Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1159 126644 122744 2026-09-10T00:52:13Z DarqaviPalladin 4737 /* Штатла */ 126644 wikitext text/x-wiki [[Файл:US states by date of statehood3.gif|300px|right|thumb|[[АБШ|АБШ-гъа]] штатларыны кириулери]] '''Эм баш дараджада''' [[АБШ|Американы Бирлешген Штатлары]] штатлагъа бёлюнедиле. Штатла уа округлагъа ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''county'', ''parish'' ([[Луизиана|Луизианада]]), ''borough'' ([[Аляска|Аляскада]])) бёлюнедиле. АБШ-да 3141 округ барды. Ючюнчю дараджада АБШ шахар муниципалитетлеге эм тауншиплеге (''township'') бёлюнеди. == Штатла == [[Файл:Map of USA with state names.svg|lang=krc|500px|center]] '''Штат''' ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''state'' — «[[кърал]]», «джурт») — АБШ-ны баш административ бёлюмлюгюдю. АБШ-да бютеу 50 штат барды. {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" width="100%" |+ АБШ-ны 50 Штаты ! <center>Штат</center> ! width=18 %|<center>Официал аты</center> ! <small>Почта<br />коду</small> ! <center>Къуралгъан<br />датасы</center> ! <center>Халкъ саны</center> ! <center>Ара шахары</center> ! <center>Эм уллу шахары</center> ! <center>Байрагъы</center> |- | [[Айдахо]] | State of Idaho | align=center | ID | <span style="display:none">18900703</span>[[3 июль]] [[1890]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 466 465 | [[Бойсе (шахар)|Бойсе]] | [[Бойсе (шахар)|Бойсе]] | [[Файл:Flag of Idaho.svg|border|45px]] |- | [[Айова]] | State of Iowa | align=center | IA | <span style="display:none">18461228</span>[[28 декабрь]] [[1846]] | align=right | <span style="display:none">0</span>2 982 085 | [[Де-Мойн (Айова)|Де-Мойн]] | [[Де-Мойн (Айова)|Де-Мойн]] | [[Файл:Flag of Iowa.svg|border|45px]] |- | [[Алабама|Алабама]] | State of Alabama | align=center | AL | <span style="display:none">18191214</span>[[14 декабрь]] [[1819]] | align=right | <span style="display:none">0</span>4 599 030 | [[Монтгомери (Алабама)|Монтгомери]] | [[Бирмингем (Алабама)|Бирмингем]] | [[Файл:Flag of Alabama.svg|border|45px]] |- | [[Аляска]] | State of Alaska | align=center | AK | <span style="display:none">19590103</span>[[3 январь]] [[1959]] | align=right | <span style="display:none">00 </span>670 053 | [[Джуно (Аляска)|Джуно]] | [[Анкоридж]] | [[Файл:Flag of Alaska.svg|border|45px]] |- | [[Аризона]] | State of Arizona | align=center | AZ | <span style="display:none">19120214</span>[[14 февраль]] [[1912]] | align=right | <span style="display:none">0</span>6 166 318 | [[Финикс]] | [[Финикс]] | [[Файл:Flag of Arizona.svg|border|45px]] |- | [[Арканзас]] | State of Arkansas | align=center | AR | <span style="display:none">18360615</span>[[15 июнь]] [[1836]] | align=right | <span style="display:none">0</span>2 810 872 | [[Литл-Рок]] | [[Литл-Рок]] | [[Файл:Flag of Arkansas.svg|border|45px]] |- | [[Вайоминг]] | State of Wyoming | align=center | WY | <span style="display:none">18900710</span>[[10 июль]] [[1890]] | align=right | <span style="display:none">00 </span>515 004 | [[Шайенн (Вайоминг)|Шайенн]] | [[Шайенн (Вайоминг)|Шайенн]] | [[Файл:Flag of Wyoming.svg|border|45px]] |- | [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]] | State of Washington | align=center | WA | <span style="display:none">18891111</span>[[11 ноябрь]] [[1889]] | align=right | <span style="display:none">0</span>6 395 798 | [[Олимпия (Вашингтон)|Олимпия]] | [[Сиэтл]] | [[Файл:Flag of Washington.svg|border|45px]] |- | [[Вермонт]] | State of Vermont | align=center | VT | <span style="display:none">17910304</span>[[4 март]] [[1791]] | align=right | <span style="display:none">00 </span>623 908 | [[Монтпилиер (Вермонт)|Монтпилиер]] | [[Бёрлингтон (Вермонт)|Бёрлингтон]] | [[Файл:Flag of Vermont.svg|border|45px]] |- | [[Вирджиния]] | Commonwealth of Virginia | align=center | VA | <span style="display:none">17880625</span>[[25 июнь]] [[1788]] | align=right | <span style="display:none">0</span>7 642 884 | [[Ричмонд (Вирджиния)|Ричмонд]] | [[Вирджиния-Бич]] | [[Файл:Flag of Virginia.svg|border|45px]] |- | [[Висконсин]] | State of Wisconsin | align=center | WI | <span style="display:none">18480529</span>[[29 май]] [[1848]] | align=right | <span style="display:none">0</span>5 556 506 | [[Мэдисон (Висконсин)|Мэдисон]] | [[Милуоки (Висконсин)|Милуоки]] | [[Файл:Flag of Wisconsin.svg|border|45px]] |- | [[Гавайи]] | State of Hawai`i<br />Moku`a-ina o Hawai`i | align=center | HI | <span style="display:none">19590821</span>[[21 август]] [[1959]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 285 498 | [[Гонолулу]] | [[Гонолулу]] | [[Файл:Flag of Hawaii.svg|border|45px]] |- | [[Делавэр]] | State of Delaware | align=center | DE | <span style="display:none">17871207</span>[[7 декабрь]] [[1787]] | align=right | <span style="display:none">00 </span>853 476 | [[Довер (Делавэр)|Довер]] | [[Уилмингтон (Делавэр)|Уилмингтон]] | [[Файл:Flag_of_Delaware.svg|border|45px]] |- | [[Джорджия]] | State of Georgia | align=center | GA | <span style="display:none">17880102</span>[[2 январь]] [[1788]] | align=right | <span style="display:none">0</span>9 363 941 | [[Атланта]] | [[Атланта]] | [[Файл:Flag of the State of Georgia.svg|border|45px]] |- | [[Кюнбатыш Вирджиния]] | State of West Virginia | align=center | WV | <span style="display:none">18630620</span>[[20 июнь]] [[1863]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 818 470 | [[Чарлстон (Кюнбатыш Вирджиния)|Чарлстон]] | [[Чарлстон (Кюнбатыш Вирджиния)|Чарлстон]] | [[Файл:Flag of West Virginia.svg|border|45px]] |- | [[Иллинойс]] | State of Illinois | align=center | IL | <span style="display:none">18181203</span>[[3 декабрь]] [[1818]] | align=right | 12 831 970 | [[Спрингфилд (Иллинойс)|Спрингфилд]] | [[Чикаго]] | [[Файл:Flag of Illinois.svg|border|45px]] |- | [[Индиана]] | State of Indiana | align=center | IN | <span style="display:none">18161211</span>[[11 декабрь]] [[1816]] | align=right | <span style="display:none">0</span>6 313 520 | [[Индианаполис]] | [[Индианаполис]] | [[Файл:Flag of Indiana.svg|border|45px]] |- | [[Калифорния]] | State of California | align=center | CA | <span style="display:none">18500909</span>[[9 сентябрь]] [[1850]] | align=right | 36 457 549 | [[Сакраменто (Калифорния)|Сакраменто]] | [[Лос-Анджелес]] | [[Файл:Flag of California.svg|border|45px]] |- | [[Канзас]] | State of Kansas | align=center | KS | <span style="display:none">18610129</span>[[29 январь]] [[1861]] | align=right | <span style="display:none">0</span>2 764 075 | [[Топика (Канзас)|Топика]] | [[Уичита]] | [[Файл:Flag of Kansas.svg|border|45px]] |- | [[Кентукки]] | Commonwealth of<br />Kentucky | align=center | KY | <span style="display:none">17920601</span>[[1 июнь]] [[1792]] | align=right | <span style="display:none">0</span>4 206 074 | [[Франкфорт (Кентукки)|Франкфорт]] | [[Луисвилл]] | [[Файл:Flag of Kentucky.svg|border|45px]] |- | [[Колорадо]] | State of Colorado | align=center | CO | <span style="display:none">18760801</span>[[1 август]] [[1876]] | align=right | <span style="display:none">0</span>4 753 377 | [[Денвер]] | [[Денвер]] | [[Файл:Flag of Colorado.svg|border|45px]] |- | [[Коннектикут]] | State of Connecticut | align=center | CT | <span style="display:none">17880109</span>[[9 январь]] [[1788]] | align=right | <span style="display:none">0</span>3 504 809 | [[Хартфорд (Коннектикут)|Хартфорд]] | [[Бриджпорт (Коннектикут)|Бриджпорт]] | [[Файл:Flag of Connecticut.svg|border|45px]] |- | [[Луизиана]] | State of Louisiana<br />État de Louisiane | align=center | LA | <span style="display:none">18120430</span>[[30 апрель]] [[1812]] | align=right | <span style="display:none">0</span>4 287 768 | [[Батон-Руж (Луизиана)|Батон-Руж]] | [[Джангы Орлеан]] | [[Файл:Flag of Louisiana.svg|border|45px]] |- | [[Массачусетс]] | Commonwealth of Massachusetts | align=center | MA | <span style="display:none">17880206</span>[[6 февраль]] [[1788]] | align=right | <span style="display:none">0</span>6 437 193 | [[Бостон]] | [[Бостон]] | [[Файл:Flag of Massachusetts.svg|border|45px]] |- | [[Миннесота]] | State of Minnesota | align=center | MN | <span style="display:none">18580511</span>[[11 май]] [[1858]] | align=right | <span style="display:none">0</span>5 167 101 | [[Сент-Пол (Миннесота)|Сент-Пол]] | [[Миннеаполис]] | [[Файл:Flag of Minnesota.svg|border|45px]] |- | [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] | State of Mississippi | align=center | MS | <span style="display:none">18171210</span>[[10 декабрь]] [[1817]] | align=right | <span style="display:none">0</span>2 910 540 | [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] | [[Джексон (Миссисипи)|Джексон]] | [[Файл:Flag of Mississippi.svg|border|45px]] |- | [[Миссури (штат)|Миссури]] | State of Missouri | align=center | MO | <span style="display:none">18210810</span>[[10 август]] [[1821]] | align=right | <span style="display:none">0</span>5 842 713 | [[Джефферсон-Сити (Миссури)|Джефферсон-Сити]] | [[Канзас-Сити (Миссури)|Канзас-Сити]] | [[Файл:Flag of Missouri.svg|border|45px]] |- | [[Мичиган]] | State of Michigan | align=center | MI | <span style="display:none">18370126</span>[[26 январь]] [[1837]] | align=right | 10 095 643 | [[Лэнсинг (Мичиган)|Лэнсинг]] | [[Детройт]] | [[Файл:Flag of Michigan.svg|border|45px]] |- | [[Монтана]] | State of Montana | align=center | MT | <span style="display:none">18891108</span>[[8 ноябрь]] [[1889]] | align=right | <span style="display:none">00 </span>944 632 | [[Хелена (Монтана)|Хелена]] | [[Биллингс (Монтана)|Биллингс]] | [[Файл:Flag of Montana.svg|border|45px]] |- | [[Мэн (штат)|Мэн]] | State of Maine | align=center | ME | <span style="display:none">18200315</span>[[15 март]] [[1820]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 321 574 | [[Огаста (Мэн)|Огаста]] | [[Портленд (Мэн)|Портленд]] | [[Файл:Flag of Maine.svg|border|45px]] |- | [[Мэриленд]] | State of Maryland | align=center | MD | <span style="display:none">17880428</span>[[28 апрель]] [[1788]] | align=right | <span style="display:none">0</span>5 615 727 | [[Аннаполис (Мэриленд)|Аннаполис]] | [[Балтимор]] | [[Файл:Flag of Maryland.svg|border|45px]] |- | [[Небраска]] | State of Nebraska | align=center | NE | <span style="display:none">18670301</span>[[1 март]] [[1867]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 768 331 | [[Линкольн (Небраска)|Линкольн]] | [[Омаха (Небраска)|Омаха]] | [[Файл:Flag of Nebraska.svg|border|45px]] |- | [[Невада]] | State of Nevada | align=center | NV | <span style="display:none">18641031</span>[[31 октябрь]] [[1864]] | align=right | <span style="display:none">0</span>2 495 529 | [[Карсон-Сити (Невада)|Карсон-Сити]] | [[Лас-Вегас (Невада)|Лас-Вегас]] | [[Файл:Flag of Nevada.svg|border|45px]] |- | [[Нью-Гэмпшир]] | State of New Hampshire | align=center | NH | <span style="display:none">17880621</span>[[21 июнь]] [[1788]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 314 895 | [[Конкорд (Нью-Гэмпшир)|Конкорд]] | [[Манчестер (Нью-Гэмпшир)|Манчестер]] | [[Файл:Flag of New Hampshire.svg|border|45px]] |- | [[Нью-Джерси]] | State of New Jersey | align=center | NJ | <span style="display:none">17871218</span>[[18 декабрь]] [[1787]] | align=right | <span style="display:none">0</span>8 724 560 | [[Трентон (Нью-Джерси)|Трентон]] | [[Ньюарк (Нью-Джерси)|Ньюарк]] | [[Файл:Flag of New Jersey.svg|border|45px]] |- | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] | State of New York | align=center | NY | <span style="display:none">17880726</span>[[26 июль]] [[1788]] | align=right | 19 306 183 | [[Олбани (Нью-Йорк)|Олбани]] | [[Нью-Йорк]] | [[Файл:Flag of New York.svg|border|45px]] |- | [[Нью-Мексико]] | State of New Mexico<br />Estado de Nuevo México | align=center | NM | <span style="display:none">19120106</span>[[6 январь]] [[1912]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 954 599 | [[Санта-Фе (Нью-Мексико)|Санта-Фе]] | [[Альбукерке]] | [[Файл:Flag of New Mexico.svg|border|45px]] |- | [[Огайо]] | State of Ohio | align=center | OH | <span style="display:none">18030301</span>[[1 март]] [[1803]] | align=right | 11 478 006 | [[Колумбус (Огайо)|Колумбус]] | [[Кливленд (Огайо)|Кливленд]] | [[Файл:Flag of Ohio.svg|border|45px]] |- | [[Оклахома]] | State of Oklahoma | align=center | OK | <span style="display:none">19071116</span>[[16 ноябрь]] [[1907]] | align=right | <span style="display:none">0</span>3 579 212 | [[Оклахома-сити]] | [[Оклахома-сити]] | [[Файл:Flag of Oklahoma.svg|border|45px]] |- | [[Орегон]] | State of Oregon | align=center | OR | <span style="display:none">18590214</span>[[14 февраль]] [[1859]] | align=right | <span style="display:none">0</span>3 700 758 | [[Сейлем (Орегон)|Сейлем]] | [[Портленд (Орегон)|Портленд]] | [[Файл:Flag of Oregon.svg|border|45px]] |- | [[Пенсильвания]] | Commonwealth of Pennsylvania | align=center | PA | <span style="display:none">17871212</span>[[12 декабрь]] [[1787]] | align=right | 12 440 621 | [[Гаррисберг (Пенсильвания)|Харрисбург]] | [[Филадельфия]] | [[Файл:Flag of Pennsylvania.svg|border|45px]] |- | [[Род-Айленд]] | State of Rhode Island and Providence Plantations | align=center | RI | <span style="display:none">17900529</span>[[29 май]] [[1790]] | align=right | <span style="display:none">0</span>1 067 610 | [[Провиденс]] | [[Провиденс]] | [[Файл:Flag of Rhode Island.svg|border|45px]] |- | [[Шимал Дакота]] | State of North Dakota | align=center | ND | <span style="display:none">18891102</span>[[2 ноябрь]] [[1889]] | align=right | <span style="display:none">00 </span>635 867 | [[Бисмарк (Шимал Дакота)|Бисмарк]] | [[Фарго (Шимал Дакота)|Фарго]] | [[Файл:Flag of North Dakota.svg|border|45px]] |- | [[Шимал Каролина]] | State of North Carolina | align=center | NC | <span style="display:none">17891121</span>[[21 ноябрь]] [[1789]] | align=right | <span style="display:none">0</span>8 856 505 | [[Роли (Шимал Каролина)|Роли]] | [[Шарлотт (Шимал Каролина)|Шарлотт]] | [[Файл:Flag of North Carolina.svg|border|45px]] |- | [[Теннесси]] | State of Tennessee | align=center | TN | <span style="display:none">17960601</span>[[1 июнь]] [[1796]] | align=right | <span style="display:none">0</span>6 038 803 | [[Нэшвилл (Теннесси)|Нэшвилл]] | [[Мемфис (Теннесси)|Мемфис]] | [[Файл:Flag of Tennessee.svg|border|45px]] |- | [[Техас]] | State of Texas | align=center | TX | <span style="display:none">18451229</span>[[29 декабрь]] [[1845]] | align=right | 23 507 783 | [[Остин]] | [[Хьюстон]] | [[Файл:Flag of Texas.svg|border|45px]] |- | [[Флорида]] | State of Florida | align=center | FL | <span style="display:none">18450303</span>[[3 март]] [[1845]] | align=right | 18 089 888 | [[Таллахасси]] | [[Орландо (Флорида)|Орландо]] | [[Файл:Flag of Florida.svg|border|45px]] |- | [[Къыбыла Дакота]] | State of South Dakota | align=center | SD | <span style="display:none">18891102</span>[[2 ноябрь]] [[1889]] | align=right | <span style="display:none">00 </span>781 919 | [[Пирр (Къыбыла Дакота)|Пирр]] | [[Су-Фолс]] | [[Файл:Flag of South Dakota.svg|border|45px]] |- | [[Къыбыла Каролина]] | State of South Carolina | align=center | SC | <span style="display:none">17880523</span>[[23 май]] [[1788]] | align=right | <span style="display:none">0</span>4 321 249 | [[Колумбия (Къыбыла Каролина)|Колумбия]] | [[Колумбия (Къыбыла Каролина)|Колумбия]] | [[Файл:Flag of South Carolina.svg|border|45px]] |- | [[Юта]] | State of Utah | align=center | UT | <span style="display:none">18960104</span>[[4 январь]] [[1896]] | align=right | <span style="display:none">0</span>2 550 063 | [[Солт-Лейк-Сити]] | [[Солт-Лейк-Сити]] | [[Файл:Flag of Utah.svg|border|45px]] |} == Дагъыда къара == * [[Элли биринчи штат]]. {{АБШ-ны административ биримлери}} {{Тамамланмагъан статья|АБШ}} [[Категория:АБШ-ны административ бёлюмлери]] h0weo2f4iq188ekodt0ftiwhu3401oc 0 2182 126637 106825 2026-09-10T00:35:44Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 126637 wikitext text/x-wiki [[Файл:Awakening of Wales.jpg|thumb|''Уэльсни уяныуу'', Кристофер Уильямс, 1911. [[Венера (мифология)|Венераны]] сыфаты, миллетни джаратылыууну аллегориясы кибик]] '''Миллетчилик''' — [[миллет]], джамагъат бирликни баш формасы болгъаныны эмда [[кърал]] къурау процессде алчы оруну болгъаныны тамал принципге салгъан [[идеология]] бла [[политика]]да агъымды. Миллетчиликни ичинде кёб тюрлю агъым барды, ала бир-бирде бири-бирине ушамагъан къой, къаршчы къарамлагъа ие огъунакъ болуучандыла<ref name="Типология">[[Миллетчилик (типология)]].</ref>. Политика къымылдау болуб, миллетчилик кърал власть бла илишкиледе миллетни интереслерин джакълайды. Кесини тамалында миллетчиликни, миллетине, халкъына джакълыкъ, кесини [[халкъ]]ыны хайыры ючюн ишлеудю. Миллет ангыны бирлешдириб, аны джерини, экономика [[къайнакъ]]ларын эмда тин байлыгъын сакълауду. Бу идеология джамагъатны тюрлю-тюрлю социал къауумларын ортакъ политика нюзюр ючюн бирлешдиреди. Бусагъатдагъые [[радикализм|радикал]] къымылдаула кеслерини миллетчи болгъанларын баямлагъанлары себебли, миллетчилик этник, культуралыкъ, [[дин чыдамсызлыкъ]] бла байланады. Быллай чыдамсызлыкъ, миллетчилени орта агъымларыны келечилери бла хыртха урулады. Бизни къралда «миллетчилик» ангыламны къыйыр, радикал агъымча кёредиле, эмда бир миллетни башха миллетни юсюнден бийлигин эмда артыкълыгъын баямлагъан идеологияча кёредиле ([[шовинизм]], [[ксенофобия]] э. б.). Алай а илму джанындан бу айгъакълау терсге саналады. Къыйыр миллетчилик халкъла арасы аманлыкълагъа саналады. == Доктринасы == Миллетчилик алгъы бурун ''идеологияды''<ref name="patriotism">Миллетчиликни [[патриотизм]]ден эмда миллет ёхтемликден башхалыгъы ол экиси сезимледиле эмда аны бла байламлы халидиле, миллетчилик а уа идеологияды.</ref>, кесинеда бу элементлени къошады<ref name="Gellner">Геллнер Э. 1991.</ref><ref name="Smith">Смит Э. Д. 2004.</ref><ref name="Коротеева">Коротеева В. Существуют ли общепризнанные истины о национализме? // Pro et Contra. 1997. Т. 2, № 3. [https://web.archive.org/web/20081003082001/http://www.carnegie.ru/ru/pubs/procontra/55630.htm]</ref>: * '''Миллетлени болууу'''. Миллетчиликге кёре [[адам улу]], табигъатны джорукълары бла, тамаллы биримлеге - автоном эмда кеси кесин баджаргъан [[миллет]]леге юлешинеди, ала бир-бирлеринден белгили бир хатлары бла, халилери бла айрыладыла. * '''Миллетни башына оноуун этиуде суверен хакъы'''. Миллет керти айныуну джангыз энчи [[кърал]]ында джашаяллыкъды. Хар миллетни,бютеу миллетни бирикдирген кърал къураргъа хакъы барды.<ref name="Mazzini">«Хар миллет бир къралды, эмда бютеу миллетни бир къралы барды» ([[Мадзини, Джузеппе|Мадзини]])</ref>. Хар территориялыкъ-административ биримни политикалыкъ [[чек (география)|чек]]лери культура-этник чекле бла келиширге керекди. Алай бла миллетни къолунда белгили территорияда баш (суверен) власть барды. * '''Кърал къурау процессде миллетни алчылыгъы'''. Миллет бютеу политикалыкъ [[власть|властны]] къайнагъыды. Миллетни хар келечиси политика процессге къошулууда эркинди, аны бла миллетчилик, халкъны элитача кёреди. * '''Кесини миллетлигин менимсеу'''. Миллетчилик бир административ-территориялыкъ биримде джашагъанланы [[тил]]лери бла [[культура]]ларыны бир болууун излейди. <ref name="Hobsbawm">Хобсбаум Э. 1998.</ref>. * '''Бири-бири джанлы болуу'''. Ушашлыкъ эмда бир болуу белгили бир культураны зор бла алдырыуну тамыланда тюл, къарнашлыкъ бла сюймекликни тамалында къуралады. Магъаналы болгъан бир миллетни адамлары бир-бири джанлы болууну байламларын бирча сагъыш этген бла тюл, бир нюзюрге атлагъан бла бегитиудю.<ref name="Smith"/> * '''Миллет эм баш багъалыкъды'''. Адамны миллет къралына берилиую, энчи неда къауум интереслеринден мийикди. Миллет къралны бегитиу эркинлик бла гармониягъа джетиуню баш шартыды. * '''Бютеу барысынада окъуу'''. Миллетни къурагъан адамла, джамагъатны джашаууна къошулургъа керекли болгъаны себебли, [[окъуу]] алыргъа амаллары болургъа керекди. Миллетчилик миллетлени башхалыкъларын, колоритлерин эмда энчиликлерин чертеди.Аны тышында миллетчилик, миллетни бир социология биримча, организмча кёреди. Адамланы законну аллында аланы социал статусларына къарамай тенгликлери бла миллетлени уллулукъларына къарамай тенгликлери, халкъла арасы законланы аллында бирчаракъды. Миллетчилеге кёре, миллет бусагъатдагъы тёлюлени кетген эмда келлик тёлюле бла байлайды, ол а уа адамланы миллетлери ючюн джашауларыны огъунакъ берирге хазырлыкълы болууларына себеб болады<ref name="Anderson">Андерсон Б. 2001.</ref>. Бу концепция бла байламлы талай ангыламла къуралгъандыла, сёз ючюн «миллет багъалыкъла», «[[миллет интересле]]», «миллет къоркъуусузлукъ», «миллет азатлыкъ», «миллет ангы» э. б. Айтылгъан миллетчиликни барысы бла да байламлы болса да, аны тюрлюлери башха идеологиялыкъ излемле да салыргъа боладыла: миллетни бир энтносну тамалында къуралыу, бютеулюк тенг хакъ статус кибик. Бу айрылыкъланы «[[#Типология|Типология]]» бёлмюнде къарарыкъбыз. == Типология == Салыннган муратла бла нюзюрлеге кёре, бусагъатдагъы дунияда миллет къымылдауланы талай тюрлюлерин айырадыла<ref name="Sol">Соловьёв А. И. Политология: Политическая теория, политические технологии: Учебник для студентов вузов. — М.: Аспект Пресс, 2001. — 559 с.</ref>. Эм бек джайылгъан классификация [[Кон, Ханс|Х. Коннукъуду]], ол '''политикалыкъ''' эмда '''этник''' миллетчилик ангыламланы киргизгенди<ref name="Kohn">Кон Х. Идея национализма // Ab Imperio: Теория и история национальностей и национализма в постсоветском пространстве. 2001. № 3. С.419.<br /> Кон Г. Национализм: его смысл и история. Дайджест книги. [https://web.archive.org/web/20070806132104/http://slav.olegern.net/downloads.php?cat_id=17&download_id=416]</ref>. Усталаны кёбюсю (Конда аланы ичинде) хар «акъыл-палыкъ» миллетде бу эки компонентда барды деген оюмдадыла. '''Граждан миллетчиликге''' (башха атлары: революцион-демократ, политикалыкъ, кюнбатыш миллетчилик) кёре [[кърал]]ны легитимлилиги, аны гражданларыны политикалыкъ оноуланы алыугъа къошулуулары бла байламлыды, ол демеклик къралны «миллет излемлени» келечилик этиу дараджасы бла. Миллет излемни белгилеген баш адыргъа (инструментге) [[плебисцит]] саналады, аны шекили сайлаула, референдум, соруулау, ачыкъ сюзюу болургъада боллукъду. Адамны миллетлиги аны кесини саулау бла белгиленеди эмда аны [[гражданлыкъ|гражданлыгъы]] бла байламлыды. Адамланы законну аллында тенг политика статуслары бла миллетни политикалыкъ джашаууна къошуулуугъа излемлери<ref name="Kohn"/>, ортакъ политикалыкъ багъалыкъл эмда граждан культура бирлешдиреди<ref name="Smith"/>. Миллет бир территорияда джашагъан адамланы бири-бири бла джашаргъа излемлери бла къуралады<ref name="Dazeglio">«Италияны къурадыкъ, энди итальянлыланы къурарыгъыбыз къалгъанды» ([[Адзельо, Массимо де|Массимо де Адзельо]])</ref>. Граждан миллетчиликни ичинде бу тюрлюлени айырадыла: ''Кърал миллетчилик'', аннга кёре миллет энчи интереслерини къралны бегитиуге бойсундургъан адамладан къуралады. Ырхыз, раса неда этник джанындан бойсунмагъан интересле бла хакъланы танымайды, эмда быллай автономияны миллетни бирлигин бузгъаннга санайды. ''Либерал миллетчилик'' [[Либерализм|либерал]] бгъалыкълагъа басым этеди, эмда ортакъ адам багъалыкъланы (адам хакъла кибик) таныйды, эмда миллетчиле ол багъалыкълагъа бойсунургъа кереклисин бегитеди. Либерал миллетчилик кесини миллет джууукъ, багъалы болгъанына огъай демейди, ала а башхаланы хакъларыны къысытлауну унамайды. '''Этник миллетчилик''' (башха атлары: этномиллетчилик, культура-этник, органикалыкъ, романтикалыкъ, кюнчыгъыш миллетчилик), миллет [[этнос]]ну айныууну фазасыды эмда кесини граждан миллетчиликге къаршчы салады. Бусагъатда миллетчи деб бу типге айтадыла. Этномиллетчиликни оюмуна кёре, миллетни адамларыны ортакъ адетле, [[тил]], [[дин]], [[тёре]]ле, [[тарих]], бир ата-бабадан къуралыу эмда джашагъан джерлерине байламлылыкъ бирлешдиреди. Алай бла ала бир [[халкъ]] боладыла ({{lang-de|Volk}})<ref name="Smith"/>. Культура адетле неда этниклик миллетчиликни тамалы болурючюн, аланы къурамында, джамагъатха нюзюр болаллыкъ, хар кимда менимсеген ангыламла болургъа керекдиле<ref name="Calhoun">Calhoun C. Nationalism and ethnicity // Annu. Rev. Sociol. 1993. Vol. 19. P. 211. [http://www.columbia.edu/itc/sipa/U6800/readings-sm/calhoun.pdf]{{ref-en}}</ref>. Классификация этилсе бир-бирде культуралыкъ миллетчиликнида айырадыла, алай бла этник миллетчилик бек тар ангыламгъа джыйылады. Ангыламазлыкъла болмаз ючюн бу статьяда этник миллетчиликге «тамал этник миллетчилик» ат бергенбиз. ''Культурарыкъ миллетчилик'' миллетни тилни, адетлени, культураны бирлиги кибик айгъакълайды. Къралны легитимлилиги, аны миллетни джакълау эмда аны культура эмда джамагъат джауун айнытыууна къарыуу болуу бла белгиленеди. Кёбюсюне бу къралны миллет кёчбчюлюкню культурасы бла тилини айнытыууну эмда миллетни бирчалыгъын сакълар ючюн [[миллет азчылыкъ]]ланы [[Ассимиляция (социология)|ассимиляциясын]] джакълау магъанагъа келеди. ''Тамал этник миллетчиликге'' кёре миллетни тамалы бир ата-бабадан къуралыуду. Бу шекилни джандашлары, миллетлик адамны излеми бла тюл, къан бла келеди. Ала ассимиляцияны унамайдыла. [[Файл:Benito Mussolini and Adolf Hitler.jpg|thumb|[[Муссолини]] бла [[Гитлер]] — фашизм бла нацизмни идеологлары]]'''Къыйыр миллетчилик''' [[экстремизм]] бла байламлыды эмда кърал ичи эм къралла арасы къаугъалагъа себеб болургъха болады.Къралны ичинде джашагъан миллетге энчи кърал айырыргъа излем, кёбюсюне [[сепаратизм]]ге келтиреди. Радикал кърал миллетчилик [[фашизм]] бла [[нацизм]]ни тамал юлюшлеридиле. Этник миллетчиледен кёбле миллет мийиклик ([[шовинизм]]) бла дин чыдамсызлыкъны ([[ксенофобия]]) идеяларын джакълайдыла. Къралланы кёбюсюнде къыйыр миллетчилик джамагъатха къоркъуулу идеологиягъа саналады эмдад джасакъланыбды. Миллетчиликни халында болгъан ачыкъсызлыкъ эмда политикалыкъ къымылдауланы структурасыны эклектикалыгъы [[Экили стандартланы политикасы|«экили стандартланы» политикасына]] джол ачады. Сёз ючюн, кесини энчи кърал къураргъа излемини миллет-азатланыу къымылдау деб, башха миллетлени (кёбюсюне аланы къралларындан айырылыргъа излеген) аллай излемлерине уа сепаратизма ат бериледи. == Джибериуле == * ''[[Бромлей, Юлиан Владимирович|Бромлей Ю.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_1083.html Человек в этнической (национальной) системе] * Гнатенко П. И. Национальная психология. Гл. 6. * Грицанов А. А. [https://web.archive.org/web/20090728010319/http://lib.rin.ru/doc/i/188501p465.html Национализм] // Новейший философский словарь / Сост. Грицанов А. А. — Мн.: Изд. В. М. Скакун, 1998. * Дугин А. [https://web.archive.org/web/20091230000829/http://www.arctogaia.com/public/konsrev/natio.htm «Апология национализма»]. Статья описывает некоторые особенности русского национализма. * [[Кагарлицкий, Борис Юльевич|Кагарлицкий Б. Ю.]] [https://web.archive.org/web/20091129123110/http://www.eusi.ru/lib/kagarlickij_marksizm_ne_recomendovano_dlya/10.shtml Марксизм и национальный вопрос] * ''[[Кон, Игорь Семёнович|Кон И.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_903.html К проблеме национального характера] * [http://scepsis.ru/library/id_887.html Кон И. «Психология предрассудка»] — Этник ангылауланы социал-психологиялыкъ тамырларыны юсюнден * Ланцов С. А. [https://web.archive.org/web/20090531082726/http://slovari.yandex.ru/dict/lanzov/article/lan/lan-0055.htm Национализм] // Террор и террористы. Словарь. — СПб.: Изд-во СПбГУ, 2004. * Миллер А. Империя и нация в воображении русского национализма. Взгляд историка. Лекция. 31 марта 2005 г. [http://www.polit.ru/lectures/2005/04/14/miller.html] * [http://tapemark.narod.ru/kommunizm/117.html Научный коммунизм: Словарь (1983) / Национализм] * [http://xeno.sova-center.ru/ Радикальный национализм в России и противодействие ему]. Отчёты информационно-аналитического центра «СОВА». * Фридман Вл. [http://scepsis.ru/library/id_1594.html Национализм и ксенофобия: социальные причины и психологическая основа явления] == Белгиле == {{белгиле}} {{Идеологияла}} {{викигёзен|Nationalism}} [[Категория:Политология]] px9ke5a2bhe5htlkndgz9fohbjsk69t 10 5629 126645 57492 2026-09-10T01:00:32Z DarqaviPalladin 4737 126645 wikitext text/x-wiki [[Файл:Saint-Germain-en-Laye - château02.jpg|right|120px|Сен-Жермен къала]] * [[1627]] — [[Кардинал Ришелье]] [[Ла-Рошель|Ла-Рошелде]] [[Анри де Роган]] башчылыкъ этген [[гугенот]]ланы [[Ла-Рошелни къушаланыуу|къуршалагъанды]]. * [[1693]] — [[I Пётр]] биринчи кемесин — «Сыйла Павел» деген 24-тоблу кемени ишлеб башлагъанды. * [[1725]] — [[I Екатерина]] [[:ru:Орден Святого Александра Невского|Невачы Александрны орденин]] джаратханды. * [[1839]] — [[1812 джылгъы Орус-Француз къазауат]]ны эсгеруге [[Къутхарыучу Христосну клисасы]]ны тамалы салыннганды. * [[1855]] — [[Кърым къазауат]]: [[Уллу Британия|Ингилизни]], [[Франция|Францияны]] эмда [[Сардиния]]ны аскерлери [[Севастополь|Севастополну]] кючлегендиле. * [[1894]] — [[Лондон]]да, дунияда биринчи кере болуб, эсириб тургъанлай машинаны джюрютгени ючюн джюрютгеннге штраф джазылгъанды. * [[1919]] — [[Сен-Жермен къала]]да (''суратда'') [[Антанта]] бла [[Австрия]]ны арасында [[:ru:Сен-Жермен кесамат|мамырлыкъ кесаматха]] къол салыннганды. * [[1960]] — [[Рим]]де [[1960 джылгъы Джай Олимпиада оюнла|XVII джайгъы Олимпиада оюнлада]], джаланаякъ чабхан киши танымагъан эфиоплу чабыучу [[Бикила, Абебе|Абебе Бикиланы]] [[марафон|марафон чабыуда]] сенсациялы хорламы. <noinclude>[[Категория:Кюнледе болгъанла]]</noinclude> p95015dcrml6qvztc5mbq6d0a2cr5p8 0 6497 126634 126464 2026-09-10T00:28:51Z DarqaviPalladin 4737 /* Административ бёлюннгени */ 126634 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} {{АБШ-ны штаты | Аты = Флорида | Оригинал аты = Florida | Официал аты = Флорида штат | Байракъ = Flag of Florida.svg | ИеликБолушАт = Флориданы | Мухур = Seal_of_Florida.svg | Карта = Florida in United States.svg | Девиз = «[[In God We Trust]]» | Чам ат = «Кюнлю штат» | Ара шахар = [[Таллахасси]] | УллуШахар = [[Джэксонвилл]] | УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (Флорида)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]] | Халкъ = 21 538 187 | Тергеу джыл = 2020 | ХалкъОрун = 3-чю | Басыннганы = 12 | БасыннганыНомер = 8-чи | МайданНомер = 22-чи | Майдан = 170&nbsp;304 | СуунуМайданы = 30&nbsp;634 | СуунуПроценти = 17,9 | Кенглик1 = 24°30' | Кенглик2 = 31° | Кенгине = 582 | Узунуна = 721 | Эм уллу мийиклик = 105 | Орта мийиклик = 30 | Эм гитче мийиклик = 0 | ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]] | ШтатныОруну = 27-чи | ШтатхаДери = [[Флорида территория]] | Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]] | ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]] | ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы | ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]] | ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]] | Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]] | СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде | Къысхартыу = FL | Commons категория = Флорида | Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]] }} '''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат. Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида Кис]] айрымканланы къаууму. Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>. Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды. Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State''). [[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (Флорида)|Орландо]]. == Тарихи == {{Main|Флориданы тарихи}} === Испан Флорида === Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>. Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды. XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле). 1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды. == Географиясы == === Орналгъаны === Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады. Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю. Штатдагъы эм мийик джери — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик джерлени ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик джери — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла. === Климаты === [[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]] [[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]] [[Климат]] джаны бла Флорида эки зонагъа бёлюнеди: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди. Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат. Джайны орта температурасы — 26 °С-дан шималда, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С-дан башлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температурасы 38 °С-дан кёб болмайды. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]]  — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери. Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды. [[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]] «Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле. Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда. [[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала |- ! Шахар ! Янв ! Фев ! Мар ! Апр ! Май ! Июн ! Июл ! Авг ! Сен ! Окт ! Ноя ! Дек |- ![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/6 | 20/7 | 23/10 | 26/13 | 30/18 | 32/21 | 33/23 | 33/23 | 31/21 | 27/16 | 23/11 | 19/7 |- ! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/18 | 24/19 | 26/21 | 28/22 | 29/24 | 31/26 | 32/27 | 32/27 | 31/26 | 29/24 | 27/22 | 24/19 |- ![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]] | 22/11 | 23/11 | 25/14 | 27/16 | 29/19 | 31/22 | 32/23 | 32/23 | 31/22 | 28/19 | 26/16 | 23/12 |- ![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/16 | 25/16 | 27/18 | 28/20 | 30/22 | 31/24 | 32/25 | 32/25 | 31/24 | 29/22 | 27/19 | 25/17 |- ! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 16/6 | 18/8 | 21/11 | 24/14 | 29/19 | 32/22 | 32/23 | 32/23 | 31/21 | 27/16 | 21/10 | 17/7 |- ! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/4 | 19/6 | 23/9 | 27/12 | 31/17 | 33/21 | 33/22 | 33/22 | 31/20 | 27/14 | 22/8 | 19/5 |- ! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 22/11 | 22/11 | 25/14 | 28/17 | 31/20 | 32/23 | 32/24 | 32/24 | 32/23 | 29/19 | 25/14 | 22/11 |} === Суулары === Флоридада саркъгъан эм уллу суу — [[Сент-Джонс (суу)|Сент-Джонс]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''St. Johns'') сууду (узунлугъу 499 км). Сент-Джонс суу къаты шималгъа саркъады, ол аны Шимал Американы уллу сууларын асламысындан айырады. Башха штатны уллу суулары — [[Апалачикола]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Apalachicola''), [[Суванни (суу)|Суванни]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Suwannee''), [[Оклокони (суу)|Оклокони]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Ochlockonee River''). Сент-Мерис сууну юсю бла (узунлугъу 200 км - ден аз кёбюрекди) Флориданы Джорджия бла чекини кесеги ётеди, [[Пердидо (суу)|Пердидо]] сууну юсю бла уа (105 км чакълы бир) - Алабама бла<ref>[https://prousa.info/florida_nature Природа штата Флорида]</ref>. Флориданы эм уллу кёлю — [[Окичоби]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Okeechobee'')<ref>[https://www.gismeteo.ru/news/science/krupnejshee-ozero-floridy-okrasilos-v-zelenyj-vinovaty-opasnye-vodorosli/ Крупнейшее озеро Флориды окрасилось в зеленый: виноваты опасные водоросли]</ref>. Аны майданы — 1 900 км²<ref>[http://www.florida-rus.com/2026/09/strana-ozer-pod-yuzhnymi-palmami Страна озер под южными пальмами]</ref>, узунлугъу — 57,5 км, кенглиги — 46,6 км, орта теренлиги — 3 м, максимал теренлиги — 3,7-6 метрди. Окичоби АБШ-ны континентал кесегинде [[Мичиган (кёл)|Мичиган]] кёлден сора майданы бла экинчи тузсуз кёлдю. Башха штатны уллу кёллери — Джордж ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake George''), [[Киссимми (кёл)|Киссимми]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Kissimmee''), [[Апопка (кёл)|Апопка]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Apopka''). == Халкъы == АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды. Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда. {| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;" |+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]]) |- ! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref> ! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан ! data-sort-type=number |Бютеулей |- | [[Испан болмагъан акъла|Акъла]] |align=right| 51,5% |align=right| 57,74% |- | [[Испанлыла неда Латинле]] |align=right| - |align=right| 26,45% |- | [[Африкан америкачыла|Къарала]] |align=right| 14,52% |align=right| 15,07% |- | [[Американ Азиатла]] |align=right| 2,92% |align=right| 2,99% |- | [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]] |align=right| 0,20% |align=right| 0,44% |- | [[Шош океанчыла]] |align=right| 0,05% |align=right| 0,07% |- | Эки неда андан кёб раса |align=right| 3,68% |align=right| 18,22% |- | Башхала |align=right| 0,64% |align=right| 5,48% |} === Дин === [[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]] Флориданы халкъыны дин къуралгъаны: * [[Христианлыкъ]] — 70% ** [[Протестантла]] — 46% *** Евангелист протестантла — 24% ** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21% ** [[Мормонла]] — 1% ** [[Православла]] — 1% ** Башха христианлыла — 1% * [[Ислам|Муслиманла]] — 1% * Иудейле — 3% * Индуистле — 1% * Буддистле — 1% * Динге къошулмагъанла — 24% ** [[Атеистле]] — 3% == Экономикасы == 2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю). 2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>. Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>. Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб. Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}) шахарла. [[Флорида Кис]] архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле. Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>. Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан. == Политикасы == Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле. === '''Штатны толтуруучу власты''' === Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>. === '''Сюдлюк система''' === Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла. == Административ бёлюннгени == Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²). == Спорту == Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды. Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла. Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди. Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду. Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>. === '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' === Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди. Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>. Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады. Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле. Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>. == Сурат галерея == <gallery widths="200" heights="160"> File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]]. File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо]]. File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда. File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу. File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы. File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]]. File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде. File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда. File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар. </gallery> == Джибериуле == * https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты. * https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты. * https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты. == Белгиле == {{белгиле}}{{Флорида}}{{АБШ-ны административ биримлери}} {{викигёзен|Florida}} [[Категория:АБШ]] [[Категория:Флорида]] k0e95wz4dtbagz55tqgzzo6s8h1zplc 126635 126634 2026-09-10T00:29:22Z DarqaviPalladin 4737 /* Сурат галерея */ 126635 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} {{АБШ-ны штаты | Аты = Флорида | Оригинал аты = Florida | Официал аты = Флорида штат | Байракъ = Flag of Florida.svg | ИеликБолушАт = Флориданы | Мухур = Seal_of_Florida.svg | Карта = Florida in United States.svg | Девиз = «[[In God We Trust]]» | Чам ат = «Кюнлю штат» | Ара шахар = [[Таллахасси]] | УллуШахар = [[Джэксонвилл]] | УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (Флорида)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]] | Халкъ = 21 538 187 | Тергеу джыл = 2020 | ХалкъОрун = 3-чю | Басыннганы = 12 | БасыннганыНомер = 8-чи | МайданНомер = 22-чи | Майдан = 170&nbsp;304 | СуунуМайданы = 30&nbsp;634 | СуунуПроценти = 17,9 | Кенглик1 = 24°30' | Кенглик2 = 31° | Кенгине = 582 | Узунуна = 721 | Эм уллу мийиклик = 105 | Орта мийиклик = 30 | Эм гитче мийиклик = 0 | ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]] | ШтатныОруну = 27-чи | ШтатхаДери = [[Флорида территория]] | Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]] | ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]] | ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы | ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]] | ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]] | Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]] | СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде | Къысхартыу = FL | Commons категория = Флорида | Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]] }} '''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат. Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида Кис]] айрымканланы къаууму. Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>. Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды. Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State''). [[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (Флорида)|Орландо]]. == Тарихи == {{Main|Флориданы тарихи}} === Испан Флорида === Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>. Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды. XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле). 1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды. == Географиясы == === Орналгъаны === Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады. Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю. Штатдагъы эм мийик джери — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик джерлени ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик джери — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла. === Климаты === [[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]] [[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]] [[Климат]] джаны бла Флорида эки зонагъа бёлюнеди: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди. Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат. Джайны орта температурасы — 26 °С-дан шималда, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С-дан башлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температурасы 38 °С-дан кёб болмайды. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]]  — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери. Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды. [[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]] «Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле. Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда. [[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала |- ! Шахар ! Янв ! Фев ! Мар ! Апр ! Май ! Июн ! Июл ! Авг ! Сен ! Окт ! Ноя ! Дек |- ![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/6 | 20/7 | 23/10 | 26/13 | 30/18 | 32/21 | 33/23 | 33/23 | 31/21 | 27/16 | 23/11 | 19/7 |- ! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/18 | 24/19 | 26/21 | 28/22 | 29/24 | 31/26 | 32/27 | 32/27 | 31/26 | 29/24 | 27/22 | 24/19 |- ![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]] | 22/11 | 23/11 | 25/14 | 27/16 | 29/19 | 31/22 | 32/23 | 32/23 | 31/22 | 28/19 | 26/16 | 23/12 |- ![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/16 | 25/16 | 27/18 | 28/20 | 30/22 | 31/24 | 32/25 | 32/25 | 31/24 | 29/22 | 27/19 | 25/17 |- ! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 16/6 | 18/8 | 21/11 | 24/14 | 29/19 | 32/22 | 32/23 | 32/23 | 31/21 | 27/16 | 21/10 | 17/7 |- ! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/4 | 19/6 | 23/9 | 27/12 | 31/17 | 33/21 | 33/22 | 33/22 | 31/20 | 27/14 | 22/8 | 19/5 |- ! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 22/11 | 22/11 | 25/14 | 28/17 | 31/20 | 32/23 | 32/24 | 32/24 | 32/23 | 29/19 | 25/14 | 22/11 |} === Суулары === Флоридада саркъгъан эм уллу суу — [[Сент-Джонс (суу)|Сент-Джонс]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''St. Johns'') сууду (узунлугъу 499 км). Сент-Джонс суу къаты шималгъа саркъады, ол аны Шимал Американы уллу сууларын асламысындан айырады. Башха штатны уллу суулары — [[Апалачикола]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Apalachicola''), [[Суванни (суу)|Суванни]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Suwannee''), [[Оклокони (суу)|Оклокони]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Ochlockonee River''). Сент-Мерис сууну юсю бла (узунлугъу 200 км - ден аз кёбюрекди) Флориданы Джорджия бла чекини кесеги ётеди, [[Пердидо (суу)|Пердидо]] сууну юсю бла уа (105 км чакълы бир) - Алабама бла<ref>[https://prousa.info/florida_nature Природа штата Флорида]</ref>. Флориданы эм уллу кёлю — [[Окичоби]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Okeechobee'')<ref>[https://www.gismeteo.ru/news/science/krupnejshee-ozero-floridy-okrasilos-v-zelenyj-vinovaty-opasnye-vodorosli/ Крупнейшее озеро Флориды окрасилось в зеленый: виноваты опасные водоросли]</ref>. Аны майданы — 1 900 км²<ref>[http://www.florida-rus.com/2026/09/strana-ozer-pod-yuzhnymi-palmami Страна озер под южными пальмами]</ref>, узунлугъу — 57,5 км, кенглиги — 46,6 км, орта теренлиги — 3 м, максимал теренлиги — 3,7-6 метрди. Окичоби АБШ-ны континентал кесегинде [[Мичиган (кёл)|Мичиган]] кёлден сора майданы бла экинчи тузсуз кёлдю. Башха штатны уллу кёллери — Джордж ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake George''), [[Киссимми (кёл)|Киссимми]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Kissimmee''), [[Апопка (кёл)|Апопка]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Apopka''). == Халкъы == АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды. Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда. {| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;" |+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]]) |- ! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref> ! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан ! data-sort-type=number |Бютеулей |- | [[Испан болмагъан акъла|Акъла]] |align=right| 51,5% |align=right| 57,74% |- | [[Испанлыла неда Латинле]] |align=right| - |align=right| 26,45% |- | [[Африкан америкачыла|Къарала]] |align=right| 14,52% |align=right| 15,07% |- | [[Американ Азиатла]] |align=right| 2,92% |align=right| 2,99% |- | [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]] |align=right| 0,20% |align=right| 0,44% |- | [[Шош океанчыла]] |align=right| 0,05% |align=right| 0,07% |- | Эки неда андан кёб раса |align=right| 3,68% |align=right| 18,22% |- | Башхала |align=right| 0,64% |align=right| 5,48% |} === Дин === [[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]] Флориданы халкъыны дин къуралгъаны: * [[Христианлыкъ]] — 70% ** [[Протестантла]] — 46% *** Евангелист протестантла — 24% ** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21% ** [[Мормонла]] — 1% ** [[Православла]] — 1% ** Башха христианлыла — 1% * [[Ислам|Муслиманла]] — 1% * Иудейле — 3% * Индуистле — 1% * Буддистле — 1% * Динге къошулмагъанла — 24% ** [[Атеистле]] — 3% == Экономикасы == 2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю). 2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>. Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>. Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб. Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}) шахарла. [[Флорида Кис]] архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле. Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>. Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан. == Политикасы == Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле. === '''Штатны толтуруучу власты''' === Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>. === '''Сюдлюк система''' === Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла. == Административ бёлюннгени == Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²). == Спорту == Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды. Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла. Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди. Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду. Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>. === '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' === Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди. Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>. Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады. Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле. Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>. == Сурат галерея == <gallery widths="200" heights="160"> File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]]. File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо (Флорида)|Орландо]]. File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда. File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу. File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы. File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]]. File:DT Jax 2022.jpg|[[Джексонвилл]] шахарны арасы кечеде. File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда. File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар. </gallery> == Джибериуле == * https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты. * https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты. * https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты. == Белгиле == {{белгиле}}{{Флорида}}{{АБШ-ны административ биримлери}} {{викигёзен|Florida}} [[Категория:АБШ]] [[Категория:Флорида]] s165tlopc4ivlsufgzxfvawj0r4f1vw 126636 126635 2026-09-10T00:30:00Z DarqaviPalladin 4737 /* Сурат галерея */ 126636 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} {{АБШ-ны штаты | Аты = Флорида | Оригинал аты = Florida | Официал аты = Флорида штат | Байракъ = Flag of Florida.svg | ИеликБолушАт = Флориданы | Мухур = Seal_of_Florida.svg | Карта = Florida in United States.svg | Девиз = «[[In God We Trust]]» | Чам ат = «Кюнлю штат» | Ара шахар = [[Таллахасси]] | УллуШахар = [[Джэксонвилл]] | УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (Флорида)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]] | Халкъ = 21 538 187 | Тергеу джыл = 2020 | ХалкъОрун = 3-чю | Басыннганы = 12 | БасыннганыНомер = 8-чи | МайданНомер = 22-чи | Майдан = 170&nbsp;304 | СуунуМайданы = 30&nbsp;634 | СуунуПроценти = 17,9 | Кенглик1 = 24°30' | Кенглик2 = 31° | Кенгине = 582 | Узунуна = 721 | Эм уллу мийиклик = 105 | Орта мийиклик = 30 | Эм гитче мийиклик = 0 | ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]] | ШтатныОруну = 27-чи | ШтатхаДери = [[Флорида территория]] | Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]] | ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]] | ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы | ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]] | ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]] | Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]] | СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде | Къысхартыу = FL | Commons категория = Флорида | Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]] }} '''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[АБШ-ны административ бёлюнюую|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат. Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида Кис]] айрымканланы къаууму. Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>. Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды. Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State''). [[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (Флорида)|Орландо]]. == Тарихи == {{Main|Флориданы тарихи}} === Испан Флорида === Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>. Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды. XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле). 1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды. == Географиясы == === Орналгъаны === Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады. Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю. Штатдагъы эм мийик джери — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик джерлени ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик джери — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла. === Климаты === [[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]] [[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]] [[Климат]] джаны бла Флорида эки зонагъа бёлюнеди: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди. Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат. Джайны орта температурасы — 26 °С-дан шималда, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С-дан башлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температурасы 38 °С-дан кёб болмайды. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]]  — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери. Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды. [[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]] «Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле. Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда. [[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала |- ! Шахар ! Янв ! Фев ! Мар ! Апр ! Май ! Июн ! Июл ! Авг ! Сен ! Окт ! Ноя ! Дек |- ![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/6 | 20/7 | 23/10 | 26/13 | 30/18 | 32/21 | 33/23 | 33/23 | 31/21 | 27/16 | 23/11 | 19/7 |- ! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/18 | 24/19 | 26/21 | 28/22 | 29/24 | 31/26 | 32/27 | 32/27 | 31/26 | 29/24 | 27/22 | 24/19 |- ![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]] | 22/11 | 23/11 | 25/14 | 27/16 | 29/19 | 31/22 | 32/23 | 32/23 | 31/22 | 28/19 | 26/16 | 23/12 |- ![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/16 | 25/16 | 27/18 | 28/20 | 30/22 | 31/24 | 32/25 | 32/25 | 31/24 | 29/22 | 27/19 | 25/17 |- ! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 16/6 | 18/8 | 21/11 | 24/14 | 29/19 | 32/22 | 32/23 | 32/23 | 31/21 | 27/16 | 21/10 | 17/7 |- ! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/4 | 19/6 | 23/9 | 27/12 | 31/17 | 33/21 | 33/22 | 33/22 | 31/20 | 27/14 | 22/8 | 19/5 |- ! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 22/11 | 22/11 | 25/14 | 28/17 | 31/20 | 32/23 | 32/24 | 32/24 | 32/23 | 29/19 | 25/14 | 22/11 |} === Суулары === Флоридада саркъгъан эм уллу суу — [[Сент-Джонс (суу)|Сент-Джонс]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''St. Johns'') сууду (узунлугъу 499 км). Сент-Джонс суу къаты шималгъа саркъады, ол аны Шимал Американы уллу сууларын асламысындан айырады. Башха штатны уллу суулары — [[Апалачикола]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Apalachicola''), [[Суванни (суу)|Суванни]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Suwannee''), [[Оклокони (суу)|Оклокони]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Ochlockonee River''). Сент-Мерис сууну юсю бла (узунлугъу 200 км - ден аз кёбюрекди) Флориданы Джорджия бла чекини кесеги ётеди, [[Пердидо (суу)|Пердидо]] сууну юсю бла уа (105 км чакълы бир) - Алабама бла<ref>[https://prousa.info/florida_nature Природа штата Флорида]</ref>. Флориданы эм уллу кёлю — [[Окичоби]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Okeechobee'')<ref>[https://www.gismeteo.ru/news/science/krupnejshee-ozero-floridy-okrasilos-v-zelenyj-vinovaty-opasnye-vodorosli/ Крупнейшее озеро Флориды окрасилось в зеленый: виноваты опасные водоросли]</ref>. Аны майданы — 1 900 км²<ref>[http://www.florida-rus.com/2026/09/strana-ozer-pod-yuzhnymi-palmami Страна озер под южными пальмами]</ref>, узунлугъу — 57,5 км, кенглиги — 46,6 км, орта теренлиги — 3 м, максимал теренлиги — 3,7-6 метрди. Окичоби АБШ-ны континентал кесегинде [[Мичиган (кёл)|Мичиган]] кёлден сора майданы бла экинчи тузсуз кёлдю. Башха штатны уллу кёллери — Джордж ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake George''), [[Киссимми (кёл)|Киссимми]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Kissimmee''), [[Апопка (кёл)|Апопка]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Apopka''). == Халкъы == АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды. Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда. {| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;" |+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]]) |- ! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref> ! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан ! data-sort-type=number |Бютеулей |- | [[Испан болмагъан акъла|Акъла]] |align=right| 51,5% |align=right| 57,74% |- | [[Испанлыла неда Латинле]] |align=right| - |align=right| 26,45% |- | [[Африкан америкачыла|Къарала]] |align=right| 14,52% |align=right| 15,07% |- | [[Американ Азиатла]] |align=right| 2,92% |align=right| 2,99% |- | [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]] |align=right| 0,20% |align=right| 0,44% |- | [[Шош океанчыла]] |align=right| 0,05% |align=right| 0,07% |- | Эки неда андан кёб раса |align=right| 3,68% |align=right| 18,22% |- | Башхала |align=right| 0,64% |align=right| 5,48% |} === Дин === [[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]] Флориданы халкъыны дин къуралгъаны: * [[Христианлыкъ]] — 70% ** [[Протестантла]] — 46% *** Евангелист протестантла — 24% ** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21% ** [[Мормонла]] — 1% ** [[Православла]] — 1% ** Башха христианлыла — 1% * [[Ислам|Муслиманла]] — 1% * Иудейле — 3% * Индуистле — 1% * Буддистле — 1% * Динге къошулмагъанла — 24% ** [[Атеистле]] — 3% == Экономикасы == 2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю). 2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>. Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>. Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб. Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}) шахарла. [[Флорида Кис]] архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле. Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>. Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан. == Политикасы == Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле. === '''Штатны толтуруучу власты''' === Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>. === '''Сюдлюк система''' === Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла. == Административ бёлюннгени == Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²). == Спорту == Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды. Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла. Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди. Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду. Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>. === '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' === Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди. Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>. Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады. Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле. Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>. == Сурат галерея == <gallery widths="200" heights="160"> File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]]. File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо (Флорида)|Орландо]]. File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда. File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу. File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы. File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]]. File:DT Jax 2022.jpg|[[Джэксонвилл]] шахарны арасы кечеде. File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда. File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар. </gallery> == Джибериуле == * https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты. * https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты. * https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты. == Белгиле == {{белгиле}}{{Флорида}}{{АБШ-ны административ биримлери}} {{викигёзен|Florida}} [[Категория:АБШ]] [[Категория:Флорида]] 2xlw8qx0e5atuqrut0qmu6b4f5eqc5u 126643 126636 2026-09-10T00:48:55Z DarqaviPalladin 4737 126643 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} {{АБШ-ны штаты | Аты = Флорида | Оригинал аты = Florida | Официал аты = Флорида штат | Байракъ = Flag of Florida.svg | ИеликБолушАт = Флориданы | Мухур = Seal_of_Florida.svg | Карта = Florida in United States.svg | Девиз = «[[In God We Trust]]» | Чам ат = «Кюнлю штат» | Ара шахар = [[Таллахасси]] | УллуШахар = [[Джэксонвилл]] | УллуШахарла = [[Майами]]<br>[[Тампа]]<br>[[Сент-Питерсберг (Флорида)|Сент-Питерсберг]]<br>[[Орландо (Флорида)|Орландо]]<br>[[Хайалиа]] | Халкъ = 21 538 187 | Тергеу джыл = 2020 | ХалкъОрун = 3-чю | Басыннганы = 12 | БасыннганыНомер = 8-чи | МайданНомер = 22-чи | Майдан = 170&nbsp;304 | СуунуМайданы = 30&nbsp;634 | СуунуПроценти = 17,9 | Кенглик1 = 24°30' | Кенглик2 = 31° | Кенгине = 582 | Узунуна = 721 | Эм уллу мийиклик = 105 | Орта мийиклик = 30 | Эм гитче мийиклик = 0 | ШтатныДатасы = [[3 март]] [[1845 джыл]] | ШтатныОруну = 27-чи | ШтатхаДери = [[Флорида территория]] | Губернатор = [[Десантис, Рон|Рон Десантис]] | ВицеГубернатор = [[Нуньес, Джанетт|Джанетт Нуньес]] | ЗакончыгъарыучуОрган = Флориданы Легислатурасы | ОгъарыПалата = [[Флориданы сенаты]] | ТёбенПалата = [[Келечилени палатасы (Флорида)|Флориданы келечилерини палатасы]] | Сенаторла = [[Рубио, Марко|Марко Рубио]]<br>[[Скотт, Рик|Рик Скотт]] | СагъатБёлге = Кюнчыгъыш заман: [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-5/[[Джайгъы заман|-4]] штатны асламысында ([[Апалачикола (суу)|Апалачикола]] сууну кюнчыгъыш джанындан), Ара-амеркан заман эсе уа [[Гринвичге кёре орта заман|GMT]]-6/[[Джайгъы заман|-5]] -кюнбатыш кесегинде | Къысхартыу = FL | Commons категория = Флорида | Джыр = "Old Folks at Home" [[File:Foster - Schumann-Heink - Old Folks at Home (rec. 1918).ogg]] }} '''Флори́да'''<ref>{{Атлас мира|2010|168—169|Соединенные Штаты Америки}}</ref><ref>{{Книга:СГНЗС|393|Флори́да}}</ref><ref>{{cite web |url=http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |title=Проверка слова: Флорида |website=[[Грамота.ру]] |lang=ru |access-date=2020-03-19 |archive-date=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201209183401/http://gramota.ru/slovari/dic/?ag=x&word=%D1%84%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B4%D0%B0 |deadlink=no }}</ref> ({{IPA-en|ˈflɒrɪdə|US|en-us-Florida.ogg}}, {{IPA-es|floˈɾiða}}, {{lang-es|florida}} «чакъгъан», «джашнагъан» деген сёзден) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ-ны]]<ref>{{Атлас мира|2010|238|Указатель географических названий}}</ref> къыбыла-кюнчыгъыш кесегинде, кеси атын джюрютген [[Флорида (джарымайрымкан)|джарымайрымканда]], кюнбатышда [[Мексикан богъаз]] эмда кюнчыгъышда [[Атлантика океан]]ны арасында орналгъан штат. Къыбылалсында [[Флорида ачыкъбогъаз]] бла джууулады. Шималында [[Алабама]] эмда [[Джорджия]] штатла бла чеклешеди. Тенгиз чеклери бютеу джарымайрымканны узунлугъуна созуладыла, джарымайрымканны тышында да бир къауум территория киреди, аланы ичинде [[Флорида Кис]] айрымканланы къаууму. Адам саны — 22 244 823 адам<ref name="автоссылка88">{{cite web |title=U.S. Census Bureau QuickFacts Florida |url=https://www.census.gov/quickfacts/FL |publisher=U.S. Census Bureau, 2022 Estimate |access-date=2023-01-02 |archive-date=2019-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190116182837/https://www.census.gov/quickfacts/fl |url-status=live }}</ref>: адам саны бла АБШ-ны 3-чю штатыды ([[Калифорния|Калифорния]] бла [[Техас]]дан сора)<ref>[https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/ Census: Florida’s population overtakes New York’s] {{Wayback|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2014/12/23/census-florida-new-york-population/20812473/|date=20170414162928}} [[USA Today]]{{ref-en}}</ref>. Территориясыны майданлыгъы — 170 304 км²: территориясы бла АБШ-ны 22-чи штатыды. Штатны официал [[АБШ-ны штатларыны чам атларыны тизмеси|чам аты]] - Кюнлю штат ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Sunshine State''). [[Ара шахар]]ы — [[Таллахасси]]. Штатны эм уллу шахары — [[Джэксонвилл]], уллу шахарлары — [[Майами]], [[Тампа]], [[Орландо (Флорида)|Орландо]]. == Тарихи == {{Main|Флориданы тарихи}} === Испан Флорида === Мексикан богъазны джагъасындан 11,5 км узакълыкъда, {{Iw|Пейдж-Ладсон||en|Page-Ladson}} атлы джерде, 9 метрлик теренликде, тийилмеген геологиялыкъ къабатда 14550 джыллыкъ мастодонт сюекле бла таш адырла табылгъандыла<ref>''Jessi J. Halligan'' et al. [https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full Pre-Clovis occupation 14,550 years ago at the Page-Ladson site, Florida, and the peopling of the Americas] {{Wayback|url=https://advances.sciencemag.org/content/2/5/e1600375.full |date=20190806220242 }}, Science Advances, 13 May 2016</ref>. Америкагъа европачыла келгинчи, джарымайрымканда [[Тимукуа (халкъ)|тимукуа]] (XVIII ёмюрде джокъ этилгендиле), [[калуса]] эмда [[семинолла]] атлы индей халкъла джашагъандыла. Испан конкистадор [[Хуан Понсе де Леон]], былайда 1513-чи джылда кемеден тюшюб, территорияны испан таджны иелиги баямлагъанды, джарымайрымканнга да {{lang-es2|la tierra florida}} атагъанды («джашнагъан джер»). Флорида къурулгъан биринчи шахар, 1564 тамалы салыннган Сан-Агустин болгъанды (бусагъатдагъы [[Сент-Огастин]]). [[Париж мамырлыкъ кесамат (1763)|Париж мамырлыкъ кесаматха]] кёре (1763) Уллу Британия [[Испания Короллукъ|Испаниягъа]] Флориданы [[Гавана|Гаванагъа]] ауушдургъанды, алай а кечирек [[Американ бойсунмаулукъ къазауат]]ны заманында дженгилгени себебли (1775—1783), Флориданы кери берирге керек болгъанды. XVIII ёмюрде [[крикле]] эмда [[йемасси]]ле Флоридагъа къоранч келтирген чабыуулла этгендиле, аланы эсебинде джерли индейлиле джокъну орнунда болгъандыла (къалгъанларын да испанлыла [[Куба|Кубагъа]] кёчюргендиле). 1821-чи джылны 10-чу июлунда [[Адамсны-Онисни кесаматы]] ишлеб башлагъанды, аннга кёре Испания Флориданы АБШ-гъа бергенди, АБШ уа [[Техас]]ны даулагъанын къойгъанды. 1845-чи джылда Флорида АБШ-ны 27-чи штаты болгъанды. == Географиясы == === Орналгъаны === Флорида, шималында Алабама эмда Джорджия штатла бла чеклешеди. Джарымайрымканны ичинде чек джагъа сыз бла барады, къыбылада уа [[Флорида Кис]] айрымканланы да тутады. Джарымайрымкан бла Флорида Кис архипелагны арасында [[Флорида болгъаз]] барды. Кюнбатышдан [[Мексикан богъаз]], къыбылада [[Флорида ачыкъбогъаз]], кюнчыгъышдан эсе [[Атлантика океан]] бла джууулады. Флорида штатны асламысы Мексиан богъаз, Антлантика океан эмда Флорида ачыкъбогъазны арасында, кеси атлы джарымайрымкандады. Джай мында GMT-4 бёлге, къыш GMT-5 сагъат бёлге джюрюйдю. Штатдагъы эм мийик джери — [[Бриттон-Хилл]] дуппурду, аны мийиклиги 105 м (ол бютеу штатланы эм мийик джерлени ичинде эм алашады), штатны шимал кесегиндеди эмда [[Флорида (джарымайрымкан)|Флорида джарымайрымканнга]] кирмейди. Джарымайрымкандагъы эм мийик джери — [[Шекер Баш тау (Флорида)|Шекер Баш тауду]]<ref>{{Cite web |url=https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |title=Флорида: информация о штате |access-date=2019-11-29 |archive-date=2020-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200925090312/https://russia-in-us.com/states/florida-informaciya-o-shtate |deadlink=no }}</ref> — 95 м. Штатны территориясыны асламысы алашалыкъладыла, къуру шимал кесегинде дуппурлу джерле бардыла. === Климаты === [[Файл:Lake Alice Winter.jpg|thumb|left|Шимал Флорида, чапыракъ агъыу.]] [[Файл:Jacksonville Snow 2.jpg|thumb|Флоридада бек аз тюбеген къар. Джэксонвилл, 1989 джыл.]] [[Климат]] джаны бла Флорида эки зонагъа бёлюнеди: кёбюсюнде ([[Окичоби]] кёлню шималында) [[климат]] — мылы [[субтропик климат|субтропикады]], къыбылагъа — [[Тропик климат|тропика]]; шималда [[Муссон климат|муссонлуду]], андан да къыбылагъа — океанлы климатды. Майами джумушакъ къышы, къралда къыш кёзюудеги туризмни эм уллу аралыкъларыны бири этеди. Шимал эмда Ара Флорида джылда 2400—2800 сагъат кюн джарыкъ аладыла, Къыбыла — 2800-3200 сагъат. Джайны орта температурасы — 26 °С-дан шималда, 28 °С дери къыбылада, къышныкъы — шималда 12 °С-дан башлаб, къыбылада 20 °С дери чыгъады. Джай температурасы 38 °С-дан кёб болмайды. Ара эмда къыбыла кесекледе тенгиз бризле себебли джай алай исси болмайды. Эм уллу регистрация этилген температура Монтичеллону къатында (+43 °С), эм гитче Таллахассини (-19 °С) болгъанды. [[USDA]] [[Сууукъгъа чыдамлы зонала]]  — шималда 8a башлаб, къыбылада 10 дери. Джауумланы орта санлары АБШ-ны штатларыны ичинде эм уллуду. Штатда кёб тропикалы джелли джангурла боладыла, штат кёк чартлау бла чемпионду. Аллай джангурланы биргелерине буз джауаргъа да ёчдю, анда торнадола да аз болмайдыла. Флорриданы къыбыласында джерни мийиклигини дараджасы тенгизникиге тенг болгъаны ючюн, [[суу къобуу]]ла андагъы шахарлагъа уллу заран салыучандыла. Къар джаууу къыбылада алкъын тюбемегенди, къуру шимал кесегинде бирли къысха къар джаууу болады, ол да хар джыл сайын болуб турмайды. [[Файл:Andrew 23 aug 1992 1231Z.jpg|right|thumb|[[Эндрю (тропик циклор)|Эндрю циклон]] 23 август 1992 дж.]] «Циклонланы кёзюуюнде» джай да, къач да заранлы джеллеге къоркъуу барды. 1855-чиден 2006-чы джылгъа дери Флориданы юсю бла 114 торопик циклон ётгенди, аланы 37 [[Саффирни — Симпсонну шкаласы|3 категориялы]] эмда андан мийик болгъандыла. Тропик циклонла Флориданы джанлаб кетиулери бек аз тюбейди. Къурулушну эмда кюнню халын билиуню бусагъатдагъы дараджасы циклоднла берген заранны азайтыргъа болушхандыла. Алай болса да быллай болумла джокъ болуб къалмагъандыла, сёз ючюн, 1992-чи джылны августунда Эндрю циклонну заманында 40-дан аслам адам ёлгенди. Циклонну мюлкге берген зараны 20 миллиард [[доллар]]дан аслам саналады. Майамиден узакъ болмагъан [[Хомстед (Флорида)|Хомстед]] шахарда, шахар мекямланы 90 % зыян кёргендиле. [[Джангурланы чагъы]] Флоридада асламысы бла июлну аягъандан ноябрны башына дери барады. Эм кёб циклонла штатха сентябрда келедиле. Флориданы климаты, штатны эм магъаналы табигъат къайнакъларыны бириди. Климат штатха миллионла бла туристлени келтиреди. Артыкъсыз да къыш кёб къонакъ келеди, къышда Флорида шимал-американ [[континент]]ни эм джылы джерлерини бириди. Январны орта температуралары +18° бла +21 °C арасында болуучунда. [[Файл:South Beach 20080315.jpg|thumb|Майамиде пляжда типик къышхы кюн.]] {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Флориданы уллу шахарларында максимум уллу эмда гитче температурала |- ! Шахар ! Янв ! Фев ! Мар ! Апр ! Май ! Июн ! Июл ! Авг ! Сен ! Окт ! Ноя ! Дек |- ![[Джэксонвилл]]<ref name="jaxweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|title=JACKSONVILLE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010315/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4358|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/6 | 20/7 | 23/10 | 26/13 | 30/18 | 32/21 | 33/23 | 33/23 | 31/21 | 27/16 | 23/11 | 19/7 |- ! [[Ки-Уэст]]<ref name="eywweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|title=KEY WEST WSO AIRPORT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118010336/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl4570|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/18 | 24/19 | 26/21 | 28/22 | 29/24 | 31/26 | 32/27 | 32/27 | 31/26 | 29/24 | 27/22 | 24/19 |- ![[Мелборн (Флорида)|Мелборн]] | 22/11 | 23/11 | 25/14 | 27/16 | 29/19 | 31/22 | 32/23 | 32/23 | 31/22 | 28/19 | 26/16 | 23/12 |- ![[Майами]]<ref name="mlbweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|title=MELBOURNE WSO, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011606/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl5612|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 24/16 | 25/16 | 27/18 | 28/20 | 30/22 | 31/24 | 32/25 | 32/25 | 31/24 | 29/22 | 27/19 | 25/17 |- ! [[Пенсакола (Флорида)|Пенсакола]]<ref name="pnsweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|title=PENSACOLA FAA ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011757/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl6997|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 16/6 | 18/8 | 21/11 | 24/14 | 29/19 | 32/22 | 32/23 | 32/23 | 31/21 | 27/16 | 21/10 | 17/7 |- ! [[Таллахасси]]<ref name="tlhweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|title=TALLAHASSEE WSO AP, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011942/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8758|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 18/4 | 19/6 | 23/9 | 27/12 | 31/17 | 33/21 | 33/22 | 33/22 | 31/20 | 27/14 | 22/8 | 19/5 |- ! [[Тампа]]<ref name="tpaweather">{{cite web|url=http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|title=TAMPA WSCMO ARPT, FLORIDA—Climate Summary|publisher=Southeast Regional Climate Center|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080118011949/http://www.sercc.com/cgi-bin/sercc/cliMAIN.pl?fl8788|archivedate=2008-01-18|accessdate=2008-01-26|deadlink=yes}}</ref> | 22/11 | 22/11 | 25/14 | 28/17 | 31/20 | 32/23 | 32/24 | 32/24 | 32/23 | 29/19 | 25/14 | 22/11 |} === Суулары === Флоридада саркъгъан эм уллу суу — [[Сент-Джонс (суу)|Сент-Джонс]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''St. Johns'') сууду (узунлугъу 499 км). Сент-Джонс суу къаты шималгъа саркъады, ол аны Шимал Американы уллу сууларын асламысындан айырады. Башха штатны уллу суулары — [[Апалачикола]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Apalachicola''), [[Суванни (суу)|Суванни]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Suwannee''), [[Оклокони (суу)|Оклокони]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Ochlockonee River''). Сент-Мерис сууну юсю бла (узунлугъу 200 км - ден аз кёбюрекди) Флориданы Джорджия бла чекини кесеги ётеди, [[Пердидо (суу)|Пердидо]] сууну юсю бла уа (105 км чакълы бир) - Алабама бла<ref>[https://prousa.info/florida_nature Природа штата Флорида]</ref>. Флориданы эм уллу кёлю — [[Окичоби]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Okeechobee'')<ref>[https://www.gismeteo.ru/news/science/krupnejshee-ozero-floridy-okrasilos-v-zelenyj-vinovaty-opasnye-vodorosli/ Крупнейшее озеро Флориды окрасилось в зеленый: виноваты опасные водоросли]</ref>. Аны майданы — 1 900 км²<ref>[http://www.florida-rus.com/2026/09/strana-ozer-pod-yuzhnymi-palmami Страна озер под южными пальмами]</ref>, узунлугъу — 57,5 км, кенглиги — 46,6 км, орта теренлиги — 3 м, максимал теренлиги — 3,7-6 метрди. Окичоби АБШ-ны континентал кесегинде [[Мичиган (кёл)|Мичиган]] кёлден сора майданы бла экинчи тузсуз кёлдю. Башха штатны уллу кёллери — Джордж ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake George''), [[Киссимми (кёл)|Киссимми]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Kissimmee''), [[Апопка (кёл)|Апопка]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Lake Apopka''). == Халкъы == АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Флоридада 21 538 187 адам джашагъанды. Штатны эм адам къалын тюшген шахары - Джэксонвилл. Аны агломерациясында 2020 джылда 1 605 848 адам джашагъанды. Штатны адамларыны арасында тюрлю-тюрлю миллет, раса эмда дин къауумланы адамлары бардыла. Флорида иммигрантланы тартады, кёб юсю Латин Америкадан. Флориданы халкъыны 65% чакълы бири кеслерин акъла кибик таныйдыла. Штатны миллет къауумларына XX ёмюрню ортасында революциядан сора кёбчюлюкге кёчген кубачыла киредиле. Алагъа Латин Америкадан башха иммигрантла да къошулгъандыла, испан тил а штатны халкъыны 20%-ден асламы хайырланады, артыкъ да бек Майами-Дейд округда. {| class="wikitable sortable collapsible"; text-align:right; font-size:80%;" |+ style="font-size:90%" |Халкъы къуралгъаны ([[АБШ-де 2020 джылда болгъан санау|2020 джылда]]) |- ! Раса эмда Халкъы<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/race-and-ethnicity-in-the-united-state-2010-and-2020-census.html |title=Race and Ethnicity in the United States: 2010 Census and 2020 Census |author=<!--Not stated--> |date=August 12, 2021 |website=census.gov |publisher=United States Census Bureau |access-date=2021-09-26}}</ref> ! data-sort-type=number |Испан тилли болмагъанладан ! data-sort-type=number |Бютеулей |- | [[Испан болмагъан акъла|Акъла]] |align=right| 51,5% |align=right| 57,74% |- | [[Испанлыла неда Латинле]] |align=right| - |align=right| 26,45% |- | [[Африкан америкачыла|Къарала]] |align=right| 14,52% |align=right| 15,07% |- | [[Американ Азиатла]] |align=right| 2,92% |align=right| 2,99% |- | [[АБШ-ны тамырлы халкълары|Тамырлы халкълары]] |align=right| 0,20% |align=right| 0,44% |- | [[Шош океанчыла]] |align=right| 0,05% |align=right| 0,07% |- | Эки неда андан кёб раса |align=right| 3,68% |align=right| 18,22% |- | Башхала |align=right| 0,64% |align=right| 5,48% |} === Дин === [[Файл:Mosque in Boca Raton, FL.jpg|мини|Бока Ратон шахарда орналгъан межгит.]] Флориданы халкъыны дин къуралгъаны: * [[Христианлыкъ]] — 70% ** [[Протестантла]] — 46% *** Евангелист протестантла — 24% ** [[Рим католик клиса|Католикле]] — 21% ** [[Мормонла]] — 1% ** [[Православла]] — 1% ** Башха христианлыла — 1% * [[Ислам|Муслиманла]] — 1% * Иудейле — 3% * Индуистле — 1% * Буддистле — 1% * Динге къошулмагъанла — 24% ** [[Атеистле]] — 3% == Экономикасы == 2025 джылда Флорида штатны экономикасы Бирлешген Штатлада тёртюнчю орунну алгъанды, аны бютеулей штатны БИП 1,834 триллион долларгъа джетгенди, Флоридада адам башына энчи хайыр 76 440 доллар болгъанды. 2025 джылда Флориданы адам башина БИП (номинал) 78 195 долларгъа джетди (штатланы эм Колумбия округну ичинде 34-чю). 2025 джылда гитче предприятияла Флориданы 99,8% бютеу предприятияларындан болгъандыла эмда штатны 39,6% ишчи кючюнюне иш бериучю болдула<ref>{{Cite web |title=2025 Small Business Profile - Florida |url=https://advocacy.sba.gov/wp-content/uploads/2025/06/Florida_2025-State-Profile.pdf |access-date=February 2, 2026 |website=US Small Business Administration Office of Advocacy}}</ref>. 2025 джылда Business Observer билдиргеннге кёре, Флорида къуралгъан предприятиелени саны бла АБШ-ны штатларыны арасында биринчи орунну алгъанды: быйыл штатда 698 000 джангы предприятие къуралгъанды<ref>{{Cite web |date=2026-01-23 |title=Report: Florida leads nation in new business creation |url=https://www.businessobserverfl.com/news/2026/jan/23/florida-new-business-creation/ |access-date=2026-02-02 |website=Business Observer |language=en}}</ref>. Эл мюлк Флориданы экономикасыны магъаналы кесегиди. Флорида АБШ-де [[Апельсин|апельсинлени]], [[Манго|мангоны]], джангы [[Помидор|помидорланы]], [[Шекер|шекерни]], татлы [[Нартюх|нартюхню]], джашил [[Фасоль|фасольну]], [[Къудору|къудоруну]], [[Агурча|агурчаланы]], [[Харбуз|харбузланы]], [[Хаун|хаунланы]] эм уллу чыгъарыучу штатды эмда джилекни, [[Мандарин|мандаринлени]], [[Авокадо|авокадоны]], [[грейпфрут]] эм татлы шибижини (Bell Peppers) чыгъаргъан штатланы ичинде экинчиди<ref>{{Cite web|url=https://www.wtsp.com/article/life/welcome-to-florida/plant-city-florida-strawberry-festival/67-7876c747-a445-4f8e-aef8-b9694d55f1c6|title=How Plant City became the Winter Strawberry Capital of the World|date=March 3, 2022|website=wtsp.com}}</ref><ref>[https://stacker.com/stories/florida/most-valuable-crops-grown-florida Most valuable crops grown in Florida]</ref>. Флорида АБШ-да гюл ёсдюрюу бла декоратив питомниклени бютеу продукцияларыны чыгъаргъандан 18% чакълы тутады, Калифорния бла биринчи орун ючюн эришиб. Флорида къыралны базарларына чабакъны уллу джалчытыучуларындан бирисиди. Штатны баш чабакъчы портлары: [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] джагъасында [[Пенсакола]] эм [[Апалачикола]], [[Атлантика океан|Атлантиканы]] джагъасында уа [[Фернандина-Бич]] ([[Ингилиз тил|ингил.]] ''Fernandina Beach'') эм [[Нью-Смерна-Бич]] ({{lang-en|New Smyrna Beach}}) шахарла. [[Флорида Кис]] архепилагда къызгъылдым креветканы чыгъарадыла, аны джашагъан джерлери Тампадан тыйгъыч айрымканлагъа дери созулгъандыла. Креветкаладан сора, Флориданы чабакъчылары къралны базарларына тюрлю-тюрлю чабакъла бередиле, аланы ичинде испан макрель, къара кефаль, аны кибик моллюскала, омарла эмда крабла. Апалачикола богъазда устрицаланы ёсдюредиле. Флоридада Полк, Манати эм Хиллсборо округланы кесеклеринде орналгъан Боун-Вэлли регион, дунияда эм уллу белгили фосфатланы джерлеринден бирисиди эмда Бирлешген Штатлада 60% эмда бютеу дунияда 25% чакълы фосфатланы чыгъарыуну береди. Флоридада 28 фосфат рудник барды, аладан 11 ишлейдиле<ref>{{Cite web |date=2025-09-15 |title=Phosphate mining in Florida sustains supply chains, sets standards |url=https://www.blm.gov/blog/2025-09-15/phosphate-mining-florida-sustains-supply-chains-sets-standards |access-date=2025-10-22 |website=Bureau of Land Management |language=en}}</ref>. Туризм штатны экономикасыны эм уллу секторларындан бирисиди: 2024 джылда турист санагъатда 1,8 миллион чакълы бир адам ишлегенди. 2025 джылда Флоридагъа 143,3 миллион турист келгенеди, аладан 9,3 миллион адам башха къыралладан. == Политикасы == Флориданы закончыгъарыучу джыйылыуу — эки палаталадан къуралгъан Флориданы Легислатурасы ([[Ингилиз тил|ингил]].''The Florida State Legislature''). Огъары палатасы - 40 членден къуралгъан Сенатды, тёбен палатасы - 120 членден къуралгъан Келечелени палатасыды. Закончыгъарыучула Сенатда олтургъанла тёрт джылгъа эмда Келечелени палатасында эки джылгъа сайланадыла. Сайлаучула кеслерини округларында джашагъанладан болуб эмда сайлаулагъа дери Флоридада эки джылдан артыкъ джашаб керекдиле. === '''Штатны толтуруучу власты''' === Флоридада толтуруучу власты губернатордан, вице-губернатордан, баш прокурордан, эл мюлк комиссардан, баш финанс директордан эмда талай толтуруучу департаментден къуралады. Флоридада толтуруучу властха башчылыкъ тёрт джылгъа сайланнган губеранатор этеди. Штатны вице-губернатору губернатор бла бирге сайланады. Флориданы Баш прокурору, эл мюлк комиссары, баш финанс директору энчи сайланнган этедиле. 2019 джылны 8 январдан Флориданы 46-чи губернатору - [[Рон Десантис]] ([[Республикан партия (АБШ)|Республикан партия]])<ref>[https://www.interfax.ru/amp/903081 Десантис вступил в борьбу за пост президента США]</ref>. === '''Сюдлюк система''' === Флориданы сюдлюк системасыны Флориданы Баш сюдю, беш Апелляция сюдле, биринчи инстанциялы сюдле (20 округ сюдле, 67 графлыкъ сюдле) къураладыла. Флориданы баш сюд органы - алты джылгъа сайланнган джети сюдю бла къуралгъан [[Флориданы Баш сюдю]] ([[Ингилиз тил|ингил]]. ''Supreme Court of Florida''). География тюрлюлюкню баджарыр ючюн штатны алты округундан алты сюдюлени сайланадыла, бирини уа бютеулей сайлау участокда сайлайдыла. == Административ бёлюннгени == Флорида штат 67 округга бёлюнеди. Флориданы эм къалын халкъ округгу — Майами шахар орналгъан [[Майами-Дейд]] округ, эм аз санлы округ — [[Либерти (Флорида, округу)|Либерти]] округ. Майданы бла эм уллу округ — [[Палм-Бич (Флорида, округу)|Палм-Бич]] (5 268 км²) эм гитче — [[Юнион (Флорида, округу)|Юнион]] округ (622 км²). == Спорту == Флоридада юч [[Миллет Футбол Лига|МФЛ]] команда, эки [[Бейсболну Баш Лигасы|ББЛ]] команда, эки [[Миллет Баскетбол Ассоциация|МБА]] команда, эки [[Миллет Хоккей Лига|МХЛ]] команда эмда эки [[Major League Soccer|MLS]] команда бардыла. Флорида кесини биринчи таймаздан усталы баш лигадан спорт командасын 1966 джылда алгъанды, ол заманда Американ футбол лига «Майами Долфинс» команданы къошханды.[[Файл:Ben Hill Griffin Stadium - Florida Gators.jpg|мини|Бен Хилл Гриффинни стадиону]][[NASCAR]] (штаб-фатары Дейтон-Бичде) февралда Флориданы Daytona International Speedway автодромда (Daytona 500 чабышыу къайда баргъан) кесини юч баш сериясын башлайды. Флорида - уллу гольф арасыды. PGA of America-ны штаб-фатары Палм-Бич-Гарденсде, PGA Tour-ны штаб-фатары Понте-Ведра-Бичде (Джексонвиллни къатында), LPGA-ны штаб-фатары уа Дейтона-Бичде орналадыла. Майами теннис ачыкъ чемпионаты ATP World Tour Masters 1000 эмда WTA Premier сериялагъа киреди эмда Делрей-Бич теннис ачыкъ чемпионат ATP World Tour 250 сериягъа киреди. Бен Хилл Гриффинни стадиону официал сыйыныуу 88 548 оруннга кёре Флоридада эм уллу футбол стадиону, американы студент футболунда 12-чи эм дунияда 18-чи стадионду. Уллу университет футбол командалагъа Атлантика джагъадагъы конференциядан Florida State Seminoles бла Miami Hurricanes эмда Къыбыла-кюнчыгъыш конференциядан Florida Gators киредиле<ref>{{cite web|url=https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|title=Florida's 7 FBS head coaches explain college football's most chaotic state|website=Sbnation.com|date=August 22, 2018|access-date=May 9, 2022|archive-date=April 9, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220409043332/https://www.sbnation.com/college-football/2018/8/22/17717562/florida-college-football-history-coaches-explain|url-status=live}}</ref>. === '''Уулау эмда чабакъ тутуу''' === Флорида штатда Конституциягъа энчи тюзетиу ишлейди, ол гражданлагъа уугъа эмда чабакъчылыкъгъа тамал эркинликни бегитеди. Флориданы чабакъ бла кийик табийгъатны сакълауну юсюнден Комиссия (FWC) — ол чабакъ эмда кийик табигъат ресурслагъа оноу этген, лицензияланы берген, сюйюб чабакъ тутаргъа мардаланы эмда джорукъланы белгилеген штатны кърал органы<ref>[https://myfwc.com/ Florida Fish and WildlifeConservation Commission]</ref>. Флодидада джыл сайын 2,8–3 млн адамны сюйген чабакъ тутаргъа тири лицензиясы барды неда лицензияны алгъанды. Аладан 1,9 млн чакълы чабакъчы штатны адамларыдыла, 0,9–1 млн чакълы бир адам а туристледиле. Флорида туристлеге сатылгъан чабакъ тутуу лицензияланы саны бла АБШ-де биринчи орунну таукел алады. Штатда 160 000-170 000 чакълы бир регистрация болгъан уучу барды. Кёб юсю ала Флориданы адамладыла, алай а туристле де аллигаторланы эмда суу къанатлыланы уугъа келедиле. Чабакъ тутуучу сектор 120 000 иш джер къурайды. АБШ-ны спорт чабакъчылыкъны сферасында иш бла джалчытыуну эм мийик дараджасы болгъан беш округундан тёртюсю Флоридада орналады. Уучу сектор уа 14 300 иш джерни къураб эм сакълайды<ref>[https://t-roosevelt.org/florida/ PRESERVE FLORIDA’S FISHING AND HUNTING HERITAGE]</ref>. == Сурат галерея == <gallery widths="200" heights="160"> File:Tallahassee Old and New Capitols 3.jpg|[[Флориданы Капитолии]]. [[Таллахасси]]. File:Cinderella Castle, Magic Kingdom (2026).jpg|Золушканы къаласы Уолт Диснейни халкъа арасы солуу арасынды. [[Орландо (Флорида)|Орландо]]. File:The Florida Keys.jpg|[[Флорида Кис]] архипелагда. File:Miami - Skyline from Harbor.jpg|[[Майами]] шахаргъа Бискейн богъаздан кёрюнюу. File:VAB and SLS.jpg|Флоридада орналгъан АБШ-ны Кеннеди атлы Космос арасы. File:Fort Lauderdale-skyline-harbor.jpg|[[Форт Лодердейл]]. File:DT Jax 2022.jpg|[[Джэксонвилл]] шахарны арасы кечеде. File:Lake Deaton - Wildwood, Florida.png|Дитон кёл Уайлдвуд шахарда. File:Miami Beach, FL - panoramio.jpg| [[Майами Бич]] шахар. </gallery> == Джибериуле == * https://www.myflorida.gov/<nowiki/> - Флориданы официал сайты. * https://www.visitflorida.com/ - Флориданы туристлеге хайырлы сайты. * https://dos.fl.gov/florida-facts/florida-history/ - Флориданы тарихини юсюнден официал сайты. == Белгиле == {{белгиле}}{{Флорида}}{{АБШ-ны административ биримлери}} {{викигёзен|Florida}} [[Категория:АБШ]] [[Категория:Флорида]] mlqnb7uo4q6mv256dq17c2ihyqvxrpu 0 15607 126610 106568 2026-09-09T23:52:05Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 126610 wikitext text/x-wiki {{coord|display=title|48|45|30.485|N|2|9|58.845|E}} [[Файл:HEC Paris.svg|thumb|250px|HEC Paris]] [[Файл:Chateau, HEC Paris, Jouy-en-Josas, South view 20160501 1.jpg|250px|thumb|HEC Paris]] '''HEC Paris''' ({{lang-en|HEC School of Management}}) — [[Франция]]-да эмда дунияда эм белгили [[университет]]леден бириди, [[Париж]] штатны [[Иль-де-Франс]] шахарында орналады.<ref>[https://www.mondedesgrandesecoles.fr/1881-2011-hec-paris-celebre-ses-130-ans-en-130-jours/ 1881 – 2011 : HEC Paris célèbre ses 130 ans en 130 jours]</ref> Мектеп дайыма дүйнөдөгү эң мыкты бизнес мектептеринин катарына кирет.<ref>[https://poetsandquants.com/2022/06/13/french-schools-dominate-new-financial-times-ranking/ French Schools Dominate New Financial Times Ranking]</ref> == Белгиле == {{белгиле}} == Джибериуле == * [https://web.archive.org/web/20190201015854/http://www.hec.edu/ HEC Paris официал сайты] {{commons|École des hautes études commerciales de Paris}} [[Категория:Париж]] [[Категория:Алфавитге кёре университетле]] dg7bz2k8xk4sd5q6oco6nvhho6wq8hy 0 19573 126627 126425 2026-09-10T00:24:02Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126627 wikitext text/x-wiki '''Эверглейдс''' ({{lang-en|Everglades}}, неда ''Florida Everglades'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-де, [[Флорида]] штатны къыбыла кесегинде, [[Флорида джарымайрымкан|Флорида джарымайрымканны]] къыбыла тёртден бирин орналгъан энчи тропик табигъат территория комплекси. Регионну иги кесеги адамны мюлк ишини себебинден болгъанды (эл мюлк кереклеге мырдыланы къурутуу, кёбчюлюк мекям ишлеу). Тийилмеген биоценозланы сакълар ючюн областны бир кесегин 1947 джылда АБШ-ны правительствосу Эверглейдс Миллет паркга бергенди, 1977 джылда аны майданы 566 796 га чакълы бир болгъанды. Эверглейдсни баш табийгъат зоналары: шималда тропик чегетле, Мексикан богъазны джагъасында манграла эмда чыгъанакъ кладиум бла ёсген мырдыла («кырдык-мыхчы»). == Белгиле == {{Флорида}} [[Категория:Флориданы регионлары]] [[Категория:Эверглейдс]] 1j7fcbhr6n7w10t6vmrbs6hb4zh4dqd 0 19583 126632 126531 2026-09-10T00:26:34Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126632 wikitext text/x-wiki {{Айрымкан|аты=Флорида Кис|ориг. аты={{lang-en|Florida Keys}}|фото=Floridakeys-nasa.jpg|кърал=АБШ|регион={{Байракъландырыу|Флорида}}|акваториасы=[[Мексикан богъаз]]|майдан=355,6|айрымканланы саны=1700|эм уллу айрымканы=[[Ки-Ларго]]|викигёзен=Florida Keys|lat_deg=24|lat_min=40|lat_sec=01|lon_deg=81|lat_dir=N|lon_min=32|lon_sec=39|lon_dir=W|саналгъан джыл=2020|халкъ=82 874|ара шахары=[[Ки-Уэст]]|тенгизден мийиклик=1|басыннганы=233}} '''Флорида''' '''Кис''' ({{lang-en|Florida Keys}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны къыбыла-кюнчыгъышда, [[Флорида]] штатны къыбыла кесегинде орналгъан, 1700 коралл айрымканладан эм рифледен къуралгъан архипелаг. Бютеулей Флорида Кисны территориясы - 355,6 км², 2020 джылда адам саны 82 874 адам. == Белгиле == {{Флорида}} [[Категория:АБШ-ны айрымканлары]] [[Категория:Флориданы айрымканлары]] [[Категория:Флориданы регионлары]] [[Категория:Флорида Кис]] lcqc0tbqblfdy87ywz3u664mchk71vb 14 19588 126633 126518 2026-09-10T00:27:09Z DarqaviPalladin 4737 126633 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Флориданы айрымканларыны категориялары]] [[Категория:Флориданы регионлары]] k1rf5w40kyade5r3h7iwaeieze9z3f2 0 19590 126626 126523 2026-09-10T00:23:44Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126626 wikitext text/x-wiki '''Флориданы ара мийик джери''' ([[Ингилиз тил|ингил.]]''Central Highlands of Florida'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-де, [[Флорида]] штатда, [[Флорида джарымайрымкан|Флорида джарымайрымканны]] ара кесегинде орнагъан, [[Окичоби]] кёлден шимал-кюнбатышдан Шимал Флоридагъа дери созулгъан, сыртладан, мийикликледен эмда ёзенледен къуралгъан геоморфология регион. Сыртланы, алаша джерлени эмда уллу ёзенлени асламысы бир-бирлерине эмда Флориданы Атлантика джагъасына параллель барадыла. == Белгиле == {{Флорида}} [[Категория:Флориданы регионлары]] [[Категория:Флориданы ара мийик джери] ntpud77hy0iskg46eollzoz1ivwk0bw 126628 126626 2026-09-10T00:24:17Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126628 wikitext text/x-wiki '''Флориданы ара мийик джери''' ([[Ингилиз тил|ингил.]]''Central Highlands of Florida'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-де, [[Флорида]] штатда, [[Флорида джарымайрымкан|Флорида джарымайрымканны]] ара кесегинде орнагъан, [[Окичоби]] кёлден шимал-кюнбатышдан Шимал Флоридагъа дери созулгъан, сыртладан, мийикликледен эмда ёзенледен къуралгъан геоморфология регион. Сыртланы, алаша джерлени эмда уллу ёзенлени асламысы бир-бирлерине эмда Флориданы Атлантика джагъасына параллель барадыла. == Белгиле == {{Флорида}} [[Категория:Флориданы регионлары]] [[Категория:Флориданы ара мийик джери]] metzg7vlf947g4851wnfrbp7643xpud 0 19598 126611 126606 2026-09-09T23:52:59Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 126611 wikitext text/x-wiki '''Автоно́мия''' ({{lang-grc|[[wikt:αὐτονομία|αὐτονομία]]}}<ref name="автоссылка1">{{ВТ-РСКД|Αὐτονομία}}</ref> туура кёчюрюу — «кеси кесине закон» ← {{lang-grc2|[[wikt:αὐτός#Буруннгу урумча|αὐτος]]}} + {{lang-grc2|[[wikt:νόμος#Буруннгу урумча|νόμος]]}}) — [[кърал]]ны кесини законлары бла оноуун джюрютюрге [[хакъ]]ы, аны бла бирге [[политикалыкъ бойсунмаулукъ]]гъа хакъ<ref name="автоссылка1" />, кеси башына оноу этиу, [[субъект]]ни кеси бегитген [[принцип]]лерини тамалында джюрюрге амалы эмда хакъы. XIX ёмюрню аягъына эм XX ёмюрню башында, ''Автономия'', неда кеси кесине закон <ref name="автоссылка2">{{ВТ-ЭСБЕ|Автономия}}</ref>, — [[Ара власть|ара правительствону властындан]] [[ич иш]]лени джюрютюуде (джамагъатланы, провинцияланы, бёлгелени д. а. к.) [[бойсунмаулукъ]]лары, кеси оноу джюрютюулериди<ref name="автоссылка3">{{ВТ-МЭСБЕ|Автономия}}</ref>. Къралны къурамындагъы къуралышланы (крайланы, джерлени, къралланы, областланы, республикаланы) [[Территория|территориялыкъ]] ''автономиясы'' - къайсы болса да къралда [[хакъ режим]] кибик, ол неда башха къралны [[хакъ норма]]ла бла белгиленнген, ол территория къуралышны [[статус]]ун джарашдырыуну низамыды, ол [[социал къауумланы]] энчиликлерин эмда/неда территорияланы энчи шартларын таныуну принциплерине таянады эмда ол статусну джашауда бардырыуну, сакълауну эмда къоруулауну мадарлары бла гарантияларыны энчиликлеринде белгиленеди. Къайсы болса да органла бла учреждениелени '''автономиялары''' башчылыкъ этиу, финанс, экономика болургъа боллукъду, эмда, адетдеча, бир органла бла учредждениелеге аланы ишлерини энчиликлери себебли бериледи, ол зат аланы ишлеринде, халкъ бла къралны игилиги ючюн, дженгил, алай демеклик заманында, компетентли бегимле алыргъа онглукъ береди. == История термина == Изначально ''автономией'', в эпоху [[Античность|античности]], называлось право [[Полис (Античность)|греческих полисов]] ([[город-государство|городов-государств]]) управляться собственными законами и считаться независимыми государствами, признанное в 397 году до н. э. так называемым [[Анталкидов мир|Анталкидовым миром]] — между Персидским царём [[Артаксеркс II|Артаксерксом II]] и спартанским военачальником [[Анталкид]]ом — относительно всех городов [[Европейская Греция|европейской Греции]] и [[остров]]ов, кроме пяти<ref name="автоссылка1" />. По этому договору греческие города в [[Иония|Малой Азии]] и на [[Кипр (остров)|Кипре]] переходили под управление персидского царя, а полисы [[Эгейские острова|греческого архипелага]] признавали персидского монарха лишь [[третейский суд|третейским судьёй]] в своих спорах, в остальном руководствуясь собственным законодательством<ref name = РСКД>{{публикация|автор=Любкер, Ф.|заглавие=Реальный словарь классических древностей по Любкеру|подзаголовок=[в 4-х вып.]|ответственный=Под ред. членов Общества Ф. Гельбке, П. Никитина, М. Пустонского и Ф. Зелинского|место=СПб.|издательство=Тип. А. С. Суворина, О-во классической филологии и педагогики|год=1883—1885}} [https://web.archive.org/web/20170611222747/http://enc.biblioclub.ru/Encyclopedia/101776_Realnyy_slovar_klassicheskih_drevnostey Вып. I: A—Echo. — 1883] {{Wayback|url=http://enc.biblioclub.ru/Encyclopedia/101776_Realnyy_slovar_klassicheskih_drevnostey |date=20170611222747 }}; Вып. II: Echo—Naenia. — 1884; Вып. III: Naenia—Tegeatis. — 1884; Вып. IV: Tegeatis—до конца. — 1885. — с. 197 — С. 404</ref>. Позднее [[Древний Рим|древние римляне]], в ходе [[Македонские войны|Македонских войн]], сохраняли эти условия для присоединявшихся к Риму греческих полисов, но уже под контролем римской администрации — наместников. Впоследствии за автономиями римляне признавали и право чеканить свою монету, только без изображения главы государства — [[суверен]]а<ref name="РСКД" /> ([[государь|государя]]<ref name="автоссылка1" />). В целом, автономия в Древнем Риме была суженным вариантом права на самоуправление, даровавшееся под названием «'''элефтерия'''» (от греч. «[[свобода]]»). [[Файл:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|мини|250пкс|[[Кант, Иммануил|Иммануил Кант]] (1724—1804)]] В Средние века существовали самые обширные и разнообразные '''автономии''', колебавшие государственное единство и общее [[государственное право]]<ref name="автоссылка2" />. == Философия == В [[философия|философии]] ''автономия''<ref>{{ВТ-БСЭ1|Автономия, в философии}}</ref> — принцип самостоятельности бытия, направляемого собственным разумом и совестью ([[Кант]])<ref name="автоссылка2" />; способность личности как морального субъекта к самоопределению на основе собственного законодательства, в другом источнике [[Автономия воли]]<ref>[[s:По поводу взгляда Канта на автономию воли (Федоров)|''Николай Федорович Федоров'', «По поводу взгляда Канта на автономию воли», 1903 год.]]</ref> — способность [[воля|воли]] ставить самой себе нравственный закон<ref name="автоссылка3" />. Противоположна ''[[Гетерономная этика|гетерономии]]'' субъекта — то есть принятию норм поведения «извне» — без обоснования их необходимости собственным [[мышление]]м. Необходимость автономии была осознана ещё в греческой философии [[Демокрит]]ом и [[Сократ]]ом. Как всеобщий принцип поведения автономия провозглашена [[Лютер, Мартин|Лютером]], выступавшим против [[авторитаризм]]а римско-католической церкви. Проблема автономии была этически осмыслена [[Энтони Эшли Купер, 3-й граф Шефтсбери|Шефтсбери]], [[Хатчесон]]ом, а в теоретически последовательной форме [[Кант, Иммануил|Кантом]] (автономная этика). Моральная автономия позволяет, сохраняя человеческое достоинство и добродетель, быть свободным от произвольности социальных установлений, диктата власти, моды, мнения других и не терять самообладания перед лицом жизненных трудностей и опасностей. == Психология == Парный термин автономии-гетерономии в [[психология|психологии]] и детском [[психоанализ]]е был введён [[Пиаже, Жан|Жаном Пиаже]] для разграничения между гетерономией детей и автономией взрослых. По механике действия он основан на контрасте между [[инфантилизм|инфантильной]] зависимостью и несамостоятельностью детей с одной стороны, и видимой независимостью (или стремлением к независимости) взрослых. Одновременно Пиаже указал на теснейшую взаимосвязь и взаимоперетекание автономии и гетерономии. Например, невротическая зависимость ([[гетерономия (психология)|гетерономия]]) — указывает на болезненное состояние, при котором взрослый человек, который (по внутренней ренте) должен быть автономным, при этом чувствует себя — гетерономным, то есть зависимым. В 1963 году следом за Пиаже [[Эриксон, Эрик Хомбургер|Эрик Эриксон]] ввёл сложный термин: «автономия против стыда и сомнения» — для наиболее точного и подробного обозначения ''второй'' из своих ''восьми'' сформулированных «стадий жизни человека». Приблизительным образом указанная стадия соответствует анальной стадии классической теории психоанализа, при которой (практически буквальным образом) контроль [[сфинктер]]а означает — достижение автономии{{нет АИ|21|06|2016}}. == Государство и право == В [[право|правовом понимании]], автономия — это [[право]], предоставляемое объединениям, сословиям, корпорациям, руководствоваться собственными нормами и правилами в определённых пределах. [[Файл:1930-Adm.-karta-Evropejskoj-chasti-SSSR.-Srednevolzhskij-kraj-MordObl.jpg|мини|250пкс|[[Национальная политика СССР|Национальные автономии]] на Средней [[Волга|Волге]] в 1930 г.: [[Татарская Автономная Советская Социалистическая Республика|ТАССР]], [[Чувашская Автономная Советская Социалистическая Республика|ЧАССР]], [[Марийская автономная область|Марийская]] и [[Мордовская автономная область|Мордовская]] [[Автономная область|автономные области]]]] Теорией государственного управления выделяется самоуправление — реализация децентрализации государственной власти в форме закрепления в нормативно-правовой форме за административно-территориальными единицам государства прав по реализации от лица местного населения возможности и способности определения общественного порядка в вопросах местного значения в определённых сферах под собственную ответственность. Наряду с самоуправлением — равноправием всех административно-территориальных единиц — автономия подразумевает признание автономных прав на определение общественного порядка в некоторых сферах, возможно отличных от прав других единиц. По сферам выделяют автономии административные — в вопросах осуществления организации общественного управления и принятия решений, — и национальные — в реализации особых прав этнических групп. В Средние века были распространены самые обширные и разнообразные автономии. Но и теперь признаётся автономия общин, единений, союзов, корпораций в их внутренних, особенных делах и отношениях. Подобная автономия обеспечивает их свободное развитие, необходимый рост и порядок, благотворно действуя на развитие сил как отдельных членов, так и всей совокупности их в единении или союзе. Кроме того, государство может допускать дожившую до конца [[XIX]] — начала [[XX]] автономию династических родов и дворян-землевладельцев, в той степени, в которой она не противоречит государственному устройству и не выходит из области семейных институтов и наследственного права (фамильные постановления, [[фидеикомисс]]ы, выдел дочерей и т. п.). === Территориальная автономия === [[Территориальная автономия]] — внутреннее самоуправление [[субъект]]ов в государстве или [[федерация|федерации]] ([[конфедерация|конфедерации]]) государств, обладающих самостоятельностью в рамках конституции или закона, позволяющее осуществлять полномочия в сфере локального самоуправления на условиях, отличных от применяющихся к иным субъектам или территориальным единицам (землям, краям, странам, областям (регионам)). Для территориальных субъектов или ''автономий'' характерны наличие следующих, определяющих их правовую основу, признаков: * объективно присущая идентичность (национально-этническая, культурная, религиозная, географическая); * признание и закрепление расширенной, разноплановой, с точки зрения содержания, компетенции по сравнению с иными внутригосударственными территориальными образованиями по осуществлению самоуправления; * персонификация гарантий конституционно-правового статуса по его реализации и защите; * наличие финансовых и иных ресурсов для реализации полномочий в отношении предусмотренных предметов ве́дения.<ref>''И. В. Ирхин'', «Основные сценарии формирования территориальных автономий в современном мире (конституционно-правовой аспект)», 2019 год.</ref> === Национально-территориальная автономия === {{Основная|Национально-территориальная автономия}} [[Национально-территориальная автономия]] — особый автономный статус в государстве или федерации (конфедерации) государств территориальных единиц (земель, краёв, стран, областей (регионов)) со значительной долей населения другой национальности или населения, отличающегося иными особенностями жизнедеятельности своего быта. === Национально-культурная автономия === {{Основная|Национально-культурная автономия}}[[Национально-культурная автономия]] — особая форма национально культурного самоопределения национальных меньшинств. == Христианство == {{Main|Автономная церковь}} ''Автономия'' — самостоятельность [[Поместная церковь|поместной церкви]] в вопросах внутреннего управления от той или иной [[Автокефальная церковь|автокефальной церкви]], в состав которой данная автономная церковь входила ранее на правах [[экзархат]]а или [[епархия|епархии]]. Глава автономной церкви избирается на [[поместный собор|поместном соборе]] с последующим утверждением предстоятелем кириархальной церкви. == Кибернетика == {{main|Самоуправление}} Когда говорится об автономии в человеческом [[организм]]е, [[фирма|фирме]] или [[система|системе]], имеется в виду, что та или иная её часть или определённая [[Функция (математика)|функция]] сама отвечает за своё [[регулирование]]. Это понятие можно перевести как «самоисполнение закона». == Университетская автономия == {{main|Автономия высшего учебного заведения}} '''Школьная автономия'''<ref>{{ВТ-БСЭ1|Школьная автономия}}</ref> (Автономия школы) — [[самоуправление]] [[высшая школа|высшей]] (иногда и [[средняя школа|средней]]) школы, выражающееся в известной ограниченности контроля со стороны государства (право школы устанавливать внутренний распорядок, программы и методы, выбирать должностных лиц и преподавателей и тому подобное), и одно из важнейших прав классических университетов. Возникла одновременно с рождением университетов в средневековой Европе (XI—XII вв.). Первоначальное понимание университетской автономии (или «академических свобод») означало судебный иммунитет университетской корпорации относительно светской и духовной властей, то есть неподсудность её членов (профессоров и студентов) любым иным судам, кроме [[Университетский суд|университетского]]{{sfn|РИЭ|2015}}. К средневековым корпоративным правам университетов также относились права самоуправления: выборы каждым факультетом декана из числа своих профессоров, выборы проректора (почётную должность ректора, как правило, занимал высочайший покровитель университета из числа титулованной знати), право самостоятельного пополнения корпорации через выборы новых профессоров. Эти права сохранялись в большинстве европейских университетов до рубежа XVIII—XIX веков. В результате реформ начала XIX века университетами было утрачено большинство их корпоративных прав, но вместе с тем в политике ряда государственных деятелей (в частности [[Гумбольдт, Вильгельм|Вильгельма фон Гумбольдта]] в [[Пруссия|Пруссии]]) подчёркивалось право «автономии науки», свобод преподавания, обучения и научных исследований, которые составляли основные принципы организации классических университетов<ref>{{статья|автор=Андреев А. Ю.|заглавие=АВТОНОМИЯ|ссылка=|язык=|автор издания=|издание=Императорский Московский университет: 1755—1917 : энциклопедический словарь|тип=|место=М.|издательство=Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН)|год=2010|том=|страницы=12—13|isbn=978-5-8243-1429-8|issn=|bibcode=|pmid=}}</ref>. == Профессиональное движение == '''Автономия профессионального движения'''<ref>{{ВТ-БСЭ1|Автономия профессионального движения}}</ref> — законодательно определенное взаимоотношения между [[профессиональный союз|профессиональными союзами]], местной администрацией и государством, руководствоваться собственными, то есть профсоюза, нормативами, нормами и правилами, в определённых в пределах профессионального движения. == Примечания == {{примечания}} {{Викисловарь|автономия}}{{Навигация}} == Литература == * [[s:По поводу взгляда Канта на автономию воли (Федоров)|''Николай Федорович Федоров'', «По поводу взгляда Канта на автономию воли», 1903 год.]] * [[s:Призрачная автономия (Федоров)|''Николай Федорович Федоров'', «Призрачная автономия», 1903 год.]] * [[s:Малорусский Вопрос и автономия Малороссии (Линниченко)|''Иван Андреевич Линниченко'', «Малорусский Вопрос и автономия Малороссии», 1917 год.]] * {{ВТ-БСЭ1|Автономия, в философии}} * {{ВТ-БСЭ1|Школьная автономия}} * {{книга | часть = Автономия университетов | ссылка часть = http://www.olmamedia.ru/histrf/book/avtonomiya-universitetov.html | заглавие = Российская историческая энциклопедия. В 18 томах | ответственный = Ред. Александр Чубарьян | место = М. | издательство = [[Олма медиа групп]] | год = 2015 | том = 1. Аалто - аристократия | страниц = 616 | isbn = 978-5-373-07472-8 | ref = РИЭ}} * ''Гнейст'', Verwaltung, Justiz, Rechtsweg, Staatswerwaltung u. Selbstvervvaltung u. s. w. B., 1870. * ''Л. Штейн'', Учение об управлении / Рус. пер. Спб., 1877. * ''Д. Шовалиев'', Автономия и её признаки. Москва 2011. * {{книга |ref=Meyendorff |год=1989 |заглавие=Imperial unity and Christian divisions: The Church 450-680 A.D |серия=The Church in history |том=2 |место=Crestwood, NY |издательство=St. Vladimir's Seminary Press |isbn=978-0-88-141056-3 |ссылка=https://books.google.com/books?id=6J_YAAAAMAAJ |язык=en |автор=[[Мейендорф, Иван Феофилович|John Meyendorff]]}} * Федеральный закон Российской Федерации № 74-ФЗ «О национально-культурной автономии», от 17 июня 1996 года. * ''И. В. Ирхин'', «Основные сценарии формирования территориальных автономий в современном мире (конституционно-правовой аспект)», 2019 год. == Ссылки == * {{ВТ-ЭСБЕ|Автономия}} * ''Kastner, Jens.'' [http://www.uni-bielefeld.de/cias/wiki/a_Autonomy.html «Autonomy»] (2015). University Bielefeld {{ВС}}{{перевести|en|Autonomy}}{{Нет источников |дата=2007-11-28}} [[Категория:Самоуправление]] [[Категория:Философские термины]] [[Категория:Социальная философия]] [[Категория:Понятия политической философии]] [[Категория:Международное право]] [[Категория:Философия права]] [[Категория:Кибернетика]] [[Категория:Конституционное право]] rmsmavo0ivtak2r0ymz4m7z0sl1cd4e 0 19599 126607 2026-09-09T23:48:50Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Джерлешим|аты=Сент-Питерсберг|ориг. аты={{lang-en|St. Petersburg}}|фото=Downtown_St_Petersburg_Skyline_Dec_2024.jpg|фотону ачыкълау=Сент-Питерсберг шахарны арасы|байракъ=Flag of St. Petersburg, Florida.svg|герб=Seal of St. Petersburg, Florida.svg|гербини юсюнден статья=Сент-Питерсбергни мухуру|байрагъыны юсюнден ст...' 126607 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Сент-Питерсберг|ориг. аты={{lang-en|St. Petersburg}}|фото=Downtown_St_Petersburg_Skyline_Dec_2024.jpg|фотону ачыкълау=Сент-Питерсберг шахарны арасы|байракъ=Flag of St. Petersburg, Florida.svg|герб=Seal of St. Petersburg, Florida.svg|гербини юсюнден статья=Сент-Питерсбергни мухуру|байрагъыны юсюнден статья=Сент-Питерсбергни байрагъы|кърал=АБШ|баш.къошакъ.параметр=[[АБШ-ны административ бёлюнюую|Штаты]]|баш.параметрни.ачыкълау={{Байракъландырыу|Флорида}}|тюб.параметрни.ачыкълау=[[Пинеллас (округ)|Пинеллас округу]]|тюб.къошакъ.параметр=[[Округ (АБШ)|Округу]]|тенгизден мийиклик=13|Къуралгъанды=1876 джылда|Шахар болгъанды=1892 джылда|майдан=344,7|халкъ=258 308|саналгъан джыл=2020|басыннганы=1607,3|сагъат бёлге=[[UTC−5:00]], <br>[[UTC−4:00]] <small>Джай заман</small>|телефон=+1 727|почта=33701, 33702, 33703, 33704, 33705, 33706, 33707, 33708, 33709, 33710, 33711, 33712, 33713, 33714, 33715, 33716, 33729, 33730, 33731, 33732, 33733, 33734, 33736, 33738, 33740, 33741, 33742, 33743 эм 33747|Commons категория=St. Petersburg, Florida|web=http://www.stpete.org/|башчы=Рик Крисман|агломерация=2 870 569|lat_deg=27|lat_min=46|lat_sec=23|lat_dir=N|lon_deg=82|lon_min=38|lon_sec=24|lon_dir=W|регион=Флорида|район=Пинеллас}} '''Сент-Питерсберг''' ({{lang-en|Saint Petersburg}}''Saint Petersburg'' {{МФА2|ˌseɪnt ˈpiː.t̬ɚz.bɝːɡ}}), къысха аты — '''Сент-Пит''' ({{lang-en|St. Pete}}''St. Pete'') — АБШ-де, Флорида штатны къыбыла-кюнбатыш кесегинде, Пинеллас округда, Тампа богъаз бла Мексикан богъазны арасында тургъан джарымайрыкамда орналгъан шахар. АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Сент-Питерсбергде 258 308 адам джашагъанды, аны бла Флоридада Сент-Питерсберг 5-чи шахарды. Сент-Питерсберг штатны экинчи уллу шахар агломерациясына киреди: Тампа — Сент-Питерсберг — Клируотер, аны адам саны 2,8 миллион адамгъа джетеди. Бу агломерация АБШ-ны къыбыла-кюнчыгъыш регионунда адам саны бла ючюнчю болады. == Белгиле == f32pydzgyy0tmfh62pa3nnoc758ecrh 126612 126607 2026-09-09T23:54:27Z DarqaviPalladin 4737 126612 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Сент-Питерсберг|ориг. аты={{lang-en|St. Petersburg}}|фото=Downtown_St_Petersburg_Skyline_Dec_2024.jpg|фотону ачыкълау=Сент-Питерсберг шахарны арасы|байракъ=Flag of St. Petersburg, Florida.svg|герб=Seal of St. Petersburg, Florida.svg|гербини юсюнден статья=Сент-Питерсбергни мухуру|байрагъыны юсюнден статья=Сент-Питерсбергни байрагъы|кърал=АБШ|баш.къошакъ.параметр=[[АБШ-ны административ бёлюнюую|Штаты]]|баш.параметрни.ачыкълау={{Байракъландырыу|Флорида}}|тюб.параметрни.ачыкълау=[[Пинеллас (округ)|Пинеллас округу]]|тюб.къошакъ.параметр=[[Округ (АБШ)|Округу]]|тенгизден мийиклик=13|Къуралгъанды=1876 джылда|Шахар болгъанды=1892 джылда|майдан=344,7|халкъ=258 308|саналгъан джыл=2020|басыннганы=1607,3|сагъат бёлге=[[UTC−5:00]], <br>[[UTC−4:00]] <small>Джай заман</small>|телефон=+1 727|почта=33701, 33702, 33703, 33704, 33705, 33706, 33707, 33708, 33709, 33710, 33711, 33712, 33713, 33714, 33715, 33716, 33729, 33730, 33731, 33732, 33733, 33734, 33736, 33738, 33740, 33741, 33742, 33743 эм 33747|Commons категория=St. Petersburg, Florida|web=http://www.stpete.org/|башчы=Рик Крисман|агломерация=2 870 569|lat_deg=27|lat_min=46|lat_sec=23|lat_dir=N|lon_deg=82|lon_min=38|lon_sec=24|lon_dir=W|регион=Флорида|район=Пинеллас}} '''Сент-Питерсберг''' ({{lang-en|Saint Petersburg}}), къысха аты — '''Сент-Пит''' ({{lang-en|St. Pete}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-де, [[Флорида]] штатны къыбыла-кюнбатыш кесегинде, [[Пинеллас (округ)|Пинеллас]] округда, [[Тампа богъаз]] бла [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] арасында тургъан джарымайрыкамда орналгъан шахар. АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Сент-Питерсбергде 258 308 адам джашагъанды, аны бла Флоридада Сент-Питерсберг 5-чи шахарды. Сент-Питерсберг штатны экинчи уллу шахар агломерациясына киреди: [[Тампа]] — Сент-Питерсберг — [[Клируотер (Флорида)|Клируотер]], аны адам саны 2,8 миллион адамгъа джетеди. Бу агломерация АБШ-ны къыбыла-кюнчыгъыш регионунда адам саны бла ючюнчю болады. == Белгиле == {{Флорида}} 4z0gjs6kyh40j9wxvesvp534pir91o5 126613 126612 2026-09-09T23:55:27Z DarqaviPalladin 4737 126613 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Сент-Питерсберг|ориг. аты={{lang-en|St. Petersburg}}|фото=Downtown_St_Petersburg_Skyline_Dec_2024.jpg|фотону ачыкълау=Сент-Питерсберг шахарны арасы|байракъ=Flag of St. Petersburg, Florida.svg|герб=Seal of St. Petersburg, Florida.svg|гербини юсюнден статья=Сент-Питерсбергни мухуру|байрагъыны юсюнден статья=Сент-Питерсбергни байрагъы|кърал=АБШ|баш.къошакъ.параметр=[[АБШ-ны административ бёлюнюую|Штаты]]|баш.параметрни.ачыкълау={{Байракъландырыу|Флорида}}|тюб.параметрни.ачыкълау=[[Пинеллас (округ)|Пинеллас округу]]|тюб.къошакъ.параметр=[[Округ (АБШ)|Округу]]|тенгизден мийиклик=13|Къуралгъанды=1876 джылда|Шахар болгъанды=1892 джылда|майдан=344,7|халкъ=258 308|саналгъан джыл=2020|басыннганы=1607,3|сагъат бёлге=[[UTC−5:00]], <br>[[UTC−4:00]] <small>Джай заман</small>|телефон=+1 727|почта=33701, 33702, 33703, 33704, 33705, 33706, 33707, 33708, 33709, 33710, 33711, 33712, 33713, 33714, 33715, 33716, 33729, 33730, 33731, 33732, 33733, 33734, 33736, 33738, 33740, 33741, 33742, 33743 эм 33747|Commons категория=St. Petersburg, Florida|web=http://www.stpete.org/|башчы=Рик Крисман|агломерация=2 870 569|lat_deg=27|lat_min=46|lat_sec=23|lat_dir=N|lon_deg=82|lon_min=38|lon_sec=24|lon_dir=W|регион=Флорида|район=Пинеллас}} '''Сент-Питерсберг'''<ref>{{Книга:СГНЗС|331|Сент-Пи́терсберг}}</ref> ({{lang-en|Saint Petersburg}}), къысха аты — '''Сент-Пит''' ({{lang-en|St. Pete}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-де, [[Флорида]] штатны къыбыла-кюнбатыш кесегинде, [[Пинеллас (округ)|Пинеллас]] округда, [[Тампа богъаз]] бла [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] арасында тургъан джарымайрыкамда орналгъан шахар. АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Сент-Питерсбергде 258 308 адам джашагъанды, аны бла Флоридада Сент-Питерсберг 5-чи шахарды. Сент-Питерсберг штатны экинчи уллу шахар агломерациясына киреди: [[Тампа]] — Сент-Питерсберг — [[Клируотер (Флорида)|Клируотер]], аны адам саны 2,8 миллион адамгъа джетеди<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml |title=American FactFinder |access-date=2014-01-04 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328095433/http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml |url-status=live }}</ref>. Бу агломерация АБШ-ны къыбыла-кюнчыгъыш регионунда адам саны бла ючюнчю болады. == Белгиле == {{Флорида}} 30k6d31hpsacceul4lfvtjrtg8eedy6 126614 126613 2026-09-09T23:55:47Z DarqaviPalladin 4737 126614 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Сент-Питерсберг|ориг. аты={{lang-en|St. Petersburg}}|фото=Downtown_St_Petersburg_Skyline_Dec_2024.jpg|фотону ачыкълау=Сент-Питерсберг шахарны арасы|байракъ=Flag of St. Petersburg, Florida.svg|герб=Seal of St. Petersburg, Florida.svg|гербини юсюнден статья=Сент-Питерсбергни мухуру|байрагъыны юсюнден статья=Сент-Питерсбергни байрагъы|кърал=АБШ|баш.къошакъ.параметр=[[АБШ-ны административ бёлюнюую|Штаты]]|баш.параметрни.ачыкълау={{Байракъландырыу|Флорида}}|тюб.параметрни.ачыкълау=[[Пинеллас (округ)|Пинеллас округу]]|тюб.къошакъ.параметр=[[Округ (АБШ)|Округу]]|тенгизден мийиклик=13|Къуралгъанды=1876 джылда|Шахар болгъанды=1892 джылда|майдан=344,7|халкъ=258 308|саналгъан джыл=2020|басыннганы=1607,3|сагъат бёлге=[[UTC−5:00]], <br>[[UTC−4:00]] <small>Джай заман</small>|телефон=+1 727|почта=33701, 33702, 33703, 33704, 33705, 33706, 33707, 33708, 33709, 33710, 33711, 33712, 33713, 33714, 33715, 33716, 33729, 33730, 33731, 33732, 33733, 33734, 33736, 33738, 33740, 33741, 33742, 33743 эм 33747|Commons категория=St. Petersburg, Florida|web=http://www.stpete.org/|башчы=Рик Крисман|агломерация=2 870 569|lat_deg=27|lat_min=46|lat_sec=23|lat_dir=N|lon_deg=82|lon_min=38|lon_sec=24|lon_dir=W|регион=Флорида|район=Пинеллас}} '''Сент-Питерсберг'''<ref>{{Книга:СГНЗС|331|Сент-Пи́терсберг}}</ref> ({{lang-en|Saint Petersburg}}), къысха аты — '''Сент-Пит''' ({{lang-en|St. Pete}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-де, [[Флорида]] штатны къыбыла-кюнбатыш кесегинде, [[Пинеллас (округ)|Пинеллас]] округда, [[Тампа богъаз]] бла [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] арасында тургъан джарымайрыкамда орналгъан шахар. АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Сент-Питерсбергде 258 308 адам джашагъанды, аны бла Флоридада Сент-Питерсберг 5-чи шахарды. Сент-Питерсберг штатны экинчи уллу шахар агломерациясына киреди: [[Тампа]] — Сент-Питерсберг — [[Клируотер (Флорида)|Клируотер]], аны адам саны 2,8 миллион адамгъа джетеди<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml |title=American FactFinder |access-date=2014-01-04 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328095433/http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml |url-status=live }}</ref>. Бу агломерация АБШ-ны къыбыла-кюнчыгъыш регионунда адам саны бла ючюнчю болады. == Белгиле == <references />{{Флорида}} kh9kahuj8d6ilglrqcu71v3nqay9c34 126615 126614 2026-09-09T23:56:18Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126615 wikitext text/x-wiki {{Джерлешим|аты=Сент-Питерсберг|ориг. аты={{lang-en|St. Petersburg}}|фото=Downtown_St_Petersburg_Skyline_Dec_2024.jpg|фотону ачыкълау=Сент-Питерсберг шахарны арасы|байракъ=Flag of St. Petersburg, Florida.svg|герб=Seal of St. Petersburg, Florida.svg|гербини юсюнден статья=Сент-Питерсбергни мухуру|байрагъыны юсюнден статья=Сент-Питерсбергни байрагъы|кърал=АБШ|баш.къошакъ.параметр=[[АБШ-ны административ бёлюнюую|Штаты]]|баш.параметрни.ачыкълау={{Байракъландырыу|Флорида}}|тюб.параметрни.ачыкълау=[[Пинеллас (округ)|Пинеллас округу]]|тюб.къошакъ.параметр=[[Округ (АБШ)|Округу]]|тенгизден мийиклик=13|Къуралгъанды=1876 джылда|Шахар болгъанды=1892 джылда|майдан=344,7|халкъ=258 308|саналгъан джыл=2020|басыннганы=1607,3|сагъат бёлге=[[UTC−5:00]], <br>[[UTC−4:00]] <small>Джай заман</small>|телефон=+1 727|почта=33701, 33702, 33703, 33704, 33705, 33706, 33707, 33708, 33709, 33710, 33711, 33712, 33713, 33714, 33715, 33716, 33729, 33730, 33731, 33732, 33733, 33734, 33736, 33738, 33740, 33741, 33742, 33743 эм 33747|Commons категория=St. Petersburg, Florida|web=http://www.stpete.org/|башчы=Рик Крисман|агломерация=2 870 569|lat_deg=27|lat_min=46|lat_sec=23|lat_dir=N|lon_deg=82|lon_min=38|lon_sec=24|lon_dir=W|регион=Флорида|район=Пинеллас}} '''Сент-Питерсберг'''<ref>{{Книга:СГНЗС|331|Сент-Пи́терсберг}}</ref> ({{lang-en|Saint Petersburg}}), къысха аты — '''Сент-Пит''' ({{lang-en|St. Pete}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-де, [[Флорида]] штатны къыбыла-кюнбатыш кесегинде, [[Пинеллас (округ)|Пинеллас]] округда, [[Тампа богъаз]] бла [[Мексикан богъаз|Мексикан богъазны]] арасында тургъан джарымайрыкамда орналгъан шахар. АБШ-де 2020 джылда болгъан санаугъа кёре Сент-Питерсбергде 258 308 адам джашагъанды, аны бла Флоридада Сент-Питерсберг 5-чи шахарды. Сент-Питерсберг штатны экинчи уллу шахар агломерациясына киреди: [[Тампа]] — Сент-Питерсберг — [[Клируотер (Флорида)|Клируотер]], аны адам саны 2,8 миллион адамгъа джетеди<ref name="autogenerated1">{{Cite web |url=http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml |title=American FactFinder |access-date=2014-01-04 |archive-date=2015-03-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150328095433/http://factfinder2.census.gov/faces/nav/jsf/pages/index.xhtml |url-status=live }}</ref>. Бу агломерация АБШ-ны къыбыла-кюнчыгъыш регионунда адам саны бла ючюнчю болады. == Белгиле == <references />{{Флорида}} [[Категория:АБШ-ны шахарлары]] [[Категория:Флориданы шахарлары]] [[Категория:Сент-Питерсберг (Флорида)]] nul9qirjqgmvldahcbwzn57widzawev 10 19600 126608 2026-09-09T23:49:43Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{#if: {{{1|}}} | {{#if: {{{nobrackets|}}} || <nowiki>[</nowiki> }} }}<span class="IPA">{{МФА2/Знак|{{{1|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{2|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{3|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{4|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{5|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{6|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{7|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{8|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{9|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{10|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{11|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{12|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{13|}}}}...' 126608 wikitext text/x-wiki {{#if: {{{1|}}} | {{#if: {{{nobrackets|}}} || <nowiki>[</nowiki> }} }}<span class="IPA">{{МФА2/Знак|{{{1|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{2|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{3|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{4|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{5|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{6|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{7|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{8|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{9|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{10|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{11|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{12|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{13|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{14|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{15|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{16|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{17|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{18|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{19|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{20|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{21|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{22|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{23|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{24|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{25|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{26|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{27|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{28|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{29|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{30|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{31|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{32|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{33|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{34|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{35|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{36|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{37|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{38|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{39|}}}}}{{МФА2/Знак|{{{40|}}}}}</span>{{#if: {{{1|}}} | {{#if: {{{nobrackets|}}} || <nowiki>]</nowiki> }} }}{{#if: {{{41|}}} | &#32;<span class="error">…Ошибка: [[Шаблон:МФА2/doc|указано слишком много значений (можно не более 40)]].</span> }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> gbbiwi31u1v9uj1j2tu4mltm9glpcmg 10 19601 126609 2026-09-09T23:51:01Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{ #if: {{{1|}}} | {{#switch: {{{1|}}} | пробел = &nbsp; | space = &nbsp; | [[{{ #if: {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} | {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} |{{{1|}}} (звук)}}|{{{1|}}}]] }} }}<noinclude>[[Категория:Шаблоны:Шаблонлагъа]] </noinclude>' 126609 wikitext text/x-wiki {{ #if: {{{1|}}} | {{#switch: {{{1|}}} | пробел = &nbsp; | space = &nbsp; | [[{{ #if: {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} | {{МФА2/Список|{{{1|}}}}} |{{{1|}}} (звук)}}|{{{1|}}}]] }} }}<noinclude>[[Категория:Шаблоны:Шаблонлагъа]] </noinclude> 25t4id1xs57742f3zt8ik8ax9g431ro 14 19602 126616 2026-09-09T23:56:37Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:Флориданы шахарларыны категориялары]]' 126616 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Флориданы шахарларыны категориялары]] 6wfatpfu27mkotxvinespvs28k0eqjg 0 19603 126617 2026-09-09T23:59:02Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: 'Таллахасси дуппурла' 126617 wikitext text/x-wiki Таллахасси дуппурла m2fpus46l8bpi2fr5n4odi9zyzmpekd 126618 126617 2026-09-10T00:00:49Z DarqaviPalladin 4737 126618 wikitext text/x-wiki Таллахасси дуппурла ('''Tallahassee Hills'''), неда Къызыл дуппурла(The '''Red Hills''' or ) — Ол Бирлешген Штатланы къыбыла-кюнчыгъышында энишгерек дуппурлары болгъан регионду . Бу геоморфология регион бла экорегионду . == Белгиле == eovad0qzmmgcbva7o0h7h5fmab0kzyt 126619 126618 2026-09-10T00:01:26Z DarqaviPalladin 4737 126619 wikitext text/x-wiki Таллахасси дуппурла ({{lang-en|Tallahassee Hills}}), неда Къызыл дуппурла({{lang-en|Red Hills}}) — Ол Бирлешген Штатланы къыбыла-кюнчыгъышында энишгерек дуппурлары болгъан регионду . Бу геоморфология регион бла экорегионду . == Белгиле == gt3bein3pyvxuv61agmeckv3in4xmhd 126620 126619 2026-09-10T00:03:57Z DarqaviPalladin 4737 126620 wikitext text/x-wiki '''Таллахасси дуппурла''' ({{lang-en|Tallahassee Hills}}), неда '''Къызыл дуппурла''' ({{lang-en|Red Hills}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны къыбыла-кюнчыгъышында, [[Флорида]] штатны шимал кесегинде орналгъан энишгерек дуппурлары болгъан геоморфология регион эмда экорегион. == Белгиле == 2nc897ch1qj7a3a2l1gchzhhfbf9e0n 126621 126620 2026-09-10T00:04:22Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126621 wikitext text/x-wiki '''Таллахасси дуппурла''' ({{lang-en|Tallahassee Hills}}), неда '''Къызыл дуппурла''' ({{lang-en|Red Hills}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны къыбыла-кюнчыгъышында, [[Флорида]] штатны шимал кесегинде орналгъан энишгерек дуппурлары болгъан геоморфология регион эмда экорегион. == Белгиле == [[Категория:Флориданы регионлары]] [[Категория:Таллахасси дуппурла]] h6zxvousm6m6h8tbtry2iyv88byd603 126622 126621 2026-09-10T00:14:31Z DarqaviPalladin 4737 126622 wikitext text/x-wiki '''Таллахасси дуппурла''' ({{lang-en|Tallahassee Hills}}), неда '''Къызыл дуппурла''' ({{lang-en|Red Hills}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны къыбыла-кюнчыгъышында, [[Флорида]] штатны шимал эмда [[Джорджия]] штатны къыбыла кесеклеринде орналгъан энишгерек дуппурлары болгъан геоморфология регион эмда экорегион. == Географиясы == [[1914 джыл|1914 джылда]] Флориданы шималында тургъан Къызыл дуппурла физиография регион, Коди сыртны шималында тургъан Леон округну асламысы территориясыны бла, эмда Джорджияны эм къыбыла тургъан Грейди эм Томас округланы гитче участокларыны джерлери бла белгиленнгенди. == Белгиле == [[Категория:Флориданы регионлары]] [[Категория:Таллахасси дуппурла]] 8u46bdx2b6d8mt3y029k3sofh7759lr 126629 126622 2026-09-10T00:24:30Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126629 wikitext text/x-wiki '''Таллахасси дуппурла''' ({{lang-en|Tallahassee Hills}}), неда '''Къызыл дуппурла''' ({{lang-en|Red Hills}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны къыбыла-кюнчыгъышында, [[Флорида]] штатны шимал эмда [[Джорджия]] штатны къыбыла кесеклеринде орналгъан энишгерек дуппурлары болгъан геоморфология регион эмда экорегион. == Географиясы == [[1914 джыл|1914 джылда]] Флориданы шималында тургъан Къызыл дуппурла физиография регион, Коди сыртны шималында тургъан Леон округну асламысы территориясыны бла, эмда Джорджияны эм къыбыла тургъан Грейди эм Томас округланы гитче участокларыны джерлери бла белгиленнгенди. == Белгиле == {{Флорида}} [[Категория:Флориданы регионлары]] [[Категория:Таллахасси дуппурла]] gt24yygzje30x884ts4vcn1sf1tht25 14 19604 126623 2026-09-10T00:17:47Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:АБШ-ны штатларына кёре регионла|Флорида]] [[Категория:Флориданы географиясы]]' 126623 wikitext text/x-wiki [[Категория:АБШ-ны штатларына кёре регионла|Флорида]] [[Категория:Флориданы географиясы]] g8d41fxsypnx5n2q1hncuxi5bif0l7n 14 19605 126624 2026-09-10T00:20:49Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:АБШ-ны географиясы ]]' 126624 wikitext text/x-wiki [[Категория:АБШ-ны географиясы ]] 80yond3bvdgerwamxjwrtjs0fu3kgyr 14 19606 126625 2026-09-10T00:22:13Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:Флориданы регионлары]]' 126625 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Флориданы регионлары]] rupcu01chsmawvr7ls27ojop8kvvk7h 14 19607 126630 2026-09-10T00:25:14Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:Флориданы регионлары]]' 126630 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Флориданы регионлары]] rupcu01chsmawvr7ls27ojop8kvvk7h 14 19608 126631 2026-09-10T00:25:29Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{catmain}} [[Категория:Флориданы регионлары]]' 126631 wikitext text/x-wiki {{catmain}} [[Категория:Флориданы регионлары]] rupcu01chsmawvr7ls27ojop8kvvk7h 0 19609 126638 2026-09-10T00:44:58Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '{{Байракъны картчыгъы|аты=Флориданы байрагъы|кърал=АБШ|субъект=Флорида Штат|файл=Flag of Florida.svg|бегитилгени=1985 джылны 21 майда|пропорция=2:3}} '''Флориданы байрагъы''' ({{lang-en|Flag of Florida}}''Flag of Florida'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны [[Флорида]] штатны официал си...' 126638 wikitext text/x-wiki {{Байракъны картчыгъы|аты=Флориданы байрагъы|кърал=АБШ|субъект=Флорида Штат|файл=Flag of Florida.svg|бегитилгени=1985 джылны 21 майда|пропорция=2:3}} '''Флориданы байрагъы''' ({{lang-en|Flag of Florida}}''Flag of Florida'') — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны [[Флорида]] штатны официал символладан бириси. Байракъ акъ бетли, къызыл андрейни къач бла тёртгюл къумачды. Арасында Флориданы мухуру кёргюзтюлгенди. 1900 джылда бардырылгъан референдумда флориданы байрагъны къабыл этилгендиле. 1985 джылда штатны мухуруну дизайны тюрлендирилгенден сора байракъныда ауушдургъандыла. . == Белгиле == c5fynlt6fyqeszj7g6rnszhvo355zad 126639 126638 2026-09-10T00:45:41Z DarqaviPalladin 4737 126639 wikitext text/x-wiki {{Байракъны картчыгъы|аты=Флориданы байрагъы|кърал=АБШ|субъект=Флорида Штат|файл=Flag of Florida.svg|бегитилгени=1985 джылны 21 майда|пропорция=2:3}} '''Флориданы байрагъы''' ({{lang-en|Flag of Florida}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны [[Флорида]] штатны официал символладан бириси. Байракъ акъ бетли, къызыл андрейни къач бла тёртгюл къумачды. Арасында Флориданы мухуру кёргюзтюлгенди. 1900 джылда бардырылгъан референдумда флориданы байрагъны къабыл этилгендиле. 1985 джылда штатны мухуруну дизайны тюрлендирилгенден сора байракъныда ауушдургъандыла. . == Белгиле == {{Флорида}} qs65ramksdhxd1dou1kgzvn27586pn0 126640 126639 2026-09-10T00:45:53Z DarqaviPalladin 4737 /* Белгиле */ 126640 wikitext text/x-wiki {{Байракъны картчыгъы|аты=Флориданы байрагъы|кърал=АБШ|субъект=Флорида Штат|файл=Flag of Florida.svg|бегитилгени=1985 джылны 21 майда|пропорция=2:3}} '''Флориданы байрагъы''' ({{lang-en|Flag of Florida}}) — [[Американы Бирлешген Штатлары|АБШ]]-ны [[Флорида]] штатны официал символладан бириси. Байракъ акъ бетли, къызыл андрейни къач бла тёртгюл къумачды. Арасында Флориданы мухуру кёргюзтюлгенди. 1900 джылда бардырылгъан референдумда флориданы байрагъны къабыл этилгендиле. 1985 джылда штатны мухуруну дизайны тюрлендирилгенден сора байракъныда ауушдургъандыла. . == Белгиле == {{Флорида}} [[Категория:Флориданы символлары]] s4sgxdc5ojnyewrejcroxx8b2j980hm 14 19610 126641 2026-09-10T00:46:33Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: '[[Категория:Флориданы маданияты]] [[Категория:АБШ-ны штатларыны символлары|Флорида]]' 126641 wikitext text/x-wiki [[Категория:Флориданы маданияты]] [[Категория:АБШ-ны штатларыны символлары|Флорида]] pv8eorlzoo701maeso5bplbbi39l6zo 14 19611 126642 2026-09-10T00:47:11Z DarqaviPalladin 4737 Бет къуралды: 'Бу теманы юсюнден баш статья: [[Флориданы маданияты]] [[Категория:Флорида]]' 126642 wikitext text/x-wiki Бу теманы юсюнден баш статья: [[Флориданы маданияты]] [[Категория:Флорида]] 5s1m3p6t122uz7vyrqwvq5165kux37z