Wikipiidia kuswiki https://kus.wikipedia.org/wiki/Zug_lakir MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Miidia Lakir kanɛ bɛ di kɔn Sɔnsʋg zin'ig Tʋmtʋm Tʋmtʋm sɔnsʋg zin'ig Wikipiidia Wikipiidia sɔnsʋg zin'ig Faal Faal sɔnsʋg zin'ig MiidiaWiki MiidiaWiki sɔnsʋg zin'ig Tɛmpilet Tɛmpilet sɔnsʋg zin'ig Sʋŋir zin'ig Sʋŋir sɔnsʋg zin'ig Bɛn Bɛn sɔnsʋg zin'ig TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Ghana Cocoa Board 0 2093 18433 17130 2026-08-28T15:23:55Z Agurwin Isaac 48 I edited text 18433 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q1105405}} '''Ghana Cocoa Board''' anɛ gɔmɛna lugur kanɛ gɔsid ka nwɛdisid cocoa da'ab ligidi yɛla [[Ghana|Ghana teŋgbaʋŋ]] zug.<ref>Mireri, Julian (2021-08-12). [https://yen.com.gh/191660-ghana-cocobod-history-departments-ceo-directors-recruitment-portal-latest.html "Ghana COCOBOD: history, departments, CEO, directors, recruitment portal"]. ''Yen.com.gh – Ghana news''. Retrieved 2023-07-19.</ref> Gu'udim bɛɛ tis kpaadib zaŋi ken dunia wʋsa cocoa ligidi pʋʋgin.<ref>[https://projectsportal.afdb.org/dataportal/VProject/show/P-GH-A00-007 "Ghana – Ghana Cocoa Board"]. ''projectsportal.afdb.org''. Retrieved 2023-07-19.</ref> Lʋgʋr kaŋa mɛ mukidi kuosid cocoa bi'il sʋma ka vɛnsidi baŋid tiis banɛ mɔr wiim.<ref>[https://www.cocoainitiative.org/about-us/our-members/ghana-cocoa-board-cocobod "Ghana Cocoa Board – COCOBOD"]. ''www.cocoainitiative.org''. Retrieved 2023-07-19.</ref> Ba maal lʋgʋr kaŋa nɛ saŋa kanɛ ka ti da bɛ na'asaanam nʋ'ʋsin la, li da dɛŋi anɛ  [[Cocoa Marketing Board]] yʋʋm 1947 nɛ 1976 la ni. Ba mɔr [[Ghana]] cocoa biili kɔbiga pʋʋgin wʋʋ pisyuobʋ bɛn nɛ ken UK.<ref>Simon (2019-09-30). [https://ghanatrade.org/top-6-cocoa-exports-in-ghana/ "Top 6 Cocoa Exports in Ghana"]. ''Ghana Trade''. Retrieved 2023-07-12.</ref> Lʋgʋr kaŋa yɛlkpan nɛ li tʋʋma anɛ ba sʋŋ ka cocoa nyaŋi dʋa titʋaa,  ligidi da'ab nɛ kuosim nɛ di maali vɛnl teŋgbaʋŋ la ni.<ref>[https://www.cocoainitiative.org/about-us/our-members/ghana-cocoa-board-cocobod "Ghana Cocoa Board – COCOBOD"]. ''www.cocoainitiative.org''. Retrieved 2023-09-13.</ref> == Labakʋda == === pin'ilʋg === Yʋʋm Tusir, kɔbiswai nɛ pistan' nɛ ayɔpɔi (1937) la ni, kpaadib bane da bɛ Gold Coast dinɛ yʋ'ʋn an [[Ghana]] la, da zan'as ye ba kʋ lɛn kuos kooko biili la yɔn ya'as nwɛnnɛ Europe dim da gban'e si'em la, ka naal nɔɔr pʋ mɔr kooko biili kpɛn' da'anɛ. Ba da maal taawai la wala paae nwadisa anii, ti paae sankanɛ ka Bristish gɔmina la da gaans nidib ye ba maal vɛɛnsʋgʋ di yɛla ka pʋdi li ye [[Nowell Commission of Enquiry]].<ref>[https://web.archive.org/web/20100216174503/http://www.cocoamarketing.com/50th_anniversary.php "CocoaMarketing.com"]. Archived from the original on 2010-02-16. Retrieved 2010-01-22.</ref><ref>Meredith, David (1988). [https://www.jstor.org/stable/182385 "The Colonial Office, British Business Interests and the Reform of Cocoa Marketing in West Africa, 1937–1945".] ''The Journal of African History''. '''29''' (2): 285–300. [[:en:ISSN_(identifier)|ISSN]] [https://search.worldcat.org/issn/0021-8537 0021-8537].</ref> Nowell Commission of Enquiry da sa'al gɔmina la ye o suŋim kooko kpaadib la ka gaans nimbanɛ na gɔsidi li ligidi na an si'em. '''West African Produce Control Board (1940–1946)''' Yʋʋm Tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi (1940) la ni, gɔmina la da pin'il West African Produce Control Board ye ba da'ad kooko ka di ligidi an yinne bɛ West Africa tɛmis wusa ni. Di da tumnɛ ala hali keŋ yi Dunia wusa zabkanɛ da paasi Ayi' (World War II) ka ba da widigi li bɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ ayuobʋ (1946) la ni. '''Cocoa Marketing Board (1947–1979)''' Sankanɛ da an yiiga ka Ghana Marketing Board da gɔs kooko kuob nɛ li ligidi anɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ ayɔpɔi (1947) la ni. Ghana Marketing Board da pin{{'}}ilnɛ yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnaasi nɛ ayɔpɔi (1947) la ni, ka ligidkanɛ ka ba da nɔki pin{{'}}il anɛ Ghana siidi miliyɔn pisi nɛ ayɔpɔi (27 million Ghanaian Cedi). yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisyɔpɔi nɛ awai (1979), ba da widig Board la ka lɛm maligim maal Ghana Cocoa Board.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20140404051522/http://www.cocobod.gh/the_ghana_cocostory.php "The Ghana Cocoa Story"]. ''Ghana Cocoa Board''. 2016. Archived from [https://cocobod.gh/the_ghana_cocostory.php the original] on April 4, 2014. Retrieved April 20, 2018.</ref> '''Ghana Cocoa Board (1979–)''' Yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnii nɛ anaasi (1984) la ni, COCOBOD da tiaki kooko sʋ'ʋlʋm la yʋ'ʋn gban'ad ban nar ye ba da' bɛɛ kuos kooko si'em. COCOBOD tʋʋma yʋ'ʋn da sieya, ka ba da yis tʋntʋnnib nwɛnɛ pisnaasi kɔbʋga pʋʋgʋn (40%) bɛɛ tʋntʋnnib nwɛnɛ tusa pistan' nɛ anu (35,000) ka ba da yis tʋʋma ni. Ya'asa, gɔmina la da tiak kooko ziibi tisi a-sʋ'ʋ-m-mɛŋ tʋʋma dim. Ba da yis ban sie kuob la'ad (bugulum, bʋn-ian'ada tiim, puusug tiim) ligidi la, ka da maal zi'elis ye ba kuos lʋgʋr la zin'isieba tis asʋ'ʋ-m-mɛŋ lʋgʋr. Dinɛ paas anɛ, yɔɔb suopaal ka ba da pin'il ka di yʋ'ʋr aan Akuafo Check System yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnii nɛ ayi' (1982) zin'ikanɛ ka ba da'ad kooko biili la. Ghana Gɔmina da lɛn gban'e suosi'a yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnii nɛ anaasi (1984) ka ) ka yʋ'ʋn nɔk kooko yɛla niŋ gɔmina nu'usin. Gɔmina da di'e di gɔsid la, nidib nwɛnɛ tusa pistan' (30,000+) tʋʋma da san'am, amaa Ghana nan kpɛm mɔri o zi'esim paas tɛmis atan' banɛ kuod kooko gat tɛmbanɛ kpɛlim la.<ref name=":0" /> Yʋʋm tusa ayi' nɛ piinɛ anii (2018) la ni, [[Ghana]] nɛ Côte d'Ivoire, tɛmbanɛ kuod kooko gat la, da pin'il Côte d'Ivoire–Ghana Cocoa Initiative, ye ba paas kooko ligidi, ka ba buoni di ye OPEC tis kooko ka ba buoni di ye "COPEC".<ref>[https://www.ft.com/content/0b45b450-a961-11e9-984c-fac8325aaa04 "Choc tactics: Ghana and Ivory Coast plot 'Opec for cocoa'".] ''Financial Times''. 2019-07-19. Retrieved 2022-11-22.</ref> Yʋʋm tusa ayi nɛ pisi nɛ anaasi, Nwadisa anu la ni (May 2024), Reuters da yina yɛl ye COCOBOD na pɛ'ɛŋ nwɛnɛ $1.5 billion nwɛnɛ September ye di yɔ 2024/25 kooko da'ab nɛ yɔɔb din sied la zug.<ref>Adombila, Maxwell (26 May 2024). [https://www.reuters.com/markets/commodities/ghanas-cocobod-borrow-up-15-bln-202425-cocoa-purchases-sources-say-2024-05-26 "Ghana's cocoa regulator will borrow up to $1.5 billion for 2024–25 cocoa purchases, sources say".] ''Reuters''. Retrieved 30 May 2024.</ref> Dɔla miliyɔn nam kɔbisnii ($800 million) kanɛ ka ba da pɛ'ɛŋ da yuugya ka di yinɛ kooko ligidi da sie la zug. == COCOBOD Zugraan nam == * A.C. Mills – Zugraan – 1 October 1947 – December 1948 * A.E. Hampson – Zugraan– 1 October 1949 – 25 May 1955 * J.A.E. Morley – Zugraan – 6 March 1953 – March 1956 * Harry Dodoo (Ghana nidkanɛ an yiiga daan) – Zugraan – 25 March 1955 – 28 February 1965 * Harry Dodoo – Zugraan – 1 May 1965 – 22 February 1967 * Frederick Robert Kankam-Boadu – zi'enɛ Zugraan nɔba zug – 23 February 1967 – 14 May 1968 * Frederick Robert Kankam-Boadu – Zugraan – 14 May 1968 – 1 October 1968 * Uriah Kwesi Hackman – Zugraan – 1 November 1968 – 9 October 1969 * J.G. Amoafo – Zugraan – 21 May 1970 – 27 January 1972 * Uriah Kwesi Hackman – Executive Chairman – 28 January 1972 – 31 August 1973 * Lt. Col. Kwaku A. Takyi – Executive Chairman – 20 December 1973 – 19 February 1975 * Cdr. J.C. Addo – Managing Director – 20 February 1975 – 31 July 1978 * Andrews Kwame Pianim – Chief Executive – 1 August 1978 – 4 October 1979 * Mumuni Bawumia – Interim Chairman – 5 October 1979 – 30 September 1981 * Mumuni Bawumia – Chief Executive – 1 October 1981 – 10 January 1982 * Kwame Gyamfi – Chief Executive – 11 January 1982 – 25 August 1983 * Harry Dodoo – Chief Executive – 7 October 1983 – 17 September 1986 * K.N. Owusu – Chief Executive – 17 September 1986 – 28 December 1989 * David Aninakwa – Chief Executive – 28 December 1989 – 16 January 1996 * Flt. Lt. Joseph Atiemo – Chief Executive – 4 September 1993 – 3 September 1996 * John Henry Newman – Chief Executive – 3 September 1996 – 2001 * S.K. Appah – Acting Chief Executive – 2001 * Isaac Osei – Chief Executive – April 2006 – December 2008 * Anthony Fofie – Chief Executive – 16 Dec 2008–30 Nov 2013<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/business/COCOBOD-gets-new-CEO-507718 "COCOBOD gets new CEO"]. ''ghana web''. ghana web. Retrieved 30 June 2018.</ref> * Stephen Kwabena Opuni – Chief Executive – 30 November 2013 – 13 January 2017<ref>[https://www.ghanaweb.com/GhanaHomePage/NewsArchive/Dr-Stephen-Opuni-appointed-CEO-of-COCOBOD-293762 "Dr. Stephen Opuni appointed CEO of COCOBOD"]. ''Ghana web''. Ghana Web. Retrieved 30 June 2018.</ref> * Joseph Boahen Aidoo – Chief Executive – 13 January 2017–<ref>[https://web.archive.org/web/20170210141724/http://dailyguideafrica.com/cocobod-gets-new-ceo/ "COCOBOD Gets New CEO"]. ''Daily Guide''. Daily Guide. Archived from the original on February 10, 2017. Retrieved 30 June 2018.</ref><ref>[https://cocobod.gh/operations "Cocobod – Structure and Operations".] ''cocobod.gh''. Retrieved 2023-07-19.</ref> == Ban da da{{'}}ad bugulum Ghana kompeni nam la == Yʋʋm tusa ayi nɛ piinɛ awai nwadisa awai (September 2019) la ni, COCOBOD Ghana gɔmina da tis nɔɔr ye sɔ{{'}} wʋsa da{{'}}am bugulum yi banɛ maan bɛ Ghana la din yi yʋʋm tusa ayi nɛ pisi (2020) la ni. Gɔmina la da ye o mɛ faktiri distirik wʋsa ni la zug, banɛ maan bugulum [[Ghana]] la da paam paŋi nyaŋi maal bugulum la ka di sia{{'}}al nodob la bɔɔdim.<ref>[https://www.graphic.com.gh/news/general-news/cocobod-to-purchase-fertilisers-from-local-companies-beginning-next-year.html "COCOBOD to purchase fertilisers from local companies, beginning next year"]. ''Graphic Online''. 2019-09-27. Retrieved 2019-09-29.</ref> == Ban tʋm nɛ sieba == * Cocoa Research Institute of Ghana * Seed Production Division * Cocoa Health and Extension Division * Quality Control Company * Cocoa Marketing Company == Gɔmina tʋʋma == Ghana Cocoa Board Act of 1984 gɔsid tʋʋma lʋgʋr kaŋa. Yʋʋm tusa ayi{{'}} nɛ pisi nɛ anaasi nwadisa ayuobʋ (June 2024) la ni, COCOBOD da ha lɔya tʋʋma dim, ShawbellConsulting ye ba gɔs ka tʋgʋs yʋʋm tusir, kɔbiswai nɛ pisnii nɛ anaasi wada (1984 act) la nɛ wada sieba banɛ gur kooko sʋ{{'}}ʋlʋm la.<ref>Cocobod (19 June 2024). [https://cocobod.gh/news/cocobod-and-shawbell-consulting-partner-to-review-key-cocoa-industry-legislation "COCOBOD AND SHAWBELL CONSULTING PARTNER TO REVIEW KEY COCOA INDUSTRY LEGISLATION".] ''cocobod.gh''. Retrieved 2025-04-16.</ref> == Gɔsim nɛ'ɛŋa mɛn == * [[:en:Cocoa_production_in_Ghana|Cocoa production in Ghana]] * [[Agriculture in Ghana]] * [[:en:Canada_Wheat_Board|Canada Wheat Board]] * [[:en:Côte_d'Ivoire–Ghana_Cocoa_Initiative|Côte d'Ivoire–Ghana Cocoa Initiative]] == Gbanvɛɛnsa == motho99jyl3rqosvguf5l3c7xt2a7wd