Википедия
krcwiki
https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Медиа
Къуллукъ
Сюзюу
Къошулуучу
Къошулуучуну сюзюу
Википедия
Википедия сюзюу
Файл
Файлны сюзюу
MediaWiki
MediaWiki-ни сюзюу
Шаблон
Шаблонну сюзюу
Болушлукъ
Болушлукъну сюзюу
Категория
Категорияны сюзюу
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Къабарты-Малкъар
0
8047
126937
110717
2026-09-14T20:43:38Z
TauluAlan
12233
керексиз картады, никакого отношения приложенная карта 13 века не имеет к теме статьи
126937
wikitext
text/x-wiki
{{coord|43|35|N|43|24|E|type:state_region:RU|display=title}}
{{Административ бирим
| аты =Къабарты-Малкъар Республика
| герби =Coat of Arms of Kabardino-Balkaria.svg
| байрагъы =Flag of Kabardino-Balkaria.svg
| картасы =Map of Russia - Kabardino-Balkar Republic (2008-03).svg
| картагъа легенда =Россейни картасында Къабарты-Малкъар Республика
| къралы ={{байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]
| административ биримни статусу =[[Республика]]
| баш административ биримни типи =
| баш административ биримни аты =Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ<br />
| баш административ биримни типи 2 =
| баш административ биримни аты 2 =Кабардино-Балкарская Республика
| ара шахарыны аты =[[Нальчик]]
| шахарлары =[[Прохладный]], [[Басхан (шахар)|Бахсан]], [[Нарткъала]]
| башчыны башлыгъы =[[Башчы]]сы
| башчысы =[[Казбек Коков]]
| башчыны башлыгъы2 =[[Правительство]]ну башчысы
| башчысы2 =Мусукланы Алий
| къуралгъан датасы =1-чи сентябрь 1920 дж
| сайты =[http://www.kbr.ru/ www.kbr.ru]
| майданы =12 470
| эм уллу мийиклиги =
| эм гитче мийиклиги =
| халкъы = {{ёсюу}}905 464<ref name="Perepis2024">{{cite web|url=https://docs.yandex.ru/docs/view?url=ya-browser%3A%2F%2F4DT1uXEPRrJRXlUFoewruFhdKL-pbGDUw3G0iHMBbzP2LflzFeYcRS2UokMKBcyoisZThf2JcoziE4UjLwEvmZNklKLRxAlm5N-DnoLUpx59vKsoUvwOt3AMeREWiI9pLYxmEPfGGIrpCnXGHWb1uw%3D%3D%3Fsign%3DoqfD5VvqQe7gLYnEhimjfcG1PwKW_CMb-rCbpW7yTbg%3D&name=Сhisl_MO_01-01-2024.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2024 года|lang=|publisher=}}</ref>
| саналгъан датасы =2024
| басыннганы =72,61
| этнохороним =
| тиллери =[[къабарты-черкес тил|къабарты-черкес]], [[къарачай-малкъар тил|къарачай-малкъар]], [[орус тил|орус]]
| миллет къурамы =[[Къабарты-черкеслиле|къабарты-черкеслиле]], [[Къарачай-малкъарлыла|къарачай-малкъарлыла]], [[Оруслула|оруслула]]
}}
[[Файл:Кабардино-Балкария.png|thumb|right|350px|Къабарты-Малкъарны физика картасы]]
'''Къабарты-Малкъар Республика''' ({{lang-ru|Кабардино-Балкарская Республика}}, {{lang-kbd|Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ}}) — Россей Федерацияны къурамында республикады. Шимал-Кавказ Федерал бёлгеге киреди.
[[1922 джыл]]ны [[1-чи сентябрь|1-чи сентябрында]] къуралгъанды. Ара шахары [[Нальчик]]ди.
== Чеклери ==
Шималда [[Ставрополь край]] бла, къыбылада [[Шимал Тегей Республика-Алания|Шимал Тегей]] эмда [[Гюрджю]] бла, кюнбатышда [[Къарачай-Черкес Республика|Къарачай-Черкесия]] бла чеклешеди.
== Географиясы ==
[[Файл:RR5514-0055R.png|140px|right|thumb|Россияны банкыны эскериу ачхасыны реверси]]
Республика асламысы бла [[Шимал Кавказ]]ны тауларында орналыбды, шимал кесеги тюздеди.
Къыбыласында [[Уллу Кавказ]]ны тёрт тау тизими созулубдула — Мел, Къаялы, Къабыргъа эмда Баш (неда Сууайыргъан) тау тизимле
* ''Эм мийик нохтасы'': [[Минги Тау]] (5 642 м)
* ''Шималдан къыбылагъа эм узун джери'': 167 км;
* ''Кюнчыгъышдан кюнбатышха эм узун джери'': 123 км.
=== Климаты ===
Климаты континетлиди. Январны орта температусрасы −4С башлаб (тюзледе) −12С дериди (таулада), июлда уа +23С башлаб +4С дери. Джылда джауумла 500—2000 мм.
=== Экосистемасы ===
Тюзлеринде [[къара топуракъ]]ла эмда [[къаралдым-каштан топуракъ]]ла, тауланы къабыргъаларында — [[тау-джайлыкъ топуракъ]]ла джайылгъандыла.
Республиканы территориясыны 1/10 чегетди. Суу джагъалада — [[чапыракълы чегетле]]. 800—1600 м мийикликде — [[кенг-чапыракълы чегетле]] (асламысы бла [[чынар]] чегетле), 2200 м дери — [[Зыгыт чегет|зыгыт]] (асламысы бла [[нарат]]). 2000—2400 м мийикликледе [[субальпий джайлыкъла]] . 2400 м мийикликде — [[альпий джайлыкъла]] джайылгъандыла.
Сютичиучюледен [[Леопард|барс]], [[шакал]], [[бёрю]], [[къара айю]], [[къундуз]], [[джур]], [[къабан]], кавказ [[къашха эчки]], [[джугъутур]] джайылгъанды. Къанатлыланы ичинде эм бек джайылгъан — [[сарычыпчыкъ]], [[джаз тауукъ]] эмда [[бёдене]]ди.
Къабарты-Малкъарны территориясында «[[Минги тау тийреси (миллет парк)|Минги тау тийреси]]» [[миллет парк]] , [[Къабарты-Малкъар мийик тау заповедник]] орналгъандыла<ref>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/russian_history/3119/КАБАРДИНО-БАЛКАРИЯ Кабардино-Балкария. Энциклопедия «Отечество»]</ref>.
=== Суулары ===
* [[Терк (суу)|Терк]] (623 км)
* [[Балыкъ (суу)|Балыкъ]] (216 км)
* [[Черек (суу)|Черек]] (131 км)
* [[Чегем (суу)|Чегем]] (102 км)
* [[Аргудан (суу)|Аргудан]]
* [[Басхан (суу)|Басхан]] (173 км)
=== Кёллери ===
* Кёк кёлле
* Тамбий кёл
=== Бешминглик тёппеле ===
* [[Мижирги тау]] (5025 м)
* [[Джангы тау]] (5058 м)
* [[Шхара тау]] (5068 м)
* [[Пушкинни джитиси]] (5100 м)
* [[Къошдан тау]] (5152 м)
* [[Дых тау]] (5204 м)
* [[Минги тау]] (5642 м)
== Тарихи ==
{{main|Къабарты-Малкъарны тарихи}}
[[1922]] джыда [[Къабарты-Малкъар автоном область]] къуралады, [[1936 джыл]] статусу [[Къабарты-Малкъар АССР|АССР-ге]] дери чыгъарылады.
[[Уллу Ата Джурт къазауат]]ны джылларында Къабарты-Малкъарда 115-чи Къабарты-Малкъар атлы дивизия къуралады, ол Кавказ ючюн сермешиуде эмда [[Сталинград сермешиу]]де кесин джигит кёргюзеди. [[1942 джыл]]да республиканы асламысы немецлени тюблерине тюшеди. [[1943 джыл]]ны январында республиканы бютеулей немецледен ариулайдыла. [[1944 джыл]]ны [[8-чи март]]ында [[малкъар халкъны кёчюрюлюую]]нден сора республикагъа [[Къабарты АССР]] ат бериледи, [[1957 джыл]] джангыдан Къабарты-Малкъар АССР ат алады. [[1992 джыл]]дан башлаб бусагъатдагъы — Къабарты-Малкъар Республика деген атын алады.
== Халкъы ==
* ''Халкъы'' — 859 800 адам ([[2010]])
* ''Басыннганы'' — 68,9 адам/км² ([[2010]])
* ''Шахарчыла'' — 54,5 % ([[2010]])
{| class="wikitable" style="text-align: right;"
|-bgcolor="#e0e0e0"
! rowspan="2" | Миллет
! colspan="2" | 1926
! colspan="2" | 1939
! colspan="2" | 1959
! colspan="2" | 1970
! colspan="2" | 1979
! colspan="2" | 1989<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=47 Демоскоп Weekly. Приложение. Справочник статистических показателей. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по регионам России. Кабардино-Балкарская АССР]</ref>
! colspan="2" | 2002<ref>[https://web.archive.org/web/20120126074108/http://www.perepis2002.ru/index.html?id=17 Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав и владение языками, гражданство]</ref>
! colspan="2" | 2010 <sup>1</sup>
|-bgcolor="#e0e0e0"
! Сан
! %
! Сан
! %
! Сан
! %
! Сан
! %
! Сан
! %
! Сан
! %
! Сан
! %
! Сан
! %
|-
| align="left"| [[Къабартылыла]]
| 122.402
| 60,0 %
| 152.237
| 42,4 %
| 190.284
| 45,3 %
| 264.675
| 45,0 %
| 303.604
| 45,5 %
| 363.494
| 48,2 %
| 498.702
| 55,3 %
| 490.453
| 57,0 %
|-
| align="left"| [[Малкъарлыла]]
| 33.197
| 16,3 %
| 40.747
| 11,3 %
| 34.088
| 8,1 %
| 51.356
| 8,7 %
| 59.710
| 9,0 %
| 70.793
| 9,4 %
| 104.951
| 11,6 %
| 108.577
| 12,6 %
|-
| align="left"| [[Оруслула]]
| 15.344
| 7,5 %
| 129.067
| 35,9 %
| 162.586
| 38,7 %
| 218.595
| 37,2 %
| 234,137
| 35,1 %
| 240.750
| 31,9 %
| 226.620
| 25,1 %
| 193.155
| 22,5 %
|-
| align="left"| [[Тюрклюле]]<sup>2</sup>
| 39
| 0,0 %
| 96
| 0,0 %
| ?
| ?
| 350
| 0,1 %
| 2.033
| 0,3 %
| 4.162
| 0,6 %
| 11.053
| 1,2 %
| 13.965
| 1.6 %
|-
| align="left"| [[Тегейлиле]]
| 4.078
| 2,0 %
| 4.608
| 1,3 %
| 6.442
| 1,5 %
| 9.167
| 1,6 %
| 9.710
| 1,5 %
| 9.996
| 1,3 %
| 9.845
| 1,1%
| 9.129
| 1,1 %
|-
| align="left"| [[Эрменлиле]]
| 255
| 0,1 %
| 1.119
| 0,3 %
| 1.421
| 0,4 %
| 2.033
| 0,3 %
| 2.184
| 0,3 %
| 3.512
| 0,5 %
| 5.342
| 0,6 %
| 5.002
| 0,6 %
|-
| align="left"| [[Украинлиле]]
| 17.213
| 8,4 %
| 11.142
| 3,1 %
| 8.400
| 2,0 %
| 10.362
| 1,8 %
| 12.139
| 1,7 %
| 12.826
| 1,7 %
| 7.592
| 0,8 %
| 4.800
| 0,6 %
|-
| align="left"| [[Корейлиле]]
| ?
| ? %
| ?
| ? %
| 1.798
| 0,4 %
| 3.773
| 0,6 %
| 4.949
| 0,7 %
| 4.983
| 0,7 %
| 4.722
| 0,5 %
| 4.034
| 0,5 %
|-
| align="left"| [[Чыганлыла]]
| 63
| 0,0 %
| 145
| 0,0 %
| 416
| 0,1 %
| 1.076
| 0,2 %
| 1.713
| 0,3 %
| 2.442
| 0,3 %
| 2.357
| 0,3 %
| 2.874
| 0,3 %
|-
| align="left"| [[Черкеслиле]]
| 18
| 0,0 %
| ?
| ? %
| 166
| 0,0 %
| 303
| 0,1 %
| 499
| 0,1 %
| 614
| 0,1 %
| 725
| 0,1 %
| 2.475
| 0,3 %
|-
| align="left"| [[Татарлыла]]
| 449
| 0,2 %
| 1.400
| 0,4 %
| 1.608
| 0,4 %
| 2.481
| 0,4 %
| 3.058
| 0,5 %
| 3.005
| 0,4 %
| 2.851
| 0, 3 %
| 2.375
| 0,3 %
|-
| align="left"| [[Азербайджанлыла]]
| 5
| 0,0 %
| 62
| 0,0 %
| 257
| 0,1 %
| 633
| 0,1 %
| 1.984
| 0,3 %
| 2.024
| 0,3 %
| 2.281
| 0,3 %
| 2.063
| 0,2 %
|-
| align="left"| [[Тау чууутлула]]
| 1.473
| 0,7 %
| ?
| ? %
| 2.219
| 0,5 %
| 2.546
| 0,4 %
| 612
| 0,1 %
| 3.178
| 0,4 %
| 198
| 0,0 %
| ?
| ? %
|-
| align="left"| [[Немецле]]
| 2.674
| 1,3 %
| 5.327
| 1,5 %
| 903
| 0,2 %
| 5.262
| 0,9 %
| 9.905
| 1,5 %
| 8.569
| 1.1 %
| 2.525
| 0,3 %
| ?
| ? %
|-
| align="left"| Башхала
| 6.796
| 3,3 %
| 13.269
| 3,7 %
| 9.527
| 2,3 %
| 15.591
| 2,7 %
| 20.309
| 3,0 %
| 23.183
| 3,1 %
| 21.730
| 2,4 %
| 21.037
| 2,4 %
|-
| align="left"| '''Бютёулей'''
| 204.006
| 100%
| 359.219
| 100%
| 420.115
| 100%
| 588.203
| 100%
| 666.546
| 100%
| 753.531
| 100%
| 901.494
| 100%
| 859.939
| 100%
|-
| align="left" colspan="17"|<sup>1</sup> <small>2269 адам миллетин белгилемегенди.</small> <sup>2</sup><small>Ахыска тюркле бла бирге.
|}
=== Джерлешимлери ===
<div align="center">
{| class="toccolours" style="margin: 0 2em 0 2em"
|-
| bgcolor="#C0C0C0" | '''10 минг адамдан аслам адам джашагъан джерлешимле'''<br /> 2010 джылны 1-чи январына кёре<ref name="gks.ru">[https://web.archive.org/web/20120201134027/http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E%3A%3A%7Ctabl-23-10.xls Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 г.]</ref>
|-
|
<table width="600" border="0" cellspacing="1" cellpadding="0">
<tr align="left">
<td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Нальчик]]</td>
<td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{тюшюу}}269,0</td>
<td width="35%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Чегем (шахар)|Чегем]]</td>
<td width="15%" style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ёсюу}}18,3</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Прохладный]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{тюшюу}}60,0</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Нартан]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">12,3 (2002)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Басхан (шахар)|Басхан]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ёсюу}}37,7</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Шалушка]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">11,2 (2002)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Нарткъала]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ёсюу}}33,4</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Экинчи Чегем]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2002)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Майский_(Къабарты-Малкъар)|Майский]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ёсюу}}27,3</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Исламей]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,6 (2002)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Дугулубгей]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">20,4 (2002)</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Кенже]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2002)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Тырныаууз]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{тюшюу}}20,1</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Заюково]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,3 (2002)</td>
</tr>
<tr align="left">
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;font-weight:bold;"> [[Терк (шахар)|Терк]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">{{ёсюу}}20,0</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;"> [[Хасанья]]</td>
<td style="font-family:Verdana, Arial;font-size:10px;">10,2 (2002)</td>
</tr>
</table>
|}
</div>
== Административ бёлюнюую ==
[[Файл:Admin-map-Kab-Balkaria.gif|thumb|300px|right|Къабарты-Малкъарны Республикасы территория юлешиу]]
* '''Республикан бойсунууда шахарла:'''
** [[Нальчик]]
** [[Прохладный]]
** [[Басхан]]
* '''Районла:'''
** [[Къабарты-Малкъарны Басхан району|Басхан район]]
** [[Къабарты-Малкъарны Золка району|Золка район]]
** [[Къабарты-Малкъарны Лескен району|Лескен район]] ([[2003]] джылдан бери)
** [[Къабарты-Малкъарны Майский району|Майский район]]
** [[Къабарты-Малкъарны Прохладный району|Прохладный район]]
** [[Къабарты-Малкъарны Терк району|Терк район]]
** [[Къабарты-Малкъарны Урван району|Урван район]]
** [[Къабарты-Малкъарны Чегем району|Чегем район]]
** [[Къабарты-Малкъарны Черек району|Черек район]] ([[1994]] джылгъа дери — Совет район)
** [[Къабарты-Малкъарны Эльбрус району|Эльбрус район]] ([[1994]] джылдан бери)
== Экономикасы ==
Республиканы экономисыны тамалы [[эл мюлк]]дю.
=== Промышленносту ===
* [[Кавказкабель (завод)|Кавказкабель завод]]
* [[Тырныаууз тау-магъадан комбинат]] (бусагъатда ишлемейди)
Электрокъууат да айный барады, регионда талай гидроэлектростанция ишлейди, бютелей къарыуу — 126,6 МВт, джылгъа 478 млн кВт·сагъ чгъарадыла:
* [[Аушигер ГЭС]] (60,0 МВт; 222,0 млн кВт·сагъ джылгъа),
* [[Къашхатау ГЭС]] (65,1 МВт; 241,0 млн кВт·сагъ джылгъа),
* атылтыб ишлемез халгъа келтирилген [[Басхан ГЭС]] (25,0 МВт; 79,0 млн кВт·сагъ джылгъа),
* талай гитче ГЭС ишлейди (бютеулей къарыуу 5,5 МВт чгъаргъаны 14,9 млн кВт·сагъ джылгъа),
* Зарагиж (15,6 МВт) эм Огъары Малкъар ГЭС-лени къурулушлары барады (15,6 МВт),
== Белгиле ==
{{белгиле}}
{{Къабарты-Малкъар}}
{{Кавказ}}
{{Шимал-Кавказ федерал бёлге}}
{{Россия Федерацияны субъектлери}}
{{Тюрк къралла}}
[[Категория:Къабарты-Малкъар]]
0r5of6dsvijb4uwb1n817n7uq31ufqk
Къарачайлыла
0
15655
126931
121028
2026-09-14T20:08:15Z
TauluAlan
12233
126931
wikitext
text/x-wiki
{{Миллет
|аты = Къарачайлыла<br />Таулула
|сурат =Флаг Карачаевцев "Текмет".svg
|ачыкълау =
|бют.саны = 300 000
|дж.джер =
{{Байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]: 226 271 (2020)<ref name="GKS_AREA">{{cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_состав_России|title=Россейни тергеу 2020|lang=|publisher=}}</ref>
*{{Байракъ|Къарачай-Черкесия}} [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкес]]: 205 578
*{{флагификация|Ставрополь край}}: 15 649
*{{флагификация|Къабарты-Малкъар}}: 804
*{{флагификация|Москва}}: 793
{{флагификация|Тюрк}}: 21 000<ref>[https://joshuaproject.net/countries/TU Адам къауумла Тюркде]</ref><br />
{{флагификация|АБШ}}: 3 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/KZ%7Ctitle=Country Борлакова Ф.А. Тпулу диаспора АБШ-да]</ref><br />
{{флагификация|Къыргъызстан}}: 1 900<ref>[https://joshuaproject.net/countries/KG?page=1 Адам къауумла Къыргъызстанда]</ref><br />
{{Байракъ|Къазакъстан}} [[Къазакъстан|Къазахстан]]: 1 688 (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/100842/file/ru/ Къазахстанны халкъыны санау (2021 жылда).]</ref>
|тил = [[къарачай-малкъар тил]]
|раса = [[европ раса]] [[(кавкасионла)]], [[туранидле]]
|дин = [[Ислам]]
|къуралгъанды =[[аланлыладан]], [[булгъарлыладан]], [[кавказ миллетледен]], [[къыпчакълыладан]]
|джууукъла = [[къумукълула]], <br/>[[къырым татарлыла]]
|арх.культура =[[къобан культура]]
}}'''Къарачайлыла''' ''(аланла)''— Шымал Кавказда тюрк тамырлы миллет.
== Белгиле ==
[[Файл:Karachay.jpg|мини|250x250пкс|Къарачай къыз миллет кийимде]]
[[Категория:Къарачай-Черкесия]]
[[Категория:Кавказны миллетлери]]
mprynqdgqvvgd6dgv87jez7gyygbayn
126932
126931
2026-09-14T20:19:00Z
TauluAlan
12233
исправление вандализма согласно официальным данным, присутствующим также в русской википедии
126932
wikitext
text/x-wiki
{{Миллет
|аты = Къарачайлыла<br />Таулула
|сурат =Флаг Карачаевцев "Текмет".svg
|ачыкълау =
|бют.саны = 300 000
|дж.джер =
{{Байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]: 226 271 (2020)<ref name="GKS_AREA">{{cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_состав_России|title=Россейни тергеу 2020|lang=|publisher=}}</ref>
*{{Байракъ|Къарачай-Черкесия}} [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкес]]: 205 578
*{{флагификация|Ставрополь край}}: 15 649
*{{флагификация|Къабарты-Малкъар}}: 804
*{{флагификация|Москва}}: 793
{{флагификация|Тюрк}}: 21 000<ref>[https://joshuaproject.net/countries/TU Адам къауумла Тюркде]</ref><br />
{{флагификация|АБШ}}: 3 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/KZ%7Ctitle=Country Борлакова Ф.А. Тпулу диаспора АБШ-да]</ref><br />
{{флагификация|Къыргъызстан}}: 1 900<ref>[https://joshuaproject.net/countries/KG?page=1 Адам къауумла Къыргъызстанда]</ref><br />
{{Байракъ|Къазакъстан}} [[Къазакъстан|Къазахстан]]: 1 688 (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/100842/file/ru/ Къазахстанны халкъыны санау (2021 жылда).]</ref>
|тил = [[къарачай-малкъар тил]]
|раса = [[европ раса]] [[(кавкасионла)]], [[туранидле]]
|дин = [[Ислам]]
|къуралгъанды =[[аланлыладан]], [[булгъарлыладан]], [[кавказ миллетледен]], [[къыпчакълыладан]]
|джууукъла = [[къумукълула]], <br/>[[къырым татарлыла]]
|арх.культура =[[къобан культура]]
}}'''Къарачайлыла''' ''(аланла)''— Шымал Кавказда тюрк, '''башына эркин'''('''субэтнос тюлдю''', кеси миллетди) тамырлы миллет, кёбюсю [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкес республикада]] - Къобан, Теберди, Ючкёкен эм башха къобанланы ёзенлеринде джашайдыла.
== Белгиле ==
[[Файл:Karachay.jpg|мини|250x250пкс|Къарачай къыз миллет кийимде]]
[[Категория:Къарачай-Черкесия]]
[[Категория:Кавказны миллетлери]]
1ou6bnqbxk52n2xsv22uhri9rpyusas
126933
126932
2026-09-14T20:26:09Z
TauluAlan
12233
из русской википедии с подтвержденного источника добавлен шаблон расселения карачаевцев по республике
126933
wikitext
text/x-wiki
{{Миллет
|аты = Къарачайлыла<br />Таулула
|сурат =Флаг Карачаевцев "Текмет".svg
|ачыкълау =
|бют.саны = 300 000
|дж.джер =
{{Байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]: 226 271 (2020)<ref name="GKS_AREA">{{cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_состав_России|title=Россейни тергеу 2020|lang=|publisher=}}</ref>
*{{Байракъ|Къарачай-Черкесия}} [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкес]]: 205 578
*{{флагификация|Ставрополь край}}: 15 649
*{{флагификация|Къабарты-Малкъар}}: 804
*{{флагификация|Москва}}: 793
{{флагификация|Тюрк}}: 21 000<ref>[https://joshuaproject.net/countries/TU Адам къауумла Тюркде]</ref><br />
{{флагификация|АБШ}}: 3 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/KZ%7Ctitle=Country Борлакова Ф.А. Тпулу диаспора АБШ-да]</ref><br />
{{флагификация|Къыргъызстан}}: 1 900<ref>[https://joshuaproject.net/countries/KG?page=1 Адам къауумла Къыргъызстанда]</ref><br />
{{Байракъ|Къазакъстан}} [[Къазакъстан|Къазахстан]]: 1 688 (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/100842/file/ru/ Къазахстанны халкъыны санау (2021 жылда).]</ref>
|тил = [[къарачай-малкъар тил]]
|раса = [[европ раса]] [[(кавкасионла)]], [[туранидле]]
|дин = [[Ислам]]
|къуралгъанды =[[аланлыладан]], [[булгъарлыладан]], [[кавказ миллетледен]], [[къыпчакълыладан]]
|джууукъла = [[къумукълула]], <br/>[[къырым татарлыла]]
|арх.культура =[[къобан культура]]
}}'''Къарачайлыла''' ''(аланла)''— Шымал Кавказда тюрк, '''башына эркин'''('''субэтнос тюлдю''', кеси миллетди) тамырлы миллет, кёбюсю [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкес республикада]] - Къобан, Теберди, Ючкёкен эм башха къобанланы ёзенлеринде джашайдыла.
([[Всероссийская перепись населения 2010 года|по переписи 2010 года]]) ===
Ниже указаны муниципальные образования, где доля карачаевцев в численности населения превышает 5 %:
{| class="wikitable collapsible"
|-
! colspan="3" | Эресейни районларына эм шахарларына къарачайлыланы бёлеклери
|- align="center"
| style="background:#f0f0f0;" | '''муниципальный район, городской округ'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''РФ субъекти'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''% къарачайлы'''
|-
| [[Гитче Къарачай район|Малокарачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 86,9
|-
| [[Къарачай район|Карачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 85,3
|-
| [[Прикубанский район|Прикубанский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 75,3
|-
| [[Карачаевский городской округ|Карачаевский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 75,1
|-
| [[Усть-Джегутинский район|Усть-Джегутинский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 69,1
|-
| [[Зеленчукский район|Зеленчукский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 33,8
|-
| [[Урупский район|Урупский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 18,3
|-
| [[Черкесск|Черкесский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 16,3
|-
| [[Адыге-Хабльский район|Адыге-Хабльский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 6,1
|-
| [[Кисловодск|ГО Город-курорт Кисловодск]]
| Ставропол край
| 6,0
|}
== Белгиле ==
[[Файл:Karachay.jpg|мини|250x250пкс|Къарачай къыз миллет кийимде]]
[[Категория:Къарачай-Черкесия]]
[[Категория:Кавказны миллетлери]]
mi114k5li54n66tm1xmbz3pl67t904n
126934
126933
2026-09-14T20:26:31Z
TauluAlan
12233
126934
wikitext
text/x-wiki
{{Миллет
|аты = Къарачайлыла<br />Аланла
|сурат =Флаг Карачаевцев "Текмет".svg
|ачыкълау =
|бют.саны = 300 000
|дж.джер =
{{Байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]: 226 271 (2020)<ref name="GKS_AREA">{{cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_состав_России|title=Россейни тергеу 2020|lang=|publisher=}}</ref>
*{{Байракъ|Къарачай-Черкесия}} [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкес]]: 205 578
*{{флагификация|Ставрополь край}}: 15 649
*{{флагификация|Къабарты-Малкъар}}: 804
*{{флагификация|Москва}}: 793
{{флагификация|Тюрк}}: 21 000<ref>[https://joshuaproject.net/countries/TU Адам къауумла Тюркде]</ref><br />
{{флагификация|АБШ}}: 3 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/KZ%7Ctitle=Country Борлакова Ф.А. Тпулу диаспора АБШ-да]</ref><br />
{{флагификация|Къыргъызстан}}: 1 900<ref>[https://joshuaproject.net/countries/KG?page=1 Адам къауумла Къыргъызстанда]</ref><br />
{{Байракъ|Къазакъстан}} [[Къазакъстан|Къазахстан]]: 1 688 (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/100842/file/ru/ Къазахстанны халкъыны санау (2021 жылда).]</ref>
|тил = [[къарачай-малкъар тил]]
|раса = [[европ раса]] [[(кавкасионла)]], [[туранидле]]
|дин = [[Ислам]]
|къуралгъанды =[[аланлыладан]], [[булгъарлыладан]], [[кавказ миллетледен]], [[къыпчакълыладан]]
|джууукъла = [[къумукълула]], <br/>[[къырым татарлыла]]
|арх.культура =[[къобан культура]]
}}'''Къарачайлыла''' ''(аланла)''— Шымал Кавказда тюрк, '''башына эркин'''('''субэтнос тюлдю''', кеси миллетди) тамырлы миллет, кёбюсю [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкес республикада]] - Къобан, Теберди, Ючкёкен эм башха къобанланы ёзенлеринде джашайдыла.
([[Всероссийская перепись населения 2010 года|по переписи 2010 года]]) ===
Ниже указаны муниципальные образования, где доля карачаевцев в численности населения превышает 5 %:
{| class="wikitable collapsible"
|-
! colspan="3" | Эресейни районларына эм шахарларына къарачайлыланы бёлеклери
|- align="center"
| style="background:#f0f0f0;" | '''муниципальный район, городской округ'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''РФ субъекти'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''% къарачайлы'''
|-
| [[Гитче Къарачай район|Малокарачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 86,9
|-
| [[Къарачай район|Карачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 85,3
|-
| [[Прикубанский район|Прикубанский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 75,3
|-
| [[Карачаевский городской округ|Карачаевский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 75,1
|-
| [[Усть-Джегутинский район|Усть-Джегутинский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 69,1
|-
| [[Зеленчукский район|Зеленчукский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 33,8
|-
| [[Урупский район|Урупский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 18,3
|-
| [[Черкесск|Черкесский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 16,3
|-
| [[Адыге-Хабльский район|Адыге-Хабльский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 6,1
|-
| [[Кисловодск|ГО Город-курорт Кисловодск]]
| Ставропол край
| 6,0
|}
== Белгиле ==
[[Файл:Karachay.jpg|мини|250x250пкс|Къарачай къыз миллет кийимде]]
[[Категория:Къарачай-Черкесия]]
[[Категория:Кавказны миллетлери]]
2sp0asdsn445qd6szyo2apvxqv8o59b
126935
126934
2026-09-14T20:31:53Z
TauluAlan
12233
отредактирована таблица из русского языка под карачаевский, значения сохранены
126935
wikitext
text/x-wiki
{{Миллет
|аты = Къарачайлыла<br />Аланла
|сурат =Флаг Карачаевцев "Текмет".svg
|ачыкълау =
|бют.саны = 300 000
|дж.джер =
{{Байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]: 226 271 (2020)<ref name="GKS_AREA">{{cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_состав_России|title=Россейни тергеу 2020|lang=|publisher=}}</ref>
*{{Байракъ|Къарачай-Черкесия}} [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкес]]: 205 578
*{{флагификация|Ставрополь край}}: 15 649
*{{флагификация|Къабарты-Малкъар}}: 804
*{{флагификация|Москва}}: 793
{{флагификация|Тюрк}}: 21 000<ref>[https://joshuaproject.net/countries/TU Адам къауумла Тюркде]</ref><br />
{{флагификация|АБШ}}: 3 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/KZ%7Ctitle=Country Борлакова Ф.А. Тпулу диаспора АБШ-да]</ref><br />
{{флагификация|Къыргъызстан}}: 1 900<ref>[https://joshuaproject.net/countries/KG?page=1 Адам къауумла Къыргъызстанда]</ref><br />
{{Байракъ|Къазакъстан}} [[Къазакъстан|Къазахстан]]: 1 688 (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/100842/file/ru/ Къазахстанны халкъыны санау (2021 жылда).]</ref>
|тил = [[къарачай-малкъар тил]]
|раса = [[европ раса]] [[(кавкасионла)]], [[туранидле]]
|дин = [[Ислам]]
|къуралгъанды =[[аланлыладан]], [[булгъарлыладан]], [[кавказ миллетледен]], [[къыпчакълыладан]]
|джууукъла = [[къумукълула]], <br/>[[къырым татарлыла]], <br/>[[малкъар]]
|арх.культура =[[къобан культура]]
}}'''Къарачайлыла''' ''(аланла)''— Шымал Кавказда тюрк, '''башына эркин'''('''субэтнос тюлдю''', кеси миллетди) тамырлы миллет, кёбюсю [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкес республикада]] - Къобан, Теберди, Ючкёкен эм башха къобанланы ёзенлеринде джашайдыла.
Тюбюрекде муниципал къураула саналадыла, къарачай халкъны саны 5 %-ден кёб болгъанла.
(2010 джылны Къарачай халкъны санаууна кёре)
{| class="wikitable collapsible"
|-
! colspan="3" | Эресейни районларына эм шахарларына къарачайлыланы бёлеклери
|- align="center"
| style="background:#f0f0f0;" | '''муниципальный район, городской округ'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''РФ субъекти'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''% къарачайлы'''
|-
| [[Гитче Къарачай район|Малокарачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 86,9
|-
| [[Къарачай район|Карачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 85,3
|-
| [[Прикубанский район|Прикубанский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 75,3
|-
| [[Карачаевский городской округ|Карачаевский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 75,1
|-
| [[Усть-Джегутинский район|Усть-Джегутинский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 69,1
|-
| [[Зеленчукский район|Зеленчукский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 33,8
|-
| [[Урупский район|Урупский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 18,3
|-
| [[Черкесск|Черкесский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 16,3
|-
| [[Адыге-Хабльский район|Адыге-Хабльский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 6,1
|-
| [[Кисловодск|ГО Город-курорт Кисловодск]]
| Ставропол край
| 6,0
|}
== Белгиле ==
[[Файл:Karachay.jpg|мини|250x250пкс|Къарачай къыз миллет кийимде]]
[[Категория:Къарачай-Черкесия]]
[[Категория:Кавказны миллетлери]]
8je5858mqcxy9re5f1zwl0agl8hl3cz
126936
126935
2026-09-14T20:40:29Z
TauluAlan
12233
126936
wikitext
text/x-wiki
{{Миллет
|аты = Къарачайлыла<br />Аланла
|сурат =Флаг Карачаевцев "Текмет".svg
|ачыкълау =
|бют.саны = 300 000
|дж.джер =
{{Байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]: 226 271 (2020)<ref name="GKS_AREA">{{cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_состав_России|title=Россейни тергеу 2020|lang=|publisher=}}</ref>
*{{Байракъ|Къарачай-Черкесия}} [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкес]]: 205 578
*{{флагификация|Ставрополь край}}: 15 649
*{{флагификация|Къабарты-Малкъар}}: 804
*{{флагификация|Москва}}: 793
{{флагификация|Тюрк}}: 21 000<ref>[https://joshuaproject.net/countries/TU Адам къауумла Тюркде]</ref><br />
{{флагификация|АБШ}}: 3 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/KZ%7Ctitle=Country Борлакова Ф.А. Тпулу диаспора АБШ-да]</ref><br />
{{флагификация|Къыргъызстан}}: 1 900<ref>[https://joshuaproject.net/countries/KG?page=1 Адам къауумла Къыргъызстанда]</ref><br />
{{Байракъ|Къазакъстан}} [[Къазакъстан|Къазахстан]]: 1 688 (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/100842/file/ru/ Къазахстанны халкъыны санау (2021 жылда).]</ref>
|тил = [[къарачай-малкъар тил]]
|раса = [[европ раса]] [[(кавкасионла)]], [[туранидле]]
|дин = [[Ислам]]
|къуралгъанды =[[аланлыладан]], [[булгъарлыладан]], [[кавказ миллетледен]], [[къыпчакълыладан]]
|джууукъла = [[къумукълула]], <br/>[[къырым татарлыла]], <br/>[[малкъар]]
|арх.культура =[[къобан культура]]
}}'''Къарачайлыла''' ''([[Алан|аланла]])''— [[Шимал Кавказ|Шымал Кавказда]] [[Тюркле|тюрк]], '''башына эркин'''('''субэтнос тюлдю''', кеси миллетди) тамырлы миллет, кёбюсю [[Къарачай-Черкес|Къарачай-Черкес республикада]] - [[Къобан (суу)|Къобан]], [[Теберди (суу)|Теберди]], [[Ючкекен|Ючкёкен]] эм башха къобанланы ёзенлеринде джашайдыла.
Тюбюрекде муниципал къураула саналадыла, [[Алан|Къарачай]] халкъны саны 5% - ден кёб болгъанла.
(2010 джылны Къарачай халкъны санаууна кёре)
{| class="wikitable collapsible"
|-
! colspan="3" | Эресейни районларына эм шахарларына къарачайлыланы бёлеклери
|- align="center"
| style="background:#f0f0f0;" | '''муниципальный район, городской округ'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''РФ субъекти'''
| style="background:#f0f0f0;" | '''% къарачайлы'''
|-
| [[Гитче Къарачай район|Малокарачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 86,9
|-
| [[Къарачай район|Карачаевский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 85,3
|-
| [[Прикубанский район|Прикубанский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 75,3
|-
| [[Карачаевский городской округ|Карачаевский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 75,1
|-
| [[Усть-Джегутинский район|Усть-Джегутинский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 69,1
|-
| [[Зеленчукский район|Зеленчукский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 33,8
|-
| [[Урупский район|Урупский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 18,3
|-
| [[Черкесск|Черкесский ГО]]
| Къарачай-Черкес
| 16,3
|-
| [[Адыге-Хабльский район|Адыге-Хабльский МР]]
| Къарачай-Черкес
| 6,1
|-
| [[Кисловодск|ГО Город-курорт Кисловодск]]
| Ставропол край
| 6,0
|}
== Белгиле ==
[[Файл:Karachay.jpg|мини|250x250пкс|Къарачай къыз миллет кийимде]]
[[Категория:Къарачай-Черкесия]]
[[Категория:Кавказны миллетлери]]
mdiqir85cebgz8v3tiaqtqz63j8fntt
Таулула
0
15814
126930
121837
2026-09-14T20:05:36Z
TauluAlan
12233
126930
wikitext
text/x-wiki
{{Миллет
|аты = Таулула<br />Аланла
|бют.саны = ≈ 400 000
|сурат =Флаг Карачаевцев "Текмет".svg
|ачыкълау = Таулу байракъ
|дж.джер =
{{Байракъ|Россия}} [[Россия Федерация|Россей]]: 351 315 (2020)<ref name="GKS_AREA">{{cite web|url=https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальный_состав_России|title=Россейни тергеу 2020|lang=|publisher=}}</ref><br />
* {{Байракъ|Къарачай-Черкесия}} [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкес]]: 206 581
* {{флагификация|Къабарты-Малкъар}}: 121 702
* {{флагификация|Ставрополь край}}: 16 283
* {{флагификация|Москва}}: 1 404
{{флагификация|Тюрк}}: 22 000<ref>[https://joshuaproject.net/countries/TU Адам къауумла Тюркде]</ref><br />
{{Флагификация|АБШ}}: 5 000<ref>[http://joshuaproject.net/countries/KZ%7Ctitle=Country Борлакова Ф.А. Таулу диаспора АБШ-да]</ref><br />
{{Байракъ|Къазакъстан}} [[Къазакъстан|Къазахстан]]: 4 035 (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/100842/file/ru/ Къазахстанны халкъыны санау (2021 жылда).]</ref><br />
{{Флагификация|Къыргъызстан}}: 3 400<ref>[https://joshuaproject.net/countries/KG?page=1 Адам къауумла Къыргъызстанда]</ref>
|тил = [[къарачай-малкъар тил]]
|раса = [[европ раса]] [[(кавкасионла)]], [[туранидле]]
|дин = [[Ислам]]
|къуралгъанды =[[аланлыладан]], [[булгъарлыладан]], [[кавказ миллетледен]], [[къыпчакълыладан]]
|джууукъла = [[къумукълула]], <br/>[[къырым татарлыла]]
|арх.культура =[[къобан культура]]
}}
'''Таулула''' (''аланла'') — [[Тюркле|тюрк миллетди]]. [[Къарачай-Черкесия|Къарачай-Черкесде]], [[Къабарты-Малкъар|Къабарты-Малкъарда]] эм [[Ставрополь край|Ставрополь крайда]] таулу эм дуппурлу джерде джашайдыла.
[[Категория:Шимал Кавказ]]
[[Категория: Къарачай-Черкесия]]
[[Категория:Къабарты-Малкъар]]
[[Категория:Россияны миллетлери]]
[[Категория:Тюрк миллетле]]
[[Категория:Кавказны миллетлери]]
== Саны ==
[[Файл:Расселение_карачаевцев_и_балкарцев_в_ЮФО_и_СКФО_по_городским_и_сельским_поселениям,_в_%25.png|мини|Таулула КФО эм ШКФОда]]'''Таулуланы саны ёсюмню динамикасы (Россейде):'''
{| class="wikitable"
!Жыл
!Битеу саны
!Источник
|-
|1939
|118 448
|Санау 1939 джыл
|-
|1959
|123 811
|Санау 1959 джыл
|-
|1970
|172 242
|Санау 1970 джыл
|-
|1979
|197 408
|Санау 1979 джыл
|-
|1989
|241 062
|Санау 1989 джыл
|-
|2002
|300 608
|Санау 2002 джыл
|-
|2010
|331 327
|Санау 2010 джыл
|-
|2020
|351 315
|Санау 2020 джыл
|}
== Байракъ бла герб ==
Официал таулу байракъ бла герб 1993 джылда къуралгъандыла. Суратчы – Занкишийланы Ибрагим.[[Файл:Къарачай-малкъар герб.webp|мини|Таулу герб]] [[File:Ethnic flag of the Balkar and Karachay peoples (Karachay-Balkaria).svg|thumb|Таулу байракъ (официал)]]
==Тарих==
===Эртден===
===Аланлыла===
====Кавказда====
====Рим империя бла уруш====
====Анган сора====
===Тимурну геноциди===
===Анган сора===
===Кавказ къазаууат===
====Хасаука уруш====
===Совет заман===
====Кёчюрюу====
===Бусагъат===
== Белгиле ==
<references group="Россейни тергеу 2020." />
t78n0z2vj3yuhncw5wlfv2qaf3eoy7t
Билги агъым
0
17101
126948
115283
2026-09-15T09:25:13Z
Amherst99
1169
/* */
126948
wikitext
text/x-wiki
{{башха магъана|Агъым}}
'''Билги агъым''' неда '''стрим''' ({{lang-en|stream}}) программалауда — [[файл]]ланы, [[сокет (программа интерфейс)|сокетлени]] эмда башхаланы бирча шекелде [[киргизиу-чыгъарыу|окъуу неда джаздырыуу]] ючюн хайырландырылгъан абстракцияды.
Агъымла, [[файл]]ла (аланы ичинде [[Энчи файл|энчилени]] эмда айырылыб, киргизиу-чыгъарыу бла байламлы къурулушла бла байламлыланы), [[сокет (программа интерфейс)|сокетле]] эмда [[процесс (информатика)|процесслени]] арасында билги бериу ючюн джораланнган таб унификация болгъан программа интерфейсди.
Агъымланы дагъаны [[программалауну тили|программалауну тиллерини]] асламысында эмда [[операцион система]]ланы барысында да барды дерге боллукъду.
[[процесс (информатика)|Процессни]] джандырылгъандан сора аннга аллындан белгиленнген [[стандарт агъымла]] бериледи.
Агъымланы [[Джангыдан джолландырыу (UNIX)|джангыдан джолландырыу]] тюрлю-тюрлю программаланы бир-бирлерине байларгъа мадар береди, эмда системаны бюгюлюучюлюк береди, бу [[Unix философия]]ны баш магъаналарыны бириди.
== Программалауда билги агъым ==
Агъымны абстракция артыкъсыз да [[Си (программалауну тили)|Си программалау тилде]] уллу магъана джюрютеди, ол мында файл бла, киргизиуню-чыгъарыуну лагъымы неда [[процесс (информатика)|процесс]] бла байламлы билгилени киргизиуюню эмда/неда чыгъарыууну къайнагъы болады. Агъымла бла иш башха тиллеге да ташылгъанды:
* [[C++]]: [[iostream]] [[C++ стандарт библиотека|C++ стандарт библиотекадан]].
* [[.NET Framework]] платформаны тиллери (юлгюге, [[C Sharp|C#]]): [[Base Class Library]], '''System.IO''' атланы аламы.
* [[Java]] платформаны тиллеринде билги агъым '''java.io''' пакетде джарашдырылгъанды.
== Операцион системалада билги агъым ==
[[Файл:Process output chaining via pipes.ru.svg|thumb|right|300px|Билги агъымны болушлугъу бла байланышхан процесс сынджырны юлгюсю.]]
[[UNIX буйрукъ къабукъ]] талай утилитаны биргелей ишлетир ючюн абстракцияны тири хайырландырады.
== Дагъыда къара ==
* [[Стандарт агъымла]]
* [[Ат берилген канал]]
* [[Бит агъым]]
== Белгиле ==
{{Белгиле}}
[[Категория:Билгилени структурасы]]
[[Категория:Unix]]
[[Категория:Компьютер терминология]]
ljc2vw38kokpiaxkiclg8mvgtmvly01
Къошулуучу:TauluAlan
2
19696
126938
2026-09-14T20:48:33Z
TauluAlan
12233
Бет къуралды: '<h1 style="font-weight: bold;">𐰽𐰀𐰞𐰀𐰢:𐰴𐰀𐰺𐰀𐰲𐰀𐰖-𐰀𐰞𐰀𐰣𐰑𐰀𐰣</h1> {{userbox|#eeeeee|red|[[Image:P history-lightblue.png|48px|История]]|{{Этот участник|{{{1|}}}}} интересуется [[история|историей]]}}'
126938
wikitext
text/x-wiki
<h1 style="font-weight: bold;">𐰽𐰀𐰞𐰀𐰢:𐰴𐰀𐰺𐰀𐰲𐰀𐰖-𐰀𐰞𐰀𐰣𐰑𐰀𐰣</h1>
{{userbox|#eeeeee|red|[[Image:P history-lightblue.png|48px|История]]|{{Этот участник|{{{1|}}}}} интересуется [[история|историей]]}}
tuhloucq6bs9t54ns9kdm6ty5rx5gva
126939
126938
2026-09-14T20:49:07Z
TauluAlan
12233
Бет бошалтылды
126939
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
126940
126939
2026-09-14T20:49:40Z
TauluAlan
12233
126940
wikitext
text/x-wiki
Ассаламу алейкум
b6nz99kabv6h0wxbh3jcn8fdb07gj5k
126941
126940
2026-09-14T21:09:53Z
TauluAlan
12233
126941
wikitext
text/x-wiki
{{userboxtop|toptext = Тилле}}
{{#babel:plain=1|krc}}
{{#babel:plain=1|ru-4}}<br />
{{#babel:plain=1|en-1}}<br />
{{#babel:plain=1|cym-1}}<br />
{{#babel:plain=1|otk-2}}<br />
{{#babel:plain=1|qwm-3}}<br />
{{#babel:plain=1|ara-1}}<br />
4vqb86ofnl40bakfu5njniuklq4ynu6
126946
126941
2026-09-14T21:20:40Z
TauluAlan
12233
126946
wikitext
text/x-wiki
{{userboxtop|toptext = Тилле}}
{{#babel:plain=1|krc}}
{{#babel:plain=1|ru-4}}<br />
{{#babel:plain=1|en-1}}<br />
{{#babel:plain=1|cym-1}}<br />
{{#babel:plain=1|otk-2}}<br />
{{#babel:plain=1|qwm-3}}<br />
{{#babel:plain=1|ara-1}}<br />
[[Файл:Флаг Карачаевцев "Текмет".svg|thumb|лево|250px| Къарачай-Алан халкъны байракъы]]
enn7jgppp7qhga6c5f9tg8hv8a2ztn0
126947
126946
2026-09-14T21:21:47Z
TauluAlan
12233
126947
wikitext
text/x-wiki
{{userboxtop|toptext = Тилле}}
{{#babel:plain=1|krc}}
{{#babel:plain=1|ru-5}}<br />
{{#babel:plain=1|en-1}}<br />
{{#babel:plain=1|cym-1}}<br />
{{#babel:plain=1|otk-2}}<br />
{{#babel:plain=1|qwm-3}}<br />
{{#babel:plain=1|ara-1}}<br />
[[Файл:Флаг Карачаевцев "Текмет".svg|thumb|лево|250px| Къарачай-Алан халкъны байракъы]]
1zrq4kcu4cy47s2rm4hf01df1algj8c
Категория:User cy
14
19697
126942
2026-09-14T21:09:53Z
Babel AutoCreate
6037
[[Project:Вавилон|Вавилон]] категорияны бетлерин автомат къурау
126942
wikitext
text/x-wiki
Бу категориядагъы хайырланыучула валлийский тилни билгенлерин белгилегендиле.
[[Category:Википедия:Тиллеге_кёре_къошулуучула|cy]]
4cjsmqmyjsisppbhxcmhmc5iwm5m9yr
Категория:User otk
14
19698
126943
2026-09-14T21:09:53Z
Babel AutoCreate
6037
[[Project:Вавилон|Вавилон]] категорияны бетлерин автомат къурау
126943
wikitext
text/x-wiki
Бу категориядагъы хайырланыучула Old Turkish тилни билгенлерин белгилегендиле.
[[Category:Википедия:Тиллеге_кёре_къошулуучула|otk]]
rlxzsdzpg014jg96zzwsx5elcvarotz
126945
126943
2026-09-14T21:12:33Z
TauluAlan
12233
126945
wikitext
text/x-wiki
Бу категориядагъы хайырланыучула Old Turkish (Эски тюрк) тилни билгенлерин белгилегендиле.
[[Category:Википедия:Тиллеге_кёре_къошулуучула|otk]]
456amgm7fn1nfhdhmoslirlkg6au3qc
Категория:User qwm
14
19699
126944
2026-09-14T21:09:53Z
Babel AutoCreate
6037
[[Project:Вавилон|Вавилон]] категорияны бетлерин автомат къурау
126944
wikitext
text/x-wiki
Бу категориядагъы хайырланыучула Kuman (Russia) тилни билгенлерин белгилегендиле.
[[Category:Википедия:Тиллеге_кёре_къошулуучула|qwm]]
l55sd8wdenjk03dwtuh616507lsu09m