Википедия krcwiki https://krc.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Медиа Къуллукъ Сюзюу Къошулуучу Къошулуучуну сюзюу Википедия Википедия сюзюу Файл Файлны сюзюу MediaWiki MediaWiki-ни сюзюу Шаблон Шаблонну сюзюу Болушлукъ Болушлукъну сюзюу Категория Категорияны сюзюу TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1198 127405 119462 2026-10-04T00:03:20Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 127405 wikitext text/x-wiki {{Административ бёлюм |аты =Астурия |оригинал аты =''(испанча)'' Principado de Asturias<br />''(астурийча)'' Principáu d'Asturies |статусу =Автоном область |байрагъы =Flag of Asturias.svg |герби =Coat_of_Arms_of_Asturias.svg |кирген къралы ={{Flagicon|Spain}} [[Испания]] |ара шахары =Овьедо |уллу шахарлары =Овьедо |бёлюмлери =1 провинция — Астурия |картасы =Localización de Asturias.svg |территориясы =10.603,57 |испаниядан проценти =2,1 |халкъыны саны =1.080.138 |саналгъан джыл =2008 |басыннганы =101,87 |къуралгъан датасы =11 январь 1982 |башчыны постуну аты =Президент |башчы =Франсиско Альварес Каскос |тил(ле) =[[испан тил]], [[астурий тил]] |регионну ISO 3166-2 коду =ES-O |сайтны префиксден (http://) сора адреси =www.asturias.es |белги = }} '''Астурия''', неда '''Астурий бийлик''' (исп. ''Asturias, Principado de Asturias'', астур. ''Principáu d'Asturies'') — автоном область эм провинция [[Испания|Испанияны]] шималында. Административ аралыгъы — [[Овьедо]]. == Географиясы == Территориясы 10 604 км² (10-чу орун автоном областларындан Испанияны). Провинцияны территориясы бла [[Кантабрий таула]] ётедиле. == Тарихи == == Халкъы == Халкъы — 1,077 млн адам (13-чю орун, [[2005]] джылгъа). == Политикасы == == Административ джарашдырылгъаны == == Экономикасы == == Культурасы == == Джибериуле == * [https://web.archive.org/web/20040609182631/http://www.princast.es/ Правительство] * [https://web.archive.org/web/20080708181125/http://infoasturias.com/ InfoAsturias] * [http://www.fpa.es/ The Prince of Asturias Annual Awards] * [http://www.uniovi.es/ University of Oviedo] * [https://web.archive.org/web/20080518193607/http://www.asturianus.org/ Asturian-American Migration Forum] * [https://web.archive.org/web/20091228153442/http://www.esasturias.com/ Asturias website] * [https://web.archive.org/web/20091003015306/http://www.iberianature.com/material/wild_nature_sites/wild_asturias_cantabria/cantabria_asturias_nature.htm A guide to the natural history of Asturias] {{Испанияны административ бёлюмлери}} {{Commonscat|Asturias|Астурия}} [[Категория:Испания]] 3zx806lcrbml5l9r98x6dvjugg4tllb 0 1324 127407 119616 2026-10-04T00:23:22Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 127407 wikitext text/x-wiki {{Валюта |Сурат = Euro Series Banknotes.png |Ачыкълау = 500 евро банкнота |Суратны пикселлери = 200px |Валюта = Евро<br />[[Ингилиз тил|ингил.]] ''Euro''<br />[[Грек тил|гр.]] ''Ευρώ'' |Джерле = {{Flagicon|Europe}} [[Европа бирлик]]<br /> {{Flagicon|the United Kingdom}} [[Акротири эм Декелия]]<br /> {{Flagicon|Montenegro}} [[Черногория]]<br /> {{Flagicon|Kosovo}} [[Косово]] |Къурамы = 100 [[евроцент]] |Къурамы = 100 [[евроцент]] |ISO = EUR |Белгиси = [[€]] |Ара банкы = [[Европа ара банк]] |Курсу = 1 EUR = 1,3691 [[АБШ-ны доллары|USD]] |Курсну датасы = 5 февларь 2010 }} '''Евро''' ([[Валюта белги]]си — [[€]], [[ISO 4217|банк коду]]: '''EUR''') — «[[еврозона]]ны» 20&nbsp;къралында официал [[Валюта]]ды ([[Австрия]]да, [[Бельгия]]да, [[Германия]]да, [[Греция]]да, [[Хорватия]]да, [[Ирландия]]да, [[Испания]]да, [[Италия]]да, [[Кипр]]де, [[Люксембург]]да, [[Мальта]]да, [[Нидерландла]]да, [[Португалия]]да, [[Словакия]]да, [[Словения]]да, [[Финляндия]]да, [[Франция]]да, [[Эстония]]да, [[Латвия]]да, [[Литва]]да). Аны тышында бу валюта дагъыда 9&nbsp;къралда джюрюйдю, аладан&nbsp;7 — европа къралла. Алай бла евро 320&nbsp;миллиондан артыкъ [[европачы]]гъа официал валютады, официал тышында хайырланнган территорияла бла бирге уа 500&nbsp;миллион адам бу валютаны баш тёлеу амал кибик хайырланадыла<ref>Бу сан Еврозонагъа кирген къралланы адам санлары бла официал кирмеген алай а евро джюрюген къралланы адам саны бла саналгъанды.</ref>. 2006 джылны декабрында къолда 610&nbsp;[[Миллиард|млрд]] евро джюрюгенди, бу кёргюзюм дунияда джюрюген ачхалада эм кёбдю, бу кёргюзюм бла [[АБШ-ны доллары]]н огъунакъ озгъанды. Дуния финанс саудада евро 1999 джыл чыкъгъанды, [[2002 джыл]]ны [[1 январь|1-чи январында]] уа къолдада джюрюб башлагъанды. Евро, [[европа валюта бирим]]ни (ЭКЮ) орнуна келгенди, алай а ЭКЮ къуру банк операциялада хайырландырылгъанды, евро эсе уа къралланы валюталарыны орнунада келгенди. Еврогъа Франкфуртдагъы [[Европа ара банк]] (ЕАБ) бла еврозонагъа кирген къралланы ара банкларындан къуралгъан [[Ара банкланы европа системасы]] (АБЕС) оноу этедиле. ЕАБ бойсунмагъан [[ара банк]]ды, эмда аны къолунда еврозонада [[Ара банкны ачха-кредит политикасы|монетар политиканы]] бардырыуу турады. АБЕС эсе уа [[Евро банкнотала|къагъыт ачхала]] бла [[Евро монетала|темир ачхаланы]], еврозонаны къралларында къолда джюрюрюк ачханы джайыу аны тышында еврозонада [[тёлеу система]]ланы ишлеулери барды. Европа бирликни бютеу къраллары еврозонагъа кирирге эркиндиле, алай ала кеслерини кредит-ачха политикаларында талай шартха сыйыныргъа керекдиле. Европа союзну джангы къралларына уа эртде кеч болсада еврогъа кёчюу зорунлу шартды. == Еврону юсюнден билгиле == === Аты === Латиницада аты '''Euro''' деб джазылады (уллу неда гитче харифден, тилге кёре), грекча — '''ευρώ''', кириллицада ([[Болгар тил|болгар]], [[Македон тил|македон]], [[Орус тил|орус]] эмда [[Серб тил|серб]] тилледе) — '''евро''' ([[черногор тил]]де '''еуро''' вариант джюрюйдю)). [[Евро банкнотала|Банкноталада]] валютаны аты латин эмда грек харифле бла джазылыбды, эмда хар тилни орфографиясына кёре ''Европа'' окъулгъанына кёре окъулады: французча- ''ёро́'', немецча — ''о́йро'', испанча — ''э́уро'', ингилизча — ''ю́ро'' д.а.к. [[Еврозона]]гъа кирирни аллы бла [[Болгария]] банкноталада кириллицада джазылырын излегенди. [[Европа ара банк|ЕАБ]] быллай инициативагъа къаршчы чыкъгъанды, алай а 2007 джыл Болгарияны излемлерин къабыл этгенди, алай а банкноталада джызылыуу санлагъа кёре тюрленмезлигин билдиргенди: «…Бирликни законлары „евро“ сёзню баш болушда эмда бирчилик санда, бирча джазылырын излейди». === Монетала бла банкнотала === Евро 100 [[Цент (ачха)|центден]] къуралады (бир-бирде ''евроцент'' дейдиле). Бютеу евро монетала, аны ичиндеда 2&nbsp;евролукъ темир ачхалада бир джанлары бютеу европаны къралларыны сураты бла, ол бир джанында уа чыгъаргъан кърал сайлагъан суратны тутадыла. Бютеу темир ачхала еврозонаны къайсы къралындада джюрюрге боладыла. 2&nbsp;€, 1&nbsp;€, 0,50&nbsp;€, 0,20&nbsp;€, 0,10&nbsp;€, 0,05&nbsp;€, 0,02&nbsp;€ и 0,01&nbsp;€ багъалары болгъан темир ачхала чыгъарыладыла. Бютеу [[евро банкнота]]ла къайсы къралда басмалансалада бирча дизайннге иедиле. 500&nbsp;€, 200&nbsp;€, 100&nbsp;€, 50&nbsp;€, 20&nbsp;€, 10&nbsp;€ и 5&nbsp;€ багъалары болгъан банкнотала чыгъадыла. Уллу номиналы болгъан, сёз ючюн, 500&nbsp;€ эм 200&nbsp;€ банкнотала бир-бир къраллада чыгъарылмайдыла, алай а хар къралдада джюрюйдюле. {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Номиналы !! Ёлчемлери<br />Ауурлугъу !! Стили ! Эпохасы !! Кодну оруну !! Бети |- ! 5 евро | 120&nbsp;×&nbsp;62&nbsp;мм<br />0,63&nbsp;г || Антика / Классика || XI ёмюрге дери | [https://web.archive.org/web/20191116192743/http://www.eurotracer.net/information/notes.php?type=f5 суратчыкъны къыйырында солда] | боз |- ! 10 евро | 127 × 67 мм<br />0,72 г || Роман || XI—XII ёмюрле | [https://web.archive.org/web/20191031232651/http://www.eurotracer.net/information/notes.php?type=f10 «8 сагъатда» джулдузчукъ] | къызыл |- ! 20 евро | 133 × 72 мм<br />0,81 г || Готика || XIII—XIV ёмюрле | [https://web.archive.org/web/20191031163050/http://www.eurotracer.net/information/notes.php?type=f20 «9 сагъатда» джулдузчукъ] | кёк |- ! 50 евро | 140 × 77 мм<br />0,92 г || Ренессанс || XV—XVI ёмюрле | [https://web.archive.org/web/20191031231821/http://www.eurotracer.net/information/notes.php?type=f50 суратчыкъны къыйырында солда] | оранж |- ! 100 евро | 147 × 82 мм<br />1,02 г || Барокко бла рококо || XVII—XVIII ёмюрле | [https://web.archive.org/web/20191031164310/http://www.eurotracer.net/information/notes.php?type=f100 на «9 сагъатда» джулдузчукъну солунда] | джашил |- ! 200 евро | 153 × 82 мм<br />1,07 г || Индустриал эра / Темир бла мияла || XIX ёмюр | [https://web.archive.org/web/20191031232656/http://www.eurotracer.net/information/notes.php?type=f200 «8 сагъатда» джулдузчукъну онгунда] | сары-мор |- ! 500 евро | 160 × 82 мм<br />1,12 г || Бусагъатдагъы || XX—XXI ёмюрле | [https://web.archive.org/web/20191031162642/http://www.eurotracer.net/information/notes.php?type=f500 «9 сагъатда» джулдузчукъ] | лилиялы |} ЕАБ еврода уллу транзакциялагъа [[клиринг система]]ны къурагъанды (TARGET). Еврозоналаны къралларыны араларындагъы бютеу [[Ачха кёчюрюу|кёчюрюуле]] бир къралны ичиндеча багъа тутарыкъдыла. Кредит карталаны болушлугъу бла эмда банкоматлада ачха алыуда карта чыгъаргъан къралдача башха къралладада ол багъаны тутады. «Къагъыт» тёлеу борчланыуланы хыйсаблары алкъын ЕАБ бла стандартлашмагъанды эмда хар кърал кеси джарашдырады. [[Файл:Euro Construction.svg|thumb|upright|Кёксюл фонда джашил бет бла джазылыргъа керек еврону логотипини официал спецификациясы]] == Джюрютюлюую == Банк операциялада евро 1999 джылны 1-чи январындан башлаб хайырланыб башлагъанды, къолда уа 2002 джылны 1-чи январындан башлаб джюрютюлюб башлагъанды. Евро [[Европа Бирлик]]ни 28&nbsp;къралындан 18&nbsp;къралында миллет валюталарыны орнуна келгенди. [[Швеция]] бла [[Дания]]да референдумлада кёбчюлюк еврогъа къаршчы чёб атхандыла. [[Уллу Британия]]да миллет валютасын къояргъа оноу этгенди. [[Эстония]], [[Латвия]] эмда [[Литва]] еврогъа 2009 джыл кёчер акъыллары болгъанды алай а экономика табсызлыкъла себеб болуб, бу кёчюу эм азы бла эки джылгъа кечигирикди. [[Болгария]] бла [[Маджар]] еврогъа 2011 джыл кёчер планлары барды, [[Польша]] — 2012, [[Румыния]] — 2014, [[Чехия]] уа барысынданда кеч — 2015 джылда, неда анданда кеч 2019 джылда.<ref>[https://web.archive.org/web/20080922181140/http://www.radio.cz/en/article/104932 For Czechs, euro adoption still a long way off]</ref> {| class="wikitable" !Кърал !!Эски валютасы !!Кёчюу заманы !!Ауушдуруу курсу |- !colspan="4"| [[Еврозона]] |- |{{Flagicon|Austria}} [[Австрия]] ||[[Шиллинг (Австрия)|австрия шиллинг]] |1-чи январь 1999 ^{'''[[#1|1]]'''} ||13,7603 ATS |- |{{Flagicon|Belgium}} [[Бельгия]] ||[[Бельгий франк|бельгия франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||40,3399 BEF |- |{{Flagicon|Germany}} [[Германия]] ||[[немец марка]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||1,95583 DEM |- |{{Flagicon|Ireland}} [[Ирландия]] ||[[ирланд фунт]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||0,787564 IEP |- |{{Flagicon|Spain}} [[Испания]] ||[[Песета|испан песета]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||166,386 ESP |- |{{Flagicon|Italy}} [[Италия]] ||[[итальян лира]]<br />[[ватикан лира]]<br />[[санмарин лира]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||1936,27 ITL |- |{{Flagicon|Luxembourg}} [[Люксембург]] ||[[Бельгий франк|бельгия франк]]<br />[[люксембург франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||40,3399 LUF |- |{{Flagicon|Netherlands}} [[Нидерландла]] ||[[нидерланд гульден]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||2,20371 NLG |- |{{Flagicon|Portugal}} [[Португалия]] ||[[португал эскудо]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||200,482 PTE |- |{{Flagicon|Finland}} [[Финляндия]] ||[[финлянд марка]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||5,94573 FIM |- |{{Flagicon|France}} [[Франция]] ||[[француз франк]]<br />[[монако франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||6,55957 FRF |- |{{Flagicon|Greece}} [[Греция]] ||[[грек драхма]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||340,750 GRD |- |{{Flagicon|Slovenia}} [[Словения]] ||[[Толар|словен толар]] |1-чи январь 2007 ||239,640 SLT |- |{{Flagicon|Cyprus}} [[Кипр]] ||[[кипр фунт]] |1-чи январь 2008 ||0,585274 CYP |- |{{Flagicon|Malta}} [[Мальта]] ||[[мальта лира]] |1-чи январь 2008 ||0,429300 MTL |- |{{Flagicon|Slovakia}} [[Словакия]] ||[[словак крона]] |1-чи январь 2009 ||30,1260 SKK |- |{{Flagicon|Estonia}} [[Эстония]] ||[[крона]] |1-чи январь 2011 ||15,6466 EEK |- |{{Flagicon|Latvia}} [[Латвия]] ||[[латс]] |1-чи январь 2014 ||0,702804 LVL |- |{{Flagicon|Lithuania}} [[Литва]] ||[[литас]] |1-чи январь 2015 ||3,4528 LTL |- !colspan="4"|[[Европа Бирлик|ЕБ-ге]] кирмеген, алай официал халда еврону джюрютген къралла |- |{{Flagicon|the Vatican City}} [[Ватикан]] ||[[итальян лира]]<br />[[ватикан лира]]<br />[[санмарин лира]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||1936,27 VAL |- |{{Flagicon|France}} ''[[Майотта]]'' ||[[француз франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||6,55957 FRF |- |{{Flagicon|Monaco}} [[Монако]] ||[[француз франк]]<br />[[монако франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||6,55957 MCF |- |{{Flagicon|San Marino}} [[Сан-Марино]] ||[[итальян лира]]<br />[[ватикан лира]]<br />[[санмарин лира]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||1936,27 SML |- |{{Flagicon|France}} ''[[Сан-Пьер эм Микелон]]'' ||[[француз франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||6,55957 FRF |- !colspan="4"|Официал болмай хайырландыргъан къралла бла территорияла |- |{{Flagicon|the United Kingdom}} ''[[Акротири эм Декелия]]'' |[[кипр фунт]] ||1-чи январь 2008 ||0,585274 CYP |- |{{Flagicon|Andorra}} [[Андорра]] ||[[француз франк]]<br />[[Песета|испан песета]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||6,55957 FRF<br />166,386 ESP |- |{{Flagicon|Kosovo}} ''[[Косово Республика|Косово]]'' |[[немец марка]] ||1-чи январь 2002 ||1,95583 DEM |- |{{Flagicon|France}} ''[[Сен-Бартельми]]'' ||[[француз франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||6,55957 FRF |- |{{Flagicon|France}} ''[[Сен-Мартен (Франция)|Сен-Мартен]]'' ||[[француз франк]] |1-чи январь 1999^{'''[[#1|1]]'''} ||6,55957 FRF |- |{{Flagicon|Montenegro}}[[Черногория]] ||[[немец марка]] |1-чи январь 2002 ||1,95583 DEM |} *<div id="1">^'''1''' кертиси бла 2002 джылны 1-чи январында</div> *<div id="2">^'''2''' 2007 джылны 22-чи февралында Францияны Гваделупа департаментинден айрылгъанды</div> <!---<div id="3">^'''3''' Евро алкъын кирмегенди</div>--> == Сиз билемисиз? == * Еврону джалгъан чыгъарыудан джакъларыны бири — банкнотадагъы номериди. Номер кеси бир хариф бла онбир тархдан къуралады. Бютеу тархланы бир-бирлерине къошсанг эки белгили сан чыгъады. Аны ызындан куралгъан санны эки тархын бир-бирине къошабыз, сора бир белгили сан чыгъады . Сёз ючюн 79&nbsp;сан чыкъса, 7 бла 9&nbsp;бир-бирине къошабыз, 18&nbsp;болады, 1&nbsp;бла6 къошабыз хыйсабда — 7&nbsp;болады. Бу сан, номердеги хариф бла бирге чыгъаргъан къралны белгилейди. Бу сан къралгъа бегитилген харифге келиширге керекди. Сёз ючюн номерде Х хариф ([[Германия]]гъа бегитилгеди) болса сан а уа 2&nbsp;болмаса, ачха джалгъан ачхады. Дагъыда бир башха амал: номердеги бютеу тархланы бир-бирлерине къошугъуз, аннгада харифни ингилиз алфавитде номерин къошугъуз, сора чыкъгъан санны тархларын бир-бирине къошугъуз бир белгили сан болгъунчу. Ахырында 8&nbsp;болургъа керекди. 8&nbsp;болмаса ачха джалгъанды<ref>[https://web.archive.org/web/20110721222905/http://money.newsru.com/article/05jul2007/eurocheck Как отличить настоящие евро от фальшивых]</ref>. == Белгиле == <references/> == Джибериуле == <!-- * [http://money.whoyougle.ru/EUR Еврону бусагъатдагъы курсу бла курсуну тарихи] ==> Ошибка: сервер не найден * [http://coins.numizmat.net/euro.php темир евро ачхаланы каталогу] ==> Этот веб-сайт был зарегистрирован как «атакующий» //--> * [http://www.euro-coins.info/ Евро монеталаны юсюнден хар не] <!-- * [http://www.raha.ru/euro/eurokatalog.html Евро монеталаны каталогу] ==> 404 - Категория не найдена //--> * [https://web.archive.org/web/20100125220650/http://www.eurocoins.lv/ Euro coins. Евро монетала.] * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Europa-B.htm Евро банкнотала] {{ref-de}} {{ref-en}} {{Commonscat|Euro|Евро}} {{Иги статья}} <!-- Категорияла бла интервикиле --> [[Категория:Валюта]] 69gj0l1qn4fhov6xuxunlpzefbgdz2g 0 1595 127399 120663 2026-10-03T19:00:31Z TauluAlan 12233 127399 wikitext text/x-wiki {{Миллет|аты=Чеченле}} '''Чеченле''' ({{lang-ce|нохчий}}, бир санда — {{lang-ce|нохчо}}) — [[Россия Федерация|Россияда]] вайнах миллетди. Кёбюсюне [[Шимал Кавказ|Кавказда]] [[Чечен Республика]]да джашайдыла. <div style = "width:300px; background-color:#fee8ab; margin: -0.6em 0em -0.9em 0em">[[Файл:Sheikh Mansur 140-190 for collage.jpg|Шейх Мансур|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Kunta-haji 140-190 for collage.jpg|Кунта Хаджи|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Pyotr Zakharov-Chechenets 140-190 for collage.jpg|Петр Захаров|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Tapa Tchermoeff 140-190 for collage.jpg|Тапа Чермоев|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Khanpasha Nuradilov 140-190 for collage.jpg|Ханпаша Нурадилов|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Akhmad Kadyrov.jpg|Ахмат Кадыров|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Milana Terloeva 140-190 for collage.jpg|Милана Терлоева|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Vladislav Surkov.jpg|Владислав Сурков|{{#expr:300/4}}px]]<br /> <small>[[Шейх Мансур]] • [[Кунта Хаджи]] • [[Захаров-Чеченец, Пётр Захарович|Пётр Захаров]] • [[Чермоев, Тапа Арцуевич|Тапа Чермоев]]<br /> [[Ханпаша Нурадилов]] • [[Ахмат Кадыров]] • [[Милана Терлоева]]<!-- • [[Макка Сагаипова]] --> • [[Сурков, Владислав Юрьевич|Владислав Сурков]]</small> </div> {{Тамамланмагъан статья}} [[Категория:Миллетле]] 211e6ie9p50mankm2brs9emy77z759e 127400 127399 2026-10-03T19:00:45Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Чеченлиле]] бетни атын [[Чеченле]] деб тюрлендирди 127399 wikitext text/x-wiki {{Миллет|аты=Чеченле}} '''Чеченле''' ({{lang-ce|нохчий}}, бир санда — {{lang-ce|нохчо}}) — [[Россия Федерация|Россияда]] вайнах миллетди. Кёбюсюне [[Шимал Кавказ|Кавказда]] [[Чечен Республика]]да джашайдыла. <div style = "width:300px; background-color:#fee8ab; margin: -0.6em 0em -0.9em 0em">[[Файл:Sheikh Mansur 140-190 for collage.jpg|Шейх Мансур|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Kunta-haji 140-190 for collage.jpg|Кунта Хаджи|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Pyotr Zakharov-Chechenets 140-190 for collage.jpg|Петр Захаров|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Tapa Tchermoeff 140-190 for collage.jpg|Тапа Чермоев|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Khanpasha Nuradilov 140-190 for collage.jpg|Ханпаша Нурадилов|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Akhmad Kadyrov.jpg|Ахмат Кадыров|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Milana Terloeva 140-190 for collage.jpg|Милана Терлоева|{{#expr:300/4}}px]][[Файл:Vladislav Surkov.jpg|Владислав Сурков|{{#expr:300/4}}px]]<br /> <small>[[Шейх Мансур]] • [[Кунта Хаджи]] • [[Захаров-Чеченец, Пётр Захарович|Пётр Захаров]] • [[Чермоев, Тапа Арцуевич|Тапа Чермоев]]<br /> [[Ханпаша Нурадилов]] • [[Ахмат Кадыров]] • [[Милана Терлоева]]<!-- • [[Макка Сагаипова]] --> • [[Сурков, Владислав Юрьевич|Владислав Сурков]]</small> </div> {{Тамамланмагъан статья}} [[Категория:Миллетле]] 211e6ie9p50mankm2brs9emy77z759e 0 1596 127396 105435 2026-10-03T18:57:44Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Чувашлыла]] бетни атын [[Чувашла]] деб тюрлендирди: Бу бет миллетни юсюнденди, аны себебли ЧувашЛЫла терс атды, керексиз суффикси барды. Эм ол сёзню магъанасы орус тилде - "Чувашевцы", ол а терсди. Къарачай тилде миллетлеге кёбюсюне бир суффикс салынады:чувашла, къыпчакъла, аланла, хазарла, казакъла, юзбекле, уйгъурла. Эм а джерни аты бла аталгъан эсе миллет энтда бир къошулады: тюркЛЮле (Тюрк къралны миллети), КъарачайЛЫла(Аланияны Къарачай кесегини миллети) 105435 wikitext text/x-wiki '''Чувашлыла''' ({{lang-cv|чăваш}}) — тюрк тилли миллетледен биридиле. Кёбюсюне [[Россия Федерация|Россияда]] Итил сууну тийресинде орналгъан [[Чуваш Республикада]] джашайдыла. 5pxi8cpepj8j9w38ias1pn37gfb7xja 127398 127396 2026-10-03T18:58:02Z TauluAlan 12233 127398 wikitext text/x-wiki '''Чувашла''' ({{lang-cv|чăваш}}) — тюрк тилли миллетледен биридиле. Кёбюсюне [[Россия Федерация|Россияда]] Итил сууну тийресинде орналгъан [[Чуваш Республикада]] джашайдыла. 9kbdh6mizl9ih737fyrnm7l86rtad86 0 6238 127406 109277 2026-10-04T00:17:35Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 127406 wikitext text/x-wiki {{магъанала}} {{Джерлешим |аты =Варшава |ориг. аты ={{lang-pl|Warszawa}} |фото =FB Warszawa panorama.jpg |фотону ачыкълау = |байракъ =Flag of Warsaw.svg |герб =Greater coat of arms of Warsaw.svg |гербини юсюнден статья =Герб |байрагъыны юсюнден статья =Байракъ |тенгизден мийиклик =78-121 |кърал =Польша |сагъат бёлге =UTC+1, UTC+2 джай |баш.къошакъ.параметр =Воеводствосу |баш.параметрни.ачыкълау =Мазовия воеводство |тюб.къошакъ.параметр =Биринчи сагъынылгъаны |тюб.параметрни.ачыкълау =1321 джыл |къошакъ.параметр#3 = |параметрни.ачыкълау#3 = |къошакъ.параметр#4 = |параметрни.ачыкълау#4 = |админ.бёлюннгени = |карта = |картаны ёлчеми = |loc-map = |lat_deg= 52|lat_min= 13|lat_sec= |lon_deg= 21|lon_min= 2|lon_sec= |CoordAddon = type:city(1701000)_region:PL |CoordScale = |къралны картасыны ёлчеми = |майдан =517 |халкъ =1 726 581 (2014) |басыннганы =3317 |агломерация = |миллет къурам = |дин къурам = |статус =[[Шахар]] |башчы =[[Ханна Гронкевич-Вальц]] |web =www.um.warszawa.pl/ |телефон =+48 22 |почта =00-001 - 04-999 |автомобиль код =W |статистика.къошакъ.параметр = |статистика.параметр.ачыкълау = }} '''Варша́ва''' ({{lang-pl|Warszawa}} {{Audio|Pl-Warszawa.ogg|полякча айтылыуу}}) — [[территория]]сы бла эмда [[халкъ]]ы бла [[Польша]]да эм уллу [[шахар]]ды, [[1596 джыл]]дан бери къралны [[ара шахар]]ыды<ref>{{cite web|url=http://www.e-warsaw.pl/2/index.php?id=471|title=The Oficcial website of Polish Capital|publisher=www.e-warsaw.pl|accessdate=| lang = en}}</ref>. Шахарны юсю бла [[Висла]] [[суу (черек, къобан)|суу]] ётеде. == Тарихи == === Этимологиясы === Биринчи кере шахарны аты [[XIV ёмюр]]де къол джазмалада тюбейди: ''Warseuiensis'' деб ([[1321 джыл]]) эмда ''Varschewia'' деб ([[1342 джыл]]), [[XV ёмюр]]де уа ''Warschouia'' деб ([[1482 джыл]]). Тарихчиле бла лингвистлени кёбюсю, шахарны аты — ''Warszewa'' («''Варшныкъы''») сёзден чыкъгъаннга санайдыла, бу сёз а уа — ''Warsz'' (Warcisław, Wrocisław атны орта ёмюрледе популяр болгъан къысха формасыды) адам атдан къуралгъаннга. Халкъда уа ''Warszawa'' ат, ''Wars'' чабакъчыны аты бла аны юй бийчеси болгъан ''Sawa'' атлы русалканы атын бир-бирине къошхандан къуралгъанды деген оюм джайылыбды. Сава русалка, шахарны символуду<ref> {{статья |автор = Kazimierz Rymut | заглавие = Nazwy miast Polski | оригинал = | ссылка = | автор издания = | издание = Zakład Narodowy im. Ossolińskich | тип = | место = | издательство = | год = 1987 | выпуск = | том = | номер = | страницы = | isbn = 83-04-02436-5}}</ref>. === Орта ёмюрле === Онунчу ёмюрден башлаб бусагъатдагъы Варшаваны территориясында бир талай джерлешим болгъаны документал халда белгилиди, аланы орталарында эм кючлю Bródno бла Jazdów kamion болгъандыла. Варашавада биринчи агъачдан къурулушла XII ёмюрге литвалыла бла ишленнгендиле, ташдан а уа — Тевтон орденден джакъланыу нюзюр бла XIV ёмюрге. === Джангы заман === XV—XVI ёмюрледе Варшава — [[Мазовия|Мазовия бийликни]] аралыгъыды, [[1596]]—[[1795 джыл]]лада — поляк королла бла литва уллу бийлени резиденциясыды, 1791—1795 джыллада — Речь Посполитаяны ара шахарыды, [[1807]]—[[1813 джыл]]лада — [[Варшава уллу герцогство|Варшава герцоглукъну]] (де-факто француз протекторатда), [[1815]]-[[1915 джыл]]лада — [[Поляк Патчахлыкъ]]ны ([[Россия империя]]ны къурамында). [[1918 джыл]]дан [[1939 джыл]]гъа дери Варшава [[Польша Республика (1918—1939)|Польша Республиканы]] ара шахары болгъанды, [[1944 джыл]]дан [[1989 джыл]]гъа дери уа — [[Поляк Халкъ Республика]]ны ара шахары. [[Экинчи дуния къазауат]]ны заманында оккупацияны кёзюуюнде ([[1939]] — [[1944]] дждж.) [[Генерал-губернаторлукъ (Ючюнчю рейх)|Генерал-губернаторлукъну]] административ аралыгъы [[Краков]]да орналгъанды. Варшаваны арасын [[Варшава къозгъалыу (1944)|нацистле 1944 джылда къурутхандыла]]. === Эм джангы заман === [[1989 джыл]]дан бери Варшава, бусагъатдагъы [[Польша]] [[Республика]]ны ара шахарыды. [[Экинчи дуния къазауат]]дан сора шахар тынгылы ызыны ишленнгенди эмда илмулу реставрацияны айырма юлгюсю кибик [[ЮНЕСКО]]-ну [[Бюдеудуния осуйлукъ]]ны эсгертмелерини санына къошулгъанды. == Административ джарашдырылыуу == Варшава 18 [[Гмина|гминадан]] (райондан) къуралады: {|border=1 cellpadding=3 cellspacing=0 style="border-collapse: collapse; text-align: center" !Оригинал аты|| Аты || Халкъы || Майданы |- |Mokotów || [[Мокотув]] ||align=right| 217 651 || 35,4 км² |- |Praga Południe || [[Прага Полудне]] ||align=right| 187 845 || 12,24 км² |- |Wola || [[Воля (Варшава)|Воля]] ||align=right| 143 996 || 19,26 км² |- |[[Урсынов|Ursynów]] || [[Урсынув]] ||align=right| 137 716 || 44,6 км² |- |Bielany || [[Беляны (Варшава)|Беляны]] ||align=right| 136 485 || 32,3 км² |- |Śródmieście || [[Средместье]] ||align=right| 135 000 || 15,6 км² |- |Targówek || [[Таргувек]]||align=right| 124 316 || 24,37 км² |- |Bemowo || [[Бемово]] ||align=right| 100 588 || 24,95 км² |- |Ochota || [[Охота (Варшава)|Охота]] ||align=right| 93 192 || 9,7 км² |- |Praga Północ || [[Прага Пулноц]] ||align=right| 74 304 || 11,4 км² |- |Białołęka || [[Бялолэнка]] ||align=right| 64 000 || 74 км² |- |Wawer || [[Вавр (Польша)|Вавер]] ||align=right| 62 656 || 79,71 км² |- |Żoliborz || [[Жолибож]] ||align=right| 50 934 || 8,5 км² |- |Ursus || [[Урсус]] ||align=right| 44 312 || 9,35 км² |- |Włochy || [[Влохи]] ||align=right| 36 276 || 28,63 км² |- |Rembertów || [[Рембертув]] ||align=right| 21 893 || 19,30 км² |- |Wesoła || [[Весола]] ||align=right| 18 482 || 22,6 км² |- |Wilanów || [[Вилянув]] ||align=right| 14 032 || 36,73 км² |- |'''Бютеулей''' || ||align=right| 1 690 821 || 517,90 км² |} == Галерея == <gallery perrow=3 widths="190px"> 6 Warszawa 264.jpg|Чап къала Warszawa-Zamek Królewski.jpg|Патчах къала Warszawa1zz.jpg|Вилянув къала Zamek Ostrogskich.jpg|Острожскийлени къалалары Koniecpolski palace warszawa.jpg|Президент къала 5 Warszawa 116.jpg|Уяздов къала Poland Warsaw Łazienki Palace 3.jpg|Лазенков къала 2 Palac Branickich 01.jpg|Браницк къала 6 Warszawa 040.jpg|Красин къала </gallery> == Къарнаш шахарлары == Варшава, бу шахарлагъа къарнаш шахар болады: {{col-begin}} {{col-3}} * {{флаг|Уллу Британия}} [[Ковентри]], [[Уллу Британия]] (1957) * {{флаг|АБШ}} [[Сан-Диего]], [[АБШ]] (1960) * {{флаг|АБШ}} [[Чикаго]], [[АБШ]] (1960)<ref>[https://web.archive.org/web/20120606050131/http://www.chicagosistercities.com/our.php Chicago Sister Cities {{ref-en}}]</ref> * {{флаг|Испания}} [[Мадрид]], [[Испания]] (1981) * {{флаг|Германия}} [[Дюссельдорф]], [[Германия]] (1989) * {{флаг|Япония}} [[Хамамацу]], [[Япония]] (1990) * {{флаг|Франция}} [[Иль-де-Франс]] Регион, [[Франция]] (1990) * {{флаг|Канада}} [[Торонто]], [[Канада]] (1990) * {{флаг|Германия}} [[Берлин]], [[Германия]] (1991) * {{флаг|Нидерландла}} [[Гаага]], [[Нидерландла]] (1991) {{col-3}} * {{флаг|Тюрк}} [[Стамбул]], [[Тюрк]] (1991) * {{флаг|Израиль}} [[Тель-Авив]], [[Израиль]] (1992) * {{флаг|Къытай}} [[Харбин]], [[Къытай]] (1993) * {{флаг|Россия}} [[Москва]], [[Россия]] (1993) * {{флаг|Украина}} [[Киев]], [[Украина]] (1994) * {{флаг|Къытай Республика}} [[Тайбэй]], [[Къытай Республика]] (1995) * {{флаг|Франция}} [[Сент-Этьен]], [[Франция]] (1995) * {{флаг|Корея Республика}} [[Сеул]], [[Корея Республика]] (1996) * {{флаг|Россия}} [[Санкт-Петербург]], [[Россия]] (1997) * {{флаг|Россия}} [[Грозный]], [[Россия]] (1997) {{col-3}} * {{флаг|Бразилия}} [[Рио-де-Жанейро]], [[Бразилия]] (1997) * {{флаг|Литва}} [[Вильнюс]], [[Литва]] (1998) * {{флаг|Франция}} [[Париж]], [[Франция]] (1999) * {{флаг|Вьетнам}} [[Ханой]], [[Вьетнам]] (2000) * {{флаг|Австрия}} [[Вена]], [[Австрия]] (2001) * {{флаг|Латвия}} [[Рига]], [[Латвия]] (2002) * {{флаг|Къазахстан}} [[Астана]], [[Къазахстан]] (2002) * {{флаг|Норвегия}} [[Осло]], [[Норвегия]] (2005) * {{флаг|Маджар}} [[Будапешт]], [[Маджар]] (2005) * {{флаг|Таиланд}} [[Бангкок]], [[Таиланд]] (2010) {{col-end}} == Джибериуле == * [http://www.e-warsaw.pl/russia/ Варшаваны официал порталы] {{ref-pl}}{{ref-en}}{{ref-fr}} * [http://www.warsawtour.pl/ Варшаваны официал турист порталы] {{ref-pl}}{{ref-en}} * [https://web.archive.org/web/20140209082140/http://www.warszawa.ru/ Орус тилде турист сайт] {{ref-ru}} * [http://www.warszawa.su/ Орус тилде турист сайт] {{ref-ru}} * [http://www.warszawa.pl/ Warszawa.pl] {{ref-pl}} * [https://web.archive.org/web/20100823053543/http://the100.ru/world-citiz/page1092.html Варшава шахарны тарихи] {{ref-ru}} {{refs}} {{Европаны ара шахарлары}} {{викигёзен|Warsaw}} {{stub|}} [[Категория:Шахарла]] 426aa9zj4s8lvgm8rlyos25g9g8dc1o 0 11745 127402 106051 2026-10-03T19:01:39Z TauluAlan 12233 127402 wikitext text/x-wiki {{Миллет |аты = Юнгюшле <br />{{lang-inh|ГIалгIай}} |бют.саны = 500 000 |сурат = |ачыкълау = |дж.джер = |тил = [[юнгюш тил]]<br /> |раса = европеид |дин = [[Ислам]] |джууукъла = [[чеченлиле]], бацбийлиле }} '''Юнгюшле''' (кеси атлары ''ГIалгIа'') — [[Шимал Кавказ]]ны миллетиди. [[Юнгюш тил]]де сёлешедиле. Этника эмда лингвистика джанындан эм джууукъ [[чеченлиле|чеченле]] саналадыла. Адам саны 500 минг чакълы бир болады, аланы 400 мингинден асламы [[Россия]]да джашайды ([[2010]]). Юнгюшлюле къарачайлыланы сюедиле. == Джашагъан джерлери == Юнгюшлюлени асламы [[Шимал Кавказ]]да джашайды. Россияны тышында юнгюшлюле [[Тюрк]] бла [[Сирия|Сирияда]] джашайдыла. == Динлери == Юнгюшле [[суннит]] муслиманладыла 3u9zn038lcxtz91qskdr4gjj4aymy2w 127403 127402 2026-10-03T19:01:49Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Юнгюшлюле]] бетни атын [[Юнгюшле]] деб тюрлендирди 127402 wikitext text/x-wiki {{Миллет |аты = Юнгюшле <br />{{lang-inh|ГIалгIай}} |бют.саны = 500 000 |сурат = |ачыкълау = |дж.джер = |тил = [[юнгюш тил]]<br /> |раса = европеид |дин = [[Ислам]] |джууукъла = [[чеченлиле]], бацбийлиле }} '''Юнгюшле''' (кеси атлары ''ГIалгIа'') — [[Шимал Кавказ]]ны миллетиди. [[Юнгюш тил]]де сёлешедиле. Этника эмда лингвистика джанындан эм джууукъ [[чеченлиле|чеченле]] саналадыла. Адам саны 500 минг чакълы бир болады, аланы 400 мингинден асламы [[Россия]]да джашайды ([[2010]]). Юнгюшлюле къарачайлыланы сюедиле. == Джашагъан джерлери == Юнгюшлюлени асламы [[Шимал Кавказ]]да джашайды. Россияны тышында юнгюшлюле [[Тюрк]] бла [[Сирия|Сирияда]] джашайдыла. == Динлери == Юнгюшле [[суннит]] муслиманладыла 3u9zn038lcxtz91qskdr4gjj4aymy2w 2 19696 127379 127237 2026-10-03T16:13:19Z TauluAlan 12233 127379 wikitext text/x-wiki <blockquote>'''Салам Къарачай-Аландан (Qaraçay til) |''' Shwmae o Garachay-Alan (Cymraeg Iaith)</blockquote> == [[User:TauluAlan|TauluAlan]] == <div style="float: right; border: 1px solid #aaa; background: #fff; width: 248px; padding: 0; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Тилле</div> {{#babel:plain=1|krc}} {{#babel:plain=1|ru-5}} {{#babel:plain=1|eng-1}} {{#babel:plain=1|cym-2}} {{#babel:plain=1|otk-2}} {{#babel:plain=1|qwm-3}} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Проектле</div> {{Userbox |id = 📖 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''история проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} {{Userbox |id = 📚 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''лингвистика проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Къалгъаны</div> {{Userbox|#A2A2D0|#E0E8FF|[[Файл:Timurid Empire flag.svg|42px|Флаг империи Тимуридов]]|<center>Бу къошулуучу - [[Тюркология|'''Тюрколог''']]</center>}} {{Викистаж|14|09|2026}} </div> ====== Къуралгъан бетле ====== # [[Нарсана]] # [[Алтын Орда]] # [[Шимал Кипрни Тюрк Республикасы]] # [[Кюнчыгъыш-тюрк къагъанлыкъ]] # [[Монгол империя]] k4advpcqdrz821skuhdil8rjsgt62gz 127383 127379 2026-10-03T16:30:15Z TauluAlan 12233 127383 wikitext text/x-wiki <blockquote>'''Салам Къарачай-Аландан (Qaraçay til) |''' Shwmae o Garachay-Alan (Cymraeg Iaith)</blockquote> == [[User:TauluAlan|TauluAlan]] == <div style="float: right; border: 1px solid #aaa; background: #fff; width: 248px; padding: 0; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Статистика</div> {{Викистаж|14|09|2026}} {{Userbox | id = 100 | id-c = #228B22 | info = Бу къошулуучу [[Википедия|къарачай-малкъар Википедияда 100 тюзетиу этгенди]] | info-c = #59EE74 }} {{Userbox | id = 90 | id-c = #90EE90 | info = Бу къошулуучу [[:ru:Википедия|орус Википедияда 90 тюзетиу этгенди]] | info-c = #59EE74 }} <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Тилле</div> {{#babel:plain=1|krc}} {{#babel:plain=1|ru-5}} {{#babel:plain=1|eng-1}} {{#babel:plain=1|cym-2}} {{#babel:plain=1|otk-2}} {{#babel:plain=1|qwm-3}} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Проектле</div> {{Userbox |id = 📖 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''история проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} {{Userbox |id = 📚 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''лингвистика проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Къалгъаны</div> {{Userbox|#A2A2D0|#E0E8FF|[[Файл:Timurid Empire flag.svg|42px|Флаг империи Тимуридов]]|<center>Бу къошулуучу - [[Тюркология|'''Тюрколог''']]</center>}} </div> ====== Къуралгъан бетле ====== # [[Нарсана]] # [[Алтын Орда]] # [[Шимал Кипрни Тюрк Республикасы]] # [[Кюнчыгъыш-тюрк къагъанлыкъ]] # [[Монгол империя]] 9mx1me8hynfx2t9ozs5ifk0oouy3ex8 127384 127383 2026-10-03T16:31:46Z TauluAlan 12233 127384 wikitext text/x-wiki <blockquote>'''Салам Къарачай-Аландан (Qaraçay til) |''' Shwmae o Garachay-Alan (Cymraeg Iaith)</blockquote> == [[User:TauluAlan|TauluAlan]] == <div style="float: right; border: 1px solid #aaa; background: #fff; width: 248px; padding: 0; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Статистика</div> {{Викистаж|14|09|2026}} {{Userbox | id = 100 | id-c = #7EB6EE | info = Бу къошулуучу [[Википедия|къарачай-малкъар Википедияда 100 тюзетиу этгенди]] | info-c = #C4D8EE }} {{Userbox | id = 90 | id-c = #90EE90 | info = Бу къошулуучу [[:ru:Википедия|орус Википедияда 90 тюзетиу этгенди]] | info-c = #59EE74 }} <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Тилле</div> {{#babel:plain=1|krc}} {{#babel:plain=1|ru-5}} {{#babel:plain=1|eng-1}} {{#babel:plain=1|cym-2}} {{#babel:plain=1|otk-2}} {{#babel:plain=1|qwm-3}} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Проектле</div> {{Userbox |id = 📖 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''история проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} {{Userbox |id = 📚 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''лингвистика проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Къалгъаны</div> {{Userbox|#A2A2D0|#E0E8FF|[[Файл:Timurid Empire flag.svg|42px|Флаг империи Тимуридов]]|<center>Бу къошулуучу - [[Тюркология|'''Тюрколог''']]</center>}} </div> ====== Къуралгъан бетле ====== # [[Нарсана]] # [[Алтын Орда]] # [[Шимал Кипрни Тюрк Республикасы]] # [[Кюнчыгъыш-тюрк къагъанлыкъ]] # [[Монгол империя]] hzf0ehg1ser1sd5vjzok47up173cuu4 127388 127384 2026-10-03T16:55:09Z TauluAlan 12233 127388 wikitext text/x-wiki <blockquote>'''Салам Къарачай-Аландан (Qaraçay til) |''' Shwmae o Garachay-Alan (Cymraeg Iaith)</blockquote> == [[User:TauluAlan|TauluAlan]] == <div style="float: right; border: 1px solid #aaa; background: #fff; width: 248px; padding: 0; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Статистика</div> {{Викистаж|14|09|2026}} {{Userbox | id = 100 | id-c = #7EB6EE | info = Бу къошулуучу [[Википедия|къарачай-малкъар Википедияда 100 тюзетиу этгенди]] | info-c = #C4D8EE }} {{Userbox | id = 90 | id-c = #90EE90 | info = Бу къошулуучу [[:ru:Википедия|орус Википедияда 90 тюзетиу этгенди]] | info-c = #59EE74 }} <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Тилле</div> {{#babel:plain=1|krc}} {{#babel:plain=1|ru-5}} {{#babel:plain=1|eng-1}} {{#babel:plain=1|cym-2}} {{#babel:plain=1|otk-2}} {{#babel:plain=1|qwm-3}} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Проектле</div> {{Userbox |id = 📖 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''история проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} {{Userbox |id = 📚 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''лингвистика проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Къалгъаны</div> {{Userbox|#A2A2D0|#E0E8FF|[[Файл:Timurid Empire flag.svg|42px|Флаг империи Тимуридов]]|<center>Бу къошулуучу - [[Тюркология|'''Тюрколог''']]</center>}} </div> ====== Къуралгъан бетле ====== # [[Нарсана]] # [[Алтын Орда== Айыртыула ==]] # [[Шимал Кипрни Тюрк Республикасы]] # [[Кюнчыгъыш-тюрк къагъанлыкъ]] # [[Монгол империя]] # [[Шаблон:Викистаж]] - бу шаблонну кесигизни профилигизге къошаргъа боллукъсуз.<ref group="айырт.">Юсюне бассагъыз документациясын ачарыкъсыз</ref> == Айыртыула == {{Белгиле|group="айырт."}} == Белгиле == nbre86rl41r8c35p70bbgacdjxvwxbb 127389 127388 2026-10-03T16:55:30Z TauluAlan 12233 /* Къуралгъан бетле */ 127389 wikitext text/x-wiki <blockquote>'''Салам Къарачай-Аландан (Qaraçay til) |''' Shwmae o Garachay-Alan (Cymraeg Iaith)</blockquote> == [[User:TauluAlan|TauluAlan]] == <div style="float: right; border: 1px solid #aaa; background: #fff; width: 248px; padding: 0; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Статистика</div> {{Викистаж|14|09|2026}} {{Userbox | id = 100 | id-c = #7EB6EE | info = Бу къошулуучу [[Википедия|къарачай-малкъар Википедияда 100 тюзетиу этгенди]] | info-c = #C4D8EE }} {{Userbox | id = 90 | id-c = #90EE90 | info = Бу къошулуучу [[:ru:Википедия|орус Википедияда 90 тюзетиу этгенди]] | info-c = #59EE74 }} <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Тилле</div> {{#babel:plain=1|krc}} {{#babel:plain=1|ru-5}} {{#babel:plain=1|eng-1}} {{#babel:plain=1|cym-2}} {{#babel:plain=1|otk-2}} {{#babel:plain=1|qwm-3}} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Проектле</div> {{Userbox |id = 📖 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''история проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} {{Userbox |id = 📚 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''лингвистика проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Къалгъаны</div> {{Userbox|#A2A2D0|#E0E8FF|[[Файл:Timurid Empire flag.svg|42px|Флаг империи Тимуридов]]|<center>Бу къошулуучу - [[Тюркология|'''Тюрколог''']]</center>}} </div> ====== Къуралгъан бетле ====== # [[Нарсана]] # [[Алтын Орда]] # [[Шимал Кипрни Тюрк Республикасы]] # [[Кюнчыгъыш-тюрк къагъанлыкъ]] # [[Монгол империя]] # [[Шаблон:Викистаж]] - бу шаблонну кесигизни профилигизге къошаргъа боллукъсуз.<ref group="айырт.">Юсюне бассагъыз документациясын ачарыкъсыз</ref> == Айыртыула == {{Белгиле|group="айырт."}} == Белгиле == 1fjfjdfloumw8nkbs975n12fe0lt8u7 127390 127389 2026-10-03T16:56:11Z TauluAlan 12233 /* TauluAlan */ 127390 wikitext text/x-wiki <blockquote>'''Салам Къарачай-Аландан (Qaraçay til) |''' Shwmae o Garachay-Alan (Cymraeg Iaith)</blockquote> == [[User:TauluAlan|TauluAlan]] == <div style="float: right; border: 1px solid #aaa; background: #fff; width: 248px; padding: 0; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Статистика</div> {{Викистаж|14|09|2026}} {{Userbox | id = 100 | id-c = #7EB6EE | info = Бу къошулуучу [[Википедия|къарачай-малкъар Википедияда 100 тюзетиу этгенди]] | info-c = #C4D8EE }} {{Userbox | id = 90 | id-c = #90EE90 | info = Бу къошулуучу [[:ru:Википедия|орус Википедияда 90 тюзетиу этгенди]] | info-c = #59EE74 }} <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Тилле</div> {{#babel:plain=1|krc}} {{#babel:plain=1|ru-5}} {{#babel:plain=1|eng-1}} {{#babel:plain=1|cym-2}} {{#babel:plain=1|otk-2}} {{#babel:plain=1|qwm-3}} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Проектле</div> {{Userbox |id = 📖 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''история проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} {{Userbox |id = 📚 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''лингвистика проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Къалгъаны</div> {{Userbox|#A2A2D0|#E0E8FF|[[Файл:Timurid Empire flag.svg|42px|Флаг империи Тимуридов]]|<center>Бу къошулуучу - [[Тюркология|'''Тюрколог''']]</center>}} </div> ====== Къуралгъан бетле ====== # [[Нарсана]] # [[Алтын Орда]] # [[Шимал Кипрни Тюрк Республикасы]] # [[Кюнчыгъыш-тюрк къагъанлыкъ]] # [[Монгол империя]] # [[Шаблон:Викистаж]] - бу шаблонну кесигизни профилигизге къошаргъа боллукъсуз.<ref group="айырт.">Юсюне бассагъыз документациясын ачарыкъсыз</ref> == Айыртыула == {{Белгиле|group="айырт."}} == Белгиле == p3i39yiqfwbzj7lohplc323jxzbyp3z 127395 127390 2026-10-03T18:17:00Z TauluAlan 12233 127395 wikitext text/x-wiki <blockquote>'''Салам Къарачай-Аландан (Qaraçay til) |''' Shwmae o Garachay-Alan (Cymraeg Iaith)</blockquote> == [[User:TauluAlan|TauluAlan]] == <div style="float: right; border: 1px solid #aaa; background: #fff; width: 248px; padding: 0; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);"> <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Статистика</div> {{Викистаж|14|09|2026}} {{Userbox | id = 105 | id-c = #7EB6EE | info = Бу къошулуучу [[Википедия|къарачай-малкъар Википедияда]] 105 тюзетиу этгенди | info-c = #C4D8EE }} {{Userbox | id = 94 | id-c = #90EE90 | info = Бу къошулуучу [[:ru:Википедия|орус Википедияда]] 94 тюзетиу этгенди | info-c = #59EE74 }} <div style="background: #fff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 6px; font-size: 110%; border-bottom: 1px solid #aaa;">Тилле</div> {{#babel:plain=1|krc}} {{#babel:plain=1|ru-5}} {{#babel:plain=1|eng-1}} {{#babel:plain=1|cym-2}} {{#babel:plain=1|otk-2}} {{#babel:plain=1|qwm-3}} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Проектле</div> {{Userbox |id = 📖 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''история проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} {{Userbox |id = 📚 |id-c = #E0FFF7 |info = Бу къошулуучу рувикиде '''лингвистика проектдеди.''' |info-c = #F0FFF0 |border-c = #8FBC8F }} <div style="background: #f2f2f2; text-align: center; font-weight: bold; padding: 4px; border-top: 1px solid #aaa; border-bottom: 1px solid #aaa;">Къалгъаны</div> {{Userbox|#A2A2D0|#E0E8FF|[[Файл:Timurid Empire flag.svg|42px|Флаг империи Тимуридов]]|<center>Бу къошулуучу - [[Тюркология|'''Тюрколог''']]</center>}} </div> ====== Къуралгъан бетле ====== # [[Нарсана]] # [[Алтын Орда]] # [[Шимал Кипрни Тюрк Республикасы]] # [[Кюнчыгъыш-тюрк къагъанлыкъ]] # [[Монгол империя]] # [[Шаблон:Викистаж]] - бу шаблонну кесигизни профилигизге къошаргъа боллукъсуз.<ref group="айырт.">Юсюне бассагъыз документациясын ачарыкъсыз</ref> == Айыртыула == {{Белгиле|group="айырт."}} == Белгиле == fagwqr9ai61v7ehg09oxxebyrg43mdc 0 19779 127408 127376 2026-10-04T00:46:16Z InternetArchiveBot 8825 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 127408 wikitext text/x-wiki {{Магъанала|Метрополия (магъанала)}}{{Аджашдырма|Митрополия}} '''Метропо́лия''' ({{lang-grc|μητρόπολις}} — «ара шахар, баш шахар», {{lang-grc2|μήτηρ}} — «ана» и {{lang-grc2|πόλις}} — «кърал) — кесини [[колония]]ларына, чеклерини тышында джерлешимлерине, эксплуатация этген территорияларына, бойсуннган къралларына кёре [[гегемон]]-[[кърал]]. == Антик заманда == [[Антик заман]]лада метрополия деб [[Полис (антик)|полислеге]] айтылгъанды ([[Шахар-кърал]]), аланы кеслерини тыш джерледе кёчгюнчю колониялары болгъанды. <ref name="krysin" />. Джерле арасы тенгизни джагъаларына [[Талассократия|талассократ колонизациясы]] метрополияны халкъыны саныны ёсгени эмда джер иеликни тюбге къалгъан адамланы арасында юлешиниуюню джасакъланыуу бла джайылгъанды<ref name="meg31">''Пальцева, Л.'' [https://web.archive.org/web/20071225055717/http://centant.pu.ru/centrum/publik/paltzeva/pal_0131.htm Лелантская война и начало колонизации / Из истории архаической Греции: Мегары и мегарские колонии] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225055717/http://www.centant.pu.ru/centrum/publik/paltzeva/pal_0131.htm |date=2007-12-25 }}. — {{СПб.}}, 1999.</ref><ref name="bse-kolonii">{{Из|БСЭ|заглавие=Колонии античные}}</ref>. Бир къауум кеслери кёчгюнчю колония болгъан туудуукъ полисле, кеслери колонизация башлаб метрополияла болгъанлары да болгъанды<ref name="kum">''Куманецкий, К.'' История культуры Древней Греции и Рима. — {{М.}}: [[Высшая школа (издательство)|Высшая школа]], 1990.</ref>. Метрополияла бла колонияларыны арасында илешкиле хар джанына да хайыр алыуну тамалында къурулгъанды. Ана полис (Тамал полис) алагъа кесини [[Кърал къуралышны формасы|кърал къуралыш формасын моделини]], [[Кърал оноу джюрютюу|оно джюрютюуню]], мюлк къуралышны, джамагъат джашауну, маданиятны юлгюсюн бергенди. Тыш къоркъуу болса - аскер кюч бла болушханды, уллу битимсизлик, джетимсизлик, [[табигъат палах]] болса — экономикалыкъ болушлукъ бергенди. АЛай болса да быллай джакъчылыкъ автомат халда ара политикалыкъ оноуну перифериягъа джайылгъаннга санаргъа болмайды; хар колония кеси башына оноу этген субъект болгъанды, метрополия уа аланы арасында дау чыкъса [[третей сюд]]ню баджаргъанды<ref name="esbe">{{ВТ-ЭСБЕ|Метрополия}}</ref>. Бурунгу грек колонизацияны заманында метрополияла бла колонияланы арасында бир-бирлерине баш интереслери [[сатыу-алыу алышыу]] болгъанды, аны бардыргъан хакъ системалары бири-бирине келишимли болгъаны да таблыкъ бергенди. Асламысы бла, колонияла метрополиягъа ресурсланы экспорт этгендиле — мюрзеуню, чагъырны, джезни эмда къулланы. Аралыкъда колониялагъа металладан чыгъармала, къумачла, керамика эмда башха санагъат товарла<ref name="kum" /><ref name="kuz">[http://www.sno.pro1.ru/lib/kuzishchin/liberVI.htm История Древней Греции] {{Wayback|url=http://www.sno.pro1.ru/lib/kuzishchin/liberVI.htm |date=20100725065158 }}. Учебник под ред. В. И. Кузищина. — {{М.}}, 1996.</ref>. [[Рим империя|Буруннгу Римни]] кёзюуюнде метрополияны [[экспансия]]сы къуру тенгиз джагъа территорияла бла чекленмегенди. [[Рим колония]]ла бютеу империяны ич джерлерине да джайылгъанды. Бир къауум регионлада (юлгюге, римчи Мисирде) полисле джерли оноу джюрютюуню формалары болгъандыла: аланы гражданларыны рим [[гражданлыкъ]]лары боллмагъанды<ref name="bse-kolonii" />. Римни кесини территорияларында уа полисге ушаш джерли оноу джюрютюу системасы болгъанды - [[Буруннгу Римни муниципийлери|муниципийле]]. == Джангы эмда Эм джангы заман == Буруннгу заманланы территориялыкъ экспансиясына масштабы бла келишген экспансия Орта ёмюрлени бошалыуу бла башланад. [[Тенгизчилик]]ни айныуу эм океан флотланы къуралыулары, [[от сауут]]ну чыгъыуу бла [[Уллу географиялыкъ ачылыула]]ны джоллары ачылады, [[Индустриялыкъ революция|индустриялыкъ революция]] бла джангы сатыу-алыу джолланы джарашдырыугъа кереклилик европачыланы континентле арасы экспансиягъа тебергендиле, тенгиз арты [[Колония|колонияла]] дуния колониялыкъ [[Империя|империяла]] къураладыла<ref name="cook">''Cook, D.'' Born to die: disease and New World conquest, 1492—1650. — Cambridge University Press, 1998. — ISBN 0521627303.</ref>. === Империализм === Алгъы бурун метрополия ол заманны [[Уллу кюч|эм кючлю европачы къраллары]] болгъандыла — [[Испан Империя|Испания]], [[Португалияны колониялары|Португалия]], [[Нидерландланы колониялары|Нидерландла]], [[Британ империя|Уллу Британия]], [[Француз колониялыкъ империя|Франция]] д. а. к., кечирек европачы болмагъан къралла да къошулгъандыла ([[АБШ]], [[Япон империя|Япония]]). Аны бла бирге бир-бирде империяны географиялыкъ эмда цивилизациялыкъ аралыкъларыны арасында башхалыкъ болады. Сёзге, [[Британ империя]]да метрополиягъа [[Уллу Британия (айрымкан)|Уллу Британия айрымкан]] саналгъанды ({{lang-en|metropolitan Britain}}), ол [[Уллу Британияны колониялары эм бойсуннган территориялары|британ тенгиз арты территориялагъа]] бла чюйре келгенди ({{lang-en|overseas territories}}), алай а айрымканны къатында уллу болмагъан айрымкан иеликле ([[Мэн айрымкан]], [[Джерси (айрымкан)|Джерси]] эм [[Гернси]]), [[тач джерле]] болгандыла эмда бир заманда да колониялагъа саналмагъандыла, алай хоншу [[Ирландия (айрымкан)|Ирландия айрымканнга да]] айтыргъа боллукъду, 1541 джылдан [[Ингилиз короллукъ|Ингилиз]] бла [[Ирландия короллукъ]] кибик унияда болгъанды, 1801 джылда уа [[Уллу Британия короллукъ]] бла тамамы бла бирлешгенди. [[Францияны метрополиясы]] ({{lang-fr|France métropolitaine}} неда къуру ''la Métropole'') къралны европа кесеги эм аны къатында гитче айрымканларындан къуралады (''France continentale''), аны къурмаында [[Корсика]] айрымкан да барды. [[Францияны колониялары|Тенгиз арты колонияла]] бла бирге (кечирек — [[Францияны тенгиз арты иеликлери|тенгиз арты иеликле]]) ол Француз колониялыкъ империяны къурагъанды (''L’Empire colonial français''). Португал империяны метрополиясына ({{lang-pt|Metrópole}}) [[Континентал Португалия]] бла [[Шимал Атлантика]]да эки айрымкан [[Португалияны автоном регионлары|автоном регионлары]] — [[Азор айрымканла]] бла [[Мадейра]] саналгъандыла (ала ол статусда [[:pt:Constituição portuguesa de 1822|1822 джылны конституциясында]] да бегитилгендиле) <ref name="naloginet">[https://web.archive.org/web/20160304185344/http://www.nalogi.net/citizenship/2002/citizen0203_02.1.htm Мадейра, самый западный офшор внутри ЕС] {{Wayback|url=http://www.nalogi.net/citizenship/2002/citizen0203_02.1.htm |date=20160304185344 }}, — nalogi.net, 2002 год.</ref>, — [[Португалияны колониялары|тенгиз арты иеликлеге]] уа ''Ultramar'' дегендиле. Эмда а. к. Аннга ушаш, [[Япон империя]]ны метрополиясыны кесеклерине — {{нихонго|«ич территорияларына»|内地}} — [[Япон империяны конституциясы|Мэйдзи конституциясны]] (1890) кючге кирген заманында бютеу джерлери саналгъандыла, аланы ичинде [[Курил айрымканла]] эм [[Рюкю|Рюкю архипелаг]]. Аланы къаршчысына «[[Японияны колониялары|тыш территорияла ]]» ({{lang-ja|外地}}), ол демеклик, колонияла болгъандыла. Хар колониягъа [[Японияны парламенти|япон парламент]] Баш бегим алгъанды, эмда анда колонияны башчысыны хакъларын эм борчларын, эмда метрополия бла иш джюрютюуюн белгилегенди. Аны бла бирге [[Къыбыла Сахалин]] (Карафуто) 1943 джылда колониядан империяны энчи кесегине бурулгъанды, эмда метрополияны кесегине саналыб башлагъанды. [[Файл:Banco Ultramar 200301.jpg|340px|thumb|right|[[Португалияны герби]] эмда аны тёгерегинде XX ёмюрню ортасына къурамында къалгъан [[Португалияны колониялары|колонияларыны]] герблери ''Португал тенгиз арты банкны'' мекямында ({{lang-pt|Banco Emissor no Ultramar}})]] === Колониализм === Метрополияны колонияланы кючлеуде эм бёлюуде баш нюзюрлери была болгъандыла<ref name="modzoryan">''[[Моджорян, Лидия Артемьевна|Моджорян, Л.]]'' Колониализм вчера и сегодня: Международно-правовой очерк. — {{М.}}: Международные отношения, 1967. — 152 с.</ref>: * табигъат эм адам ресурсларыны эксплуатацияда [[Монополия|монополия]]; * сатыу-алыу джолланы, сатыу саудаланы оптимизациясы; * сатыу-алыуну хакъ къырны унификация этиу бла къоруулау; * метрополияны кесин хайырландыралмагъан, керек болмагъан адамларын [[Кёчгюнчю колониализм|колониялагъ экспорт этиу]]; * метрополиячылагъа кёре хакълары болмагъан, учуз, бир-бирде уа тёлеусюз иш кючню импорту ([[къуллукъ]]); * цивилизациялыкъ, культуралыкъ, тил экспансия, [[Геостратегия|геостратегиялыкъ]] интересле, [[гегемония]]. Быллай стратегиягъа «[[колониализм]]» ат бергендиле. Мында метрополия бла колонияны арасында цивилизациялыкъ айрылыкъны консервация этиу бла къатыландырыу белгилеучю болгъанды : бир къауумда къалгъанда, империяла кеслерини тенгиз арты иеликлерини баланслы айныуларын излемегендиле. Колонизаторла къуру мюлклени хайырлыкъларын излегендиле, ала феодал эмда префеодал илешкилени бегитгедиле, колониядагъы джерли акъсюек къауумну кеслерини социал дагъанларыча кёргендиле<ref name="modzoryan" />. Колонии были лишены или существенно ограничены в полноте [[суверенитет]]а на собственной территории в пользу метрополии — как путём навязывания первым [[Неравноправные договоры|неравноправных договоров]], [[протекторат]]а, [[вассалитет]]а, «аренды», концессии, опеки и др., так и путём прямой [[Оккупация|оккупации]], [[Аннексия|аннексии]], формирования метрополией своей колониальной администрации. Жители колоний были ущемлены в [[гражданские права|гражданских правах]], зачастую проводилась политика дискриминации местной культуры, вплоть до расовой, сословной или иной [[сегрегация|сегрегации]], [[апартеид]]а, сгона с земли, лишения средств к существованию, [[геноцид]]а<ref name="modzoryan" />. [[Файл:2014-06 BLM Braunschweig WMDE (84).jpg|thumb|[[Колонии Германии|Германский колониальный]] шлем (ок. 1910)]] В то же время колониализм способствовал развитию медицины, формированию новых социальных институтов, совершенствованию инфраструктуры, внешней торговли, сглаживанию социальных противоречий в метрополиях, [[Международное разделение труда|международному разделению труда]], [[Международная экономическая интеграция|экономической интеграции]], дальнейшему развитию [[Научно-технический прогресс|научно-технического прогресса]], появлению [[Мировые религии|мировых религий]], распространению языков, культурному обмену, [[Глобализация|глобализации]] в целом<ref name="thong">''Thong, T.'' Civilized Colonizers and Barbaric Colonized: Reclaiming Naga Identity by Demythologizing Colonial Portraits. — History and Anthropology, No. 3, 2012. — P. 375—397.</ref>. == Современность == С распадом мировой колониальной системы в ходе [[Деколонизация|деколонизации]] термин «метрополия» не ушёл в прошлое, налаженные многовековые связи между метрополиями и их бывшими колониями не прервались, хотя и существенно изменились. Прямой территориально-политический захват как основной метод эпохи [[империализм]]а<ref name="derek">''Derek, G.; Johnston, R.; Prattt, G.; Watts, M.; Whatmore, S.'' [https://books.google.com/books?id=5gCHckKszz0C&printsec=frontcover&dq=dictionary+of+human+geography&hl=en&sa=X&ei=Nah1UdLTNYfgqAHcgoCQDg&ved=0CDIQ6AEwAA The Dictionary of Human Geography] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=5gCHckKszz0C&printsec=frontcover&dq=dictionary+of+human+geography&hl=en&sa=X&ei=Nah1UdLTNYfgqAHcgoCQDg&ved=0CDIQ6AEwAA |date=20140916150116 }}, 5th ed. — Wiley-Blackwell, 2009. — p. 373. — ISBN 978-1-4051-3288-6</ref> сменился опосредованными формами экспансии — утверждением [[Марионеточный режим|марионеточных режимов]], упрочением экономической зависимости от метрополий, особенно в местных элитах, [[неоколониализм]]ом, [[неоимпериализм]]ом, [[Мягкая сила|мягкой силой]]. Сами колониальные империи трансформировались в добровольные межгосударственные содружества — британское [[Содружество наций]], [[Франкофония (организация)|Франкофонию]], [[Испанидад]], [[Нидерландский языковой союз]], [[Содружество португалоязычных стран]] и др. В некоторых случаях объединения метрополий и сохранивших политическую зависимость от них их бывших колоний происходят на основе символической общей [[Монархия|монархии]]. Таковы, например, [[Королевство Дании]] (сообщество [[Дания|Дании]], [[Фарерские острова|Фарерских островов]] и [[Гренландия (административная единица)|Гренландии]]), [[Королевство Новой Зеландии]] (объединение [[Новая Зеландия|Новой Зеландии]], [[Токелау]], [[Территория Росса|зависимой территории Росса]] и ассоциированных государств [[Острова Кука]] и [[Ниуэ]]) и [[Королевство Нидерландов]] (содружество [[Нидерланды|Нидерландов]] и нескольких [[Карибское море|карибских]] островов — [[Аруба]], [[Кюрасао]], [[Синт-Мартен]], [[Бонайре]], [[Синт-Эстатиус]] и [[Саба (остров)|Саба]]). В основном, коренные жители [[Зависимая территория|современных зависимых территорий]] обладают такими же [[гражданские права|гражданскими правами]], как и население соответствующих стран-метрополий, хотя и не всегда тем же формальным статусом. Экономическая ситуация в некоторых сохранивших формальную зависимость от метрополий землях оказывается лучше, чем у их соседей, ставших на волне деколонизации [[Независимость|независимыми государствами]]. Примерами таких колоний являются [[Французская Гвиана]] или [[Пуэрто-Рико]]. С другой стороны, средние доходы местного населения обычно намного ниже таковых у жителей соответствующей метрополии, а локальная элита и экономика по-прежнему ориентированы на страну-колонизатора. == См. также == {{wiktionary|метрополия}} {{columns-list|3| * [[Большая земля]] * [[:en:Mainland|Mainland]]{{ref|en}} * [[Родина|Homeland]]{{ref|en}} * [[Хартленд (геополитика)|Хартленд]] * [[Отечество]] * [[Великие державы]] * [[Золотой миллиард]] * [[Бремя белого человека]] * [[Западный мир]] * [[Третий мир]] * [[Глобальный город]] * [[Мегаполис]] * [[Мегалополис]] * [[Экуменополис]] * [[Концепция догоняющего развития]] }} == Примечания == {{примечания}} == Ссылки == {{Навигация}} * {{ВС}} {{Экспансионизм}} [[Категория:Колониализм]] [[Категория:Геополитика]] [[Категория:Политическая география]] [[Категория:Империализм]] jfhv7oprsupzo34pyow3z5rk09mpa5y 10 19780 127377 2026-10-03T16:03:42Z TauluAlan 12233 бу шаблонну кёчюрюб кёреик кесибизни Викиге 127377 wikitext text/x-wiki {{userbox | info-c = #e8f2f8 | id-c = #aad9f9 | id = [[Файл:New-Bouncywikilogo.gif|40px]] | info = {{Бу къошулуучу|{{{1|}}}}} {{{2|{{{ненча}}}}}} бир заманны '''[[Википедия|Википедияда]]''' саналады | info-a = center }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> oqexhf0kzwos1k6egvxk59jfv81wkfs 127378 127377 2026-10-03T16:11:55Z TauluAlan 12233 127378 wikitext text/x-wiki {{userbox | info-c = #e8f2f8 | id-c = #aad9f9 | id = [[Файл:New-Bouncywikilogo.gif|40px]] | info = Бу къошулуучуну Википедияда стажы: '''{{#if:{{{1|}}}|{{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3}}}-{{{2}}}-{{{1}}} }} ) / 86400 ) }}|0}} кюн'''{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;({{{1}}}.{{{2}}}.{{{3}}} бери)|}}. | info-a = center }}<noinclude> {{doc}} [[Категория:Шаблоны участников:Счётчики]] </noinclude> mec0r91f0cum0rgkwjkdvno0km0u1ma 127385 127378 2026-10-03T16:35:18Z TauluAlan 12233 127385 wikitext text/x-wiki {{userbox | info-c = #D2F9E5 | id-c = #9CF9C3 | id = [[Файл:New-Bouncywikilogo.gif|40px]] | info = Бу къошулуучуну Википедияда стажы: '''{{#if:{{{1|}}}|{{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3}}}-{{{2}}}-{{{1}}} }} ) / 86400 ) }}|0}} кюн'''{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;({{{1}}}.{{{2}}}.{{{3}}} бери)|}}. | info-a = center }}<noinclude> {{doc}} [[Категория:Шаблоны участников:Счётчики]] </noinclude> tuv8dkdwlr0igi2haknoap5y5f4mbfs 127386 127385 2026-10-03T16:45:37Z TauluAlan 12233 127386 wikitext text/x-wiki {{userbox | info-c = #D2F9E5 | id-c = #9CF9C3 | id = [[Файл:New-Bouncywikilogo.gif|40px]] | info = Бу къошулуучуну Википедияда стажы: '''<span style="color: #006262;">{{#if:{{{1|}}}|{{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3}}}-{{{2}}}-{{{1}}} }} ) / 86400 ) }}|0}} кюн</span>'''{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;({{{1}}}.{{{2}}}.{{{3}}} бери)|}}. | info-a = center }}<noinclude> {{doc}} [[Категория:Шаблоны участников:Счётчики]] </noinclude> iw4847gcfj5te5yvuj995crpg7opxg8 127387 127386 2026-10-03T16:50:15Z TauluAlan 12233 127387 wikitext text/x-wiki {{userbox | info-c = #D2F9E5 | id-c = #9CF9C3 | id = [[Файл:New-Bouncywikilogo.gif|40px]] | info = Бу къошулуучуну Википедияда стажы: '''<span style="color: #005F73;">{{#if:{{{1|}}}|{{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3}}}-{{{2}}}-{{{1}}} }} ) / 86400 ) }}|0}} кюн</span>'''{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;({{{1}}}.{{{2}}}.{{{3}}} бери)|}}. | info-a = center }}<noinclude> {{doc}} [[Категория:Шаблоны участников:Счётчики]] </noinclude> 4sgg6bady476p79x2syomyjjsaqw9v9 127392 127387 2026-10-03T17:53:00Z TauluAlan 12233 127392 wikitext text/x-wiki {{userbox | id-c = {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|09}}}-{{{1|14}}} }} ) / 86400 ) }} >= 1826 | #ffd700<!-- 5+ лет: Золотой --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|09}}}-{{{1|14}}} }} ) / 86400 ) }} >= 365 | #e5e5e5<!-- 1+ год: Серебряный --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|09}}}-{{{1|14}}} }} ) / 86400 ) }} >= 182 | #b0e0e6<!-- 6+ мес: Голубой --> | #aad9f9<!-- По умолчанию: Синий --> }} }} }} | info-c = {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|09}}}-{{{1|14}}} }} ) / 86400 ) }} >= 1826 | #fffdf0<!-- 5+ лет --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|09}}}-{{{1|14}}} }} ) / 86400 ) }} >= 365 | #f9f9f9<!-- 1+ год --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|09}}}-{{{1|14}}} }} ) / 86400 ) }} >= 182 | #f0f8ff<!-- 6+ мес --> | #d2f9e5<!-- По умолчанию: Зелёный --> }} }} }} | id = [[Файл:New-Bouncywikilogo.gif|40px]] | info = Бу къошулуучуну Википедияда стажы: '''<span style="color: #005F73;">{{#if:{{{1|}}}|{{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3}}}-{{{2}}}-{{{1}}} }} ) / 86400 ) }}|0}} кюн</span>'''{{#if:{{{1|}}}|&nbsp;({{{1}}}.{{{2}}}.{{{3}}} бери)|}}. | info-a = center }}<noinclude> {{doc}} [[Категория:Шаблоны участников:Счётчики]] </noinclude> r4ybxw5son42rm1bgi1ckfs6bfb6g2i 127394 127392 2026-10-03T18:12:28Z TauluAlan 12233 127394 wikitext text/x-wiki {{userbox | id-c = {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|10}}}-{{{1|03}}} }} ) / 86400 ) }} >= 1826 | #ffd700<!-- 5+ лет: Золотой --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|10}}}-{{{1|03}}} }} ) / 86400 ) }} >= 365 | #e5e5e5<!-- 1+ год: Серебряный --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|10}}}-{{{1|03}}} }} ) / 86400 ) }} >= 182 | #b0e0e6<!-- 6+ мес: Голубой --> | #aad9f9<!-- По умолчанию: Синий --> }} }} }} | info-c = {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|10}}}-{{{1|03}}} }} ) / 86400 ) }} >= 1826 | #fffdf0<!-- 5+ лет --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|10}}}-{{{1|03}}} }} ) / 86400 ) }} >= 365 | #f9f9f9<!-- 1+ год --> | {{#ifexpr: {{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3|2026}}}-{{{2|10}}}-{{{1|03}}} }} ) / 86400 ) }} >= 182 | #f0f8ff<!-- 6+ мес --> | #d2f9e5<!-- По умолчанию: Зелёный --> }} }} }} | id = [[Файл:New-Bouncywikilogo.gif|40px]] | info = Бу къошулуучуну Википедияда стажы: '''<span style="color: #005F73;">{{#if:{{{1|}}}|{{#expr: floor ( ({{#time: U}} - {{#time: U | {{{3}}}-{{{2}}}-{{{1}}} }} ) / 86400 ) }}|0}} кюн</span>'''. | info-a = center }}<noinclude> {{doc}} [[Категория:Шаблоны участников:Счётчики]] </noinclude> 5zm8v4ok7fzmbet9vxo00ekv9t895d7 10 19781 127380 2026-10-03T16:17:50Z TauluAlan 12233 Бет къуралды: 'Бу шаблонбла ишлерча алында къайнакъ тюзетиуде кодну профилигизге къошаргъа керексиз: <nowiki>{{Викистаж|21|01|2000}}</nowiki> '''Биринчи параметрде кюнню джазасыз (1-31)''' '''Экинчиде айны (1-12)''' '''Ючюнчюде джылны''' Ахырында блайракъ чыгъады {{Викистаж|21|01|2000}}' 127380 wikitext text/x-wiki Бу шаблонбла ишлерча алында къайнакъ тюзетиуде кодну профилигизге къошаргъа керексиз: <nowiki>{{Викистаж|21|01|2000}}</nowiki> '''Биринчи параметрде кюнню джазасыз (1-31)''' '''Экинчиде айны (1-12)''' '''Ючюнчюде джылны''' Ахырында блайракъ чыгъады {{Викистаж|21|01|2000}} pah0qk26re9ojl0vb17u6gp0qkeqnib 127381 127380 2026-10-03T16:18:09Z TauluAlan 12233 127381 wikitext text/x-wiki Бу шаблонбла ишлерча алында къайнакъ тюзетиуде кодну профилигизге къошаргъа керексиз: <nowiki>{{Викистаж|21|01|2000}}</nowiki> '''Биринчи параметрде кюнню джазасыз (1-31)''' '''Экинчиде айны (1-12)''' '''Ючюнчюде джылны''' Ахырында блайракъ чыгъады: {{Викистаж|21|01|2000}} 0mxux3gr59z1r6qzf0tm5xmeldsnt1d 127382 127381 2026-10-03T16:20:22Z TauluAlan 12233 127382 wikitext text/x-wiki Бу шаблонбла ишлерча профилигизни къайнакъ тюзетиуюнде кодну джазаргъа керексиз: <nowiki>{{Викистаж|21|01|2000}}</nowiki> '''Биринчи параметрде кюнню джазасыз (1-31)''' '''Экинчиде айны (1-12)''' '''Ючюнчюде джылны''' Ахырында блайракъ чыгъады: {{Викистаж|21|01|2000}} t4vb25s66h17abb4p2utiuz78ppi6h3 127391 127382 2026-10-03T16:57:18Z TauluAlan 12233 127391 wikitext text/x-wiki Бу шаблон бла ишлерча профилигизни къайнакъ тюзетиуюнде кодну джазаргъа керексиз: <nowiki>{{Викистаж|21|01|2000}}</nowiki> '''Биринчи параметрде кюнню джазасыз (1-31)''' '''Экинчиде айны (1-12)''' '''Ючюнчюде джылны''' Ахырында блайракъ чыгъады: {{Викистаж|21|01|2000}} 5a940mbmsptsa7qor7ajru9w6dps946 127393 127391 2026-10-03T17:57:04Z TauluAlan 12233 127393 wikitext text/x-wiki Бу шаблон бла ишлерча профилигизни къайнакъ тюзетиуюнде кодну джазаргъа керексиз: <nowiki>{{Викистаж|21|01|2000}}</nowiki> '''Биринчи параметрде кюнню джазасыз (1-31)''' '''Экинчиде айны (1-12)''' '''Ючюнчюде джылны''' Ахырында блайракъ чыгъады: {{Викистаж|03|01|2021}} {{Викистаж|03|10|2024}} {{Викистаж|03|01|2026}} {{Викистаж|03|10|2026}} ln5afv1l501mns6xi3wtuebprsk58ph 0 19782 127397 2026-10-03T18:57:44Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Чувашлыла]] бетни атын [[Чувашла]] деб тюрлендирди: Бу бет миллетни юсюнденди, аны себебли ЧувашЛЫла терс атды, керексиз суффикси барды. Эм ол сёзню магъанасы орус тилде - "Чувашевцы", ол а терсди. Къарачай тилде миллетлеге кёбюсюне бир суффикс салынады:чувашла, къыпчакъла, аланла, хазарла, казакъла, юзбекле, уйгъурла. Эм а джерни аты бла аталгъан эсе миллет энтда бир къошулады: тюркЛЮле (Тюрк къралны миллети), КъарачайЛЫла(Аланияны Къарачай кесегини миллети) 127397 wikitext text/x-wiki #джибериу [[Чувашла]] hcw2u17i3c1oubhmb2bocgk7f0efjar 0 19783 127401 2026-10-03T19:00:45Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Чеченлиле]] бетни атын [[Чеченле]] деб тюрлендирди 127401 wikitext text/x-wiki #джибериу [[Чеченле]] 8uj513ys9zlls9rop0vaxwlemikpwtm 0 19784 127404 2026-10-03T19:01:49Z TauluAlan 12233 TauluAlan, [[Юнгюшлюле]] бетни атын [[Юнгюшле]] деб тюрлендирди 127404 wikitext text/x-wiki #джибериу [[Юнгюшле]] bo1493lfkya4lqo10taz6oyicf5a1et