| Къысхартыу = FL
| Commons категория = Флорида
| Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]]
}}
'''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат.
Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида-Кис]] айрымканланы къаууму.
Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>.
Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды.
Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State'').
[[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (шахар)|Орландо]].
== Тарихи ==
{{Main|Флориданы тарихи}}
=== Испан Флорида ===
Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>.
Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды.
XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле).
1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды.
== Географиясы ==
=== Орналгъаны ===
Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады.
Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю.
Штатдагъы эм мийик джери — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик джерлени ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик джери — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла.
=== Климаты ===
[[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]]
[[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]]
[[Климат]] джаны бла Флорида эки зонагъа бёлюнеди: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди.
Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат.
Джайны орта температурасы — 26 °С-дан шималда, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С-дан башлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температурасы 38 °С-дан кёб болмайды. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]] — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери.
Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды.
[[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]]
«Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле.
Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда.
[[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]]
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала
|-
! Шахар
! Янв
! Фев
! Мар
! Апр
! Май
! Июн
! Июл
! Авг
! Сен
! Окт
! Ноя
! Дек
|-
![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/6
| 20/7
| 23/10
| 26/13
| 30/18
| 32/21
| 33/23
| 33/23
| 31/21
| 27/16
| 23/11
| 19/7
|-
! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/18
| 24/19
| 26/21
| 28/22
| 29/24
| 31/26
| 32/27
| 32/27
| 31/26
| 29/24
| 27/22
| 24/19
|-
![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]]
| 22/11
| 23/11
| 25/14
| 27/16
| 29/19
| 31/22
| 32/23
| 32/23
| 31/22
| 28/19
| 26/16
| 23/12
|-
![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 24/16
| 25/16
| 27/18
| 28/20
| 30/22
| 31/24
| 32/25
| 32/25
| 31/24
| 29/22
| 27/19
| 25/17
|-
! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 16/6
| 18/8
| 21/11
| 24/14
| 29/19
| 32/22
| 32/23
| 32/23
| 31/21
| 27/16
| 21/10
| 17/7
|-
! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 18/4
| 19/6
| 23/9
| 27/12
| 31/17
| 33/21
| 33/22
| 33/22
| 31/20
| 27/14
| 22/8
| 19/5
|-
! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref>
| 22/11
| 22/11
| 25/14
| 28/17
| 31/20
| 32/23
| 32/24
| 32/24
| 32/23
| 29/19
| 25/14
| 22/11
|}
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды.
Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда.
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]])
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census
|author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref>
! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 51,5%
|align=right| 57,74%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| -
|align=right| 26,45%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 14,52%
|align=right| 15,07%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 2,92%
|align=right| 2,99%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]]
|align=right| 0,20%
|align=right| 0,44%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,05%
|align=right| 0,07%
|-
| Эки неда андан кёб раса
|align=right| 3,68%
|align=right| 18,22%
|-
| Башхала
|align=right| 0,64%
|align=right| 5,48%
|}
=== Дин ===
[[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]]
Флориданы халкъыны дин къуралгъаны:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 46%
*** Евангелист протестантла — 24%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21%
** [[Мормонла]] — 1%
** [[Православла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 1%
* Иудейле — 3%
* Индуистле — 1%
* Буддистле — 1%
* Динге къошулмагъанла — 24%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю).
2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>.
Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>.
Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб.
Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}''New Smyrna Beach'') шахарла. Флорида Кис архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле.
Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>.
Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан.
== Политикасы ==
Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла.
== Административ бёлюннгени ==
Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд (Флорида, округу)|Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²).
== Спорту ==
Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды.
Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла.
Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди.
Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду.
Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>.
=== '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' ===
Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди.
Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>.
Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады.
Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле.
Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]].
File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]].
File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда.
File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу.
File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы.
File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]].
File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде.
File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда.
File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты.
* https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты.
* https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{АБШ-ны административ биримлери}}
{{викигёзен|Florida}}
[[Категория:АБШ]]
[[Категория:Флорида]]
odafa1o8c92azr9tzbtpzvyckx1a3jx
Шаблон:Картчыкъ
10
10452
126291
126233
2026-09-04T18:00:41Z
Къарачайлы
96
126291
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="{{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="{{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде
-->{{Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_класс={{{тюбюнде_класс|}}}|
тюбюнде={{{тюбюнде|}}}}}<!--
Тюбюнде N
-->{{#invoke:Transclude|npc|Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_стиль=|
тюбюнде_класс=|
тюбюнде=}}
</table><includeonly><!--
статьяла
-->{{#if:{{NAMESPACE}}||<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->}}<!--
шаблонла
-->{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|10|<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тёнгегини_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{атыны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башлыкъланы_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{белгилени_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{текстни_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюбюнде_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|<!--
-->[[Категория:Алфавитге кёре картчыкъ-шаблонла|{{ucfirst:{{алсыз|{{PAGENAME}}|Картчыкъ }}}}]]<!--
-->{{#if:{{{тёнгегини_стили|}}}{{{башында_стиль|}}}{{{башлыкъланы_стили|}}}{{{тюбюнде_стиль|}}}|[[Категория:Википедия:Стиллени белгилеген картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<!--
ат аланланы къайсысы болса да
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан бетле]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>
<includeonly>
[[Категория:Шаблонла]]
</includeonly>
aa8m3drd4qk9zwv4indbcczpzwacr18
126293
126291
2026-09-04T18:15:53Z
Къарачайлы
96
126293
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="{{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="{{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде
-->{{Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_класс={{{тюбюнде_класс|}}}|
тюбюнде={{{тюбюнде|}}}}}<!--
Тюбюнде N
-->{{#invoke:Transclude|npc|Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_стиль=|
тюбюнде_класс=|
тюбюнде=}}
</table><includeonly><!--
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="{{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында (Заголовок зафиксирован строго по центру)
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="text-align: center; {{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде
-->{{Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_класс={{{тюбюнде_класс|}}}|
тюбюнде={{{тюбюнде|}}}}}<!--
Тюбюнде N
-->{{#invoke:Transclude|npc|Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_стиль=|
тюбюнде_класс=|
тюбюнде=}}
</table><includeonly><!--
статьяла
-->{{#if:{{NAMESPACE}}||<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->}}<!--
шаблонла
-->{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|10|<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тёнгегини_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{атыны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башлыкъланы_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{белгилени_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{текстни_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюбюнде_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|<!--
-->[[Категория:Алфавитге кёре картчыкъ-шаблонла|{{ucfirst:{{алсыз|{{PAGENAME}}|Картчыкъ }}}}]]<!--
-->{{#if:{{{тёнгегини_стили|}}}{{{башында_стиль|}}}{{{башлыкъланы_стили|}}}{{{тюбюнде_стиль|}}}|[[Категория:Википедия:Стиллени белгилеген картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<!--
ат аланланы къайсысы болса да
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан бетле]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>
<includeonly>
[[Категория:Шаблонла]]
</includeonly>
bf54fjiq2ekuuako7bozx7s4l8u9k2c
126296
126293
2026-09-04T18:29:00Z
Къарачайлы
96
126296
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; {{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="{{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде
-->{{Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_класс={{{тюбюнде_класс|}}}|
тюбюнде={{{тюбюнде|}}}}}<!--
Тюбюнде N
-->{{#invoke:Transclude|npc|Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_стиль=|
тюбюнде_класс=|
тюбюнде=}}
</table><includeonly><!--
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="{{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында (Заголовок зафиксирован строго по центру)
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="text-align: center; {{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде
-->{{Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_класс={{{тюбюнде_класс|}}}|
тюбюнде={{{тюбюнде|}}}}}<!--
Тюбюнде N
-->{{#invoke:Transclude|npc|Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_стиль=|
тюбюнде_класс=|
тюбюнде=}}
</table><includeonly><!--
статьяла
-->{{#if:{{NAMESPACE}}||<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->}}<!--
шаблонла
-->{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|10|<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тёнгегини_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{атыны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башлыкъланы_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{белгилени_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{текстни_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюбюнде_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|<!--
-->[[Категория:Алфавитге кёре картчыкъ-шаблонла|{{ucfirst:{{алсыз|{{PAGENAME}}|Картчыкъ }}}}]]<!--
-->{{#if:{{{тёнгегини_стили|}}}{{{башында_стиль|}}}{{{башлыкъланы_стили|}}}{{{тюбюнде_стиль|}}}|[[Категория:Википедия:Стиллени белгилеген картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<!--
ат аланланы къайсысы болса да
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан бетле]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>
<includeonly>
[[Категория:Шаблонла]]
</includeonly>
l87rz5padmixaj2p144lie6h6x2415i
126297
126296
2026-09-04T18:33:47Z
Къарачайлы
96
126297
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; {{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="{{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде
-->{{Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_класс={{{тюбюнде_класс|}}}|
тюбюнде={{{тюбюнде|}}}}}<!--
Тюбюнде N
-->{{#invoke:Transclude|npc|Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_стиль=|
тюбюнде_класс=|
тюбюнде=}}
</table><includeonly><!--
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="{{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында (Заголовок зафиксирован строго по центру)
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="text-align: center; {{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде
-->{{Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_класс={{{тюбюнде_класс|}}}|
тюбюнде={{{тюбюнде|}}}}}<!--
Тюбюнде N
-->{{#invoke:Transclude|npc|Картчыкъ/тюбюнде|
тюбюнде_стиль_ортакъ={{{тюбюнде_стиль|}}}|
тюбюнде_стиль=|
тюбюнде_класс=|
тюбюнде=}}
</table><includeonly><!--
статьяла
-->{{#if:{{NAMESPACE}}||<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->}}<!--
шаблонла
-->{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|10|<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тёнгегини_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{атыны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башлыкъланы_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{белгилени_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{текстни_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюбюнде_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|<!--
-->[[Категория:Алфавитге кёре картчыкъ-шаблонла|{{ucfirst:{{алсыз|{{PAGENAME}}|Картчыкъ }}}}]]<!--
-->{{#if:{{{тёнгегини_стили|}}}{{{башында_стиль|}}}{{{башлыкъланы_стили|}}}{{{тюбюнде_стиль|}}}|[[Категория:Википедия:Стиллени белгилеген картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<!--
ат аланланы къайсысы болса да
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан бетле]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>
[[Категория:Шаблонла]]
p3ehjk27gi1dc2ub318ije4s4uzxfzl
126298
126297
2026-09-04T18:36:13Z
Къарачайлы
96
126298
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; {{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="text-align: center; {{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле (Главный вызов строк через Lua)
-->{{#invoke:Infobox|renderLines}}<!--
Тюбюнде (Нижняя плашка статуса)
-->{{#if:{{{тюбюнде|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-below {{{тюбюнде_класс|}}}" style="text-align:center; {{{тюбюнде_стиль|}}}">{{{тюбюнде}}}</td></tr>}}<!--
Тюбюнде 2 (Нижняя плашка для Викитеки)
-->{{#if:{{{тюбюнде2|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align:center; {{{тюбюнде_стиль2|}}}">{{{тюбюнде2}}}</td></tr>}}
</table><includeonly><!--
статьяла
-->{{#if:{{NAMESPACE}}||<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->}}<!--
шаблонла
-->{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|10|<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тёнгегини_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{атыны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башлыкъланы_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{белгилени_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{текстни_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюбюнде_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|<!--
-->[[Категория:Алфавитге кёре картчыкъ-шаблонла|{{ucfirst:{{алсыз|{{PAGENAME}}|Картчыкъ }}}}]]<!--
-->{{#if:{{{тёнгегини_стили|}}}{{{башында_стиль|}}}{{{башлыкъланы_стили|}}}{{{тюбюнде_стиль|}}}|[[Категория:Википедия:Стиллени белгилеген картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<!--
ат аланланы къайсысы болса да
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан бетле]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>
2a6ex40ibq8q097zsc7ng23i183pfcx
126299
126298
2026-09-04T18:44:21Z
Къарачайлы
96
126299
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; {{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында (Выделенный крупный заголовок по центру)
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="text-align: center; background-color: #cbd9e3; padding: 6px; font-size: 115%; border-bottom: 2px solid #a2a9b1; {{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="{{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="{{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="{{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле (Вызов Lua-модуля с настроенными цветами полей и разделителями)
-->{{#invoke:Infobox|renderLines|белгилени_стили=background:#f2f2f2; font-weight:bold; padding:4px 6px; border-bottom:1px solid #fff; border-right:1px solid #fff; text-align:left; font-size:95%;|текстлени_стили=background:#ffffff; padding:4px 6px; border-bottom:1px solid #eaeaea; font-size:95%;}}<!--
Тюбюнде (Нижняя плашка статуса)
-->{{#if:{{{тюбюнде|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-below {{{тюбюнде_класс|}}}" style="text-align:center; padding:5px; font-weight:bold; {{{тюбюнде_стиль|}}}">{{{тюбюнде}}}</td></tr>}}<!--
Тюбюнде 2 (Нижняя плашка для Викитеки)
-->{{#if:{{{тюбюнде2|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align:center; padding:4px; font-size:90%; {{{тюбюнде_стиль2|}}}">{{{тюбюнде2}}}</td></tr>}}
</table><includeonly><!--
статьяла
-->{{#if:{{NAMESPACE}}||<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->}}<!--
шаблонла
-->{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|10|<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тёнгегини_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{атыны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башлыкъланы_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{белгилени_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{текстни_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюбюнде_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|<!--
-->[[Категория:Алфавитге кёре картчыкъ-шаблонла|{{ucfirst:{{алсыз|{{PAGENAME}}|Картчыкъ }}}}]]<!--
-->{{#if:{{{тёнгегини_стили|}}}{{{башында_стиль|}}}{{{башлыкъланы_стили|}}}{{{тюбюнде_стиль|}}}|[[Категория:Википедия:Стиллени белгилеген картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<!--
ат аланланы къайсысы болса да
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан бетле]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>
<includeonly>
[[Категория:Шаблонла]]
</includeonly>
bjrxab5et4ghuawdg6ickhc17co4waz
126304
126299
2026-09-04T18:54:18Z
Къарачайлы
96
126304
wikitext
text/x-wiki
{{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||{{#if:{{{бояу|}}}|{{#tag:templatestyles|
|wrapper=.infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}}
|src=Шаблон:Бояу/{{{бояу|}}}.css
}}}}}}}}<table class="infobox infobox-{{#invoke:Hash|main|{{{ат}}} {{{башында0|}}} {{{башында|}}} {{{башында2|}}}}} {{{тёнгегини_классы|}}}" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; width: 22em; font-size: 88%; line-height: 1.5em; {{{тёнгегини_стили|}}}" {{#if:{{{ат|}}}|{{#ifeq:{{{ат|}}}|-||data-name="{{{ат}}}"}}}} {{#if:{{{from|}}}|{{#ifeq:{{{from|}}}|-||data-from="{{{from}}}"}}}}><!--
Башында0
-->{{#if:{{{башында0|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс0|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль0|}}}">{{{башында0}}}</td></tr>}}<!--
Башында (Выделенный крупный заголовок строго по центру)
-->{{#if:{{{башында|}}}|<tr><th colspan="2" scope="colgroup" class="infobox-above {{{башында_класс|}}}" style="text-align: center; background-color: #cbd9e3; padding: 6px; font-size: 115%; border-bottom: 2px solid #a2a9b1; {{{башында_стиль|}}}">{{{башында}}}</th></tr>}}<!--
Башында2
-->{{#if:{{{башында2|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс2|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль2|}}}">{{{башында2}}}</td></tr>}}<!--
Башында3
-->{{#if:{{{башында3|}}}|<tr><td colspan="2" class="{{{башында_класс3|}}}" style="text-align:center; {{{башында_стиль3|}}}">{{{башында3}}}</td></tr>}}<!--
Сурат (Выравнивание подписи строго по центру)
-->{{#if:{{{сурат|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы|}}}" style="text-align:center; {{{суратны_стили|}}}"> {{{сурат}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}|
<div class="media-caption" style="text-align: center; {{{тюб_башлыкъны_стили|}}}">{{{тюб_башлыкъ}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат2
-->{{#if:{{{сурат2|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы2|}}}" style="text-align:center; {{{суратны_стили2|}}}"> {{{сурат2}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ2|}}}|
<div class="media-caption" style="text-align: center; {{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}">{{{тюб_башлыкъ2}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Сурат3
-->{{#if:{{{сурат3|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-image {{{суратны_классы3|}}}" style="text-align:center; {{{суратны_стили3|}}}"> {{{сурат3}}} {{#if:{{{тюб_башлыкъ3|}}}|
<div class="media-caption" style="text-align: center; {{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}">{{{тюб_башлыкъ3}}}</div>}}</td></tr>}}<!--
Тизимле (Вызов Lua-модуля с настроенными цветами полей и разделителями)
-->{{#invoke:Infobox|renderLines|белгилени_стили=background:#f2f2f2; font-weight:bold; padding:4px 6px; border-bottom:1px solid #fff; border-right:1px solid #fff; text-align:left; font-size:95%;|текстлени_стили=background:#ffffff; padding:4px 6px; border-bottom:1px solid #eaeaea; font-size:95%;}}<!--
Тюбюнде (Нижняя плашка статуса)
-->{{#if:{{{тюбюнде|}}}|<tr><td colspan="2" class="infobox-below {{{тюбюнде_класс|}}}" style="text-align:center; padding:5px; font-weight:bold; {{{тюбюнде_стиль|}}}">{{{тюбюнде}}}</td></tr>}}<!--
Тюбюнде 2 (Нижняя плашка для Викитеки)
-->{{#if:{{{тюбюнде2|}}}|<tr><td colspan="2" style="text-align:center; padding:4px; font-size:90%; {{{тюбюнде_стиль2|}}}">{{{тюбюнде2}}}</td></tr>}}
</table><includeonly><!--
статьяла
-->{{#if:{{NAMESPACE}}||<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла бла статьяла]]}}<!--
-->}}<!--
шаблонла
-->{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|10|<!--
-->{{#if:{{{ат|}}}||[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|[[Категория:Атсыз картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тёнгегини_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{атыны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башында_стиль3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{башлыкъланы_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{белгилени_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{текстни_стили|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifexpr:{{#invoke:Color_contrast|styleratio|{{{тюбюнде_стиль|}}}}} < 4.5|[[Категория:Потенциал окъулмагъан картчыкъла]]}}<!--
-->{{#ifeq:{{{ат|}}}|{{PAGENAME}}|<!--
-->[[Категория:Алфавитге кёре картчыкъ-шаблонла|{{ucfirst:{{алсыз|{{PAGENAME}}|Картчыкъ }}}}]]<!--
-->{{#if:{{{тёнгегини_стили|}}}{{{башында_стиль|}}}{{{башлыкъланы_стили|}}}{{{тюбюнде_стиль|}}}|[[Категория:Википедия:Стиллени белгилеген картчыкъ-шаблонла]]}}<!--
-->}}<!--
-->}}<!--
ат аланланы къайсысы болса да
-->{{#if:{{{аты|}}}{{{атыны_стили|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «аты» параметрни хайырландыргъан шаблонла]]}}<!--
-->{{#if:{{{тюб_башлыкъ|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили|}}}{{{тюб_башлыкъ2|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили2|}}}{{{тюб_башлыкъ3|}}}{{{тюб_башлыкъны_стили3|}}}|[[Категория:Википедия:«Картчыкъ» шаблонда «тюб_башлыкъ» параметрни хайырландыргъан бетле]]}}</includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude>
<includeonly>
[[Категория:Шаблонла]]
</includeonly>
8cj8tky7o50d0ok5nzivikil1k5jyjt
Арканзас
0
16931
126309
124787
2026-09-04T22:35:39Z
DarqaviPalladin
4737
/* Белгиле */
126309
wikitext
text/x-wiki
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Арканзас
| Оригинал аты = State of Arkansas
| Байракъ = Flag of Arkansas.svg
| Официал аты = Арканзас Штат
| Мухур = Seal of Arkansas.svg
| ИеликБолушАт = Арканзасны
| Карта = Arkansas in United States.svg
| Девиз = «Халкъ башчылыкъ этед»<br>({{lang-la|Regnat populus}})
| Джыр = [[Arkansas (джыр)]]
| Чам ат = «Табигъат штат»<br>({{lang-en|The Natural State}})
| Ара шахар = [[Литл-Рок]]
| УллуШахар = Литл-Рок
| УллуШахарла = [[Форт-Смит (Арканзас)|Форт-Смит]], [[Фейетвилл (Арканзас)|Фейетвилл]], [[Спрингдейл (Арканзас)|Спрингдейл]], [[Джонсборо (Арканзас)|Джонсборо]]
| Халкъ = 3 088 354
| Тергеу джыл = 2024
| ХалкъОрун = 33
| Басыннганы = 57,9
| БасыннганыНомер = 34
| МайданНомер = 29
| Майдан = 137 732
| СуунуМайданы = 2 876
| СуунуПроценти = 2,09
| Кенглик1 = 33°0'
| Кенглик2 = 36°30'
| Кенгине = 385
| Узунуна = 420
| Эм уллу мийиклик = 839
| Орта мийиклик = 20
| Эм гитче мийиклик = 17
| ШтатныДатасы = 1836 джылны 15 июньда
| ШтатныОруну = 25
| ШтатхаДери = [[Арканзас территория]]
| Губернатор = [[Сара Хакаби Сандерс]]
| ВицеГубернатор = [[Лесли Ратледж]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = Арканзасны Баш Ассамблея
| ОгъарыПалата = Арканзасны Сенаты
| ТёбенПалата = Арканзасны Келечилени палатасы
| Сенаторла = [[Том Коттон]]<br>[[Джон Бузман]]
| СагъатБёлге = -6/[[Джай заман|-5]]
| Къысхартыу = AR
| Сайт = http://www.arkansas.gov
}}
'''Арканзас'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref> ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Arkansas'', американ айтыу: [ˈɑːrkənsɔː]) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны къыбылыда, Къыбыла-Кюнбатыш регионда орналгъан штат. Штатны аты [[Индейлиле|индейлиледен]], [[осейджи]] халкъны тилден келди. Бютеулей Арканзасны территориясы - 137 732 км² (29-чу АБШ-ны штатланы ичинде).
[[Ара шахар|Ара шахары]] эмда штатны эм уллу шахары - [[Литл-Рок]].
== Географиясы ==
Арканзас бла къыбылада [[Луизиана]], кюнбатышда [[Техас]] эмда [[Оклахома]], кюнчыгъышд [[Теннесси|Теннеси]] эмда [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]], шималда [[Миссури (штат)|Миссури]] штатла чеклешедиле.
Арканзасны кёбюсю кюнчыгъыш чеки [[Миссисипи (суу)|Миссисипи]] суу бла барады, къуру Грин эмда Клей округ болмаса, алада Миссури штат бла чеки Сент-Франсис суу бла барады.
Арканзас рельефы бла эки кесегине бёлюнеди — шимал-кюнбатыш мийик джерле эмда къыбыла-кюнчыгъыш алаша джерле.
Арканзасны территоирясында джети табигъан регион орналады: Озарк джалпакъ, [[Уошита (таула)|Уошита]] таула, [[Арканзас (суу)|Арканзас]] сууну ёзени, [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасыны тюз джерле, Кроулис-Ридж мийик джерле эмда Арканзас сууну аягъы<ref>{{cite web |url = http://www.arkansasheritage.com/discover/natural_environments/regions.aspx|deadlink=yes|title = Arkansas Regions |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120614023536/http://www.arkansasheritage.com/discover/natural_environments/regions.aspx |archivedate = 2012-06-14 }}</ref>.
Уошита таулада орналгъан штатны эм мийик джери — [[Магазин (тау)|Магазин]] тау (839 м)<ref>{{cite web |title= Arkansas's Highpoint Information |url= http://www.arkansasstateparks.com/!userfiles/pdfs/MM%20Highpoint%20bro%2005.pdf |publisher= [[Arkansas Department of Parks and Tourism]] |access-date= January 2, 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130306172243/http://www.arkansasstateparks.com/!userfiles/pdfs/MM%20Highpoint%20bro%2005.pdf |archive-date= March 6, 2013 |url-status= dead |df= mdy-all }}</ref>.
[[Бланчард-Спрингс дорбунла|Бланчард-Спрингс]] дорбунлача Арканзасда кёб дорбунла орналадыла.
=== Климаты ===
Арканзасны кёб юсю территориясында мылы субтропик климаты барды ([[Кёппен климатланы классификациясы|Кёппен климатланы классификациясында]] - Cfa). Штатны шималында орналгъан таулу районлада континент орта мылы климаты барды. Арканзас Мексикан богъазны джагасына чыкъмайды алай а аны къатында орналады. Аны ючюн Мексикан богъаз штатны климатына влиять этеди. Арканзасда исси, мыллы джай бла суукъ мылы къыш барды. Штатны Литл-Рок ара шахарында июльда орта максимум 34 °C, минимуму 23 °C. Штатны джылгъа орта джауум 1000—1500 мм ортасында къымылдайды. Арканзасда къар санлаб бир болуучады, штатны шимал кесегинде кёбюрек болады.
=== Суулары ===
Арканзас штат суу орунла бла (кёлле, суула, суу джыйылгъан джерле) байды. Ала бары да Миссисипи сууну байссейингъе киредиле. Миссисипи сууну эм башлы къошулгъан суула: [[Арканзас (суу)|Арканзас]], Уайт-Ривер эмда Сент-Франсис. Баффало, Литл-Ред-Ривер, Блэк-Ривер эмда Каш суула Уайт-Ривер суугъа къошулалла. Штатны къыбыла кесегинде баргъан [[Уошита (суу)|Уошита]] суугъа — Салин, Литл-Миссури эмда Каддо суула къошулалла.
Арканзасда кёлле аз болуб аллай а уллу суу джыйылгъан джерле кёбтюле — Де-Грей, [[Уошита кёл|Уошита]], Грирс-Ферри эмда башхала.
== Тарихи ==
[[Шимал Америка|Шимал Америкагъа]] биринчи европачила келгенчи минг джылла бла бусагъатдагъы Арканзас штатны территориясында [[Индейлиле|американы тамырлы халкъла]] - кэддо, осейджи эмда куапо джашагъандыла. [[1541 джыл|1541 джылда]] Арканзасны территориясында биринчи европачи болуб испанлы Эрнандо де Сото Миссисипи сууну, ара Арканзасны эмда Озарк тауланы ётюб кетди. Андан сора 1673 джылда Арканзасгъа француз тинтиучюле Жак Маркетт эм Луи Жолье эмда 1681 джылда Робер Ла Саль эм Анри де Тонти келдиле. Тонти Арканзасда биринчи европачиланы джерлешимни къурады - Арканзас Пост.
[[1803 джыл|1803 джылда]] Наполеон Бонапарт Француз Луизиананы, Арканзасны бютеулей территориясы бла бирге АБШ-ге [[Луизиананы сатыб алыу|сатгъанды]].
[[1819 джыл|1819 джылны]] 4 июлда [[Арканзас Территория]] къуралгъанды. [[1821 джыл|1821 джылда]] Арканзасны ара шахары Арканзас Постдан Литл-Рокгъа кёчюрдюле.
1836 джылны 15 июнда Арканзас АБШ-ге санау бла 25-чи болуб, къул джегиучю штатча къошулду<ref>[https://www.loc.gov/item/today-in-history/june-15/ Today in History - June 15]</ref>.
[[АБШ-да граждан къазауат|АБШ-да граждан къазауатгъа]] дери Арканзасда къул джегиучю экономика иги ёсюб кючлю болганды. 1860 джылда Арканзасда 111 115 къул джашагъанды, ол штатны адам санындан 25% чакълы болгъанды.
[[1861 джыл|1861 джылны]] 6 майда штатны съезды Арканзас АБШ-ден чыгъыб [[Американы Конфедератив Штатлары|АКШ]]-ге къошулур ючюн чёб атдыла.
Къазауатны алында сермешиуле Арканзасны шимал-кюнбатышда болгъандыла: Кейн-Хилл сермешиу, Пи-Ридж сермешиу эмда Прейри-Гроув сермешиу. 1862 джылда Бирлешиуну генералы Сэмюэл Кертис штатны ичи бла Хелена шахаргъа джеткенед. 1863 джылны 10 сентябрда генерал Фредерик Стил башчылыкъ эткен Бирлешиуну аскери Литл-Рокну алды.
Къазауат бошалгъандан сора [[1868 джыл|1868 джылны]] июнда Арканзасны закончыгарыучу органы 14 эсгертиуну къабыл этгенден сора АБШ-ны Конгресси Аризона бирлешиуге къайтарыуну билдирди.
1874 джылда Брукс-Бакстерны ушуру деб айтылгъан Республикан партияны къаумланы арасында кюрешиу болгъанды. Ол дауну Джозеф Бруксгъа аны джанлы адамланы джыилуну чачаргъа буйрукъ бериб АБШ-ны президенти Улисс Грант тохтатгъанды.
Ол даундан сора штатда алгъынгы конфедератланы сайларгъа эркинликни ызына берген джангъы конституцияны алдыла. Аны бла Аризонада Реконструкциясы бошалды.
[[1895 джыл|1895 джылда]] акъ расаны башхаладан онглулукъгъа санагъан [[Джеймс Кларк (Арканзас)|Джеймс П. Кларк]] штатны Демократ партиядан губернатору болду<ref>[https://encyclopediaofarkansas.net/entries/james-paul-clarke-93/ James Paul Clarke] (1854–1916)/Eighteenth Governor (1895–1897)</ref>.
[[1903 джыл|1903 джылда]] Арканзасда трамвайлада раса сегрегация джорукъ къабыл этилгенди. [[1904 джыл|1904 джылны]] мартда Сент-Чарльз шахарда акъланы джыйыны тёрт кюннге 13 афроамериканланы ёлтюрдюлле.
[[1927 джыл|1927 джылны]] Миссисипиде Уллу суу къобуу Уошита сууну узунуна орналгъан районлагъа джайылгъанды.
1940 - 1943 джыллада 10% штатны джашагъан адамланы санындан Арканзасдан мийик иш хакъны излеб [[Мичиган]] эмда [[Калифорния|Калифорниягъа]] кёчтюлле. [[Экинчи дуния къазауат|Экинчи дуния къазауатда]] Арканзасдан 194 645 адам аскерде къуллукъ этгендиле, аладан 3519 адам къазауатда ёлдюле.
[[1953 джыл|1953 джылда]] Литл-Рокда штатны биринчи телевидения станция KRTV (17-чи канал) ишлеб башлады.
[[1954 джыл|1954 джылны]] 17 майда АБШ-ны Баш Судю кърал школлада раса сегрегация конституциялы тюлдю деб бегим этди.
[[1967 джыл|1967 джылны]] 10 январда [[Уинтроп Рокфеллер]] Реконструкция замандан биринчи Арканзасны [[Республикан партия (АБШ)|республикан партиядан]] губернатор болду.
[[1969 джыл|1969 джылны]] 2 июлда Роджерс шахарда Сэм Уолтон [[Walmart]] компанияны биринчи тюкенни ачды<ref>[https://study.com/academy/lesson/history-walmart-overview-timeline-facts.html#:~:text=1962%E2%80%93The%20first%20Walmart%20opens,the%20first%20stores%20in%20Canada History of Walmart | Timeline & Founding]</ref>.
32 джыл болгъан [[Билл Клинтон]] [[1979 джыл|1979 джылны]] 9 январда Аризонаны 40-чы губернатору болду<ref>[https://www.nga.org/former-governors/arkansas/ Former Governors - Arkansas]</ref>.
[[1986 джыл|1986 джылда]] Арканзасда эм мийик (167 м), 40 этажы болгъан Симмонс къала мекям ([[Ингилиз тил|ингил]].''Simmons Tower'') къуралгъанды.
[[1999 джыл|1999 джылны]] 21 январда бир кюнге эмда айгъа рекордгъа джазылгъан штатда 56 [[торнадо]] болгъанды. Тогъуз адам ёлгендиле эмда 162 адам джаралы болгъанды.
[[2018 джыл|2018 джылда]] Фрэнк Скотт-кичи Литл-Рокну биринчи африкаамериканлы сайланнган башчисы болду.
[[2024 джыл|2024 джылда]] болгъан АБШ-ны президент сайлаулада Арканзасда [[Дональд Трамп]] 64.20% алыб [[Камала Харрис|Камала Харрисны]] (33.56%) озду<ref>[https://www.politico.com/2024-election/results/arkansas/ Donald Trump wins Arkansas]</ref>.
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Арканзасда 3 011 524 адам джашагъанды. [[АБШ-ны халкъыны тергеу бюро|АБШ-ны халкъыны тергеу бюрону]] болумну кёргюзген затлагъа кёре 2024 джылда Арканзасда 3 088 354 адам джашагъанды. Штатны адам джашагъан арасы [[Фолкнер (округ)|Фолкнер]] округда орналады, Вустер шахарны къатында<ref>[https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/centers-population/historical-by-year.html#:~:text=Table_title:%202020%20Table_content:%20header:%20%7C%20State%20%7C,Latitude:%2039%C2%B032'05%22%20%7C%20West%20Longitude:%20105%C2%B011'07%22%20%7C Historical State Centers of Population by Year for 1880-2020 Censuses]</ref>. АБШ-ны Юй къурау министерствосуну юйюрсюзню багъа бериу бла Арканзасда 2022 джылда къуру 2459 юйюрсюз джашагъанды<ref>{{Cite web |url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.huduser.gov%2Fportal%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fxls%2F2007-2022-PIT-Counts-by-State.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK |title=Archived copy |access-date=March 11, 2023 |archive-date=March 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314020239/https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fwww.huduser.gov%2Fportal%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Fxls%2F2007-2022-PIT-Counts-by-State.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.huduser.gov/portal/sites/default/files/pdf/2022-AHAR-Part-1.pdf|title=The 2022 Annual Homelessness Assessment Report (AHAR) to Congress|website=Huduser.gov|access-date=September 30, 2023}}</ref>.
2020 джылда болгъан санаугъа кёре Арканзасда халкъы къуралгъаны:
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |
|-
! Раса эмда Халкъы<ref name="2020DP1">{{Cite web |url=https://data.census.gov/table/DECENNIALDP2020.DP1?g=040XX00US05 |title=Profile of General Population and Housing Characteristics: 2020 Demographic Profile Data (DP-1): Arkansas |publisher=United States Census Bureau |access-date=April 2, 2024}}</ref>
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 61,7%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 15,1%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| 8,5%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкъла]]
|align=right| 0,9%
|-
| [[Американ Азиатла]]
|align=right| 1,7%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,5%
|-
| Башхала
|align=right| 4,5%
|-
| Эки эмда андан артыкъ раса болгъанла
|align=right| 7,1%
|}
=== Дин ===
Арканзасны халкъыны дин къурамы 2023 джылда<ref>People in Arkansas/[https://www.pewresearch.org/religious-landscape-study/state/arkansas/ Religious composition]</ref>:
* [[Христианлыкъ]] — 79%
** Инджилик протестантла — 50%
** Башха [[протестантла]] — 21%
** [[Католикле]] — 5,1%
** [[Мормонла]] — 1%
** Башха христианлыла — 1.9%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 0,2%
* Буддистле — 0,1%
* Башха динле — 2,97%
* Динсизле — 18%
== Экономикасы ==
2023 джылда Арканзасны [[Бютеулюк ич продукт|БИП]]-и 176,24 млрд долларгъа джетгенди<ref name="GDPByState">{{cite web |title=GDP by State |url=https://www.bea.gov/data/gdp/gdp-state |website=GDP by State | U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) |publisher=Bureau of Economic Analysis |access-date=May 24, 2024}}</ref>. Адам башына уа БИП - 54 347 доллар болгъанды, олда штатланы ичинде 46 орундады<ref name="r095">{{cite web | last=Account | first=Economic | title=Personal Income by State | website=U.S. Bureau of Economic Analysis (BEA) | date=March 29, 2024 | url=https://www.bea.gov/data/income-saving/personal-income-by-state | access-date=May 24, 2024}}</ref>. Штатны экономикасыны эм баш санагъатлары: [[эл мюлкю]], логистика; ашарыкъ этген, къагъыт, хауакосмос эмда сакълау промышленность. Арканзасны эл мюлкюню чыгъаргъан баш продукциясы: къанатлы ёсдюрюу эмда гаккы чыгъарыу, [[соя]], [[сорго]], тууар мал, [[мамукъ]], [[принч]], тонгъузла эмда [[сют]]. Арканзас принчны эмда таукъну ёсдюрюу бла АБШ-ны штатланы ичинде алда барады.
Штатда халкъа арасы Walmart эмда [[Tyson Foods]] компанияланы штаб-фатары орналады.
Арканзасны шахталарында табигъат газ, [[нефть]], щебень, [[бром]] эмда [[ванадий]] къазадыла.
Ийнели къауумладан мычхыдан чыкъгъан кереклени производство бла АБШ-де 4-чю, Къыбылада биринчи штатды<ref>{{cite web |first= Matthew H. |last= Pelkki |title= An Economic Assessment of Arkansas's Forest Industries: Challenges and Opportunities for the 21st Century |publisher= University of Arkansas-Monticello School of Forest Resources, Arkansas Forest Resources Center, University of Arkansas Division of Agriculture |url= http://arkansasagnews.uark.edu/afrc-007.2.1-20.pdf |access-date= October 4, 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120928163327/http://arkansasagnews.uark.edu/afrc-007.2.1-20.pdf |archive-date= September 28, 2012 |url-status= dead |df= mdy-all }}</ref>.
Туризм Арканзасны экономикасында уллу магъаналы болады. Штатда 52 штатны миллет парк эмда 7 АБШ-ны паркланы Миллет къуллукъну паркла орналадыла. Штатны кёб шахарлада кёб турист джыйгъан фестивалла бардыралла.
== Политикасы ==
Арканзасны закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Арканзасны Баш Ассамблеясы ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Arkansas General Assembly''). Огъары палатасы - 35 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 100 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла.
=== '''Штатны толтуруучу власты''' ===
Арканзасда толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, штатны секретарындан, аудитордан, баш прокурордан, хазначындан эмда джер коммисардан къуралады. Арканзасда толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Вице-губернаторны энчи сайланнган этедиле. [[2023 джыл|2023 джылны]] 13 январдан сора Арканзасны 47-чи губернатору - [[Сара Хакаби Сандерс]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://tass.ru/encyclopedia/person/sanders-sara Сандерс, Сара]/ТАСС</ref>.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Арканзасны сюдлюк системасы Арканзасны Баш сюдю, Арканзасны Апелляция сюдю, округ сюдле, район сюдле эмда шахар сюдле къураладыла. Арканзасны баш сюд органы - сегиз джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Арканзасны Баш сюдю]] (ингил. ''Arkansas Supreme Court''). Арканзасда 28 сюд округ барды. Хар сюд округ да беш бёлюме бёлюнеди: уголов, граждан, ёлгенден къалгъангъа, юйдеги эмда джылы джетмегенлени ишлени сюдлери. Арканзасны Апелляция сюдю алты джылгъа сюд округладан сайланнган онэки сюдю бла къуралады.
== Административ бёлюннгени ==
Арканзас 75 округга (''county'') бёлюнеди. Штатда 10 округда эки административ арасы барды, аны бла [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] штат бла бирге АБШ-де биринчи джер тутады. Арканзасда майданы бла эм уллу округ — [[Юнион (Арканзас, округу)|Юнион]] (2733 км²) эм гитче — [[Лафайет (Арканзас, округу)|Лафайет]] округ (1362 км²), адам саны бла эм уллу — [[Пюласки (Арканзас, округу)|Пюласки]] (401 209 адам), эм азсанлы — [[Калхун (Арканзас, округу)|Калхун]] (4 690 адам).
== Спорту ==
Арканзасда командалыкъ спортну видлегъе ойнаргъа эмда къарагъа сюедиле. Американ футбол усталыкъ командала штатда джокъду аны ючюн студент американ футбол энчи магъаналыды штатда. Арканзасны эм айтылгъан биринчи дивизионда ойнагъан Арканзасны Университетни футбол командасы — «[[Арканзас Рейзорбэкс (американ футбол)|Арканзас Рейзорбэкс]]». Аризонадан биринчи дивизионда ойнагъан башхала командала — Арканзас штатны Университетни эмда Ара Арканзасны Университетни командалары.
Бейсбол эртеден тамырланыргъанды Арканзасда. Штадта кичи лигалада ойнагъан эки команда орналады: «[[Арканзас Трэвелерс]]» [[Норт-Литл-Рок|Норт-Литл-Рокда]] ойнайла эмда «[[Нортвест Арканзас Натуралс]]» — [[Спрингдейл (Арканзас)|Спрингдейлде]].
=== Уулау эмда чабакъ тутуу ===
[[1915 джыл|1915 джылда]] штат уулауну джарашдырыргъа ючюн Арканзасны уулау эмда чабакъ тутуу юсюнден комиссияны къуралды<ref>{{cite web |last= Griffee |first= Carol |title= Odyssey of Survival, A History of the Arkansas Conservation Sales Tax |page= 10 |url= http://www.teaming.com/sites/default/files/REPORT%20Odyssey%20of%20Survival-%20A%20History%20of%20the%20AR%20Conservation%20Sales%20Tax.pdf |access-date= September 16, 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130117082707/http://www.teaming.com/sites/default/files/REPORT%20Odyssey%20of%20Survival-%20A%20History%20of%20the%20AR%20Conservation%20Sales%20Tax.pdf |archive-date= January 17, 2013 |url-status= dead }}</ref>. 2022 джылда Арканзасда 16 джылдан тамада 516 000 адам чабакъ тутуу бла кюрешгендиле. 2022 джылда ала чабакъ тутуугъа 3,8 млрд доллар джойдулла. Эмда уулау бла Арканзасда 16-34 джылдагъы 270 000 адам кюрешедиле, аладан кёб юсю бабушгъа эмда буугъа уугъа чыкъгъандыла. 2022 джылда Арканзасда уулаугъа 1,7 млрд доллар джойдулла. 127 000 чакълы адам Арканзасгъа башха штатладан уугъа келдиле<ref>[https://www.agfc.com/news/national-survey-sheds-new-light-on-outdoor-participation/#:~:text=According%20to%20the%202022%20National%20Fishing%2C%20Hunting,per%20angler%20in%202022%20was%20about%20$2%2C500 National survey sheds new light on outdoor participation]</ref>.
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:21-16-009-capitol.jpg|[[Арканзасны Капитолии]]
File:Mt. Magazine State Park 025.jpg|Магазин тауну штат паркы.
File:Morning on the Buffalo River.jpg|Буффало суу Озарк таулада.
File:Mansion Front View 7-10-2020.jpg|Арканзасны губернаторны мекямы.
File:Monument to Confederate Women, Little Rock, Arkansas.jpg|[[АКШ|Конфедерат]] тыширыугъа эсгертме.
File:Lake Ouachita State Park, Arkansas, United States 03.jpg|Уошита кёлню штат паркда.
File:The federal courthouse and post office in Texarkana. Like the city, this building is half in Texas (to the left in this photo) and half in Arkansas LCCN2014630234.tif|[[Тексаркана]] агломерацияны сюдню эмда почтаны мекямы. Мекякмны сол джаны Техасда, он джаны Арканзасда орналады.
File:Boxley Valley 001.jpg|Боксли ёзенде, 21 Арканзасны уллу джолдан кёрюне.
File:William J. Clinton Presidential Library 2016 1.JPG|[[Билл Клинтон|Билл Клинтонну]] Президент библиотекасы.
</gallery>
== Джибериуле ==
* http://arkansas.gov/<nowiki/> - Арканзасны официал сайты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
[[Категория:Арканзас]]
[[Категория:АБШ]]
<references />{{Арканзас}}{{АБШ-ны административ бёлюнюую}}
s0wc3inuidooi3y00chk8n01phscp62
Канзас
0
16996
126310
126177
2026-09-04T22:37:09Z
DarqaviPalladin
4737
/* Белгиле */
126310
wikitext
text/x-wiki
{{АБШ-ны штаты
| Аты = Канзас
| Оригинал аты = State of Kansas
| Официал аты = Канзас Штат
| Байракъ = Flag of Kansas.svg
| Мухур = Great Seal of the State of Kansas Colored.svg
| ИеликБолушАт = Канзасны
| Карта = Kansas in United States.svg
| Девиз = {{Lang|la|[[Per aspera ad astra|Ad astra per aspera]]}}
| Ара шахар = [[Топика (Канзас)|Топика]]
| УллуШахар = [[Уичита]]
| Халкъ = 2 940 865
| Тергеу джыл = 2020
| ХалкъОрун = 36
| Басыннганы = 13,80
| БасыннганыНомер = 40
| МайданНомер = 15
| Майдан = 213 096
| СуунуМайданы = 1 346
| СуунуПроценти = 0,56
| Чам ат = «Чёблеулю штат», «Будайны штаты»
| Джыр = «Юй сыртны башинда»
| УллуШахарла = Уичита, [[Оверленд-Парк]], [[Канзас-Сити (Канзас)|Канзас-Сити]], [[Олейте (Канзас)|Олейте]]
| Кенглик1 = 37°0'
| Кенглик2 = 40°0'
| Кенгине = 640
| Узунуна = 340
| Эм уллу мийиклик = 1232
| Орта мийиклик = 610
| Эм гитче мийиклик = 207
| ШтатныДатасы = [[1861 джыл]]ны [[29 январь]]
| ШтатныОруну = 34
| ШтатхаДери = [[Канзас Территория]]
| Губернатор = [[Лора Келли]]
| ВицеГубернатор = [[Дэвид Толанд]]
| ОгъарыПалата = [[Канзасны Сенаты]]
| ЗакончыгъарыучуОрган = [[Канзасны Легислатурасы]]
| ТёбенПалата = [[Канзасны Келечилени Палатасы]]
| Сенаторла = [[Роджер Маршалл (политик)|Роджер Маршалл]] ([[Республикан партия (АБШ)|Р]]),<br>[[Джерри Моран]] ([[Республикан партия (АБШ)|Р]])
| КелечилениПалатасы = Трейси Манн, Дерек Шмидт, Шарис Дэвидс, Рон Эстес
| СагъатБёлге = Орта заман: UTC−6/[[Джай заман|−5]];<br>Таулу заман: UTC−7/−6
| Къысхартыу = KS, Kan., Kans.
| Сайт = [http://www.kansas.gov/ www.kansas.gov]
| Commons категория = Kansas
}}
'''Канзас'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref> ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Kansas'', американ айтыу: [ˈkænzəs]) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны орта кесегинде, Орта Кюнбатыш районда орналгъан штат. Адам саны [[2020 джыл|2020 джылда]] — 2 940 865 адам. Канзасха "Американы мюрзеуге бай джери" дейдиле, АБШ-ны штатларыны ичинде [[будай]] ёсдюрюу бла алда барады. Штатны чам атлары - «Чёблеулю штат», «Будайны штаты».
[[Ара шахар|Ара шахары]] — [[Топика (Канзас)|Топика]]. Эм уллу шахары — [[Уичита]].
== Географиясы ==
Канзас бла шималда [[Небраска]], кюнчыгъышда [[Миссури (штат)|Миссури]], къыбылада [[Оклахома]], кюнбатышда [[Колорадо]] чеклешедиле.
Бютеулей Канзаснны территориясы — 213 096 км². Штатны география арасы джери [[Бартон (Канзас, округ)|Бартон]] округда орналады.
Канзасны кюнбатыш кесеги [[Уллу орта тюз джерле|Уллу орта тюз джерледе]] орналады, аны бла кёбюсю тюз джерледен къуралады, штатны кюнчыгъыш кесеги дуппурла эмда чегетледен къуралады. Кючыгъышдан кюнбатышха Канзасны джери акърытын мийикликге ёседи. Мийиклиги 208 метрден Вердигрис сууда (Монтгомери округда), 1231 метрге [[Санфлауэр]] тауну<ref>[https://geokansas.ku.edu/mount-sunflower Mount Sunflower]</ref> башында (Колорадо штат бла чекни къатында [[Уоллес (Канзас, округ)|Уоллес]] округда) тюрленеди.
=== Климаты ===
Канзасда [[Кёппенни климат классификациясы|Кёппенни классификациясы]] бла юч климат барды: мылы континент климат, джарымкъургъакъ тюз джерли эмда мылы субтропик климат. Штатны кюнчыгъыш ючден эки болгъан кесегинде,суукъ къыш бла эмда исси, мылы джайы бла мылд континент климаты барды.
Канзас, Орта Кюнбатышда орналыб, тюз джерли болгъаны себебли, [[Канада|Канададан]] келген суукъ хауа эмда къыбыладан, [[Мексикан богъаз|Мексикан богъаздан]] келген мылы джылы хауадан джакъланалмайды. Канзасда шималдан келген хауа къыбыладан келген бла бир бирин урсала торнадо къуралыргъа ёч болады.
Джылны орта температурасы +13 °C. Джылгъа джаум тюрлениую штатны къыбыла-кюнчыгышында 1000 мм бла кюнбатышында 400 мм арасындады (Уичито шахарда - 772 мм).
=== Суулары ===
Штатны шимал-кюнчыгыш чеклери [[Миссури (суу)|Миссури]] суу бла белгиленеди. [[Канзас (суу)|Канзас]] суу [[Смоки-Хилл]] суу бла [[Репабликан (суу)|Репабликан]] суу бир бирине къошулгъан джерде къуралады, Канзас-Ситиде уа 270 км барыб Миссури суугъа къошулады. Колорадо штатдан келген [[Арканзас (суу)|Арканзас]] суу Канзасны кюнбатыш эмда къыбыла кесеги бла 800 км барады.
== Тарихи ==
Европачыла колонизация этгени ючюн Канзасда тамырлы американлыладан Уичита эмда [[Кау]] халкъла джашагъандылла.
Канзасны территориясына [[1541 джыл|1541 джылда]] биринчи европачы тюшген испан конкистадор [[Франсиско Васкес де Коронадо]] болгъанды.
[[1763 джыл|1763 джылда]] [[Джетиджыллыкъ къазауат]] бошалгъандан сора Канзасны территориясы [[Франция|Франциядан]] [[Испания|Испаниягъа]] кёчюб, испан Луизианагъа кошулгъанды. 1800 джылда биягъы Францияны къолуна тюшеди. [[1803 джыл|1803 джылда]] [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]] [[Луизиананы сатыб алыу|Луизиянаны АБШ-ге сатыб]] береди, аны ичинде Канзасны территориясы да болады.
1812 джылдан 1821 джылгъа дери Канзас [[Миссури Территория|Миссури Территорияны]] кесеги болгъанды.
[[1827 джыл|1827 джылда]] къуралгъан [[Форт Ливенворт]] Канзасда акъ американлыланы биринчи деменгили джерлешими болгъанды<ref>{{cite web|url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a211662.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20190412030430/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a211662.pdf|url-status=live|archive-date=April 12, 2019|title=A Brief History of Fort Leavenworth|author=Partin, John W. Partin|year=1983|access-date=January 24, 2019}}</ref>.
[[1854 джыл|1854 джылны]] 30 майында Канзас-Небраска джорукъ кюч алгъандан сора, [[Небраска Территория]] эмда [[Канзас Территория]] къуралгъандыла, эмда бу районну акъ адамлагъа джерлешдириуге ачылгъанды.
[[1861 джыл|1861 джылны]] 29 январында Канзас АБШ-гъа къошулгъан 34-чю штат болады. [[АБШ-да граждан къазауат|Американ граждан къазауатда]] 1863 джылны 21 августунда, Лоуренс шахарга конфедератланы партизаны Уильям Куантрилл шахарны кёбюсюн да чачыб, 200 адамныда ёлтюрюб бир-эки джюз кесини адамланы чабыуулгъа элтгенди.
Граждан къазауатдан сора темир джолланы ишлегени ючюн Абилин эмда Додж-Сити шахарла [[Техас|Техасдан]] сюрюлген малланы миндирген баш станцияла боладыла.
Методистлени эмда башха инджилчи протестантланы даулагъанлары ючюн 1881 джылда Канзас конституциясына алкоголь ичкилени тыйгъан къошакъ эсгертиуню къабыл этген АБШ-де бириничи штат болгъанды. Бу къошакъ эсгертиуню 1948 джылда къурутханла.
[[1915 джыл|1915 джылда]] ачылгъан Эльдорадо атылгъан [[Нефть|нефтни]] чыкъгъан джери 1918 джылгъа , къралны 12,8% эмда 9% дунияны чыгъарыуну баджарыб, АБШ-да эм уллу болгъанды .
[[1925 джыл|1925 джылда]] Канзасны байрагъын тинтиб этгендиле. [[1927 джыл|1927 джылда]] уа штатны Закончыгъарыучу органы байракъны къабыл этеди<ref>[https://usflags.design/kansas/ Kansas/''The Sunflower State'']</ref>.
[[Экинчи дуния къазауат]]<nowiki/>ны заманда Уичито шахар авиация промышленностну ишлеб чыгъарыучу уллу аралыгъы болду.
[[1966 джыл|1966 джылны]] 8 июнунда Канзас штатны кюнчыгъыш кесегинде орналгъан Топика шахаргъа F5 ''(Фудзитаны шкаласы бла)'' категория болгъан торнадо тюшгенди. Бютеулеу торнадону зараны 100 млн доллардан артыкъ багъагъа болгъанды (1966 джылда долларны багъасы бла).
[[2020 джыл|2020 джылда]] болгъан АБШ-ны президент сайлаулада Канзасда [[Дональд Трамп]] 56.14% чёблени алыб [[Джо Байден|Джо Байденны]] (41.51%) озады, 2024 джылда уа президент сайлаулада Канзасда Дональд Трамп 758 802 чеб алыб [[Камала Харрис|Камала Харрисни]] (544 853) аллында болгъанды.
== Халкъы ==
АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Канзасда 2 937 880 адам джашагъанды, аладан 49.8% тиширыула эмда 50.2% эркишиле. Адам саны бла Канзас АБШ-ны штатланы ичинде 36-чи орундады. Штатны адам джашагъан арасы Чейз округда тургъан Толедо шахарда орналады. 2020 джылда штатны халкъны [[Халкъны басыннганы|басыннганы]] 14 адам/км² (АБШ-ны штатланы ичинде 40-чы).
Канзасны халкъыны 74,2% шахарлада джашайди, элде уа – 25,8%.
2020 джылда болгъан санаугъа кёре Канзасда халкъы къуралгъаны:
{| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;"
|+ style="font-size:90%" |
|-
! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web|url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html|title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census|date=August 12, 2021|publisher=[[U.S. Census Bureau]]|access-date=August 12, 2021|archive-date=August 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210815165418/https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html|url-status=live}}</ref>
! data-sort-type=number |Бютеулей
|-
| [[Испан болмагъан акъла|Акъла]]
|align=right| 75,6%
|-
| [[Африкан америкачыла|Къарала]]
|align=right| 5,7%
|-
| [[Испанлыла неда Латинле]]
|align=right| 3.3%
|-
| [[Американ Азиячыла]]
|align=right| 2,9%
|-
| [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы американлыла]]
|align=right| 1,1%
|-
| [[Шош океанчыла]]
|align=right| 0,1%
|-
| Башхала
|align=right| 4,9%
|-
| Эки эмда андан артыкъ раса болгъанла
|align=right| 9,5%
|}Тамырлы американлыладан штатда кёбюсю [[чероки]] (20,0%), [[потаватоми]] (8,9%), [[чокто]] (4,1%), [[сиу]] (3,2%) эмда [[кикапу]] (2,9%) халкъладан джашайдыла<ref>{{Lien web|langue=en|nom1=Bureau|prénom1=U.S. Census|titre=American FactFinder - Results|url=http://factfinder.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_113_QTP7&prodType=table|site=factfinder.census.gov|consulté le=2016-05-05}}.</ref>.
Ингилиз тил Канзасда эм джайылгъан тилди - 87,9% адам санындан къуру аны бла юйде сёлешеди. 7,61% [[Испан тил|испан тилде]], 0,48% [[Вьетнам тил|вьетнам тилде]], 0,41% [[Къытай тил|къытай тилде]] сёлешедиле<ref>[https://acutrans.com/top-10-languages-of-kansas/ TOP 10 languages of Kansas]</ref>.
=== Дин ===
Канзасны халкъыны дин къурамы <ref name="PEW">[[Pew_Research_Center]], [https://www.pewresearch.org/religious-landscape-study/state/kansas/?selectedYear=2024, 2023-24 U.S. Religious Landscape Study Interactive Database.]</ref>:
* [[Христианлыкъ]] — 70%
** [[Протестантла]] — 48%
** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 19%
** [[Мормонла]] — 2%
** [[Ортодоксла]] — 1%
* [[Ислам|Муслиманла]] — 0,1%
* Башха динле — 1,9%
* Динсизле — 28%
** [[Агностикле]] — 4%
** [[Атеистле]] — 3%
== Экономикасы ==
[[2023 джыл|2023 джылда]] Канзасны [[Бютеулюк ич продукт|БИП]]-и 226 млрд долларгъа джетгенди, адам башына уа 76 860 доллар болгъанды (23-чю орнунда АБШ-ны штатланы ичинде). Канзасны БИП-и кёбюсю финанс эмда страхованиядан (17,8%), сатуу эмда улоудан (16,5%), ишлеб чыгъарыучу промышленностдан (14,5%), усталыкъ эмда ишге керекли къуллукъладан (12,1%) къуралады<ref>[https://klic.dol.ks.gov/admin/gsipub/htmlarea/uploads/2024%20Kansas%20Economic%20Report%20FINAL.pdf 2024 Kansas economic report]</ref>.
2023 джылда Канзасны юйдегилени орта хайыры 68 925 долларгъа эмда медиан иш хакъы уа 45 250 долларгъа джетгенди.
2024 джылны мартында Канзасда 98 434 иш бериучю предприятие болгъанды. Аладан эм уллу: [[Walmart]] (22 000 артыкъ), Spirit Areosystem (12 000 артыкъ), Канзасны Университети (University of Kansas) (10 000 артыкъ)<ref>[https://worldpopulationreview.com/state-rankings/largest-employer-by-state#:~:text=Walmart%20has%20over%2022%2C000%20employees,Kansas%20employs%20over%2010%2C000%20Kansans. Largest Employer by State 2025]</ref>.
Канзас штатны джерлеринден 90% эл мюлкге берилгенди. Штатны эл мюлкюню чыгъаргъан баш продукциясы: тууар мал, къойла, [[будай]], [[сорго]], [[соя]], [[зынтхы]], [[мамукъ]], тонгузла, [[нартюх]] эмда [[туз]]. Канзасны эл мюлкюню чыгъаргъан эм башлы продукциясы будайды. АБШ-ны кюзлюк будайны бютеулей джыйгъанындан 40% Канзас береди<ref>[https://thecounter.org/rural-kansas-depopulation-commodity-agriculture/ Rural Kansas is dying. I drove 1,800 miles to find out why.] / 04.26.2018/ The Counter </ref>.
Самолёт ишлеу, улоу оборудованиеси машинала ишлеу, нефть эмда газ чыгъарыучу, нефтден этиу, тау къазгъан, азыкъ, басма иш, химия, къумач сокъгъан Канзасны промышленостуну тамалын саладыла.
Канзасда Берлингтон шахарда («Вулф-Крик») бир атом электростанция ишлейди.
== Политикасы ==
Канзасны закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Канзасны Легислатурасыды ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Kansas Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 125 членден къуралгъан Келечилени палатасыды. Сенатха тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасына эки джылгъа сайланадыла.
Канзасда толтуруучу властха башчылыкъ юч джылгъа сайланнган губеранатор этеди. 2019 джылдан сора Канзасны 48-чи губерантору - [[Лора Келли]] ([[Демократ партия (АБШ)|Демократ партия]]). Вице-губернатор губернатор бла бирге бир тизмеде болуб сайланады. Баш прокурор, кърал секретари, штатны хазначи эмда и штатны страхованиядан комиссары энчи сайланадыла.
=== '''Сюдлюк система''' ===
Канзасны сюд властха джети сюдю бла къуралгъан Канзасны Баш сюдю ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Kansas Supreme Court'') башчылыкъ этеди. Баш сюдню хар сюдюлени тогъуз адамдан къуралгъан Канзасны Баш сюдге кандидатураны айыргъан комиссия юч адамны айырыгъандан губернатор бир адамны сайланады.
== Административ бёлюннгени ==
{{main|Канзасны округларыны тизмеси}}
Канзас штат 105 округга бёлюнеди. Штатны кюнчыгъыш кесегинде орналгъан округланы атлары кёбюсю XVIII - XIX ёмюрледе джашгъан айтылгъан американлыланы атлары бла айтылгъандыла, штатны ара эмда кюнбатыш кесегинде уа орналгъан округланы атлары АБШ-ни граждан къазауатда айтылгъан адамланы аты бла айтылгъандыла. Адам саны бла эм гитче Грили округту (1 152 адам), эм уллу Джонсон округду (632 276 адам)<ref name="2024CensusEstimate">{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/KS/PST045219 |title=U.S. Census Bureau QuickFacts: Kansas |last1=U.S. Census Bureau |publisher=U.S. Census Bureau |access-date=March 15, 2025}}</ref>.
== Маданияты ==
Канзас штат сагъынылгъан эм айтылгъан китаб - ''«Оз къралдан тамаша кёзбаучу''» (1900). Анда Канзас баш джигити Дороти Гейлны ата джурту болуб айтылады.
Аны тышында Канзасны юсюнден айтылгъан китабла: Лора Инглз Уайлдер джаузыучуну китабы ''«[[Прериялада тургъан гитче юйчюк]]»'' (1935) эмда [[Трумен Капоте|Трумен Капотени]] «''[[Сабырлы мурдарлыкъ]]''» (1965)''.''
Канзасда сюжети баргъан эки вестерн "Оскарны" эм иги фильм номинациясын алгъанды: [[Кевин Костнер]] къуралгъан «[[Бёрюле бла тепсеген]]» (ингил. ''Dances with Wolves'')<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/2037/ «Бёрюле бла тепсеген» 1990, Кинопоиск]</ref> эмда [[Клинд Иствуд]] къуралгъан «Кечмекликсизли» (ингил. ''Unforgiven'')<ref>[https://www.kinopoisk.ru/film/451/ "Кечмекликсизли" Кинопоискда]</ref>.
== Спорту ==
Канзас-Ситиде юч айтылгъан усталыкъ спорт командала эмда [[NASCAR]] трасса орналадыла. 2,5 км узунлугъу бла юч зугул NASCAR Kansas Speedway эришиб сюрюрге этилген трассада хар джыл сайын талай бир сыйлы эришиу серианы бардырадыла: NASCAR Cup, Xfinity эмда Camping World Truck Series<ref>[https://lovekansas.com/play-here/sports-scene/ Root, Root, Root for the Home Team]</ref>.
Канзасда орналгъан усталыкъ спорт командала.
{| class="wikitable sortable"
|-
! Клуб
! Спорт
! Лига
! Шахар
|-
| [[Спортинг Канзас-Сити]]
| [[Футбол]]
| [[Футболну Баш лигасы]]
| [[Канзас-Сити (Канзас)|Канзас-Сити]]
|-
| [[II Спортинг Канзас-Сити]]
| Футбол
| [[MLS Next Pro]]
| Канзас-Сити
|-
| [[Канзас-Сити Монархс]]
| [[Бейсбол]]
| [[Бойсунмагъан бейсболну усталыкъ американ биригиу|Американ биригиу]]
| [[Канзас-Сити (Канзас)|Канзас-Сити]]
|-
| [[Гарден Сити Винд]]
| Бейсбол
| [[Pecos League]]
| [[Гарден-Сити (Канзас)|Гарден-Сити]]
|-
| Кау Уаллей FC
| Футбол
| [[USL League Two]]
| [[Лоуренс (Канзас)|Лоуренс]], эмда [[Топика (Канзас)|Топика]]
|-
| [[Салина Либерти]]
| [[Американ Мекям футбол]]
| [[Мекям футболну чемпионаты]]
| [[Сейлайна]]
|-
| [[Соувест Канзас Сторм]]
| Американ Мекям футбол
| [[Мекям футболну чемпионаты]]
| [[Додж-Сити]]
|-
| [[Уичито Тандер]]
| [[Хоккей]]
| [[ECHL]]
| [[Уичита]]
|-
| [[Уичита Винд Сёрдж]]
| Бейсбол
| [[Texas League]]
| Уичита
|-
|[[Уичита Вингз]]
|[[Мекям футбол]]
|[[Major Arena Soccer League 2|MASL 2]]
|Уичита
|}
== Сурат галерея ==
<gallery widths="200" heights="160">
File:Kansas State Capitol, 8th Avenue and Van Buren Street, Topeka, KS - 54461033506.jpg|[[Канзасны Капитолийи]]
File:Wichita April 2012 (7111394923).jpg|Тюз джерлени сакълаучу.
File:A. B. Seelye House2 NRHP 86000859 Dickinson County, KS.jpg|Тарихли Сили энчи юй музей.
File:A328, Monument Rocks National Natural Landmark, Gove County, Kansas, 2011.JPG|Табигъат миллет эсгертме «Рокс Монумент».
File:Amelia Earhart Home - Atchison, Kansas.jpg|[[Амелия Эрхарт|Амелия Эрхартны]] юйю, [[Атчисон]] шахар.
File:Flint Hills Scenic Byway - Prairie Wildflowers at Tallgrass Prairie National Preserve - NARA - 7718406.jpg|Толлграсс-Прерияла.
File:Fort Larned National Historic Site in Larned, Kansas - 2 (726897bdd35c445886788262e8634bb6).JPG|Миллет тарихли эсгертме Форт-Ларнед.
File:Wichita, Kansas skyline.jpg|Уичита шахар къыш заманда
File:Boot Hill Museum Entrance (Great Western Hotel).jpg|Бут Хилл музейны къабакъ эшиги. [[Додж-Сити]] шахар.
</gallery>
== Джибериуле ==
* https://portal.kansas.gov/<nowiki/> - Канзасны официал сайты.
* https://www.travelks.com/<nowiki/> - Канзасда туристликни юсюнден сайты.
* https://www.kansashistory.gov/<nowiki/> - Канзасны тарих джамагъаты.
== Белгиле ==
{{белгиле}}
[[Категория:Канзас]]
[[Категория:АБШ]]
<references />
{{Канзас}}{{АБШ-ны административ биримлери}}
6tu2had0qht6aeqoyp5l02oi72opnos
Шаблон:Норматив акт
10
19508
126294
126274
2026-09-04T18:25:07Z
Къарачайлы
96
126294
wikitext
text/x-wiki
{{Картчыкъ
|ат = Норматив акт
|from = {{{from|}}}
|башында = {{картчыкъ/аты|{{{аты|{{{башлыкъ|}}}}}} |from={{{from|}}}}}
|башында2 = {{картчыкъ/атыны оригиналы|{{{оригинал аты|}}} |from={{{from|}}}}}
|сурат = {{wikidata|p18|{{{сурат|}}}|size={{#if: {{{кенглик|}}} | {{{кенглик}}} | 200px }}|caption={{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}|from={{{from|}}}}}
|белги1 = [[Хакъны санагъаты]]
|текст1 = {{{хакъны санагъаты|}}}
|белги2 = Тюрлюсю
|текст2 = {{{тюрлюсю|}}}
|викибелгиле2 = p31
|белги3 = Кърал
|текст3 = {{{кърал|}}}
|викибелгиле3 = p17
|белги4 = Номер
|текст4 = {{{номер|}}}
|белги5 = Алыу
|текст5 = {{{алыу|}}}
|викибелгиле5 = P467
|белги6 = Тёбен палатаны чёб атыуу
|текст6 = {{{тёбен палатаны чёб атыуу|}}}
|белги7 = Парламентни чёб атыуу
|текст7 = {{{парламентни чёб атыуу|}}}
|белги8 = Къабыл этилиую
|текст8 = {{{къабыл этилгенди|}}}
|белги9 = Огъары палатаны чёб атыуу
|текст9 = {{{огъары палатаны чёб атыуу|}}}
|белги10 = Къол салыныуу
|текст10 = {{{къол салыннганды|}}}
|белги11 = Кючге кириую
|текст11 = {{{кючге киргенди|}}}
|викибелгиле11 = P7589
|белги12 = Биринчи басмаланыуу
|текст12 = {{{басмаланнганды|}}}
|викибелгиле12 = p577
|белги13 = Бусагъатдагъы редакциясы
|текст13 = {{{бусагъатдагъы редакциясы|}}}
|белги14 = Кючюн тасы этиую
|текст14 = {{{кючюн тас этгенди|}}}
|викибелгиле14 = p582
|белги15 = Сакъланнган джери
|текст15 = {{{сакъланнган джери|}}}
|текст16 = {{#if:{{{Lib|}}}|[{{{Lib}}} Электронн версиясы]}}
|тюбюндеги_стиль = background-color:{{#switch:{{lc:{{{статусу|}}}}}
|сакълау
|референдумну сакълау
|алынмагъанды = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB
|кери чакъырылгъанды = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB
|кючдеди = <nowiki>#</nowiki>AAF0D1
|тюзетиуле = <nowiki>#</nowiki>FFFFCC
|болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды
|стоп = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB
|джараусузду
|#default = transparent; border-top:#aaa 1px solid;
}};
|тюбюнде = {{#if:{{{статус|}}}|'''Болуму:''' {{#switch:{{lc:{{{статус}}}}}
|сакълау = Сакълаудады
|референдумну сакълау = Закон ючюн референдум сакъланады
|алынмагъанды = Алынмагъанды
|кери чакъырылгъанды = Кери чакъырылгъанды
|кючдеди = Кючдеди
|тюзетиуле = Тюзетиуле бла ишлейди
|болджалы чыкъгъанды = Ишлеген болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды = Къоратылгъанды
|стоп = Ишлегени тохтатылгъанды
|джараусузду = Ишлемегени бегитилгенди
|#default = белгисизиди
}}
}}
|тюбюндеги_стиль2 = background-color:transparent
|тюбюнде2 = {{картчыкъ/Викитека|{{{Викитека|}}}|Викитекада тексти|from={{{from|}}}}}
}}<noinclude>
{{doc}}
</noinclude>
karcl60wq3yrky4rfqkterjy022xgzy
126295
126294
2026-09-04T18:26:08Z
Къарачайлы
96
126295
wikitext
text/x-wiki
{{Картчыкъ
|ат = Норматив акт
|from = {{{from|}}}
|башында = {{картчыкъ/аты|{{{аты|{{{башлыкъ|}}}}}} |from={{{from|}}}}}
|башында2 = {{картчыкъ/атыны оригиналы|{{{оригинал аты|}}} |from={{{from|}}}}}
|сурат = {{wikidata|p18|{{{сурат|}}}|size={{#if: {{{кенглик|}}} | {{{кенглик}}} | 200px }}|caption={{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}|from={{{from|}}}}}
|белги1 = [[Хакъны санагъаты]]
|текст1 = {{{хакъны санагъаты|}}}
|белги2 = Тюрлюсю
|текст2 = {{{тюрлюсю|}}}
|викибилгиле2 = p31
|белги3 = Кърал
|текст3 = {{{кърал|}}}
|викибилгиле3 = p17
|белги4 = Номер
|текст4 = {{{номер|}}}
|белги5 = Алыу
|текст5 = {{{алыу|}}}
|викибилгиле5 = P467
|белги6 = Тёбен палатаны чёб атыуу
|текст6 = {{{тёбен палатаны чёб атыуу|}}}
|белги7 = Парламентни чёб атыуу
|текст7 = {{{парламентни чёб атыуу|}}}
|белги8 = Къабыл этилиую
|текст8 = {{{къабыл этилгенди|}}}
|белги9 = Огъары палатаны чёб атыуу
|текст9 = {{{огъары палатаны чёб атыуу|}}}
|белги10 = Къол салыныуу
|текст10 = {{{къол saлыннганды|}}}
|белги11 = Кючге кириую
|текст11 = {{{кючге киргенди|}}}
|викибилгиле11 = P7589
|белги12 = Биринчи басмаланыуу
|текст12 = {{{басмаланнганды|}}}
|викибилгиле12 = p577
|белги13 = Бусагъатдагъы редакциясы
|текст13 = {{{бусагъатдагъы редакциясы|}}}
|белги14 = Кючюн тасы этиую
|текст14 = {{{кючюн тас этгенди|}}}
|викибилгиле14 = p582
|белги15 = Сакъланнган джери
|текст15 = {{{сакъланнган джери|}}}
|текст16 = {{#if:{{{Lib|}}}|[{{{Lib}}} Электронн версиясы]}}
|тюбюнде_стиль = background-color:{{#switch:{{lc:{{{статус|}}}}}
|сакълау
|референдумну сакълау
|алынмагъанды = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB
|кери чакъырылгъанды = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB
|кючдеди = <nowiki>#</nowiki>AAF0D1
|тюзетиуле = <nowiki>#</nowiki>FFFFCC
|болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды
|стоп = <nowiki>#</nowiki>FFCBDB
|джараусузду
|#default = transparent; border-top:#aaa 1px solid;
}};
|тюбюнде = {{#if:{{{статус|}}}|'''Болуму:''' {{#switch:{{lc:{{{статус}}}}}
|сакълау = Сакълаудады
|референдумну сакълау = Закон ючюн референдум сакъланады
|алынмагъанды = Алынмагъанды
|кери чакъырылгъанды = Кери чакъырылгъанды
|кючдеди = Кючдеди
|тюзетиуле = Тюзетиуле бла ишлейди
|болджалы чыкъгъанды = Ишлеген болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды = Къоратылгъанды
|стоп = Ишлегени тохтатылгъанды
|джараусузду = Ишлемегени бегитилгенди
|#default = белгисизиди
}}
}}
|тюбюнде_стиль2 = background-color:transparent
|тюбюнде2 = {{картчыкъ/Викитека|{{{Викитека|}}}|Викитекада тексти|from={{{from|}}}}}
}}<noinclude>
{{doc}}
</noinclude>
hveyrezlpb5e6ocbeo7uat5llgsz7xh
126300
126295
2026-09-04T18:45:03Z
Къарачайлы
96
126300
wikitext
text/x-wiki
{{Картчыкъ
|ат = Норматив акт
|from = {{{from|}}}
|башында = {{картчыкъ/аты|{{{аты|{{{башлыкъ|}}}}}} |from={{{from|}}}}}
|башында2 = {{картчыкъ/атыны оригиналы|{{{оригинал аты|}}} |from={{{from|}}}}}
|сурат = {{wikidata|p18|{{{сурат|}}}|size={{#if: {{{кенглик|}}} | {{{кенглик}}} | 200px }}|caption={{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}|from={{{from|}}}}}
|белги1 = [[Хакъны санагъаты]]
|текст1 = {{{хакъны санагъаты|}}}
|белги2 = Тюрлюсю
|текст2 = {{{тюрлюсю|}}}
|викибилгиле2 = p31
|белги3 = Кърал
|текст3 = {{{кърал|}}}
|викибилгиле3 = p17
|белги4 = Номер
|текст4 = {{{номер|}}}
|белги5 = Алыу
|текст5 = {{{алыу|}}}
|викибилгиле5 = P467
|белги6 = Тёбен палатаны чёб атыуу
|текст6 = {{{тёбен палатаны чёб атыуу|}}}
|белги7 = Парламентни чёб атыуу
|текст7 = {{{парламентни чёб атыуу|}}}
|белги8 = Къабыл этилиую
|текст8 = {{{къабыл этилгенди|}}}
|белги9 = Огъары палатаны чёб атыуу
|текст9 = {{{огъары палатаны чёб атыуу|}}}
|белги10 = Къол салыныуу
|текст10 = {{{къол салыннганды|}}}
|белги11 = Кючге кириую
|текст11 = {{{кючге киргенди|}}}
|викибилгиле11 = P7589
|белги12 = Биринчи басмаланыуу
|текст12 = {{{басмаланнганды|}}}
|викибилгиле12 = p577
|белги13 = Бусагъатдагъы редакциясы
|текст13 = {{{бусагъатдагъы редакциясы|}}}
|белги14 = Кючюн тасы этиую
|текст14 = {{{кючюн тас этгенди|}}}
|викибилгиле14 = p582
|белги15 = Сакъланнган джери
|текст15 = {{{сакъланнган джери|}}}
|текст16 = {{#if:{{{Lib|}}}|[{{{Lib}}} Электронн версиясы]}}
|тюбюнде_стиль = background-color:{{#switch:{{lc:{{{статус|}}}}}
|сакълау
|референдумну сакълау
|алынмагъанды = #FFCBDB
|кери чакъырылгъанды = #FFCBDB
|кючдеди = #AAF0D1
|тюзетиуле = #FFFFCC
|болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды
|стоп = #FFCBDB
|джараусузду
|#default = transparent; border-top:#aaa 1px solid
}}
|тюбюнде = {{#if:{{{статус|}}}|'''Болуму:''' {{#switch:{{lc:{{{статус}}}}}
|сакълау = Сакълаудады
|референдумну сакълау = Закон ючюн референдум сакъланады
|алынмагъанды = Алынмагъанды
|кери чакъырылгъанды = Кери чакъырылгъанды
|кючдеди = Кючдеди
|тюзетиуле = Тюзетиуле бла ишлейди
|болджалы чыкъгъанды = Ишлеген болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды = Къоратылгъанды
|стоп = Ишлегени тохтатылгъанды
|джараусузду = Ишлемегени бегитилгенди
|#default = белгисизиди
}}
}}
|тюбюнде_стиль2 = background-color:transparent
|тюбюнде2 = {{картчыкъ/Викитека|{{{Викитека|}}}|Викитекада тексти|from={{{from|}}}}}
}}<noinclude>
{{doc}}
</noinclude>
gi2vi19692o30tad11723gpdq599kwv
126302
126300
2026-09-04T18:49:01Z
Къарачайлы
96
126302
wikitext
text/x-wiki
{{Картчыкъ
|ат = Норматив акт
|from = {{{from|}}}
|башында = {{картчыкъ/аты|{{{аты|{{{башлыкъ|}}}}}} |from={{{from|}}}}}
|башында2 = {{картчыкъ/атыны оригиналы|{{{оригинал аты|}}} |from={{{from|}}}}}
|сурат = {{wikidata|p18|{{{сурат|}}}|size={{#if: {{{кенглик|}}} | {{{кенглик}}} | 200px }}|тюб_башлыкъ={{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}|from={{{from|}}}}}
|белги1 = [[Хакъны санагъаты]]
|текст1 = {{{хакъны санагъаты|}}}
|белги2 = Тюрлюсю
|текст2 = {{{тюрлюсю|}}}
|викибилгиле2 = p31
|белги3 = Кърал
|текст3 = {{{кърал|}}}
|викибилгиле3 = p17
|белги4 = Номер
|текст4 = {{{номер|}}}
|белги5 = Алыу
|текст5 = {{{алыу|}}}
|викибилгиле5 = P467
|белги6 = Тёбен палатаны чёб атыуу
|текст6 = {{{тёбен палатаны чёб атыуу|}}}
|белги7 = Парламентни чёб атыуу
|текст7 = {{{парламентни чёб атыуу|}}}
|белги8 = Къабыл этилиую
|текст8 = {{{къабыл этилгенди|}}}
|белги9 = Огъары палатаны чёб атыуу
|текст9 = {{{огъары палатаны чёб атыуу|}}}
|белги10 = Къол салыныуу
|текст10 = {{{къол салыннганды|}}}
|белги11 = Кючге кириую
|текст11 = {{{кючге киргенди|}}}
|викибилгиле11 = P7589
|белги12 = Биринчи басмаланыуу
|текст12 = {{{басмаланнганды|}}}
|викибилгиле12 = p577
|белги13 = Бусагъатдагъы редакциясы
|текст13 = {{{бусагъатдагъы редакциясы|}}}
|белги14 = Кючюн тасы этиую
|текст14 = {{{кючюн тас этгенди|}}}
|викибилгиле14 = p582
|белги15 = Сакъланнган джери
|текст15 = {{{сакъланнган джери|}}}
|текст16 = {{#if:{{{Lib|}}}|[{{{Lib}}} Электронн версиясы]}}
|тюбюнде_стиль = background-color:{{#switch:{{lc:{{{статус|}}}}}
|сакълау
|референдумну сакълау
|алынмагъанды = #FFCBDB
|кери чакъырылгъанды = #FFCBDB
|кючдеди = #AAF0D1
|тюзетиуле = #FFFFCC
|болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды
|стоп = #FFCBDB
|джараусузду
|#default = transparent; border-top:#aaa 1px solid
}}
|тюбюнде = {{#if:{{{статус|}}}|'''Болуму:''' {{#switch:{{lc:{{{статус}}}}}
|сакълау = Сакълаудады
|референдумну сакълау = Закон ючюн референдум сакъланады
|алынмагъанды = Алынмагъанды
|кери чакъырылгъанды = Кери чакъырылгъанды
|кючдеди = Кючдеди
|тюзетиуле = Тюзетиуле бла ишлейди
|болджалы чыкъгъанды = Ишлеген болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды = Къоратылгъанды
|стоп = Ишлегени тохтатылгъанды
|джараусузду = Ишлемегени бегитилгенди
|#default = белгисизиди
}}
}}
|тюбюнде_стиль2 = background-color:transparent
|тюбюнде2 = {{картчыкъ/Викитека|{{{Викитека|}}}|Викитекада тексти|from={{{from|}}}}}
}}<noinclude>
{{doc}}
</noinclude>
n2cs54ocazcvglpvagn8uzfvmiw1weu
126303
126302
2026-09-04T18:51:44Z
Къарачайлы
96
126303
wikitext
text/x-wiki
{{Картчыкъ
|ат = Норматив акт
|from = {{{from|}}}
|башында = {{картчыкъ/аты|{{{аты|{{{башлыкъ|}}}}}} |from={{{from|}}}}}
|башында2 = {{картчыкъ/атыны оригиналы|{{{оригинал аты|}}} |from={{{from|}}}}}
|сурат = {{wikidata|p18|{{{сурат|}}}|size={{#if: {{{кенглик|}}} | {{{кенглик}}} | 200px }}|caption={{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}|from={{{from|}}}}}
|тюб_башлыкъ = {{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}
|белги1 = [[Хакъны санагъаты]]
|текст1 = {{{хакъны санагъаты|}}}
|белги2 = Тюрлюсю
|текст2 = {{{тюрлюсю|}}}
|викибилгиле2 = p31
|белги3 = Кърал
|текст3 = {{{кърал|}}}
|викибилгиле3 = p17
|белги4 = Номер
|текст4 = {{{номер|}}}
|белги5 = Алыу
|текст5 = {{{алыу|}}}
|викибилгиле5 = P467
|белги6 = Тёбен палатаны чёб атыуу
|текст6 = {{{тёбен палатаны чёб атыуу|}}}
|белги7 = Парламентни чёб атыуу
|текст7 = {{{парламентни чёб атыуу|}}}
|белги8 = Къабыл этилиую
|текст8 = {{{къабыл этилгенди|}}}
|белги9 = Огъары палатаны чёб атыуу
|текст9 = {{{огъары палатаны чёб атыуу|}}}
|белги10 = Къол салыныуу
|текст10 = {{{къол салыннганды|}}}
|белги11 = Кючге кириую
|текст11 = {{{кючге киргенди|}}}
|викибилгиле11 = P7589
|белги12 = Биринчи басмаланыуу
|текст12 = {{{басмаланнганды|}}}
|викибилгиле12 = p577
|белги13 = Бусагъатдагъы редакциясы
|текст13 = {{{бусагъатдагъы редакциясы|}}}
|белги14 = Кючюн тасы этиую
|текст14 = {{{кючюн тас этгенди|}}}
|викибилгиле14 = p582
|белги15 = Сакъланнган джери
|текст15 = {{{сакъланнган джери|}}}
|текст16 = {{#if:{{{Lib|}}}|[{{{Lib}}} Электронн версиясы]}}
|тюбюнде_стиль = background-color:{{#switch:{{lc:{{{статус|}}}}}
|сакълау
|референдумну сакълау
|алынмагъанды = #FFCBDB
|кери чакъырылгъанды = #FFCBDB
|кючдеди = #AAF0D1
|тюзетиуле = #FFFFCC
|болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды
|стоп = #FFCBDB
|джараусузду
|#default = transparent; border-top:#aaa 1px solid
}}
|тюбюнде = {{#if:{{{статус|}}}|'''Болуму:''' {{#switch:{{lc:{{{статус}}}}}
|сакълау = Сакълаудады
|референдумну сакълау = Закон ючюн референдум сакъланады
|алынмагъанды = Алынмагъанды
|кери чакъырылгъанды = Кери чакъырылгъанды
|кючдеди = Кючдеди
|тюзетиуле = Тюзетиуле бла ишлейди
|болджалы чыкъгъанды = Ишлеген болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды = Къоратылгъанды
|стоп = Ишлегени тохтатылгъанды
|джараусузду = Ишлемегени бегитилгенди
|#default = белгисизиди
}}
}}
|тюбюнде_стиль2 = background-color:transparent
|тюбюнде2 = {{картчыкъ/Викитека|{{{Викитека|}}}|Викитекада тексти|from={{{from|}}}}}
}}<noinclude>
{{doc}}
</noinclude>
kq0mj19akxqaf4ple031h5uag4o1tar
126305
126303
2026-09-04T18:54:37Z
Къарачайлы
96
126305
wikitext
text/x-wiki
{{Картчыкъ
|ат = Норматив акт
|from = {{{from|}}}
|башында = {{картчыкъ/аты|{{{аты|{{{башлыкъ|}}}}}} |from={{{from|}}}}}
|башында2 = {{картчыкъ/атыны оригиналы|{{{оригинал аты|}}} |from={{{from|}}}}}
|сурат = {{wikidata|p18|{{{сурат|}}}|size={{#if: {{{кенглик|}}} | {{{кенглик}}} | 200px }}|caption={{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}|from={{{from|}}}}}
|тюб_башлыкъ = {{{Тюб ангылатыу|{{{Суратны ангылатыуу|}}}}}}
|белги1 = [[Хакъны санагъаты]]
|текст1 = {{{хакъны санагъаты|}}}
|белги2 = Тюрлюсю
|текст2 = {{{тюрлюсю|}}}
|викибилгиле2 = p31
|белги3 = Кърал
|текст3 = {{{кърал|}}}
|викибилгиле3 = p17
|белги4 = Номер
|текст4 = {{{номер|}}}
|белги5 = Алыу
|текст5 = {{{алыу|}}}
|викибилгиле5 = P467
|белги6 = Тёбен палатаны чёб атыуу
|текст6 = {{{тёбен палатаны чёб атыуу|}}}
|белги7 = Парламентни чёб атыуу
|текст7 = {{{парламентни чёб атыуу|}}}
|белги8 = Къабыл этилиую
|текст8 = {{{къабыл этилгенди|}}}
|белги9 = Огъары палатаны чёб атыуу
|текст9 = {{{огъары палатаны чёб атыуу|}}}
|белги10 = Къол салыныуу
|текст10 = {{{къол салыннганды|}}}
|белги11 = Кючге кириую
|текст11 = {{{кючге киргенди|}}}
|викибилгиле11 = P7589
|белги12 = Биринчи басмаланыуу
|текст12 = {{{басмаланнганды|}}}
|викибилгиле12 = p577
|белги13 = Бусагъатдагъы редакциясы
|текст13 = {{{бусагъатдагъы редакциясы|}}}
|белги14 = Кючюн тасы этиую
|текст14 = {{{кючюн тас этгенди|}}}
|викибилгиле14 = p582
|белги15 = Сакъланнган джери
|текст15 = {{{сакъланнган джери|}}}
|текст16 = {{#if:{{{Lib|}}}|[{{{Lib}}} Электронн версиясы]}}
|тюбюнде_стиль = background-color:{{#switch:{{lc:{{{статус|}}}}}
|сакълау
|референдумну сакълау
|алынмагъанды = #FFCBDB
|кери чакъырылгъанды = #FFCBDB
|кючдеди = #AAF0D1
|тюзетиуле = #FFFFCC
|болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды
|стоп = #FFCBDB
|джараусузду
|#default = transparent; border-top:#aaa 1px solid
}}
|тюбюнде = {{#if:{{{статус|}}}|'''Болуму:''' {{#switch:{{lc:{{{статус}}}}}
|сакълау = Сакълаудады
|референдумну сакълау = Закон ючюн референдум сакъланады
|алынмагъанды = Алынмагъанды
|кери чакъырылгъанды = Кери чакъырылгъанды
|кючдеди = Кючдеди
|тюзетиуле = Тюзетиуле бла ишлейди
|болджалы чыкъгъанды = Ишлеген болджалы чыкъгъанды
|къоратылгъанды = Къоратылгъанды
|стоп = Ишлегени тохтатылгъанды
|джараусузду = Ишлемегени бегитилгенди
|#default = белгисизиди
}}
}}
|тюбюнде_стиль2 = background-color:transparent
|тюбюнде2 = {{картчыкъ/Викитека|{{{Викитека|}}}|Викитекада тексти|from={{{from|}}}}}
}}<noinclude>
{{doc}}
</noinclude>
402493fci00f1x689ryugiffxq0qesz
Адам бла гражданинни хакъларыны декларациясы
0
19510
126301
126277
2026-09-04T18:47:25Z
Къарачайлы
96
126301
wikitext
text/x-wiki
{{Норматив акт|аты=Адам бла гражданинни хакъларыны декларациясы|оригинал аты=Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen|сурат=[[File:Déclaration des droits de l'Homme, et articles de Constitution présentés au roi, avec sa réponse du 5 octobre soir.jpg|300px]]|Суратны ангылатыуу=Документни ал бети|тюрлюсю=[[декларация]]|кърал=Франция|алыу=[[Къураучу джыйылыу (1789—1791)|Миллет къураучу джыйылыу]] {{Date|26|08|1789|1}}|Викитека=Адам бла гражданинни хакъларыны декларациясы}}
ac8nhizyll3ci00ih5u10ijrskf01yn
126306
126301
2026-09-04T18:55:16Z
Къарачайлы
96
126306
wikitext
text/x-wiki
{{Норматив акт|аты=Адам бла гражданинни хакъларыны декларациясы|оригинал аты=Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen|сурат=[[File:Déclaration des droits de l'Homme, et articles de Constitution présentés au roi, avec sa réponse du 5 octobre soir.jpg|300px]]|Тюб ангылатыу=Документни ал бети|тюрлюсю=[[декларация]]|кърал=Франция|алыу=[[Къураучу джыйылыу (1789—1791)|Миллет къураучу джыйылыу]] {{Date|26|08|1789|1}}|Викитека=Адам бла гражданинни хакъларыны декларациясы}}
9tzlybfoqay08pxk6djkgfzrycw8h9z