Wîkîpediya kuwiki https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Medya Taybet Gotûbêj Bikarhêner Gotûbêja bikarhêner Wîkîpediya Gotûbêja Wîkîpediyayê Wêne Gotûbêja wêneyî MediaWiki Gotûbêja MediaWiki Şablon Gotûbêja şablonê Alîkarî Gotûbêja alîkariyê Kategorî Gotûbêja kategoriyê Portal Gotûbêja portalê TimedText TimedText talk Modul Gotûbêja modulê Event Event talk 0 672 2094289 2042854 2026-09-15T06:52:33Z MikaelF 935 2094289 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank nivîskar | nav = Mehmûd Baksî | pîşe = Nivîskar | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|16|09|1944}} | cihê_jidayikbûnê = [[Suphî|Suphiyê]], [[Hezo]], [[Batman]] | roja_mirinê = {{Mirin|19|12|2000|16|09|1944|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Stokholm]] (Swêd) | netewe = [[Kurd]] | ziman = [[Kurdî]] û [[tirkî]] | şêwe = Roman, helbest | berhem = {{Indented plainlist| * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001)}} }} '''Mehmûd Baksî''' ({{bi-tr|Mahmut Baksi}}) (jdb. {{Dîrok|16|îlon|1944}} - m. {{Dîrok|19|kanûna pêşîn|2000}}) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû. Mehmûd Baksî, di sala 1944an de li gundê [[Suphî|Suphiyê]] ku bi ser [[Hezo]]ya [[Batman]]ê ({{bi-tr|Kozluk}}) ve ye, hatiye dinyayê. Berî ku xwendina xwe ya li [[Dibistana Mamostetiye a Dicle]] xelas bike, wî dev ji karê xwendinê berda. Di sala 1967an de cara pêşî li Batmanê di rojnameya [[Batman Gazetesi]] (''Rojnameya Batmanê'') de dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di sala 1968an de bû serokê [[TİP]]ê (''Partiya Karkeran a Tirkiyeyê'') ya Batmanê. Di sala 1969an de bi navê [[Mezra Botan]] romana wî ya yekem li [[Stenbol]]ê derket. Paşê di sala 1970yî de pirtûka xwe ya bi navê [[Sadi Akkiliç]] Davası (''Doza Sadi Akkiliç'') derxist. Sadi Akkiliç [[komunîst]]ekî tirk bû û ji ber gotareke wî heft sal û nîv cezayê hepsê lê birîbûn. Mehmûd Baksî di wan salan de [[sendîkavan]] bû û wî karê xwe yê sendîkavaniyê li [[DİSK]]ê didomand. Karê wî ê sendîkavaniyê ji sala [[1968]]an heta sala [[1970]]yî dewam kir. Paşê bi hinceta ku ew kurdîtiyê dike û ji ber herdu pirtûkên wî ên ku hatin çapkirin, 15 sal cezayê hepsê lê hate birîn. Loma di 1970yî de ji bêmecaliyê mecbûr ma ku derbasî [[Almanya]]yê bibe. Ew di sala 1971ê de jî li [[Swêd]]ê bi cih bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersên Edebiyata Kurdî |paşnav=Ocek |pêşnav=Nezîr |weşanger=Weşanên Sîtav |sal=2019 |isbn=9786056652004 |çap=2 |cih=Wan |rr=276, 277 }}</ref> Mehmûd Baksî li Swêdê jî vala nesekinî û heta dawiya jiyana xwe nivîsand. Wî heta niha 22 pirtûk nivîsandine û pirtûkên wî wergeriyane gelek zimanan. Lê Baksî bi xwe bi sê zimanan; bi [[kurdî]], [[tirkî]] û [[swêdî]] dinivîsand. Mehmûd Baksî di 19ê meha 12an ya [[2000]]î de li [[Stokholm]]ê wefat kir û li [[Diyarbekir]]ê hate veşartin. == Mijarên têkildar == * [[Elin Clason]] == Berhem == === Berhemên bi kurdî === * [[Zarokên Îhsan]] (1978) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Hêlîn]] (1984) * [[Gundikê Dono]] (1988) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001) === Berhemên bi tirkî === * [[Mezra Botan]] (Mezrabotan) (1968) * [[Sadi Alkılıç Davası]] (Doza Sadî Alkiliç'î) (1969) * [[Vatandaş Hakkı]] (Mafê Hemwelatiyan) (1970) * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[İsveç İsveç Dedikleri]] (Swêda ku Timî Behsa Wê Dikin) (1976) * [[Kamışlı Katliamı]] (Komkujiya Qamişloyê) (1981) * [[Şıvan'ın Sevdası]] (Evîna Şivan'î) (1984) * Kürt Gözüyle Yılmaz Güney (Bi Çavê Kurdan Yilmaz Guney), Weşanên Zêl, Nîsana 1994an. * Her Kuş Kendi Sürüsüyle Uçar (Her Teyr Bi Refa Xwe Re Difire), Weşanên Aram, ISBN 9758242122, 2000. * Roma Yürüyüşü (Birêveçûna Romayê), Weşanên Aram, 2000. === Çavkanî === {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Hezoyê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên mêr ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] q196wl32tos4ehve93uxwerahb903ye 2094305 2094289 2026-09-15T07:46:22Z MikaelF 935 2094305 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank nivîskar | nav = Mehmûd Baksî | pîşe = Nivîskar | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|16|09|1944}} | cihê_jidayikbûnê = [[Suphî|Suphiyê]], [[Hezo]], [[Batman]] | roja_mirinê = {{Mirin|19|12|2000|16|09|1944|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Stokholm]] (Swêd) | netewe = [[Kurd]] | ziman = [[Kurdî]] û [[tirkî]] | şêwe = Roman, helbest | berhem = {{Indented plainlist| * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001)}} }} '''Mehmûd Baksî''' ({{bi-tr|Mahmut Baksi}}) (jdb. {{Dîrok|16|îlon|1944}} - m. {{Dîrok|19|kanûna pêşîn|2000}}) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû.<ref>{{sv}} https://immigrant.org/forfattare/B/baksi.htm</ref> Mehmûd Baksî, di sala 1944an de li gundê [[Suphî|Suphiyê]] ku bi ser [[Hezo]]ya [[Batman]]ê ({{bi-tr|Kozluk}}) ve ye, hatiye dinyayê. Berî ku xwendina xwe ya li [[Dibistana Mamostetiye a Dicle]] xelas bike, wî dev ji karê xwendinê berda. Di sala 1967an de cara pêşî li Batmanê di rojnameya [[Batman Gazetesi]] (''Rojnameya Batmanê'') de dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di sala 1968an de bû serokê [[TİP]]ê (''Partiya Karkeran a Tirkiyeyê'') ya Batmanê. Di sala 1969an de bi navê [[Mezra Botan]] romana wî ya yekem li [[Stenbol]]ê derket. Paşê di sala 1970yî de pirtûka xwe ya bi navê [[Sadi Akkiliç]] Davası (''Doza Sadi Akkiliç'') derxist. Sadi Akkiliç [[komunîst]]ekî tirk bû û ji ber gotareke wî heft sal û nîv cezayê hepsê lê birîbûn. Mehmûd Baksî di wan salan de [[sendîkavan]] bû û wî karê xwe yê sendîkavaniyê li [[DİSK]]ê didomand. Karê wî ê sendîkavaniyê ji sala [[1968]]an heta sala [[1970]]yî dewam kir. Paşê bi hinceta ku ew kurdîtiyê dike û ji ber herdu pirtûkên wî ên ku hatin çapkirin, 15 sal cezayê hepsê lê hate birîn. Loma di 1970yî de ji bêmecaliyê mecbûr ma ku derbasî [[Almanya]]yê bibe. Ew di sala 1971ê de jî li [[Swêd]]ê bi cih bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersên Edebiyata Kurdî |paşnav=Ocek |pêşnav=Nezîr |weşanger=Weşanên Sîtav |sal=2019 |isbn=9786056652004 |çap=2 |cih=Wan |rr=276, 277 }}</ref> Mehmûd Baksî li Swêdê jî vala nesekinî û heta dawiya jiyana xwe nivîsand. Wî heta niha 22 pirtûk nivîsandine û pirtûkên wî wergeriyane gelek zimanan. Lê Baksî bi xwe bi sê zimanan; bi [[kurdî]], [[tirkî]] û [[swêdî]] dinivîsand. Mehmûd Baksî di 19ê meha 12an ya [[2000]]î de li [[Stokholm]]ê wefat kir û li [[Diyarbekir]]ê hate veşartin. == Mijarên têkildar == * [[Elin Clason]] == Berhem == === Berhemên bi kurdî === * [[Zarokên Îhsan]] (1978) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Hêlîn]] (1984) * [[Gundikê Dono]] (1988) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001) === Berhemên bi tirkî === * [[Mezra Botan]] (Mezrabotan) (1968) * [[Sadi Alkılıç Davası]] (Doza Sadî Alkiliç'î) (1969) * [[Vatandaş Hakkı]] (Mafê Hemwelatiyan) (1970) * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[İsveç İsveç Dedikleri]] (Swêda ku Timî Behsa Wê Dikin) (1976) * [[Kamışlı Katliamı]] (Komkujiya Qamişloyê) (1981) * [[Şıvan'ın Sevdası]] (Evîna Şivan'î) (1984) * Kürt Gözüyle Yılmaz Güney (Bi Çavê Kurdan Yilmaz Guney), Weşanên Zêl, Nîsana 1994an. * Her Kuş Kendi Sürüsüyle Uçar (Her Teyr Bi Refa Xwe Re Difire), Weşanên Aram, ISBN 9758242122, 2000. * Roma Yürüyüşü (Birêveçûna Romayê), Weşanên Aram, 2000. === Çavkanî === {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Hezoyê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên mêr ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] n6gvpuszwv51nbvrfnml1fhl8xgn261 2094318 2094305 2026-09-15T10:47:25Z MikaelF 935 2094318 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank nivîskar | nav = Mehmûd Baksî | pîşe = Nivîskar | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|16|09|1944}} | cihê_jidayikbûnê = [[Suphî|Suphiyê]], [[Hezo]], [[Batman]] | roja_mirinê = {{Mirin|19|12|2000|16|09|1944|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Stokholm]] (Swêd) | netewe = [[Kurd]] | ziman = [[Kurdî]] û [[tirkî]] | şêwe = Roman, helbest | berhem = {{Indented plainlist| * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001)}} }} '''Mehmûd Baksî''' ({{bi-tr|Mahmut Baksi}}) (jdb. {{Dîrok|16|îlon|1944}} - m. {{Dîrok|19|kanûna pêşîn|2000}}) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû.<ref>{{sv}} https://immigrant.org/forfattare/B/baksi.htm</ref> Mehmûd Baksî, di sala 1944an de li gundê [[Suphî|Suphiyê]] ku bi ser [[Hezo]]ya [[Batman]]ê ({{bi-tr|Kozluk}}) ve ye, hatiye dinyayê. Berî ku xwendina xwe ya li [[Dibistana Mamostetiye a Dicle]] xelas bike, wî dev ji karê xwendinê berda. Di sala 1967an de cara pêşî li Batmanê di rojnameya [[Batman Gazetesi]] (''Rojnameya Batmanê'') de dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di sala 1968an de bû serokê [[TİP]]ê (''Partiya Karkeran a Tirkiyeyê'') ya Batmanê. Di sala 1969an de bi navê [[Mezra Botan]] romana wî ya yekem li [[Stenbol]]ê derket. Paşê di sala 1970yî de pirtûka xwe ya bi navê [[Sadi Akkiliç]] Davası (''Doza Sadi Akkiliç'') derxist. Sadi Akkiliç [[komunîst]]ekî tirk bû û ji ber gotareke wî heft sal û nîv cezayê hepsê lê birîbûn. Mehmûd Baksî di wan salan de [[sendîkavan]] bû û wî karê xwe yê sendîkavaniyê li [[DİSK]]ê didomand. Karê wî ê sendîkavaniyê ji sala [[1968]]an heta sala [[1970]]yî dewam kir. Paşê bi hinceta ku ew kurdîtiyê dike û ji ber herdu pirtûkên wî ên ku hatin çapkirin, 15 sal cezayê hepsê lê hate birîn. Loma di 1970yî de ji bêmecaliyê mecbûr ma ku derbasî [[Almanya]]yê bibe. Ew di sala 1971ê de jî li [[Swêd]]ê bi cih bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersên Edebiyata Kurdî |paşnav=Ocek |pêşnav=Nezîr |weşanger=Weşanên Sîtav |sal=2019 |isbn=9786056652004 |çap=2 |cih=Wan |rr=276, 277 }}</ref> Mehmûd Baksî li Swêdê jî vala nesekinî û heta dawiya jiyana xwe nivîsand. Wî heta niha 22 pirtûk nivîsandine û pirtûkên wî wergeriyane gelek zimanan. Lê Baksî bi xwe bi sê zimanan; bi [[kurdî]], [[tirkî]] û [[swêdî]] dinivîsand. Mehmûd Baksî di 19ê meha 12an ya [[2000]]î de li [[Stokholm]]ê wefat kir û li [[Diyarbekir]]ê hate veşartin. == Mijarên têkildar == * [[Elin Clason]] == Berhem == === Berhemên bi kurdî === * [[Zarokên Îhsan]] (1978) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Hêlîn]] (1984) * [[Gundikê Dono]] (1988) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001) === Berhemên bi tirkî === * [[Mezra Botan]] (Mezrabotan) (1968) * [[Sadi Alkılıç Davası]] (Doza Sadî Alkiliç'î) (1969) * [[Vatandaş Hakkı]] (Mafê Hemwelatiyan) (1970) * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[İsveç İsveç Dedikleri]] (Swêda ku Timî Behsa Wê Dikin) (1976) * [[Kamışlı Katliamı]] (Komkujiya Qamişloyê) (1981) * [[Şıvan'ın Sevdası]] (Evîna Şivan'î) (1984) * Kürt Gözüyle Yılmaz Güney (Bi Çavê Kurdan Yilmaz Guney), Weşanên Zêl, Nîsana 1994an. * Her Kuş Kendi Sürüsüyle Uçar (Her Teyr Bi Refa Xwe Re Difire), Weşanên Aram, ISBN 9758242122, 2000. * Roma Yürüyüşü (Birêveçûna Romayê), Weşanên Aram, 2000. == Girêdanên derve == * {{sv}} https://www.flamman.se/mahmut-baksi-ett-kort-rikt-liv/ === Çavkanî === {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Hezoyê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên mêr ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] r52f73hx7t0yz7su5qa57tbdscqt2oa 2094319 2094318 2026-09-15T10:48:43Z MikaelF 935 2094319 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank nivîskar | nav = Mehmûd Baksî | pîşe = Nivîskar | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|16|09|1944}} | cihê_jidayikbûnê = [[Suphî|Suphiyê]], [[Hezo]], [[Batman]] | roja_mirinê = {{Mirin|19|12|2000|16|09|1944|temen=erê}} | cihê_mirinê = [[Stokholm]] (Swêd) | netewe = [[Kurd]] | ziman = [[Kurdî]] û [[tirkî]] | şêwe = Roman, helbest | berhem = {{Indented plainlist| * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001)}} }} '''Mehmûd Baksî''' ({{bi-tr|Mahmut Baksi}}) (jdb. {{Dîrok|16|îlon|1944}} - m. {{Dîrok|19|kanûna pêşîn|2000}}) [[nivîskar]]ekî [[kurd]] bû.<ref>{{sv}} https://immigrant.org/forfattare/B/baksi.htm</ref> Mehmûd Baksî, di sala 1944an de li gundê [[Suphî|Suphiyê]] ku bi ser [[Hezo]]ya [[Batman]]ê ({{bi-tr|Kozluk}}) ve ye, hatiye dinyayê. Berî ku xwendina xwe ya li [[Dibistana Mamostetiye a Dicle]] xelas bike, wî dev ji karê xwendinê berda. Di sala 1967an de cara pêşî li Batmanê di rojnameya [[Batman Gazetesi]] (''Rojnameya Batmanê'') de dest bi karê rojnamegeriyê kir. Di sala 1968an de bû serokê [[TİP]]ê (''Partiya Karkeran a Tirkiyeyê'') ya Batmanê. Di sala 1969an de bi navê [[Mezra Botan]] romana wî ya yekem li [[Stenbol]]ê derket. Paşê di sala 1970yî de pirtûka xwe ya bi navê [[Sadi Akkiliç]] Davası (''Doza Sadi Akkiliç'') derxist. Sadi Akkiliç [[komunîst]]ekî tirk bû û ji ber gotareke wî heft sal û nîv cezayê hepsê lê birîbûn. Mehmûd Baksî di wan salan de [[sendîkavan]] bû û wî karê xwe yê sendîkavaniyê li [[DİSK]]ê didomand. Karê wî ê sendîkavaniyê ji sala [[1968]]an heta sala [[1970]]yî dewam kir. Paşê bi hinceta ku ew kurdîtiyê dike û ji ber herdu pirtûkên wî ên ku hatin çapkirin, 15 sal cezayê hepsê lê hate birîn. Loma di 1970yî de ji bêmecaliyê mecbûr ma ku derbasî [[Almanya]]yê bibe. Ew di sala 1971ê de jî li [[Swêd]]ê bi cih bû.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Dersên Edebiyata Kurdî |paşnav=Ocek |pêşnav=Nezîr |weşanger=Weşanên Sîtav |sal=2019 |isbn=9786056652004 |çap=2 |cih=Wan |rr=276, 277 }}</ref> Mehmûd Baksî li Swêdê jî vala nesekinî û heta dawiya jiyana xwe nivîsand. Wî heta niha 22 pirtûk nivîsandine û pirtûkên wî wergeriyane gelek zimanan. Lê Baksî bi xwe bi sê zimanan; bi [[kurdî]], [[tirkî]] û [[swêdî]] dinivîsand. Mehmûd Baksî di 19ê meha 12an ya [[2000]]î de li [[Stokholm]]ê wefat kir û li [[Diyarbekir]]ê hate veşartin. == Mijarên têkildar == * [[Elin Clason]] == Berhem == === Berhemên bi kurdî === * [[Zarokên Îhsan]] (1978) * [[Keça Kurd Zozan]] (1979) * [[Hêlîn]] (1984) * [[Gundikê Dono]] (1988) * [[Serhildana Mala Eliyê Ûnis]] (2001) === Berhemên bi tirkî === * [[Mezra Botan]] (Mezrabotan) (1968) * [[Sadi Alkılıç Davası]] (Doza Sadî Alkiliç'î) (1969) * [[Vatandaş Hakkı]] (Mafê Hemwelatiyan) (1970) * [[Kürt Sorunu]] (Kêşeya Kurdî)(1971) * [[Kürt Tarihi]] (Dîroka Kurdan) (1972) * [[İsveç İsveç Dedikleri]] (Swêda ku Timî Behsa Wê Dikin) (1976) * [[Kamışlı Katliamı]] (Komkujiya Qamişloyê) (1981) * [[Şıvan'ın Sevdası]] (Evîna Şivan'î) (1984) * Kürt Gözüyle Yılmaz Güney (Bi Çavê Kurdan Yilmaz Guney), Weşanên Zêl, Nîsana 1994an. * Her Kuş Kendi Sürüsüyle Uçar (Her Teyr Bi Refa Xwe Re Difire), Weşanên Aram, ISBN 9758242122, 2000. * Roma Yürüyüşü (Birêveçûna Romayê), Weşanên Aram, 2000. == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * {{sv}} https://www.flamman.se/mahmut-baksi-ett-kort-rikt-liv/ {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Kurdên Bakurê Kurdistanê]] [[Kategorî:Nivîskarên ji Hezoyê]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên mêr ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên kurd ên sedsala 20an]] [[Kategorî:Nivîskarên zimanê kurdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên kurd]] brzuycq6ag0bu9j7jyw78x93291jkqf 0 3480 2094256 1940764 2026-09-14T18:03:19Z MikaelF 935 2094256 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Michael L. Chyet''' (jdb. 2 tebax [[1957]]), [[mamoste]] û [[zimannas]]ekî amerîkî ye.<ref>[[Rîzoyê Xerzî]] (2020). "Heke zimanê kurdî ji holê rabe guneh ê kurdan e. Zarokên xwe hînî kurdî bikin.", Xwebûn, 12:2020, r. 4.</ref> Ew [[fehristsaz]]ê [[ziman]]ên [[Rojhilata Navîn]] ê [[Pirtûkxaneya Kongreyê|Kitêbxaneya Kongreyê]] ya [[Washington]]ê ye. Berê ew sernivîserekî [[bilind]] di Rajeya Kurdî de ya [[Voice of America|Dengê Amerîkayê]] bû û [[profesor]]ê zimanê [[Zimanê kurdî|kurdî]] li [[Zanîngeha Parîsê]] û li [[Dezgeha Kurdî ya Washingtonê]] bû. == Ferhenga kurmancî-inglîzî û Ferhenga Birûskî == Di 2003yan de [[ferheng]]a Michael Chyet ya bi navê Kurdish-English Dictionary Ferhenga kurmancî-inglîzî derket. Di 2020an de jî ferhenga wî ya "Birûskî" bi sê cildan hate çapkirin ([[Ferhenga Birûskî]] Kurmancî-Înglîzî, A-L, û Ferhenga Birûskî Kurmancî-Înglîzî, M-Z û Ferhenga Birûskî Înglîzî-Kurmancî).<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.com/michael-chyet-ferheng-diyariya-heri-mezin-a-ji-bo-biruski-bu-9716h.htm |sernav=Michael Chyet: Ferheng dîyarîya herî mezin a ji bo Birûskî bû |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-16 |tarîxa-gihiştinê=2024-02-18 |ziman=}}</ref><ref>[[Rîzoyê Xerzî]] (2020). "Heke zimanê kurdî ji holê rabe guneh ê kurdan e. Zarokên xwe hînî kurdî bikin.", Xwebûn, 12:2020, r. 4.</ref> Dibêjin 32 zimanan bi axavtin û nivîsandinê dizane<ref>[[Rîzoyê Xerzî]] (2020). "Heke zimanê kurdî ji holê rabe guneh ê kurdan e. Zarokên xwe hînî kurdî bikin.", Xwebûn, 12:2020, r. 4.</ref> û di nava van zimanan de kurdî weke zimanê duyem ji xwe re hilbijartiye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=îlon 2024}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1957]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Zimanê kurdî]] [[Kategorî:Zimannas]] [[Kategorî:Zimannasên zimanê kurdî]] 0khkrqn45jme7r42peg5l23kbjxzdrw 2094260 2094256 2026-09-14T18:43:26Z Kurê Acemî 105128 Merheba hevalê @MikaelF tu çawa yî, baş î şale? Bi kerema xwe çavkaniyeke têne yek car bikar bîne 2094260 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2 }} '''Michael L. Chyet''' (jdb. 2 tebax [[1957]]), [[mamoste]] û [[zimannas]]ekî amerîkî ye.<ref name=":1">[[Rîzoyê Xerzî]] (2020). "Heke zimanê kurdî ji holê rabe guneh ê kurdan e. Zarokên xwe hînî kurdî bikin.", Xwebûn, 12:2020, r. 4.</ref> Ew [[fehristsaz]]ê [[ziman]]ên [[Rojhilata Navîn]] ê [[Pirtûkxaneya Kongreyê|Kitêbxaneya Kongreyê]] ya [[Washington]]ê ye. Berê ew sernivîserekî [[bilind]] di Rajeya Kurdî de ya [[Voice of America|Dengê Amerîkayê]] bû û [[profesor]]ê zimanê [[Zimanê kurdî|kurdî]] li [[Zanîngeha Parîsê]] û li [[Dezgeha Kurdî ya Washingtonê]] bû. == Ferhenga kurmancî-inglîzî û Ferhenga Birûskî == Di 2003yan de [[ferheng]]a Michael Chyet ya bi navê Kurdish-English Dictionary Ferhenga kurmancî-inglîzî derket. Di 2020an de jî ferhenga wî ya "Birûskî" bi sê cildan hate çapkirin ([[Ferhenga Birûskî]] Kurmancî-Înglîzî, A-L, û Ferhenga Birûskî Kurmancî-Înglîzî, M-Z û Ferhenga Birûskî Înglîzî-Kurmancî).<ref name=":1" /><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.rupelanu.com/michael-chyet-ferheng-diyariya-heri-mezin-a-ji-bo-biruski-bu-9716h.htm |sernav=Michael Chyet: Ferheng dîyarîya herî mezin a ji bo Birûskî bû |malper=Rûpela nû |tarîx=2020-02-16 |tarîxa-gihiştinê=2024-02-18 |ziman=}}</ref> Dibêjin 32 zimanan bi axavtin û nivîsandinê dizane<ref name=":1" /> û di nava van zimanan de kurdî weke zimanê duyem ji xwe re hilbijartiye.{{Çavkanî hewce ye|tarîx=îlon 2024}} == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Jidayikbûn 1957]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] [[Kategorî:Zimanê kurdî]] [[Kategorî:Zimannas]] [[Kategorî:Zimannasên zimanê kurdî]] jk4wkngu0qxyptnjrzm75jng3bajj38 0 6215 2094283 266939 2026-09-15T00:05:29Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê lurî]] hat sererastkirin 2094283 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zimanê lurî]] rvfftnjgn6u9c2bm1bf97ds8i39zev8 0 6748 2094265 1954875 2026-09-14T19:56:42Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Lurî]] weke [[Zimanê lurî]] guhart 1954875 wikitext text/x-wiki '''Lurî''' (anku '''Lori)''' li mintiqa navbera [[Luristan (parêzgeh)|Luristan]], [[Fars]] û [[Xûzistan (parêzgeh)|Xûzistanê]] tê axavtin. Hinek çavkanî Lurrî wek zaravekê [[kurdî]] dijmêrin, lê hinek çavkaniyên nû, anku çavkaniyên ji Sêr Idmonds û vir de wek zaravekê [[Zimanê farisî|farisî]] dibîne. Lurî bêhtir nêzîkî zimanê [[kurdî]] ye û gelek lêkçûn navberî wan hene. Diroknasê kurd [[Mihemed Emîn Zekî|Mihemed Emîn Zekî Beg]] piştê gera xwe ya Luristanê heman fikrê de dimîne û pirtûka xwe ya "Dîroka Kurd û Kurdistanê" diyar dike. Lurî di nav xwe de li du zaraveyên diqete: zimanê [[Lurên Biçûk]] ev zarave di nav zimanê [[kurdî]] de tê hejmartin û zaraveyên [[Lurên Mezin]] faris wan ji zimanê kurdî diqetîne. == Devokên Lurî == * [[Bala Gariva]]: Lurî-Luristanî an jî Lurî-kuçik, zaravaya Lurî ya li [[Luristan (parêzgeh)|Luristan]] tê axavtin e. * [[Bextiyarî]]: bextîyarî zaraveyekî lurên-mezin e, li navbera [[Luristan (parêzgeh)|Luristan]] û [[Îsfehan]]ê tê axavtin. * [[Şahrî-kurdî|Şehri-kurdî]] (Dehkardu): li nav û devdorê şehrê bi navê [[Şarî-kurd]] tê axavtin. * [[Xurremabadî]]: li bajarê [[Xurremabad|Xurramabadê]] tê axavtin. * [[Kuhgîlu]]: zaraveyekî lurên mezin e, li navbera [[Xûzistan (parêzgeh)|Xûzistan]] û [[Fars (parêzgeh)|Farsê]] tê axavtin. * [[Mamesenî]]: li herêma [[Fars]]ê ji ber qasê 300.000-400.000 kesan tê axavtin. * [[Buwerehmedî]]: Li parezgeha [[Kûgîluyî û Buwêr Ehmed (parêzgeh)|Kûgîluyî û Buwêr Ehmed]] tê axavtin. == Têkildar == * [[Lur]] == Lînke dervê == * [http://www.youtube.com/watch?v=cSPlXAm7j-8 Lorî] * [http://www.lorestan.org/ Lorestan.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050322004628/http://www.lorestan.org/ |date=2005-03-22 }} * [http://www.lorestan.net/ Lorestan.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007012437/http://lorestan.net/ |date=2016-10-07 }} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=lrc ethnologue.com lorî ] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bqi ethnologue.com Bextiyarî] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zum ethnologue.com Kumzarî] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=luz ethnologue.com jonub lorî] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Zimanên îranî}} {{Interwiki conflict}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Ziman-şitil}} [[Kategorî:Lurî| ]] [[Kategorî:Ziman]] [[Kategorî:Zimanên Îranê]] 5kdoc5267jx09luab0o6023naipvph5 2094269 2094265 2026-09-14T19:57:12Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2094269 wikitext text/x-wiki '''Zimanê lurî''' li mintiqa navbera [[Luristan (parêzgeh)|Luristan]], [[Fars]] û [[Xûzistan (parêzgeh)|Xûzistanê]] tê axavtin. Hinek çavkanî Lurrî wek zaravekê [[kurdî]] dijmêrin, lê hinek çavkaniyên nû, anku çavkaniyên ji Sêr Idmonds û vir de wek zaravekê [[Zimanê farisî|farisî]] dibîne. Lurî bêhtir nêzîkî zimanê [[kurdî]] ye û gelek lêkçûn navberî wan hene. Diroknasê kurd [[Mihemed Emîn Zekî|Mihemed Emîn Zekî Beg]] piştê gera xwe ya Luristanê heman fikrê de dimîne û pirtûka xwe ya "Dîroka Kurd û Kurdistanê" diyar dike. Lurî di nav xwe de li du zaraveyên diqete: zimanê [[Lurên Biçûk]] ev zarave di nav zimanê [[kurdî]] de tê hejmartin û zaraveyên [[Lurên Mezin]] faris wan ji zimanê kurdî diqetîne. == Devokên Lurî == * [[Bala Gariva]]: Lurî-Luristanî an jî Lurî-kuçik, zaravaya Lurî ya li [[Luristan (parêzgeh)|Luristan]] tê axavtin e. * [[Bextiyarî]]: bextîyarî zaraveyekî lurên-mezin e, li navbera [[Luristan (parêzgeh)|Luristan]] û [[Îsfehan]]ê tê axavtin. * [[Şahrî-kurdî|Şehri-kurdî]] (Dehkardu): li nav û devdorê şehrê bi navê [[Şarî-kurd]] tê axavtin. * [[Xurremabadî]]: li bajarê [[Xurremabad|Xurramabadê]] tê axavtin. * [[Kuhgîlu]]: zaraveyekî lurên mezin e, li navbera [[Xûzistan (parêzgeh)|Xûzistan]] û [[Fars (parêzgeh)|Farsê]] tê axavtin. * [[Mamesenî]]: li herêma [[Fars]]ê ji ber qasê 300.000-400.000 kesan tê axavtin. * [[Buwerehmedî]]: Li parezgeha [[Kûgîluyî û Buwêr Ehmed (parêzgeh)|Kûgîluyî û Buwêr Ehmed]] tê axavtin. == Têkildar == * [[Lur]] == Lînke dervê == * [http://www.youtube.com/watch?v=cSPlXAm7j-8 Lorî] * [http://www.lorestan.org/ Lorestan.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050322004628/http://www.lorestan.org/ |date=2005-03-22 }} * [http://www.lorestan.net/ Lorestan.net] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161007012437/http://lorestan.net/ |date=2016-10-07 }} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=lrc ethnologue.com lorî ] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=bqi ethnologue.com Bextiyarî] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=zum ethnologue.com Kumzarî] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=luz ethnologue.com jonub lorî] == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Zimanên îranî}} {{Interwiki conflict}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Ziman-şitil}} [[Kategorî:Lurî| ]] [[Kategorî:Ziman]] [[Kategorî:Zimanên Îranê]] do3by4gx936byhyjlcmf5imdrjaa14h 0 21510 2094284 266983 2026-09-15T00:05:34Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê lurî]] hat sererastkirin 2094284 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zimanê lurî]] rvfftnjgn6u9c2bm1bf97ds8i39zev8 0 21728 2094271 2022572 2026-09-14T21:02:49Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2094271 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} '''Dr. Ali Kemal Özcan''' [[Civaknasî|civaknasekî]] ji [[Dêrsim]]ê ye. Li Îngilîstanê xwend. Du pirtûkên wî bi inglîzî hene. Di malpera [[suvaridergi.org]] ([[yeniyol.org]] a berê) de jî bi tirkî dinivîse. == Berhem == === Pirtûk === * Özcan, A.K. (2014), Türkiye’nin Kürtleri: Kürt Sosyolojisinde PKK ve Öcalan, (Çeviri: H.Kaya - M.Aşık) Profil: İstanbul. * Özcan, A.K. (2014), “Araf’ta”ki Çözüm Süreci: Dördüncü Türk-Kürt İttifakı, Savaş Yayınevi: Ankara. * Özcan, A.K. (2012), Ortakvatan’ın Sentezmillet’i için Öcalan’a Mektup, Orion Kitabevi: Ankara. * Özcan, A.K. (2006), Turkey’s Kurds: A theoretical analysis of the PKK and Abdullah Öcalan, Routledge: London And New York. * Özcan, A.K. (1999), Humanisation Movement, Weşanén Instîtuta Kurdî: Berlin. === Gotar === * “The Nature and Resource Field of the Ethnic Resistance in Turkey” (Middle Eastern Studies, Vol. 41, No. 3, May 2005). * “Nationalism; Distilling the Cultural and the Political” (Nationalism and Ethnic Politics, Vol. 11, No.2, Summer 2005). * “The Vacillating PKK: Can It Be Resurrected?” (Middle Eastern Studies, Vol. 43, No. 1, 107 – 124, January 2007). * “The Messianic Charisma: How and for Whom It Operates” (Ekonomik Yaklaşım, Journal of the Department of Economics, İİBF, Gazi Üniversitesi, November 2007). * “An Unchanging Device of Kurds: Ashiret; Arrested in Tribality”, Window, Quarterly Journal of the University of Kurdistan, Hewler, No. 1, Autumn 2007) * “Turkey’s Kurdish opportunity”, Kurdish Globe, Hewler, No: 115, June 19, 2007 * Mağdur” Milliyetçilik: Kürt Siyasetinin ‘Demokratik’ Zaafiyeti ve Ulus Açmazı”, Gazi Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü Yayın Organı, Ekonomik Yaklaşım, Cilt: 22, Sayı: 80, ss.79-120, 2012. * “‘Alevilerin Müslümanığı’ Üzerine Bir Alan Çalışması (Dersim Örneği)”, Tunceli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 2, Sayı 3, s. 21-38, Güz 2013. == Girêdanên derve == * [http://www.tempodergisi.com.tr/toplum_politika/08687/ Gotareke li ser Alî Kemal Ozcan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221113949/http://www.tempodergisi.com.tr/toplum_politika/08687/ |date=2007-02-21 }} * [http://www.ucansupurge.org/arsiv/www.ucansupurge.org/indexd9ed.html?/ Gotareke li ser Alî Kemal Ozcan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305065430/http://www.ucansupurge.org/arsiv/www.ucansupurge.org/indexd9ed.html?%2F |date=2016-03-05 }}option=com_content&task=view&id=2300&Itemid=69 * [http://www.suvaridergi.org/content/category/1/9/2/ Nivîsen Ali Kemal Özcan di Suvarî de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928061055/http://www.suvaridergi.org/content/category/1/9/2/ |date=2007-09-28 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Jînenîgarî-şitil}} [[Kategorî:Civaknasên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1959]] [[Kategorî:Kesên ji Dêrsimê]] [[Kategorî:Mezunên Unîversîteya Stembolê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 2gydav271hm9u7il9prgqipytxtwrrl 2094272 2094271 2026-09-14T21:03:15Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2094272 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} '''Dr. Ali Kemal Özcan''' (jdb. 1959) [[Civaknasî|civaknasekî]] kurd e. Li Îngilîstanê xwend. Du pirtûkên wî bi inglîzî hene. Di malpera [[suvaridergi.org]] ([[yeniyol.org]] a berê) de jî bi tirkî dinivîse. == Berhem == === Pirtûk === * Özcan, A.K. (2014), Türkiye’nin Kürtleri: Kürt Sosyolojisinde PKK ve Öcalan, (Çeviri: H.Kaya - M.Aşık) Profil: İstanbul. * Özcan, A.K. (2014), “Araf’ta”ki Çözüm Süreci: Dördüncü Türk-Kürt İttifakı, Savaş Yayınevi: Ankara. * Özcan, A.K. (2012), Ortakvatan’ın Sentezmillet’i için Öcalan’a Mektup, Orion Kitabevi: Ankara. * Özcan, A.K. (2006), Turkey’s Kurds: A theoretical analysis of the PKK and Abdullah Öcalan, Routledge: London And New York. * Özcan, A.K. (1999), Humanisation Movement, Weşanén Instîtuta Kurdî: Berlin. === Gotar === * “The Nature and Resource Field of the Ethnic Resistance in Turkey” (Middle Eastern Studies, Vol. 41, No. 3, May 2005). * “Nationalism; Distilling the Cultural and the Political” (Nationalism and Ethnic Politics, Vol. 11, No.2, Summer 2005). * “The Vacillating PKK: Can It Be Resurrected?” (Middle Eastern Studies, Vol. 43, No. 1, 107 – 124, January 2007). * “The Messianic Charisma: How and for Whom It Operates” (Ekonomik Yaklaşım, Journal of the Department of Economics, İİBF, Gazi Üniversitesi, November 2007). * “An Unchanging Device of Kurds: Ashiret; Arrested in Tribality”, Window, Quarterly Journal of the University of Kurdistan, Hewler, No. 1, Autumn 2007) * “Turkey’s Kurdish opportunity”, Kurdish Globe, Hewler, No: 115, June 19, 2007 * Mağdur” Milliyetçilik: Kürt Siyasetinin ‘Demokratik’ Zaafiyeti ve Ulus Açmazı”, Gazi Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü Yayın Organı, Ekonomik Yaklaşım, Cilt: 22, Sayı: 80, ss.79-120, 2012. * “‘Alevilerin Müslümanığı’ Üzerine Bir Alan Çalışması (Dersim Örneği)”, Tunceli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 2, Sayı 3, s. 21-38, Güz 2013. == Girêdanên derve == * [http://www.tempodergisi.com.tr/toplum_politika/08687/ Gotareke li ser Alî Kemal Ozcan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221113949/http://www.tempodergisi.com.tr/toplum_politika/08687/ |date=2007-02-21 }} * [http://www.ucansupurge.org/arsiv/www.ucansupurge.org/indexd9ed.html?/ Gotareke li ser Alî Kemal Ozcan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305065430/http://www.ucansupurge.org/arsiv/www.ucansupurge.org/indexd9ed.html?%2F |date=2016-03-05 }}option=com_content&task=view&id=2300&Itemid=69 * [http://www.suvaridergi.org/content/category/1/9/2/ Nivîsen Ali Kemal Özcan di Suvarî de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928061055/http://www.suvaridergi.org/content/category/1/9/2/ |date=2007-09-28 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Jînenîgarî-şitil}} [[Kategorî:Civaknasên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1959]] [[Kategorî:Kesên ji Dêrsimê]] [[Kategorî:Mezunên Unîversîteya Stembolê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] 4pt6efagcpsqm1kl4ca1l1dn1mitlla 2094273 2094272 2026-09-14T21:03:42Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2094273 wikitext text/x-wiki {{Sêwî|tarîx=gulan 2024}} '''Dr. Ali Kemal Özcan''' (jdb. 1959, [[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]]) [[Civaknasî|civaknasekî]] kurd e. Li Îngilîstanê xwend. Du pirtûkên wî bi inglîzî hene. Di malpera [[suvaridergi.org]] ([[yeniyol.org]] a berê) de jî bi tirkî dinivîse. == Berhem == === Pirtûk === * Özcan, A.K. (2014), Türkiye’nin Kürtleri: Kürt Sosyolojisinde PKK ve Öcalan, (Çeviri: H.Kaya - M.Aşık) Profil: İstanbul. * Özcan, A.K. (2014), “Araf’ta”ki Çözüm Süreci: Dördüncü Türk-Kürt İttifakı, Savaş Yayınevi: Ankara. * Özcan, A.K. (2012), Ortakvatan’ın Sentezmillet’i için Öcalan’a Mektup, Orion Kitabevi: Ankara. * Özcan, A.K. (2006), Turkey’s Kurds: A theoretical analysis of the PKK and Abdullah Öcalan, Routledge: London And New York. * Özcan, A.K. (1999), Humanisation Movement, Weşanén Instîtuta Kurdî: Berlin. === Gotar === * “The Nature and Resource Field of the Ethnic Resistance in Turkey” (Middle Eastern Studies, Vol. 41, No. 3, May 2005). * “Nationalism; Distilling the Cultural and the Political” (Nationalism and Ethnic Politics, Vol. 11, No.2, Summer 2005). * “The Vacillating PKK: Can It Be Resurrected?” (Middle Eastern Studies, Vol. 43, No. 1, 107 – 124, January 2007). * “The Messianic Charisma: How and for Whom It Operates” (Ekonomik Yaklaşım, Journal of the Department of Economics, İİBF, Gazi Üniversitesi, November 2007). * “An Unchanging Device of Kurds: Ashiret; Arrested in Tribality”, Window, Quarterly Journal of the University of Kurdistan, Hewler, No. 1, Autumn 2007) * “Turkey’s Kurdish opportunity”, Kurdish Globe, Hewler, No: 115, June 19, 2007 * Mağdur” Milliyetçilik: Kürt Siyasetinin ‘Demokratik’ Zaafiyeti ve Ulus Açmazı”, Gazi Üniversitesi, İİBF İktisat Bölümü Yayın Organı, Ekonomik Yaklaşım, Cilt: 22, Sayı: 80, ss.79-120, 2012. * “‘Alevilerin Müslümanığı’ Üzerine Bir Alan Çalışması (Dersim Örneği)”, Tunceli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 2, Sayı 3, s. 21-38, Güz 2013. == Girêdanên derve == * [http://www.tempodergisi.com.tr/toplum_politika/08687/ Gotareke li ser Alî Kemal Ozcan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070221113949/http://www.tempodergisi.com.tr/toplum_politika/08687/ |date=2007-02-21 }} * [http://www.ucansupurge.org/arsiv/www.ucansupurge.org/indexd9ed.html?/ Gotareke li ser Alî Kemal Ozcan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305065430/http://www.ucansupurge.org/arsiv/www.ucansupurge.org/indexd9ed.html?%2F |date=2016-03-05 }}option=com_content&task=view&id=2300&Itemid=69 * [http://www.suvaridergi.org/content/category/1/9/2/ Nivîsen Ali Kemal Özcan di Suvarî de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928061055/http://www.suvaridergi.org/content/category/1/9/2/ |date=2007-09-28 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Jînenîgarî-şitil}} [[Kategorî:Civaknasên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1959]] [[Kategorî:Kesên ji Dêrsimê]] [[Kategorî:Mezunên Unîversîteya Stembolê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] dqiztc3nzpxs5fe957x4el8gdxuj6ht 0 26170 2094261 2048874 2026-09-14T19:22:21Z Penaber49 39672 /* */ 2094261 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî }} '''Ewrasya''' biwêjeke [[erdnîgarî]] ye ku parzemînên [[Asya]] û [[Ewropa]]yê wekê parzemîneke yekgirtî rave dike.<ref>{{Jêder-nûçe |paşnav=Society |pêşnav=National Geographic |tarîx=2011-09-20 |sernav=continent |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/continent/ |roja-gihiştinê=2026-06-04 |xebat=National Geographic Society |ziman=en |roja-arşîvê=2019-07-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190716045120/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/continent/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Parzemîn bi yekkirina parzemînên [[Asya]] û [[Ewropa]]yê qadeke berfireh werdigire ku bi qasê 55 milyon km² rûerd werdigire û bi qasê 5 milyar ji nifûsa cîhanê li ser vê parzemîna yekgirtî ya Ewrasyayê dijîn ku ev rêje ji nivê nifûsa cîhanê zêdetir e. Têgihiştina Ewropa û Asyayê wekê parzemînên ji hev cuda vedigere serdema kevnare û bi giranî xwedî taybetmendiyeke çandî ye lê sinorên wan di warê dîrokî de rastê guhertinê hatine. Wek mînak yewnaniyên kevnare di destpêkê de Afrîka di nava Asyayê de hesab kirine lê Ewropayê wekê axeke cuda didîtine. Ewrasya li qenala Suezê bi Afrîkayê ve girêdayî ye û carinan her du bi hev re hatine hesibandin ku behsa mezintirîn girseya bejahî ya yekbûyî ya li ser rûyê erdê, ango Afro-Ewrasya hatiye kirin. Ew di demên antîk vir ve ye ku pir kes Ewropa û Asyayê wek parzemîneke tenê dibînin. Îro li dibistanên [[Japonya]]yê jî 5 parzemînên dinêyê ku yek ji wan Ewrasyayê hene. Li welatên [[Ewropaya Rojhilat]] jî Asya û Ewropa wek parzemînekê tenê tê ditîn. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Parzemîn}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Ewrasya| ]] [[Kategorî:Superparzemîn]] arwye1305zruro0kwjkngcviqltwcgl 0 26865 2094285 266981 2026-09-15T00:05:39Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê lurî]] hat sererastkirin 2094285 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zimanê lurî]] rvfftnjgn6u9c2bm1bf97ds8i39zev8 0 29411 2094286 266984 2026-09-15T00:05:44Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Zimanê lurî]] hat sererastkirin 2094286 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zimanê lurî]] rvfftnjgn6u9c2bm1bf97ds8i39zev8 0 39715 2094274 1935221 2026-09-14T21:04:29Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2094274 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] }} '''Zanîngeha Dêrsimê''' (navê fermî bi tirkî: ''Tunceli Üniversitesi'') zanîngeha dewletê ya [[Dêrsim]]ê ye. Di sala 2008an de hat damezirandin. == Girêdanên derve == * http://www.tunceli.edu.tr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805061335/http://www.tunceli.edu.tr/ |date=2014-08-05 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|39|02|41|N|39|30|54|E|region:TR-47_type:adm1st|display = title}} [[Kategorî:Avabûnên 2008an li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] [[Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê|Dêrsimê]] [[Kategorî:Zanîngehên Tirkiyeyê|Dêrsimê]] bzyyb1a50tyqlq4sdhg0b3egyrtt7c3 2094275 2094274 2026-09-14T21:04:57Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Zanîngeha Dêrsimê]] weke [[Zanîngeha Mizurê]] guhart 2094274 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] }} '''Zanîngeha Dêrsimê''' (navê fermî bi tirkî: ''Tunceli Üniversitesi'') zanîngeha dewletê ya [[Dêrsim]]ê ye. Di sala 2008an de hat damezirandin. == Girêdanên derve == * http://www.tunceli.edu.tr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805061335/http://www.tunceli.edu.tr/ |date=2014-08-05 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|39|02|41|N|39|30|54|E|region:TR-47_type:adm1st|display = title}} [[Kategorî:Avabûnên 2008an li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] [[Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê|Dêrsimê]] [[Kategorî:Zanîngehên Tirkiyeyê|Dêrsimê]] bzyyb1a50tyqlq4sdhg0b3egyrtt7c3 2094279 2094275 2026-09-14T21:05:55Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2094279 wikitext text/x-wiki {{Agahîdanka giştî | welat = [[Bakurê Kurdistanê]] }} '''Zanîngeha Mizurê''' (navê fermî bi tirkî: ''Munzur Üniversitesi'') zanîngeha dewletê ya [[Dêrsim]]ê ye. Di sala 2008an de hat damezirandin. == Girêdanên derve == * http://www.tunceli.edu.tr {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140805061335/http://www.tunceli.edu.tr/ |date=2014-08-05 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} {{Koord|39|02|41|N|39|30|54|E|region:TR-47_type:adm1st|display = title}} [[Kategorî:Avabûnên 2008an li Tirkiyeyê]] [[Kategorî:Dêrsim (parêzgeh)]] [[Kategorî:Zanîngehên li Kurdistanê|Dêrsimê]] [[Kategorî:Zanîngehên Tirkiyeyê|Dêrsimê]] m4arqdzx7kuaenfi9iqht4j4xdet6yp 0 39719 2094282 306276 2026-09-15T00:05:23Z Xqbot 3029 Beralîkirina ducarî li ser [[Zanîngeha Mizurê]] hat sererastkirin 2094282 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zanîngeha Mizurê]] 4x9y4ep5o67ldz9xj1y5ihjjgmc5eql 0 42024 2094259 2059710 2026-09-14T18:33:36Z Muro 5644 170472 2094259 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane }} '''Muemer Qedafî''', '''Muemer el-Qedafî''', '''Muemer Qezafî''' an jî '''Muemer el-Qezafî''' (bi [[erebî]]:'' معمر القذافي, Mu'ammar al-Qadhdhafi'') (7’ê [[tirmeh]]a [[1942]] li [[Sirt]], Lîbyayê - [[20'ê kewçêrê|20'ê kewçêra]] [[2011]] li Sirtê) di navbera salên 1969 û 2011'an de serokê [[Lîbya]]yê bû. Qedafî di sala [[1963]]’an de [[Beşa Dîrokî]] ya [[Fakulteya Hiqûqê]] qedand. Pişt ra destbi [[Akedemiya Leşkerî]] kir. Dema ku ev beş qedand çû Îngîlîstanê û di warê leşkeriyê de perwerdehî dît. Di sala [[1956]]’an de kete bin tesîra Nijadperestiya Ereba û tevlî tevgerên antî-siyonîst bû. Digel hevalên xwe yên dibistanê rêxistinek bi navê [[Tevgera Efserên Azad]] damezrand. Qedafî di sala [[1969]]’an de bû [[serpel]] û digel Tevgera Efserên Azad li hemberê [[Qral Îdrîsî|Key Îdrîsî]] re darbeyek çêkir û ji xwe re rûtbeya [[Mîralay]]ê girt û bû serokê hêzên çekdarî. Di wan salan de pişta xwe da dewletên Ereba û daxwaza avakirina [[Sosyalîzma Kesk]] kir. Ji bo yekîtiya Ereban û digel welatên serbixwe li dijî nijadperestî û mêtingeriyê soza xebatan daye. Qeddafî di [[7’ê Îlon]]a sala 1969’an de ji aliyê [[DYA]]’yê ve hate naskirin. Di [[16]]’ê [[Çile]]ya [[1970]]’an da Muemer Qedafî bû [[Serokwezîr]]ê Lîbyayê. Qedafî ji xwe re [[Cemal Abdulnasir]] wek rehberek hesiband û reformên ku li [[Misir]]ê hatine kirin dixwest li Lîbyayê jî pêkbîne. Di 16’ê Çileya [[1970]]’an de [[Makezagon]]a nû hate amadekirin û erkên [[Wezareta Parastinê]] û [[Serokwezîr]]iyê jî girt ser xwe. Dema ku bû Serokwezîrê Lîbyayê [[Keyaniya Yekbûyî]] ji welatê xwe derxist û şîrketên niftê ji bo netewa xwe xebitand. Dest avêt li ser mal û milkên [[Cihû]] û [[Îtalî]] û wan bi zorê ji welatê xwe derxist. Di dema dagirkirina [[Qibris|Qiprisê]] de li dijî DYA’yê derket û alîgerê [[Tirkiye]]yê bûbû. Piştî mirina Cemal Abdulnasir xwest ku rola wî bigre ser xwe û li ser Ereban serokatî bike. Li hîn welatên Efrîqa û li welatên Ereban piştgiriya tevgerên çep kir û digel [[YKSS]] (Yekîtiya Komarên Sosyalîstên Sovyet) têkîliyên nêzîk saz kir. Di salên [[1982]] û [[1983]]’an de Serokatiya [[Rêxistina Yekîtiya Efrîqayê]] kir. Qedafî heta 2011'an Serokwezîrtiya Lîbyayê kir. Muemer Qedafî di [[20'ê kewçêrê|20'ê kewçêra]] [[2011]] li Sirtê ji hêla mixalifan ve hate kuştin.<ref>http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://ku.firatnews.com/index.php?rupel=nuce&nuceID=21467 ANF ''(bi Kurdî)''</ref><ref>http://www.reuters.com/article/2011/10/20/us-libya-idUSTRE79F1FK20111020 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924160050/http://www.reuters.com/article/2011/10/20/us-libya-idUSTRE79F1FK20111020 |date=2015-09-24 }} Reuters ''(bi Înglîzî)''</ref> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://www.rojevakurd.com/iro/6401-Rbendan.html www.rojevakurd.com, Muemer Qedafî] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110119080252/http://www.rojevakurd.com/iro/6401-Rbendan.html |date=2011-01-19 }} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Îşkencekar]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1947]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1942]] [[Kategorî:Mêr]] [[Kategorî:Mirin 2011]] [[Kategorî:Nivîskarên siyasî]] [[Kategorî:Serokwezîrên Lîbyayê]] [[Kategorî:Siyasetmedar]] 3orwraomedji2thkfiezznp3s04i9fb 0 42773 2094263 2052407 2026-09-14T19:56:00Z Kurê Acemî 105128 2094263 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Guhîj | image = Crataegus, various species, fruit.jpg | image_width = 240px | image_caption = Guhîj | regnum = [[Riwek|Plantae]] | divisio = [[Riwekên kulîlkdar|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | subfamilia = [[Maloideae]] | genus = '''''Crataegus''''' | genus_authority = [[Joseph Pitton de Tournefort|Tourn.]] ex [[Carolus Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = Cure | subdivision = }} '''Guhîj''' darek bi stirî ye ku bilindahiya darê di navbera 5 - 15 metreyan bilind dibe.<ref name="Phipps">Phipps, J.B., O’Kennon, R.J., Lance, R.W. (2003). ''Hawthorns and medlars''. Royal Horticultural Society, Cambridge, U.K.</ref> Tê bawerkirin ku li cîhanê kêm zêde 200 cureyên wê hene.<ref name="Phipps"/> Lê li [[Kurdistan]]ê 7-10 cureyên wê çêdibin. Fêkiyên wê weke bi qasî nokekê (hinek jî qasê [[alûcan]]) mezin in. Rengên wan ji hev cuda ne, zerê vekirî, [[sor]], sorê tarî û reşê vekirî. Di nava fêkiyên wan de [[sîsik]] hene. Tama fêkiyên wan miz e (tirşîn). Fêkiyên wan di payîzê de çêdibin, heta berf bikeve jî pêve dimînin. Kulîlkên darên wan spî û pembe ne û di meha [[nîsan]] û gulanê de vedibin.<ref name="Jindar">{{Jêder |sernav=Bavê Jîndar, Dermanxana xweristê Guhîjk |url=http://www.lotikxane.com/arsiv/lotikxane.com.xwerist.htm |roja-gihiştinê=2011-04-24 |roja-arşîvê=2010-12-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101216192503/http://lotikxane.com/arsiv/lotikxane.com.xwerist.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Bi [[soranî]] jê re te gotin ''Gêwij'', li [[Behdînan|Behdînanê]] jê re dibêjin ''Guhîşk'' û bi [[zazakî]] jê re dibêjin ''sêze'' an ''sêzî'', li [[Hewraman|Hewremanê]] jê re dibêjin ''Biliç''، bi [[Kelhûrî (Kirmaşanî)|kirmaşanî]] û [[lekî]] jê re dibêjin ''Girç'' û bi [[Zimanê lurî|lurî]] jê re dibêjin ''Sîse'' (sêze) an ''Sêsen''. == Welat == Guhîj riwekeke aîdî [[nîvkada bakur]] e ku li welatên [[Ewropa]], [[Asya]] û [[Amerîkaya Bakur]] hêşîn dibin. [[Guhîja derewîn]] bi piranî li dewletên bakurê [[Ewropa]]yê yên mîna [[Îrlanda]] û [[Brîtanya]] şîn dibin.<ref name="Jindar"/> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riwek-şitil}} [[Kategorî:Fêkî]] [[Kategorî:Floraya Kurdistanê]] [[Kategorî:Nebatên tibbî]] [[Kategorî:Riwek]] 7r1avnoe6a39ucplj4yj8dl95t4svqa 2094264 2094263 2026-09-14T19:56:22Z Kurê Acemî 105128 2094264 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Guhîj | image = Crataegus, various species, fruit.jpg | image_width = 240px | image_caption = Guhîj | regnum = [[Riwek|Plantae]] | divisio = [[Riwekên kulîlkdar|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | subfamilia = [[Maloideae]] | genus = '''''Crataegus''''' | genus_authority = [[Joseph Pitton de Tournefort|Tourn.]] ex [[Carolus Linnaeus|L.]] | subdivision_ranks = Cure | subdivision = }} '''Guhîj''' darek bi stirî ye ku bilindahiya darê di navbera 5 - 15 metreyan bilind dibe.<ref name="Phipps">Phipps, J.B., O’Kennon, R.J., Lance, R.W. (2003). ''Hawthorns and medlars''. Royal Horticultural Society, Cambridge, U.K.</ref> Tê bawerkirin ku li cîhanê kêm zêde 200 cureyên wê hene.<ref name="Phipps"/> Lê li [[Kurdistan]]ê 7-10 cureyên wê çêdibin. Fêkiyên wê weke bi qasî nokekê (hinek jî qasê [[alûcan]]) mezin in. Rengên wan ji hev cuda ne, zerê vekirî, [[sor]], sorê tarî û reşê vekirî. Di nava fêkiyên wan de [[sîsik]] hene. Tama fêkiyên wan miz e (tirşîn). Fêkiyên wan di payîzê de çêdibin, heta berf bikeve jî pêve dimînin. Kulîlkên darên wan spî û pembe ne û di meha [[nîsan]] û gulanê de vedibin.<ref name="Jindar">{{Jêder |sernav=Bavê Jîndar, Dermanxana xweristê Guhîjk |url=http://www.lotikxane.com/arsiv/lotikxane.com.xwerist.htm |roja-gihiştinê=2011-04-24 |roja-arşîvê=2010-12-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20101216192503/http://lotikxane.com/arsiv/lotikxane.com.xwerist.htm |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Bi [[soranî]] jê re te gotin ''Gêwij'', li [[Behdînan|Behdînanê]] jê re dibêjin ''Guhîşk'' û bi [[zazakî]] jê re dibêjin ''sêze'' an ''sêzî'', li [[Hewraman|Hewremanê]] jê re dibêjin ''Biliç''، bi [[Kelhûrî (Kirmaşanî)|kirmaşanî]] û [[lekî]] jê re dibêjin ''Girç'' û bi [[lurî]] jê re dibêjin ''Sîse'' (sêze) an ''Sêsen''. == Welat == Guhîj riwekeke aîdî [[nîvkada bakur]] e ku li welatên [[Ewropa]], [[Asya]] û [[Amerîkaya Bakur]] hêşîn dibin. [[Guhîja derewîn]] bi piranî li dewletên bakurê [[Ewropa]]yê yên mîna [[Îrlanda]] û [[Brîtanya]] şîn dibin.<ref name="Jindar"/> == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Riwek-şitil}} [[Kategorî:Fêkî]] [[Kategorî:Floraya Kurdistanê]] [[Kategorî:Nebatên tibbî]] [[Kategorî:Riwek]] h9vmwv1ch53uwcovew3bmfolai5xvbr 0 51251 2094307 1968224 2026-09-15T07:54:27Z Avestaboy 34898 /* Purîzm li Kurdistanê */ Rastnivîs 2094307 wikitext text/x-wiki '''Purîzma zimanî, paqijkirina zimanî''' an jî '''xwerûkirina zimanî''' (ji {{Langx|la|purus}} bi wateya "saf, xwerû, paqij"), ji jibartina regezên (peyv, [[îdiyom]] û hwd) biyanî li zimanan re tê gotin. Pêvajoyên purîstî li gelek welatan niha jî tên domandin. == Purîzm li Kurdistanê == Kurdolog [[Emîr Hesenpûr]] di konteksta pêşveçûyîna [[zimanê kurdî]] de li ser du-sê dilxwaz û tevgerên dîrokî li [[Kurdistan]]ê disekine. Gorî wî yek ji wanan [[Eliyê Teremaxî]] ye. Ji ber ku Elî Teremaxî di [[Serfa Kurmancî]] de peyvên [[erebî]] yên termînolojiya rêzimanî bi yên kurmancî ve guherandiye (erebî: ''ism'' kiriye kurdî "nav"; erebî: ''nida'' kiriye kurdî "gazkirin" û hwd.)<ref>[http://www.kurdica.com/News-sid-El%C3%AE-Teremax%C3%AE-903.html Kurdica: Elî Teremaxî]</ref>. Di sedsala 19 û 20em de hinek helbestvan û zanyarên kurd (Celadet Bedirxan, Hecî Qadirê Koyî û hwd) dixwastin zimanê kurdî ji jêgirtên [[Erebîzm|erebî]], [[Parsîzm|farisî]] û [[tirkî]] paqij bikin. == Purîzm li Tirkiyeyê == Li Tirkiyeyê, damezrekek bi navê [[Saziya Zimanê Tirkî]] ({{langx|tr|Türk Dil Kurumu}}) heye, ya ku zimanê tirkî ji jêgirtinan paqij dike û jêgirtiyên di zimanê [[tirkî]] de bi [[neolojîzm]]an ([[nûbêj]]an) ve, yên ku ji ferhengoka zimanên tirkî tên çêkirin, diguherîne. == Herwiha binêre == * [[Tirkiya paqij]] * [[Civaka berdar]] * [[Paqijkirina zimanê îngilîzî]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Girêdanên derve == * [http://nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=39&RubricNr=24&ArticleNr=6484 Firat Cewerî: Edebiyat ”edebiyat” e û ne wêje ye] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404182753/http://nefel.com/kolumnists/kolumnist_detail.asp?MemberNr=39&RubricNr=24&ArticleNr=6484 |date=2012-04-04 }} {{Kontrola otorîteyê}} {{Ziman-şitil}} [[Kategorî:Purîzma zimanî| ]] [[Kategorî:Ziman]] svytladeaw08ti0qurzfbxy0o5sy46g 0 51753 2094262 1792922 2026-09-14T19:31:54Z Punisher2113 181337 izol tribe added. 2094262 wikitext text/x-wiki {{Kêm|tarîx=adar 2024}} '''Dêsiman''' an '''Dêrsiman''' (bi osmanî: ''Desimlü'') navê [[êl]]eke ([[federasyon]]) [[Lîsteya eşîrên Dêrsimê|eşîrên kurdan]] li rojhilatê [[Dêrsim]]ê bûye. Bi taybetî eşîrên li qezayên Gêxî<ref>[http://www.turkiyat.selcuk.edu.tr/pdfdergi/s16/koc.pdf Koc, Yunus. XVI. Yüzyilinda ilk yarisinda Kigi sancaginda iskan ve toplumsal yapi]{{Mirin girêdan|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes |tarîx=kanûna paşîn 2021 }}</ref>, [[Xinûs]], [[Qişle]], [[Xolxol]], [[Mamekiye]], [[Pilemor]], [[Mazgêrd]], [[Azarpêrt]], [[Çêrme]] hwd. di vê êlê de yekbibûne. Dibe ku navê vê eşîrê ji navê fermanderê kurd [[Deysemê kurê Ibrahîmê Kurdî|Deysem]] hatibe peydakirin<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Kocadag |pêşnav=Abdulkadir |sernav=Dersim İsminin Kökeni ve Deysem al-Kurdi&#39;nin Hayatı Üzerine Kısa Notlar. |url=https://www.academia.edu/44466636/Dersim_%C4%B0sminin_K%C3%B6keni_ve_Deysem_al_Kurdinin_Hayat%C4%B1_%C3%9Czerine_K%C4%B1sa_Notlar}}</ref>. Di serdema mayîn de pir gelemperî bû ku navên şexsan li eşîran bihata kirin. == Qebîlên êla Dêrsiman a tarîxî == * [[Ariyan]] * [[Alan (eşîr)|Alan]] * [[Aslanan]] * [[Beytan]] * [[Çarekan]] * Hesenan * [[Heyderan]] * [[Lolan]] * [[Karsanu]] * [[Kimsoran (eşîr)|Kimsoran]] * [[Şavalan]] * [[Xiran]] * [[Xormekan]] * Izol == Dêrsiman îro == Heya îro jî li hin mintiqeyên Kurdistan eşîrek piçûk bi vî navî heye. Li Semsûrê û li Sêrtê di hev eşîr hene ku ji wan re dêrsiman tê gotin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} Awdalan {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Eşîrên Dêrsimê]] fq5b0rjo4dtrfusj1psm1z2mw65xfyg 1 52221 2094267 2075650 2026-09-14T19:56:42Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Gotûbêj:Lurî]] weke [[Gotûbêj:Zimanê lurî]] guhart 2075650 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=}} {{Wîkîproje Îran|muhîmî=Navîn}} }} '''Lurî''' an jî '''Lorî'''? Kîjan bêhtir tê bikaranîn?—<small>[[Bikarhêner:Gomada|<span style="background:Yellow">'''''<span style="font-family:Verdana;color:#006400">Gom<span style="color:red">ada</span></span></span>''''']]^{[[Bikarhêner nîqaş:Gomada|peyam]]}</small> 10:38, 19 gulan 2012 (UTC) :Ez bim telafuza vî navê bi kurmancî ger "Lûrî" be. Lurî chi hebe ji evrûpiyan hatiye girtin. Lor jî tê bikaranîn, ez bim faris dibêj in "lor". --[[Bikarhêner:Baran Ruciyar|Baran Ruciyar]] ([[Bikarhêner nîqaş:Baran Ruciyar|gotûbêj]]) 14:56, 19 gulan 2012 (UTC) ::Lê [[Cegerxwîn]] di helbestên xwe de peyva ''Lor'' (ango Lorî) bi kar aniye. Gelo [[Şerefxan Bedlîsî]] di pirtûka xwe de çawa bi kar aniye? Her çiqas bi farsî nivîsandibe jî, dibe ku bi ramana kurdî navên wan bi kar anîbe.—<small>[[Bikarhêner:Gomada|<span style="background:Yellow">'''''<span style="font-family:Verdana;color:#006400">Gom<span style="color:red">ada</span></span></span>''''']]^{[[Bikarhêner nîqaş:Gomada|peyam]]}</small> 15:06, 19 gulan 2012 (UTC) Sherefxan jî Lor bikaraniye. Kelhor, Lor û Gor. Van Bruinessen ê ku alfabeya kurdî bikartîne van trîbonîman wek "gûran" û "kelhûr" dinivîse. U'ya di nav van navan hemî yek e.--[[Bikarhêner:Baran Ruciyar|Baran Ruciyar]] ([[Bikarhêner nîqaş:Baran Ruciyar|gotûbêj]]) 15:17, 19 gulan 2012 (UTC) :Di soranî, hewramî û kellhurrî de dibêjin '''Lurrî'''. Bi lurî jî dibêjhn '''Lurrî''' lê bi farsî dibêjhn '''Lorî'''. '''Lorî''' bêhtir farsiye heta kurdî.--[[Bikarhêner:Calak|Çalak]]^{[[Bikarhêner nîqaş:Calak|Gotûbêj]]} 18:44, 19 gulan 2012 (UTC) ::Naxwe bila weke ''Lurî'' bimîne.—<small>[[Bikarhêner:Gomada|<span style="background:Yellow">'''''<span style="font-family:Verdana;color:#006400">Gom<span style="color:red">ada</span></span></span>''''']]^{[[Bikarhêner nîqaş:Gomada|peyam]]}</small> 12:24, 24 gulan 2012 (UTC) ozgk3zm5sut5javrd7bsr1ny7ewa25d 0 68021 2094252 2087220 2026-09-14T16:26:48Z Penaber49 39672 /* Perspektîv */ 2094252 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank malper | nav = Wîkîpediya kurdî | logo = [[Wêne:Wikipedia-logo-v2-ku.svg|250px]] [[Wêne:Wikipedia_Main_Page_ku2023.jpg|300px|Dîtbariya malpera wîkîpediya kurdî]] | ziman = [[Kurdî]] ([[Kurmancî]]) | avabûn = [[15ê kanûna paşîn]], [[2001]]<br/> bi kurdî: [[7ê kanûna paşîn]], [[2004]] | xwedî = [[Weqfa Wikimedia]] | dirûşm = Ensîklopediya azad | malper = [[Destpêk|ku.wikipedia.org]] }} '''Wîkîpediyaya Kurdî''', anku '''Wîkîpediya Kurdî''', beşa [[zimanê kurdî]] ya projeya [[Weqfa Wîkîmedyayê|Weqfa Wikimedyayê]] ye ku bi şîara ''Ensîklopediya azad'' bi tîpên latînî di 7ê kanûna paşîn a sala 2004an de hatiye destpêkirin. Wîkîpediyaya kurdî ensîklopediyeke azad e ku ji aliyê bikarhênerên dilxwazê Wîkîpediyaya kurdî ve tê nivîsandin û tê berdewam kirin. Wîkîpediyaya kurdî (guhertoya kurmancî) di sala 2024an de di hilbijartina berhemên sed salan de ku ji aliyê Komaleya Mala Kurdan a li [[Lozan]]ê hatiye lidarxistin yek ji berhemên herî baş ê sedsalê hatiye hilbijartin. Dahênerê yekem ê Wîkîpediya kurdî [[Erdal Ronahî]] ye. Niha çar versiyonên Wîkîpediyayên kurdî hene ku bi kurdiya [[kurmancî]] (kurdiya bi giştî bi tîpên latînî tê nivîsandin). Guhertotên [[soranî]] û [[zazakî]] di weşanê de ne û Wîkîpediya [[Kelhûrî (Kirmaşanî)|kelhûrî]] jî di asta ceribandinê de ye. Li Wîkîpediyaya kurdî heta niha {{NUMBEROF|EDITS|ku|N}} guhertin pêk hatine û {{NUMBEROFARTICLES}} gotar hatine nivîsandin. Li Wîkîpediya soranî {{NUMBEROF|ARTICLES|ckb|N}} gotar û li Wîkîpediya zazakî {{NUMBEROF|ARTICLES|diq|N}} gotar hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-kovar |tarîx=2023-10-29 |sernav=Wîkîpediya:Ziman |url=https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=W%C3%AEk%C3%AEpediya:Ziman&oldid=1201075 |kovar=Wîkîpediya |ziman=ku }}</ref> == Dîrok == [[Weqfa Wîkîmedyayê|Weqfa Wîkîmediyayê]] di 7ê kanûna paşîn a sala 2004an de Wîkîpediyaya kurdî daye destpê kirin. Wîkîpediyaya kurdî destpêkê de bi her sê zaravayên kurdî yên [[kurmancî]], [[zazakî]] û [[soranî]] dest pêdike lê ji ber zehmetiyên teknîkî û zimanî fikra berdewam kirina pirzimanî ya di bin yek guhertoyekê de biser neketiye. Ji ber astengiyên teknîkî di 12ê tebaxê de ji bo kurdiya soranî (bi koda zimanî ya "ckb") guhertoyeke nû hatiye pêşniyarkirin. Wîkîpediya kurdiya kurmancî ji ber ku kurmancî zimanê kurdî ya yekem a Wîkîpediyayê ye koda zimanî ya "ku" ji bo gotarên ku bi taybetî bi kurmancî û bi tîpên latînî hatine nivîsandin werdigire. Ji bo ku sîstem bê meşandin di 28ê kanûna pêşîn a sala 2007an de, Wîkîpediyaya kurdiya soranî hatiye destpêkirin. Wîkîpediya kurdî (guhertoya kurmancî) piştî sala 2019an bi taybetî bi zedekirina şitlên gotarên erdnîgarî yên [[Kurdistan]]ê û welatên din ên ewropî pêşveçûyineke berbiçav bidestxistiye. Di heman demê de li gel şitlên gotarên erdnîgarî, gotarên di warê [[dîrok]], [[erdnîgarî]], [[jînenîgarî]] ya kesayetên cîhanê, [[bîyolojî]] û gotarên bûyerên rojane li ser Wîkîpediyaya kurdî hatine zêdekirin û hatine berfireh kirin. == Polîtîka == Xebatên ku ji dîroka dest pê kirina Wîkîpediya kurdî ve li ser Wîkîpediyaya kurdî hatine meşandin li gorî qaîdeyên rêze polîtîkayên Wîkîpediyayê kurdî hatine berdewam kirin. Wîkîpediya kurdî ku li ser bingeha polîtîkayên xwe bi awayeke serkevtî heya roja hatiye li ser bingeha heman polîtîkayên xwe ji aliyê bikarhênerên dilxwaz ên Wîkîpediyayê ve heya roja îro bi zimanê kurdî hatiye nivîsandin û hatiye berdewam kirin. Wîkîpediya kurdî hewl dide ku naverokên xwe bi naverokên rast ên bêalî, zimanê zelal û ensîklopedîk û bi naverokên bi kalîteya bilind ên li gorî standardên Wîkîpediyayê bide berdewam kirin. Polîtîkayên herî giring ê Wîkîpediyaya kurdî polîtîkaya [[Wîkîpediya:Nêrîna bêalî|nêrîna bêalî ya Wîkîpediya kurdî]] ye ku li ser bingeha vê polîtîkayê hewl dide ku wekê ansîklopediyeke azad, serkevtî û ansîklopedieke xwedî naverokên dewlemend berdewam bike. == Perspektîv == Wîkîpediya kurdî hewl dide ku li ser bingeha polîtîkaya bêalî ya Wîkîpediyayê gotaran binivîse û li ser heman bingehê pêş bikeve û berfireh bibe. Di heman demê de Wîkîpediya kurdî her dem hemî bûyer, jînenîgarî û mijarê hemî naverokan bi zimaneke bêalî ya ensîklopedîk dinivîse û ji hemî bikarhênerên dixwazê ku li gorî polîtîkayên Wîkîpediyayê naverokan li ser Wîkîpediya kurdî binivîsin û bi taybetî giringiyeke mezin dide zimanê bêalî ya ensîklopedîk. Hemî naverok li gorî nêrîn û perspektîva bêalî têne nivîsandin û di heman demê de bi awayeke dilsoz girêdayê hemî polîtîkayên Wîkîpediyayê ye. == Daxuyaniya Wîkîpediyayê == Di sala 2020an de piştî ku Wîkîpediya kurdî gehişte hêjmara 30.000 gotaran, malperên medyaya civakiyên fermî ya Wîkîpediyayê di 9ê tebaxa 2020an de ji bo alikariya Wîkîpediya kurdî du bangawaziyên kurt parve kir. Wîkîpediya, li ser malpera xwe ya [[X (Twitter)|Xê]] (Twîtter) ya fermî ji bo bikarhênerên Wîkîpediya kurdî daxuyaniya xwe de wiha ragihand, got:<ref>{{Jêder-malper |url=https://twitter.com/wikipedia/status/1292506273792040962 |sernav=Malpera wîkîpediyayê ya fermî }}</ref> <blockquote>"Herçend zimanê kurdî li çend welatan were qedexekirin jî lê dilxwazên dilsoz ên Wîkîpediya kurdî bi awayekî veşartî dixebitin ku vî zimanî li ser Wîkîpediyayê zindî bihêlin. Bi xebatên wan, zêdetirî 30.000 gotarên Wîkîpediya Kurdî hene! Fêrî hinek peyvên bi kurdî bibin."</blockquote> == 100 berhemên kurdî yên sedsalê == Wîkîpediyaya kurdî ji aliyê [[Komaleyê Çand û Perwerdeyê ya Mala Kurdan]] ku bi sponsoriya [[Şaredariya Lozanê]] hatiye lidarxistin di nav lîsteya projeya 100 berhemên herî navdarên ya sed salê de cih girtiye. Ev yek bi nameyek pîrozbahiyê ji aliyê komeleyê ve ji bo Wîkîpediya kurdî û ji bo edîtorên wîkîpediyaya kurdî hatiye şandin. Di name ya komaleyê de wiha hatiye nivîsandin: <blockquote> "Birêz Wikipediya kurdi, di sedsaliya Peymana Lozanê de, projeya bi navê “100 berhemên kurdî ya navdar ên di 100 salan de" ji aliyê Komeleya Çand û Perwerde ya Mala Kurdan bi piştgiriya aborî ya Şaredariya Lozanê hatiye lidarxistin. Di vî warî de, em bi rûmet in ji bo ku xebat/serkevtina we di nav vê lîsteya sed berhemên hêja yê sedsalê de cih girtiye, nameya pîrozbahiyê ji we re bişînin. Em li ser navê Komeleya Çand û Perwerdehiyê ya Mala Kurdan ji ber serkevtinên we yên hêja we pîroz dikin û silavên xwe yên dilpak pêşkêş dikin û silavên herî baş ji we re."<ref>{{Jêder-malper |url=https://100berhemenkurdi.com/berhem-list/ |sernav=List of 100 Kurdish Works – 100berhemenkurdi.com |roja-gihiştinê=2024-11-08 |ziman=en-US}}</ref></blockquote> == Guhertoyên din == === Wîkîpediyaya soranî === Wîkîpediyaya soranî yek ji guhertoyên Wîkîpediyayên kurdî ye ku bi kurdî ya soranî hatiye destpêkirin. Wîkîpediyaya soranî di 28ê kanûna sala 2007an bi [[Koda zimanan|koda zimanî]] ya "cbk" li Wîkîpediyayê hatiye zêdekirin. Ji ber pergala perwerdehiya Başûrê Kurdistanê Wîkîpediyaya soranî bi alfabeya erebî ya kurdî tê nivîsandin û tê berdewam kirin. Guhertoya soranî ji ber pergala perwerdehiyê bi taybetî li [[Rojhilata Kurdistanê]] û li [[Başûrê Kurdistanê]] tê xwendin û tê şopandin. Niha {{NUMBEROF|ADMINS|ckb|N}} rêveber û {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|ckb|N}} bikarhênerên çalak ên Wîkîpediyaya soranî heye.<ref name=":0">{{Jêder-malper |url=https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A6%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86 |sernav=ئامارەکان - ویکیپیدیا، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد |malper=ckb.wikipedia.org |roja-gihiştinê=2024-11-08}}</ref> Heya niha li Wîkîpediya soranî {{NUMBEROF|ARTICLES|ckb|N}} gotarên bi kurdî hatine nivîsandin.<ref name=":0" /> === Wîkîpediyaya zazakî/dimilî === Guhertoyeke din ên Wîkîpediyaya kurdî Wîkîpediyaya zazakî/dîmilkî ye ku di sala 2005an de hatiye destpêkirin. Li Wîkîpediyaya zazakî heya niha {{NUMBEROF|ARTICLES|diq|N}} gotarên bi kurdî ya zazakî hatine nivîsandin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://diq.m.wikipedia.org/wiki/Ba%C4%9Fse:%C4%B0statistiki |sernav=İstatistiki - Wikipedia |malper=diq.wikipedia.org |roja-gihiştinê=2024-11-08}}</ref> == Kronolojî == === Wîkîpediya kurdî === [[Wêne:Grafîka Wîkîpediya kurdî2.png|thumb|300px|Di navbera salên 2004 û 2024an de grafîka pêşveçûna Wîkîpediya kurdî]] * '''7 kanûna paşîn 2004''': Wîkîpediya kurdî hate destpêkirin. * '''13 îlon 2004''': Wîkîpediya kurdî gihîşte hezar gotaran * '''18 îlon 2007''': 10.000 gotar hatibûn nivîsandin. * '''19 tebax 2013''': 20.000 gotar hatibûn nivîsandin. * '''9 tîrmeh 2020''': 30.000 gotar hatibûn nivîsandin. * '''27 tîrmeh 2021''': 40.000 gotar hatibûn nivîsandin. * '''27 tebax 2021''': 50.000 gotar hatibûn nivîsandin. * '''16 îlon 2023''': 60.000 gotar hatine nivîsandin. * '''19 çiriya paşîn 2023''': 70.000 gotar hatine nivîsandin. * '''2 tebax 2024''': 80.000 gotar hatine nivîsandin. * '''11 çiriya pêşîn 2024''': 90.000 gotar hatine nivîsandin. == Statîstîk == Statîstîkên rojaneyên wîkîpediyayên kurdî. {| class="wikitable" !Wîkîpediyayên kurdî !Malper !Endamên tomarkirî !Rêveber !Bikarhênerên çalak !Guhertin !Gotar |- |Kurmancî |[https://ku.m.wikipedia.org/ ku.wikipedia.org] |{{NUMBEROF|USERS|ku|N}} |{{NUMBEROF|ADMINS|ku|N}} rêveber |{{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|ku|R}} bikarhêner |{{NUMBEROF|EDITS|ku|N}} |{{NUMBEROF|ARTICLES|ku|N}} |- |Soranî |[http://ckb.wikipedia.org ckb.wikipedia.org] |{{NUMBEROF|USERS|ckb|N}} |{{NUMBEROF|ADMINS|ckb|N}} rêveber |{{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|ckb|R}} bikarhêner |{{NUMBEROF|EDITS|ckb|N}} |{{NUMBEROF|ARTICLES|ckb|N}} |- |Zazakî/Dimilî |[http://diq.wikipedia.org diq.wikipedia.org] |{{NUMBEROF|USERS|diq|N}} |{{NUMBEROF|ADMINS|diq|N}} rêveber |{{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|diq|R}} bikarhêner |{{NUMBEROF|EDITS|diq|N}} |{{NUMBEROF|ARTICLES|diq|N}} |} == Galerî == <gallery> Wêne:Opera ekran.png|Destpêka Wîkîpediyaya kurdî (2004) Wêne:WêneyaSermasê-Ubuntu 8.04.png|Destpêka Wîkîpediyaya kurdî (2008) Wêne:Wikipedia Main Page ku.png|Destpêka Wîkîpediyaya kurdî (2016) Wêne:Wikipedia Main Page ku2023.jpg|Despêka Wîkîpediyaya kurdî (2023) </gallery> == Çavkanî == {{Çavkanî}} == Mijarên têkildar == * [[Wîkîpediya:Dîroka Wîkîpediyaya kurdî]] == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Kurdish Wikipedia}} {{Wikipedias}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Ensîklopediyên bi zimanê kurdî]] [[Kategorî:Standardkirina zimanê kurdî]] [[Kategorî:Wîkîpediya li gorî zimanan|kurdî]] [[Kategorî:Zimanê kurdî]] jqpfoqm7wib8siyp3ah18po9oqdfflh 0 84284 2094258 1898902 2026-09-14T18:27:55Z MikaelF 935 2094258 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = violet | image = Coronaviruses 004 lores.jpg | image_caption = SARS-CoV | image_width = 250 | name = ''Koronavîrus'' | virus_group = iv | domain = ''[[Riboviria]]'' | phylum = ''incertae sedis'' | ordo = ''[[Nidovirales]]'' | familia = ''[[Coronaviridae]]'' | subfamilia = ''[[Orthocoronavirinae]]'' | subdivision_ranks = Cins | subdivision = *''[[Alphacoronavirus]]'' *''[[Betacoronavirus]]'' *''[[Gammacoronavirus]]'' *''[[Deltacoronavirus]]'' }} '''Vîrusa Koronayê'''<ref>(2020). "Piştevaniya kurewî hewce ye.", Xwebûn, 14:2020, r. 9.</ref> an jî '''Koronavîrus''' (bi [[latînî]]: ''Orthocoronavirinae'') komeke vîrusên bi RNAyê têkildar in ku ji bo balînde û şîrmijan dibe sedema nexweşiyê. Koronavîrus ji bo mirov û teyran dibe sedema enfeksiyonên rêyên bêhnê ku dikare ji nesaxiyeke sivik bigire heya nexweşiyeke giran mirov û teyran nexweş bixe. Nexweşiyên sivik ên mirovan wekê hinek nexweşiyên sermaya hevpar (ku di heman demê de ji aliyê vîrusên din ve ku bi giranî rhinovirus jî têne çêkirin), vedihewîne ku di heman demê de celebên kujertir dikarin bibin sedema SARS, MERS û [[Nexweşiya Koronayê 2019-2020|COVID-19yê]]. Mezinahiya genomê ya vîrusa koronayê bi qasî 26 heta 32 kîlobaz diguhere ku yek ji mezintirîn vîrusên di nav RNAyê de ye. Ev [[vîrus]] ku, di mirovan de bi pirranî nexweşiyeke giran naqewimîne, dibe sedema beşekî girîng ji weqayên zekemiyê, bi vê yekê re di navbera van de [[MERS-CoV]], [[SARS-CoV]] û [[CoVID-19]] (2019-nCoV) hene ku hin cureyên koronavîrusê, dibin sedema înfeksiyona rêka hilmija jorîn û talûkeya mirinê dihewînin. Koronavîrus, di çêlek û berazan de dibin sedema vijikîbûnê, di [[mirîşk]]an de jî dibin sedema înfeksiyona rêka hilmija jorîn. Materyala genetîk (genom) ku di hundurê xwe de dihewîne, bi polarîteya pozîtîv û bi RNAya yek tayikî re pêk tê. Xwediyê genom a RNAya herî mezin in (ku heta îro hatiye kişfkirin), dirêjiya van bêhtirî 30 kîlobaz e. Ev vîrus ku mezinahiya vî 125 [[nanometre]] ye, taybetmendiya vî ya herî berbiçav pozikên vî yê wek çovan e. Bi vê taybetmendiya xwe re, di binê hûrbînê de wekî taca kad (bi [[latînî]]: [[Corona]]) a tavê xuya dikir û wisa hat binavkirin. Nexweşiya Koronayê ku SARS-CoV 2an jî dihundirîne, hemberî vê nexweşiyê hêj derzî yan jî dijvayrûs nehatiye peresandin. Di kontrolkirina nexweşiyê de tedawiya semptomatîk, îzolasyon û pêkwerandina ezmûnî ya pircure tê de cihê xwe distîne. Şûştina destan, mesafe hîştin û destê xwe bi rûyê xwe ve negerandin, ev pêşnîyazên tevdîran ji bo bergirtina belavbûna nexweşiyên koronavîral in. == Vedîtin == Famîleya Koronavîrusan salên 1960an de hat vedîtin. Vîrusên ku cara yekem hat vedîtin, nîşanên nexweşiya vîrusa înfeksiyoz bronşîtîs di navbera mirîşkan de hate dîtin û di valahiya pozên mirovên bi serma girtî de hat dîtin û du vîrus ku (229E û OC43) bi navê Vîrusa Korona ya Mirovan binavkirî, tê de cihê xwe stend. Piştî demên derbasbûyî Vîrusa Korona ya SARS sala 2003an de hat vedîtin. Di sala 2004an de HCoV NL63, sala 2005an de HKU1, sala 2012an de [[MERS-CoV]] û sala 2019an de [[CoVID-19]] ku rehdarê Wuhanê ye, ev jî cihê xwe di nav famîleya Vîrusa Koronayê de girtiye. Pirraniya van vîrusan dibin sedema înfeksiyona hilmija jorîn. == Teşenasî (morfolojî) == [[Wêne:3D medical animation coronavirus structure.jpg|200px|thumb|Agahiyên di derbarê naverok û proteînên Koronavîrusê]] Koronavîrus ku, di rûxarên xwe de xwedanê pozikan in, mezin in û şeklên van wek pirtikên kadî û pleomorfîk in. Modineyên pirtikên vîrusan, nêzî 120 nm in. Pêçeka koronavîrusên vîral, cot qatî ye û di pêçekê de protînên M, E û S cih distînin. Hin komkomiyên diyarkirî de bi taybetî jî binefamîleya Betacoronavîrus A yê de, protînên rûxar, bi navê hemagglutînîn esteraz(HE) ,(dişibin protînên spîke (S) lê belê ji vana kintir in) cihê xwe distînin. Pêçeka vîral, di nava xwe de nukleokapsît dihewîne.Nukleokapsît bi meyldariya pozîtîf û RNAya yek tayikî ve girêdayî ye, bi gelek protînên nukleokapsîdê(N) re pêk tên. == Koronavîrusên mirovan == Koronavîrus faktorên rîsk de bi şopewerî ji hev diguherrin. Hinekê van dikarin %30yê vegirtiyan bikujin, wekî MERS-CoV,û hinek jî bi nisbî bê zirar in,wekî zekem.<ref name="Fehr_2015" />Koronavîrus dikarin bi semptomên sereke bibin sedema zekemê, wekî tasar, û êşa gewriyê ji adenoidên werimî. <ref>{{Jêder-kovar | vauthors =Liu P, Shi L, Zhang W, He J, Liu C, Zhao C, Kong SK, Loo JF, Gu D, Hu L |nivîskaran-nîşan-bide=6 |sernav=Prevalence and genetic diversity analysis of human coronaviruses among cross-border children |ziman=En |kovar=Virology Journal |cild=14 |hejmar=1 |rr=230 |tarîx=November 2017 | pmid =29166910 | pmc =5700739 | doi =10.1186/s12985-017-0896-0 }}</ref> Koronavîrus dikarin bibin sedema pneumonia (yan rasterast vîral pneumonia an di rêza duyem de bakteriyal pneumonia) û bronchitis (yan rasterast vîral bronchitis yan di rêza duyem de bakteriyal bronchitis)Koronavîrusa mirovan,SARS-CoV, di sala 2003yan de hate vedîtin ku dibe sedema SARS,tê da pathogenesisa yekane heye ji ber ku dibe sedema înfeksiyona perçeyî ya hilmijê ya jorîn û jêrîn. == Peresan == Dîroka pêşiyên hevpişka herî dawî (PHHD)ya koronavîrusan dorhêla salên 8000'ê bZ re diçe. Ligel vê yekê kevntirbûna koronavîrusan jî hêj tê ramandin. Cinsên PHHDên Alphacoronavirus, Betacoronavirus, Gammacoronavirus û Deltacoronavirusan bi dorê, 2400 sal bZ, 3300 sal bZ, 2800 sal bZ û 3000 sal bZ bidîrok e. == Mijarên têkildar == * [[Belavbûna vîrusa Koronayê 2019-20]] * [[Vîrusa Korona 2019]] == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Coronaviridae]] 9w9r7nz3et96vmiwgqc6ojror04xr60 0 84330 2094257 1948845 2026-09-14T18:15:12Z MikaelF 935 2094257 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank hunermend | nav = Mem Ararat | wêne = Mem_Ararat.jpg | paşbingeh = solo_singer | roja_jidayikbûnê = {{Jidayikbûn|17|9|1981|temen=erê}} | cihê_jidayikbûnê = [[Dêrika Çiyayê Mazî]], [[Mêrdîn]] | cure = Slow, modern, kevneşopî | pîşe = Stranbêj, sitrannivîs,helbestvan | netewe = [[Kurd]] | salên_çalak = 2013-Niha }} '''Mem Ararat''' yan jî bi navê jidayîkbûnê '''Mehmet Esen''' (jdb. sala [[17ê îlonê|17ê Îlonê]] [[1981]] li gundê Girkê Şêxê,<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.biyografya.com/biyografi/23034 |sernav=Mem Ararat kimdir, ve nerelidir? |paşnav=Mem |pêşnav=Ararat |tarîx= |malper=Hozan Akpolat |ziman=tr |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê = }}</ref> [[Dêrika Çiyayê Mazî]], [[Mêrdîn]]) sitranbêj û sitrannivîsekî [[kurd]] e.<ref>[[Rîzoyê Xerzî]] (2020). "Huner carnan lêgerîna heqîqetê ye û carnan jî reva ji heqîqetê ye. Muzîk dikare ji janê bedewiyê derxîne.", Xwebûn, 13:2020, r. 4.</ref> == Jînenîgarî == Mem Ararat di 17ê îlona sala 1981ê li navçeya [[Dêrika Çiyayê Mazî]] bi ser parêzgeha [[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdînê]] ve jidayîk bûye. Ararat ji ber şertên aborî û jiyana koçberiyê piştî xwendina xwe yê dibistana seretayî di temenê zarokatiya xwe de di gelek karên cihêreng de dixebite.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.kimnereli.net/mem-ararat.html |sernav=Mem Ararat Kimdir? Aslen nereli? Kaç yaşında? Müzik Hayatı, Biyografisi |paşnav=KimNereli |ziman=tr |roja-gihiştinê =2023-03-11 }}</ref> Mem Ararat Ji zaroktiya xwe ve bi muzîkê re eleqedar bûye lê ji ber derfetên wî pêk nehatibû dereng dest bi muzîkê kiriye. Di sala 1991ê de vedigere gundê xwe lê vê carê jî ji ber rewşa sîyasi bi malbata xwe re neçar dimîne ku ji gundê xwe koç bibe<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.kurtler.net/mem-ararat-kimdir-nerelidir/ |sernav=Mem Ararat Kimdir? Nerelidir? » kurtler.net |tarîx=2023-03-04 |malper=www.kurtler.net |ziman=tr |roja-gihiştinê =2023-03-11 |roja-arşîvê =2023-03-11 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20230311104943/https://www.kurtler.net/mem-ararat-kimdir-nerelidir/ |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Ararat di destpêka sala 2013an de dest bi muzîkê dike û xebatên xwe yên muzîkê li ser platformên civakî diweşîne. Piştê berbelav bûna sitranên wî yê li ser medyayên civakî bi motîvasyona hevalên wî albuma xwe ya yekem a bi navê ''Quling Ewr Û Baran'' di dawiya sala 2013an de derdixe. <ref>{{Jêder-malper |url=https://www.xn--krtler-3ya.com/mem-ararat-kimdir-nerelidir.html |sernav=Mem Ararat Kimdir? Nerelidir? » Kürtler.com |tarîx=2019-09-22 |malper=Kürtler.com |ziman=tr |roja-gihiştinê =2020-03-22 |roja-arşîvê =2020-03-22 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20200322062712/https://www.xn--krtler-3ya.com/mem-ararat-kimdir-nerelidir.html |rewşa-urlyê=mirî }}</ref> Mem Ararat di van salên dawî de bi şêwaza xwe yê taybet encamek baş bidestxistiye ku di muzika kurdî de xwedî stîleke taybet e.<ref> {{Jêder-malper |url=https://www.bernamegeh.com/mem-ararat-kimdir/ |sernav=MEM ARARAT KİMDİR |tarîx=2022-04-25 |malper=Bernamegeh |ziman=tr |roja-gihiştinê =2023-03-11 }}</ref> == Dîskografî == === Albûm === * ''[[Quling Ewr û Baran]]'' (2014) * ''[[Kurdîka]]'' (2016) * ''[[Xewna Bajarekî]]'' (2018) * ''[[Niştiman]]'' (2019) * [[Pesna Evînê]] (2020) '''Single''' * ''Pîvok'' (2019) == Klîb == * Payîz(2016) * ''Zozan'' (2018) * ''Xatirxwestin'' (2019) * ''Çîçekê'' (2019) * ''Ji Evareke Amedê'' (2019) * ''Evîna Du Çîya'' (2019) * ''Dilo Ez Bimrim'' (2018) == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Hunermendên kurd]] [[Kategorî:Jidayikbûn 1981]] [[Kategorî:Kesên ji Mêrdînê]] [[Kategorî:Mirovên zindî]] due639fpmz324pyuqnrowc8hn5d37gx 0 126832 2094308 2091429 2026-09-15T09:18:49Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Paqijkirina zimanê îngilîzî]] weke [[Pakxwaziya zimanê îngilîzî]] guhart 2091429 wikitext text/x-wiki '''Paqijkirina zimanê ingilîzî''', '''xwerûkirina zimanê ingilîzî''' an '''purîzma zimanê ingilîzî''', [[paqijkirina zimanî]] ya di ingilîzî de dijberiya li hember bandora biyanî ya di zimanê ingilîzî de vedihewîne. Îngilîzî ji dema [[Dagirkirina Îngilîstanê ji aliyê Normanan ve]] û vir ve bi deynkirinek mezin ji zimanên din, nemaze [[Fransiya kevin]], pêşketiye, û hin peyv û rêzimanên wê yên zikmakî ji hêla taybetmendiyên latînî û yewnanî hatine bicihkirin.<ref name="RLG2014">{{Jêder-nûçe |url=https://www.economist.com/prospero/2014/01/28/johnson-what-might-have-been |sernav=Johnson: What might have been |paşnav=R.L.G |tarîx=2014-01-28 |malper=[[The Economist]] |ziman=en |gihiştina-urlyê=subscription |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> Hewldanên rakirina an jî fikirîna rakirina têgehên biyanî yên di ingilîzî de bi gelemperî wekî '''Anglish''' têne zanîn, têgehek ku ji hêla nivîskar û henekvan  [[Paul Jennings]] di sala 1966an de hat çêkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tcs.cam.ac.uk/anglish-a-brexiteer-s-lingua-franca/ |sernav=Anglish: A Brexiteer's lingua franca? |paşnav=Bidwell |pêşnav=Lili |tarîx=2017-03-25 |malper=[[The Cambridge Student]] |ziman=en |rewşa-urlyê=dead |roja-gihiştinê=2022-05-13 |archive-date=2021-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131123210/https://www.tcs.cam.ac.uk/anglish-a-brexiteer-s-lingua-franca/ }}</ref> Paqijkirina zimanî ya ingilîzî ji dema serdema nûjen a destpêka navok navdêra înkhorn, bi awayên cihêreng berdewam kiriye. Di forma xweya herî sivik de, paqijkirina zimanî li şûna deyndêran karanîna  têgehên xwemalî destnîşan dike.Di formên bihêztir de, peyvên nû ji jêderên germanî têne çêkirin (wekî wordstock ji bo ''vocabulary'') an jî ji  fazên kevntir ên ingilîzî  (wek shrith ji bo proceed) têne vejandin. Pakxwazên navdar ên îngilîziya destpêka nûjen [[John Cheke]],<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/biography/John-Cheke |sernav=Sir John Cheke |paşnav=[[Encyclopædia Britannica]] |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> [[Thomas Wilson]],<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ric.edu/faculty/rpotter/inkhorn.html |sernav=Texts from the Inkhorn Debate, c. 1560–1640 |paşnav=[[Rhode Island College]] |ziman=en |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> [[Ralph Lever]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Sgarbi |pêşnav=Marco |tarîx=2013 |sernav=Ralph Lever's ''Art of Reason, Rightly Termed Witcraft'' (1573) |url=https://www.jstor.org/stable/24338444 |kovar=Bruniana & Campanelliana |ziman=en |cild=19 |hejmar=1 |rr=149–163 |jstor=24338444 }}</ref> [[Richard Rowlands]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Studien zur englischen Philologie |paşnav=Morsbach |pêşnav=Lorenz |weşanger=Halle a.S., Max Niemeyer |sal=1910 |isbn=123 |ziman=de }}</ref> û [[Nathaniel Fairfax]] hene.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-9088 |sernav=Fairfax, Nathaniel |paşnav=<nowiki>[Dictionary of National Biography|Oxford Dictionary of National Biography]]</nowiki> |sal=2004 |isbn=978-0-19-861412-8 |ziman=en }}</ref> Pakxwazên zimanî yên nûjen [[William Barnes]],<ref name="RLG2014" /> [[Charles Dickens]],<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=CPYsDwAAQBAJ |sernav=The Prodigal Tongue |paşnav=Lynne |pêşnav=Murphy |weşanger=<nowiki>[Penguin Books]]</nowiki> |sal=2018 |isbn=978-1524704889 |ziman=en }}</ref> [[Gerard Manley Hopkins]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Roper |pêşnav=Jonathan |tarîx=Nîsana 2012 |sernav=English Purisms |url=https://www.euppublishing.com/doi/full/10.3366/vic.2012.0059?src=recsys |kovar=Victoriographies |ziman=[[Rand McNally]] |weşanger=[[Edinburgh University Press]] |cild=2 |hejmar=1 |rr=44–59 |doi=10.3366/vic.2012.0059 |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> [[Elias Molee]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Pure Saxon English, Or, Americans to the Front |paşnav=Molee |pêşnav=Elias |weşanger=[[Rand McNally]] |ziman=en }}</ref> [[Percy Grainger]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Gillies |pêşnav=M. |tarîx=2019 |sernav=Percy Grainger: How American was He? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nineteenth-century-music-review/article/abs/percy-grainger-how-american-was-he/47EE77 |kovar=Nineteenth-Century Music Review |ziman=en |cild=16 |hejmar=1 |rr=9–26 |doi=10.1017/S1479409817000568 |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> û [[George Orwell]] hene.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/books/2013/jan/17/my-problem-with-george-orwell |sernav=My problem with George Orwell |paşnav=Poole |pêşnav=Steven |tarîx=2013-01-17 |malper=[[The Guardian]] |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> == Dîrok == === Îngilîziya navîn === Peyvên ingilîzî piştî dagirkirina normanî cihê xwe dan deynên ji zimanê [[anglonormanî]] ji ber ku ingilîzî wekî zimanek prestîj bandor winda kir. Anglonormanî di dibistanan de hate bikar anîn û serdestiya wêje, zadegan û jiyana bilind bû, ku di nav çend sedsalan de rê li ber gelek deynên fransî ketibû ingilîzî - inglîzî tenê di sala 1362 de vedigere dadgehan û di sedsala paşîn de vedigere xuhermendê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=English Historical Semantics |url=https://archive.org/details/englishhistorica0000kayc |paşnav=Kay |pêşnav=Christian |paşnav2=Allan |pêşnav2=Kathryn |weşanger=[[Edinburgh University Press]] |sal=2015 |isbn=978-0748644773 |rr=[https://archive.org/details/englishhistorica0000kayc/page/6 6]–24 |beş=A brief history of the English lexicon }}</ref> Digel vê yekê, hin metnên destpêka îngilîziya navîn bi paqijkirina zimanî ve mijûl bûn, bizankî ji bandora zêde ya anglonormanî dûr ketin.[[Layamon's Brut|Layamon's ''Brut'']], ku di dawiya sedsala 12an an destpêka sedsala 13an de hat çêkirin, çend taybetmendiyên şêwaza helbesta ingilîzî ya kevin digire dest û gencîneya peyvên bi gelemperî anglosaksonî bikar tîne. ''[[Ancrene Wisse]]'', di heman serdemê de, destûr da ku deynên fransî û [[norsiya kevin]], lê rastnivîsîn û hevoksaziya kevneperest parast ku bi îngilîziya kevin re bimîne. ''[[Ayenbite of Inwyt]]'', wergereke [[îngilîziya kentî]] ya peymaneke fransî ya li ser exlaqê ku bi qasî sedsalek şûnda hat nivîsandin, wergerên yekser ji bo dûrgirtina deynkirina ji fransî bikar anî. === Înglîzî ya Destpêka Nûjen === Nakokiyên li ser  têgehên inkhorn -peyvên biyanî yên ku ne hewceyî têne hesibandin- di sedsalên 16an û 17an de berdewam kir. Di nav yên din de, [[Thomas Elyot]], [[nûbêje]]nasek, ji bo piştgirîkirina "zêdekirina pêdivî" ya ingilîzî bi berfirehî ji derve deyn kir.Pakxwazên zimanî yên wekî [[John Cheke]] li dijî vê deynkirinê ji bo ku ingilîzî "bêtevlihev û bêserûber" bimîne dijberî kir.[[Thomas Wilson]], hevdemê Cheke, rexne kir ku deynkirina ji zimanên biyanî wekî ku li "îngilîziyek biyanî " digere. === Îngilîziya nûjen === [[Wêne:William_Barnes_poet.jpg|thumb|307x307px|[[William Barnes]], William Barnes, helbestvan û paxwazek sedsala 19an]]Bi herikîna têgehên nû yên pîşesazî û zanistî yên ji yewnanî û latînî, paqijkirina zimanî di sedsala 19an de têkiliyek nû dît. Dewletmedarê amerîkî ''[[Thomas Jefferson]]'' di nameyek 1825an de dît ku "li Îngilistanê tahmek ji bo vegerandina zaravayê anglosaksonî vedijîne".Helbestvan, wezîr û fîlologê ji [[Dorset]]ê [[William Barnes]] çend peyvan çêkirine da ku "axaftina kevnare ya Anglo-Sakson" pêşve bibe, di nav de ''speechcraft'' ji bo ''grammar'' (rêziman), ''birdlore'' ji bo ''ornithology'' (balindenasî) û ''bendsome'' ji bo ''flexible'' (livîner) . Helbestvan [[Gerard Manley Hopkins]] di sala 1882an de di nameyekê de ji [[Robert Bridges]] re gotûbêj kir, "bêhêvîtiya tevahî" ya pakxwaziya Barnes dilsoj kir, lê dîsa jî piştgirî da wê, û angaşt kir ku "di zimanekî de bedewiyek nikare kêmbûna paqijiyê cîh tijî bike".[[Charles Dickens]] di vê serdemê de bal kişand ser girîngiya hêmanên germanî di ingilîzî de û destnîşan kir ku divê nivîskarek "li derveyî welat li peyvên nû negere". Rêzika pêncemîn a peyvsaziyê di pirtûka ''[[The King's English]]'' de, ku di sala 1917an de hat çapandin, pêşniyar dike ku nivîskar divê "peyva saksonî ji peyva romanî hevyaz bikin".[[George Orwell]] di gotara xwe "[[Politics and the English Language]] (Siyaset û zimanê îngilîzî) ji sala 1946an de rexne li bikaranîna berfireh a peyvên "biyanî" di ingilîzî de girt. Bestekarê awistralî [[Percy Grainger]], hevdemê Orwell, "îngilîzek çavşîn" dahênand ku wî ji hêla zimanî ve paqij dît, karanîna peyvên ingilîzî ji têgînên muzîka îtalî ya kevneşopî hevyaz kir. Salek piştî mirina Grainger, fîlolog [[Lee Hollander]], di sala 1962an de di wergera xwe ya [[Eddaya helbestkî]] - berhevokek ji helbestên [[Norsiya Kevin|Norsiya kevin]] - de tekez kir ku divê materyalên "germanî" heta radeya herî zêde li ser were xêz kirin... ji ber ku taybetiya xwemalî û taybetmendiya zimanî ku biwêjên hîna jî serdest in, di materyalên guncavtir ên gelêrî de hene." [[Paul Jennings]] ji bo 900emîn salvegera dagirkirina normanî ya Înglistanê di rêzeyek sê beşî de di kovara [[Punch (kovar)|Punch]] de têgeha "Anglish" çêkir.Gotara Jennings ya bi sernavê "1066 and All Saxon", ku di hezîrana 1966an de hat weşandin, pêşbîniya Înglistanek ku dagirkirin têkçûyî dikir û beşên inglîzî yên paqij ên zimanî dihewand; Jennings ji bo îlhamê serî li ber William Barnes da. Di sala 1989an de, nivîskarê [[honaka zanistî]] [[Poul Anderson]] nivîsarek bi heman rengî li ser bingehên teoriya gerdîleyî bi sernavê ''[[Uncleftish Beholding]]'' weşandin, ku hema bêje bi tevahî ji peyvên bi rehên germanî pêk tê.Di sala 1997an de, [[Douglas Hofstadter]] bi henekî şêwazê "Ander-Saxon" nav lê kir. Weşana [[David Cowley]] ya îlona 2009an, ''How We'd Talk if the English had Won in 1066'' di sala 1066an de peyvên inglîzî yên kevin bi rastnivîsa inglîzî ya nûjen veguhezîne û hewil dide ku bi riya dabeşkirina peyvan li pênc dereceyên ji "hêsan" ber "xerîb û ecêb" veguhezîne sernavê û gelek mînakên serîlêdanê bi nexşe û testan têne dayîn. Romana [[Paul Kingsnorth]] ''[[The Wake(pirtûk)|The Wake]]'' ya 2014 bi hevbendiyek inglîziya kevn û inglîziya nûjen hatî nivîsandin da ku dorhêla wê ya 1066 were hesibandin, û romana wêjeyî ya 2017an a satirîkî ya [[Edmund Fairfax Outlaws]] bi heman rengî bi rengek "avakirî" ya peyvên îngilîzî yên ku hema hema bi taybetî ji eslê xwe yên germanî pêk tê hatiye nivîsandin. . Nûçenameyek serhêl a bi navê ''[[The Anglish Times]]'' ji kanûna paşîn a 2021an vir ve bi rêkûpêk bûyerên heyî bêyî peyvên deynkirî yên ne-germanî radigihîne. == Gotarên têkildar == * [[Paqijkirina zimanî]] * [[Îngilîziya sade]], cûrbecûr ingilîzî bi taybetî ji bo zelaliyê hatî nivîsandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Purîzma zimanî]] [[Kategorî:Ziman]] [[Kategorî:Zimanên germanî]] 3iupxwc1agijzz3xt9xdj97o1nyuryv 2094312 2094308 2026-09-15T09:20:41Z Avestaboy 34898 /* */ 2094312 wikitext text/x-wiki '''Pakxwaziya zimanê ingilîzî''' an '''purîzma zimanê ingilîzî''', [[Purîzma zimanî|pakxwaziya zimanî]] ya di ingilîzî de dijberiya li hember bandora biyanî ya di zimanê ingilîzî de vedihewîne. Îngilîzî ji dema [[Dagirkirina Îngilîstanê ji aliyê Normanan ve]] û vir ve bi deynkirinek mezin ji zimanên din, nemaze [[Fransiya kevin]], pêşketiye, û hin peyv û rêzimanên wê yên zikmakî ji hêla taybetmendiyên latînî û yewnanî hatine bicihkirin.<ref name="RLG2014">{{Jêder-nûçe |url=https://www.economist.com/prospero/2014/01/28/johnson-what-might-have-been |sernav=Johnson: What might have been |paşnav=R.L.G |tarîx=2014-01-28 |malper=[[The Economist]] |ziman=en |gihiştina-urlyê=subscription |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> Hewldanên rakirina an jî fikirîna rakirina têgehên biyanî yên di ingilîzî de bi gelemperî wekî '''Anglish''' têne zanîn, têgehek ku ji hêla nivîskar û henekvan  [[Paul Jennings]] di sala 1966an de hat çêkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tcs.cam.ac.uk/anglish-a-brexiteer-s-lingua-franca/ |sernav=Anglish: A Brexiteer's lingua franca? |paşnav=Bidwell |pêşnav=Lili |tarîx=2017-03-25 |malper=[[The Cambridge Student]] |ziman=en |rewşa-urlyê=dead |roja-gihiştinê=2022-05-13 |archive-date=2021-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131123210/https://www.tcs.cam.ac.uk/anglish-a-brexiteer-s-lingua-franca/ }}</ref> Pakxwaziya zimanî ya ingilîzî ji dema serdema nûjen a destpêka navok navdêra înkhorn, bi awayên cihêreng berdewam kiriye. Di forma xweya herî sivik de, pakxwaziya zimanî li şûna deyndêran karanîna  têgehên xwemalî destnîşan dike.Di formên bihêztir de, peyvên nû ji jêderên germanî têne çêkirin (wekî wordstock ji bo ''vocabulary'') an jî ji  fazên kevntir ên ingilîzî  (wek shrith ji bo proceed) têne vejandin. Pakxwazên navdar ên îngilîziya destpêka nûjen [[John Cheke]],<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/biography/John-Cheke |sernav=Sir John Cheke |paşnav=[[Encyclopædia Britannica]] |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> [[Thomas Wilson]],<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ric.edu/faculty/rpotter/inkhorn.html |sernav=Texts from the Inkhorn Debate, c. 1560–1640 |paşnav=[[Rhode Island College]] |ziman=en |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> [[Ralph Lever]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Sgarbi |pêşnav=Marco |tarîx=2013 |sernav=Ralph Lever's ''Art of Reason, Rightly Termed Witcraft'' (1573) |url=https://www.jstor.org/stable/24338444 |kovar=Bruniana & Campanelliana |ziman=en |cild=19 |hejmar=1 |rr=149–163 |jstor=24338444 }}</ref> [[Richard Rowlands]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Studien zur englischen Philologie |paşnav=Morsbach |pêşnav=Lorenz |weşanger=Halle a.S., Max Niemeyer |sal=1910 |isbn=123 |ziman=de }}</ref> û [[Nathaniel Fairfax]] hene.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-9088 |sernav=Fairfax, Nathaniel |paşnav=<nowiki>[Dictionary of National Biography|Oxford Dictionary of National Biography]]</nowiki> |sal=2004 |isbn=978-0-19-861412-8 |ziman=en }}</ref> Pakxwazên zimanî yên nûjen [[William Barnes]],<ref name="RLG2014" /> [[Charles Dickens]],<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=CPYsDwAAQBAJ |sernav=The Prodigal Tongue |paşnav=Lynne |pêşnav=Murphy |weşanger=<nowiki>[Penguin Books]]</nowiki> |sal=2018 |isbn=978-1524704889 |ziman=en }}</ref> [[Gerard Manley Hopkins]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Roper |pêşnav=Jonathan |tarîx=Nîsana 2012 |sernav=English Purisms |url=https://www.euppublishing.com/doi/full/10.3366/vic.2012.0059?src=recsys |kovar=Victoriographies |ziman=[[Rand McNally]] |weşanger=[[Edinburgh University Press]] |cild=2 |hejmar=1 |rr=44–59 |doi=10.3366/vic.2012.0059 |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> [[Elias Molee]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Pure Saxon English, Or, Americans to the Front |paşnav=Molee |pêşnav=Elias |weşanger=[[Rand McNally]] |ziman=en }}</ref> [[Percy Grainger]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Gillies |pêşnav=M. |tarîx=2019 |sernav=Percy Grainger: How American was He? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nineteenth-century-music-review/article/abs/percy-grainger-how-american-was-he/47EE77 |kovar=Nineteenth-Century Music Review |ziman=en |cild=16 |hejmar=1 |rr=9–26 |doi=10.1017/S1479409817000568 |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> û [[George Orwell]] hene.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/books/2013/jan/17/my-problem-with-george-orwell |sernav=My problem with George Orwell |paşnav=Poole |pêşnav=Steven |tarîx=2013-01-17 |malper=[[The Guardian]] |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> == Dîrok == === Îngilîziya navîn === Peyvên ingilîzî piştî dagirkirina normanî cihê xwe dan deynên ji zimanê [[anglonormanî]] ji ber ku ingilîzî wekî zimanek prestîj bandor winda kir. Anglonormanî di dibistanan de hate bikar anîn û serdestiya wêje, zadegan û jiyana bilind bû, ku di nav çend sedsalan de rê li ber gelek deynên fransî ketibû ingilîzî - inglîzî tenê di sala 1362 de vedigere dadgehan û di sedsala paşîn de vedigere xuhermendê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=English Historical Semantics |url=https://archive.org/details/englishhistorica0000kayc |paşnav=Kay |pêşnav=Christian |paşnav2=Allan |pêşnav2=Kathryn |weşanger=[[Edinburgh University Press]] |sal=2015 |isbn=978-0748644773 |rr=[https://archive.org/details/englishhistorica0000kayc/page/6 6]–24 |beş=A brief history of the English lexicon }}</ref> Digel vê yekê, hin metnên destpêka îngilîziya navîn bi paqijkirina zimanî ve mijûl bûn, bizankî ji bandora zêde ya anglonormanî dûr ketin.[[Layamon's Brut|Layamon's ''Brut'']], ku di dawiya sedsala 12an an destpêka sedsala 13an de hat çêkirin, çend taybetmendiyên şêwaza helbesta ingilîzî ya kevin digire dest û gencîneya peyvên bi gelemperî anglosaksonî bikar tîne. ''[[Ancrene Wisse]]'', di heman serdemê de, destûr da ku deynên fransî û [[norsiya kevin]], lê rastnivîsîn û hevoksaziya kevneperest parast ku bi îngilîziya kevin re bimîne. ''[[Ayenbite of Inwyt]]'', wergereke [[îngilîziya kentî]] ya peymaneke fransî ya li ser exlaqê ku bi qasî sedsalek şûnda hat nivîsandin, wergerên yekser ji bo dûrgirtina deynkirina ji fransî bikar anî. === Înglîzî ya Destpêka Nûjen === Nakokiyên li ser  têgehên inkhorn -peyvên biyanî yên ku ne hewceyî têne hesibandin- di sedsalên 16an û 17an de berdewam kir. Di nav yên din de, [[Thomas Elyot]], [[nûbêje]]nasek, ji bo piştgirîkirina "zêdekirina pêdivî" ya ingilîzî bi berfirehî ji derve deyn kir.Pakxwazên zimanî yên wekî [[John Cheke]] li dijî vê deynkirinê ji bo ku ingilîzî "bêtevlihev û bêserûber" bimîne dijberî kir.[[Thomas Wilson]], hevdemê Cheke, rexne kir ku deynkirina ji zimanên biyanî wekî ku li "îngilîziyek biyanî " digere. === Îngilîziya nûjen === [[Wêne:William_Barnes_poet.jpg|thumb|307x307px|[[William Barnes]], William Barnes, helbestvan û paxwazek sedsala 19an]]Bi herikîna têgehên nû yên pîşesazî û zanistî yên ji yewnanî û latînî, paqijkirina zimanî di sedsala 19an de têkiliyek nû dît. Dewletmedarê amerîkî ''[[Thomas Jefferson]]'' di nameyek 1825an de dît ku "li Îngilistanê tahmek ji bo vegerandina zaravayê anglosaksonî vedijîne".Helbestvan, wezîr û fîlologê ji [[Dorset]]ê [[William Barnes]] çend peyvan çêkirine da ku "axaftina kevnare ya Anglo-Sakson" pêşve bibe, di nav de ''speechcraft'' ji bo ''grammar'' (rêziman), ''birdlore'' ji bo ''ornithology'' (balindenasî) û ''bendsome'' ji bo ''flexible'' (livîner) . Helbestvan [[Gerard Manley Hopkins]] di sala 1882an de di nameyekê de ji [[Robert Bridges]] re gotûbêj kir, "bêhêvîtiya tevahî" ya pakxwaziya Barnes dilsoj kir, lê dîsa jî piştgirî da wê, û angaşt kir ku "di zimanekî de bedewiyek nikare kêmbûna paqijiyê cîh tijî bike".[[Charles Dickens]] di vê serdemê de bal kişand ser girîngiya hêmanên germanî di ingilîzî de û destnîşan kir ku divê nivîskarek "li derveyî welat li peyvên nû negere". Rêzika pêncemîn a peyvsaziyê di pirtûka ''[[The King's English]]'' de, ku di sala 1917an de hat çapandin, pêşniyar dike ku nivîskar divê "peyva saksonî ji peyva romanî hevyaz bikin".[[George Orwell]] di gotara xwe "[[Politics and the English Language]] (Siyaset û zimanê îngilîzî) ji sala 1946an de rexne li bikaranîna berfireh a peyvên "biyanî" di ingilîzî de girt. Bestekarê awistralî [[Percy Grainger]], hevdemê Orwell, "îngilîzek çavşîn" dahênand ku wî ji hêla zimanî ve paqij dît, karanîna peyvên ingilîzî ji têgînên muzîka îtalî ya kevneşopî hevyaz kir. Salek piştî mirina Grainger, fîlolog [[Lee Hollander]], di sala 1962an de di wergera xwe ya [[Eddaya helbestkî]] - berhevokek ji helbestên [[Norsiya Kevin|Norsiya kevin]] - de tekez kir ku divê materyalên "germanî" heta radeya herî zêde li ser were xêz kirin... ji ber ku taybetiya xwemalî û taybetmendiya zimanî ku biwêjên hîna jî serdest in, di materyalên guncavtir ên gelêrî de hene." [[Paul Jennings]] ji bo 900emîn salvegera dagirkirina normanî ya Înglistanê di rêzeyek sê beşî de di kovara [[Punch (kovar)|Punch]] de têgeha "Anglish" çêkir.Gotara Jennings ya bi sernavê "1066 and All Saxon", ku di hezîrana 1966an de hat weşandin, pêşbîniya Înglistanek ku dagirkirin têkçûyî dikir û beşên inglîzî yên paqij ên zimanî dihewand; Jennings ji bo îlhamê serî li ber William Barnes da. Di sala 1989an de, nivîskarê [[honaka zanistî]] [[Poul Anderson]] nivîsarek bi heman rengî li ser bingehên teoriya gerdîleyî bi sernavê ''[[Uncleftish Beholding]]'' weşandin, ku hema bêje bi tevahî ji peyvên bi rehên germanî pêk tê.Di sala 1997an de, [[Douglas Hofstadter]] bi henekî şêwazê "Ander-Saxon" nav lê kir. Weşana [[David Cowley]] ya îlona 2009an, ''How We'd Talk if the English had Won in 1066'' di sala 1066an de peyvên inglîzî yên kevin bi rastnivîsa inglîzî ya nûjen veguhezîne û hewil dide ku bi riya dabeşkirina peyvan li pênc dereceyên ji "hêsan" ber "xerîb û ecêb" veguhezîne sernavê û gelek mînakên serîlêdanê bi nexşe û testan têne dayîn. Romana [[Paul Kingsnorth]] ''[[The Wake(pirtûk)|The Wake]]'' ya 2014 bi hevbendiyek inglîziya kevn û inglîziya nûjen hatî nivîsandin da ku dorhêla wê ya 1066 were hesibandin, û romana wêjeyî ya 2017an a satirîkî ya [[Edmund Fairfax Outlaws]] bi heman rengî bi rengek "avakirî" ya peyvên îngilîzî yên ku hema hema bi taybetî ji eslê xwe yên germanî pêk tê hatiye nivîsandin. . Nûçenameyek serhêl a bi navê ''[[The Anglish Times]]'' ji kanûna paşîn a 2021an vir ve bi rêkûpêk bûyerên heyî bêyî peyvên deynkirî yên ne-germanî radigihîne. == Gotarên têkildar == * [[Paqijkirina zimanî]] * [[Îngilîziya sade]], cûrbecûr ingilîzî bi taybetî ji bo zelaliyê hatî nivîsandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Purîzma zimanî]] [[Kategorî:Ziman]] [[Kategorî:Zimanên germanî]] fxaw0axmdqxxia4v49xdh70cggp07gs 2094313 2094312 2026-09-15T09:26:41Z Avestaboy 34898 /* Îngilîziya nûjen */ Rastnivîs 2094313 wikitext text/x-wiki '''Pakxwaziya zimanê ingilîzî''' an '''purîzma zimanê ingilîzî''', [[Purîzma zimanî|pakxwaziya zimanî]] ya di ingilîzî de dijberiya li hember bandora biyanî ya di zimanê ingilîzî de vedihewîne. Îngilîzî ji dema [[Dagirkirina Îngilîstanê ji aliyê Normanan ve]] û vir ve bi deynkirinek mezin ji zimanên din, nemaze [[Fransiya kevin]], pêşketiye, û hin peyv û rêzimanên wê yên zikmakî ji hêla taybetmendiyên latînî û yewnanî hatine bicihkirin.<ref name="RLG2014">{{Jêder-nûçe |url=https://www.economist.com/prospero/2014/01/28/johnson-what-might-have-been |sernav=Johnson: What might have been |paşnav=R.L.G |tarîx=2014-01-28 |malper=[[The Economist]] |ziman=en |gihiştina-urlyê=subscription |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> Hewldanên rakirina an jî fikirîna rakirina têgehên biyanî yên di ingilîzî de bi gelemperî wekî '''Anglish''' têne zanîn, têgehek ku ji hêla nivîskar û henekvan  [[Paul Jennings]] di sala 1966an de hat çêkirin.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.tcs.cam.ac.uk/anglish-a-brexiteer-s-lingua-franca/ |sernav=Anglish: A Brexiteer's lingua franca? |paşnav=Bidwell |pêşnav=Lili |tarîx=2017-03-25 |malper=[[The Cambridge Student]] |ziman=en |rewşa-urlyê=dead |roja-gihiştinê=2022-05-13 |archive-date=2021-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131123210/https://www.tcs.cam.ac.uk/anglish-a-brexiteer-s-lingua-franca/ }}</ref> Pakxwaziya zimanî ya ingilîzî ji dema serdema nûjen a destpêka navok navdêra înkhorn, bi awayên cihêreng berdewam kiriye. Di forma xweya herî sivik de, pakxwaziya zimanî li şûna deyndêran karanîna  têgehên xwemalî destnîşan dike.Di formên bihêztir de, peyvên nû ji jêderên germanî têne çêkirin (wekî wordstock ji bo ''vocabulary'') an jî ji  fazên kevntir ên ingilîzî  (wek shrith ji bo proceed) têne vejandin. Pakxwazên navdar ên îngilîziya destpêka nûjen [[John Cheke]],<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/biography/John-Cheke |sernav=Sir John Cheke |paşnav=[[Encyclopædia Britannica]] |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> [[Thomas Wilson]],<ref>{{Jêder-malper |url=http://www.ric.edu/faculty/rpotter/inkhorn.html |sernav=Texts from the Inkhorn Debate, c. 1560–1640 |paşnav=[[Rhode Island College]] |ziman=en |rewşa-urlyê=zindî |roja-gihiştinê=2022-05-13 }}</ref> [[Ralph Lever]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Sgarbi |pêşnav=Marco |tarîx=2013 |sernav=Ralph Lever's ''Art of Reason, Rightly Termed Witcraft'' (1573) |url=https://www.jstor.org/stable/24338444 |kovar=Bruniana & Campanelliana |ziman=en |cild=19 |hejmar=1 |rr=149–163 |jstor=24338444 }}</ref> [[Richard Rowlands]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Studien zur englischen Philologie |paşnav=Morsbach |pêşnav=Lorenz |weşanger=Halle a.S., Max Niemeyer |sal=1910 |isbn=123 |ziman=de }}</ref> û [[Nathaniel Fairfax]] hene.<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-9088 |sernav=Fairfax, Nathaniel |paşnav=<nowiki>[Dictionary of National Biography|Oxford Dictionary of National Biography]]</nowiki> |sal=2004 |isbn=978-0-19-861412-8 |ziman=en }}</ref> Pakxwazên zimanî yên nûjen [[William Barnes]],<ref name="RLG2014" /> [[Charles Dickens]],<ref>{{Jêder-kitêb |url=https://books.google.com/books?id=CPYsDwAAQBAJ |sernav=The Prodigal Tongue |paşnav=Lynne |pêşnav=Murphy |weşanger=<nowiki>[Penguin Books]]</nowiki> |sal=2018 |isbn=978-1524704889 |ziman=en }}</ref> [[Gerard Manley Hopkins]],<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Roper |pêşnav=Jonathan |tarîx=Nîsana 2012 |sernav=English Purisms |url=https://www.euppublishing.com/doi/full/10.3366/vic.2012.0059?src=recsys |kovar=Victoriographies |ziman=[[Rand McNally]] |weşanger=[[Edinburgh University Press]] |cild=2 |hejmar=1 |rr=44–59 |doi=10.3366/vic.2012.0059 |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> [[Elias Molee]],<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=Pure Saxon English, Or, Americans to the Front |paşnav=Molee |pêşnav=Elias |weşanger=[[Rand McNally]] |ziman=en }}</ref> [[Percy Grainger]]<ref>{{Jêder-kovar |paşnav=Gillies |pêşnav=M. |tarîx=2019 |sernav=Percy Grainger: How American was He? |url=https://www.cambridge.org/core/journals/nineteenth-century-music-review/article/abs/percy-grainger-how-american-was-he/47EE77 |kovar=Nineteenth-Century Music Review |ziman=en |cild=16 |hejmar=1 |rr=9–26 |doi=10.1017/S1479409817000568 |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> û [[George Orwell]] hene.<ref>{{Jêder-malper |url=https://www.theguardian.com/books/2013/jan/17/my-problem-with-george-orwell |sernav=My problem with George Orwell |paşnav=Poole |pêşnav=Steven |tarîx=2013-01-17 |malper=[[The Guardian]] |ziman=en |roja-gihiştinê=2022-05-14 }}</ref> == Dîrok == === Îngilîziya navîn === Peyvên ingilîzî piştî dagirkirina normanî cihê xwe dan deynên ji zimanê [[anglonormanî]] ji ber ku ingilîzî wekî zimanek prestîj bandor winda kir. Anglonormanî di dibistanan de hate bikar anîn û serdestiya wêje, zadegan û jiyana bilind bû, ku di nav çend sedsalan de rê li ber gelek deynên fransî ketibû ingilîzî - inglîzî tenê di sala 1362 de vedigere dadgehan û di sedsala paşîn de vedigere xuhermendê.<ref>{{Jêder-kitêb |sernav=English Historical Semantics |url=https://archive.org/details/englishhistorica0000kayc |paşnav=Kay |pêşnav=Christian |paşnav2=Allan |pêşnav2=Kathryn |weşanger=[[Edinburgh University Press]] |sal=2015 |isbn=978-0748644773 |rr=[https://archive.org/details/englishhistorica0000kayc/page/6 6]–24 |beş=A brief history of the English lexicon }}</ref> Digel vê yekê, hin metnên destpêka îngilîziya navîn bi paqijkirina zimanî ve mijûl bûn, bizankî ji bandora zêde ya anglonormanî dûr ketin.[[Layamon's Brut|Layamon's ''Brut'']], ku di dawiya sedsala 12an an destpêka sedsala 13an de hat çêkirin, çend taybetmendiyên şêwaza helbesta ingilîzî ya kevin digire dest û gencîneya peyvên bi gelemperî anglosaksonî bikar tîne. ''[[Ancrene Wisse]]'', di heman serdemê de, destûr da ku deynên fransî û [[norsiya kevin]], lê rastnivîsîn û hevoksaziya kevneperest parast ku bi îngilîziya kevin re bimîne. ''[[Ayenbite of Inwyt]]'', wergereke [[îngilîziya kentî]] ya peymaneke fransî ya li ser exlaqê ku bi qasî sedsalek şûnda hat nivîsandin, wergerên yekser ji bo dûrgirtina deynkirina ji fransî bikar anî. === Înglîzî ya Destpêka Nûjen === Nakokiyên li ser  têgehên inkhorn -peyvên biyanî yên ku ne hewceyî têne hesibandin- di sedsalên 16an û 17an de berdewam kir. Di nav yên din de, [[Thomas Elyot]], [[nûbêje]]nasek, ji bo piştgirîkirina "zêdekirina pêdivî" ya ingilîzî bi berfirehî ji derve deyn kir.Pakxwazên zimanî yên wekî [[John Cheke]] li dijî vê deynkirinê ji bo ku ingilîzî "bêtevlihev û bêserûber" bimîne dijberî kir.[[Thomas Wilson]], hevdemê Cheke, rexne kir ku deynkirina ji zimanên biyanî wekî ku li "îngilîziyek biyanî " digere. === Îngilîziya nûjen === [[Wêne:William_Barnes_poet.jpg|thumb|307x307px|[[William Barnes]], William Barnes, helbestvan û paxwazek sedsala 19an]]Bi herikîna têgehên nû yên pîşesazî û zanistî yên ji yewnanî û latînî, paqijkirina zimanî di sedsala 19an de têkiliyek nû dît. Dewletmedarê amerîkî ''[[Thomas Jefferson]]'' di nameyek 1825an de dît ku "li Înglistanê tahmek ji bo vegerandina zaravayê anglosaksonî vedijîne".Helbestvan, wezîr û fîlologê ji [[Dorset]]ê [[William Barnes]] çend peyvan çêkirine da ku "axaftina kevnare ya Anglo-Sakson" pêşve bibe, di nav de ''speechcraft'' ji bo ''grammar'' (rêziman), ''birdlore'' ji bo ''ornithology'' (balindenasî) û ''bendsome'' ji bo ''flexible'' (livîner) . Helbestvan [[Gerard Manley Hopkins]] di sala 1882an de di nameyekê de ji [[Robert Bridges]] re gotûbêj kir, "bêhêvîtiya tevahî" ya pakxwaziya Barnes dilsoj kir, lê dîsa jî piştgirî da wê, û angaşt kir ku "di zimanekî de bedewiyek nikare kêmbûna paqijiyê cîh tijî bike".[[Charles Dickens]] di vê serdemê de bal kişand ser girîngiya hêmanên germanî di ingilîzî de û destnîşan kir ku divê nivîskarek "li derveyî welat li peyvên nû negere". Rêzika pêncemîn a peyvsaziyê di pirtûka ''[[The King's English]]'' de, ku di sala 1917an de hat çapandin, pêşniyar dike ku nivîskar divê "peyva saksonî ji peyva romanî hevyaz bikin".[[George Orwell]] di gotara xwe "[[Politics and the English Language]] (Siyaset û zimanê îngilîzî) ji sala 1946an de rexne li bikaranîna berfireh a peyvên "biyanî" di ingilîzî de girt. Bestekarê awistralî [[Percy Grainger]], hevdemê Orwell, "îngilîzek çavşîn" dahênand ku wî ji hêla zimanî ve paqij dît, karanîna peyvên ingilîzî ji têgînên muzîka îtalî ya kevneşopî hevyaz kir. Salek piştî mirina Grainger, fîlolog [[Lee Hollander]], di sala 1962an de di wergera xwe ya [[Eddaya helbestkî]] - berhevokek ji helbestên [[Norsiya Kevin|Norsiya kevin]] - de tekez kir ku divê materyalên "germanî" heta radeya herî zêde li ser were xêz kirin... ji ber ku taybetiya xwemalî û taybetmendiya zimanî ku biwêjên hîna jî serdest in, di materyalên guncavtir ên gelêrî de hene." [[Paul Jennings]] ji bo 900emîn salvegera dagirkirina normanî ya Înglistanê di rêzeyek sê beşî de di kovara [[Punch (kovar)|Punch]] de têgeha "Anglish" çêkir.Gotara Jennings ya bi sernavê "1066 and All Saxon", ku di hezîrana 1966an de hat weşandin, pêşbîniya Înglistanek ku dagirkirin têkçûyî dikir û beşên inglîzî yên paqij ên zimanî dihewand; Jennings ji bo îlhamê serî li ber William Barnes da. Di sala 1989an de, nivîskarê [[honaka zanistî]] [[Poul Anderson]] nivîsarek bi heman rengî li ser bingehên teoriya gerdîleyî bi sernavê ''[[Uncleftish Beholding]]'' weşandin, ku hema bêje bi tevahî ji peyvên bi rehên germanî pêk tê.Di sala 1997an de, [[Douglas Hofstadter]] bi henekî şêwazê "Ander-Saxon" nav lê kir. Weşana [[David Cowley]] ya îlona 2009an, ''How We'd Talk if the English had Won in 1066'' di sala 1066an de peyvên inglîzî yên kevin bi rastnivîsa inglîzî ya nûjen veguhezîne û hewil dide ku bi riya dabeşkirina peyvan li pênc dereceyên ji "hêsan" ber "xerîb û ecêb" veguhezîne sernavê û gelek mînakên serîlêdanê bi nexşe û testan têne dayîn. Romana [[Paul Kingsnorth]] ''[[The Wake(pirtûk)|The Wake]]'' ya 2014 bi hevbendiyek inglîziya kevn û inglîziya nûjen hatî nivîsandin da ku dorhêla wê ya 1066 were hesibandin, û romana wêjeyî ya 2017an a satirîkî ya [[Edmund Fairfax Outlaws]] bi heman rengî bi rengek "avakirî" ya peyvên îngilîzî yên ku hema hema bi taybetî ji eslê xwe yên germanî pêk tê hatiye nivîsandin. Nûçenameyek serhêl a bi navê ''[[The Anglish Times]]'' ji kanûna paşîn a 2021an vir ve bi rêkûpêk bûyerên heyî bêyî peyvên deynkirî yên ne-germanî radigihîne. == Gotarên têkildar == * [[Paqijkirina zimanî]] * [[Îngilîziya sade]], cûrbecûr ingilîzî bi taybetî ji bo zelaliyê hatî nivîsandin. == Çavkanî == {{Çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Purîzma zimanî]] [[Kategorî:Ziman]] [[Kategorî:Zimanên germanî]] hh342miae8x1fxz9dxobtdknogn6ubj 1 184646 2094277 1482164 2026-09-14T21:04:57Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Gotûbêj:Zanîngeha Dêrsimê]] weke [[Gotûbêj:Zanîngeha Mizurê]] guhart 1482164 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=şitil|1= {{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=}} }} aarttwte3vc1b52xkv2ox8jsd3qfvou 1 210201 2094253 1911767 2026-09-14T17:31:00Z Avestaboy 34898 /* Zayenda peyva perav */ beşeke nû 2094253 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) lpk15b07hoxcxvrv4bho9zwtc6sdhyj 2094254 2094253 2026-09-14T17:31:09Z Avestaboy 34898 2094254 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) j256t8ozighbb9tkbldwlwquo0swb2w 2094255 2094254 2026-09-14T17:31:39Z Avestaboy 34898 /* Zayenda peyva perav */ 2094255 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) 7flys17aol3bd2o4l98fr65l93amvjh 2094287 2094255 2026-09-15T06:35:50Z Avestaboy 34898 /* Zayenda peyva perav */ Bersiv 2094287 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:35, 15 îlon 2026 (UTC) cejpxl7h856bylzbs70xl8hnxaf73xb 2094294 2094287 2026-09-15T06:59:05Z Avestaboy 34898 /* Zayenda peyva perav */ Bersiv 2094294 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:35, 15 îlon 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:59, 15 îlon 2026 (UTC) sri817rou46pkyjwh0cnab2jcyrg659 2094315 2094294 2026-09-15T10:08:08Z MikaelF 935 /* Zayenda peyva perav */ Bersiv 2094315 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:35, 15 îlon 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:59, 15 îlon 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di 2008an de çavkaniya me ferhenga D. îzolî bû, li gorî wî perav nêr e, Peravê Dranfîl dinîvise. Di Ferhenga Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê de jî nêr e. Lê belê, di ferhenga erdnîgariyê ya [[Abdurrahman Önen]] (2008) û Ferhengkurdi.org (2026) de mê ye. Bi dîtina min, ferhenga Abdurrahman Önen jêdereke baş û pêbawer e, ji bo vê hingê ez Perava Diranfîl pêşniyaz dikim. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:08, 15 îlon 2026 (UTC) ixci8rtvjm6oi5tbvyfr2xu4u7iiz90 2094320 2094315 2026-09-15T10:48:50Z Avestaboy 34898 /* Zayenda peyva perav */ Bersiv 2094320 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:35, 15 îlon 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:59, 15 îlon 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di 2008an de çavkaniya me ferhenga D. îzolî bû, li gorî wî perav nêr e, Peravê Dranfîl dinîvise. Di Ferhenga Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê de jî nêr e. Lê belê, di ferhenga erdnîgariyê ya [[Abdurrahman Önen]] (2008) û Ferhengkurdi.org (2026) de mê ye. Bi dîtina min, ferhenga Abdurrahman Önen jêdereke baş û pêbawer e, ji bo vê hingê ez Perava Diranfîl pêşniyaz dikim. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:08, 15 îlon 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Li gorî [[D. Îzolî]] jî peyva '''fîlm''' ::::mê ye . Ferhengên dibejin ku '''fîlm''' ::::nêr . Min aniha ferhenga [[Zana Farqînî]] kontrol kir. Li gorî vê perav nêr e. Ferhengkurdi.org jî ya [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] ye . Li gorî [[Wîkîferheng]] perav mê ye . Gelo kê mafdar e ? ::::https://ku.wiktionary.org/wiki/perav [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:48, 15 îlon 2026 (UTC) r06f3kefmaa1ifcac0pb93gdxhp3we3 2094321 2094320 2026-09-15T10:49:11Z Avestaboy 34898 /* Zayenda peyva perav */ 2094321 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} {{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1= {{Wîkîproje Welat}} }} == Zayenda peyva perav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] li gorî ferhengkurdi.org zayenda peyva '''perav''' mê û ne nêr e . https://ferhengkurdi.org/peyv/perav-m [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:31, 14 îlon 2026 (UTC) :@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:35, 15 îlon 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 06:59, 15 îlon 2026 (UTC) :::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] di 2008an de çavkaniya me ferhenga D. îzolî bû, li gorî wî perav nêr e, Peravê Dranfîl dinîvise. Di Ferhenga Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê de jî nêr e. Lê belê, di ferhenga erdnîgariyê ya [[Abdurrahman Önen]] (2008) û Ferhengkurdi.org (2026) de mê ye. Bi dîtina min, ferhenga Abdurrahman Önen jêdereke baş û pêbawer e, ji bo vê hingê ez Perava Diranfîl pêşniyaz dikim. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 10:08, 15 îlon 2026 (UTC) ::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Li gorî [[D. Îzolî]] jî peyva '''fîlm''' ::::mê ye . Ferhengên dibejin ku '''fîlm''' ::::nêr . Min aniha ferhenga [[Zana Farqînî]] kontrol kir. Li gorî vê perav nêr e. Ferhengkurdi.org jî ya [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] ye . Li gorî [[Wîkîferheng]] perav mê ye . Gelo kê mafdar e ? ::::https://ku.wiktionary.org/wiki/perav [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 10:48, 15 îlon 2026 (UTC) ggyk0eaqrgxo33yi62sqrg0i3xcvtu6 3 264031 2094280 1779389 2026-09-14T22:19:43Z Mfield 128511 Mfieldî/ê navê [[Gotûbêja bikarhêner:Wheatley2]] weke [[Gotûbêja bikarhêner:Madéquis]] guhart: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Wheatley2|Wheatley2]]" to "[[Special:CentralAuth/Madéquis|Madéquis]]" 1779389 wikitext text/x-wiki {{xêrhatin|--[[Bikarhêner:Balyozbot|Balyozbot]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Balyozbot|gotûbêj]]) 18:59, 12 tîrmeh 2024 (UTC)}} mbsh88j4i7g4nxk5ryn1yms6v8x5f6i 0 273569 2094295 1946665 2026-09-15T06:59:55Z Avestaboy 34898 /* Girêdanên derve */ 2094295 wikitext text/x-wiki {{Agahîdank mirov/wîkîdane2}} '''Supergirl''' navê kesayeteke honakî ye ku xwediyê pargîdaniya şahî ya amerîkî Time Warner e û sernavê weşanên cûrbecûr yên xêzeromanî yên derbarê vî kesî de ye, ku pargîdaniya Warnerê DC Comics ji sala 1962an vir ve diweşîne. Weşanên cihêreng ên di bin sernavê Supergirl de hema hema hemî di celebê [[honaka zanistî]] û [[fantezî]] de ne. Digel vê yekê, dabeşkirina celebek yekgirtî ya xêzeromanên cûrbecûr ên Supergirl ne gengaz e, ji ber ku weşanên cihêreng ên ku di rabirdûyê de di bin etîketa Supergirl de xebitîn carinan ji hêla naverokê ve ji hev cûda dibin: hinekan hêmanên xêzeromanên romantîk û evînê hene, yên din bi mîzahî ne, hin konsepta Supergirl vediguhezînin qada celebê nepenî û hinên din jî karakterê ji bo pêşkeftina ramanên felsefî û hetta ezoterîk ên hebûnê wekî pelek bikar tînin. == Çavkanî == {{çavkanî}} == Girêdanên derve == {{Kategoriya Commonsê}} * * [http://www.supergirl.com/ Supergirl Site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620102316/http://supergirl.com/ |date=June 20, 2018 }} * [http://supergirlmaidofmight.com Supergirl History] * [http://majorspoilers.com/2008/03/02/hero-history-supergirl/ A History Of Supergirl] {{Kontrola otorîteyê}} {{Şitil}} [[Kategorî:Firîşteyên honakî]] [[Kategorî:Supergirl| ]] [[Kategorî:Superlehengên jin ên DC Comics]] [[Kategorî:Superlehengên DC Comics]] [[Kategorî:Xêzeçîrokên superlehengan]] ib625zw9mxz6fo9u3vkenjz7xuvjk90 1 314659 2094310 1985075 2026-09-15T09:18:49Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Gotûbêj:Paqijkirina zimanê îngilîzî]] weke [[Gotûbêj:Pakxwaziya zimanê îngilîzî]] guhart 1985075 wikitext text/x-wiki {{Serê gotûbêjê}} == Sernav == Silav hevalno @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] û @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] Min berê gotara Paqijkirina zimanê îngilîzî çêkiribû. Lê min aniha vedît ku di ferhengan de peyvên '''pakxwaz''' û '''pakxwazî''' tên bi kar anîn. Lewma ez difikirim ku '''Pakxwaziya zimanê îngilîzî''' wek sernav çêtir e. https://ferhengkurdi.org/peyv/pakxwaz-nd_nt [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:40, 26 sibat 2026 (UTC) :Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] Pakxwazî têgeha xwestine tê de heye û ez difikirim ku gotarê rave nake. Paksazî hinek nêzîk e wekê din ev peyvên arîkirin û safîkirin jî nêzîk e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 18:34, 26 sibat 2026 (UTC) ::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ferhengkurdi.org ku ya [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] ye '''pakxwaz''' wek wergera peyvên tirkî '''özleştirmeci''' , '''pürist''' dinivîs e. ::https://www.ntv.com.tr/ne-demek/ozlestirmeci-ne-demek [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:40, 26 sibat 2026 (UTC) f8j5gkcwas2zpp3kl6g0xlcvr09dgsy 0 320289 2094314 2093721 2026-09-15T09:49:06Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094314 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka The Little Engine That Could jî hat weşandin ku ji aliyê Lois Lenski ve hate îllûstrekirin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] jn9fm8v6kkixe5y2u3qv3aeqk54l184 2094323 2094314 2026-09-15T10:53:20Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094323 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îllûstrekirin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] an0w6753q4jkllspzye2tz4nzr4vw40 2094324 2094323 2026-09-15T10:53:34Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094324 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] grznltc732xs47qyk4ag90ibz5yj92p 2094330 2094324 2026-09-15T11:02:29Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094330 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê George û Doris Hauman ve hate îllûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û gotina «I think I can! I think I can!» anî holê. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 7i7jjqp8fwtik0mvj42nsphzxr6mjhh 2094331 2094330 2026-09-15T11:03:13Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094331 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îllûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û gotina «I think I can! I think I can!» anî holê. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 1qzuucivzz31sdbj1qf3rkwpb8z613v 2094332 2094331 2026-09-15T11:04:42Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094332 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îllûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û gotina "I think I can! I think I can!" anî holê. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] bulzxvezozxj03yciratwgh9izyzjdm 2094333 2094332 2026-09-15T11:07:47Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094333 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îllûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 8h4hhlg8s2wja5k8glpoyeir8tv90ou 2094334 2094333 2026-09-15T11:15:53Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094334 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îllûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê Robert Lawson ve hate îlûstrekirin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] tnus2oyy1fyrhk6lqjxevgw7a2dktnt 2094335 2094334 2026-09-15T11:16:17Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094335 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îllûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] agqxt18994yw89mv5ejlh9otylt7q23 2094336 2094335 2026-09-15T11:18:06Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094336 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] a5e449yc6tn447o3ld6j0k647hcey4e 2094337 2094336 2026-09-15T11:24:49Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094337 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî çanda gelêrî bû. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 682kf7esn7tifngt9jifnrm62ixvfft 2094338 2094337 2026-09-15T11:25:40Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094338 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî [[çanda gelêrî]] bû. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 12tlzc4lzkw6hpan17hdif3lbxryuqx 2094339 2094338 2026-09-15T11:27:35Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094339 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî [[çanda gelêrî]] bû.Walt Disney fîlmekî anîmasyonî yê dirêj tevlî berhemên bazirganî yên têkildar hilberand. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 7k68ujs4or9u1di0suhxr8y0jh4ig72 2094340 2094339 2026-09-15T11:28:23Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094340 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî [[çanda gelêrî]] bû.[[Walt Disney]] fîlmekî anîmasyonî yê dirêj tevlî berhemên bazirganî yên têkildar hilberand. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] huscheb288m7in7kcm846rmrw073efl 2094341 2094340 2026-09-15T11:42:44Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094341 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî [[çanda gelêrî]] bû.[[Walt Disney]] fîlmekî anîmasyonî yê dirêj tevlî berhemên bazirganî yên têkildar hilberand.Di sala 1938an de ji bo îlûstrasyonên wê yên di pirtûka ''[[Animals of the Bible]]'' (ku ji aliyê Helen Dean Fish ve hatibû nivîsandin), Yekem [[Medalyaya Caldecott]] ji [[Dorothy Lathrop]] re hate dayîn. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] ouksmxba6tzhdni098wx3o22q1ddd2t 2094342 2094341 2026-09-15T11:47:59Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094342 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî [[çanda gelêrî]] bû.[[Walt Disney]] fîlmekî anîmasyonî yê dirêj tevlî berhemên bazirganî yên têkildar hilberand.Di sala 1938an de ji bo îlûstrasyonên wê yên di pirtûka ''[[Animals of the Bible]]'' (ku ji aliyê Helen Dean Fish ve hatibû nivîsandin), Yekem [[Medalyaya Caldecott]] ji [[Dorothy Lathrop]] re hate dayîn.Di sala 1939an de ji bo pirtûka Mei Li, ku wî bixwe jî nivîsandibû, Medalyaya Duyan a Caldecott ji Thomas Handforth re hate dayîn. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 96fdfrgo1o0z1affeno9f38bh9y3iey 2094343 2094342 2026-09-15T11:50:14Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094343 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî [[çanda gelêrî]] bû.[[Walt Disney]] fîlmekî anîmasyonî yê dirêj tevlî berhemên bazirganî yên têkildar hilberand.Di sala 1938an de ji bo îlûstrasyonên wê yên di pirtûka ''[[Animals of the Bible]]'' (ku ji aliyê Helen Dean Fish ve hatibû nivîsandin), Yekem [[Medalyaya Caldecott]] ji [[Dorothy Lathrop]] re hate dayîn.Di sala 1939an de ji bo pirtûka ''[[Mei Li]]'', ku wî bixwe jî nivîsandibû, Medalyaya Duyan a Caldecott ji Thomas Handforth re hate dayîn. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] a22ioef42i6zykoymh76gt613upcepl 2094344 2094343 2026-09-15T11:51:00Z Avestaboy 34898 /* Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an */ 2094344 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} {{Sêwî|tarîx=tebax 2026}} '''Pirtûka wêneyî'''<ref>{{Jêder-malper |url=https://candname.com/bandoriya-pirtuken-weneyi-li-ser-zarokan-cawa-ye/ |sernav=Bandoriya pirtûkên wêneyî li ser zarokan çawa ye ? |malper=[[Çandname]] |roja-gihiştinê=2026-06-07 }}</ref> an jî '''pirtûka biwêne''' çîrokekê di yek pirtûkê de bi alîkariya wêne û nivîsê vedibêje. Ew bi gelemperî ji bo zarokên biçûk hatiye amadekirin. Berevajî [[xêzeçîrok]]an, çîrok di serî de bi rêya nivîsê tê vegotin, lê xêzeçîrok bi giranî çîrokê bi rêza wêneyên li pey hev nîşan didin. Wêneyên di pirtûkên wêneyî de dikarin bi awayên cuda werin boyaxkirin an xêzkirin; wek mînak bi [[Boyaxê donî|boyaxên donî]], [[Boyaxê akrîlî|akrîlî]] an jî [[boyaxên avî]], herwiha bi [[Pênûsa rengîn|pênûsê]].Pirtûkên wêneyî gelek caran di fêrbûna zarokan de alîkariyê dikin. Ew pêşveçûna ziman han didin û alîkariya zarokan dikin ku cîhanê baştir fêm bikin. Di nav berhemên herî kevn ên bi formata pirtûkên wêneyî yên nûjen de, ''[[Struwwelpeter]]'' (1845) ya [[Heinrich Hoffmann]], ''Tintin-Lutin'' (1898) ya [[Benjamin Rabier]] û ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' (1902) ya [[Beatrix Potter]] têne hesibandin.Di nav pirtûkên wêneyî yên herî navdar de, ''Make Way for Ducklings'' ya [[Robert McCloskey]], ''The Cat in the Hat'' ya [[Dr. Seuss]] û ''[[Where the Wild Things Are]]'' ya [[Maurice Sendak]] têne hesibandin.[[Medalyaya Caldecott]] (ku di sala 1938an de hate damezrandin) her sal ji bo herî baş pirtûka wêneyî ya amerîkî tê dayîn.Ji salên 1960î ve, gelek xelatên wêjeya zarokan kategoriyek ji bo pirtûkên wêneyî di nav xwe de hene. == Komên armancê == Piraniya pirtûkên wêneyî ji bo zarokên biçûk in. Gelek ji van pirtûkan bi zimanekî hêsan hatine nivîsandin; zarok jê fêm dikin,lê nikarin bixwînin.​ Ji ber vê yekê, pirtûkên wêneyî di jiyana zarokan de bi du awayan tên bikaranîn:Pêşî ji zarokan re tên xwendin, paşê dema ku zarok fêrî xwendinê dibin, ew bixwe wan dixwînin. == Janr == Pirtûkên wêneyî taybet in ji ber ku nivîs û wêne bi hev re dixebitin. Pirtûkên wêneyî ji sala 1658an vir ve hene; di wê salê de pirtûka [[Orbis Sensualium Pictus]] hate çapandin, ku yekem pirtûka wêneyî bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate sêwirandin. Ev janr heta îro jî navdar û hezkirî ye.Hin pirtûkên wêneyî ji hêla yek kesî ve têne nivîsandin û wênekirin, hinên din jî bi hevkariya nivîskar û wêneker têne afirandin.Ev hevkarî ji her du aliyan re heman mafê beşdarbûna biryaran dide û dihêle her kes afirîneriya xwe di pirtûkê de bixe navê.Wêneyên di pirtûkên zarokan de dikarin naverokê pêşve bibin an jî çîrokê zindî bikin. Edîtorên pirtûkên wêneyî gelek caran bi baldarî wênekerekî hildibijêrin ku şêwaza wî li gorî nivîsê be û pirtûkê ji aliyê hunerî ve baştir bike.Ji bo pirtûkek wêneyî ya serkeftî, pêwîst e ku nivîskar û wêneker hevdu rêz bigirin. == Perwerdeya pirtûkên wêneyî == ​Pirtûkên wêneyî, ji bo zarokên biçûk dikarin bibin navgînên giring ên fêrbûnê.​Ew di dibistanan û li malê de tên bikaranîn da ku ziman û afirîneriya zarokan pêş bixin.Lêkolîneke derûnnasiyê nîşan dide ku pirtûkên wêneyî yên bênivîs alîkariya zarokan dikin ku çêtir çîrokan vebêjin û bêtir pêwendî nîşanî pirtûkan bidin.Wekî din, pirtûkên wêneyî dikarin alîkariya zarokan bikin ku li ser pirsên girîng ên jiyanê bifikirin.Wek mînak, pirtûka wêneyî ya Mac Barnett û Carson Ellis a bi sernavê ''[[What is Love ? (pirtûka wêneyî)|What is Love ?]]'' ne tenê kêfa zarokan tîne, di heman demê de wan nêzî pirsên li ser evîn û empatiyê dike. Li Awistralyayê lêkolînekê nîşan da ku pirtûkên wêneyî yên postmodern alîkariya xwendekaran dike ku nivîsan çêtir fêm bikin.Pirtûkên wêneyî her wiha dikarin gencîneya peyvan a zarokên piçûk pêş bixin û karûbarên wan ên xwendin û xêzkirinê yên li malê han bidin.Sêwirandina hunerî ya pirtûkên wêneyî pêşveçûna afirîneriyê û pêwendiya bi pirtûkan re han dide.Pirtûkên wêneyî ne tenê dikarin di xwendin, nivîsandin û afirîneriyê de alîkariya zarokan bikin, lê her weha ramana mentiqî û matematîkî ya wan jî pêş dixin.Çîrokên girêdayî matematîkê dikarin alîkariya zarokan bikin ku têgihên matematîkî fêm bikin û li ser matematîkê biaxivin. == Dîrok == === Pirtûkên îlûstrekirî yên pêşîn === [[Wêne:orbispictus.JPG|thumb|rast|​Ji nû ve çapandina ''[[Orbis Pictus]] a îlûstrekirî ya 1658an'']] Pirtûkên îlûstrekirî ji demên destpêkê yên bergkeriyê ve hatine çêkirin.Destnivîsên nîgarkirî yên serdema navîn ji aliyê kesên dewlemend ve dihatin spartin û ji aliyê nivîskarên olî ve dihatin amadekirin.Yek ji kevneşopiyên girîng ên hunera serdema navîn ku bandor li pêşketina pirtûkên wêneyî kir, ''[[Încîla Xizanan]]'' bû. Di vê pirtûkê de bûyerên girîng ên ji Încîlê bi wêneyan dihatin nîşandan, da ku kesên ku nikaribûn bixwînin jî bikaribin wan fêm bikin.Ev nîgar bi gelemperî li ser pencereyên camên rengîn an jî wekî nîgarên di Încîla Xizanan de tên dîtin. ''[[Orbis Pictus]]'' a [[Jan Amos Komenský]] a ji sala 1658an, pirtûka herî pêşîn a bi wêneyan bû ku bi taybetî ji bo zarokan hate amadekirin.​Ew mîna [[Ensîklopedî|zanistnameyeke]] zarokan e û xêzkirinên darî wekî wêneyan di nav xwe de dihewîne. ''[[A Little Pretty Pocket-Book]]'' a [[John Newbery]] a ji sala 1744an, yekem pirtûka wêneyî ya bi îngilîzî bû ku ji bo şahiya zarokan hate amadekirin.Li Japonê, [[Kîbyoşî]] pirtûkên wêneyî yên sedsala 18an bûn û wekî pêşrewên [[manga]]yê tên hesibandin.Di nav pirtûkên nîgarkirî yên japonî yên sedsala 18an de, wekî mînak berhema [[Santo Kyoden]] a bi sernavê ''Şîcî no Yukîkai'' (1798) heye. ''[[Struwwelpeter]]'' a [[Heinrich Hoffmann (nivîskar)|Heinrich Hoffmann]] (1845) û ''[[Max und Moritz]]'' a [[Wilhelm Busch]] (1865) ji nimûneyên destpêkê yên pirtûkên wêneyî yên nûjen in. ​Berhevokên çîrokan yên destpêka sedsala 19an, wekî yên [[Birayên Grimm]] û [[Hans Christian Andersen]], kêm dihatin îlûstrekirin. Lê ji nîveka sedsalê pê ve, berhevokên çîrokan bi wêneyên îlûstratorên wekî [[Gustave Doré]], [[Fedor Flinzer]], [[George Cruikshank]], [[Vilhelm Pedersen]], [[Îvan Bîlîbîn]] û [[John Bauer]] hatin weşandin.Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên [[Andrew Lang]] di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin. Ew ji aliyê îlûstratorên wekî [[Henry Justice Ford]] û [[Lancelot Speed]] ve hatin îlûstrekirin.Pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb]] bi wêneyên [[John Tenniel]] di sala 1866an de derket û bû yek ji pirtûkên kêfê yên yekem û pir serkeftî ji bo zarokan. [[Wêne:Alice par John Tenniel 30.png|thumb|çep|upright|Alice ji pirtûka [[Lewis Carroll]] a bi sernavê [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî]] [[Serpêhatiyên Aliceyê li welatekî ecêb|ecêb]], îlûstrasyona John Tenniel, 1866]] ​Di nîveka duyem a sedsala 19an de, [[pirtûkên lîstokê]] derketin holê. Ew pirtûkên piçûk yên bi bergekî kaxezî bûn ku wêneyên wan ji nivîsê girîngtir bûn.​Di van pirtûkan de ji pirtûkên berê zêdetir wêne û kêmtir nivîs hebûn. Herwiha piraniya wêneyan rengîn bûn.Di nav van berhemên herî baş de pirtûkên wêneyan yên îlûstratorên îngilîz [[Randolph Caldecott]], [[Walter Crane]] û [[Kate Greenaway]] hene. Di gel çapkerê rengîn û ksîlograf Edmund Evans, wan pirtûkên bi kalîteya bilind afirandin.​Di dawiya sedsala 19an û destpêka sedsala 20an de, hin nîgarkêşên li DYA û Brîtanyayê bi nîgarkirina pirtûkên zarokan debara xwe dikirin. Di nav wan de [[Rose O’Neill]], [[Arthur Rackham]], [[Cicely Mary Barker]], [[Willy Pogany]], [[Edmund Dulac]], [[William Heath Robinson]], [[Howard Pyle]] û [[Charles Robinson]] hebûn. [[Wêne:Babes in the Wood - cover - illustrated by Randolph Caldecott - Project Gutenberg eText 19361.jpg|thumb|upright|rast|Bergê ''[[Babes in the Wood]]'' (1879), ku ji aliyê [[Randolph Caldecott]] ve hate îlûstrekirin]] Pirtûka [[Beatrix Potter]] a bi sernavê ''[[The Tale of Peter Rabbit]]'' di sala 1902an de derket û di cih de bû serkeftineke mezin.''The Tale of Peter Rabbit'' yekem çîroka Beatrix Potterê ji rêzeya ''The Tale of...,''bû. Piştî vê gelek çîrokên din hatin weşandin, di nav wan de ''[[The Tale of Squirrel Nutkin]]'', ''[[The Tale of Benjamin Bunny]]'', ''[[The Tale of Tom Kitten]]'' û ''[[The Tale of Jemima Puddle-Duck]]'' hebûn.Gelek ji van çîrokan beriya sala 1910an derketin.Nivîskara swêdî [[Elsa Beskow]] di navbera salên 1897 û 1952an de nêzîkî çil çîrokên zarokan û pirtûkên nîgarî nivîsand û nîgar kir.[[The Langs' Fairy Books|Duwazdeh pirtûkên çîrokan yên Lang]] ku di navbera salên 1889 û 1910an de hatin weşandin, ji aliyê [[Henry Justice Ford]], [[Lancelot Speed]] û kesên din ve hatin îllûstrekirin. Li DYA'yê, çîrokên îlûstrekirî yên ji bo zarokan di kovarên wekî ''[[Ladies Home Journal]]'', ''[[Good Housekeeping]]'', ''[[Cosmopolitan (kovar)|Cosmopolitan]]'' û ''[[Woman's Home Companion]]'' de derdiketin, ku ji bo dayik ji zarokên xwe re bixwînin dihatin amadekirin. Di destpêka sedsala 20an de, hin kovarên erzan ên zarokan derketin holê, ku îlûstrasyonên wan pir caran bêyî navê îlûstratoran bûn. Pirtûka [[Helen Bannerman]] a bi sernavê ''[[The Little Black Sambo]]'' di sala 1899an de hat çapandin û di dehsala yekem a sedsala 20an de gelek çap û guhertoyên wê yên cuda derketin.Ew beşek ji rêzepirtûka piçûk a bi sernavê [[The Dumpy Books for Children]] bû, ku di navbera salên 1897 û 1904an de ji hêla weşanxaneya brîtanî Grant Richards ve hat weşandin. === Ji destpêka heta nîvê sedsala 20an === Di sala 1913an de, weşanxaneya Cupples & Leon rêzeyeke ji 15 pirtûkên ''All About'' books weşand ku di şêwe û mezinahiyê de mîna pirtûkên [[Beatrix Potter]] bûn. Di nav wan de ''All About Peter Rabbit'', ''All About the Three Bears'', ''All About Mother Goose'', and ''All About [[The Little Red Hen|Little Red Hen]]'' hebûn.Pirtûka paşîn, tevî hin pirtûkên din, ji aliyê [[Johnny Gruelle]] ve hatibû îlûstrekirin.Pirtûka [[Wanda Gág]] a bi sernavê Millions of Cats di sala 1928an de hat weşandin û bû yekem pirtûka wêneyî ku xelata duyemîn a [[Medalyaya Newbery]] wergirt.Wanda Gág pişt re di sala 1929an de ''The Funny Thing'', di sala 1931an de ''Snippy and Snappy'' û di sala 1933an de jî ''The ABC Bunny'' weşand; ji bo vê pirtûka dawîn wê cara duyemîn rêza duyem a Medalyaya Newbery wergirt. Di sala 1931an de, yekem pirtûka [[Jean de Brunhoff]] a li ser Babar, ''Histoire de Babar'' (Çîroka Babar), li Fransayê hat weşandin; paşê ''Le Voyage de Babar'' (Rêwîtiya Babar) û pişt re jî ''Le Roi Babar'' (Babarê Key) hatin weşandin.​Di sala 1930yî de, Marjorie Flackê pirtûka Angus and the Ducks (Angus û Werdekan) nivîsand û îlûstre kir; paşê di sala 1931ê de ''Angus and The Cats'' (Angus û pisîkan) û pişt re jî di sala 1932an de ''Angus Lost'' (Angusê winda) hatin weşandin. Flack di sala 1933an de pirtûkeke din a bi sernavê ''The Story About Ping'' (Çîroka li ser Pingî) nivîsand ku wêneyên wê ji aliyê [[Kurt Wiese]] ve hatin îlûstrekirin. ''Elson Basic Reader''​ di sala 1930an de hate weşandin û karakterên Dick û Jane da nasîn. Di sala 1930an de pirtûka ''The Little Engine That Could'' jî hat weşandin ku ji aliyê [[Lois Lenski]] ve hate îlûstrekirin.​Di sala 1954an de ji nû ve ji aliyê [[George û Doris Hauman]] ve hate îlûstrekirin. Wê rêzepirtûkeke tevahî û berhemên têkildar afirand û dîsgotina "I think I can! I think I can!" anî holê.Di sala 1936an de pirtûka [[Munro Leaf]] a bi sernavê ''[[The Story of Ferdinand]]'' hate weşandin ku ji aliyê [[Robert Lawson]] ve hate îlûstrekirin.Ferdinand pirtûka wêneyî ya yekem bû ku derbasî [[çanda gelêrî]] bû.[[Walt Disney]] fîlmekî anîmasyonî yê dirêj tevlî berhemên bazirganî yên têkildar hilberand.Di sala 1938an de ji bo îlûstrasyonên wê yên di pirtûka ''[[Animals of the Bible]]'' (ku ji aliyê Helen Dean Fish ve hatibû nivîsandin), Yekem [[Medalyaya Caldecott]] ji [[Dorothy Lathrop]] re hate dayîn.Di sala 1939an de ji bo pirtûka ''[[Mei Li]]'', ku wî bixwe jî nivîsandibû, Medalyaya Duyan a Caldecott ji [[Thomas Handforth]] re hate dayîn. == Çavkanî == {{çavkanî}} {{Kontrola otorîteyê}} [[Kategorî:Medyaya hunerên dîtbarî]] [[Kategorî:Pirtûkên wêneyî| ]] [[Kategorî:Pirtûk li gorî cureyan]] 7r39q0hg1cfhscqix8yk1yrhv8mcpyl 0 329951 2094270 2094251 2026-09-14T20:49:44Z Kurê Acemî 105128 /* */ 2094270 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Alî Kemal Çinar''' (jdb. 4 çiriya paşîn 1976 li [[Amed]]ê) [[derhêner]]ekî kurd e ku fîlmên xwe bi kurdî dikişîne.<ref>[[Welat Ramînazad]] (2020). "Lêgerîna Alî Kemal Çinar di sînemayê de.", Xwebûn, 11:2020, r. 11.</ref><ref>{{Jêder-malper |url=https://www.amedtv.com/haberler/ali-kemal-cinar-kimdir/63881 |sernav=Ali Kemal Çınar Kimdir? Ünlü Kürt Yönetmen Kaç Yaşında? Nereli? |malper=Amed TV: Son Dakika Diyarbakır ve Amedspor Haberleri |tarîx=2024-09-17 |roja-gihiştinê=2026-09-14 |ziman=tr |paşnav=Editörü |pêşnav=EDİTÖR: Haber}}</ref> == Fîlmografî == * ''Veşartî'' (2015) * ''Genco'' (2017) * ''Di navberê de'' (2018) * ''Demsala Gergedanan'' (2020) * ''Beriya şevê'' (2021) {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Derhênerên kurd]] twa2cxujs6odgpunftv62jar5bvr8q1 0 329952 2094266 2026-09-14T19:56:42Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Lurî]] weke [[Zimanê lurî]] guhart 2094266 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zimanê lurî]] rvfftnjgn6u9c2bm1bf97ds8i39zev8 1 329953 2094268 2026-09-14T19:56:43Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Gotûbêj:Lurî]] weke [[Gotûbêj:Zimanê lurî]] guhart 2094268 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Zimanê lurî]] dxtl5r766rxc5cpt3kiwxwu3llztrvj 0 329954 2094276 2026-09-14T21:04:57Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Zanîngeha Dêrsimê]] weke [[Zanîngeha Mizurê]] guhart 2094276 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Zanîngeha Mizurê]] 4x9y4ep5o67ldz9xj1y5ihjjgmc5eql 1 329955 2094278 2026-09-14T21:04:58Z Kurê Acemî 105128 Kurê Acemîî/ê navê [[Gotûbêj:Zanîngeha Dêrsimê]] weke [[Gotûbêj:Zanîngeha Mizurê]] guhart 2094278 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Zanîngeha Mizurê]] 9n83mmjd27svbwrmxx22g95pcd5vtl0 3 329956 2094281 2026-09-14T22:19:43Z Mfield 128511 Mfieldî/ê navê [[Gotûbêja bikarhêner:Wheatley2]] weke [[Gotûbêja bikarhêner:Madéquis]] guhart: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Wheatley2|Wheatley2]]" to "[[Special:CentralAuth/Madéquis|Madéquis]]" 2094281 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêja bikarhêner:Madéquis]] ef27lispd8z0mxemnxi15c30isu8gt0 0 329957 2094288 2026-09-15T06:50:17Z MikaelF 935 Rûpel bi "{{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bibliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmêd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ing..." hat çêkirin 2094288 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bibliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmêd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' * ''Lille Mahmuts syster'' {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] o7eigqxhkm0b6jew88r962c63leq56f 2094290 2094288 2026-09-15T06:53:16Z MikaelF 935 2094290 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bibliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' * ''Lille Mahmuts syster'' == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] hwjybd2fghxm0n3kmbhp5cu62jg1bz3 2094291 2094290 2026-09-15T06:53:40Z MikaelF 935 /* Bibliyografî */ 2094291 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' * ''Lille Mahmuts syster'' == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] lolbohudh6tgvrnobo6a5hrlg9a7xti 2094292 2094291 2026-09-15T06:58:00Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094292 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * Barthes, Roland, ''Mytologier''. Werger: Elin Clason (Stockholm, 1970) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] ixuig0vs9abitocp82hgtuoma2j89hp 2094293 2094292 2026-09-15T06:58:32Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094293 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * [[Roland Barthes]], ''Mytologier''. Werger: Elin Clason (Stockholm, 1970) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] sug8drp5691uo5zsipv0dyl2haupw3h 2094296 2094293 2026-09-15T07:08:26Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094296 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, 1970) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (1999) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] lsfrlujwdyeqe45l8d42gafi9rcebkw 2094297 2094296 2026-09-15T07:09:04Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094297 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, 1970) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (1999) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] mfom0x5v56iowhgjxgpgefil4mhg0qx 2094298 2094297 2026-09-15T07:10:15Z MikaelF 935 2094298 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, 1970) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (1999) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] 4csk2opg0pgkl1wj97de6x6axo5c5h3 2094299 2094298 2026-09-15T07:12:58Z MikaelF 935 2094299 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) * ''Lille Mahmuts syster'' == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, 1970) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (1999) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] f6yx9rw4frjlokwqafikgk5m67k0z79 2094300 2094299 2026-09-15T07:19:28Z MikaelF 935 2094300 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, 1970) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Çristine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (1999) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] de7i7z0ltgh356r0tw48x2a3qncntbz 2094301 2094300 2026-09-15T07:24:47Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094301 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] 3ycma7jue0tccfoqy27kkzpzvic0ax9 2094302 2094301 2026-09-15T07:37:10Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094302 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] iv4xfa6fyebww7olys1979b8064oeye 2094303 2094302 2026-09-15T07:39:12Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094303 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Rlin Clason & Mehmûd Baksî (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) * ''Lille Mahmuts syster'' == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Helin'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] 5m89bdz5jt5mpvxku5p80fso4b4oy4m 2094304 2094303 2026-09-15T07:44:34Z MikaelF 935 2094304 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), bi Mehmûd Baksî re hat nivîsandin. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997) * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] r603v4qe13fvikfc2ota7ydwldio540 2094306 2094304 2026-09-15T07:53:20Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094306 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997) * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Ingen riktig mamma'' * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] 58dhflsit2q8gat6cetnn0fd83hpnqu 2094316 2094306 2026-09-15T10:30:23Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094316 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997) * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] 2axc1u7lxme7kkg0j17x6tja6uxvv9h 2094317 2094316 2026-09-15T10:42:05Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094317 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997) * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Karên rojnamegeriyê == * Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Kovara Vi Mänskor, 4:1991<ref>Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Vi Mänskor, 4:1991, r. 35.</ref> == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] eix8yyjhgjcv7p30nphmgy5507ai825 2094322 2094317 2026-09-15T10:53:18Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094322 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997)<ref>https://varldslitteratur.se/person/elin-clason</ref> * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Karên rojnamegeriyê == * Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Kovara Vi Mänskor, 4:1991<ref>Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Vi Mänskor, 4:1991, r. 35.</ref> == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] 0mh1yx3q5sn3wiorjrt4m4gp9to38jb 2094325 2094322 2026-09-15T10:55:36Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094325 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/lille-mahmuts-syster</ref> * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Karên rojnamegeriyê == * Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Kovara Vi Mänskor, 4:1991<ref>Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Vi Mänskor, 4:1991, r. 35.</ref> == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] 1tyxv0mz0bo8zhooazhvg6oofpaujpl 2094326 2094325 2026-09-15T10:57:00Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094326 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/lille-mahmuts-syster</ref> * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995)<ref>https://varldslitteratur.se/bok/videobruden</ref> * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Karên rojnamegeriyê == * Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Kovara Vi Mänskor, 4:1991<ref>Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Vi Mänskor, 4:1991, r. 35.</ref> == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] ftkjdchyrw0q3kdwj25r01h5qihbxwp 2094327 2094326 2026-09-15T10:57:32Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094327 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/lille-mahmuts-syster</ref> * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995) * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/videobruden</ref> * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Karên rojnamegeriyê == * Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Kovara Vi Mänskor, 4:1991<ref>Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Vi Mänskor, 4:1991, r. 35.</ref> == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] h013ikfb4485eybejoais5nn8f0x426 2094328 2094327 2026-09-15T10:58:50Z MikaelF 935 /* Werger */ 2094328 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/lille-mahmuts-syster</ref> * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999) * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/pojken-fr%C3%A5n-garzan-sl%C3%A4tten</ref> * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/videobruden</ref> * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Karên rojnamegeriyê == * Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Kovara Vi Mänskor, 4:1991<ref>Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Vi Mänskor, 4:1991, r. 35.</ref> == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] on7x42crglu0n50wgbc8umomqgwpkn0 2094329 2094328 2026-09-15T11:00:01Z MikaelF 935 /* Bîbliyografî */ 2094329 wikitext text/x-wiki {{Xebat}} '''Elin Clason''' (jdb. 25 gulan 1937 - m. 13 îlon 2026 li [[Stokholm]]ê) rojnamevan, nivîskar û wergera swêdî bû. Ji 1975an ve hevjîn û wergera nivîskarê kurd [[Mehmûd Baksî]] û dost û piştgira dilsoz a doza neteweyî ya kurdan bû.<ref>Sukran Baksî & Vildan Tanrikulu, 14.09.2026.</ref> == Mirin == Elin Clason di 13ê îlona 2026an di 89 saliya temenê xwe de li Stokholmê mir. == Bîbliyografî == * ''Kurdistan: om förtryck och befrielsekamp'' ("Kurdistan: li ser zordestî û têkoşîna azadiyê"), Elin Clason & Mahmut Baksi. * ''Hana : en syriansk flicka i Södertälje'', Elin Clason & Mahmut Baksi (Stockholm, bi swêdî, 1981) * ''Ingen riktig mamma'' (1992) * ''Lille Mahmuts syster'', Elin Clason & Mahmut Baksi. Wêne: Eva Lindström, (Stockholm, bi swêdî, 1997)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/lille-mahmuts-syster</ref> * ''Helin'', Elin Clason & Mahmut Baksi (bi swêdî, 1999)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/helin</ref> * ''Resor med Maria'' (2020) == Werger == * ''Mytologier'', [[Roland Barthes]]. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1970) * ''Hörru' du'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1976) * ''Ihsans barn, invandrarbarn i Sverige'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1977) * ''Zozan - en kurdisk flicka'', Mehmûd Baksî. Werger û fotograf: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1978) * ''Hasan Aga'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 1979) * ''Pojken från Garzanslätten'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, wêne: Eva Lindström. (Stockholm, bi swêdî, 1995)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/pojken-fr%C3%A5n-garzan-sl%C3%A4tten</ref> * ''Videobruden'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason, (Stockholm, bi swêdî, 1995)<ref>{{sv}} https://varldslitteratur.se/bok/videobruden</ref> * ''In der Nacht über die Berge'', Mehmûd Baksî. Werger: Mahmut Baksî, Elin Clason & Christine Holliger (bi almanî, 1997) * ''Minnen i exil: 16 september 1944-19 december 2000'', Mehmûd Baksî. Werger: Elin Clason (Stockholm, bi swêdî, 2006) == Karên rojnamegeriyê == * Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Kovara Vi Mänskor, 4:1991<ref>Efter gulfkriget: Barnen i Irak dör av näringsbrist och smutsigt vatten. Vi Mänskor, 4:1991, r. 35.</ref> == Mijarên têkildar == * [[Mehmûd Baksî]] {{Çk}} {{şitil}} [[Kategorî:Nivîskarên swêdî]] [[Kategorî:Rojnamevanên swêdî]] h0h5one74oy9eicgylaotdcpgsnsuh7 0 329958 2094309 2026-09-15T09:18:49Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Paqijkirina zimanê îngilîzî]] weke [[Pakxwaziya zimanê îngilîzî]] guhart 2094309 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Pakxwaziya zimanê îngilîzî]] bd4fdd19styxa13eujm35c0jrycds8o 1 329959 2094311 2026-09-15T09:18:49Z Avestaboy 34898 Avestaboyî/ê navê [[Gotûbêj:Paqijkirina zimanê îngilîzî]] weke [[Gotûbêj:Pakxwaziya zimanê îngilîzî]] guhart 2094311 wikitext text/x-wiki #BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Pakxwaziya zimanê îngilîzî]] lbmo6u6nuxo0qc8bdynrxftkwe367ha