Wîkîpediya kuwiki https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Medya Taybet Gotûbêj Bikarhêner Gotûbêja bikarhêner Wîkîpediya Gotûbêja Wîkîpediyayê Wêne Gotûbêja wêneyî MediaWiki Gotûbêja MediaWiki Şablon Gotûbêja şablonê Alîkarî Gotûbêja alîkariyê Kategorî Gotûbêja kategoriyê Portal Gotûbêja portalê TimedText TimedText talk Modul Gotûbêja modulê Event Event talk 0 650 2085199 2084168 2026-08-11T21:32:12Z Ezoxircan 175108 Girêdan lê hatin zêdekirin 2085199 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Maneyên din}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Mem û Zîn | wêne = Kurdish manuscript in the British Library – opening pages of Mem û Zîn by Ahmad Khani (Ehmed Xani), copied in 1221 AH 1806–7 CE (Or. 11996, ff. 1v–2r).jpg | thumb | Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009) | binwêne = Rûpelên yekem ên destnivîsek ''Mem û Zîn'' li [[British Library]], ''Or''. 11996, ff. 1v–2r. (1221{{Nbsp}}PH/1806–1807{{Nbsp}}PZ) | nivîskar = [[Ehmedê Xanî]] | pêşgotin = | şêwe = Destana Evînê | cih = Kurdistan | sernivîser = | ziman = [[Kurdî]] (Kurmancî) | dîroka_weşanê = 1692 | weşanxane = | rûpel = | wêneçêker = | ISBN = }} '''''Mem û Zîn'''''<ref>M. Emin Bozarslan (1995/2005). Mem û Zîn. Ehmedê Xanî. Weşanên Deng, Swêd/Stembol. Jan Dost (2010). Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Weşanên Avesta, Stembol.</ref> an jî '''''Memozîn'''''<ref>http://tirej.name/pirtukxane/10.pdf (li ser rûpela 11em, ji pirtûka "Mem-o-zin")</ref> pirtûka herî girîng ya [[Ehmedê Xanî]] ye. Tê de evîna mezin nav ''Mem û Zîn'' tê îfadekirin. [[Destan]]a [[kurd]] ya neteweyî "Mem û Zîn", bi sedsalan di nav gelê kurd de bi devkî û bi destnivîskî jiyaye. Paşê gelek caran hatiye çapkirin. Cara pêşîn di sala [[1919]]an de li [[Stembol]]ê; paşê di sala 1947an de li [[Heleb]]ê, [[1954]] li [[Hewlêr]]ê, [[1957]] li [[Şam]]ê, [[1960]] li [[Bexda]]yê, [[1962]] li [[Mosko]]yê, [[1968]] li Stembolê, [[1988]] li [[Ûrmiye]]yê û di [[1995]]an de li Swêdê li bajarê [[Uppsala]]yê û Şamê, û di sala [[2006]]an de jî li [[Dihok]]ê hatiye çapkirin. "Mem û Zîn", bi tîpên latînî cara pêşîn di sala [[1968]]an de, ji aliyê [[M. Emîn Bozarslan]] ve li Stembolê hat çapkirin. Mamoste Bozarslan, bi munasebeta [[300 saliya Mem û Zînê]], ew bi tîpên latînî û bi şîrovekirineke hêja di sala [[1995]]an de ji nû ve çap kir. Ev çap ji metnê orijînal û ji wergera kurdiya xwerû pêk hatiye. [[Wezareta Çandî û Turîzmê ya Komara Tirkiyeyê]] [[berhem]]a [[Ehmedê Xanî]] ya bi navê "Mem û Zîn" di sala [[2010]]an de da weşandin. Di [[pirtûk]]ê de, [[rûpel]]ekî de nivîsa orjînal ya ku bi [[tîpên erebî]] ne heye û di rûpela din de beramberê wê bi [[tîpên latînî]] bi [[tirkî]] û [[kurdî]] heye. Ji vê pirtûkê 2.500 heb hate çapkirin. Ji van pirtûkan hinek wê li [[pirtûkxane|pirtûkxana]] bên belavkirin û hinek jî wê bên firotin. Ev cara yekem e ku [[wezaret]]eke [[Komara Tirkiyeyê]] pirtûkekî bi [[zimanê kurdî]] amade dike û dide weşandin. Her wiha nivîskarê kurd [[Jan Dost]] jî bi eynî munasebetê ev berhema hêja wergerande ser zimanê erebî û bi şîroveyeke berfireh, ku ew sê caran li paytexta Sûriyê Şam û li [[Beyrût]]ê û li Dihokê jî hate çapkirin. Dîsa Jan Dost sala 2007an Mem û Zîn bi kurdiya îro û bi kêş û qafiye nivîsî û tefsîreke berfireh bi kurmancî jê re danî. [[Wêne:Mezela Mem û Zîn 2009 2.jpg|alt=Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin|thumb|Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009)]]{{Jêgirtin|'Ey şah û wezîrê ʼiz-û temkîn Ez hêvî dikim nekin ʼînadê Derheqê vî menbeʼê fesadê Lewra ku xwedanê ins û canan Wî xaliqê erd û asimanan, Roja ewî hubê da hebîban Hingê ewî buxzê da reqîban Em sorgul in, ew ji bo me xar e Em gencîne ne ew ji bo me mar e Gul hifzî di bin bi nûkê xaran Gencîne xwedan dibin bi maran Ger ew nebûya di nêv me hail ʼIşqa me di bû betal û zail'.}} == Pirtûk == * 1992: Li Tirkiyê fîlmek li ser [[Mem û Zîn (fîlm)|Mem û Zînê]] ji aliyê [[Ümit Elçi]] ve hatiye çêkirin. Şanoya bi navê “Şoreşa Evînê: Trajediya Mem û Zîn” ji aliyê Kemal Mîraudalî ve ji Kermancî Mîanî re hatiye nivîsandin û di adara 2012’an de li Silêmaniyê hatiye çapkirin. * 1995, 2005: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Wergerê tîpên latînî û kurdiya xwerû: [[M. Emîn Bozarslan]]. Stembol: [[Weşanên Deng]]. [[ISBN: 975-7011-42-8]]. * {{Jêder-kitêb |url=https://www.worldcat.org/oclc/741546566 |sernav=Mem û Zîn |paşnav=Xanî |pêşnav=Ehmedê |tarîx=2010 |weşanger=Avesta |kesên-din=Kadri Yıldırım |isbn=978-605-5585-38-9 |çap=1. baskı |cih=Beyoğlu, Stenbol |ziman=ku |paşnavê-terciman=Yıldırım |pêşnavê-terciman=Kadri |oclc=741546566 }} * 2010: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Şirove û kurdiya îro: [[Jan Dost]]. Stembol: [[Weşanên Avesta|Avesta]]. [[ISBN: 978-605-5585-42-6]]. * 2021: Tîma anîmasyon dê xeta berhemanîna filmê 3D Mem and Zein bi derhêneriya [[Ferdîn Zareî]], derhênerê hunerî [[Delir Maleki]] û rêvebirê berheman: [[Xê Bat Kerîmî]], bi bikaranîna teknolojiya herî bilind a cîhanê li [[Sine]]yê dest pê bike, paytexta parêzgeha Kurdistanê Îranê dest bi nasandin û şandina vê berhema mezin a wêjeya kurdî bo festîvalên cîhanî kiriye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tebax 2024}} == Mîrat == * [[Memê Bê Zîn]] * [[Siya Mem Û Zîn]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîçavkanî|Mem û Zîn}} {{Ehmedê Xanî}} {{Destanên kurdî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Berhemên Ehmedê Xanî]] [[Kategorî:Çîrokên evînê]] [[Kategorî:Destanên kurdî]] [[Kategorî:Mîtolojiya kurdî]] [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] [[Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an]] [[Kategorî:Wêjeya ronesansê]] dmsrn4l18cwyzhzrw23n2sth9qwh8ht 2085203 2085199 2026-08-12T08:03:09Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085203 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Maneyên din}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Mem û Zîn | wêne = Kurdish manuscript in the British Library – opening pages of Mem û Zîn by Ahmad Khani (Ehmed Xani), copied in 1221 AH 1806–7 CE (Or. 11996, ff. 1v–2r).jpg|thumb|Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009) | binwêne = Rûpelên yekem ên destnivîsek ''Mem û Zîn'' li [[British Library]], ''Or''. 11996, ff. 1v–2r. (1221{{Nbsp}}PH/1806–1807{{Nbsp}}{{Pz}}) | nivîskar = [[Ehmedê Xanî]] | pêşgotin = | şêwe = Destana Evînê | cih = Kurdistan | sernivîser = | ziman = [[Kurdî]] (Kurmancî) | dîroka_weşanê = 1692 | weşanxane = | rûpel = | wêneçêker = | ISBN = }} '''''Mem û Zîn'''''<ref>M. Emin Bozarslan (1995/2005). Mem û Zîn. Ehmedê Xanî. Weşanên Deng, Swêd/Stembol. Jan Dost (2010). Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Weşanên Avesta, Stembol.</ref> an jî '''''Memozîn'''''<ref>http://tirej.name/pirtukxane/10.pdf (li ser rûpela 11em, ji pirtûka "Mem-o-zin")</ref> pirtûka herî girîng ya [[Ehmedê Xanî]] ye. Tê de evîna mezin nav ''Mem û Zîn'' tê îfadekirin. [[Destan]]a [[kurd]] ya neteweyî "Mem û Zîn", bi sedsalan di nav gelê kurd de bi devkî û bi destnivîskî jiyaye. Paşê gelek caran hatiye çapkirin. Cara pêşîn di sala [[1919]]an de li [[Stembol]]ê; paşê di sala 1947an de li [[Heleb]]ê, [[1954]] li [[Hewlêr]]ê, [[1957]] li [[Şam]]ê, [[1960]] li [[Bexda]]yê, [[1962]] li [[Mosko]]yê, [[1968]] li Stembolê, [[1988]] li [[Ûrmiye]]yê û di [[1995]]an de li Swêdê li bajarê [[Uppsala]]yê û Şamê, û di sala [[2006]]an de jî li [[Dihok]]ê hatiye çapkirin. "Mem û Zîn", bi tîpên latînî cara pêşîn di sala [[1968]]an de, ji aliyê [[M. Emîn Bozarslan]] ve li Stembolê hat çapkirin. Mamoste Bozarslan, bi munasebeta [[300 saliya Mem û Zînê]], ew bi tîpên latînî û bi şîrovekirineke hêja di sala [[1995]]an de ji nû ve çap kir. Ev çap ji metnê orijînal û ji wergera kurdiya xwerû pêk hatiye. [[Wezareta Çandî û Turîzmê ya Komara Tirkiyeyê]] [[berhem]]a [[Ehmedê Xanî]] ya bi navê "Mem û Zîn" di sala [[2010]]an de da weşandin. Di [[pirtûk]]ê de, [[rûpel]]ekî de nivîsa orjînal ya ku bi [[tîpên erebî]] ne heye û di rûpela din de beramberê wê bi [[tîpên latînî]] bi [[tirkî]] û [[kurdî]] heye. Ji vê pirtûkê 2.500 heb hate çapkirin. Ji van pirtûkan hinek wê li [[pirtûkxane|pirtûkxana]] bên belavkirin û hinek jî wê bên firotin. Ev cara yekem e ku [[wezaret]]eke [[Komara Tirkiyeyê]] pirtûkekî bi [[zimanê kurdî]] amade dike û dide weşandin. Her wiha nivîskarê kurd [[Jan Dost]] jî bi eynî munasebetê ev berhema hêja wergerande ser zimanê erebî û bi şîroveyeke berfireh, ku ew sê caran li paytexta Sûriyê Şam û li [[Beyrût]]ê û li Dihokê jî hate çapkirin. Dîsa Jan Dost sala 2007an Mem û Zîn bi kurdiya îro û bi kêş û qafiye nivîsî û tefsîreke berfireh bi kurmancî jê re danî. [[Wêne:Mezela Mem û Zîn 2009 2.jpg|alt=Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin|thumb|Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009)]]{{Jêgirtin|'Ey şah û wezîrê ʼiz-û temkîn Ez hêvî dikim nekin ʼînadê Derheqê vî menbeʼê fesadê Lewra ku xwedanê ins û canan Wî xaliqê erd û asimanan, Roja ewî hubê da hebîban Hingê ewî buxzê da reqîban Em sorgul in, ew ji bo me xar e Em gencîne ne ew ji bo me mar e Gul hifzî di bin bi nûkê xaran Gencîne xwedan dibin bi maran Ger ew nebûya di nêv me hail ʼIşqa me di bû betal û zail'.}} == Pirtûk == * 1992: Li Tirkiyê fîlmek li ser [[Mem û Zîn (fîlm)|Mem û Zînê]] ji aliyê [[Ümit Elçi]] ve hatiye çêkirin. Şanoya bi navê “Şoreşa Evînê: Trajediya Mem û Zîn” ji aliyê Kemal Mîraudalî ve ji Kermancî Mîanî re hatiye nivîsandin û di adara 2012’an de li Silêmaniyê hatiye çapkirin. * 1995, 2005: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Wergerê tîpên latînî û kurdiya xwerû: [[M. Emîn Bozarslan]]. Stembol: [[Weşanên Deng]]. [[ISBN: 975-7011-42-8]]. * {{Jêder-kitêb |url=https://www.worldcat.org/oclc/741546566 |sernav=Mem û Zîn |paşnav=Xanî |pêşnav=Ehmedê |tarîx=2010 |weşanger=Avesta |kesên-din=Kadri Yıldırım |isbn=978-605-5585-38-9 |çap=1. baskı |cih=Beyoğlu, Stenbol |ziman=ku |paşnavê-terciman=Yıldırım |pêşnavê-terciman=Kadri |oclc=741546566 }} * 2010: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Şirove û kurdiya îro: [[Jan Dost]]. Stembol: [[Weşanên Avesta|Avesta]]. [[ISBN: 978-605-5585-42-6]]. * 2021: Tîma anîmasyon dê xeta berhemanîna filmê 3D Mem and Zein bi derhêneriya [[Ferdîn Zareî]], derhênerê hunerî [[Delir Maleki]] û rêvebirê berheman: [[Xê Bat Kerîmî]], bi bikaranîna teknolojiya herî bilind a cîhanê li [[Sine]]yê dest pê bike, paytexta parêzgeha Kurdistanê Îranê dest bi nasandin û şandina vê berhema mezin a wêjeya kurdî bo festîvalên cîhanî kiriye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tebax 2024}} == Mîrat == * [[Memê Bê Zîn]] * [[Siya Mem Û Zîn]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîçavkanî|Mem û Zîn}} {{Ehmedê Xanî}} {{Destanên kurdî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Berhemên Ehmedê Xanî]] [[Kategorî:Çîrokên evînê]] [[Kategorî:Destanên kurdî]] [[Kategorî:Mîtolojiya kurdî]] [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] [[Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an]] [[Kategorî:Wêjeya ronesansê]] ms0epvboztcnacq7k9tbtyseqq2ytyq 2085204 2085203 2026-08-12T08:03:20Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085204 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Maneyên din}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Mem û Zîn | wêne = Kurdish manuscript in the British Library – opening pages of Mem û Zîn by Ahmad Khani (Ehmed Xani), copied in 1221 AH 1806–7 CE (Or. 11996, ff. 1v–2r).jpg|thumb|Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009) | binwêne = Rûpelên yekem ên destnivîsek ''Mem û Zîn'' li [[British Library]], ''Or''. 11996, ff. 1v–2r. (1221{{Nbsp}}PH/1806–1807{{Nbsp}}{{Pz}}) | nivîskar = [[Ehmedê Xanî]] | pêşgotin = | şêwe = Destana Evînê | cih = Kurdistan | sernivîser = | ziman = [[Kurdî]] (Kurmancî) | dîroka_weşanê = 1692 | weşanxane = | rûpel = | wêneçêker = | ISBN = }} '''''Mem û Zîn'''''<ref>M. Emin Bozarslan (1995/2005). Mem û Zîn. Ehmedê Xanî. Weşanên Deng, Swêd/Stembol. Jan Dost (2010). Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Weşanên Avesta, Stembol.</ref> an jî '''''Memozîn'''''<ref>http://tirej.name/pirtukxane/10.pdf (li ser rûpela 11em, ji pirtûka "Mem-o-zin")</ref> pirtûka herî giring ya [[Ehmedê Xanî]] ye. Tê de evîna mezin nav ''Mem û Zîn'' tê îfadekirin. [[Destan]]a [[kurd]] ya neteweyî "Mem û Zîn", bi sedsalan di nav gelê kurd de bi devkî û bi destnivîskî jiyaye. Paşê gelek caran hatiye çapkirin. Cara pêşîn di sala [[1919]]an de li [[Stembol]]ê; paşê di sala 1947an de li [[Heleb]]ê, [[1954]] li [[Hewlêr]]ê, [[1957]] li [[Şam]]ê, [[1960]] li [[Bexda]]yê, [[1962]] li [[Mosko]]yê, [[1968]] li Stembolê, [[1988]] li [[Ûrmiye]]yê û di [[1995]]an de li Swêdê li bajarê [[Uppsala]]yê û Şamê, û di sala [[2006]]an de jî li [[Dihok]]ê hatiye çapkirin. "Mem û Zîn", bi tîpên latînî cara pêşîn di sala [[1968]]an de, ji aliyê [[M. Emîn Bozarslan]] ve li Stembolê hat çapkirin. Mamoste Bozarslan, bi munasebeta [[300 saliya Mem û Zînê]], ew bi tîpên latînî û bi şîrovekirineke hêja di sala [[1995]]an de ji nû ve çap kir. Ev çap ji metnê orijînal û ji wergera kurdiya xwerû pêk hatiye. [[Wezareta Çandî û Turîzmê ya Komara Tirkiyeyê]] [[berhem]]a [[Ehmedê Xanî]] ya bi navê "Mem û Zîn" di sala [[2010]]an de da weşandin. Di [[pirtûk]]ê de, [[rûpel]]ekî de nivîsa orjînal ya ku bi [[tîpên erebî]] ne heye û di rûpela din de beramberê wê bi [[tîpên latînî]] bi [[tirkî]] û [[kurdî]] heye. Ji vê pirtûkê 2.500 heb hate çapkirin. Ji van pirtûkan hinek wê li [[pirtûkxane|pirtûkxana]] bên belavkirin û hinek jî wê bên firotin. Ev cara yekem e ku [[wezaret]]eke [[Komara Tirkiyeyê]] pirtûkekî bi [[zimanê kurdî]] amade dike û dide weşandin. Her wiha nivîskarê kurd [[Jan Dost]] jî bi eynî munasebetê ev berhema hêja wergerande ser zimanê erebî û bi şîroveyeke berfireh, ku ew sê caran li paytexta Sûriyê Şam û li [[Beyrût]]ê û li Dihokê jî hate çapkirin. Dîsa Jan Dost sala 2007an Mem û Zîn bi kurdiya îro û bi kêş û qafiye nivîsî û tefsîreke berfireh bi kurmancî jê re danî. [[Wêne:Mezela Mem û Zîn 2009 2.jpg|alt=Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin|thumb|Gora Mem û Zînê li Cizîra Botan nû hate restorekirin (2009)]]{{Jêgirtin|'Ey şah û wezîrê ʼiz-û temkîn Ez hêvî dikim nekin ʼînadê Derheqê vî menbeʼê fesadê Lewra ku xwedanê ins û canan Wî xaliqê erd û asimanan, Roja ewî hubê da hebîban Hingê ewî buxzê da reqîban Em sorgul in, ew ji bo me xar e Em gencîne ne ew ji bo me mar e Gul hifzî di bin bi nûkê xaran Gencîne xwedan dibin bi maran Ger ew nebûya di nêv me hail ʼIşqa me di bû betal û zail'.}} == Pirtûk == * 1992: Li Tirkiyê fîlmek li ser [[Mem û Zîn (fîlm)|Mem û Zînê]] ji aliyê [[Ümit Elçi]] ve hatiye çêkirin. Şanoya bi navê “Şoreşa Evînê: Trajediya Mem û Zîn” ji aliyê Kemal Mîraudalî ve ji Kermancî Mîanî re hatiye nivîsandin û di adara 2012’an de li Silêmaniyê hatiye çapkirin. * 1995, 2005: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Wergerê tîpên latînî û kurdiya xwerû: [[M. Emîn Bozarslan]]. Stembol: [[Weşanên Deng]]. [[ISBN: 975-7011-42-8]]. * {{Jêder-kitêb |url=https://www.worldcat.org/oclc/741546566 |sernav=Mem û Zîn |paşnav=Xanî |pêşnav=Ehmedê |tarîx=2010 |weşanger=Avesta |kesên-din=Kadri Yıldırım |isbn=978-605-5585-38-9 |çap=1. baskı |cih=Beyoğlu, Stenbol |ziman=ku |paşnavê-terciman=Yıldırım |pêşnavê-terciman=Kadri |oclc=741546566 }} * 2010: Ehmedê Xanî. Mem û Zîn. Şirove û kurdiya îro: [[Jan Dost]]. Stembol: [[Weşanên Avesta|Avesta]]. [[ISBN: 978-605-5585-42-6]]. * 2021: Tîma anîmasyon dê xeta berhemanîna filmê 3D Mem and Zein bi derhêneriya [[Ferdîn Zareî]], derhênerê hunerî [[Delir Maleki]] û rêvebirê berheman: [[Xê Bat Kerîmî]], bi bikaranîna teknolojiya herî bilind a cîhanê li [[Sine]]yê dest pê bike, paytexta parêzgeha Kurdistanê Îranê dest bi nasandin û şandina vê berhema mezin a wêjeya kurdî bo festîvalên cîhanî kiriye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=tebax 2024}} == Mîrat == * [[Memê Bê Zîn]] * [[Siya Mem Û Zîn]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Wîkîçavkanî|Mem û Zîn}} {{Ehmedê Xanî}} {{Destanên kurdî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Berhemên Ehmedê Xanî]] [[Kategorî:Çîrokên evînê]] [[Kategorî:Destanên kurdî]] [[Kategorî:Mîtolojiya kurdî]] [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] [[Kategorî:Pirtûkên sedsala 17an]] [[Kategorî:Wêjeya ronesansê]] go6nt8jpmzoznjwm7rt4zz0cb2xuj6a 4 4082 2085174 2084554 2026-08-11T17:38:43Z Kurê Acemî 105128 /* Fîzîk */ 2085174 wikitext text/x-wiki {{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}} Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin. Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin. {| class="wikitable" |+ |- !Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce |- |[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD'' |- |[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD'' |- |[[#Ol|Ol]]||22||''TBD'' |- |[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD'' |- |[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD'' |- |[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD'' |- |[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD'' |- |[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD'' |- |[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD'' |- |[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD'' |- |[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD'' |- |[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD'' |- !'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000''' |}<small>Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)</small> == Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == === Fîlozof û zanyarên civakî === # [[Arîstotelês]] # [[Simone de Beauvoir]] # [[Çanakya]] # [[Konfuçyus]] # [[René Descartes]] # [[Sigmund Freud]] # [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] # [[Martin Heidegger]] # [[Ibn Xeldûn]] # [[Immanuel Kant]] # [[John Maynard Keynes]] # [[John Locke]] # [[Niccolò Machiavelli]] # [[Karl Marx]] # [[Friedrich Nietzsche]] # [[Platon]] # [[Jean-Jacques Rousseau]] # [[Jean-Paul Sartre]] # [[Sima Qian]] # [[Adam Smith]] # [[Sokratês]] # [[Voltaire]] # [[Max Weber]] # [[Ludwig Wittgenstein]] # [[Zhu Xi]] === Kesên dînî û teolojiyê === # [[Îbrahîm]] # [[Buda]] # [[Îsa]] # [[Martin Luther]] # [[Meryem]] # [[Mûsa]] # [[Mihemed]] # [[Şêx Adî]] # [[Xezalî]] # [[Zerdeşt]] === Rêberên sîyasî === # [[Abraham Lincoln]] # [[Adolf Hitler]] # [[Daryûsê Mezin]] # [[Augustus]] # [[Cengîz Xan]] # [[Charlemagne]] # [[Mistefa Barzanî]] # [[Che Guevara]] # [[Ekberê Mezin]] # [[Qazî Mihemed]] # [[Franklin Delano Roosevelt]] # [[George Washington]] # [[Îskenderê Mezin]] # [[Leyla Qasim]] # [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]] # [[Josef Stalin]] # [[Julius Caesar]] # [[Konstantînê Mezin]] # [[Kûruşê Mezin]] # [[Kiyaksar]] # [[Louis XIV.]] # [[Mahatma Gandî]] # [[Mao Zedong]] # [[Martin Luther King]] # [[Napoléon Bonaparte]] # [[Nelson Mandela]] # [[Omer ibn Xetab]] # [[Otto von Bismarck]] # [[Peterê Mezin]] # [[Qin Shi Huang]] # [[Rosa Luxemburg]] # [[Selahedînê Eyûbî]] # [[Simón Bolívar]] # [[Siltan Silêmanê Qanûnî]] # [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]] # [[Tîmûrleng]] # [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]] # [[Winston Churchill]] === Dahêner, zanyar û matematîknas === # [[Alan Turing]] # [[Albert Einstein]] # [[Arşîmed]] # [[Brahmagupta]] # [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]] # [[Carl Linnaeus]] # [[Charles Darwin]] # [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]] # [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]] # [[Xwarezmî]] # [[Enrico Fermi]] # [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]] # [[Erwin Schrödinger]] # [[Galen]] # [[Galileo Galilei]] # [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] # [[Henry Ford]] # [[Isaac Newton]] # [[Îbn Sîna]] # [[James Clerk Maxwell]] # [[James Joule]] # [[James Watt]] # [[Johann Gutenberg]] # [[Johannes Kepler]] # [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]] # [[Louis Pasteur]] # [[Marie Curie]] # [[Max Planck]] # [[Michael Faraday]] # [[Nîkola Têsla]] # [[Nîkolaws Kopernîkus]] # [[Thomas Alva Edison]] # [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]] === Hunermend û mîmar === # [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]] # [[Andy Warhol]] # [[Diego Velázquez]] # [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]] # [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]] # [[Frida Kahlo]] # [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]] # [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]] # [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]] # [[Leonardo da Vinci]] # [[Michelangelo]] # [[Mîmar Sînan]] # [[Pablo Picasso]] # [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]] # [[Raffaello Sanzio]] # [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]] # [[Salvador Dalí]] # [[Vincent van Gogh]] === Kompozîtor û muzîkvan === # [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]] # [[Antonio Vivaldi]] # [[Frédéric Chopin]] # [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]] # [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]] # [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]] # [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]] # [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]] # [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]] # [[Johann Sebastian Bach]] # [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]] # [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]] # [[Ludwig van Beethoven]] # [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]] # [[Michael Jackson]] # [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]] # [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]] # [[The Beatles]] # [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]] # [[Wolfgang Amadeus Mozart]] === Derhêner û nivîskarên fîlman === # [[Akira Kurosawa]] # [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]] # [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]] # [[George Lucas]] # [[Ingmar Bergman]] # [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]] # [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]] # [[Stanley Kubrick]] # [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]] # [[Walt Disney]] === Nivîskar, şanonivîs û helbestvan === # [[Aleksandr Pûşkîn]] # [[Anton Çexov]] # [[Charles Dickens]] # [[Dante Alighieri]] # [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]] # [[Franz Kafka]] # [[Fyodor Dostoyevskî]] # [[Gabriel García Márquez]] # [[Geoffrey Chaucer]] # [[Hafizê Şîrazî]] # [[Hans Christian Andersen]] # [[Homer]] # [[James Joyce]] # [[Jane Austen]] # [[Johann Wolfgang von Goethe]] # [[Jorge Luis Borges]] # [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]] # [[Tolstoy]] # [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]] # [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]] # [[Marcel Proust]] # [[Mark Twain]] # [[Matsuo Bashō]] # [[Miguel de Cervantes]] # [[Molière]] # [[Nacîb Mahfûz]] # [[Ovidius]] # [[Rabindranath Tagore]] # [[Sofoklês]] # [[Vergilius]] # [[Victor Hugo]] # [[William Shakespeare]] === Vebîner û gerokvan === # [[Christopher Columbus]] # [[Ferdinand Magellan]] # [[Hernán Cortés]] # [[Îbn Betûte]] # [[Jacques Cartier]] # [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]] # [[Marco Polo]] # [[Neil Armstrong]] # [[Roald Amundsen]] # [[Vasco da Gama]] # [[Yuri Gagarin]] # [[Zheng He]] == Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ateîzm]] # [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]] # [[Diyalektîk]] # [[Epîstemolojî]] # [[Estetîk]] # [[Exlaq]] # [[Felsefe]] # [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]] # [[Mentiq]] # [[Materyalîzm]] # [[Rastî]] # [[Vîna azad]] # [[Zanîn]] == Dîn == # [[Bûdîzm]] # [[Dîn]] # [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]] # [[Giyan]] # [[Hinduîzm]] # [[Îslam]] ## [[Sinnî]] ## [[Şîa]] # [[Mîtolojî]] # [[Xwedê]] ## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]] ## [[Pirxwedayî]] # [[Xiristiyanî]] ## [[Dêra Katolîk]] ## [[Protestanîzm]] # [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]] # [[Cihûtî]] # [[Elewîtî]] # [[Yarsan]] # [[Êzidîtî]] # [[Taoîzm]] # [[Zerdeştîtî]] == Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Perwerde]] # [[Şaristanî]] # [[Civak]] === Psîkolojî === # [[Aqil]] # [[Hizir]] # [[Hest]] # [[Evîn]] # [[Psîkolojî]] # [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]] === Malbat û têkilî === # [[Jin]] # [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]] # [[Law]] # [[Malbat]] # [[Mêr]] === Siyaset === # [[Bîrdozî]] ## [[Anarşîzm]] ## [[Faşîzm]] ## [[Kapîtalîzm]] ## [[Komunîzm]] ## [[Şopparêzî]] ## [[Lîberalîzm]] ## [[Marksîzm]] ## [[Neteweperwerî]] ## [[Sosyalîzm]] # [[Dîplomasî]] # [[Dewlet]] # [[Hikûmet]] ## [[Dîktatorî]] ## [[Komar]] ## [[Monarşî]] ## [[Demokrasî]] ## [[Kolonîtî]] # [[Împeryalîzm]] # [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]] # [[Propaganda]] # [[Siyaset]] === Kar û aborî === # [[Aborî]] # [[Bazirganî]] # [[Dirav]] ## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]] ## [[Euro]] # [[Sermaye]] # [[Pere]] # [[Pîşesazî]] # [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]] === Hiqûq === # [[Destûr]] # [[Hiqûq]] === Rêxistinên navneteweyî === # [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]] # [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]] # [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]] # [[Yekîtiya Erebî]] # [[NATO]] # [[Neteweyên Yekbûyî]] ## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]] ## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]] ## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]] ## [[UNESCO]] # [[OPEC]] # [[Xelata Nobelê]] # [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]] # [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]] # [[Yekîtiya Afrîkayê]] # [[Yekîtiya Ewropayê]] === Şer û leşkerî === # [[Aştî]] # [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]] # [[Şer]] ## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]] # [[Terorîzm]] === Pirsgirêkên civakî === # [[Cezayê mirinê]] # [[Dîskrîmînasyon]] ## [[Nîjadperestî]] # [[Femînîzm]] # [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]] # [[Mafên mirovan]] # [[Xizanî]] # [[Xulamtî]] # [[Zarokjiberbirin]] == Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == # [[Ziman]] # [[Zimannasî]] # [[Gramer]] # [[Peyv]] ## [[Vac]] ## [[Kîtek]] # [[Pergala nivîsê]] ## [[Alfabeya erebî]] ## [[Alfabeya yewnanî]] ## [[Alfabeya latînî]] ## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]] ## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]] # [[Xwendewarî]] # [[Werger]] # [[Wêje]] ## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]] ### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]'' ## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]] ### ''[[Hezar û yek şev]]'' ## [[Roman]] ### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]] ## [[Helbest]] ### ''[[Destana Gilgamêş]]'' ### ''[[Îlyada]]'' ### ''[[Şahname]]'' ## Deqên Olî ### ''[[Incîl]]'' ### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]] ### ''[[Quran]] # Zimanên taybet ## [[Zimanê almanî|Almanî]] ## [[Zimanê bengalî|Bengalî]] ## [[Zimanê çînî|Çînî]] ## [[Zimanê erebî|Erebî]] ## [[Zimanê fransî|Fransî]] ## [[Zimanê yewnanî|Grekî]] ## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]] ## [[Zimanê îbranî|Îbranî]] ## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]] ## [[Zimanê japonî|Japonî]] ## [[Zimanê korêyî|Korêyî]] ## [[Zimanê kurdî|Kurdî]] ## [[Zimanê latînî|Latînî]] ## [[Zimanê farsî|Farsî]] ## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]] ## [[Zimanê rûsî|Rûsî]] ## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]] ## [[Zimanê spanî|Spanî]] ## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]] ## [[Zimanê tirkî|Tirkî]] == Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == {{div col|2}} # [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]] # [[Pîvan]] === Giranî, qebare û dûrahî === # [[Kîlogram]] # [[Lîtir]] # [[Metre]] === Dem === # [[Salname]] ## [[Salnameya gregorî]] # [[Saet]] # [[Sanî]] # [[Roj]] # [[Sal]] # [[Beşa saetê]] {{div col end}} == Zanist == # [[Zanist]] # [[Xweza]] === Stêrnasî === {{div col|2}} # [[Teqîna Mezin]] # [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]] # [[Galaksî]] ## [[Kadiz]] # [[Gerdûn]] # [[Gerstêrk]] ## [[Erd]] ## [[Jupîter]] ## [[Mars]] ## [[Neptûn]] ## [[Saturn]] ## [[Tîr]] ## [[Ûranûs]] ## [[Venûs]] # [[Asteroîd]] # [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]] # [[Heyv]] # [[Çala Reş]] # [[Pergala Rojê]] # [[Stêrk]] ## [[Roj]] # [[Stêrnasî]] {{div col end}} === Biyolojî === # [[Biyolojî]] # Materyalên biyolojîk ## [[DNA]] ## [[Enzîm]] ## [[Hormon]] ## [[Proteîn]] # [[Riweknasî]] # [[Ekolojî]] ## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]] # [[Jiyan]] # [[Mirin]] ## [[Xwekujî]] # [[Dabeşandina biyolojîk]] ## [[Cure]] ==== Pêvajoyên biyolojîk ==== {{div col|2}} # [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]] ## [[Fotosentez]] ## [[Hormonên herisê]] ## [[Henase]] # [[Pêşveçûn]] # [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]] ## [[Ducanî]] ## [[Seks]] {{div col end}} ==== Organîzma ==== # [[Alga]] # [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]] # [[Bakterî]] # [[Karok]] # [[Organîzm]] # [[Plant]] ## [[Dar]] ## [[Fêkî]] ## [[Kulîlk]] # [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]] # [[Heywan]] ## [[Artropod]] ### [[Mêş û mûr]] #### [[Mêşhingiv]] #### [[Morî]] #### [[Mixmixk]] ### [[Pîrevonk]] ## [[Chordate]] ### [[Bejavî]] ### [[Balinde]] #### [[Kewok]] #### [[Mirîşk]] ### [[Xijende]] #### [[Kosî]] #### [[Mar]] ### [[Guhandar]] #### [[Beraz]] #### [[Cirdon]] #### [[Çêlek]] #### [[Hêştir]] #### [[Hesp]] #### [[Kêvroşk]] #### [[Mirov]] #### [[Pisîk]] #### [[Prîmat]] #### [[Mih]] #### [[Seg]] #### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]] ### [[Masî]] #### [[Segmasî]] ## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]] ## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]] ==== Anatomî ==== # [[Anatomî]] # [[Koendama hestê]] ## [[Poz]] ## [[Çav]] ## [[Guh]] ## [[Çêjtin]] # [[Sîstema gera xwînê]] ## [[Dil]] ## [[Xwîn]] # [[Koendama herisê ya mirovan]] ## [[Kezeb]] ## [[Rûviya zirav]] ## [[Rûviya stûr]] # [[Koendama henaseyê]] # [[Sîstema hormonan]] # [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]] # [[Koendama demarê]] ## [[Demar]] ## [[Mêjî]] # [[Kakût]] # [[Xane]] # [[Masûlke]] # [[Çerm]] === Tenduristî û bijîşkî === # [[Bijîşkî]] # [[Derman]] ## [[Dermanên dijbakterî]] # [[Diransazî]] # [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]] # [[Nexweşî]] # [[Pandemî]] # [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]] # [[Tenduristî]] # [[Vaksîn]] # [[Vîrus]] ==== Nexweşî û Rewşên Taybet ==== # [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]] ## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]] ## [[Titûn]] # [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]] ## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]] ## [[Korîtî]] # [[Epîlepsî]] # [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]] # [[Arsim]] # [[Bedxwerî]] # [[Krîza dil]] # [[Lerzeta]] # [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]] # [[Psîkopatî]] # [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]] # [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]] # [[Nexweşiya şekir]] # [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]] ## [[AIDS]] # [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]] # [[Penceşêr]] # [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]] # [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]] # [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]] # [[Tuberkuloz]] # [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]] # [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]] === Kîmya === # [[Biyokîmya]] # [[Element]] ## [[Alûmînyûm]] ## [[Mis]] ## [[Hesin]] ## [[Hîdrojen]] ## [[Karbon]] ## [[Nîtrojen]] ## [[Oksîjen]] ## [[Pîl]] ## [[Sîstema vedorî ya elementan]] ## [[Zêr]] ## [[Zîv]] # [[Kîmya]] # [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]] # [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]] ## [[Alkol]] ## [[Karbohîdrat]] ## [[Lîpîd]] # [[Molekul]] # [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]] ## [[Asîd]] ## [[Baz]] ## [[Xwê]] === Zanistên erdê === # [[Avhewa]] # [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]] # [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]] # [[Erdhej]] # [[Guherîna avhewayê]] # [[Hewa]] ## [[Ba]] ## [[Baran]] ## [[Berf]] ## [[Ewr]] ## [[Bagera bihêz a tropîkal]] ## [[Tornado]] # [[Jeolojî]] ## [[Kevir]] ## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]] ### [[Elmas]] ## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]] # [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]] ## [[Lehî]] ## [[Tsûnamî]] # [[Volkan]] === Fîzîk === # [[Fîzîk]] # [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]] # [[Atom]] # [[Wize]] ## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]] # [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]] ## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]] ## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]] ## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]] ### [[Reng]] # [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]] # [[Hêz]] ## [[Elektromanyetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]] ### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]] ## [[Rakêş]] ## [[Hevbandoriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]] ## [[Hevbandoriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]] # [[Kişanek]] # [[Bariste]] # [[Kanza]] ## [[Pola]] [[:en:Steel|(en)]] # [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]] # [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]] ## [[Gaz]] ## [[Şile]] ## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]] ## [[Biring]] # [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]] # [[Radyoaktîvîte]] [[:en:radioactivity|(en)]] # [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]] # [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]] # [[Nîvragihbar]] # [[Deng]] # [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]] ## [[Leza ronahiyê]] # [[Germahî]] # [[Dem]] # [[Termodînamîk]] # [[Valahî]] === Matematîk === # [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]] ## [[Analîza numerîk]] [[:en:Numerical analysis|(en)]] ## [[Hevkêşeya dîferensiyel]] # [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]] ## [[Hejmar]] ## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]] ## [[Bîrdoza jimare]] # [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]] ## [[Cebra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]] ## [[Hejmara kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]] ## [[Wekhevî]] # Îhtîmal û îstatîstîk ## [[Dibetî]] [[:en:Probability|(en)]] ## [[Amar]] # [[Geometrî]] ## [[Hoke]] ## [[Pi]] ## [[Rûerd]] ## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]] ## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]] ## [[Teorema Pîtagoras]] ## [[Trîgonometrî]] # Lojîk û bingeh ## [[Bêdawî]] ## [[Fonksîyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]] ## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]] ## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]] # [[Matematîk]] == Xwarin û çandinî == === Çandinî === # [[Çandinî]] ## [[Avdan]] ## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]] ## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]] === Xwarin === # [[Biharat]] # [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]] # [[Goşt]] # [[Hingiv]] # [[Mûz]] # [[Nan]] # [[Penîr]] # [[Sêv]] # [[Dan]] ## [[Birinc]] ## [[Ceh]] ## [[Garis]] ## [[Baçîk]] ## [[Genim]] # [[Narinc]] # [[Soya]] # [[Şekir]] # [[Çoklata]] # [[Tirî]] # [[Xwarin]] # [[Xwê]] # [[Sebze]] ## [[Kartol]] === Vexwarin === # [[Av]] # [[Avmêwe]] # [[Bîra]] # [[Çay]] # [[Qehwe]] # [[Şerab]] # [[Şîr]] == Teknolojî == # [[Bîoteknolojî]] # [[Endezyarî]] ## [[Makîne]] ## [[Çerxe]] ## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]] ## [[Robot]] # [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]] # [[Nanoteknolojî]] # [[Cil]] ## [[Pembû]] # [[Teknolojî]] === Ragihandin === # [[Agahî]] ## [[Ensîklopedî]] # [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]] # [[Pirtûkxane]] ## [[Pirtûk]] # [[Pêragihandin]] # [[Rojnamegerî]] ## [[Rojname]] # [[Telefon]] === Elektronîk === # [[Elektronîk]] ## [[Frekans]] ## [[Sirêma elektrîkê]] # Pêkhate ## [[Tirûş]] ## [[Diod]] ## [[Înduktor]] ## [[Kondansator]] ## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]] ## [[Transîstor]] ==== Kompûter û înternet ==== # [[Jîriya destkarî]] # [[Înternet]] ## [[E-Peyam]] ## [[World Wide Web]] # [[Kompûter]] ## [[Hard dîsk]] ## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]] # [[Nermalav]] # [[Pergala xebatê]] # [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]] ## [[Algorîtma]] # [[Zimanê bernamekirinê]] === Enerjî û sotemenî === # [[Agir]] # [[Elektrîk]] ## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]] # [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]] # [[Motor]] ## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]] ## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]] # [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]] === Materyal === # [[Cam]] # [[Dar]] # [[Kaxez]] # [[Plastîk]] === Veguhastin === # [[Balafir]] # [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]] # [[Bisîklet]] # [[Keştî]] # [[Otomobîl]] # [[Trên]] # [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]] === Çek === # [[Çek]] ## [[Çek (amûr)]] ### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]] ## [[Çeka nukleerî]] ## [[Şûr]] # [[Tank]] # [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]] ## [[Barût]] == Huner û şahî == # [[Çand]] # [[Dans]] # [[Huner]] ## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]] ## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]] ## [[Peyker]] ## [[Nîgar]] ## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]] # [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]] # [[Şano]] # [[Xweşnivîsî]] === Avahîsazî û endezyariya şaristanî === # [[Avahîsazî]] # [[Bendav]] # [[Birc]] # [[Kemer]] # [[Pir]] # [[Piramîd]] # [[Kanal]] # [[Qube]] # [[Xanî]] # Avahiyên taybet ## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]] ## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]] ## [[Bendava Sê Newala]] ## [[Birca Eiffel]] ## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]] ## [[Girê Mirazan]] ## [[Keleha Hewlêrê]] ## [[Kolezyûm]] ## [[Pîramîdên Gîzeyê]] ## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]] ## [[Peykerê Azadiyê]] ## [[Tac Mehel]] === Fîlm, radyo û televîzyon === # [[Fîlm]] ## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]] # [[Radyo]] # [[Televîzyon]] === Muzîk === # [[Dengbêjî]] # [[Muzîk]] # [[Stran]] # Cureyên muzîkê yên taybet ## [[Blues]] ## [[Hîp hop]] ## [[Cez]] ## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]] ## [[Muzîka klasîk]] ### [[Opera]] ### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]] ## [[Muzîka rock]] ## [[Reggae]] ## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]] ## [[Flamenko]] # Amûrên muzîkê yên taybet ## [[Bilûr]] ## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]] ## [[Gîtar]] ## [[Keman]] ## [[Piyano]] ## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]] === Rekreasyon === # [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]] ## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]] # [[Lîstik]] ## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]] ## [[Lîstika vîdyoyê]] ## [[Nerd]] ## [[Sedrenc]] # [[Lîstikên Olîmpiyadê]] # [[Leyzok]] # [[Melevanî]] # [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]] # [[Werziş]] ## [[Atletîzm]] ## Lîstikên bi top ### [[Basketbol]] ### [[Beyzbol]] ### [[Futbol]] ### [[Golf]] ### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]] ### [[Yekîtiya Ragbî]] ### [[Tenîs]] == Dîrok == # [[Dîrok]] ==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ==== # [[Berî dîrokê]] # [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Romê]] # [[Mezopotamya]] # [[Misira kevnare]] # [[Serdema bronzî]] # [[Serdema hesinî]] # [[Serdema kevirî]] # [[Sumer]] # [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]] # [[Xanedana Han]] # [[Xanedana Tang]] # [[Yewnanistana kevnare]] === Dîroka kurd === # [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]] # [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]] # [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]] # Dewletên dîrokî ## [[Xanedana Eyûbî]] ## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]] ## [[Împeratoriya Med]] ## [[Împeratoriya Hexamenişî]] ==== Serdema Navîn û Ronesans ==== # [[Aztek]] # [[Împeratoriya Bîzansê]] # [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]] # [[Împeratoriya Mongolî]] # [[Împeratoriya Osmanî]] # [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]] # [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]] # [[Ronesans]] # [[Seferên Xaçperestan]] # [[Serdema Navîn]] # [[Vîkîng]] # [[Xanedana Ming]] # [[Xanedana Ebasiyan]] ==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ==== # [[Almanyaya Nazî]] # [[Apartheid]] # [[Holokost]] # [[Împeratoriya Brîtanî]] # [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]] # [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]] # [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]] # [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]] # [[Şerê Cîhanê yê Duyem]] # [[Şerê Cîhanê yê Yekem]] # [[Pevçûna Rojhilata Navîn]] # [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]] # [[Şerê Sar]] # [[Şerê Viyetnamê]] # [[Şoreşa Fransayê]] # [[Şoreşa Pîşesaziyê]] # [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]] # [[Xanedana Qing]] # [[Yekîtiya Sovyetê]] == Erdnîgarî == # [[Bajar]] # [[Çem]] # [[Çiya]] # [[Beyaban]] # [[Daristan]] # [[Derya]] # [[Erdnîgarî]] # [[Okyanûs]] # [[Parzemîn]] # [[Cemsera Bakur]] # [[Cemsera Başûr]] === Parzemîn û herêmên sereke === # [[Afrîka]] # [[Amerîkaya Bakur]] # [[Amerîkaya Başûr]] # [[Antarktîka]] # [[Asya]] # [[Ewropa]] # [[Okyanûsya]] # [[Rojhilata Navîn]] === Welat === ==== Afrîka ==== # [[Afrîkaya Başûr]] # [[Cezayîr]] # [[Etiyopya]] # [[Kongoya Demokratîk]] # [[Misir]] # [[Nîjerya]] # [[Sûdan]] # [[Tanzanya]] ==== Asya ==== # [[Bangladeş]] # [[Çîn]] # [[Efxanistan]] # [[Erebistana Siûdî]] # [[Filîpîn]] # [[Hindistan]] # [[Îndonezya]] # [[Îran]] # [[Iraq]] # [[Îsraêl]] # [[Japonya]] # [[Kurdistan]] # [[Korêya Başûr]] # [[Pakistan]] # [[Tayland]] # [[Tirkiye]] # [[Viyetnam]] ==== Ewropa ==== # [[Almanya]] # [[Awistirya]] # [[Fransa]] # [[Holanda]] # [[Îtalya]] # [[Keyaniya Yekbûyî]] # [[Polonya]] # [[Portûgal]] # [[Rûsya]] # [[Spanya]] # [[Swîsre]] # [[Ûkrayna]] # [[Vatîkan]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] # [[Kanada]] # [[Kûba]] # [[Meksîk]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Arjentîn]] # [[Brezîl]] # [[Kolombiya]] ==== Okyanûsya ==== # [[Awistralya]] === Bajar === ==== Afrîka ==== # [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]] # [[Kinshasa]] # [[Lagos]] # [[Naîrobî]] # [[Qahîre]] ==== Asya ==== # [[Bangkok]] # [[Bexda]] # [[Delhî]] # [[Daka]] # [[Dubai]] # [[Hewlêr]] # [[Hong Kong]] # [[Jakarta]] # [[Keraçî]] # [[Kolkata]] # [[Mekke]] # [[Mumbai]] # [[Orşelîm]] # [[Pekîn]] # [[Sêûl]] # [[Singapûr]] # [[Şam]] # [[Şanghay]] # [[Tehran]] # [[Tokyo]] ==== Ewropa ==== # [[Amsterdam]] # [[Atîna]] # [[Berlîn]] # [[Bruksel]] # [[London]] # [[Madrîd]] # [[Moskow]] # [[Parîs]] # [[Roma]] # [[Saint Petersburg]] # [[Stembol]] # [[Viyana]] ==== Amerîkaya Bakur ==== # [[Los Angeles]] # [[Meksîko]] # [[New York]] # [[Washington, D.C.]] ==== Amerîkaya Başûr ==== # [[Bogotá]] # [[Buenos Aires]] # [[Rio de Janeiro]] # [[São Paulo]] ==== Okyanûsya ==== # [[Sydney]] === Av === # [[Amazon]] # [[Îndus]] # [[Kongo (çem)]] # [[Mîsîsîpî (çem)]] # [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]] # [[Çemê Zer]] # [[Danûb]] # [[Deryaya Bakur]] # [[Deryaya Baltîk]] # [[Deryaya Çîna Başûr]] # [[Deryaya Karîbê]] # [[Deryaya Navîn]] # [[Deryaya Reş]] # [[Deryaya Qezwînê]] # [[Çemê Ganjê]] # [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]] # [[Golên Mezin]] # [[Gola Viktoria]] # [[Nîl]] # [[Okyanûsa Arktîk]] # [[Okyanûsa Atlantîk]] # [[Okyanûsa Başûr]] # [[Okyanûsa Hindî]] # [[Okyanûsa Pasîfîk]] # [[Qenala Panamayê]] # [[Kanala Suezê]] # [[Besta binavî ya mezin]] # [[Reyn]] # [[Volga]] # [[Yangtsê]] === Çiya û çol === # [[Alp]] # [[And]] # [[Çiyayên Zinarî]] # [[Everest]] # [[Hîmalaya]] # [[Çiyayê Kilîmanjaro]] # [[Sahara]] {{Core topics}} ajmkfpuoyrd1wijufn13b3ji53vj4ot 8 7425 2085196 2004130 2026-08-11T20:15:28Z SSastry (WMF) 19869 Remove bolding of carat used for Parsoid rendering + add references backlinks selector that matches Parsoid Cite HTML to match font-size (See [[mw:Parsoid/Parser_Unification/Instructions_for_editors#To_style_references_backlinks_in_Parsoid_output]]) 2085196 css text/css /* * This is the CSS common to all desktop skins on en.Wikipedia. * Styling inside .mw-parser-output should generally use TemplateStyles. */ /* Reset italic styling set by user agent */ cite, dfn { font-style: inherit; } /* Straight quote marks for <q> */ q { quotes: '"' '"' "'" "'"; } /* Avoid collision of blockquote with floating elements by swapping margin and padding */ blockquote { overflow: hidden; margin: 1em 0; padding: 0 40px; } /* Consistent size for <small>, <sub> and <sup> */ small { font-size: 85%; } .mw-body-content sub, .mw-body-content sup, span[rel~='mw:referencedBy'] a::before /* for Parsoid */ { font-size: 80%; } /* Same spacing for indented and unindented paragraphs on talk pages */ .ns-talk .mw-body-content dd { margin-top: 0.4em; margin-bottom: 0.4em; } /* Reduce page jumps by hiding collapsed/dismissed content */ .client-js .mw-special-Watchlist #watchlist-message, .client-js .collapsible:not( .mw-made-collapsible).collapsed > tbody > tr:not(:first-child), /* Hide charinsert base for those not using the gadget */ #editpage-specialchars { display: none; } /* Make the list of references smaller * Keep in sync with Template:Refbegin/styles.css * And Template:Reflist/styles.css */ ol.references { font-size: 90%; margin-bottom: 0.5em; } /* T156351: Support for Parsoid's Cite implementation */ span[rel="mw:referencedBy"] { counter-reset: mw-ref-linkback 0; } span[rel="mw:referencedBy"] > a::before { content: counter( mw-ref-linkback, lower-alpha ); } [rel~='mw:referencedBy']::before { content:'^ '; } /* Styling for jQuery makeCollapsible, matching that of collapseButton */ .mw-parser-output .mw-collapsible-toggle:not(.mw-ui-button) { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: right; padding-right: 0.2em; padding-left: 0.2em; } .mw-collapsible-leftside-toggle .mw-collapsible-toggle { /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ text-align: left; } /* Lists in wikitable data cells are always left-aligned */ .wikitable td ul, .wikitable td ol, .wikitable td dl { /* @noflip */ text-align: left; } /* Fix for hieroglyphs specificity issue in infoboxes ([[phab:T43869]]) */ .mw-parser-output table.mw-hiero-table td { vertical-align: middle; } /* Change the external link icon to a PDF icon for all PDF files */ .mw-parser-output a[href$=".pdf"].external, .mw-parser-output a[href*=".pdf?"].external, .mw-parser-output a[href*=".pdf#"].external, .mw-parser-output a[href$=".PDF"].external, .mw-parser-output a[href*=".PDF?"].external, .mw-parser-output a[href*=".PDF#"].external { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4d/Icon_pdf_file.png") no-repeat right; /* @noflip */ padding: 8px 18px 8px 0; } /* System messages styled similarly to fmbox */ div.mw-warning-with-logexcerpt, div.mw-lag-warn-high, div.mw-cascadeprotectedwarning, div#mw-protect-cascadeon, div.titleblacklist-warning { clear: both; margin: 0.2em 0; border: 1px solid #bb7070; background-color: #ffdbdb; padding: 0.25em 0.9em; box-sizing: border-box; } /* default colors for partial block message */ .mw-contributions-blocked-notice-partial .mw-warning-with-logexcerpt { border-color: #fc3; background-color: #fef6e7; } /* Increase the height of the image upload box */ #wpUploadDescription { height: 13em; } /* Minimum thumb width */ figure[typeof~='mw:File/Thumb'], figure[typeof~='mw:File/Frame'], .thumbinner { min-width: 100px; } /* Prevent floating boxes from overlapping any category listings, file histories, edit previews, and edit [Show changes] views. */ #mw-subcategories, #mw-pages, #mw-category-media, #filehistory, #wikiPreview, #wikiDiff { clear: both; } /* Styling for Abuse Filter tags */ .mw-tag-markers { font-style: italic; font-size: 90%; } /* Hide stuff meant for accounts with special permissions. Made visible again in [[MediaWiki:Group-checkuser.css]], [[MediaWiki:Group-sysop.css]], [[MediaWiki:Group-abusefilter.css]], [[MediaWiki:Group-abusefilter-helper.css]], [[MediaWiki:Group-patroller.css]], [[MediaWiki:Group-templateeditor.css]], [[MediaWiki:Group-extendedmover.css]], [[MediaWiki:Group-extendedconfirmed.css]], and [[Mediawiki:Group-autoconfirmed.css]]. */ .checkuser-show, .sysop-show, .abusefilter-show, .abusefilter-helper-show, .patroller-show, .templateeditor-show, .extendedmover-show, .extendedconfirmed-show, .autoconfirmed-show, .user-show { display: none; } /* Hide the redlink generated by {{Editnotice}}, this overrides the ".sysop-show { display: none; }" above that applies to the same link as well. See [[phab:T45013]] Hide the images in editnotices to keep them readable in VE view. Long term, editnotices should become a core feature so that they can be designed responsive. */ .ve-ui-mwNoticesPopupTool-item .editnotice-redlink, .ve-ui-mwNoticesPopupTool-item .mbox-image, .ve-ui-mwNoticesPopupTool-item .mbox-imageright { display: none !important; } /* Remove bullets when there are multiple edit page warnings */ ul.permissions-errors { margin: 0; } ul.permissions-errors > li { list-style: none; } /* larger inline math */ span.mwe-math-mathml-inline { font-size: 118%; } /* Make <math display="block"> be left aligned with one space indent for * compatibility with style conventions */ .mwe-math-fallback-image-display, .mwe-math-mathml-display { margin-left: 1.6em !important; margin-top: 0.6em; margin-bottom: 0.6em; } .mwe-math-mathml-display math { display: inline; } @media screen { /* Gallery styles background changes are restricted to screen view. In printing we should avoid applying backgrounds. */ /* The backgrounds for galleries. */ #content .gallerybox div.thumb { /* Light gray padding */ background-color: #f8f9fa; } /* Put a chequered background behind images, only visible if they have transparency. '.filehistory a img' and '#file img:hover' are handled by MediaWiki core (as of 1.19) */ .gallerybox .thumb img { background: #fff url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png) repeat; } /* But not on articles, user pages, or portals. */ .ns-0 .gallerybox .thumb img, .ns-2 .gallerybox .thumb img, .ns-100 .gallerybox .thumb img { background-image: none; } /* Hidden "From Wikipedia, the free encyclopedia" in skins that support it, do not apply to print mode */ #siteSub { display: none; } } /* Hide FlaggedRevs notice UI when there are no pending changes */ .flaggedrevs_draft_synced, .flaggedrevs_stable_synced, /* "Temporary" to remove links in sidebar T255381 */ #t-upload, /* Hide broken download box on Special:Book pending T285400 */ .mw-special-Book #coll-downloadbox { display: none; } /* * BELOW HERE THERE BE SOONTOBE TEMPLATESTYLES THINGS; * SEE [[MediaWiki talk:Common.css/to do]] */ /* Style for horizontal lists (separator following item). @source mediawiki.org/wiki/Snippets/Horizontal_lists @revision 8 (2016-05-21) @author [[User:Edokter]] */ .hlist dl, .hlist ol, .hlist ul { margin: 0; padding: 0; } /* Display list items inline */ .hlist dd, .hlist dt, .hlist li { margin: 0; /* don't trust the note that says margin doesn't work with inline * removing margin: 0 makes dds have margins again */ display: inline; } /* Display nested lists inline */ .hlist.inline, .hlist.inline dl, .hlist.inline ol, .hlist.inline ul, .hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul, .hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul, .hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul { display: inline; } /* Hide empty list items */ .hlist .mw-empty-li { display: none; } /* Generate interpuncts */ .hlist dt:after { content: ": "; } /** * Note hlist style usage differs in Minerva and is defined in core as well! * Please check Minerva desktop (and Minerva.css) when changing * See https://phabricator.wikimedia.org/T213239 */ .hlist dd:after, .hlist li:after { content: " · "; font-weight: bold; } .hlist dd:last-child:after, .hlist dt:last-child:after, .hlist li:last-child:after { content: none; } /* Add parentheses around nested lists */ .hlist dd dd:first-child:before, .hlist dd dt:first-child:before, .hlist dd li:first-child:before, .hlist dt dd:first-child:before, .hlist dt dt:first-child:before, .hlist dt li:first-child:before, .hlist li dd:first-child:before, .hlist li dt:first-child:before, .hlist li li:first-child:before { content: " ("; font-weight: normal; } .hlist dd dd:last-child:after, .hlist dd dt:last-child:after, .hlist dd li:last-child:after, .hlist dt dd:last-child:after, .hlist dt dt:last-child:after, .hlist dt li:last-child:after, .hlist li dd:last-child:after, .hlist li dt:last-child:after, .hlist li li:last-child:after { content: ")"; font-weight: normal; } /* Put ordinals in front of ordered list items */ .hlist ol { counter-reset: listitem; } .hlist ol > li { counter-increment: listitem; } .hlist ol > li:before { content: " " counter(listitem) "\a0"; } .hlist dd ol > li:first-child:before, .hlist dt ol > li:first-child:before, .hlist li ol > li:first-child:before { content: " (" counter(listitem) "\a0"; } /* Unbulleted lists */ .plainlist ol, .plainlist ul { line-height: inherit; list-style: none; margin: 0; } .plainlist ol li, .plainlist ul li { margin-bottom: 0; } /* Infobox template style */ .infobox { border: 1px solid #a2a9b1; border-spacing: 3px; background-color: #f8f9fa; color: black; margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; float: right; clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; width: 22em; } .infobox-header, .infobox-label, .infobox-above, .infobox-full-data, .infobox-data, .infobox-below, .infobox-subheader, .infobox-image, .infobox-navbar, /* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates */ .infobox th, .infobox td { vertical-align: top; } .infobox-label, .infobox-data, /* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates */ .infobox th, .infobox td { text-align: left; } /* Remove .infobox when element selectors above are removed */ .infobox .infobox-above, .infobox .infobox-title, /* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates */ .infobox caption { font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; } .infobox-title, /* Remove element selector when every .infobox thing is using the standard module/templates */ .infobox caption { padding: 0.2em; } /* Remove .infobox when element selectors above are removed */ .infobox .infobox-header, .infobox .infobox-subheader, .infobox .infobox-image, .infobox .infobox-full-data, .infobox .infobox-below { text-align: center; } /* Remove .infobox when element selectors above are removed */ .infobox .infobox-navbar { /* @noflip */ text-align: right; } /* Normal font styling for wikitable row headers with scope="row" tag */ .wikitable.plainrowheaders th[scope=row], .wikitable.plainrowheaders th[scope=rowgroup] { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: left; } /* Remove underlines from certain links */ .nounderlines a, .IPA a:link, .IPA a:visited { text-decoration: none !important; } /* Prevent line breaks in silly places where desired (nowrap) and links when we don't want them to (nowraplinks a) */ .nowrap, .nowraplinks a { white-space: nowrap; } /* But allow wrapping where desired: */ .wrap, .wraplinks a { white-space: normal; } /* texhtml class for inline math (based on generic times-serif class) */ span.texhtml { font-family: "Nimbus Roman No9 L", "Times New Roman", Times, serif; font-size: 118%; line-height: 1; white-space: nowrap; /* Force tabular and lining display for texhtml */ -webkit-font-feature-settings: "lnum", "tnum", "kern" 0; font-feature-settings: "lnum", "tnum", "kern" 0; font-variant-numeric: lining-nums tabular-nums; font-kerning: none; } span.texhtml span.texhtml { font-size: 100%; } @media screen { .nochecker .gallerybox .thumb img { background-image: none; } } /* From fr.wikipedia Mediawiki:Common.css Classes for alternating line colors in tables. */ .alternate, .alternate2 { border-collapse: collapse; } table.alternate > * > tr > th, table.alternate2 > * > tr > th { background-color: #e6e6e6; } .alternate tr, .alternate th[scope="row"] { background-color: #fcfcfc; } .alternate:not(.sortable) tr:nth-child(odd), .alternate.sortable tr:nth-child(even), .alternate:not(.sortable) tr:nth-child(odd) th[scope="row"], .alternate.sortable tr:nth-child(even) th[scope="row"] { background-color: #eee; } .alternate2 tr, .alternate2 th[scope="row"] { background-color: #eee; } .alternate2 tr:nth-child(odd), .alternate2 tr:nth-child(odd) th[scope="row"] { background-color: #fcfcfc; } /* Geographical coordinates defaults. See [[Şablon:Koord/link]] for how these are used. The classes "geo", "longitude", and "latitude" are used by the [[Geo microformat]]. */ /* TemplateStyles */ .geo-default, .geo-dms, .geo-dec { display: inline; } .geo-nondefault, .geo-multi-punct { display: none; } .longitude, .latitude { white-space: nowrap; } /* Main page fixes */ #interwiki-completelist { font-weight: bold; } /* Infobox: sernav */ .sernav { background-position: right center; background-repeat: no-repeat; } /* Infobox: sernav */ .infobox .sernav { height:43px; vertical-align:middle; text-align:center; font-size:142%; font-weight:bolder; line-height:1.1em; color:#000; } .sernav.kes {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/Picto_infobox_character.png");} .sernav.nexşe {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Picto_infobox_map.png");} .sernav.muzîk {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Picto_infobox_music.png");} .sernav.sînema {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Picto_infobox_cinema.png");} .sernav.şano {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Picto_infobox_masks.png");} .sernav.televîzyon {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Picto_infobox_TV-T%26PC.png");} .sernav.radyo {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a2/Picto_infobox_antenna.png");} .sernav.pirtûk {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Picto_infobox_book.png");} .sernav.weşan {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d6/Picto_infobox_newspaper.png");} .sernav.futbol {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3c/Picto_infobox_fotbal.png");} .sernav.şer {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_military.png");} .sernav.înformatîk {background-image: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Picto-infoboxinfo.png");} /* Logoya Wîkîpediyayê */ .wîkîlogo {background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png") no-repeat;} /* Cudakirin */ .cudakirin { padding-left: 2em; padding-bottom: .5em; margin-bottom: .5em; margin-top: -0.5em; background: white; font-style: italic; border-bottom: 1px #AAA solid; } .cudakirin + .cudakirin { margin-top: calc(-0.5em - 1.05px); /* -margin-bottom */ } /** * Ji bo kategoriyên veşartî (bnr. [[Kategorî:Kategoriyên veşartî]] û {{Kategoriya veşartî}}). * Çavkanî: fr.wikipedia [[MediaWiki:Common.css]] */ #mw-hidden-catlinks { font-size: 0.85em; } /************************************************************** * Styling for HTML elements of lang="ku-arab" when switching * Note here all the styles used for "ku-arab" * NB: With IP and with User name we do not see the same thing! ***************************************************************/ .float-right-flip { float: right; } .float-left-flip { float: left; } .align-right-flip { text-align: right; } .align-left-flip { text-align: left; } .clear-right-flip { clear: right; } .clear-left-flip { clear: left; } /* @noflip */ :lang(ku-arab) .float-right-flip { float: left; } /* @noflip */ :lang(ku-arab) .float-left-flip { float: right; } /* @noflip */ :lang(ku-arab) .align-right-flip { text-align: left; } /* @noflip */ :lang(ku-arab) .align-left-flip { text-align: right; } /* @noflip */ :lang(ku-arab) .clear-right-flip { clear: left; } /* @noflip */ :lang(ku-arab) .clear-left-flip { clear: right; } /* Infobox on the left */ /* @noflip */ :lang(ku-arab) .infobox { margin: 0.5em 1em 0.5em 0; float: left; clear: left; text-align: right; } body:lang(ku-arab), body :lang(ku-arab) { font-family: Tahoma, 'DejaVu Sans', 'Droid Arabic Naskh', sans-serif; /* direction:rtl; */ } /* Styling for HTML elements of lang="ckb" */ :lang(ckb) { font-family: Tahoma, 'DejaVu Sans', 'Droid Arabic Naskh', sans-serif; } a7y9twm8788f13yxo84ji7p4ineshvn 0 34904 2085169 2084181 2026-08-11T14:34:22Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085169 wikitext text/x-wiki {{Bêçavkanî|tarîx=îlon 2024}}{{Agahîdanka giştî}} '''Yaneya Futbolê ya Rangers''' an jî '''Glasgow Rangers''' (bi [[îngilîzî]]: ''Rangers Football Club'') ya [[Skotlenda|skotlendî]] li [[Glasgow]] [[futbol]]ê, ku di pêşbaziya Scottish Premiership de, pêşî yê yekem ya Komîteya Futbolê ya Skotîkayê. Li erdê wan, [[Stadyuma Ibrox]], li başûrê rojavayê bajêr e. Rangers ji seranserê cîhanê, ji lîsteya league 55 caran destnîşan kir, rêzikên Skatek 33 caran û 27 caran di lîsteya [[Lîzbon]]ê ya 27-ê de, û her sê sêyan di çarçoveya heman dem de heft sê caran. Rênêrên yekem klûbê Brîtanyayê bûn ku ji bo yekem tûrnameya [[UEFA bi serkeftina Cupê Ewropayê]], di sala 1961 û 1967 de du caran dimeşîne. Li ser Ewropa di 2008an de li [[UEFA Europa League|Cupê UEFA]] di sala Alîgirên 200,000 piştgirî bûne. Rengdarên ku bi [[Celtic F.C.|Celtic]]-a-dirêj ve girêdayî ye, klûbên Glasgow du hevpeymanan wekî [[Old Firm]] tê zanîn. Li gorî hin hinek yek ji lîstikên futbolê yên herî cîhanê têne zanîn. Di adar a 1872ê de, Rênêrên yek ji 11 endamên endamên Futbolê yên Futbolê bûn û di encamên herî bilind de heya ku ji bo şandina Rênerên Fîlmên PLC ê di dawiya 2011-2011 de dimîne. Bi nasnameya karsaziyek nû, klûb di çarçoveya paşerojê de di çarçoveya çaremîn a Scottish leagueê de tête kirin, û sê caran di çar salan de ji bo vegeriya balafirînê sê caran bû. == Çavkanî == {{çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.rangers.co.uk Malpera fermî ya Rangers FC] * [https://www.soccerway.com/team/rangers/8vAWQXNS/ SOCCERWAY] * [https://www.flashscore.com/team/rangers/8vAWQXNS/ FLASHSCORE] * [https://www.transfermarkt.com/glasgow-rangers/startseite/verein/124 Transfermarkt] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/rangers-fc/859/ Globalsportsarchive] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Avabûnên 1872an li Skotlendayê]] [[Kategorî:Yaneya futbolê ya Skotlendayê]] axgvkn1pp9bhjof34aij91vmykwpzi4 4 43672 2085195 2084092 2026-08-11T19:48:24Z Aras2025 105380 /* Pêngava ku te li ser Dîwana Wîkîpêdiyayê avêtî pir rast e. Niha tenê li bendê be ku çavdên Wîkîpêdiyayê li pare ya taqîkariya te بنêrin û bersiva te bidin. Eger ti pirsgirêk an jî pêdivî bi serۆratkırinê hebe, tu dikarî li vir ji min bip */ beşeke nû 2085195 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Wîkîpediya:Dîwan/destpêk}}</noinclude> {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Wîkîpediya:Dîwan (tevlîhev)/Arşîv %(counter)d |algo = old(90d) |counter = 6 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}<!-- Template:Setup auto archiving --> {{align|left|{{arşîv|search=1|bot=Balyozbot|age=90}} }}{{clear}} <!--Ji kerema xwe re ji bo parvekirinên xwe beşên têkildar bi kar bîne! --> == Newroz û cejna we pîroz be == Newroz û cejna we pîroz be @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:40, 20 adar 2026 (UTC) :Gelek sipas hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û ez jî dibêjim ji bo wê cejna wê û li hemî Kurdistanê pîroz be! [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:44, 20 adar 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], hevalê hêja, eyd û cejna we ya Newrozê jî pîroz be! [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:17, 20 adar 2026 (UTC) :Spas hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], cejna we ya û ji hemî Kurdan pîroz be! [[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 09:24, 20 adar 2026 (UTC) ::Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] cejna we ya [[Newroz]] û [[Cejna Remezanê]] pîroz be ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:34, 20 adar 2026 (UTC) :::Eyda me tevan bimbarek be. Eydên bi xêr û xweşî hêvî dikim ji bo we. -- [[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Bikarhêner|gotûbêj]]) 15:08, 20 adar 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 16:48, 18 nîsan 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wîkîpediya:Dîwan/tevlîhev]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-20_Wikipedias&oldid=30424286 --> == Lihevkirina ji bo danasînên kurdî (ckb) yên parêzgehên herêmên Kurdistanê == {{r|Ghybu|Gomada|Penaber49|Wikihez|Kawarizgar1|VikiAzad}} {{r|MikaelF}} Silav hevalên hêja, li Wikidata nîqaşek çêbûye li ser wesfê zimanê kurdî (ckb) bo parêzgehên Bakûrê Kurdistanê. Bikarhênerekî tirk bi berdewamî destkariyên me [[wikidata:special:diff/2496392553|vedigerîne]] û bêrêziyê li hemberî rêveberên Wîkîpediyaya kurdî dike. Piştî gilîkirina fermî, bi rênimayiyên rêveberên Wikidata daxwazeke fermî li Project Chat hatiye destpêkirin da ku em wek civaka Wîkîpediyaya kurdî «kodengî» (Consensus) ya xwe nîşan bidin û rêgirtiyê li van destwerdanên derveyî bikin. Ji kerema xwe hûn hemû herin vî lînkî û li xwarê ya babetî dengê xwe bidin: Lînka gotûbêjê li [[wikidata:Wikidata:Project_chat#Consensus_for_Kurdish_(ckb)_descriptions_of_provinces_in_the_Kurdistan_region|Wikidata]]. lînka daxwazê li dîwana [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86)&diff=prev&oldid=1586907&diffonly=1 wîkîpediyaya kurdiya soranî]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} 23:52, 25 gulan 2026 (UTC) == Cejna we pîroz be == Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] cejna we ya qurbanê pîroz be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 09:25, 27 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Cejna Qurbanê li we hemûyan pîroz be! Xwedê we hemûyan sax û silamet bihêle. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:28, 27 gulan 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û hemî hevalên din li vir, Cejna Qurbanê ji wê re jî pîroz be, înşalah hûn û malbatên wê hemî sax û silamet in. Gelek sipas. :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:23, 27 gulan 2026 (UTC) == Kategorîyekê nû bo zimanên kurdî == Silav ji we gî re. Pêşniyarek min heye derbarê şêwaza sererastkirinê de dema ku dor tê ser danasîna zimanên kurdî li ser Wîkîpediya. Çavkaniyên akademîk gelek caran zaravayên kurmancî, Soranî û Başûr wekî "kurdî” yên rastîn dabeş kirine, di heman demê de hewramî û zazakî wekî zimanên cûda hatine hesibandin. Her çend ez sedema zimannasî ya li pişt hilbijartinê nîqaş nakim jî, hilbijartin nasnameya etnîkî ya kurd û her weha encamên ku navkirin dikare li ser xwetêgihîştinê bike nîşan nade. Ev ji hêla Dogan (2024) ve di xebata xwe ya "Problems in Zazaki nomenclature" de tê piştgirî kirin, ku îdia dike ku ew di dawiyê de texmîn dike ku her sê zarava xwedîtiya zaravayên kurdî ne. Her weha Wîkîpediya di lêgerîna wan a çavkaniyan de bandorê li akademiyê dike. Wekî ansîklopedîyek, divê em ravekerê çavkaniyan bimînin, lê di heman demê de bi demê re bişopînin û nakokiyên girîng ên akademîk bifikirin. Encamên navkirinek hêsankirî ya zimanên Kurdî dikarin giran bin û bibin sedema şaşfêmkirinan. Pêşniyara min ev e ku em zimanên kurdî li du kategoriyan dabeş bikin: Kurdiya merkezî (an jî heke em bikaribin termek din bibînin) ji bo koma zimanê Kurmancî-Soranî-zaravayên Başûr û kurdiya zaza-goranî. Piştre divê em noteke şirovekar lê zêde bikin ku hûrguliyên hilbijartina peyvan nîşan bide. Silav û rez… [[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdanparez|gotûbêj]]) 11:16, 2 tebax 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] ev nîqaşa te bi awayekî baş zelal nîne ka te di vê nîqaşê de çi xwestiye. Ji kerema xwe ku tu dikarî bi awayeke zelal binivîse. :Ger daxwaza te li ser ravekirina zaravayên zimanê kurdî be ji xwe li ser Wîkîpediya kurdî bi têra xwe zelal e. Ger pêşniyareke te yên çêker heye ji kerema bi zimaneke zelal binivîse. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 17:03, 2 tebax 2026 (UTC) == Pêngava ku te li ser Dîwana Wîkîpêdiyayê avêtî pir rast e. Niha tenê li bendê be ku çavdên Wîkîpêdiyayê li pare ya taqîkariya te بنêrin û bersiva te bidin. Eger ti pirsgirêk an jî pêdivî bi serۆratkırinê hebe, tu dikarî li vir ji min bip == Silav hevalên çavdêr, Min پەڕەya taqîkariya xwe li ser vî navî çêkiriye: Bikarhêner:Aras2025/Ceribandin. Ji kerema xwe re ger hûn bikarin li wê پەڕەیê binêrin, hemû çavkanî û zaniyariyên fermî tê de hene. Eger her tişt li gorî polîtîkayên Wîkîpêdiyayê be, em dixwazin bê guhastin ser navê sereke. Spas ji bo alîkariya we. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025|gotûbêj]]) 19:48, 11 tebax 2026 (UTC) ips7a0vu3nqm9s0rpzind2m2ay06egf 2085197 2085195 2026-08-11T20:16:22Z Ghybu 9854 /* Pêngava ku te li ser Dîwana Wîkîpêdiyayê avêtî pir rast e. Niha tenê li bendê be ku çavdên Wîkîpêdiyayê li pare ya taqîkariya te بنêrin û bersiva te bidin. Eger ti pirsgirêk an jî pêdivî bi serۆratkırinê hebe, tu dikarî li vir ji min bip */ 2085197 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Wîkîpediya:Dîwan/destpêk}}</noinclude> {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Wîkîpediya:Dîwan (tevlîhev)/Arşîv %(counter)d |algo = old(90d) |counter = 6 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}<!-- Template:Setup auto archiving --> {{align|left|{{arşîv|search=1|bot=Balyozbot|age=90}} }}{{clear}} <!--Ji kerema xwe re ji bo parvekirinên xwe beşên têkildar bi kar bîne! --> == Newroz û cejna we pîroz be == Newroz û cejna we pîroz be @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:40, 20 adar 2026 (UTC) :Gelek sipas hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û ez jî dibêjim ji bo wê cejna wê û li hemî Kurdistanê pîroz be! [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:44, 20 adar 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], hevalê hêja, eyd û cejna we ya Newrozê jî pîroz be! [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:17, 20 adar 2026 (UTC) :Spas hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], cejna we ya û ji hemî Kurdan pîroz be! [[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 09:24, 20 adar 2026 (UTC) ::Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] cejna we ya [[Newroz]] û [[Cejna Remezanê]] pîroz be ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:34, 20 adar 2026 (UTC) :::Eyda me tevan bimbarek be. Eydên bi xêr û xweşî hêvî dikim ji bo we. -- [[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Bikarhêner|gotûbêj]]) 15:08, 20 adar 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 16:48, 18 nîsan 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wîkîpediya:Dîwan/tevlîhev]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-20_Wikipedias&oldid=30424286 --> == Lihevkirina ji bo danasînên kurdî (ckb) yên parêzgehên herêmên Kurdistanê == {{r|Ghybu|Gomada|Penaber49|Wikihez|Kawarizgar1|VikiAzad}} {{r|MikaelF}} Silav hevalên hêja, li Wikidata nîqaşek çêbûye li ser wesfê zimanê kurdî (ckb) bo parêzgehên Bakûrê Kurdistanê. Bikarhênerekî tirk bi berdewamî destkariyên me [[wikidata:special:diff/2496392553|vedigerîne]] û bêrêziyê li hemberî rêveberên Wîkîpediyaya kurdî dike. Piştî gilîkirina fermî, bi rênimayiyên rêveberên Wikidata daxwazeke fermî li Project Chat hatiye destpêkirin da ku em wek civaka Wîkîpediyaya kurdî «kodengî» (Consensus) ya xwe nîşan bidin û rêgirtiyê li van destwerdanên derveyî bikin. Ji kerema xwe hûn hemû herin vî lînkî û li xwarê ya babetî dengê xwe bidin: Lînka gotûbêjê li [[wikidata:Wikidata:Project_chat#Consensus_for_Kurdish_(ckb)_descriptions_of_provinces_in_the_Kurdistan_region|Wikidata]]. lînka daxwazê li dîwana [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86)&diff=prev&oldid=1586907&diffonly=1 wîkîpediyaya kurdiya soranî]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} 23:52, 25 gulan 2026 (UTC) == Cejna we pîroz be == Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] cejna we ya qurbanê pîroz be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 09:25, 27 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Cejna Qurbanê li we hemûyan pîroz be! Xwedê we hemûyan sax û silamet bihêle. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:28, 27 gulan 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û hemî hevalên din li vir, Cejna Qurbanê ji wê re jî pîroz be, înşalah hûn û malbatên wê hemî sax û silamet in. Gelek sipas. :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:23, 27 gulan 2026 (UTC) == Kategorîyekê nû bo zimanên kurdî == Silav ji we gî re. Pêşniyarek min heye derbarê şêwaza sererastkirinê de dema ku dor tê ser danasîna zimanên kurdî li ser Wîkîpediya. Çavkaniyên akademîk gelek caran zaravayên kurmancî, Soranî û Başûr wekî "kurdî” yên rastîn dabeş kirine, di heman demê de hewramî û zazakî wekî zimanên cûda hatine hesibandin. Her çend ez sedema zimannasî ya li pişt hilbijartinê nîqaş nakim jî, hilbijartin nasnameya etnîkî ya kurd û her weha encamên ku navkirin dikare li ser xwetêgihîştinê bike nîşan nade. Ev ji hêla Dogan (2024) ve di xebata xwe ya "Problems in Zazaki nomenclature" de tê piştgirî kirin, ku îdia dike ku ew di dawiyê de texmîn dike ku her sê zarava xwedîtiya zaravayên kurdî ne. Her weha Wîkîpediya di lêgerîna wan a çavkaniyan de bandorê li akademiyê dike. Wekî ansîklopedîyek, divê em ravekerê çavkaniyan bimînin, lê di heman demê de bi demê re bişopînin û nakokiyên girîng ên akademîk bifikirin. Encamên navkirinek hêsankirî ya zimanên Kurdî dikarin giran bin û bibin sedema şaşfêmkirinan. Pêşniyara min ev e ku em zimanên kurdî li du kategoriyan dabeş bikin: Kurdiya merkezî (an jî heke em bikaribin termek din bibînin) ji bo koma zimanê Kurmancî-Soranî-zaravayên Başûr û kurdiya zaza-goranî. Piştre divê em noteke şirovekar lê zêde bikin ku hûrguliyên hilbijartina peyvan nîşan bide. Silav û rez… [[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdanparez|gotûbêj]]) 11:16, 2 tebax 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] ev nîqaşa te bi awayekî baş zelal nîne ka te di vê nîqaşê de çi xwestiye. Ji kerema xwe ku tu dikarî bi awayeke zelal binivîse. :Ger daxwaza te li ser ravekirina zaravayên zimanê kurdî be ji xwe li ser Wîkîpediya kurdî bi têra xwe zelal e. Ger pêşniyareke te yên çêker heye ji kerema bi zimaneke zelal binivîse. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 17:03, 2 tebax 2026 (UTC) == [[Nihêl Xelîl Kemal]] == Silav hevalên çavdêr, Min پەڕەya taqîkariya xwe li ser vî navî çêkiriye: Bikarhêner:Aras2025/Ceribandin. Ji kerema xwe re ger hûn bikarin li wê پەڕەیê binêrin, hemû çavkanî û zaniyariyên fermî tê de hene. Eger her tişt li gorî polîtîkayên Wîkîpêdiyayê be, em dixwazin bê guhastin ser navê sereke. Spas ji bo alîkariya we. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025|gotûbêj]]) 19:48, 11 tebax 2026 (UTC) :Na, te min şaş fêm kiriye ([https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Got%C3%BBb%C3%AAja_bikarh%C3%AAner:Aras2025&oldid=2085194#Nih%C3%AAl_Xel%C3%AEl_Kemal]), min got ku êdî du nikarî vê rûpelê bixwe çêkî. Gotarê li vê lînkê çêke '''[[Bikarhêner:Aras2025/Ceribandin]]'''. Paşê jî li vira destûr bixwaz.--[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 20:16, 11 tebax 2026 (UTC) 9ej60yaob6sod24pvpoitcg9m0pkaom 2085198 2085197 2026-08-11T20:21:17Z Ghybu 9854 /* Nihêl Xelîl Kemal */ 2085198 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Wîkîpediya:Dîwan/destpêk}}</noinclude> {{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig |archive = Wîkîpediya:Dîwan (tevlîhev)/Arşîv %(counter)d |algo = old(90d) |counter = 6 |maxarchivesize = 70K |archiveheader = {{Arşîvkirin}} |minthreadstoarchive = 1 |minthreadsleft = 5 }}<!-- Template:Setup auto archiving --> {{align|left|{{arşîv|search=1|bot=Balyozbot|age=90}} }}{{clear}} <!--Ji kerema xwe re ji bo parvekirinên xwe beşên têkildar bi kar bîne! --> == Newroz û cejna we pîroz be == Newroz û cejna we pîroz be @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] û @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:40, 20 adar 2026 (UTC) :Gelek sipas hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û ez jî dibêjim ji bo wê cejna wê û li hemî Kurdistanê pîroz be! [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:44, 20 adar 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], hevalê hêja, eyd û cejna we ya Newrozê jî pîroz be! [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:17, 20 adar 2026 (UTC) :Spas hevalê @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], cejna we ya û ji hemî Kurdan pîroz be! [[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 09:24, 20 adar 2026 (UTC) ::Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] cejna we ya [[Newroz]] û [[Cejna Remezanê]] pîroz be ! [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:34, 20 adar 2026 (UTC) :::Eyda me tevan bimbarek be. Eydên bi xêr û xweşî hêvî dikim ji bo we. -- [[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Bikarhêner|gotûbêj]]) 15:08, 20 adar 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:CAnanian (WMF)|C. Scott Ananian]] (Parsoid technical lead)</bdi> 16:48, 18 nîsan 2026 (UTC) (This message was sent to [[:Wîkîpediya:Dîwan/tevlîhev]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:CAnanian (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-04-20_Wikipedias&oldid=30424286 --> == Lihevkirina ji bo danasînên kurdî (ckb) yên parêzgehên herêmên Kurdistanê == {{r|Ghybu|Gomada|Penaber49|Wikihez|Kawarizgar1|VikiAzad}} {{r|MikaelF}} Silav hevalên hêja, li Wikidata nîqaşek çêbûye li ser wesfê zimanê kurdî (ckb) bo parêzgehên Bakûrê Kurdistanê. Bikarhênerekî tirk bi berdewamî destkariyên me [[wikidata:special:diff/2496392553|vedigerîne]] û bêrêziyê li hemberî rêveberên Wîkîpediyaya kurdî dike. Piştî gilîkirina fermî, bi rênimayiyên rêveberên Wikidata daxwazeke fermî li Project Chat hatiye destpêkirin da ku em wek civaka Wîkîpediyaya kurdî «kodengî» (Consensus) ya xwe nîşan bidin û rêgirtiyê li van destwerdanên derveyî bikin. Ji kerema xwe hûn hemû herin vî lînkî û li xwarê ya babetî dengê xwe bidin: Lînka gotûbêjê li [[wikidata:Wikidata:Project_chat#Consensus_for_Kurdish_(ckb)_descriptions_of_provinces_in_the_Kurdistan_region|Wikidata]]. lînka daxwazê li dîwana [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7:%D8%AF%DB%8C%D9%88%DB%95%D8%AE%D8%A7%D9%86_(%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86)&diff=prev&oldid=1586907&diffonly=1 wîkîpediyaya kurdiya soranî]. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} 23:52, 25 gulan 2026 (UTC) == Cejna we pîroz be == Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Gomada|Gomada]] @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] cejna we ya qurbanê pîroz be. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 09:25, 27 gulan 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Cejna Qurbanê li we hemûyan pîroz be! Xwedê we hemûyan sax û silamet bihêle. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:28, 27 gulan 2026 (UTC) ::Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û hemî hevalên din li vir, Cejna Qurbanê ji wê re jî pîroz be, înşalah hûn û malbatên wê hemî sax û silamet in. Gelek sipas. :) [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 12:23, 27 gulan 2026 (UTC) == Kategorîyekê nû bo zimanên kurdî == Silav ji we gî re. Pêşniyarek min heye derbarê şêwaza sererastkirinê de dema ku dor tê ser danasîna zimanên kurdî li ser Wîkîpediya. Çavkaniyên akademîk gelek caran zaravayên kurmancî, Soranî û Başûr wekî "kurdî” yên rastîn dabeş kirine, di heman demê de hewramî û zazakî wekî zimanên cûda hatine hesibandin. Her çend ez sedema zimannasî ya li pişt hilbijartinê nîqaş nakim jî, hilbijartin nasnameya etnîkî ya kurd û her weha encamên ku navkirin dikare li ser xwetêgihîştinê bike nîşan nade. Ev ji hêla Dogan (2024) ve di xebata xwe ya "Problems in Zazaki nomenclature" de tê piştgirî kirin, ku îdia dike ku ew di dawiyê de texmîn dike ku her sê zarava xwedîtiya zaravayên kurdî ne. Her weha Wîkîpediya di lêgerîna wan a çavkaniyan de bandorê li akademiyê dike. Wekî ansîklopedîyek, divê em ravekerê çavkaniyan bimînin, lê di heman demê de bi demê re bişopînin û nakokiyên girîng ên akademîk bifikirin. Encamên navkirinek hêsankirî ya zimanên Kurdî dikarin giran bin û bibin sedema şaşfêmkirinan. Pêşniyara min ev e ku em zimanên kurdî li du kategoriyan dabeş bikin: Kurdiya merkezî (an jî heke em bikaribin termek din bibînin) ji bo koma zimanê Kurmancî-Soranî-zaravayên Başûr û kurdiya zaza-goranî. Piştre divê em noteke şirovekar lê zêde bikin ku hûrguliyên hilbijartina peyvan nîşan bide. Silav û rez… [[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdanparez|gotûbêj]]) 11:16, 2 tebax 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] ev nîqaşa te bi awayekî baş zelal nîne ka te di vê nîqaşê de çi xwestiye. Ji kerema xwe ku tu dikarî bi awayeke zelal binivîse. :Ger daxwaza te li ser ravekirina zaravayên zimanê kurdî be ji xwe li ser Wîkîpediya kurdî bi têra xwe zelal e. Ger pêşniyareke te yên çêker heye ji kerema bi zimaneke zelal binivîse. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 17:03, 2 tebax 2026 (UTC) == [[Nihêl Xelîl Kemal]] == Silav hevalên çavdêr, Min پەڕەya taqîkariya xwe li ser vî navî çêkiriye: Bikarhêner:Aras2025/Ceribandin. Ji kerema xwe re ger hûn bikarin li wê پەڕەیê binêrin, hemû çavkanî û zaniyariyên fermî tê de hene. Eger her tişt li gorî polîtîkayên Wîkîpêdiyayê be, em dixwazin bê guhastin ser navê sereke. Spas ji bo alîkariya we. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025|gotûbêj]]) 19:48, 11 tebax 2026 (UTC) :Na, te ez şaş fêm kirime ([https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Got%C3%BBb%C3%AAja_bikarh%C3%AAner:Aras2025&oldid=2085194#Nih%C3%AAl_Xel%C3%AEl_Kemal]), min got ku êdî du nikarî vê rûpelê bixwe çêkî. Gotarê li vê lînkê çêke '''[[Bikarhêner:Aras2025/Ceribandin]]'''. Paşê jî li vira destûr bixwaz.--[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 20:16, 11 tebax 2026 (UTC) neq0kjjzr12gvzl0l1k1um616n6vv99 0 64270 2085149 2069548 2026-08-11T12:16:03Z Wikihez 39702 2085149 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} {{Agahîdank pirtûk | nav = Adat û Rusûmatnameê Ekradiye<br>{{Nivîsa erebî|عاذات و رسوماتنامه ء اكرادية}} | wêne = | binwêne = | nivîskar = [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] | pêşgotin = | şêwe = Orf û Adetên Kurdan, Çanda Kurdî, Civaka Kurda | cih = Agirî / Bazîd | sernivîser = | ziman = [[Kurdî]] ([[Kurmancî]]) | dîroka_weşanê = Sedsala 19'an | weşanxane = | rûpel = | wêneçêker = | ISBN = }} '''Adat û rusûmatnameê ekradiye''' (erebî; عاذات و رسوماتنامه ء اكرادية), bi kurdî '''Adetên kurdan''' an jî '''Adab û risûma kurdan''', pirtûkeke [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ya 1857an<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nubihar.com/urun/adat-u-rusumatnamee-ekradiye |sernav=Adat û Rusûmatnameê Ekradiye |malper=nubihar.com |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=ku-TR}}</ref> e.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.semskiasireti.com/?Syf=15&cat_id=170&baslik_name=IE1lbGEgTWVobcO7ZMOqIEJheWV6w65kw64gKDE3OTctMTg2Mykg |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2014-10-02 |tarîxa-arşîvê=2016-03-04 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160304121216/http://www.semskiasireti.com/?Syf=15&cat_id=170&baslik_name=IE1lbGEgTWVobcO7ZMOqIEJheWV6w65kw64gKDE3OTctMTg2Mykg |rewşa-urlyê=mirî }}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ilkehaber.com/haber/nbihardan-kurt-klasikleri-dizisi-11403.htm |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2015-06-01 |roja-arşîvê=2015-12-26 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20151226102520/http://www.ilkehaber.com/haber/nbihardan-kurt-klasikleri-dizisi-11403.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Mehmûdê Bazîdî berhema bi navê “Adab û risûma kurdan” e. Adab û risûm tê wateya orf û edet. Ev berhem bi zaravayê [[kurmancî]] hatiye nivîsandin. Orf, edet û kevneşopiyan kurdan, di vê berhemê de li ber çavan rahêxistine. Babeta pirtûkê, li ser çanda gelê kurd e, [[eşîr]] û koçer, mêvanî, malevanî, keçxwestin, dawet û dezgîran û cîrantiyê ye. Ev pirtûk li ser jiyana kurdan ya civakî û [[etnolojî|etnolojiya]] wan berhema herî pêşîn e ku bi destê Mehmûdê Bazîdî ve hatiye nivîsîn. Jixwe ji pirtûkên Bazîdî ya musteqil û serbixwe ev xebat e, ango ev xebata wî, ya herî orijînal û girîng e. Bazidî di berhema xwe de wisa dibêje: <br> ''"Ehlê Ekrad eger xwecihye -ên ne koçer- u eger rewend, qewî zêde hakim perest û axaperest in. Zêde îtaata hakiman û mîr û axan dikîn. Bilanêd hakimêd wan fileyek jî bibitin êdî zêde îtaat dikin. Lakîn ji hemcinsêd xwe dexsê dikin. Bi înad û kîn û qîderet în. Eger jî cinsê wan yekî jêre bibine hakim û axayêd wan, îcarî ewî qebûl nakin û îtaata wî nakin. Elbette fesadiyekê peyda dikîn."'' <ref>M. Mehmûdê Beyazîdî, Adetên Kurdîstan, Amadekar: Delîlo îzolî, Den Haag 1979, r.12-13</ref> Li gor agahiyan, ev pirtûka wî li zimanên rûsî, [[tirkî]], [[farisî]], [[erebî]] û zaravayê [[soranî]] hatiye wergerandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} * [//katalog.istanbul.edu.tr/client/search/detailnonmodal/ent:$002f$002fSD_ILS$002f1102$002fSD_ILS:1102368/ada/default_tr/qf$003dLANGUAGE$002509Dil$002509FAR$002509Faroese$0026rw$003d0$0026ic$003dtrue$0026dt$003d$0026sm$003dfalse$0026;jsessionid=0390F2607D93F07A2BDF764E68536EB6] == Girêdanên derve == * [http://diyarname.com/news.php?Idx=4098 Diyarname.com] {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] [[Kategorî:Pirtûkên li ser dîroka kurdan]] [[Kategorî:Pirtûkên sedsala 19an]] e743zk78gzuaf2fscdhxmc2xln3xw6y 0 89415 2085170 2085118 2026-08-11T17:04:39Z MikaelF 935 2085170 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} '''Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan''' an jî '''Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan'''<ref>[[Mîkaîl Bilbil]] & [[Mistefa Oztirk]] (2019). Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî: Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan. Amed: Weqfa Mezopotamyayê.</ref>, berhema [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ya giranbiha, "Risaleyi Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan" (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî di 1866an de<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Aydın |pêşnav=Tahirhan |tarîx=2021-12-31 |sernav=Tuhfetu’l-Xullan Fî Zimanê Kurdan a Mela Mehmûdê Bazîdî |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/nubihar/article/1023685 |kovar=Nubihar Akademi |ziman=ku |cild=4 |hejmar=16 |rr=212–220 |doi=10.55253/nubihar.1023685 |issn=2147-883X}}</ref> hatiye amadekirin û ji beşên rêziman, ferhengok û diyalogan pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona Aleksandre Jabayî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya [[Eliyê Teremaxî]](1590) ye lê wisa xuya dike ku ''cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.'' Rîsaleyî Tuhfetu’l-Xîlan Fi Zimanê Kurdan (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku di koleksiyona A. Jabayî da bi hejmara KURDan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka “unîk" e; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî dîyar dibe ku heger ne ev hewilên A. Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista. Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê A. Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo A. Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike: "Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê rîsalê ewe ku me di gel konsolê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li Erziromê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê risalê jî Tuh fetu'l-Xilan Fi Zimanê Kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin." Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, têperiyê (transitivity) bigirin heta hokarîkirinê (causativisation) û têneperkirinê (detransitivization); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (agreement) li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.<ref>Oztirk, M., & Bilbil, M. (2019). Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan (Vol. 1). Stenbol: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] q4vcvdqld8aewq26v7ua2occnoqm99e 2085171 2085170 2026-08-11T17:28:02Z MikaelF 935 2085171 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} '''Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan''' an jî '''Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan'''<ref>[[Mîkaîl Bilbil]] & [[Mistefa Oztirk]] (2019). Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî: Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan. Amed: Weqfa Mezopotamyayê.</ref>, berhema [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ya giranbiha, "Risaleyi Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan" (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî di 1866an de<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Aydın |pêşnav=Tahirhan |tarîx=2021-12-31 |sernav=Tuhfetu’l-Xullan Fî Zimanê Kurdan a Mela Mehmûdê Bazîdî |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/nubihar/article/1023685 |kovar=Nubihar Akademi |ziman=ku |cild=4 |hejmar=16 |rr=212–220 |doi=10.55253/nubihar.1023685 |issn=2147-883X}}</ref> hatiye amadekirin û ji beşên rêziman, ferhengok û diyalogan pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona [[Aleksandre Jaba]]yî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya [[Eliyê Teremaxî]](1590) ye lê wisa xuya dike ku ''cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.'' Rîsaleyî Tuhfetu’l-Xîlan Fi Zimanê Kurdan ("Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da"), ku di koleksiyona A. Jabayî da bi hejmara KURDan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka “unîk" e; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî dîyar dibe ku heger ne ev hewilên A. Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista. Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê A. Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo A. Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike: "Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê rîsalê ewe ku me di gel konsolê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li Erziromê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê risalê jî Tuh fetu'l-Xilan Fi Zimanê Kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin." Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, têperiyê (transitivity) bigirin heta hokarîkirinê (causativisation) û têneperkirinê (detransitivization); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (agreement) li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.<ref>Oztirk, M., & Bilbil, M. (2019). Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan (Vol. 1). Stenbol: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] l7j5j0a2i0cvuj9j2xn39jwvby5uz43 2085172 2085171 2026-08-11T17:28:42Z MikaelF 935 2085172 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} '''Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan''' an jî '''Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan'''<ref>[[Mîkaîl Bilbil]] & [[Mistefa Oztirk]] (2019). Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî: Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan. Amed: Weqfa Mezopotamyayê.</ref>, berhema [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ya giranbiha, "Risaleyi Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan" (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî di 1866an de<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Aydın |pêşnav=Tahirhan |tarîx=2021-12-31 |sernav=Tuhfetu’l-Xullan Fî Zimanê Kurdan a Mela Mehmûdê Bazîdî |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/nubihar/article/1023685 |kovar=Nubihar Akademi |ziman=ku |cild=4 |hejmar=16 |rr=212–220 |doi=10.55253/nubihar.1023685 |issn=2147-883X}}</ref> hatiye amadekirin û ji beşên rêziman, ferhengok û diyalogan pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona [[Aleksander Jaba]]yî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya [[Eliyê Teremaxî]](1590) ye lê wisa xuya dike ku ''cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.'' Rîsaleyî Tuhfetu’l-Xîlan Fi Zimanê Kurdan ("Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da"), ku di koleksiyona A. Jabayî da bi hejmara KURDan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka “unîk" e; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî dîyar dibe ku heger ne ev hewilên A. Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista. Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê A. Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo A. Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike: "Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê rîsalê ewe ku me di gel konsolê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li Erziromê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê risalê jî Tuh fetu'l-Xilan Fi Zimanê Kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin." Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, têperiyê (transitivity) bigirin heta hokarîkirinê (causativisation) û têneperkirinê (detransitivization); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (agreement) li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.<ref>Oztirk, M., & Bilbil, M. (2019). Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan (Vol. 1). Stenbol: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] 65wfyijmy05spw8791u8aztdprfjwlk 2085173 2085172 2026-08-11T17:36:42Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085173 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} '''Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan''' an jî '''Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan'''<ref>[[Mîkaîl Bilbil]] & [[Mistefa Oztirk]] (2019). Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî: Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan. Amed: Weqfa Mezopotamyayê.</ref>, berhema [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ya giranbiha, "Risaleyi Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan" (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî di 1866an de<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Aydın |pêşnav=Tahirhan |tarîx=2021-12-31 |sernav=Tuhfetu’l-Xullan Fî Zimanê Kurdan a Mela Mehmûdê Bazîdî |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/nubihar/article/1023685 |kovar=Nubihar Akademi |ziman=ku |cild=4 |hejmar=16 |rr=212–220 |doi=10.55253/nubihar.1023685 |issn=2147-883X}}</ref> hatiye amadekirin û ji beşên rêziman, ferhengok û diyalogan pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona [[Aleksander Jaba]]yî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya [[Eliyê Teremaxî]] (1590) ye lê wisa xuya dike ku ''cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.'' Rîsaleyî Tuhfetu’l-Xîlan Fi Zimanê Kurdan ("Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da"), ku di koleksiyona A. Jabayî da bi hejmara KURDan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka “unîk" e; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî dîyar dibe ku heger ne ev hewilên A. Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista. Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê A. Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo A. Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike: "Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê rîsalê ewe ku me di gel konsolê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li Erziromê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê risalê jî Tuh fetu'l-Xilan Fi Zimanê Kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin." Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, têperiyê (transitivity) bigirin heta hokarîkirinê (causativisation) û têneperkirinê (detransitivization); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (agreement) li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.<ref>Oztirk, M., & Bilbil, M. (2019). Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan (Vol. 1). Stenbol: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] ofkncrdz3xf0009oddnhbmc9ri9f68g 2085181 2085173 2026-08-11T17:54:51Z MikaelF 935 2085181 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} '''Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan''' an jî '''Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan'''<ref>[[Mîkaîl Bilbil]] & [[Mistefa Oztirk]] (2019). Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî: Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan. Amed: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> anku '''Tuḧfetu'l-xillan fî zimanê kurdan''', berhema [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ya giranbiha, "Risaleyi Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan" (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî di 1866an de<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Aydın |pêşnav=Tahirhan |tarîx=2021-12-31 |sernav=Tuhfetu’l-Xullan Fî Zimanê Kurdan a Mela Mehmûdê Bazîdî |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/nubihar/article/1023685 |kovar=Nubihar Akademi |ziman=ku |cild=4 |hejmar=16 |rr=212–220 |doi=10.55253/nubihar.1023685 |issn=2147-883X}}</ref> hatiye amadekirin û ji beşên rêziman, ferhengok û diyalogan pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona [[Aleksander Jaba]]yî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya [[Eliyê Teremaxî]] (1590) ye lê wisa xuya dike ku ''cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.''{{Çavk}} Risaleyî Tuḧfetu’l-xillan fî zimanê kurdan ("Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da"), ku di koleksiyona Jabayî da bi hejmara kurdan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka bêhempa ye; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî diyar dibe ku heger ne ev hewilên Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista. Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike: "Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê risalê ewe ku me di gel [[konsol]]ê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li [[Erzirom]]ê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê Risaleyî Tuḧfetu'l-xilan fî zimanê kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin."{{Çavk}} Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, [[têperî|têperiyê]] ([[transîtîvîtî]], ''transitivity'') bigirin heta [[hokarîkirin]]ê ([[kausatîvîsazyon]], ''causativisation'') û [[têneperkirin]]ê ([[detransîtîvîsazyon]], ''detransitivization''); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (''agreement'') li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.<ref>Oztirk, M., & Bilbil, M. (2019). Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan (Vol. 1). Stenbol: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] p0z62idae5xavcj20a3wflqd8n1tblh 2085182 2085181 2026-08-11T17:56:25Z MikaelF 935 2085182 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} '''Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan''' an jî '''Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan'''<ref>[[Mîkaîl Bilbil]] & [[Mistefa Oztirk]] (2019). Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî: Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan. Amed: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> anku '''Tuḧfetu'l-xillan fî zimanê kurdan''', berhema [[Mele Mehmûdê Bazîdî]] ya giranbiha, "Risaleyi Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan" (Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî di 1866an de<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Aydın |pêşnav=Tahirhan |tarîx=2021-12-31 |sernav=Tuhfetu’l-Xullan Fî Zimanê Kurdan a Mela Mehmûdê Bazîdî |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/nubihar/article/1023685 |kovar=Nubihar Akademi |ziman=ku |cild=4 |hejmar=16 |rr=212–220 |doi=10.55253/nubihar.1023685 |issn=2147-883X}}</ref> hatiye amadekirin û ji beşên rêziman, ferhengok û diyalogan pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona [[Aleksander Jaba]]yî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya [[Eliyê Teremaxî]] (1590) ye lê wisa xuya dike ku ''cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.''{{Çavk}} Risaleyî Tuḧfetu’l-xillan fî zimanê kurdan ("Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da"), ku di koleksiyona Jabayî da bi hejmara kurdan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka bêhempa ye; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî diyar dibe ku heger ne ev hewilên Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista. Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike: "Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê risalê ewe ku me di gel [[konsol]]ê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li [[Erzirom]]ê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê Risaleyî Tuḧfetu'l-xilan fî zimanê kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin."{{Çavk}} Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, [[têperî|têperiyê]] ([[transîtîvîtî]], ''transitivity'') bigirin heta [[hokarîkirin]]ê ([[kausatîvîzasyon]], ''causativisation'') û [[têneperkirin]]ê ([[detransîtîvîzasyon]], ''detransitivization''); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (''agreement'') li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.<ref>Oztirk, M., & Bilbil, M. (2019). Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan (Vol. 1). Stenbol: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] bmd8664tr8i80di871pga6kkwf1rwwe 2085187 2085182 2026-08-11T18:07:32Z MikaelF 935 2085187 wikitext text/x-wiki {{Sernavê îtalîk}} '''Tuhfetu'l-xullan fî zimanê kurdan''' an jî '''Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan'''<ref>[[Mîkaîl Bilbil]] & [[Mistefa Oztirk]] (2019). Rêzimana Mela Mehmûdê Bazîdîyî: Tûḧfetu'l-Xîlân fî zimanê kurdan. Amed: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> anku '''Tuḧfetu'l-xillan fî zimanê kurdan''', berhema [[Mele Mehmûdê Bazîdî]], "Risaleyi Tûḧfetu'l-xillan fî zimanê kurdan" ("Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan de"), ku ji bo hînkirina kurdiya kurmancî di 1866an de<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Aydın |pêşnav=Tahirhan |tarîx=2021-12-31 |sernav=Tuhfetu’l-Xullan Fî Zimanê Kurdan a Mela Mehmûdê Bazîdî |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/nubihar/article/1023685 |kovar=Nubihar Akademi |ziman=ku |cild=4 |hejmar=16 |rr=212–220 |doi=10.55253/nubihar.1023685 |issn=2147-883X}}</ref> hatiye amadekirin û ji beşên [[rêziman]], [[ferhengok]] û [[diyalog]]an pêk dihê, yek ji giringtirîn berheman e ku di koleksiyona [[Aleksander Jaba]]yî da cih girtiye. Herçend yekemîn rêzimana kurmancî, ya [[Eliyê Teremaxî]] (1590) ye lê wisa xuya dike ku ''cara pêşî xebata ku tenê ji bo rêzimana kurmancî û bi zimanê kurmancî hatiye kirin, ev xebata hêja ya Bazîdî ye.''{{Çavk}} Risaleyî Tuḧfetu’l-xillan fî zimanê kurdan ("Diyariya Dostan di Zimanê Kurdan da"), ku di koleksiyona Jabayî da bi hejmara kurdan cîh digire, li gor agahiyên heta niha nisxeyeka bêhempa ye; anku kopiyeka wê tenê heye û ew jî di nava vê koleksiyonê da ye. Ji vê yekê jî diyar dibe ku heger ne ev hewilên Jabayî bûna belkî me nedikarî ev berhema ku derbarê zimannasiya kurdî da ewqas heyatî ye, bi dest bixista. Mele Mehmûdê Bazîdî, wekî mamosteyê Jabayî, weha dide famkirin ku di hewila hînkirina kurmanciyê da ev berhem wekî materyaleka sereke bi kar anîye. Ji xwe di pêşiya berhemê da jî nîşan dide ku wî ev berhem yekser ji bo Jabayî nivîsiye û herweha behisa danîna navê berhemê jî bi vî awayî dike: "Tu bizanî ku sebebê pêkêxistina vê risalê ewe ku me di gel [[konsol]]ê dewleta fexîme ya Rûsya, ku sakin e li [[Erzirom]]ê, Mir Jaba ji mêj dostî û nâsî hebû û ewî jî qewi zêde meyla zanîna zimanê kurmancan dikir. Îcarê me jî mirad kir ku em jî rîsaleyekê di behsa wî zimanî da pêk bixînin; êdî me dest pê kir û navê Risaleyî Tuḧfetu'l-xilan fî zimanê kurdan, hate danîn. Xudê temamkirinê jê rast bîne. Amin."{{Çavk}} Di vê xebatê da Bazîdî da sê beş hene ku ev beş; rêziman, ferhengok û diyalog in. Bazîdî, di vê xebatê da û bi taybetî di beşa rêzimanê da, li ser bi dehan mijarên rêziman û zimannasiyê sekiniye û bi mînakan ew, rave kirine. Ev xebat ji aliyê naveroka xwe ve gelekî dewlemend e. Ji mijarên morfolojik û morfo-sentaktîk bigirin heta yên sentaktîk û semantîk, gelek mijarên zimanî tê da cih girtine. Ji mijarên beşên axaftinê, [[têperî|têperiyê]] ([[transîtîvîtî]], ''transitivity'') bigirin heta [[hokarîkirin]]ê ([[kausatîvîzasyon]], ''causativisation'') û [[têneperkirin]]ê ([[detransîtîvîzasyon]], ''detransitivization''); ji kêşana lêkeran bigirin heta deman û rêkkeftina (''agreement'') li gel cihnavan; ji rengdêrên pêveberî, biçûkkirina navdêran bigirin heta lîsteya lêker û navdêrên hevmane û hevdeng û dariştina bêjeyan, gelek mijar tê da hene.<ref>Oztirk, M., & Bilbil, M. (2019). Tûhfetu'l-Xîlan Fî Zimanê Kurdan (Vol. 1). Stenbol: Weqfa Mezopotamyayê.</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Pirtûkên kurdî]] 9d6y55i1ub9miw12eqiil61w18sb90q 0 126044 2085159 2080101 2026-08-11T13:37:55Z Makenzis 35367 2085159 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya paşîn 2024}} {{Agahîdank yaneya futbolê | navê_yaneyê = FA Šiauliai | logo = | logo_firehî = | logo_binnivîs = | navê_tev = Šiaulių Futbolo Akademija | bernavk = šiauliečiai | navê_pêşanî = | damezrandin = [[2007]] FA Šiauliai | reng = {{Reng box|#ffff00|Zer|Black|border=black}}{{Reng box|#000000|Reş|Yellow|border=grey}} | stadyum = Šiaulių miesto savivaldybės stadionas | zerengî = 4.000 | şampiyona = [[TOPLYGA]]<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> | darayîvan = | serok = {{Sembola alayê|LTU}} [[Deivis Kančelskis]] | rahêner = {{Sembola alayê|LTU}} | malper = [http://www.siauliufa.lt siauliufa.lt] <!-- Xelat ----> | xelat_neteweyî = | xelat_navneteweyî = <!-- Mayo: mal --> | pattern_la1 = _hummelcorestriped1718by | pattern_b1 = _hummelcorestriped1718by | pattern_ra1 = _hummelcorestriped1718by | pattern_sh1 = _lugo1517a | pattern_so1 = _hummel20b | leftarm1 = 000000 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFF00 <!-- Mayo: deplasman --> | pattern_la2 = _senica1617h | pattern_b2 = _senica1617h | pattern_ra2 = _senica1617h | pattern_sh2 = _senica1617h2 | pattern_so2 = _hummel20b | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = 000000 <!-- Mayo: sêyem --> | pattern_la3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_b3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_ra3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_sh3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_so3 = _yellowline | leftarm3 = FFFF00 | body3 = FFFF00 | rightarm3 = FFFF00 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Šiaulių Futbolo Akademija''' yaneyeke [[futbol]]ê ya [[Lîtvanya]]yê ye. Di sala [[2007]]an de hatiye damezrandin. Xwedî yarigeheke bi navê [[Šiaulių miesto savivaldybės stadionas]] e. Di [[lîga yekem a Lîtvanyayê]] de cih digire û yek ji sê tîmên [[Šiauliai]]ê ye. == Serkevtinên lîgê == '''[[Pirma lyga]] (D2): 1''' : 2021 '''[[LFF taurė]]: 0''' '''[[Supertaurė]]: 0''' == Statîstîk == ;FA Šiauliai (''Šiaulių Futbolo Akademija'') {|class="wikitable" ! Werz ! Ast ! Kom ! Pozisyon ! Çavkanî |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- |||||||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- |||||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>{{Jêder-malper |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-05-03 |roja-arşîvê=2020-06-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>{{Jêder-malper |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-05-03 |roja-arşîvê=2020-01-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |||||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- |||||||||| |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Çavkanî == {{çavkanî|3}} == Girêdanên derve == * [http://www.siauliufa.lt/ Malpera fermî ya Šiaulių FA] * [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai FA Šiauliai: toplyga.lt] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ FA Šiauliai: facebook] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ FA Šiauliai: Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive] {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Šiauliai}} [[Kategorî:Avabûnên 2007an li Lîtvanyayê]] [[Kategorî:Futbol]] [[Kategorî:Yaneyên futbolê ji Lîtvanyayê]] tiww8muf11h4luhc0jq4j9l6atdwau7 2085160 2085159 2026-08-11T13:38:17Z Makenzis 35367 2085160 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=çiriya paşîn 2024}} {{Agahîdank yaneya futbolê | navê_yaneyê = FA Šiauliai | logo = | logo_firehî = | logo_binnivîs = | navê_tev = Šiaulių Futbolo Akademija | bernavk = šiauliečiai | navê_pêşanî = | damezrandin = [[2007]] FA Šiauliai | reng = {{Reng box|#ffff00|Zer|Black|border=black}}{{Reng box|#000000|Reş|Yellow|border=grey}} | stadyum = Šiaulių miesto savivaldybės stadionas | zerengî = 4.000 | şampiyona = [[TOPLYGA]]<ref>[https://toplyga.lt/naujiena/naujasis-lietuvos-futbolo-cempionato-pavadinimas-toplyga/9300 Naujasis Lietuvos futbolo čempionato pavadinimas – TOPLYGA]</ref> | darayîvan = | serok = {{Sembola alayê|LTU}} [[Deivis Kančelskis]] | rahêner = {{Sembola alayê|LTU}} Dovydas Lastauskas | malper = [http://www.siauliufa.lt siauliufa.lt] <!-- Xelat ----> | xelat_neteweyî = | xelat_navneteweyî = <!-- Mayo: mal --> | pattern_la1 = _hummelcorestriped1718by | pattern_b1 = _hummelcorestriped1718by | pattern_ra1 = _hummelcorestriped1718by | pattern_sh1 = _lugo1517a | pattern_so1 = _hummel20b | leftarm1 = 000000 | body1 = FFFF00 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = FFFF00 <!-- Mayo: deplasman --> | pattern_la2 = _senica1617h | pattern_b2 = _senica1617h | pattern_ra2 = _senica1617h | pattern_sh2 = _senica1617h2 | pattern_so2 = _hummel20b | leftarm2 = FF0000 | body2 = FF0000 | rightarm2 = FF0000 | shorts2 = FF0000 | socks2 = 000000 <!-- Mayo: sêyem --> | pattern_la3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_b3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_ra3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_sh3 = _hummelcorepoly1718y | pattern_so3 = _yellowline | leftarm3 = FFFF00 | body3 = FFFF00 | rightarm3 = FFFF00 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''Šiaulių Futbolo Akademija''' yaneyeke [[futbol]]ê ya [[Lîtvanya]]yê ye. Di sala [[2007]]an de hatiye damezrandin. Xwedî yarigeheke bi navê [[Šiaulių miesto savivaldybės stadionas]] e. Di [[lîga yekem a Lîtvanyayê]] de cih digire û yek ji sê tîmên [[Šiauliai]]ê ye. == Serkevtinên lîgê == '''[[Pirma lyga]] (D2): 1''' : 2021 '''[[LFF taurė]]: 0''' '''[[Supertaurė]]: 0''' == Statîstîk == ;FA Šiauliai (''Šiaulių Futbolo Akademija'') {|class="wikitable" ! Werz ! Ast ! Kom ! Pozisyon ! Çavkanî |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2010''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#f5f5f5" style="text-align:center;"| '''9.''' | |- |||||||||| |- | bgcolor="#FFffFF" style="text-align:center;"| '''2016''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''4.''' | bgcolor="#dbf3ff" style="text-align:center;"| '''[[Trečia lyga]]''' ''(Šiauliai)'' | bgcolor="#F5f5f5" style="text-align:center;"| '''6.''' | |- |||||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2017''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''4.''' | <ref>{{Jêder-malper |url=http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-05-03 |roja-arşîvê=2020-06-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200608210521/http://almis.sritis.lt/ltu17lyga2w.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2018''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''3.''' | bgcolor="#FFFFDD" style="text-align:center;"| '''[[Antra lyga]]''' ''(Vakarai)'' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>{{Jêder-malper |url=http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |sernav=Kopîkirina arşîvê |roja-gihiştinê=2022-05-03 |roja-arşîvê=2020-01-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200116183350/http://almis.sritis.lt/ltu18lyga2w.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> |- |||||||||| |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2019''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''6.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2019.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2020''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[Pirma lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2020.html#1lyga</ref> |- | bgcolor="#FFFFFF" style="text-align:center;"| '''2021''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''2.''' | bgcolor="#F4DC93" style="text-align:center;"| '''[[1 Lyga|Pirma lyga]]''' | bgcolor="#FFFF00" style="text-align:center;"| '''1.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2021.html#1lyga</ref> |- |||||||||| |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2022''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2022.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2023''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#DEB678" style="text-align:center;"| '''3.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2023.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2024''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''7.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2024.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2025''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[A lyga]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''5.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2025.html#alyga</ref> |- | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''2026''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''1.''' | bgcolor="#DDFFDD" style="text-align:center;"| '''[[TOPLYGA]]''' | bgcolor="#F5F5F5" style="text-align:center;"| '''.''' | <ref>http://www.rsssf.com/tablesl/lito2026.html#alyga</ref> |- |} == Çavkanî == {{çavkanî|3}} == Girêdanên derve == * [http://www.siauliufa.lt/ Malpera fermî ya Šiaulių FA] * [https://toplyga.lt/komanda/fa-siauliai FA Šiauliai: toplyga.lt] * [https://www.facebook.com/siauliufa/ FA Šiauliai: facebook] * [https://www.soccerway.com/team/fa-siauliai/CMmWKuwf/ FA Šiauliai: Soccerway] * [https://globalsportsarchive.com/team/soccer/fa-siauliai/36613/ Globalsportsarchive] {{Kontrola otorîteyê}} {{DEFAULTSORT:Šiauliai}} [[Kategorî:Avabûnên 2007an li Lîtvanyayê]] [[Kategorî:Futbol]] [[Kategorî:Yaneyên futbolê ji Lîtvanyayê]] fsovg7900clggdep5t0tlyqwymamrk0 0 133446 2085206 1841690 2026-08-12T08:07:37Z ~2026-44098-71 175157 2085206 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=îlon 2024}} {{Agahîdank gund | statû = [[Tax]] | nav = Kurtkoyî | navê_din = | navê_fermî = | wêne = | mezinahiya_wêne = | sernavê_wêne = | welat = | dewlet = [[Tirkiye]] | etîketa_binebeşê = <!--- Kargêriyiya din ---> | navê_binebeşê = <!--- Kargêriyiya din ---> | etîketa_binebeşê1 = <!--- Kargêriyiya din ---> | navê_binebeşê1 = <!--- Kargêriyiya din ---> | parêzgeh = [[Stembol]] | şaristan = <!--- Gundê Îranê ---> | bexş = <!--- Navçe (Îran) ---> | navçe = [[Pendik]] | nahiye = | gund = <!--- Ji bo mezreyan ---> | gundistan = <!--- Gundê Îranê ---> | hejmara_mezrayan = | mezra1 = | mezra2 = | mezra3 = | mezra4 = | demonîm = | nifûs = | sala_nifûsê = | çavkaniyên_nifûsê = | eşîr = | hejmara_mêran = | hejmara_jinan = | berbelaviya_nifûsê_km2 = | temamiya_qadê_km2 = | bilindahî_m = | koda_postayê = 34912 | koda_telefonê = 216 | nexşeya_reptiyeyê = | nexşeya_topografî = na <!-- "Nexşeya topografî" dernadikeve --> | koordînat = }} '''Kurtkoyî''' rêveberiyek girêdayî Pendika Stenbolê ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Tirkiye-şitil}} [[Kategorî:Stembol]] [[Kategorî:Şitilên Tirkiyeyê]] lck2hv6p4pm35c2a34gxs042dauff4o 3 275737 2085201 1855481 2026-08-12T00:59:03Z Superpes15 42603 Superpes15î navê [[Gotûbêja bikarhêner:EF5]] weke [[Gotûbêja bikarhêner:Eoline]] guhart: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/EF5|EF5]]" to "[[Special:CentralAuth/Eoline|Eoline]]" 1844813 wikitext text/x-wiki {{xêrhatin|--[[Bikarhêner:Balyozbot|Balyozbot]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozbot|gotûbêj]]) 13:44, 1 çiriya pêşîn 2024 (UTC)}} l7rab1odgag0ei0uyno4se8unod0l1h 3 310215 2085191 1953804 2026-08-11T18:47:28Z Ghybu 9854 /* Nihêl Xelîl Kemal */ beşeke nû 2085191 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 02:47, 27 tebax 2025 (UTC) == Polîtîkaya nivîsandin û sererastkirina gotaran == Ji bo ku bibe alîkar ji kerema xwe li polîtîkaya [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran]] binêrin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 03:04, 27 tebax 2025 (UTC) :Thank you for the clarification. I appreciate it. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 09:32, 27 tebax 2025 (UTC) == Gotarên reklam == Silav @[[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ev gotarên kesaneyên ku tu niha li ser Wîkîpediyayê dinivîsî rasterast reklam in û li dijî polîtîkayên Wîkîpediyayê ne. Kesên xebatkarên saziyan nayên vê wateyê ku kesên ensîklopedîk bin. Pêwîste şablonên hişyariyê li ser du gotarên ku nivîsîye werin zêdekirin. Divê em hemî li vir dilsozên polîtîkayên Wîkîpediyayê bin. Ji kerema xwe berdewamiya nivîsandinên goterên reklam bide rawestandin. Bi silav û rêz. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 19:46, 27 tebax 2025 (UTC) :Slav hevalê hêja @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], zor spas bo têbînî û şîretên te yên rasterast. :Wek endamekî nû, ez hêşta fêrî hemû yasa û rênmayan dibim. Bi rastî, mebesta min reklam nebû, belku tenê ew bû ku ez zanyariyan li ser kesayetiyên devera me zêde bikim. Ez niha têdigehim ku dibe şêwazê nivîsandina min li gorî pîvanên Wîkîpediyayê nebe û ez daxwaza lêborînê dikim eger karê min wek reklam hatibe dîtin. :Ez dê daxwaza te bi cih bînim û dê ji çêkirina gotarên bi vî rengî rawestim, heta ku ez baştir fêrî yasayan bibim. :Hêvîdar im tu rênmayiya min bikey ka ez çawa dikarim van gotarên heyî sererast bikim, da ku ew bêtir "ensîklopedîk" bin û ew kêmasiyên te amaje pê kirine tê de nemînin. :Ez dê di paşerojê de bêtir hişyar bim. Spas bo têgihiştin û bêhnfirehiya te. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 20:05, 27 tebax 2025 (UTC) ::Ji kerma xwe vê polîtîkayê bixwîne [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability_(people) Wikipedia:Notability (people)] ::Ji xwe heya ku ji destê bikarhênerên Wîkîpediya kurdî hatiye kesên ensîklopedîk ên hemî deverên Kurdistanê gotarên wan nivîsîye. Wek mînak [[Jîne]] Stranbêjeke ji Dihokê ye û ji ber ku xebatên wê yên berbiçav heye biyografiya wê li vir hatiye nivîsandin. Pêwîste tenê kesên ku bi xebatên xwe di nav gel de hatine naskirin werin nivîsandin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:20, 27 tebax 2025 (UTC) :::Zor spas hevalê hêja bo şirovekirina te ya zelal û bo lînkî. Gelek bi mifa bû. Ez dê wê polîtîkayê bi hûrî bixwînim. Destxweş! [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 20:58, 27 tebax 2025 (UTC) == Binpêkirina polîtîkayên Wîkîpediyayê == Silav birêz @[[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] Wîkîpediya ansîklopediye ne cihê CV ya kesane ye. Min niha dît ku te li ser Wîkîpediyaya îngilîzi gelek kesan acis kiriye. Wîkîpediya îngilîzî ansîklopediyeke global e ku hemî milet li wir hene. Bi rastî ev hem tevgereke gelek krêt e û hem jî şerm e. Ji kerema xwe hemî xebatên xwe yên li ser Wîkîpediyaya bide rawestandin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 19:24, 16 îlon 2025 (UTC) : '''Rêveberên Wîkîpediyaya Îngilîzî bi eşkereyî li dijî karê min bûn. Min tenê dixwest gotara Radyoya Duhok zêde bikem, lê wan gelek astengî ji bo min çêkirin û nexwestin ji min fêm bikin."''' [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 19:31, 16 îlon 2025 (UTC) :'''Binavkirina gotara 'Nîhel Xelîl' wekî CV, têgihiştineke şaş e. Ma damezirandina yekem radyoya online li ser asta welatekî tenê çalakiyeke kesane ye? Berevajî vê, ev pêngaveke dîrokî û nûjenî ye di warê ragihandinê de. Mijar ne tenê kesayetî ye, belkû ew bûyera girîng e ku bi saya wê pêk hatiye. Ji ber vê yekê, ev ne CV ye, lê belgekirina rûdaneke girîng e."''' [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 19:35, 16 îlon 2025 (UTC) ::Ez di warê xebatên te de te pîroz dikim min şaş fêm neke. Ez nabêjim ku karên te kereke hêsan e. Karekê gelek serkevtî û hêja ye. Ji xwe radyoya Dihokê xebateke li ber çavan e. Tişta ku tu şaş dizanî ev e. Dibê ku radyoya Dihokê saziyeke gelek serkevtî be lê nayê vê wateyê ku kesên damezrînerên vê saziyê kesên ensîklopedîk bin. Belê karsaz dibin kesên ensîklopedîk lê divê di warê xebatên xwe de xwedî xelatan bin, ji ber kar û xebatên xwe de herî kêm di asta herêmî de ji aliyê civakeke berfireh bêne naskirin. îngilîzî tenê li gorî çavkaniyên bê alî dikare gotaran bipejirîne. Mixabin di derbarê Radyoya Dihokê de çavkaniyên bêalî ku ji aliyê saziyên din ve hatine nivîsandin tunene. Gotara radyayoya Dihokê ji ber ku li bajareje wekê Dihokê weşan dike li ser Wîkîpediya kurdî hate pejirandin. Radyoyeke navçeyeke biçûk bûya ji ber ku çavkaniyên bêalî tineye îhtîmal hebû ku li vir nehata pejirandin. Îro Kurdistan TV saziyeke ensîklopedîk e lê ev nayê vê wateyê ku damezrînerê vê saziyê tenê ji bo saziyê damezirandiye kesek ensîklopedîk bin. Kîjan ziman dibe bila bibe Wîkîpediya di warê binpêkirina polîtîkayan de ti carê tolerans nas nake. Li vir gotar li gorî polîtîkayan tê nivîsandin ne li gorî xwestek û israran. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:09, 16 îlon 2025 (UTC) :::Silav rêzdar @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], Gelek spas ji bo şîrovekirin û zelalkirina te ya bi rêz. Ez rêzê li nêrîna te û pabendbûna te ya bi polîtîkayên Wîkîpediyayê re digirim. Ez bi temamî ji wê cûdahiya ku te behs kir di navbera **navdariya sazîyê** û **navdariya damezrîner** de têgihiştim. Bi rastî jî ev xaleke gelek girîng e. Lê, xala ku min dixwest bigihînim ne tenê ew bû ku "Nîhel Xelîl" damezrînera radyoyê ye, belkî ew bû ku ew **pêşenga** vî warî ye li ser asta herêmê û Iraqê. Damezirandina **yekem** radyoya online ne tenê serkeftineke bazirganî ye, belkî bûyereke dîrokî û nûjenî ye di qada ragihandina dîjîtal de. Kesên ku di warekî de dibin yekem, gelek caran dibin xwedî girîngiyeke ansîklopedîk. Mînak, "Jawed Karim" yek ji damezrînerên YouTubeê ye, lê navdariya wî ne tenê ji ber ku YouTube navdar e, belkî ji ber wê yekê ye ku wî roleke serekî di damezirandina yekem platforma vîdyoyan a cîhanî de lîstiye. Ez dê hewl bidim hin **jêderên (çavkaniyên) serbixwe û bêalî** peyda bikim ku vê rola wê ya dîrokî wekî "damezrînera yekem" piştrast dikin. Dibe ku bi van jêderan, were selmandin ku navdariya wê ne tenê bi radyoyê ve girêdayî ye, belkî bi vê pêngava wê ya dîrokî ve girêdayî ye. Hêvîdar im em bi hevre bigihîjin çareseriyekê ku hem li gorî polîtîkayên Wîkîpediyayê be û hem jî heqiyê bide van cure destpêşxeriyên girîng. Bi rêz. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 20:17, 16 îlon 2025 (UTC) == Astengkirina Aras2025 == Silav birêz @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] mixabin bikarhêner Aras bi ti awayî guh nade polîtîkayên Wîkîpediyayê. Tenê hemî xebatên wî li gorî berjewendiyên kesane ye û reklama kesane dike. Ez pêşniyar dikim ku bîrêz Aras2025 herî kêm şeş mehe ji bo çêkirina gotaran were asteng kirin. Bi silav û rêz. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 15:10, 17 îlon 2025 (UTC) :Silav rêzdar @Penaber49 û @Ghybu, :Ez rêzê li nîgeraniyên we yên derbarê pabendbûna bi polîtîkayan re digirim. :Dixwazim zelal bikim ku mebesta min tu carî ne reklama kesane bûye. Armanca min tenê ew bû ku rola kesekî '''pêşeng''' belge bikim, ku yekemîn car radyoyeke online li Herêma Kurdistanê damezrandiye. Min ev wekî bûyereke dîrokî ya girîng dît. :Ez lêborînê dixwazim eger min bêhemdî polîtîkayek binpê kiribe. Ez hîn nû me û di pêvajoya fêrbûnê de me. :Li şûna astengkirinê, ez hêvî dikim ku hûn rêberiyê li min bikin da ku ez fêr bibim ka çawa gotaran li gorî standardên Wîkîpediyayê binivîsim. Ez amade me ku şaşiyên xwe rast bikim û bi civakê re kar bikim. :Bi rêz, :Aras2025 [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 15:13, 17 îlon 2025 (UTC) ::Silav û rêz, rêzdar @Penaber49 û @, ::Ez gelek spas ji bo şîrove û zelalkirina we dikim. Piştî xwendina sedemên astengkirinê, ez niha bi temamî têdigihim ku min çima şaşî kiriye. Ez bi dil û can lêborînê li ser kiryarên xwe dixwazim. ::Wekî bikarhênerekî nû, min bi têra xwe hay ji polîtîkayên Wîkîpediyayê, bi taybetî li ser **"nakokiya berjewendiyan" (WP:COI)** û **"edîtoriya promosyonî" (WP:PROMO)** tune bû. Ez qebûl dikim ku armanca min ne çêkirina gotareke ensîklopedîk û bêalî bû, belkî tenê danasîna mijarê bû. Ev şaşiyeke mezin bû û ez berpirsiyariya wê hildigirim ser milên xwe. ::Ez bi rastî dixwazim fêr bibim û bibim beşdarekî avaker li Wîkîpediyayê. Ger derfeteke duyemîn bidin min, ez soz didim ku ez ê pabendî van xalan bim: ::1.  Ez ê êdî <nowiki>'''tu carî'''</nowiki> li ser mijara Nihêl Xelîl Kemal an jî ti mijarên din ên ku têkiliya min a şexsî pê re heye, neguherînim û gotaran çênekim. ::2.  Ez ê beşdariyên xwe li ser mijarên giştî yên wekî dîroka Kurdan an erdnîgariyê bikim, ku tu nakokiyeke berjewendiyan tê de tune be. ::3.  Ez ê hewl bidim ku ji xeletiyên xwe fêr bibim û li gorî standardên Wîkîpediyayê beşdar bibim. ::Hêvîdar im ku hûn şansekê bidin min da ku ez nîşan bidim ku ez dikarim bibim endamekî baş ji bo civaka Wîkîpediyayê. Spas ji bo têgihiştina we. ::Bi rêzdarî, ::Aras2025 [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 15:21, 17 îlon 2025 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] li gel van ku sozên te daye îhtîmal heye ku tu neyê asteng kirin. Hêvî dikim ku êdî tu heman xeletiyan nekî. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 00:52, 18 îlon 2025 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], tu çawan î, baş î? Bi baweriya min, tu bi mirovekî AI re xeber didî û ez baş nabînim, ji bilî reklamê karê wî/wê li Wîkîpediya kurdî çi dê be? Mixabin... xwezika ez çewt bama. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 06:41, 18 îlon 2025 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] spas dikim, baş im. Bi rastî wisa dixuyê ku Aras her dem di meyla reklamê de ye. Di heman demê de li ser Wîkîpediya îngilîzî jî her tim li dijî polîtîkayan tevgerîya ye. Wisa dixuyê divê her tim xebatên wî were şopandin. Ger heman xeletiyan berdewam bike ji bo çêkirina gotaran herî kêm şeş mehê, yan jî bi mayînde were astengkirin. Bi silav û rêz. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 06:58, 18 îlon 2025 (UTC) == [[Nihêl Xelîl Kemal]] == Silav Aras, Me şeş caran gotara jor jê bir te dîsa bê gotûbêjê çêkir: tu guh nadî hişyarên me! [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 18:47, 11 tebax 2026 (UTC) 5fjdlxd1ix6i62mkfxahwtxvh871ag6 2085192 2085191 2026-08-11T18:49:44Z ~2026-44209-39 175082 2085192 wikitext text/x-wiki 2085193 2085192 2026-08-11T18:58:17Z Ghybu 9854 /* Nihêl Xelîl Kemal */ Bersiv 2085193 wikitext text/x-wiki 2085194 2085193 2026-08-11T18:59:14Z Ghybu 9854 /* Nihêl Xelîl Kemal */ 2085194 wikitext text/x-wiki {{Xêrhatin}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 02:47, 27 tebax 2025 (UTC) == Polîtîkaya nivîsandin û sererastkirina gotaran == Ji bo ku bibe alîkar ji kerema xwe li polîtîkaya [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran]] binêrin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 03:04, 27 tebax 2025 (UTC) :Thank you for the clarification. I appreciate it. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 09:32, 27 tebax 2025 (UTC) == Gotarên reklam == Silav @[[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ev gotarên kesaneyên ku tu niha li ser Wîkîpediyayê dinivîsî rasterast reklam in û li dijî polîtîkayên Wîkîpediyayê ne. Kesên xebatkarên saziyan nayên vê wateyê ku kesên ensîklopedîk bin. Pêwîste şablonên hişyariyê li ser du gotarên ku nivîsîye werin zêdekirin. Divê em hemî li vir dilsozên polîtîkayên Wîkîpediyayê bin. Ji kerema xwe berdewamiya nivîsandinên goterên reklam bide rawestandin. Bi silav û rêz. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 19:46, 27 tebax 2025 (UTC) :Slav hevalê hêja @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], zor spas bo têbînî û şîretên te yên rasterast. :Wek endamekî nû, ez hêşta fêrî hemû yasa û rênmayan dibim. Bi rastî, mebesta min reklam nebû, belku tenê ew bû ku ez zanyariyan li ser kesayetiyên devera me zêde bikim. Ez niha têdigehim ku dibe şêwazê nivîsandina min li gorî pîvanên Wîkîpediyayê nebe û ez daxwaza lêborînê dikim eger karê min wek reklam hatibe dîtin. :Ez dê daxwaza te bi cih bînim û dê ji çêkirina gotarên bi vî rengî rawestim, heta ku ez baştir fêrî yasayan bibim. :Hêvîdar im tu rênmayiya min bikey ka ez çawa dikarim van gotarên heyî sererast bikim, da ku ew bêtir "ensîklopedîk" bin û ew kêmasiyên te amaje pê kirine tê de nemînin. :Ez dê di paşerojê de bêtir hişyar bim. Spas bo têgihiştin û bêhnfirehiya te. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 20:05, 27 tebax 2025 (UTC) ::Ji kerma xwe vê polîtîkayê bixwîne [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Notability_(people) Wikipedia:Notability (people)] ::Ji xwe heya ku ji destê bikarhênerên Wîkîpediya kurdî hatiye kesên ensîklopedîk ên hemî deverên Kurdistanê gotarên wan nivîsîye. Wek mînak [[Jîne]] Stranbêjeke ji Dihokê ye û ji ber ku xebatên wê yên berbiçav heye biyografiya wê li vir hatiye nivîsandin. Pêwîste tenê kesên ku bi xebatên xwe di nav gel de hatine naskirin werin nivîsandin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:20, 27 tebax 2025 (UTC) :::Zor spas hevalê hêja bo şirovekirina te ya zelal û bo lînkî. Gelek bi mifa bû. Ez dê wê polîtîkayê bi hûrî bixwînim. Destxweş! [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 20:58, 27 tebax 2025 (UTC) == Binpêkirina polîtîkayên Wîkîpediyayê == Silav birêz @[[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] Wîkîpediya ansîklopediye ne cihê CV ya kesane ye. Min niha dît ku te li ser Wîkîpediyaya îngilîzi gelek kesan acis kiriye. Wîkîpediya îngilîzî ansîklopediyeke global e ku hemî milet li wir hene. Bi rastî ev hem tevgereke gelek krêt e û hem jî şerm e. Ji kerema xwe hemî xebatên xwe yên li ser Wîkîpediyaya bide rawestandin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 19:24, 16 îlon 2025 (UTC) : '''Rêveberên Wîkîpediyaya Îngilîzî bi eşkereyî li dijî karê min bûn. Min tenê dixwest gotara Radyoya Duhok zêde bikem, lê wan gelek astengî ji bo min çêkirin û nexwestin ji min fêm bikin."''' [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 19:31, 16 îlon 2025 (UTC) :'''Binavkirina gotara 'Nîhel Xelîl' wekî CV, têgihiştineke şaş e. Ma damezirandina yekem radyoya online li ser asta welatekî tenê çalakiyeke kesane ye? Berevajî vê, ev pêngaveke dîrokî û nûjenî ye di warê ragihandinê de. Mijar ne tenê kesayetî ye, belkû ew bûyera girîng e ku bi saya wê pêk hatiye. Ji ber vê yekê, ev ne CV ye, lê belgekirina rûdaneke girîng e."''' [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 19:35, 16 îlon 2025 (UTC) ::Ez di warê xebatên te de te pîroz dikim min şaş fêm neke. Ez nabêjim ku karên te kereke hêsan e. Karekê gelek serkevtî û hêja ye. Ji xwe radyoya Dihokê xebateke li ber çavan e. Tişta ku tu şaş dizanî ev e. Dibê ku radyoya Dihokê saziyeke gelek serkevtî be lê nayê vê wateyê ku kesên damezrînerên vê saziyê kesên ensîklopedîk bin. Belê karsaz dibin kesên ensîklopedîk lê divê di warê xebatên xwe de xwedî xelatan bin, ji ber kar û xebatên xwe de herî kêm di asta herêmî de ji aliyê civakeke berfireh bêne naskirin. îngilîzî tenê li gorî çavkaniyên bê alî dikare gotaran bipejirîne. Mixabin di derbarê Radyoya Dihokê de çavkaniyên bêalî ku ji aliyê saziyên din ve hatine nivîsandin tunene. Gotara radyayoya Dihokê ji ber ku li bajareje wekê Dihokê weşan dike li ser Wîkîpediya kurdî hate pejirandin. Radyoyeke navçeyeke biçûk bûya ji ber ku çavkaniyên bêalî tineye îhtîmal hebû ku li vir nehata pejirandin. Îro Kurdistan TV saziyeke ensîklopedîk e lê ev nayê vê wateyê ku damezrînerê vê saziyê tenê ji bo saziyê damezirandiye kesek ensîklopedîk bin. Kîjan ziman dibe bila bibe Wîkîpediya di warê binpêkirina polîtîkayan de ti carê tolerans nas nake. Li vir gotar li gorî polîtîkayan tê nivîsandin ne li gorî xwestek û israran. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 20:09, 16 îlon 2025 (UTC) :::Silav rêzdar @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], Gelek spas ji bo şîrovekirin û zelalkirina te ya bi rêz. Ez rêzê li nêrîna te û pabendbûna te ya bi polîtîkayên Wîkîpediyayê re digirim. Ez bi temamî ji wê cûdahiya ku te behs kir di navbera **navdariya sazîyê** û **navdariya damezrîner** de têgihiştim. Bi rastî jî ev xaleke gelek girîng e. Lê, xala ku min dixwest bigihînim ne tenê ew bû ku "Nîhel Xelîl" damezrînera radyoyê ye, belkî ew bû ku ew **pêşenga** vî warî ye li ser asta herêmê û Iraqê. Damezirandina **yekem** radyoya online ne tenê serkeftineke bazirganî ye, belkî bûyereke dîrokî û nûjenî ye di qada ragihandina dîjîtal de. Kesên ku di warekî de dibin yekem, gelek caran dibin xwedî girîngiyeke ansîklopedîk. Mînak, "Jawed Karim" yek ji damezrînerên YouTubeê ye, lê navdariya wî ne tenê ji ber ku YouTube navdar e, belkî ji ber wê yekê ye ku wî roleke serekî di damezirandina yekem platforma vîdyoyan a cîhanî de lîstiye. Ez dê hewl bidim hin **jêderên (çavkaniyên) serbixwe û bêalî** peyda bikim ku vê rola wê ya dîrokî wekî "damezrînera yekem" piştrast dikin. Dibe ku bi van jêderan, were selmandin ku navdariya wê ne tenê bi radyoyê ve girêdayî ye, belkî bi vê pêngava wê ya dîrokî ve girêdayî ye. Hêvîdar im em bi hevre bigihîjin çareseriyekê ku hem li gorî polîtîkayên Wîkîpediyayê be û hem jî heqiyê bide van cure destpêşxeriyên girîng. Bi rêz. [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 20:17, 16 îlon 2025 (UTC) == Astengkirina Aras2025 == Silav birêz @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] mixabin bikarhêner Aras bi ti awayî guh nade polîtîkayên Wîkîpediyayê. Tenê hemî xebatên wî li gorî berjewendiyên kesane ye û reklama kesane dike. Ez pêşniyar dikim ku bîrêz Aras2025 herî kêm şeş mehe ji bo çêkirina gotaran were asteng kirin. Bi silav û rêz. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 15:10, 17 îlon 2025 (UTC) :Silav rêzdar @Penaber49 û @Ghybu, :Ez rêzê li nîgeraniyên we yên derbarê pabendbûna bi polîtîkayan re digirim. :Dixwazim zelal bikim ku mebesta min tu carî ne reklama kesane bûye. Armanca min tenê ew bû ku rola kesekî '''pêşeng''' belge bikim, ku yekemîn car radyoyeke online li Herêma Kurdistanê damezrandiye. Min ev wekî bûyereke dîrokî ya girîng dît. :Ez lêborînê dixwazim eger min bêhemdî polîtîkayek binpê kiribe. Ez hîn nû me û di pêvajoya fêrbûnê de me. :Li şûna astengkirinê, ez hêvî dikim ku hûn rêberiyê li min bikin da ku ez fêr bibim ka çawa gotaran li gorî standardên Wîkîpediyayê binivîsim. Ez amade me ku şaşiyên xwe rast bikim û bi civakê re kar bikim. :Bi rêz, :Aras2025 [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 15:13, 17 îlon 2025 (UTC) ::Silav û rêz, rêzdar @Penaber49 û @, ::Ez gelek spas ji bo şîrove û zelalkirina we dikim. Piştî xwendina sedemên astengkirinê, ez niha bi temamî têdigihim ku min çima şaşî kiriye. Ez bi dil û can lêborînê li ser kiryarên xwe dixwazim. ::Wekî bikarhênerekî nû, min bi têra xwe hay ji polîtîkayên Wîkîpediyayê, bi taybetî li ser **"nakokiya berjewendiyan" (WP:COI)** û **"edîtoriya promosyonî" (WP:PROMO)** tune bû. Ez qebûl dikim ku armanca min ne çêkirina gotareke ensîklopedîk û bêalî bû, belkî tenê danasîna mijarê bû. Ev şaşiyeke mezin bû û ez berpirsiyariya wê hildigirim ser milên xwe. ::Ez bi rastî dixwazim fêr bibim û bibim beşdarekî avaker li Wîkîpediyayê. Ger derfeteke duyemîn bidin min, ez soz didim ku ez ê pabendî van xalan bim: ::1.  Ez ê êdî <nowiki>'''tu carî'''</nowiki> li ser mijara Nihêl Xelîl Kemal an jî ti mijarên din ên ku têkiliya min a şexsî pê re heye, neguherînim û gotaran çênekim. ::2.  Ez ê beşdariyên xwe li ser mijarên giştî yên wekî dîroka Kurdan an erdnîgariyê bikim, ku tu nakokiyeke berjewendiyan tê de tune be. ::3.  Ez ê hewl bidim ku ji xeletiyên xwe fêr bibim û li gorî standardên Wîkîpediyayê beşdar bibim. ::Hêvîdar im ku hûn şansekê bidin min da ku ez nîşan bidim ku ez dikarim bibim endamekî baş ji bo civaka Wîkîpediyayê. Spas ji bo têgihiştina we. ::Bi rêzdarî, ::Aras2025 [[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Aras2025#top|gotûbêj]]) 15:21, 17 îlon 2025 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Aras2025|Aras2025]] li gel van ku sozên te daye îhtîmal heye ku tu neyê asteng kirin. Hêvî dikim ku êdî tu heman xeletiyan nekî. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 00:52, 18 îlon 2025 (UTC) ::::Silav @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], tu çawan î, baş î? Bi baweriya min, tu bi mirovekî AI re xeber didî û ez baş nabînim, ji bilî reklamê karê wî/wê li Wîkîpediya kurdî çi dê be? Mixabin... xwezika ez çewt bama. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 06:41, 18 îlon 2025 (UTC) :::::Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] spas dikim, baş im. Bi rastî wisa dixuyê ku Aras her dem di meyla reklamê de ye. Di heman demê de li ser Wîkîpediya îngilîzî jî her tim li dijî polîtîkayan tevgerîya ye. Wisa dixuyê divê her tim xebatên wî were şopandin. Ger heman xeletiyan berdewam bike ji bo çêkirina gotaran herî kêm şeş mehê, yan jî bi mayînde were astengkirin. Bi silav û rêz. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 06:58, 18 îlon 2025 (UTC) == [[Nihêl Xelîl Kemal]] == Silav Aras, Me şeş caran gotara jor jê bir te dîsa bê gotûbêjê çêkir: tu guh nadî hişyarên me! [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 18:47, 11 tebax 2026 (UTC) :Silav Ghybu, gelek spas ji bo hişyariyê. :Ez dixwazim diyar bikim ku ev gotar ne ji bo reklamê ye, li ser çalakiyên medyayî, teknolojîk û projeyên geşepêdanê yên naskirî hatiye amadekirin. Ev kesayetiyeke çalak e ku li herêmê di warê teknolojiya zanyارiyan (IT) û nûjenkirina ragihandinê de (wek di arşîvên rojnameya Evro û platformên fermî de hatiye diyarkirin) xwediyê çendîn destpêşxeriyan e. :Lînên çavkaniyên bawer (wek arşîvên rojnameyê) di gotarê de hatine danîn daku li gorî polîtîkayên Wîkîpêdiyayê bin. Eger kêmasiyek di şêwazê de hebe, em amەde ne ku li gorî rêbazên Wîkîpêdiyayê rast bikin. Ji kerema xwe re ger pirsek hebe, em dikarin li vir li ser gotûbêj bikin berî ku were jêbirin. :Spas ji bo têgihiştina te {{bêîmze|Aras2025}} ::Gotarê xwe li vira çêke: [[Bikarhêner:Aras2025/Ceribandin]]. Paşê jî li ser Dîwana Wîkîpediyayê ([[WP:DTH]]) bi gotûbêjê çêke! Êdî tu nikarî dîrekt vê gotarê çêkî. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 18:58, 11 tebax 2026 (UTC) cnrdly9xnwnyoqr93h0lxypqv10jsq1 0 329201 2085168 2085147 2026-08-11T14:28:32Z ~2026-44182-34 175042 2085168 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 | wêne = Bushranger Dan Kelly.jpg | sernavê_wêne = Wêneyek Dan Kelly | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|1|06|1861}} | cihê_jidayikbûnê = [[Beveridge, Victoria]], [[Awistralya]] | roja_mirinê = {{Mirin|28|06|1880}} | cihê_mirinê = [[Glenrowan, Victoria]], [[Awistralya]] | esil = [[îrlendî]] | hevwelatî = Awistralya | pîşe = Tawanbar | dê = Ellen Kelly | bav = John "Red" Kelly }} '''Dan Kelly''' (jdb. 1 hezîran 1861 – 28 hezîran 1880)<ref>{{Jêder-malper |url=https://oa.anu.edu.au/obituary/kelly-daniel-dan-13578 |sernav=Obituary - Daniel (Dan) Kelly - Obituaries Australia |malper=oa.anu.edu.au |roja-gihiştinê=2026-08-06}}</ref> qanûnderketî û bushranger (şêwazeke xwecihî ya tawanbarê çolê) [[Awistralya]]yî bû. Ew birayê herî biçûk ê tawanbarê navdar [[Ned Kelly]] bû. Di sala 1878an de, Dan û Ned Kelly, ligel [[Joe Byrne]] û [[Steve Hart]], bûn endamên Koma Kelly<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.nma.gov.au/exhibitions/not-just-ned/bushrangers? |sernav=National Museum of Australia - Bushrangers |malper=www.nma.gov.au |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=en |paşnav=corporateName=National Museum of Australia; address=Lawson Crescent |pêşnav=Acton Peninsula}}</ref>, ku sê polîs li [[Stringybark Creek]] kuştin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.portrait.gov.au/people/dan-kelly-1861/ |sernav=Dan Kelly, b. 1861 |malper=National Portrait Gallery people |roja-gihiştinê=2026-08-11}}</ref> Dan Kelly di dema dorpêçkirin û girtina [[Glenrowan, Victoria|Glenrowan]] de hat kuştin. Çîroka Koma Kelly di dîroka û çanda Awistralyayê de bandorek mezin hiştiye. Gelek pirtûk û berhemên hunerî li ser Ned Kelly û koma wî hatine afirandin; heta ku di sala 1942an de li ser wan ji her kesê din ê Awistralyayê bêtir pirtûk hatibûn nivîsandin. Koma Kellyê di heman demê de bû mijara yekem fîlma dirêj a cîhanê, [[The Story of the Kelly Gang]], ku di sala 1906an de hate kişandin. Wan bankan talan dikirin, tevahiya bajaran xistibûn bin kontrola xwe de û tirs û xem di nav gelê [[Victoria, eyalet|Victoria]] û [[New South Wales]] de belav dikirin. Bi dirêjahiya du salan, polîsên Victoria li pey wan geriyan. Wan gelek ji heval û endamên malbatên wan girtin û avêtin zindanê, lê her çi kirin nikaribûn wan bibînin an jî bigirin. == Jiyana pêşîn == Bavê Dan Kelly, John "Red" Kelly bû. John Kelly girtîyekî [[îrlendî]] bû ku di sala 1842an de şandibûn [[Van Diemen's Land]]ê. Tê gotin ku ew demekê li zindana girtîyan a [[Port Arthur]]ê maye. Di sala 1848an de, piştî ku ji zindanê derket, Red Kelly çû Victoriayê û li derdora [[Beveridge, Victoria|Beveridge]] wek cotkar dest bi kar kir. Li wir xaniyek sade ya darîn ava kir. Ev xanî, ku li Kelly Streetê ye, heta îro jî li cihê xwe rawestiyaye. Di destpêkê de tenê sê odeyên wê hebûn, lê di nav salan de beşên din lê hatin zêdekirin û niha xanî 11 odeyan heye. Red Kelly di sala 1850'an de li Melbourne bi keçika Îrlandî Ellen Quinn re zewicî. Ji vê zewacê heft zarok çêbûn: Annie (1853), Edward "Ned" (1854), Maggie (1856), Jim (1859), Dan (1861), Kate (1862) û Grace (1863). '''Greta''' Di sala 1864an de, malbata Dan Kelly ber bi bakur ve koç kir û li bajarokê [[Avenel]]ê li ser zeviyekî bi cih bû. Red Kelly golikek dizî û ji ber vê yekê şeş mehan di zindanê de ma. Dema Dan Kelly tenê pênc salî bû, ew jî bi polîsan re ket tengasiyê, ji ber ku wan bawer dikir ku wî hespek dizîye. Bavê Dan di sala 1866an de mir. Sala piştî wê, di 1867an de, diya wî Ellen Kelly malbat ber bi zeviyek biçûk a nêzî [[Greta, Victoria|Greta]] ya li bakurrojhilatê Victoria bicih kir. Du xwişkên Ellen Kelly, Catherine û Jane Lloyd, li Greta dijiyan. Her weha du birayên wê, John û James Quinn, di sala 1864'an de hatibûn wê herêmê. Malbata Quinnan di nav polîsan de baş dihat nasîn. Dan Kelly di deh saliya xwe de dîsa bi polîsan re ket pirsgirêkan. Ew û birayê wî Jim, ku diwanzdeh salî bû, ji aliyê polîs Flood ve hatin girtin, ji ber ku li ser hespêkî siwar bûbûn ku ne yê wan bû. Jim ji bo cotkarekî herêmî dixebitî û tenê ji bo ku vegere malê li ser wê hespê siwar bû.. Lê Flood gotina wan bawer nekir û her du kuran mecbûr man ku du şevan di odeya zindanê de derbas bikin. Di sala 1875an de, wek gelek ciwanên din ên bakurrojhilatê Victoria, Dan Kelly û mixaliyetên wî yên Lloyd ber bi [[Wêlsa Başûr a Nû]] ve çûn da ku li herêma [[Riverina]] û li devera Monaro karên demsalî yên cotkariyê bibînin. Koma hevalên Dan bi navê "Greta mob" dihat nasîn. Ew bi hev re diçûn mêvanxaneyan, şahiyan, govendan û pêşbaziyên hespan. Heta sala 1876an, ew ji ber serdana bajarên nêzîk ên wek [[Wangaratta]], [[Beechworth]] û [[Benalla]] baş hatibûn nasîn. Di yek ji serdanên xwe yên li Benalla di sala 1876an de, Dan Kelly bi tawanbara dizîna kurtanekî hespan hate girtin. Lê ji ber ku polîsan delîlên têra xwe peyda nekirin, ew serbest hate berdan. Di cotmeha 1877an de, Dan û mixaliyetên wî dîsa bi polîsan re ketin tengasiyê. Ew çûbûn dikanekê da ku xwarin û pêdiviyên din bistînin, lê dikan girtî bû. Dema xwediyê dikanê nehişt ku derî were vekirin, Dan Kelly derî şikand û bi zorê ket hundir. Li dijî wan tawanên lêdan û destdirêjiya bi tundî, zirar dayîna milkê kesan, ketina nav xanîyan û dizîna tiştên bi nirxa 113 poundan hatin tomarkirin. Piştî vê bûyerê, ciwanan xwe veşartin û asyîşan sê heftî li pey wan geriyan. Fermandar Alexander Fitzpatrick ji Ned Kelly xwest ku xwe teslîm bikin. Dema doz li dadgehê hat vekirin, polîsan nikarîbûn piraniya van tawanên li dijî wan hatine tomarkirin îspat bikin.. Lê Dan Kelly ji ber zirar dayîna milkekî bi nirxa 10 poundan, mehekê hate zindan kirin. Di 15ê nîsana 1878an de, Fermandar Alexander Fitzpatrick çû mala Kellyan da ku Dan Kelly bi tawanbara dizîna hespan bigire. Dan berê li [[Chiltern, Victoria|Chilternê]] li ser hespekî dizî hatibû dîtin. Ya ku wê rojê li mala Kellyan qewimî, niha bi navê "[[bûyera Fitzpatrick]]" tê naskirin. Di navbera malbatê û Fitzpatrick de pevçûnek qewimî. Fitzpatrick îdia kir ku malbata Kellyan hewl daye wî bikuje. Piştî vê bûyerê, Dan û Ned Kelly çûn nav çolan û xwe veşartin. Ellen Kelly, bi tawanbara hewldana kuştinê sê sal zindan lê hate birîn. Mêrê Maggie, William Skillion, û cîranekî wan bi navê William Williamson jî şeş sal zindan li wan hatin birîn. == Kelly Gang == Piştî ku Dan û Ned Kelly xwe veşartin, ew çûn çiyayên [[Wombat Ranges]]. Dan Kelly berê li kêleka çemê Bullock Creek xanîyek biçûk ava kiribû. Li wir ew nêzî 8 hektar erd paqij kiribû da ku hespan li wê derê xwedî bike.<ref>{{Jêder-malper |url=https://vhd.heritagecouncil.vic.gov.au/places/104595 |sernav=VHD |malper=vhd.heritagecouncil.vic.gov.au |roja-gihiştinê=2026-08-06}}</ref> Her weha, ji bo çêkirina vexwarinên alkolî jî amûrekî biçûk ava kiribû. Birayan demê xwe bi lêgerîna zêrê di nav çemê de derbas dikirin. Di wan mehan de ku li Bullock Creekê veşartî bûn, gelek caran hevalên wan dihatin mêvandariya wan. Di nav wan de [[Steve Hart]], [[Joe Byrne]], [[Aaron Sherritt]] û malbata Lloyd jî hebûn. Polîan tawanbara hewldana kuştinê pir cidî didîtin. Ji bo girtina herdu birayên Kellyan xelatek bi nirxa 100 poundan hat diyarkirin.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Edward (Ned) Kelly (1855–1880) |paşnav=Barry |pêşnav=John V. |weşanger=National Centre of Biography, Australian National University |cih=Canberra |ziman=en |url=https://adb.anu.edu.au/biography/kelly-edward-ned-3933}}</ref> Polîsan bawer dikirin ku ew li çiyayên Wombat Rangesê veşartî ne. Di cotmeha 1878an de, polîsan du komên lêgerînê şandin da ku wan bigerin. Yek ji wan koman ji [[Greta, Victoria|Greta]] ber bi başûr ve çû û koma din ji [[Mansfield, Victoria|Mansfield]] dest pê kirin û ber bi bakur ve çûn. '''Stringybark Creek''' Grûpa Mansfieldê di bin serkêşiya [[Serjant]] Michael Kennedy de bû, bi sê polîsan re: Thomas McIntyre, Thomas Lonigan û Michael Scanlan. Wan li [[Stringybark Creek]]ê, di nav deverek daristanî ya stûr de, kampa xwe ava kirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://vhd.heritagecouncil.vic.gov.au/places/13107 |sernav=VHD |malper=vhd.heritagecouncil.vic.gov.au |roja-gihiştinê=2026-08-06}}</ref> Kennedy û Scanlan çûn li pey Kellyyan bigerin, lê Lonigan û McIntyre di kampê de man. Kellyyan li xaniyekî nêzîk li Bullock Creek dijiyan. Wan deng bihîstin û kampa polîsan keşf kirin. Wan biryar dan ku polîsan bigirin û çek û hespên wan bistînin. Ned û Dan, bi hevalên xwe Joe Byrne û Steve Hart re, çûn kampa polîsan û ji wan xwestin ku xwe teslîm bikin. McIntyre destên xwe rakir, lê Lonigan çekê xwe derxist. Ned Kelly ew gulebaran kir û kuşt. Dema ku du polîsên din vegeriyan kampê, McIntyre ji wan xwest ku xwe teslîm bibin. Scanlan çû ku dest bigihîne çekê xwe, lê Ned wî jî gulebaran kir û kuşt. Kennedy, dema ku gulebaran dikir,di nav daristanê de ji darekê ber bi dareke din ve direviya û Ned li pey wî bû. Di nav pevçûna çekan de, gule li Kennedy ket û bi tundî birîndar bû. Ned, ji bo ku êş û azara wî didawî bîne, guleyek li sînga wî avêt. Di nav tevliheviyê de, McIntyre karîbû birevê û xwe rizgar bike. Paşê hin rojnameyan ragihandin ku guleya ku Kennedy kuştibû ji aliyê Dan ve hatibû avêtin. Dan jî di vê pevçûnê de birîndar bûbû. '''Qanûnderketî''' Hikumeta Victoria di 30ê cotmeha 1878an de fermanek derbas kir û Koma Kelly wekî qanûnderketî ([[Outlaw]]) ilan kir; ji wê demê û pê ve mafên wan ên qanûnî nema hebûn. Her kes dikaribû wan di her kêliyê de û bêyî hişyarkirinê bikuje. Her kesê ku yek ji endamên komê zindî an mirî bigirta, 500 pundan xelat wê wergirta, an jî 2.000 poundan ji bo her çar endamên komê. Koma Kelly li gelek deverên bakurrojhilatê Victoria hate dîtin. Wan hewl dabû ku ji [[Çemê Murray]] derbas bikin û biçin New South Wales, lê av gelekî kûr bû. Di heman demê de, polîsan gelek tîmên mezin ji bo lêgerîna wan ava kiribûn. Di 10ê kanûna pêşîn de, Koma Kelly banka [[Euroa, Victoria|Euroa]] talan kir. Di sibata 1879an de, ew çûn [[Jerilderie, New South Wales|Jerilderie]] li New South Wales. Wan polîsên bajêr di qereqola polîsan de girtin û gelek kesan sê rojan li mêvanxaneya Royal Mail Hotel wek dîl girtin. Dan Kelly û Steve Hart li mêvanxaneyê çavdêrî li mirovan dikirin, dema ku Ned Kelly û Joe Byrne bankê talan dikirin. Piştî talankirina bankan, xelata ji bo girtina her endamî gihîşt 2.000 pound, û ji bo tevahiya Koma Kelly bû 8.000 pound. Di 18 mehên piştî wê de, gelek polîs hatin şandin bakurrojhilatê Victoria'yê ji bo lêgerîna Koma Kelly.. Polîsan nikarîbûn wan bibînin, ji ber ku rêbertiya wan ne baş bû û wan nizanîbûn çawa di çol û daristanan de bijîn. Lê Kellyan bi jiyana çolê pir serdest bûn û gelê herêmî jî piştgirîya wan dikir. '''Kuştin''' Di hezîrana 1880an de, Koma Kelly ji veşartinê derket. Wan dizanibû ku hevalê Joe Byrne, Aaron Sherritt, agahdarî dida polîsan. Ji bo parastina wî, çar polîs li mala Sherritt, li nêzî Beechworthê, dijiyan. Dan Kelly û Byrne şevê dereng çûn mala Sherritt û li derî xistin. Dema ku Sherritt derî vekir, Byrne wî bi gule kuşt. Polîs di bin nivînê de veşartibûn. Kelly û Byrne bi lez li Glenrowanê vegeriyan, ku Ned Kelly û Hart gelek ji niştecihên bajarokê bi zorê berhev kiribûn û li mêvanxaneya [[Glenrowan Inn]] girtibûn. Wan hin rayên rêhesinê rakiribûn da ku trên ji rê derkeve.. Wan dizanibû ku dê polîsên din bi trênê ji bo girtina wan werin Beechworthê. Armanca wan ev bû ku trên li nêzî Glenrowanê, li cihê ku ray hatibûn rakirin, ji rê derkeve û biqelişe. Dûv re, çetevanên ku zirxên ku bi destan çêkiribûn li xwe kiribûn, dê polîsên ku piştî qezayê sax mabin bigirin. Piştî ku polîs hatin bêbandor kirin, Koma Kelly dê biçe Benalla û bankê talan bike. Polîsên ku hatibûn girtin, dê tenê piştî berdana Ellen Kelly, William Williamson û William Skillion ji zîndanê were berdan. Lê plan biser neket, ji ber ku ew çar polîs heta sibêya roja din ji mala Sherritt derneketin. „Ji ber vê yekê, nûçeya kuştina Sherrittê bi ew qas lezê ku Koma Kelly hêvî dikir negihişt Melbourneyê. Kesên ku di otêlê de hatibûn girtin bêrihet bûn. Ned ji bo ku wan xweş bike mûzîk saz kir û Dan jî beşdarî dansê bû da ku dîlên li otêlê hinekî kêfxweş bibin. Dan her weha çend lîstikên werzîşê rêxist. Dema ku têgihiştin ku planê wan dê bi ser nekeve, ji ber ku trên dereng mabû, Dan dixwest Glenrowanê bihêle û here. Ned Kelly mamosteyê dibistanê, Thomas Curnow, berda da ku vegere mala xwe. Dan ji birayê xwe re xwest ku ji Curnow bawer neke û wî li otêlê bihêle. Lê Curnow li şûna ku vegere malê, çû aliyê rêhesinê û nêzîkî saet sêyê sibê karî trênê rawestîne, berî ku bigihîje cihê rayên şikestî. Polîs zû ji trênê derketin û li dora otêlê belav bûn. Bi vî awayî, Koma Kelly di hundirê otêlê de hate dorpêçkirin. '''Glenrowan''' Dema ku çetevan bihîstin ku trên gihiştiye rawestgehê, ew têgihîştin ku plana wan ya ji bo qelisandina trênê têk çûye. Wan zirxên hesinî li xwe kirin û çûn verandaya mêvanxaneyê ku li bendê polîsan bimînin. Di gulebarana yekem de, Serfermandarê polîsan Hare, Ned Kelly û Joe Byrne birîndar bûn, û Jack Jones, kurê xwediyê mêvanxaneyê, hat kuştin. Ned Kelly, ku zirxê xwe li xwe kiribû, karî ji mêvanxaneyê derkeve û gulebarana xwe li ser polîsan berdewam kir. Polîsan heft saetan bê navber li avahiya mêvanxaneyê gulebaran kir. Tê texmînkirin ku di vê pevçûnê de nêzîkî 15.000 gule hatine berdan. Byrne piştî ku li guleyek di navbera ling û kulêmekê wî ket mir. Ned Kelly vegeriya mêvanxaneyê da ku li bira û hevalê xwe bigere, lê ji ber ku Dan û Steve Hart xwe li odeyek li paş ve veşartibûn, wan nedît. Paşê dîsa derket û hewl da hespê xwe bibîne. Dema ku li derve li birayê xwe digeriya, guleyek li lingê Ned Kelly ket.. Piştî wê, polîsan bi hêsanî karîbûn wî bigirin. Di demjimêr 10:00an de, komeke mezin ji mirovan li cihê bûyere kom bûn û pevçûn temaşe dikirin. Mufetîşê polîsan Sadleir neçar ma ku gulebaranê rawestîne da ku komek jî dîlên mêvanxaneyê bikarin birevin. Wî nehişt ku Maggie, xwişka Dan, an jî kahînek katolîk, Babê Gibney, bikevin hundirê mêvanxaneyê da ku ji çetevanan bixwazin xwe teslîm bikin. Di şûna wê de, wî ferman da ku topek ji Melbourne were şandin da ku bikaribin otêlê wêran bikin. Di saet 2:30an de, polîsan agir derdan avahiyê da ku hewl bidin endamên mayî yên Koma Kelly ji avahiyê derkevin. Baba Gibney guh neda polîsan û ket hundirê avahiya ku dişewitî. Ew Dan Kelly û Steve Hart di odeyek paşîn a mêvanxaneyê de mirî dît. Wî got ku cenazeyên wan li kêleka hev dirêj bûne û serên wan li ser betaniyan hatibûn danîn. Cenazeyê Byrne ji mêvanxaneyê hate kişandin derve, lê cenazeyên Hart û Kelly gelekî di agir de man û termê wan pir hatibû şewitandin. Kesên ku cenazeyên şewitî dîtin, nikarîbûn bêjin kîjan ji wan Dan Kelly û kîjan Steve Hart bû. Cenazeyên wan li ser qalikên daran hatin danîn û wêneyê wan hate kişandin. Di dema dorpêçê de, sê kesên Glenrowanê ku di hundirê mêvanxaneyê de wekî dîl hatibûn girtin, jiyana xwe ji dest dan. Endamên malbatê, di nav wan de xwehên wî Kate û Maggie, û hevalên wan cenazeyan vegerandin Greta. Polîsan hewl da ku cenazeyan vegerînin û komek ji 16 polîsan şandin Gretayê, lê ew ditirsiyan ku ev yek dibe sedema şerekî din, ji ber vê yekê vegeriyan Benalla. Dan Kelly û Steve Hart di 30ê hezîrana 1880an de li Greta di gorên bênîşan de hatin veşartin. Nêzîkî 100 kes di merasîma cenazeyê de amade bûn. Mixaletiyê Dan, Tom Lloyd, karê belêndariyê dikir, û cotkarekî Gretayê bi navê Daniel O'Keefe karê waîzê kar dikir. Piştî ku gor hatin dagirtin, cot li ser erdê li dora goran hat kirin, da ku cihê wan veşartî bimîne. Malbat ditirsiyan ku polîs dîsa hewl bidin cenazeyan ji wan bistînin.. Piştî bûyera Glenrowanê, zirxên Dan Kelly û Steve Hart ji aliyê polîsan ve hatin girtin û ew li Benalla hatin hiştin. Zirxa Ned Kelly şandin Melbourneyê da ku di dadgeha wî de were bikaranîn. Zirxa Joe Byrne şandin depoya polîsan li [[Richmond]]ê. Di dawiya sala 1880an de, hemû perçeyên zirxan li Melbourneyê bûn. Komek ji zirxan dan Sir William Clarke. Di salên paşîn de, perçeyên zirxan tevlihev bûn. Di sala 2002an de, [[Pirtûkxaneya Dewletî ya Victoria]] û polîs hin perçe di navbera xwe de guhastin da ku komên zirxan temam bikin. Zirxa Ned li pirtûkxaneyê ye, zirxa Joe hîn jî di milkê malbata Clarke de ye, û zirxên Dan û Steve li ba polîsan mane. Ew zirx niha dikarin li [[Muzexaneya Polîsên Victoria]]yê li Melbourne, Awistralya werin dîtin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1861]] [[Kategorî:Mirin 1880]] qxglxvzimbhe1sqyvaujaju2dlzyxfx 0 329323 2085148 2026-08-11T12:13:17Z Wikihez 39702 Ji bo [[Adat û Rusûmetnameê Ekradiye]] hat beralîkirin 2085148 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Adat û Rusûmetnameê Ekradiye]] 9zpmrh71r7ayoi0041t2hxwzapvpxrv 0 329324 2085150 2026-08-11T13:08:59Z Kurê Acemî 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2085150 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2085151 2085150 2026-08-11T13:21:35Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085151 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk]] de, radyasyonên elektromagnetîk (REM) an jî pêla elektromagnetîk (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. bkgzdz4wzsc3zgng23r9idp8csefqjx 2085152 2085151 2026-08-11T13:21:55Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085152 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, radyasyonên elektromagnetîk (REM) an jî pêla elektromagnetîk (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. 5xvs9f8zeb1d346mjjqolds3c1gaahu 2085153 2085152 2026-08-11T13:29:28Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085153 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, radyasyonên elektromagnetîk (REM) an jî pêla elektromagnetîk (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. h1drmje2odfj6araiydemj6iu4m0uo1 2085154 2085153 2026-08-11T13:30:59Z Kurê Acemî 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Fizîk]] 2085154 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, radyasyonên elektromagnetîk (REM) an jî pêla elektromagnetîk (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. [[Kategorî:Fizîk]] rook0z4ex4dpe92c7hac04c49tn0q6f 2085155 2085154 2026-08-11T13:31:10Z Kurê Acemî 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] 2085155 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, radyasyonên elektromagnetîk (REM) an jî pêla elektromagnetîk (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] qhq0mbhgd8psf8aa73f9owlz2w7ts8a 2085156 2085155 2026-08-11T13:31:54Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085156 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, radyasyonên elektromagnetîk (REM) an jî pêla elektromagnetîk (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. == Çavkanî == [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] n3ldrtyt30z0cuqd4pgjjnmanu6zbpr 2085157 2085156 2026-08-11T13:32:11Z Kurê Acemî 105128 /* Çavkanî */ 2085157 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, radyasyonên elektromagnetîk (REM) an jî pêla elektromagnetîk (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] 22cshskvj2h65vr3vrq23j5vnpt38nl 2085158 2085157 2026-08-11T13:32:45Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085158 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] 68w11rearvbask355gd8pzmudsjw8xh 2085161 2085158 2026-08-11T14:10:21Z Kurê Acemî 105128 2085161 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire. Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in. [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin. Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]]. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] oji4ip0pncbxv5x3emkqnmv318g68ff 2085162 2085161 2026-08-11T14:11:13Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085162 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |roja-gihiştinê=2026-08-11 |xebat=ThoughtCo |ziman=en}}</ref> Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in. [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin. Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]]. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] jdwo2mkquj9fo93movytni3iv85i0pq 2085163 2085162 2026-08-11T14:13:43Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085163 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |roja-gihiştinê=2026-08-11 |xebat=ThoughtCo |ziman=en}}</ref> Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/physics/ekspong/ |sernav=The Dual Nature of Light as Reflected in the Nobel Archives |malper=www.nobelprize.org |roja-gihiştinê=2026-08-11}}</ref> [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.encyclopedia.com/science-and-technology/astronomy-and-space-exploration/astronomy-general/electromagnetic-spectrum |sernav=Electromagnetic Spectrum facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Electromagnetic Spectrum |malper=www.encyclopedia.com |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=en}}</ref> Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Physics for Scientists and Engineers: Vol. 1: Mechanics, Oscillations and Waves, Thermodynamics |paşnav=Tipler |pêşnav=Paul A. |weşanger=Macmillan |tarîx=1999 |rr=454 |isbn=978-1-57259-491-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=U9lkAkTdAosC&q=%22electromagnetic+waves%22+charges+accelerate&pg=PA454}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] i9un9zqo1o8lscnpwvf39l2zialixj7 2085164 2085163 2026-08-11T14:14:42Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085164 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Onde electromagnetique.svg|thumb]] Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |roja-gihiştinê=2026-08-11 |xebat=ThoughtCo |ziman=en}}</ref> Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/physics/ekspong/ |sernav=The Dual Nature of Light as Reflected in the Nobel Archives |malper=www.nobelprize.org |roja-gihiştinê=2026-08-11}}</ref> [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.encyclopedia.com/science-and-technology/astronomy-and-space-exploration/astronomy-general/electromagnetic-spectrum |sernav=Electromagnetic Spectrum facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Electromagnetic Spectrum |malper=www.encyclopedia.com |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=en}}</ref> Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Physics for Scientists and Engineers: Vol. 1: Mechanics, Oscillations and Waves, Thermodynamics |paşnav=Tipler |pêşnav=Paul A. |weşanger=Macmillan |tarîx=1999 |rr=454 |isbn=978-1-57259-491-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=U9lkAkTdAosC&q=%22electromagnetic+waves%22+charges+accelerate&pg=PA454}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] i5rwuoiyhjdvngof9pqnn0znrvqb6q5 2085165 2085164 2026-08-11T14:16:56Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085165 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Onde electromagnetique.svg|thumb|Pêleke elektromagnetîk a bi polarizasyona xêzî ku li ser eksena z dimeşe; tê de E [[Qada elektrîk|qada elektrîkê]] û Bya perpendîkûler jî [[qada magnetîkî]] nîşan dide.]] Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |roja-gihiştinê=2026-08-11 |xebat=ThoughtCo |ziman=en}}</ref> Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/physics/ekspong/ |sernav=The Dual Nature of Light as Reflected in the Nobel Archives |malper=www.nobelprize.org |roja-gihiştinê=2026-08-11}}</ref> [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.encyclopedia.com/science-and-technology/astronomy-and-space-exploration/astronomy-general/electromagnetic-spectrum |sernav=Electromagnetic Spectrum facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Electromagnetic Spectrum |malper=www.encyclopedia.com |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=en}}</ref> Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Physics for Scientists and Engineers: Vol. 1: Mechanics, Oscillations and Waves, Thermodynamics |paşnav=Tipler |pêşnav=Paul A. |weşanger=Macmillan |tarîx=1999 |rr=454 |isbn=978-1-57259-491-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=U9lkAkTdAosC&q=%22electromagnetic+waves%22+charges+accelerate&pg=PA454}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] slkgjtodpp68wr1h0zq5esh61g15i3s 2085166 2085165 2026-08-11T14:17:24Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085166 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Onde electromagnetique.svg|thumb|300px|Pêleke elektromagnetîk a bi polarizasyona xêzî ku li ser eksena z dimeşe; tê de E [[Qada elektrîk|qada elektrîkê]] û Bya perpendîkûler jî [[qada magnetîkî]] nîşan dide.]] Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |roja-gihiştinê=2026-08-11 |xebat=ThoughtCo |ziman=en}}</ref> Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/physics/ekspong/ |sernav=The Dual Nature of Light as Reflected in the Nobel Archives |malper=www.nobelprize.org |roja-gihiştinê=2026-08-11}}</ref> [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.encyclopedia.com/science-and-technology/astronomy-and-space-exploration/astronomy-general/electromagnetic-spectrum |sernav=Electromagnetic Spectrum facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Electromagnetic Spectrum |malper=www.encyclopedia.com |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=en}}</ref> Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Physics for Scientists and Engineers: Vol. 1: Mechanics, Oscillations and Waves, Thermodynamics |paşnav=Tipler |pêşnav=Paul A. |weşanger=Macmillan |tarîx=1999 |rr=454 |isbn=978-1-57259-491-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=U9lkAkTdAosC&q=%22electromagnetic+waves%22+charges+accelerate&pg=PA454}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] 32jinwoe02i3oaqnh2cbff2cfdqb6yc 2085167 2085166 2026-08-11T14:18:23Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085167 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Onde electromagnetique.svg|thumb|300px|Pêleke elektromagnetîk a bi polarizasyona xêzî ku li ser eksena z dimeşe; tê de E [[Qada elektrîk|qada elektrîkê]] û Bya perpendîkûler jî [[qada magnetîkî]] nîşan dide.]] Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |roja-gihiştinê=2026-08-11 |xebat=ThoughtCo |ziman=en}}</ref> Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/physics/ekspong/ |sernav=The Dual Nature of Light as Reflected in the Nobel Archives |malper=www.nobelprize.org |roja-gihiştinê=2026-08-11}}</ref> [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.encyclopedia.com/science-and-technology/astronomy-and-space-exploration/astronomy-general/electromagnetic-spectrum |sernav=Electromagnetic Spectrum facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Electromagnetic Spectrum |malper=www.encyclopedia.com |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=en}}</ref> Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Physics for Scientists and Engineers: Vol. 1: Mechanics, Oscillations and Waves, Thermodynamics |paşnav=Tipler |pêşnav=Paul A. |weşanger=Macmillan |tarîx=1999 |rr=454 |isbn=978-1-57259-491-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=U9lkAkTdAosC&q=%22electromagnetic+waves%22+charges+accelerate&pg=PA454}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] mvvbr5snn5ry6f7f1hkg5py79jk8lo0 2085205 2085167 2026-08-12T08:04:46Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085205 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Onde electromagnetique.svg|thumb|300px|Pêleke elektromagnetîk a bi polarizasyona xêzî ku li ser eksena z dimeşe; tê de E [[Qada elektrîk|qada elektrîkê]] û Bya perpendîkûler jî [[qada magnetîkî]] nîşan dide.]] Di [[fizîk|fizîkê]] de, '''radyasyonên elektromagnetîk''' (REM) an jî '''pêla elektromagnetîk''' (PEM) [[Pêl|pêlek]] xwebelavbûyî ya e ku [[momentûm]] û [[enerjiya radyasyonê]] di fezayê [[zeviya elektromagnetîk]] re hildigire.<ref>{{Jêder-nûçe |sernav=What Is Electromagnetic Radiation? |url=https://www.thoughtco.com/definition-of-electromagnetic-radiation-605069 |roja-gihiştinê=2026-08-11 |xebat=ThoughtCo |ziman=en}}</ref> Ew spektrumek fireh vedihewîne ku li gorî [[Frekans|frekansê]] (bi rêjeyî berevajî [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlê]]) tê dabeş kirin, ji [[pêlên radyoyê]], [[Hûrpêl|hûrpêlan]], [[înfrasor]], [[Ronahî (fizîk)|ronahî]], [[ultraviyole]], [[tîrêjên X]], bigire heya [[tîrêjên gama]]. Gî formên REMê di boşahiyek de bi leza ronahiyê digerin û [[Dualiya pêl-parçeyan|dualîteya pêl-parçeyan]] nîşan didin, hem wekî pêlan û hem jî wekî parçeyên cihêreng ên bi navê foton tevdigerin. Radyasyonên elektromagnetîk bi lezandina parçeyên barkirî yên wekî yên ji [[Roj (stêrk)|Roj]] û laşên din ên ezmanî an jî bi awayekî sûnî ji bo serîlêdanên çeşîd têne çêkirin û hilberandin. Têkiliya wê bi madeyê re bi dirêjahiya pêlê ve girêdayî ye ku tesîrê li karanîna wê di ragihandin, derman, pîşesazî û lêkolînên zanistî de dike. [[Pêlên radyoyê]] weşan û [[peywendiya bêtêl]] gengaz dikin, înfrasor di [[Termografî|resimkirina germî]] de tê bikaranîn, ronahiya dîtbar ji bo dîtinê giring e û radyyasyonên enerjiya bilindtir, wekî tîrêjên X û tîrêjên gama, di [[Wênekirina bijîşkî|resimkirina bijîşkî]], dermankirina penceşêrê û vekolîna pîşesaziyê de têne bikaranîn. REMya enerjiya bilindtir, nemaze di UV û jortir de, bi tesîrên neyînî yên tenduristiyê ve girêdayî ye. Di [[mekanîka kuantûmê]] de, rêyeke din a nêrîna li ser pêlên elektromagnetîk (PEM) ew e ku ew ji [[Foton|fotonan]] pêk tên; foton [[Parçikê bingehîn|parçikên bingehîn]] ên bêbar û xwediyê [[girseya bêhnvedanê]] ya sifir in ku wekî [[Kuantûm|kuantûmên]] [[qada elektromagnetîk]] tevdigerin û berpirsiyarê gî têkiliyên elektromagnetîk in.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/themes/physics/ekspong/ |sernav=The Dual Nature of Light as Reflected in the Nobel Archives |malper=www.nobelprize.org |roja-gihiştinê=2026-08-11}}</ref> [[Elektrodînamîka kuantûmê]] ew teorî ye ku rave dike ka pêlên elektromagnetîk çawa li ser asta atomî bi madeyê re têkiliyê datînin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.encyclopedia.com/science-and-technology/astronomy-and-space-exploration/astronomy-general/electromagnetic-spectrum |sernav=Electromagnetic Spectrum facts, information, pictures {{!}} Encyclopedia.com articles about Electromagnetic Spectrum |malper=www.encyclopedia.com |roja-gihiştinê=2026-08-11 |ziman=en}}</ref> Tesîrên kuantûmê çavkaniyên zêde ji bo pêlên elektromagnetîk peyda dikin, wekî derbasbûna elektronan bo [[Asta enerjiyê|astên enerjiyê]] yên nizmtir di atomê de û [[radyasyonên cisimê reş]].<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Physics for Scientists and Engineers: Vol. 1: Mechanics, Oscillations and Waves, Thermodynamics |paşnav=Tipler |pêşnav=Paul A. |weşanger=Macmillan |tarîx=1999 |rr=454 |isbn=978-1-57259-491-3 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=U9lkAkTdAosC&q=%22electromagnetic+waves%22+charges+accelerate&pg=PA454}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] [[Kategorî:Konseptên fizîkê]] crnumic4yi3frv0rbcur7obwq04dc0e 0 329325 2085175 2026-08-11T17:39:01Z Kurê Acemî 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2085175 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2085176 2085175 2026-08-11T17:41:10Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Înfrasor]] weke [[Tîrêjên înfrasor]] guhart 2085175 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2085178 2085176 2026-08-11T17:52:41Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085178 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire. TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye. ihlrwo7uw6hmleqpynwkfabrjzfregc 2085207 2085178 2026-08-12T08:10:29Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085207 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire. TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye. Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire. Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor. Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. kgwt4ymzk9nw116dbkf8logad3pinze 2085208 2085207 2026-08-12T08:13:56Z Kurê Acemî 105128 2085208 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire. TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye. Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire. Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor. Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike. j8eocsk4zx0s8eftnm8pxuocm1l572t 2085209 2085208 2026-08-12T08:20:58Z Kurê Acemî 105128 2085209 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire. TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye. Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire. Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor. Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike. Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne. Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn. Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. qojuu6l0q5ekn3cwx5bpu4ngbo52bls 2085210 2085209 2026-08-12T08:21:32Z Kurê Acemî 105128 2085210 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire. TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye. Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire. Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor. Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike. Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne. Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn. Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == fxgd8c6pemkd6jxld5e1rjgeq0u84z9 2085211 2085210 2026-08-12T08:21:44Z Kurê Acemî 105128 /* Çavkanî */ 2085211 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire. TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye. Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire. Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor. Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike. Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne. Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn. Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 3l2x5emn0fjs29f6f7mc2hly6kwk13g 2085212 2085211 2026-08-12T08:22:26Z Kurê Acemî 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Fizîk]] 2085212 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire. TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye. Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire. Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor. Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike. Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne. Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn. Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] lg95ixqyzm7qomx0qd22c8pswwjqzix 2085213 2085212 2026-08-12T08:27:33Z Kurê Acemî 105128 2085213 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Vatansever |pêşnav=Fatma |paşnav2=Hamblin |pêşnav2=Michael R. |tarîx=2012-11-01 |sernav=Far infrared radiation (FIR): its biological effects and medical applications |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3699878/ |kovar=Photonics & Lasers in Medicine |cild=4 |rr=255–266 |doi=10.1515/plm-2012-0034 |issn=2193-0635 |pmc=3699878 |pmid=23833705}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/infrared |sernav=Definition of INFRARED |malper=www.merriam-webster.com |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/science/infrared-radiation |sernav=Infrared radiation {{!}} Definition, Wavelengths, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-06-22 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://publicdomainreview.org/2014/02/19/the-founding-fathers-v-the-climate-change-skeptics/ |sernav=The Founding Fathers v. The Climate Change Skeptics – The Public Domain Review |malper=publicdomainreview.org |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |sernav=Global Warning, Climate Change |malper=nsdl.library.cornell.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Night vision: exploring the infrared universe |paşnav=Rowan-Robinson |pêşnav=Michael |weşanger=Cambridge university press |tarîx=2013 |rr=23 |isbn=978-1-107-02476-2 |cih=Cambridge}}</ref> Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cem.msu.edu/~reusch/VirtualText/Spectrpy/InfraRed/infrared.htm |sernav=Infrared Spectroscopy |malper=www.cem.msu.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/importance.html |sernav=Infrared Astronomy |malper=www.ipac.caltech.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2013-10-07 |sernav=The Working Principle and Key Applications of Infrared Sensors |url=https://www.azosensors.com/article.aspx?ArticleID=339 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=AZoSensors.com |ziman=en}}</ref> Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] 73r06hyj2ssmqbtvjrdjcti6bcw55vb 2085214 2085213 2026-08-12T08:28:13Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085214 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ir girl.png|thumb]] Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Vatansever |pêşnav=Fatma |paşnav2=Hamblin |pêşnav2=Michael R. |tarîx=2012-11-01 |sernav=Far infrared radiation (FIR): its biological effects and medical applications |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3699878/ |kovar=Photonics & Lasers in Medicine |cild=4 |rr=255–266 |doi=10.1515/plm-2012-0034 |issn=2193-0635 |pmc=3699878 |pmid=23833705}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/infrared |sernav=Definition of INFRARED |malper=www.merriam-webster.com |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/science/infrared-radiation |sernav=Infrared radiation {{!}} Definition, Wavelengths, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-06-22 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://publicdomainreview.org/2014/02/19/the-founding-fathers-v-the-climate-change-skeptics/ |sernav=The Founding Fathers v. The Climate Change Skeptics – The Public Domain Review |malper=publicdomainreview.org |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |sernav=Global Warning, Climate Change |malper=nsdl.library.cornell.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Night vision: exploring the infrared universe |paşnav=Rowan-Robinson |pêşnav=Michael |weşanger=Cambridge university press |tarîx=2013 |rr=23 |isbn=978-1-107-02476-2 |cih=Cambridge}}</ref> Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cem.msu.edu/~reusch/VirtualText/Spectrpy/InfraRed/infrared.htm |sernav=Infrared Spectroscopy |malper=www.cem.msu.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/importance.html |sernav=Infrared Astronomy |malper=www.ipac.caltech.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2013-10-07 |sernav=The Working Principle and Key Applications of Infrared Sensors |url=https://www.azosensors.com/article.aspx?ArticleID=339 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=AZoSensors.com |ziman=en}}</ref> Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] 9c3b12reysazw7iavsgkkjduoh6qlnq 2085215 2085214 2026-08-12T08:28:55Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085215 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ir girl.png|thumb|Resimeke bi rengên sûnî ya du kesan ku bi rêya tîrêjên infrasor ên pêl-dirêj (germiya termal a laş) hatiye girtin.]] Tîrêjên înfrasor (TÎ; carinan wekî ronahiya înfrasor têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Vatansever |pêşnav=Fatma |paşnav2=Hamblin |pêşnav2=Michael R. |tarîx=2012-11-01 |sernav=Far infrared radiation (FIR): its biological effects and medical applications |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3699878/ |kovar=Photonics & Lasers in Medicine |cild=4 |rr=255–266 |doi=10.1515/plm-2012-0034 |issn=2193-0635 |pmc=3699878 |pmid=23833705}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/infrared |sernav=Definition of INFRARED |malper=www.merriam-webster.com |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/science/infrared-radiation |sernav=Infrared radiation {{!}} Definition, Wavelengths, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-06-22 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://publicdomainreview.org/2014/02/19/the-founding-fathers-v-the-climate-change-skeptics/ |sernav=The Founding Fathers v. The Climate Change Skeptics – The Public Domain Review |malper=publicdomainreview.org |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |sernav=Global Warning, Climate Change |malper=nsdl.library.cornell.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Night vision: exploring the infrared universe |paşnav=Rowan-Robinson |pêşnav=Michael |weşanger=Cambridge university press |tarîx=2013 |rr=23 |isbn=978-1-107-02476-2 |cih=Cambridge}}</ref> Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cem.msu.edu/~reusch/VirtualText/Spectrpy/InfraRed/infrared.htm |sernav=Infrared Spectroscopy |malper=www.cem.msu.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/importance.html |sernav=Infrared Astronomy |malper=www.ipac.caltech.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2013-10-07 |sernav=The Working Principle and Key Applications of Infrared Sensors |url=https://www.azosensors.com/article.aspx?ArticleID=339 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=AZoSensors.com |ziman=en}}</ref> Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] dbsjg0ud4ylntfdyx8lz95sknit3smq 2085216 2085215 2026-08-12T08:29:53Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085216 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Ir girl.png|thumb|Resimeke bi rengên sûnî ya du kesan ku bi rêya tîrêjên infrasor ên pêl-dirêj (germiya termal a laş) hatiye girtin.]] '''Tîrêjên înfrasor''' ('''TÎ'''; carinan wekî '''ronahiya înfrasor''' têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Vatansever |pêşnav=Fatma |paşnav2=Hamblin |pêşnav2=Michael R. |tarîx=2012-11-01 |sernav=Far infrared radiation (FIR): its biological effects and medical applications |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3699878/ |kovar=Photonics & Lasers in Medicine |cild=4 |rr=255–266 |doi=10.1515/plm-2012-0034 |issn=2193-0635 |pmc=3699878 |pmid=23833705}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/infrared |sernav=Definition of INFRARED |malper=www.merriam-webster.com |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/science/infrared-radiation |sernav=Infrared radiation {{!}} Definition, Wavelengths, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-06-22 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://publicdomainreview.org/2014/02/19/the-founding-fathers-v-the-climate-change-skeptics/ |sernav=The Founding Fathers v. The Climate Change Skeptics – The Public Domain Review |malper=publicdomainreview.org |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |sernav=Global Warning, Climate Change |malper=nsdl.library.cornell.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Night vision: exploring the infrared universe |paşnav=Rowan-Robinson |pêşnav=Michael |weşanger=Cambridge university press |tarîx=2013 |rr=23 |isbn=978-1-107-02476-2 |cih=Cambridge}}</ref> Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cem.msu.edu/~reusch/VirtualText/Spectrpy/InfraRed/infrared.htm |sernav=Infrared Spectroscopy |malper=www.cem.msu.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/importance.html |sernav=Infrared Astronomy |malper=www.ipac.caltech.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2013-10-07 |sernav=The Working Principle and Key Applications of Infrared Sensors |url=https://www.azosensors.com/article.aspx?ArticleID=339 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=AZoSensors.com |ziman=en}}</ref> Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] bbvqc9cyfk321sn99toysuz9m93y6tm 2085217 2085216 2026-08-12T08:30:06Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085217 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Ir girl.png|thumb|Resimeke bi rengên sûnî ya du kesan ku bi rêya tîrêjên infrasor ên pêl-dirêj (germiya termal a laş) hatiye girtin.]] '''Tîrêjên înfrasor''' ('''TÎ'''; carinan wekî '''ronahiya înfrasor''' têne binavkirin) cureyekî [[radyasyonên elektromagnetîk]] (REM) ne ku [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] wan ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] dirêjtir, lê ji ya [[Hûrpêl|mîkropêlan]] kurtir e. Banda spektrala înfrasor bi wan pêlan destpê dike ku hinekî ji pêlên ronahiya [[sor]] (pêlên herî dirêj ên di [[Şebenga ronahiya bînraw|spektrala dîtbar]] de) dirêjtir in; lewma TÎ ji çavê însanan nayê dîtin. Bi gelemperî (li gorî pîvanên ISO û CIE) tê qebûlkirin ku TÎ dirêjahiya pêlan ji nêzîkî 780 [[Nanometre|nm]] heta 1 [[Milîmetre|mm]] li xwe digire.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Vatansever |pêşnav=Fatma |paşnav2=Hamblin |pêşnav2=Michael R. |tarîx=2012-11-01 |sernav=Far infrared radiation (FIR): its biological effects and medical applications |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3699878/ |kovar=Photonics & Lasers in Medicine |cild=4 |rr=255–266 |doi=10.1515/plm-2012-0034 |issn=2193-0635 |pmc=3699878 |pmid=23833705}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/infrared |sernav=Definition of INFRARED |malper=www.merriam-webster.com |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> TÎ bi gelemperî bo du beşan tê dabeşkirin: TÎya termal (germî) ya bi pêlên dirêj ku ji çavkaniyên li ser rûyê Erdê derdikeve û TÎya bi pêlên kurt (an jî TÎya nêzîk) ku beşek ji [[Tav|spektrala rojê]] ye. Carinan pêlên TÎyê yên dirêjtir (30–100 μm) wekî beşek ji banda [[radyasyonên terahertz]] têne hesibandin. Nêzîkî gî [[radyasyonên laşê-reş]] ên ji tiştên ku germahiya wan nêzîkî [[germahiya odeyê]] ye, di nav banda TÎyê de ne. Wekî cureyekî RMEyê, TÎ [[Wize|enerjî]] û [[Momentûmê|momentumê]] hildigire, [[zexta radyasyonê]] pêk tîne û xwediyê taybetmendiyên hem [[Pêl|pêlê]] û hem jî [[Keriyê atomê|keriyekê]] ([[Foton|fotonê]]) ye.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/science/infrared-radiation |sernav=Infrared radiation {{!}} Definition, Wavelengths, & Facts {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-06-22 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Ji mêj ve dihat zanin ku agir [[Têhn (fizîk)|germahiya]] nedîtbar derdixe; di sala 1681ê de, lêkolînerê pêşeng [[Edme Mariotte]] nîşan da ku cam, herçend rê dide ronahiya rojê derbas bibe jî, rê li ber germahiya tîrêjî digire.<ref>{{Jêder-malper |url=https://publicdomainreview.org/2014/02/19/the-founding-fathers-v-the-climate-change-skeptics/ |sernav=The Founding Fathers v. The Climate Change Skeptics – The Public Domain Review |malper=publicdomainreview.org |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref><ref>{{Jêder-malper |url=http://nsdl.library.cornell.edu/websites/wiki/index.php/PALE_ClassicArticles/GlobalWarming.html |sernav=Global Warning, Climate Change |malper=nsdl.library.cornell.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12 |ziman=en}}</ref> Di sala 1800ê de, stêrknas [[William Herschel]] bi rêya tesîra wê ya li ser [[Germpîv|termometrekê]], keşf kir ku tîrêjên înfrasor cureyekî tîrêjên nedîtbar in ku di spektrumê de xwediyê enerjiyeke kêmtir in li gorî ronahiya sor.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Night vision: exploring the infrared universe |paşnav=Rowan-Robinson |pêşnav=Michael |weşanger=Cambridge university press |tarîx=2013 |rr=23 |isbn=978-1-107-02476-2 |cih=Cambridge}}</ref> Bi rêya lêkolînên Herschel, di dawiyê de derket holê ku hinekî zêdetirî nîvê enerjiya ji [[Roj (stêrk)|rojê]], bi şêweyê tîrêjên înfrasor digihîje [[Dinya (gerstêrk)|Erdê]]. Hevsengiya di navbera tîrêjên înfrasor ên hatine mijandin û yên hatine derxistin de, tesîreke giring li ser [[Avhewa|avhewayê]] Erdê dike. Wexta ku [[molekul]] tevgerên xwe yên zivirîn û lerizînê diguherînin, tîrêjên înfrasor derdixînin an jî wan dimijin. Ew tîrêj bi rêya guhertina [[Dîpol|kêliya dîpolê]], modên [[Lezirîn|lezirînê]] yên di molekulê de çalak dikin; ew yek jî wê dike navçeyeke frekansê ya bikêr ji bo lêkolîna van rewşên enerjiyê yên molekulên xwedî sîmetriya guncaw. [[Spektroskopiya înfrasor]], mijêtin û derbasbûna [[Foton|fotonan]] di navçeya înfrasor de lêkolîn dike.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.cem.msu.edu/~reusch/VirtualText/Spectrpy/InfraRed/infrared.htm |sernav=Infrared Spectroscopy |malper=www.cem.msu.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Tîrêjên înfrasor di sepanên pîşesazî, zanistî, leşkerî, bazirganî û bijîşkî de têne bikaranîn. Amûrên dîtina şevê yên ku ronahiya çalak a nêzîkî înfrasor bikar tînin, dihêlin ku mirov an heywan bêyî ku çavdêr were tespîtkirin werin çavdêrîkirin. [[Astronomiya înfrasorê]] [[Teleskop|teleskopên]] bi sensoran ve girêdayî bikar tîne da ku derbasî herêmên tozî yên fezayê yên wekî [[ewrên molekulî]] bibe, tiştên wekî [[Gerstêrk|gerstêrkan]] tespît bike û tiştên ku ji rojên destpêkê yên [[Gerdûn|gerdûnê]] pir sor bûne bibîne.<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ipac.caltech.edu/Outreach/Edu/importance.html |sernav=Infrared Astronomy |malper=www.ipac.caltech.edu |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Kamerayên resimkirina germî yên înfrasor ji bo tespîtkirina windabûna germê di sîstemên îzolekirî de, ji bo çavdêriya guherîna herikîna xwînê di çerm de, ji bo alîkariya agirkujiyê û ji bo tespîtkirina germbûna zêde ya pêkhateyên elektrîkê têne bikaranîn.<ref>{{Jêder-nûçe |tarîx=2013-10-07 |sernav=The Working Principle and Key Applications of Infrared Sensors |url=https://www.azosensors.com/article.aspx?ArticleID=339 |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=AZoSensors.com |ziman=en}}</ref> Sepanên leşkerî û sivîl bidestxistina hedef, çavdêrî, [[dîtina şevê]], armanckirin û şopandinê vedihewîne. Însan di germahiya laşê normal de bi giranî di dirêjahiya pêlên dora 10 μm de tîrêjê belav dikin. Bikaranînên ne-leşkerî analîza karîgeriya germî, çavdêriya jîngehê, vekolînên tesîsên pîşesaziyê, tespîtkirina operasyonên mezinbûnê, hesaskirina germahiya ji dûr ve, ragihandina bêtêl a kurt-menzîl, spektroskopî û [[pêşbîniya hewayê]] vedihewîne. == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] kdxbgchxfp3y1idiqtj7wjllfg5uhwo 0 329326 2085177 2026-08-11T17:41:10Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Înfrasor]] weke [[Tîrêjên înfrasor]] guhart 2085177 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Tîrêjên înfrasor]] i7t1ib4phrhvq3ogganbnu72zwuxfeo 0 329328 2085200 2026-08-11T23:23:42Z Wikihez 39702 [[ku:Spîrêz]] - Beralîkirin ([[Bikarhêner:Wikihez/skrîpt/js/beralîbike.js|beralîbike.js]]) 2085200 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Spîrêz]] du4vbq4abhwzkkenefpo9tbt6ro4xsx 3 329329 2085202 2026-08-12T00:59:04Z Superpes15 42603 Superpes15î navê [[Gotûbêja bikarhêner:EF5]] weke [[Gotûbêja bikarhêner:Eoline]] guhart: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/EF5|EF5]]" to "[[Special:CentralAuth/Eoline|Eoline]]" 2085202 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêja bikarhêner:Eoline]] 83nuq3r5o2uqoh4mkcvlkpbwgc57680 0 329330 2085218 2026-08-12T09:02:51Z Kurê Acemî 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2085218 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2085219 2085218 2026-08-12T09:09:12Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085219 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. 86dxi1qhzn7d9ikjc12m03bis758hck 2085220 2085219 2026-08-12T11:05:21Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085220 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye.  Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike. Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye. Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. ovzlfqr0zs6cdx78zgbjnlrx3j9z02f 2085221 2085220 2026-08-12T11:10:48Z Kurê Acemî 105128 2085221 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye.  Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike. Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye. Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin. Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin. Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî. Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. 5l4qs6zanpucq91q8l60qb3oh86qifo 2085222 2085221 2026-08-12T11:13:25Z Kurê Acemî 105128 2085222 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye.  Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike. Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye. Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin. Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin. Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî. Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe. Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin. jigd57wbe7pcbgmapd0bp6utznsvl26 2085223 2085222 2026-08-12T11:13:37Z Kurê Acemî 105128 2085223 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye.  Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike. Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye. Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin. Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin. Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî. Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe. Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin. == Çavkanî == 00tzfi1g9p4837d6880bgk6zquj9e7b 2085224 2085223 2026-08-12T11:13:50Z Kurê Acemî 105128 /* Çavkanî */ 2085224 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye.  Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike. Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye. Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin. Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin. Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî. Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe. Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} 9glay28fb8xwfnii7q9ly2n8sulurp7 2085225 2085224 2026-08-12T11:17:07Z Kurê Acemî 105128 2085225 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye. <ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=An Introduction to Non-Ionizing Radiation |paşnav=Maqbool |pêşnav=Muhammad |weşanger=Bentham Science Publishers |tarîx=2023-11-13 |isbn=978-981-5136-90-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ZyHkEAAAQBAJ&pg=PA28&redir_esc=y}}</ref> Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Engineering Electromagnetics |paşnav=Ida |pêşnav=Nathan |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2007-08-01 |rr=1122 |isbn=978-0-387-20156-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=2CbvXE4o5swC&dq=ultraviolet+ionizing+non-ionizing+&pg=PA1122&redir_esc=y}}</ref> ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike.<ref name=":0" /> Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye.<ref name=":1" /> Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://missionscience.nasa.gov/ems/10_ultravioletwaves.html |sernav=Ultraviolet Waves |malper=missionscience.nasa.gov |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haigh |pêşnav=Joanna D. |tarîx=2007 |sernav=The Sun and the Earth's Climate |url=http://link.springer.com/10.12942/lrsp-2007-2 |kovar=Living Reviews in Solar Physics |ziman=en |cild=4 |doi=10.12942/lrsp-2007-2 |issn=1614-4961}}</ref> Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wacker |pêşnav=Matthias |paşnav2=Holick |pêşnav2=Michael F. |tarîx=2013-01-01 |sernav=Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3897598/ |kovar=Dermato-Endocrinology |cild=5 |hejmar=1 |rr=51–108 |doi=10.4161/derm.24494 |issn=1938-1972 |pmc=3897598 |pmid=24494042}}</ref> Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Hambling |pêşnav=David |tarîx=2002-05-30 |sernav=Let the light shine in |url=http://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=the Guardian |ziman=en-GB}}</ref> Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Cronin |pêşnav=Thomas W. |paşnav2=Bok |pêşnav2=Michael J. |tarîx=2016-09-15 |sernav=Photoreception and vision in the ultraviolet |url=https://doi.org/10.1242/jeb.128769 |kovar=Journal of Experimental Biology |cild=219 |hejmar=18 |rr=2790–2801 |doi=10.1242/jeb.128769 |issn=0022-0949}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} bqx3msvjborgn3g8xrmnuoruujqyoeh 2085226 2085225 2026-08-12T11:34:17Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085226 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Pipefitter welder kutzo.jpg|thumb]] Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye. <ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=An Introduction to Non-Ionizing Radiation |paşnav=Maqbool |pêşnav=Muhammad |weşanger=Bentham Science Publishers |tarîx=2023-11-13 |isbn=978-981-5136-90-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ZyHkEAAAQBAJ&pg=PA28&redir_esc=y}}</ref> Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Engineering Electromagnetics |paşnav=Ida |pêşnav=Nathan |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2007-08-01 |rr=1122 |isbn=978-0-387-20156-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=2CbvXE4o5swC&dq=ultraviolet+ionizing+non-ionizing+&pg=PA1122&redir_esc=y}}</ref> ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike.<ref name=":0" /> Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye.<ref name=":1" /> Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://missionscience.nasa.gov/ems/10_ultravioletwaves.html |sernav=Ultraviolet Waves |malper=missionscience.nasa.gov |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haigh |pêşnav=Joanna D. |tarîx=2007 |sernav=The Sun and the Earth's Climate |url=http://link.springer.com/10.12942/lrsp-2007-2 |kovar=Living Reviews in Solar Physics |ziman=en |cild=4 |doi=10.12942/lrsp-2007-2 |issn=1614-4961}}</ref> Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wacker |pêşnav=Matthias |paşnav2=Holick |pêşnav2=Michael F. |tarîx=2013-01-01 |sernav=Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3897598/ |kovar=Dermato-Endocrinology |cild=5 |hejmar=1 |rr=51–108 |doi=10.4161/derm.24494 |issn=1938-1972 |pmc=3897598 |pmid=24494042}}</ref> Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Hambling |pêşnav=David |tarîx=2002-05-30 |sernav=Let the light shine in |url=http://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=the Guardian |ziman=en-GB}}</ref> Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Cronin |pêşnav=Thomas W. |paşnav2=Bok |pêşnav2=Michael J. |tarîx=2016-09-15 |sernav=Photoreception and vision in the ultraviolet |url=https://doi.org/10.1242/jeb.128769 |kovar=Journal of Experimental Biology |cild=219 |hejmar=18 |rr=2790–2801 |doi=10.1242/jeb.128769 |issn=0022-0949}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} h84zyrfg211rfb4yh9fv7cmz3pw9nyj 2085227 2085226 2026-08-12T11:35:30Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085227 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Pipefitter welder kutzo.jpg|thumb|Radyasyonên UV ji aliyê [[Kevanên elektrîk|kevanên elektrîkê]] ve jî tên hilberandin. Karmendên qayimkirina kevanê divê ji bo pêşîgirtina li fotokeratîtê û şewitandina tavê ya giran, çavên xwe biparêzin û çermê xwe bipêçin.]] Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye. <ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=An Introduction to Non-Ionizing Radiation |paşnav=Maqbool |pêşnav=Muhammad |weşanger=Bentham Science Publishers |tarîx=2023-11-13 |isbn=978-981-5136-90-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ZyHkEAAAQBAJ&pg=PA28&redir_esc=y}}</ref> Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Engineering Electromagnetics |paşnav=Ida |pêşnav=Nathan |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2007-08-01 |rr=1122 |isbn=978-0-387-20156-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=2CbvXE4o5swC&dq=ultraviolet+ionizing+non-ionizing+&pg=PA1122&redir_esc=y}}</ref> ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike.<ref name=":0" /> Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye.<ref name=":1" /> Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://missionscience.nasa.gov/ems/10_ultravioletwaves.html |sernav=Ultraviolet Waves |malper=missionscience.nasa.gov |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haigh |pêşnav=Joanna D. |tarîx=2007 |sernav=The Sun and the Earth's Climate |url=http://link.springer.com/10.12942/lrsp-2007-2 |kovar=Living Reviews in Solar Physics |ziman=en |cild=4 |doi=10.12942/lrsp-2007-2 |issn=1614-4961}}</ref> Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wacker |pêşnav=Matthias |paşnav2=Holick |pêşnav2=Michael F. |tarîx=2013-01-01 |sernav=Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3897598/ |kovar=Dermato-Endocrinology |cild=5 |hejmar=1 |rr=51–108 |doi=10.4161/derm.24494 |issn=1938-1972 |pmc=3897598 |pmid=24494042}}</ref> Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Hambling |pêşnav=David |tarîx=2002-05-30 |sernav=Let the light shine in |url=http://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=the Guardian |ziman=en-GB}}</ref> Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Cronin |pêşnav=Thomas W. |paşnav2=Bok |pêşnav2=Michael J. |tarîx=2016-09-15 |sernav=Photoreception and vision in the ultraviolet |url=https://doi.org/10.1242/jeb.128769 |kovar=Journal of Experimental Biology |cild=219 |hejmar=18 |rr=2790–2801 |doi=10.1242/jeb.128769 |issn=0022-0949}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} 3uovua3e9b2t664dx6dehoky4rzfd7r 2085228 2085227 2026-08-12T11:35:51Z Kurê Acemî 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Fizîk]] 2085228 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Pipefitter welder kutzo.jpg|thumb|Radyasyonên UV ji aliyê [[Kevanên elektrîk|kevanên elektrîkê]] ve jî tên hilberandin. Karmendên qayimkirina kevanê divê ji bo pêşîgirtina li fotokeratîtê û şewitandina tavê ya giran, çavên xwe biparêzin û çermê xwe bipêçin.]] Radyasyonên ultraviyole (UV; carinan jê re ronahiya ultraviyole tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye. <ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=An Introduction to Non-Ionizing Radiation |paşnav=Maqbool |pêşnav=Muhammad |weşanger=Bentham Science Publishers |tarîx=2023-11-13 |isbn=978-981-5136-90-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ZyHkEAAAQBAJ&pg=PA28&redir_esc=y}}</ref> Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Engineering Electromagnetics |paşnav=Ida |pêşnav=Nathan |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2007-08-01 |rr=1122 |isbn=978-0-387-20156-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=2CbvXE4o5swC&dq=ultraviolet+ionizing+non-ionizing+&pg=PA1122&redir_esc=y}}</ref> ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike.<ref name=":0" /> Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye.<ref name=":1" /> Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://missionscience.nasa.gov/ems/10_ultravioletwaves.html |sernav=Ultraviolet Waves |malper=missionscience.nasa.gov |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haigh |pêşnav=Joanna D. |tarîx=2007 |sernav=The Sun and the Earth's Climate |url=http://link.springer.com/10.12942/lrsp-2007-2 |kovar=Living Reviews in Solar Physics |ziman=en |cild=4 |doi=10.12942/lrsp-2007-2 |issn=1614-4961}}</ref> Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wacker |pêşnav=Matthias |paşnav2=Holick |pêşnav2=Michael F. |tarîx=2013-01-01 |sernav=Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3897598/ |kovar=Dermato-Endocrinology |cild=5 |hejmar=1 |rr=51–108 |doi=10.4161/derm.24494 |issn=1938-1972 |pmc=3897598 |pmid=24494042}}</ref> Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Hambling |pêşnav=David |tarîx=2002-05-30 |sernav=Let the light shine in |url=http://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=the Guardian |ziman=en-GB}}</ref> Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Cronin |pêşnav=Thomas W. |paşnav2=Bok |pêşnav2=Michael J. |tarîx=2016-09-15 |sernav=Photoreception and vision in the ultraviolet |url=https://doi.org/10.1242/jeb.128769 |kovar=Journal of Experimental Biology |cild=219 |hejmar=18 |rr=2790–2801 |doi=10.1242/jeb.128769 |issn=0022-0949}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] jd91dk4p8ae97yamtwp5dfx4a05e1qz 2085229 2085228 2026-08-12T11:36:34Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085229 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} [[Wêne:Pipefitter welder kutzo.jpg|thumb|Radyasyonên UV ji aliyê [[Kevanên elektrîk|kevanên elektrîkê]] ve jî tên hilberandin. Karmendên qayimkirina kevanê divê ji bo pêşîgirtina li fotokeratîtê û şewitandina tavê ya giran, çavên xwe biparêzin û çermê xwe bipêçin.]] '''Radyasyonên ultraviyole''' ('''UV'''; carinan jê re '''ronahiya ultraviyole''' tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye. <ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=An Introduction to Non-Ionizing Radiation |paşnav=Maqbool |pêşnav=Muhammad |weşanger=Bentham Science Publishers |tarîx=2023-11-13 |isbn=978-981-5136-90-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ZyHkEAAAQBAJ&pg=PA28&redir_esc=y}}</ref> Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Engineering Electromagnetics |paşnav=Ida |pêşnav=Nathan |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2007-08-01 |rr=1122 |isbn=978-0-387-20156-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=2CbvXE4o5swC&dq=ultraviolet+ionizing+non-ionizing+&pg=PA1122&redir_esc=y}}</ref> ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike.<ref name=":0" /> Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye.<ref name=":1" /> Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://missionscience.nasa.gov/ems/10_ultravioletwaves.html |sernav=Ultraviolet Waves |malper=missionscience.nasa.gov |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haigh |pêşnav=Joanna D. |tarîx=2007 |sernav=The Sun and the Earth's Climate |url=http://link.springer.com/10.12942/lrsp-2007-2 |kovar=Living Reviews in Solar Physics |ziman=en |cild=4 |doi=10.12942/lrsp-2007-2 |issn=1614-4961}}</ref> Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wacker |pêşnav=Matthias |paşnav2=Holick |pêşnav2=Michael F. |tarîx=2013-01-01 |sernav=Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3897598/ |kovar=Dermato-Endocrinology |cild=5 |hejmar=1 |rr=51–108 |doi=10.4161/derm.24494 |issn=1938-1972 |pmc=3897598 |pmid=24494042}}</ref> Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Hambling |pêşnav=David |tarîx=2002-05-30 |sernav=Let the light shine in |url=http://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=the Guardian |ziman=en-GB}}</ref> Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Cronin |pêşnav=Thomas W. |paşnav2=Bok |pêşnav2=Michael J. |tarîx=2016-09-15 |sernav=Photoreception and vision in the ultraviolet |url=https://doi.org/10.1242/jeb.128769 |kovar=Journal of Experimental Biology |cild=219 |hejmar=18 |rr=2790–2801 |doi=10.1242/jeb.128769 |issn=0022-0949}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] 9idhjzdq3bs5xcgtkc6x3x00mtye2b6 2085230 2085229 2026-08-12T11:36:47Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085230 wikitext text/x-wiki [[Wêne:Pipefitter welder kutzo.jpg|thumb|Radyasyonên UV ji aliyê [[Kevanên elektrîk|kevanên elektrîkê]] ve jî tên hilberandin. Karmendên qayimkirina kevanê divê ji bo pêşîgirtina li fotokeratîtê û şewitandina tavê ya giran, çavên xwe biparêzin û çermê xwe bipêçin.]] '''Radyasyonên ultraviyole''' ('''UV'''; carinan jê re '''ronahiya ultraviyole''' tê gotin) [[radyasyonên elektromagnetîk]] ên bi [[Pêldirêjahî|dirêjahiya pêlên]] 100-400 [[nanometre]] ne, ji ya [[Ronahî (fizîk)|ronahiya dîtbar]] kurttir in, lê ji [[tîrêjên X]] dirêjtir in. Dirêjahiya pêlên di navbera 10 û 100 nanometre de wekî [[ultraviyole ya ekstrem]] têne binavkirin û hin taybetmendiyên wan bi tîrêjên X yên nerm re parve dikin. [[Tîdan|Radyasyonên]] UV di [[Tav|radyasyonên rojê]] de hene û bi qasî %10ê tevahîya radyasyonên elektromagnetîk ên ku ji [[Roj (stêrk)|rojê]] derdikevin pêk tînin. Ew herwiha ji hêla [[kevanên elektrîkê]], [[radyasyonên Çerenkov]] û roniyên taybetî ve, wekî [[lambayên buxara cîvayê]], lambayên bronzkirinê û [[roniyên reş]] ve jî têne hilberandin. [[Foton|Fotonên]] ultraviyole ji yên ronahiya dîtbar enerjiyeke mezintir heye, ji dora 3.1 heta 12 [[voltên elektron]], li dora enerjiya herî kêm a ku ji bo [[Iyonîzekirin|iyonîzekirina]] [[Atom|atoman]] hewce ye. <ref name=":0">{{Jêder-kitêb |sernav=An Introduction to Non-Ionizing Radiation |paşnav=Maqbool |pêşnav=Muhammad |weşanger=Bentham Science Publishers |tarîx=2023-11-13 |isbn=978-981-5136-90-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=ZyHkEAAAQBAJ&pg=PA28&redir_esc=y}}</ref> Her çend ultraviyole ya dirêj-pêl a dirêj wekî [[radyasyonên iyonîze]] nayê hesibandin<ref name=":1">{{Jêder-kitêb |sernav=Engineering Electromagnetics |paşnav=Ida |pêşnav=Nathan |weşanger=Springer Science & Business Media |tarîx=2007-08-01 |rr=1122 |isbn=978-0-387-20156-6 |ziman=en |url=https://books.google.com.tr/books?id=2CbvXE4o5swC&dq=ultraviolet+ionizing+non-ionizing+&pg=PA1122&redir_esc=y}}</ref> ji ber ku fotonên wê enerjiya têrker tune ye, ew dikare [[reaksiyonên kîmyayî]] teşwîq bike û bibe sebeba ku gelek made bibiriqin an [[floresans]] bibin. Gelek serîlêdanên pratîkî, di nav de tesîrên kîmyayî û biyolojîk, ji awayê ku radyasyonên UVê dikarin bi [[Pêkhateya organîk|molekulên organîk]] re têkilî daynin têne wergirtin. Ew têkilî dikarin elektronên orbitalê yên teşwîq bikin ber bi rewşên enerjiya bilindtir di molekulan de ku potansiyel [[girêdanên kîmyayî]] dişkînin. Berevajî wê tesîra sereke ya radyasyonên dirêj-pêla dirêjtir ew e ku rewşên vibrasyonî an zivirî yên van molekulan teşwîq bike, germahiya wan zêde bike.<ref name=":0" /> Ronahiya ultraviyole ya pêlên kurt radyasyonên iyonîze ye.<ref name=":1" /> Di encamê de, UV ya pêlên kurt zirarê dide [[Asîda deoksîrîbonukleyî|DNAye]] û rûyên ku ew pê re têkilî datîne sterîl dike. Ji bo însanan, [[tîrêjên rojê]] û [[şewitandina rojê]] tesîrên naskirî yên rûbirûbûna çerm bi UV ne, digel zêdebûna xetera [[kansera çerm]]. Mîqdara radyasyonên UVê yên ku ji hêla rojê ve têne hilberandin tê vê wateyê ku [[Dinya (gerstêrk)|Erd]] dê nikaribe li ser Erdê zuwa heyatê bidomîne ger piraniya wê ronahiyê ji hêla [[Atmosfer|atmosferê]] ve neyê fîltrekirin.<ref>{{Jêder-malper |url=http://missionscience.nasa.gov/ems/10_ultravioletwaves.html |sernav=Ultraviolet Waves |malper=missionscience.nasa.gov |roja-gihiştinê=2026-08-12}}</ref> Ronahiya UVê ya ji rojê bi dirêjahiya pêlên kurttir ji nêzîkî 300 nm di atmosferê de, bi giranî ji hêla ozon û oksîjena molekulî ve, berî ku bigihîje Erdê, tê kişandin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Haigh |pêşnav=Joanna D. |tarîx=2007 |sernav=The Sun and the Earth's Climate |url=http://link.springer.com/10.12942/lrsp-2007-2 |kovar=Living Reviews in Solar Physics |ziman=en |cild=4 |doi=10.12942/lrsp-2007-2 |issn=1614-4961}}</ref> Lêbelê, UV (bi taybetî, UVB) di heman demê de berpirsiyarê çêbûna [[Vîtamînên D|vîtamîna D]] di piriya [[Movikdar|movikdarên]] bejayî de, di nav de însan jî.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Wacker |pêşnav=Matthias |paşnav2=Holick |pêşnav2=Michael F. |tarîx=2013-01-01 |sernav=Sunlight and Vitamin D: A global perspective for health |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3897598/ |kovar=Dermato-Endocrinology |cild=5 |hejmar=1 |rr=51–108 |doi=10.4161/derm.24494 |issn=1938-1972 |pmc=3897598 |pmid=24494042}}</ref> Ji ber vê yekê, spektruma UV tesîrên hem sûdmend û hem jî zirardar li ser heyatê dike. Sinorê jêrîn a dirêjahiya pêlê yê [[Şebenga ronahiya bînraw|spektruma dîtbar]] bi gelemperî wekî 400 nm tê qebûlkirin. Herçend radyasyonên ultraviyole bi gelemperî ji bo însanan nayên dîtin jî, 400 nm ne sinorekî qut û tûj e; di wê navbeynê de, her ku dirêjahiya pêlê kurtir dibe, dîtina wan jî zehmetir dibe.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Hambling |pêşnav=David |tarîx=2002-05-30 |sernav=Let the light shine in |url=http://www.theguardian.com/science/2002/may/30/medicalscience.research |roja-gihiştinê=2026-08-12 |xebat=the Guardian |ziman=en-GB}}</ref> Kêzik, çûk û hin guhandar dikarin radyasyonên nêzîkî ultraviyole (RNU) bibînin, ji ber ku ew dikarin dirêjahiyên pêlan ên hinekî kurtir ji yên ku însan dikarin bibînin, bi dîtin.<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Cronin |pêşnav=Thomas W. |paşnav2=Bok |pêşnav2=Michael J. |tarîx=2016-09-15 |sernav=Photoreception and vision in the ultraviolet |url=https://doi.org/10.1242/jeb.128769 |kovar=Journal of Experimental Biology |cild=219 |hejmar=18 |rr=2790–2801 |doi=10.1242/jeb.128769 |issn=0022-0949}}</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} [[Kategorî:Fizîk]] fv2eflux68lt9af9f394rfprbgycypp 0 329331 2085231 2026-08-12T11:38:11Z Kurê Acemî 105128 Rûpel bi "{{Xebat}}" hat çêkirin 2085231 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} 5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf 2085232 2085231 2026-08-12T11:41:20Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085232 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[Fizîk|fizîkê]] de, mekanîka klasîk [[Fizîka teorîk|teoriyek]] e ku tesîra hêzan li ser [[Kînematî|kînematîka]] tiştên makroskopîk û madeya girseyî rave dike, bêyî ku tesîrên [[Mekanîka kuantûm|kuantûmî]] û pir caran jî tesîrên [[Teoriya relatîvîtî|relatîvîtî]] li ber çavan bigire. g1vqfljsu91fixc4iooh0i28ya6ls1g 2085233 2085232 2026-08-12T11:41:40Z Kurê Acemî 105128 [[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Fizîk]] 2085233 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[Fizîk|fizîkê]] de, mekanîka klasîk [[Fizîka teorîk|teoriyek]] e ku tesîra hêzan li ser [[Kînematî|kînematîka]] tiştên makroskopîk û madeya girseyî rave dike, bêyî ku tesîrên [[Mekanîka kuantûm|kuantûmî]] û pir caran jî tesîrên [[Teoriya relatîvîtî|relatîvîtî]] li ber çavan bigire. [[Kategorî:Fizîk]] c5m8nto915z2qrt5it7g3anuyoa47s0 2085234 2085233 2026-08-12T11:43:00Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2085234 wikitext text/x-wiki {{Xebat}}Di [[Fizîk|fizîkê]] de, mekanîka klasîk [[Fizîka teorîk|teoriyek]] e ku tesîra hêzan li ser [[Kînematî|kînematîka]] tiştên makroskopîk û madeya girseyî rave dike, bêyî ku tesîrên [[Mekanîka kuantûm|kuantûmî]] û pir caran jî tesîrên [[Teoriya relatîvîtî|relatîvîtî]] li ber çavan bigire. [[Kategorî:Fizîk]] afdlsrh4jkxbks28z517wkez1dobwjp