Mexmûr

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ku">
  <siteinfo>
    <sitename>Wîkîpediya</sitename>
    <dbname>kuwiki</dbname>
    <base>https://ku.wikipedia.org/wiki/Destp%C3%AAk</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Medya</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Taybet</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Gotûbêj</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Bikarhêner</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Gotûbêja bikarhêner</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wîkîpediya</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Gotûbêja Wîkîpediyayê</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Wêne</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Gotûbêja wêneyî</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Gotûbêja MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Şablon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Gotûbêja şablonê</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Alîkarî</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Gotûbêja alîkariyê</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorî</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Gotûbêja kategoriyê</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Gotûbêja portalê</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Gotûbêja modulê</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Mexmûr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2576</id>
    <revision>
      <id>2098551</id>
      <parentid>2028035</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>45060</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2098551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="anu511j4zr9nncym2e07eytilinnrqt" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane
| nexşeya_reptiyeyê  = Başûrê Kurdistanê
| herêm              = [[Başûrê Kurdistanê]]
| nifûs              = 23,828
| sala_nifûsê        = 2012
}}
'''Mexmûr''' bajarekî [[Başûrê Kurdistanê]] ye ku li rojavayê [[Hewlêr (parêzgeh)|parêzgeha Hewlêrê]] cih digire. Bajar 60 kîlometre başûr-rojavaya [[Hewlêr (parêzgeh)|Hewlêrê]], 80 kîlometre bakur-rojhilata [[Kerkûk]]ê û 80 kîlometre başûr-rojhilata [[Mûsil]]ê ye.

== Kampa penaberan ==
{{Gotara bingehîn|Wargeha Mexmûrê}}
Kampa penaberan a Mexmûrê di sala 1998an de hatiye avakirin. Nêzîkî 12 hezar penaberên kurd ku ji dagirkeriyên û wêrankirinên gundên kurdan ji aliyê arteşa tirkî di [[Şerê PKK û Tirkiyeyê]] di salên 1990î de, li ve kampayê wekî penaber dijîn.

Di sala 2022an de dewleta tirkî bi dronan êrîşî ve kampayê kiriye, sivîlekî kurd jiyana xwe winda dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://medyanews.net/turkish-drone-strike-on-makhmour-refugee-camp-kills-one/ |sernav=Turkish drone strike on Makhmour refugee camp kills one |malper=Medya News |tarîx=2022-08-29 |roja-gihiştinê=2026-04-13 |ziman=en-GB |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20260416041456/https://medyanews.net/turkish-drone-strike-on-makhmour-refugee-camp-kills-one/ |roja-arşîvê=2026-04-16 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Bajarên Kurdistanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Koord|35|46|32|N|43|34|46|E|type:city|display=title}}

[[Kategorî:Bajarên Başûrê Kurdistanê]]
[[Kategorî:Mexmûr| ]]
[[Kategorî:Wargehên kurdan li Iraqê]]</text>
      <sha1>anu511j4zr9nncym2e07eytilinnrqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seydayê Tîrêj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3593</id>
    <revision>
      <id>2098598</id>
      <parentid>2080536</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>45060</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2098598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13791" sha1="i9wgdm49cwhs8wv8vje55ks12x44yf1" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov
| nav                = Seydayê Tîrêj
| navê_rastî         = Nayif
| roja_jidayikbûnê   = 1923
| cihê_jidayikbûnê   = [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçe]] [[Rojavaya Kurdistanê]]
| roja_mirinê        = {{Dîrok|23|adar|2002}}
| hevwelatî          = [[Kurdistan]]
| dîn                = [[Îslam]]
| bandorbar          = [[Mele Îbrahîmê Golî]], [[Cegerxwîn]], [[Qedrî Can]] û [[Hesen Hişyar]]
| netewe             = [[Kurd]]
| bav                = Heso
| pîşe               = [[Helbestvan]] û [[Wêje]]van
| xelat              = &lt;span&gt;
* Xelata Roja Helbesta Kurdî li Sûriyê 1995.
* Xelata 100 Saliya Rojnamevaniya Kurdî. 1998, Hewlêr.
* Xelata Koma Helebçe ya Folklorê Kurdî li Cizîrê- Hesîçe. 2001.
&lt;/span&gt;
}}
'''Seydayê Tîrêj''' (jdb. [[1923]]&lt;ref&gt;&quot;Seyda Tîrêj.&quot;, Welat, 64:1993, r. 16.&lt;/ref&gt; − m. {{Mirin|23|adar|2002}}) [[wêje]]van û [[helbestvan]]ekî [[kurd]] bû.

== Jînenîgarî ==

Mamoste û helbestvanê helbesta resen nemir Tîrêj di sala 1923an de li parêzgeha [[Hesîçe (parêzgeh)|Hesîçê]] gundê [[Nicîm]]ê hatiye dinê. Navê wî yê rastî Nayif e. Ew kurê Heso ye. Gava ew dibe şeş salî, bavê wî mala xwe koç dike û li gundê [[Sêmitik]]ê bi cîwar dibin. Tîrêj li wê derê û li cem [[Mele Îbrahîmê Golî]], [[Quran]]ê û çend pertûkên [[dîn]]î dixwîne. Wek gelek [[Lîsteya helbestvanên kurd|helbestvanên kurdan]], ew jî di dibistana dînî de dest bi xwendin û nivîsandinê dike.

Ew, di sala [[1937]]an de hatiye bajarê [[Amûdê]] û li wê derê dest bi dibistanê kiriye. Pênc salan li wê dibistanê xwendiye. Lê ji ber mercên aborî xwendina xwe nedomandiye. Li wê derê, têkiliyên wî bi helbestvanên mezin [[Cegerxwîn]], [[Qedrî Can]], [[Hesen Hişyar]] û [[Nûredîn Zaza]] re xurt bûye. Bi akam û kartêkirina wan jî, evîna helbestnivîsandinê di dilê wî de gul vedide. Bi wan re xebata niştimanperweriyê kiriye û wek gelek welatperwer û rojinbîrên Kurdan, Seydayê Tîrêj jî, di nava civata Xoybûnê de cihê xwe girtiye. Ligel nivîsandina helbest û çîrokan, têkoşîneke ramyarî jî meşandiye.

Di sala 1952an de bi destê parastinê tê girtin û dîwanek ji helbestên wî yên ne belavbûyî jî tê talan kirin.

Mamostayê mezin û bi navûdeng Cegerxwîn di dîwana xwe ya ([[Kî me Ez]]) de, li ser Seydayê Tîrêj, bi navê wî yê rastî ([[Nayifê Heso]]) helbestek nivîsandiye û hêviyên hêja ji wî kiriye. Seydayê Cegerxwîn di wê helbesta xwe de weha dibêje:

{{Helbest|
Ev xwendin û bîzanebûn&lt;br&gt;
Nêzîk dikin serxwebûn&lt;br&gt;
Xortên wek te pir zana&lt;br&gt;
Gerek bêjin; Nezana&lt;br&gt;
Bira destên hev bigirîn&lt;br&gt;
Di vê rê de em bimirîn...&quot;
|nivîskar=Cegerxwîn
}}
Ew, ji neçarî demeke dirêj xwe li nav Erebên Cibûran diparêze. Di sala [[1973]]yan de bera xwe dide bajarê Hesîçeyê û li wir cîwar dibe, heta ku ji nav me koç dike.
Seyda, di bîr û baweriyên xwe de [[Berzanî]] bû. Lê hevaltî bi tu rêxistin û partiyan re nekir. Kurdekî serbixwe bû. Sed dilov û mehder li ser gora wî bibarin.

Di roja şemiya 23yê adara 2002yan de, demjimêr heştê hêvarê li nexwêşxaneya Dr. Îsam Bexdê li bajarê Hesîçeyê li Cizîrê, helbestvanê helbesta resen seydayê Tîrêj çû ber dilovaniya Xwedê; navê wî di nava dilê kurdan da herbimîn e.

== Berhem ==

=== Berhemên wî yên çapkirî ===
* [[Dîwana Xelat]], pêşgotin: D. Zengî, Libnan-Beyrût-1985.
* [[Dîwana Zozan]], pêşgotin: D. Zengî, Libnan-Beyrût-1990.
* [[Dîwana Cûdî]], pêşgotin: D. Zengî, Libnan-Beyrût-1998.
* [[Serpêhatiyên Kurdan]] (1): Çapa yekem di sala 1992an de li weşanên [[Zanîn (kovar)]] ê û li sala 2014an ji no ve, di gel wergera Farisî, li Îranê çap bû.

=== Berhemê wî yên neçapkirî ===
* [[Mewlûda Kurdmancî]]
* Dîwanek ji helbestan
* Serpêhatiyên Kurdan (2).

=== Xelatên wî ===
* Xelata Roja Helbesta Kurdî li Sûriyê 1995.
* Xelata 100 Saliya Rojnamevaniya kurdî. 1998, Hewlêr.
* Xelata Koma Helebçe ya Folklorê kurdî li Cizîrê- Hesîçe. 2001.

== Helbest ==

Rêjîmên şovenîst digel talankirina dewlemen-diya serxak û binxakiya welatê me, bi dijwariyek mezin êrîşî ser ziman, tore û folklora kurdî jî dikin. Lê, herwekî xuya ye, ev armanc û daxwaza wan heta niha neçûye serî û di dilê wan de bûye kulek mezin. Ji bo em ji bin destê van rêjîmên şovenîst derkevin, me bi sedan serhildan û berxwedanên birûmet dane jiyandin; gelek keç û xortên me di vê rêyê de xwe gorî axa me ya pîroz kirine. Ev şer, di warê parastina ziman, tore, û zargotina kurdî de jî, bi dijwarî dom dike û roj bi rojê heta gihîştin bi azadiyê, her ku diçe geştir û gurtir dibe. Ronakbîr, nivîskar, helbestvan û hozanên Kurd yên bi rûmet di nava vî şerê ha de, cihekî taybetî digrin. Xebat û têkoşîneke giranbiha û birûmet dikin. Pêwîst e, ku em vê xebat û têkoşîna hêja û giranbiha kêm nebînin û di vê beşa şerê tevgera rizgarîxwaziya gelê kurd de, wan tenê nehêlin û ne zindîkuj û mirîperest bin, di saxiyê de xwedî li wan derkevin.

Yek ji wan helbestvanên bi nav û deng jî, Seydayê Tîrêj e. Ew li ser şop û rêya helbestvanên helbesta Kilasîk ya resen helbesta xwe ristiye û honandiye. Wî bi van çend gotinan nerîna xwe di warê helbestê de diyar kiriye:

“Ez li helbestê bi nezimê (nahelbestê), awazê (ahengê), qafiyeyê (serweyê, rêzbendê), û naveroka wê dinêrim. Ev çar şert, dikin helbest”.

Seyda, rûmet, ronahî û gewherê helbestê jî wiha dibîne:

{{Helbest|Ma rûmeta şi’rê çi ye, ned’ karûbara netew debî

Ronahiya şi’rê çi ye, pesnê welat ku têd’ nebî

Çi bikim ji wê şi’ra rijî, danegire dilketin û mejî

Derdê dil û jan nekûji, çaxê ku cewher têd’ nebî
}}

Ew, li gorî dîtina xwe van mercan ji bona helbestê dibîne, û ji xwe rê dike mîna per û baskên balayekî baz ku bi yek firê baskê xwe li ezmanê helbesta resen dide û xwe di kûrahiya dilê xwendevanê helbesta kurdî de cîwar dike. Germahiya tîrêja helbestê, pencên xwe di dil û hestê xwendevan de rewa dike, û xwendevanê xwe di nav tevna pursir û pursiriyê de dîl dike. Bi vê raza ne penî, tezînokên xwêşiyê û akama xwe li dil, hest û derûnan dihingêve.

Li pişt evî bazê serbilind, bazekî şêt û bêhempa di gasîna helbesta kurdî de heye. Ew baz jî seydayê nemir Cegerxwîn e.

Tîrêj, di bin baskê helbesta Cegerxwîn de berz û mezin dibe. Hînî perwaze û firê dibe. Di behra Cezîrî û Xanî de hevotî melevaniyê dibe.

Linik wî, bejna helbestê pir bilind, bi xeml û xêz û bi kêş û serwe ye, bi zimanekî rewan, pesin û halan, haldan û salixdanên rojeve, gazin û hêviyên rewşa gel di jîna jîweriyê de, di yek hest û hizrî de, li ber tîrêja ronîkirina reya hişyariyê têne meyandin.

Wek me gotî, bi awayekî klasîk helbetên xwe dihûne: (pesin, şînî, evînî, xweşxwan, perwerî û li ser zimanê bale û teban), kêşa helbestan li ser movik û bi bare ne.

Çewa seyda di bin baskê helbestvanên me yên klasîk de mezin bû, weharenge gelek helbetvanên me yên kilasîknivîs jî di bin bandora seydayê Tîrêj de mane, û akameke xurt li nifşê pey xwe re kiriye.

Ew, ji dibistana helbesta jîwerî bû, bi rewş û bûyerên gelê xwe ve pir girêdayî bû. Heger merov li rêzkirina naveroka helbestan hûr-hûr meyzeke, merov xelekên dîroka gelê xwe, û bûyer û serpêhatiyên wan gav bi gav, roj bi roj û dem bi dem lêdivarqile. Ji wan bûyerên herî balkêş ya ku bû sedemê xwêştir, ciwantir û şêrîntirîn helbest bi seydayê Tîrêj rê bête der. Ew kuştiyarî, talankirin û malwêrankirina ko bi serê gelê Kurd hati bû. Têkçûna peymana yazdehê adarê bû. Seyda, hêtûna derûna wî, kelandin û lihevketina hundirê wî, sergêjî û pizotên hest û hinav û cergê wî bi hev re ew dane ber pêlan û peqiyan, li ezmanê toreya kurdî helbesta (Ey bilbilê dilşadî) hate vejandin. Ev helbest nûzayeke nû bû di dîroka helbesta kurdî ya resen de. Em dikarin bibêjin seyda bi vê helbesta xwe derbasî gerdûna xwêştirîn helbestên kurdî dibe.

Ew, di helbestên xwe de, zor û gazinkariya li ser neteweyê Kurd, hoy û sedemên bindestiya gel, û ji bo rizgariya Kurdistanê pêwîstiya têkoşînek bi yekdest û canbêzariyek bê sînor didît, bi hunermendiyek mezin û bi zimanekî şêrîn û zelal ev rewş aniye ziman.

Bêdiro, bi derd û kovan, xweşî û nexweşî, peşketin û pêşveçûna gelê xwe ve dijiya. Radestî li ber narvînê nedikir, û xwe dîlê hêvî û lavlavan nedidît. Lewra digot: '' jîn divê kotek û zor e ''. Ango ûştê azadî û xoybûnê zor e. Zor nebe setem netê hilavêtin. Bi lavlavan merov naghê armanca xwe. Têkoşîn şana hebûnê ye. Bi baweriyeke bêbend û sînor rizgariya Kurdistanê bi şerê çekdariyê dibîne, û dibêje:

{{Helbest|Ez nerevim nerevim pêşmergim ez nerevim

Wek hîm û tehtê çihê tû car ji cîh nalivim

Bi zaroktî dayê min şîr daye min bi xwînê

Dinya li min bî yek bî ji ya xwe danakevim.
}}

Bi rastî Seyda, heta bi roja dawîn ji jiyana xwe ji ya xwe nehat xwarê, û digel ko ew bixwe ji malbateke xizan û perîşan bû jî, lê ewê yekê tucarî nikarîbû çavkaniya helbestên wî ziwa û bimiçiqîne, yan berê pênûsa wî ji bîr û baweriyên wî biguhêrîne. Bi pênûseke bejinbilind û zimanekî rewan û zelal, her çavkaniyên wî diherikîn û dizan.

Dara evîna wî tim şîn e. Bi hezar berê rengereng xemilandî ye. Lê, heger berê darê tehl nebî şêrînî û sipehîbûnê jî nadin. Tenê şêrîniya gulê bi dîtin û şîravê xweş e. Lê ya xwêştir ew e, ko bilbilekî şeyda bi deh hawan bixwîne û pesnê xeml û xêza gulê bide . Wê gavê nuh gulê li naz û kubariya xwe hay dibe, li ber sura bayê sibê diserçime û bi qurnazî serî dihejîne. Durv girnijî, rûgeş û dilşa dibe. Gul! dezgîr e, bilbilê şêt dilketî ye. Heger tu axaftineke bê sûde, lavijeke bê awaz, sazike bê dûzan bî, tucarî tuwê nikaribî dilê gulê bidestxwekî; ji ber ku gulê dilkoçer e.

{{Helbest|
Wan nêrgizan girtî xunav

Bişkeftî xunca sorgul e

Nêrgiz û sorgul bişkivîn

Kulîlk û lal û yasemîn

Xwêş tên ji wan bex û bîn

Axafte janê bilbil e

Axafte wî can û kezeb

Sermaye axîn û keser

Hêstran dibarê cot û fer

Lewra ku çav herdem şil e}}

Seyda, li ser êmîşê welatê xwe mezin dibû, û pir ji xweristiya welatê xwe hezdikir. Girêdaneke xurt di navbera seyda û xweristiya welatê wî de hebû. Di helbestên xwe de pir li ser av û dar, gul û giya, deşt û çiya, mêrg û kanî, buhar û zivistan, dehl û zevî û bale û tebayên welatê xwe digot. Navên hersî dîwanên wî navên çiyayên Kurdistanê ne: (Xelat, Zozan, Cûdî). Binavkirina dîwanên wî pirtir ji me re diyar dibin bê seydayê Tîrêj çiqasî bi xweristiya welatê xwe ve girêdayî bû.

{{Helbest|
Rojek ji rojên bihara rengîn

Ez diçûme ser çiyayê Metîn

Çiyakî bilind hemî ber û dar

Li jêrê çiyê gelî û zinar

Li dev newalan hemî bax û rêz

Li binya çiyê hemî êl û pez
}}

Ew, di temenê xwe de kalemêr bû. lê berê dara evîna wî naz e, ciwan e. xwêştir û ciwantirîn helbestên evîniyê hûnandiye, û li ser hezkirin û evîndariya keç û xortan û yar û dilberan lorandiye.

{{Helbest|
Li ser dûrî, gihandin û kavilên evîndariyê nivisandiye.

Ma gelo nayê te bîrê, ko te dildarek hebû

Her wekî rewşa û kola, tim li ber dergahê te bû

Her dema ko te nedîba roj dibû lê wek tenî

Xan û eywan tim li wî zindan û hebs û çale bû
}}

Seyda ne tenê li ser heskirina keç û xortan nivisandiye, lê belê rola keç û xortên xwendevan di rêvebirina kar û xebatê de mîna serê rimê dibîne û bi dengekî bilind hawar û gaziya xwe digihîne xortên xwendevan û ji wan dixwaze ko bi rola xwe ya dîrokî rabin:

{{Helbest|
Xortê jîr û xwendevan çare û hêviya netew

Rabe ji xew tu carek serê roja me derket

Xwe rapêçe birader ji bo kar û xebatê

Kes nema ye di xew de cîhan pêkve li hev ket

Li çar kenar û hawêr şer û halan û ceng e

Karwanê riya jînê binêre va bi rê ket

Li şûnwara nemînî dem pir xwêş e birader

Divê wextê nemane tu kes bê al û şewket
}}

Seyda, gelek stranên folklorî bi kêş û serwe hûnandiye. Ew stran ji mirinê reha kiriye û sipehîbûn û qeşengî bera rewanê wê daye û bi hunerek pir mezin û bilind hûnandiye. Mîna: Siyamend û Xecê 335 cotmalik in, Sîpan û Perwîn 400 cotmalik in û Ciwan û Kejê jî 421 cotmalik in.

Weharenge bi dîrok û mêjûwa gelê xwe ve jî girêdayî bû û leheng, mêrxas û navdarên dîrokê di helbestên xwe de aniye ziman. Pesnê dîroka gelê xwe dida û her û her digot:

{{Helbest|
Bihûştek Xwedê ye li xakî zemîn

Berê ew bi navê Meya Farqîn

Ne dûre ji havîngehên ber Fêrat

Bi nav û bi deng bûye bûka welat

Ji beriya hezar sal Meya Farqîn

Dibû dewletek serbixwe nazenîn

Dema bûye dewlet bi serxwe’v dihat
}}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.xoybun.com/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=500 Xoybûn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060322104646/http://www.xoybun.com/modules.php?name=Content&amp;pa=showpage&amp;pid=500 |date=2006-03-22 }}
* https://web.archive.org/web/20071116112330/http://tirej.name/s%20tirej/index.html

{{Wêjevanên kurd}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1923]]
[[Kategorî:Kesên ji Hesîçeyê]]
[[Kategorî:Kesên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Mirin 2002]]</text>
      <sha1>i9wgdm49cwhs8wv8vje55ks12x44yf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wîkîpediya:Gotarên ku ji bo hemû Wîkîpediyayan pêwîst in</title>
    <ns>4</ns>
    <id>4082</id>
    <revision>
      <id>2098537</id>
      <parentid>2098379</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dîn */</comment>
      <origin>2098537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27362" sha1="ohd2cirbzuz7xvlqo3zlobt3435k1kk" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Charlemagne]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Josef Stalin]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Peterê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galen]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Têsla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homer]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Euro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>ohd2cirbzuz7xvlqo3zlobt3435k1kk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098553</id>
      <parentid>2098537</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rêberên sîyasî */ Sernavê rojane wisa ye.</comment>
      <origin>2098553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27363" sha1="k0fon01pwg6tdv3mjriwirq5p6rqc65" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Josef Stalin]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Peterê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galen]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Têsla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homer]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Euro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>k0fon01pwg6tdv3mjriwirq5p6rqc65</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098554</id>
      <parentid>2098553</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rêberên sîyasî */ Rastnivîsîna kurdî</comment>
      <origin>2098554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27365" sha1="b1w5cbxewg3lqd33robbvq0xniwol92" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Peterê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galen]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Têsla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homer]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Euro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>b1w5cbxewg3lqd33robbvq0xniwol92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098555</id>
      <parentid>2098554</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rêberên sîyasî */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27365" sha1="ms666a198uy440oyj2wo11d4wzdv5gq" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galen]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Têsla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homer]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Euro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>ms666a198uy440oyj2wo11d4wzdv5gq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098556</id>
      <parentid>2098555</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2098556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27368" sha1="o81sylxjjvnm9owqiuk6egqptch1s8k" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Têsla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homer]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Euro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>o81sylxjjvnm9owqiuk6egqptch1s8k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098557</id>
      <parentid>2098556</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2098557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27367" sha1="bbvc6l1hm02ks9z9gj2wqbm0elrcmbp" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homer]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Euro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>bbvc6l1hm02ks9z9gj2wqbm0elrcmbp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098558</id>
      <parentid>2098557</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:11:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nivîskar, şanonivîs û helbestvan */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27370" sha1="1b9sbj750igam4f0fqxywrf01j3s8ji" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Euro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>1b9sbj750igam4f0fqxywrf01j3s8ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098559</id>
      <parentid>2098558</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kar û aborî */</comment>
      <origin>2098559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27370" sha1="1qay0g0o6rqljf2agof0zs8lmhulpeu" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portugalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>1qay0g0o6rqljf2agof0zs8lmhulpeu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098560</id>
      <parentid>2098559</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2098560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27371" sha1="dy3sterfogudggtjg9zf7fuje17a9ey" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Merwaniyan|Dewleta Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>dy3sterfogudggtjg9zf7fuje17a9ey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098561</id>
      <parentid>2098560</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:22:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dîroka kurd */ Sernavê gotara bingehîn wisa ye.</comment>
      <origin>2098561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27361" sha1="qnqazeuf2l1dntbe0tqqb52osd8dci8" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanîyan]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>qnqazeuf2l1dntbe0tqqb52osd8dci8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098562</id>
      <parentid>2098561</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dîroka kurd */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27358" sha1="r10pcpc2g88x21mx4cqvdzvxszbwc1s" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayîr]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>r10pcpc2g88x21mx4cqvdzvxszbwc1s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098563</id>
      <parentid>2098562</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Welat */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27357" sha1="5gfn70l8qgyo36ll0u7wdwm8zyioazw" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bangladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japonya]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Tayland]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>5gfn70l8qgyo36ll0u7wdwm8zyioazw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098564</id>
      <parentid>2098563</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2098564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27356" sha1="skyc5et0van1u9owwf5o342ffek6z73" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holanda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>skyc5et0van1u9owwf5o342ffek6z73</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098565</id>
      <parentid>2098564</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ewropa */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27356" sha1="17i6ctbfhxsvaihrtqdlksz5dmj4zkj" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kinshasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>17i6ctbfhxsvaihrtqdlksz5dmj4zkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098566</id>
      <parentid>2098565</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Afrîka */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27357" sha1="hxbslr12zv519n6idckz1rjwow7j1nd" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamekirinê]]
=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>hxbslr12zv519n6idckz1rjwow7j1nd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098567</id>
      <parentid>2098566</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:33:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kompûter û înternet */ Sernavê gotara bingehîn wisa ye</comment>
      <origin>2098567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27358" sha1="fh4nr2c4e00cqmai3vbcloiebfb9s4r" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbai]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>fh4nr2c4e00cqmai3vbcloiebfb9s4r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098568</id>
      <parentid>2098567</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:37:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asya */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27359" sha1="1gsnkqsx84g32uwto2zxmllvz97j78i" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Jakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>1gsnkqsx84g32uwto2zxmllvz97j78i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098569</id>
      <parentid>2098568</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asya */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27359" sha1="d6y8qzb0b78079w7qxvh7w018b5rvim" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Mekke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>d6y8qzb0b78079w7qxvh7w018b5rvim</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098570</id>
      <parentid>2098569</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Asya */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27358" sha1="69mcshlvhmcn8c2cek94x6n0q40ttw0" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Moskow]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>69mcshlvhmcn8c2cek94x6n0q40ttw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098571</id>
      <parentid>2098570</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ewropa */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27357" sha1="pwso03pan9fjk8s5ju0zy0pxnfzy2b0" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Saint Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>pwso03pan9fjk8s5ju0zy0pxnfzy2b0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098573</id>
      <parentid>2098571</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ewropa */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27382" sha1="h7gd8qq3buvhu6sq4v297bd1w0lxc6i" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sydney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>h7gd8qq3buvhu6sq4v297bd1w0lxc6i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098574</id>
      <parentid>2098573</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:47:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <origin>2098574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27383" sha1="1d9o42zffq1m9rqyvvgetnxah20bk0p" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sîdney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Qenala Panamayê]]
# [[Kanala Suezê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>1d9o42zffq1m9rqyvvgetnxah20bk0p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098577</id>
      <parentid>2098574</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Av */ Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27385" sha1="nr1swooqbzd3glpofhgdmszhr1341nf" xml:space="preserve">{{see also|[[WP:Gotarên bingehîn]]}}
Gelek projeyên [[Wikipedia|Wîkîpediyayê]] hene; ji wan çend mezin, çend biçûk in. Çend gotarên bingehîn ji bo hemî Wîkîpediyayan pêwîst in. Heger dirêj nebin jî, bila qet nebe kurt û di awayê [[Wîkîpediya:Şitl|şitl]]an de bin.

Li jêr lîsteya 1.000 gotarên bingehîn heye ku tê pêşniyazkirin di her Wîkîpediyayê de hebin. Divê ev gotar bi zimanekî gelekî hêsan werin nivîsandin û agahiyên herî bingehîn di nav xwe de bihewînin.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
|-
!Sernav!!Hejmara niha!!Hejmara hewce
|-
|[[#Jînenîgarî|Jînenîgarî]]||198||''TBD''
|-
|[[#Felsefe|Felsefe]]||13||''TBD''
|-
|[[#Ol|Ol]]||22||''TBD''
|-
|[[#Zanistên_civakî|Zanistên civakî]]||77||''TBD''
|-
|[[#Ziman_û_wêje|Ziman û wêje]]||48||''TBD''
|-
|[[#Pîvan|Pîvan]]||12||''TBD''
|-
|[[#Zanist|Zanist]]||250||''TBD''
|-
|[[#Xwarin_û_çandinî|Xwarin û çandinî]]||34||''TBD''
|-
|[[#Teknolojî|Teknolojî]]||68||''TBD''
|-
|[[#Huner_û_şahî|Huner û şahî]]||76||''TBD''
|-
|[[#Dîrok|Dîrok]]||54||''TBD''
|-
|[[#Erdnîgarî|Erdnîgarî]]||148||''TBD''
|-
!'''Hevok'''!!'''1000'''!!'''1000'''
|}&lt;small&gt;Kontrolkirina hejmarê: 26 Sibat 2026 (UTC)&lt;/small&gt;

== Jînenîgarî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] == 

=== Fîlozof û zanyarên civakî ===

# [[Arîstotelês]]
# [[Simone de Beauvoir]]
# [[Çanakya]]
# [[Konfuçyus]]
# [[René Descartes]]
# [[Sigmund Freud]]
# [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]]
# [[Martin Heidegger]]
# [[Ibn Xeldûn]]
# [[Immanuel Kant]]
# [[John Maynard Keynes]]
# [[John Locke]]
# [[Niccolò Machiavelli]]
# [[Karl Marx]]
# [[Friedrich Nietzsche]]
# [[Platon]]
# [[Jean-Jacques Rousseau]]
# [[Jean-Paul Sartre]]
# [[Sima Qian]]
# [[Adam Smith]]
# [[Sokratês]]
# [[Voltaire]]
# [[Max Weber]]
# [[Ludwig Wittgenstein]]
# [[Zhu Xi]]

=== Kesên dînî û teolojiyê ===
# [[Îbrahîm]]
# [[Buda]]
# [[Îsa]]
# [[Martin Luther]]
# [[Meryem]]
# [[Mûsa]]
# [[Mihemed]]
# [[Şêx Adî]]
# [[Xezalî]]
# [[Zerdeşt]]

=== Rêberên sîyasî ===

# [[Abraham Lincoln]]
# [[Adolf Hitler]]
# [[Daryûsê Mezin]]
# [[Augustus]]
# [[Cengîz Xan]]
# [[Karlê Mezin]]
# [[Mistefa Barzanî]]
# [[Che Guevara]]
# [[Ekberê Mezin]]
# [[Qazî Mihemed]]
# [[Franklin Delano Roosevelt]]
# [[George Washington]]
# [[Îskenderê Mezin]]
# [[Leyla Qasim]]
# [[Jawaharlal Nehru]] [[:en:Jawaharlal Nehru|(en)]]
# [[Yosîf Stalîn]]
# [[Julius Caesar]]
# [[Konstantînê Mezin]]
# [[Kûruşê Mezin]]
# [[Kiyaksar]]
# [[Louis XIV.]]
# [[Mahatma Gandî]]
# [[Mao Zedong]]
# [[Martin Luther King]]
# [[Napoléon Bonaparte]]
# [[Nelson Mandela]]
# [[Omer ibn Xetab]]
# [[Otto von Bismarck]]
# [[Pyotrê Mezin]]
# [[Qin Shi Huang]]
# [[Rosa Luxemburg]]
# [[Selahedînê Eyûbî]]
# [[Simón Bolívar]]
# [[Siltan Silêmanê Qanûnî]]
# [[Sun Yat-sen]] [[:en:Sun Yat-sen|(en)]]
# [[Tîmûrleng]]
# [[Vladîmîr Îlyîç Lenîn]]
# [[Winston Churchill]]

=== Dahêner, zanyar û matematîknas ===

# [[Alan Turing]]
# [[Albert Einstein]]
# [[Arşîmed]]
# [[Brahmagupta]]
# [[Carl Friedrich Gauss]] [[:en:Carl Friedrich Gauss|(en)]]
# [[Carl Linnaeus]]
# [[Charles Darwin]]
# [[David Hilbert]] [[:en:David Hilbert|(en)]]
# [[Dmîtrî Mendeleyev]] [[:en:Dmitri Mendeleev|(en)]]
# [[Xwarezmî]]
# [[Enrico Fermi]]
# [[Ernest Rutherford]] [[:en:Ernest Rutherford|(en)]]
# [[Erwin Schrödinger]]
# [[Galênos]]
# [[Galileo Galilei]]
# [[Gottfried Wilhelm Leibniz]]
# [[Henry Ford]]
# [[Isaac Newton]]
# [[Îbn Sîna]]
# [[James Clerk Maxwell]]
# [[James Joule]]
# [[James Watt]]
# [[Johann Gutenberg]]
# [[Johannes Kepler]]
# [[Leonhard Euler]] [[:en:Leonhard Euler|(en)]]
# [[Louis Pasteur]]
# [[Marie Curie]]
# [[Max Planck]]
# [[Michael Faraday]]
# [[Nîkola Tesla]]
# [[Nîkolaws Kopernîkus]]
# [[Thomas Alva Edison]]
# [[Tim Berners-Lee]] [[:en:Tim Berners-Lee|(en)]]

=== Hunermend û mîmar ===

# [[Albrecht Dürer]] [[:en:Albrecht Dürer|(en)]]
# [[Andy Warhol]]
# [[Diego Velázquez]]
# [[Frank Lloyd Wright]] [[:en:Frank Lloyd Wright|(en)]]
# [[Francisco Goya]] [[:en:Francisco Goya|(en)]]
# [[Frida Kahlo]]
# [[Henri Matisse]] [[:en:Henri Matisse|(en)]]
# [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] [[:en:Katsushika Hokusai|(en)]]
# [[Le Corbusier]] [[:en:Le Corbusier|(en)]]
# [[Leonardo da Vinci]]
# [[Michelangelo]]
# [[Mîmar Sînan]]
# [[Pablo Picasso]]
# [[Peter Paul Rubens]] [[:en:Peter Paul Rubens|(en)]]
# [[Raffaello Sanzio]]
# [[Rembrandt]] [[:en:Rembrandt|(en)]]
# [[Salvador Dalí]]
# [[Vincent van Gogh]]

=== Kompozîtor û muzîkvan ===

# [[Antonín Dvořák]] [[:en:Antonín Dvořák|(en)]]
# [[Antonio Vivaldi]]
# [[Frédéric Chopin]]
# [[Franz Schubert]] [[:en:Franz Schubert|(en)]]
# [[Georg Frîderîk Handel|Georg Friedrich Händel]] [[:en:Georg Friedrich Händel|(en)]]
# [[Giuseppe Verdi]] [[:en:Giuseppe Verdi|(en)]]
# [[Gustav Mahler]] [[:en:Gustav Mahler|(en)]]
# [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] [[:en:Giovanni Pierluigi da Palestrina|(en)]]
# [[Îgor Stravînskî|Igor Stravinsky]] [[:en:Igor Stravinsky|(en)]]
# [[Johann Sebastian Bach]]
# [[Johannes Brahms]] [[:en:Johannes Brahms|(en)]]
# [[Joseph Haydn]] [[:en:Joseph Haydn|(en)]]
# [[Ludwig van Beethoven]]
# [[Louis Armstrong]] [[:en:Louis Armstrong|(en)]]
# [[Michael Jackson]]
# [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky]]
# [[Richard Wagner]] [[:en:Richard Wagner|(en)]]
# [[The Beatles]]
# [[Ûm Kulsûm]] [[:en:Umm Kulthum|(en)]]
# [[Wolfgang Amadeus Mozart]]

=== Derhêner û nivîskarên fîlman ===

# [[Akira Kurosawa]]
# [[Alfred Hitchcock]] [[:en:Alfred Hitchcock|(en)]]
# [[Federico Fellini]] [[:en:Federico Fellini|(en)]]
# [[George Lucas]]
# [[Ingmar Bergman]]
# [[Satyajit Ray]] [[:en:Satyajit Ray|(en)]]
# [[Sergei Eisenstein]] [[:en:Sergei Eisenstein|(en)]]
# [[Stanley Kubrick]]
# [[Steven Spielberg]] [[:en:Steven Spielberg|(en)]]
# [[Walt Disney]]

=== Nivîskar, şanonivîs û helbestvan ===
# [[Aleksandr Pûşkîn]]
# [[Anton Çexov]]
# [[Charles Dickens]]
# [[Dante Alighieri]]
# [[Ebû Nuwas]] [[:en:Abu Nuwas|(en)]]
# [[Franz Kafka]]
# [[Fyodor Dostoyevskî]]
# [[Gabriel García Márquez]]
# [[Geoffrey Chaucer]]
# [[Hafizê Şîrazî]]
# [[Hans Christian Andersen]]
# [[Homêros]]
# [[James Joyce]]
# [[Jane Austen]]
# [[Johann Wolfgang von Goethe]]
# [[Jorge Luis Borges]]
# [[Kalidasa]] [[:en:Kalidasa|(en)]]
# [[Tolstoy]]
# [[Li Bai]] [[:en:Li Bai|(en)]]
# [[Lord Byron]] [[:en:Lord Byron|(en)]]
# [[Marcel Proust]]
# [[Mark Twain]]
# [[Matsuo Bashō]]
# [[Miguel de Cervantes]]
# [[Molière]]
# [[Nacîb Mahfûz]]
# [[Ovidius]]
# [[Rabindranath Tagore]]
# [[Sofoklês]]
# [[Vergilius]]
# [[Victor Hugo]]
# [[William Shakespeare]]

=== Vebîner û gerokvan ===
# [[Christopher Columbus]]
# [[Ferdinand Magellan]]
# [[Hernán Cortés]]
# [[Îbn Betûte]]
# [[Jacques Cartier]]
# [[James Cook]] [[:en:James Cook|(en)]]
# [[Marco Polo]]
# [[Neil Armstrong]]
# [[Roald Amundsen]]
# [[Vasco da Gama]]
# [[Yuri Gagarin]]
# [[Zheng He]]

== Felsefe [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ateîzm]]
# [[Berahî]] [[:en:Reality|(en)]]
# [[Diyalektîk]]
# [[Epîstemolojî]]
# [[Estetîk]]
# [[Exlaq]]
# [[Felsefe]]
# [[Konfuçyûsîzm]] [[:en:Confucianism|(en)]]
# [[Mentiq]]
# [[Materyalîzm]]
# [[Rastî]]
# [[Vîna azad]]
# [[Zanîn]]

== Dîn [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Bûdîzm]]
# [[Dîn]]
# [[Hîmîtî]] [[:en:Fundamentalism|(en)]]
# [[Giyan]]
# [[Hinduîzm]]
# [[Îslam]]
## [[Sinnî]]
## [[Şîa]]
# [[Mîtolojî]]
# [[Xwedê]]
## [[Monoteîzm|Yekxwedayî]]
## [[Pirxwedayî]]
# [[Xiristiyanî]]
## [[Dêra Katolîk]]
## [[Protestanîzm]]
# [[Reenkarnasyon]] [[:en:Reincarnation|(en)]]
# [[Cihûtî]]
# [[Elewîtî]]
# [[Yarsan]]
# [[Êzidîtî]]
# [[Taoîzm]]
# [[Zerdeştîtî]]

== Zanistên civakî [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==

# [[Perwerde]]
# [[Şaristanî]]
# [[Civak]]

=== Psîkolojî ===
# [[Aqil]]
# [[Hizir]]
# [[Hest]]
# [[Evîn]]
# [[Psîkolojî]]
# [[Reftar]] [[:en:Behavior|(en)]]

=== Malbat û têkilî ===
# [[Jin]]
# [[Zewac]] [[:en:Marriage|(en)]]
# [[Law]]
# [[Malbat]]
# [[Mêr]]

=== Siyaset ===
# [[Bîrdozî]]
## [[Anarşîzm]]
## [[Faşîzm]]
## [[Kapîtalîzm]]
## [[Komunîzm]]
## [[Şopparêzî]]
## [[Lîberalîzm]]
## [[Marksîzm]]
## [[Neteweperwerî]]
## [[Sosyalîzm]]
# [[Dîplomasî]]
# [[Dewlet]]
# [[Hikûmet]]
## [[Dîktatorî]]
## [[Komar]]
## [[Monarşî]]
## [[Demokrasî]]
## [[Kolonîtî]]
# [[Împeryalîzm]]
# [[Partiya siyasî]] [[:en:Political party|(en)]]
# [[Propaganda]]
# [[Siyaset]]

=== Kar û aborî ===
# [[Aborî]]
# [[Bazirganî]]
# [[Dirav]]
## [[Dolara DYAyê]] [[:en:United States dollar|(en)]]
## [[Ewro]]
# [[Sermaye]]
# [[Pere]]
# [[Pîşesazî]]
# [[Bac]] [[:en:Tax|(en)]]

=== Hiqûq ===
# [[Destûr]]
# [[Hiqûq]]

=== Rêxistinên navneteweyî ===
# [[ASEAN]] [[:en:ASEAN|(en)]]
# [[Koma Bankeya Dinyayê]] [[:en:World Bank|(en)]]
# [[Hevpeymaniya Neteweyan]] [[:en:Commonwealth of Nations|(en)]]
# [[Yekîtiya Erebî]]
# [[NATO]]
# [[Neteweyên Yekbûyî]]
## [[Dîwana Navneteweyî ya Dadê]] [[:en:International Court of Justice|(en)]]
## [[IMF|Sindoqa Diravî ya Navneteweyî]] [[:en:International Monetary Fund|(en)]]
## [[Rêxistina Tenduristiyê ya Cîhanê]]
## [[UNESCO]]
# [[OPEC]]
# [[Xelata Nobelê]]
# [[Rêxistina Bazirganî ya Cîhanî]] [[:en:World Trade Organization|(en)]]
# [[Tevgera Navneteweyî ya Xaçê Sor û Heyva Sor]] [[:en:International Red Cross and Red Crescent Movement|(en)]]
# [[Yekîtiya Afrîkayê]]
# [[Yekîtiya Ewropayê]]

=== Şer û leşkerî ===
# [[Aştî]]
# [[Leşkerî]] [[:en:Military|(en)]]
# [[Şer]]
## [[Şerê navxweyî]] [[:en:Civil war|(en)]]
# [[Terorîzm]]

=== Pirsgirêkên civakî ===
# [[Cezayê mirinê]]
# [[Dîskrîmînasyon]]
## [[Nîjadperestî]]
# [[Femînîzm]]
# [[Globalîzasyon]] [[:en:Globalization|(en)]]
# [[Mafên mirovan]]
# [[Xizanî]]
# [[Xulamtî]]
# [[Zarokjiberbirin]]

== Ziman û wêje [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Ziman]]
# [[Zimannasî]]
# [[Gramer]]
# [[Peyv]]
## [[Vac]]
## [[Kîtek]]
# [[Pergala nivîsê]]
## [[Alfabeya erebî]]
## [[Alfabeya yewnanî]]
## [[Alfabeya latînî]]
## [[Alfabeya kîrîlî]] [[:en:Cyrillic script|(en)]]
## [[Tîpên çînî]] [[:en:Chinese characters|(en)]]
# [[Xwendewarî]]
# [[Werger]]
# [[Wêje]]
## [[Pexşan]] [[:en:Prose|(en)]]
### ''[[Hunera Şer (pirtûk)]]''
## [[Honak]] [[:en:Fiction|(en)]]
### ''[[Hezar û yek şev]]''
## [[Roman]]
### ''[[Çîroka Genji]]'' [[:en:The Tale of Genji|(en)]]
## [[Helbest]]
### ''[[Destana Gilgamêş]]''
### ''[[Îlyada]]''
### ''[[Şahname]]''
## Deqên Olî
### ''[[Incîl]]''
### ''[[Mahabharata]]'' [[:en:Mahabharata|(en)]]
### ''[[Quran]]

# Zimanên taybet
## [[Zimanê almanî|Almanî]]
## [[Zimanê bengalî|Bengalî]]
## [[Zimanê çînî|Çînî]]
## [[Zimanê erebî|Erebî]]
## [[Zimanê fransî|Fransî]]
## [[Zimanê yewnanî|Grekî]]
## [[Zimanê hindistanî|Hindî-Urdu]] [[:en:Hindustani|(en)]]
## [[Zimanê îbranî|Îbranî]]
## [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
## [[Zimanê japonî|Japonî]]
## [[Zimanê korêyî|Korêyî]]
## [[Zimanê kurdî|Kurdî]]
## [[Zimanê latînî|Latînî]]
## [[Zimanê farsî|Farsî]]
## [[Zimanê portûgalî|Portûgalî]]
## [[Zimanê rûsî|Rûsî]]
## [[Zimanê sanskrîtî|Sanskrîtî]]
## [[Zimanê spanî|Spanî]]
## [[Zimanê swahîlî|Swahîlî]]
## [[Zimanê tirkî|Tirkî]]

== Pîvan [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
{{div col|2}}
# [[Sîstema Navneteweyî ya Yekînan]]
# [[Pîvan]]

=== Giranî, qebare û dûrahî ===
# [[Kîlogram]]
# [[Lîtir]]
# [[Metre]]

=== Dem ===
# [[Salname]]
## [[Salnameya gregorî]]
# [[Saet]]
# [[Sanî]]
# [[Roj]]
# [[Sal]]
# [[Beşa saetê]]
{{div col end}}

== Zanist [[Wêne:Yes check.svg|25px]] ==
# [[Zanist]]
# [[Xweza]]

=== Stêrnasî ===
{{div col|2}}
# [[Teqîna Mezin]]
# [[Dûvstêr]] [[:en:Comet|(en)]]
# [[Galaksî]]
## [[Kadiz]]
# [[Gerdûn]]
# [[Gerstêrk]]
## [[Erd]]
## [[Jupîter]]
## [[Mars]]
## [[Neptûn]]
## [[Saturn]]
## [[Tîr]]
## [[Ûranûs]]
## [[Venûs]]
# [[Asteroîd]]
# [[Firîna fezayî]] [[:en: Spaceflight|(en)]]
# [[Heyv]]
# [[Çala Reş]]
# [[Pergala Rojê]]
# [[Stêrk]]
## [[Roj]]
# [[Stêrnasî]]
{{div col end}}

=== Biyolojî ===
# [[Biyolojî]]
# Materyalên biyolojîk
## [[DNA]]
## [[Enzîm]]
## [[Hormon]]
## [[Proteîn]]
# [[Riweknasî]]
# [[Ekolojî]]
## [[Cureyên bi xetereya nemabûnê]]
# [[Jiyan]]
# [[Mirin]]
## [[Xwekujî]]
# [[Dabeşandina biyolojîk]]
## [[Cure]]

==== Pêvajoyên biyolojîk ====
{{div col|2}}
# [[Metabolîzm]] [[:en:Metabolism|(en)]]
## [[Fotosentez]]
## [[Hormonên herisê]]
## [[Henase]]
# [[Pêşveçûn]]
# [[Zayîn]] [[:en:Reproduction|(en)]]
## [[Ducanî]]
## [[Seks]]
{{div col end}}

==== Organîzma ====
# [[Alga]]
# [[Arkeya]] [[:en:Archaea|(en)]]
# [[Bakterî]]
# [[Karok]]
# [[Organîzm]]
# [[Plant]]
## [[Dar]]
## [[Fêkî]]
## [[Kulîlk]]
# [[Protîst]] [[:en:Protist|(en)]]
# [[Heywan]]
## [[Artropod]]
### [[Mêş û mûr]]
#### [[Mêşhingiv]]
#### [[Morî]]
#### [[Mixmixk]]
### [[Pîrevonk]]
## [[Chordate]]
### [[Bejavî]]
### [[Balinde]]
#### [[Kewok]]
#### [[Mirîşk]]
### [[Xijende]]
#### [[Kosî]]
#### [[Mar]]
### [[Guhandar]]
#### [[Beraz]]
#### [[Cirdon]]
#### [[Çêlek]]
#### [[Hêştir]]
#### [[Hesp]]
#### [[Kêvroşk]]
#### [[Mirov]]
#### [[Pisîk]]
#### [[Prîmat]]
#### [[Mih]]
#### [[Seg]]
#### [[Balîna]] [[:en:Cetacea|(en)]]
### [[Masî]]
#### [[Segmasî]]
## [[Moluska]] [[:en:Mollusca|(en)]]
## [[Nematoda]] [[:en:Nematoda|(en)]]

==== Anatomî ====
# [[Anatomî]]
# [[Koendama hestê]]
## [[Poz]]
## [[Çav]]
## [[Guh]]
## [[Çêjtin]]
# [[Sîstema gera xwînê]]
## [[Dil]]
## [[Xwîn]]
# [[Koendama herisê ya mirovan]]
## [[Kezeb]]
## [[Rûviya zirav]]
## [[Rûviya stûr]]
# [[Koendama henaseyê]]
# [[Sîstema hormonan]]
# [[Sîstema pirbûnê]] [[:en:Reproductive system|(en)]]
# [[Koendama demarê]]
## [[Demar]]
## [[Mêjî]]
# [[Kakût]]
# [[Xane]]
# [[Masûlke]]
# [[Çerm]]

=== Tenduristî û bijîşkî ===
# [[Bijîşkî]]
# [[Derman]]
## [[Dermanên dijbakterî]]
# [[Diransazî]]
# [[Adet (bijîşkî)|Menstruasyon]] [[:en:Menstruation|(en)]]
# [[Nexweşî]]
# [[Pandemî]]
# [[Sîstema bergiriyê]] [[:en:Immune system|(en)]]
# [[Tenduristî]]
# [[Vaksîn]]
# [[Vîrus]]
==== Nexweşî û Rewşên Taybet ====
# [[Alûdebûn]] [[:en:Addiction|(en)]]
## [[Etanol]] [[:en:Ethanol|(en)]]
## [[Titûn]]
# [[Astengdarî]] [[:en:Disability|(en)]]
## [[Keratî]] [[:en:Deafness|(en)]]
## [[Korîtî]]
# [[Epîlepsî]]
# [[Nexweşiya zarokan a felçiyê]] [[:en:Poliomyelitis|(en)]]
# [[Arsim]]
# [[Bedxwerî]]
# [[Krîza dil]]
# [[Lerzeta]]
# [[Nexweşiya Alzheimer]] [[:en:Alzheimer's disease|(en)]]
# [[Psîkopatî]]
# [[Gastroenterît]] [[:en:Gastroenteritis|(en)]]
# [[Nexweşiya pişikê ya demdirêj]] [[:en:Chronic obstructive pulmonary disease|(en)]]
# [[Nexweşiya şekir]]
# [[Enfeksîyonên bi riya cinsî derbas dibin]] [[:en:Sexually transmitted infection|(en)]]
## [[AIDS]]
# [[Obezîte]] [[:en:Obesity|(en)]]
# [[Penceşêr]]
# [[Sekta mêjî]] [[:en:Stroke|(en)]]
# [[Serêş]] [[:en:Headache|(en)]]
# [[Serma]] [[:en:Common cold|(en)]]
# [[Tuberkuloz]]
# [[Xurika Reş]] [[:en:Smallpox|(en)]]
# [[Zatûre]] [[:en:Pneumonia|(en)]]

=== Kîmya ===
# [[Biyokîmya]]
# [[Element]]
## [[Alûmînyûm]]
## [[Mis]]
## [[Hesin]]
## [[Hîdrojen]]
## [[Karbon]]
## [[Nîtrojen]]
## [[Oksîjen]]
## [[Pîl]]
## [[Sîstema vedorî ya elementan]]
## [[Zêr]]
## [[Zîv]]
# [[Kîmya]]
# [[Kîmyaya analîtîk]] [[:en:Analytical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya fîzîkî]] [[:en:Physical chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya înorganîk]] [[:en:Inorganic chemistry|(en)]]
# [[Kîmyaya organîk]] [[:en:Organic chemistry|(en)]]
## [[Alkol]]
## [[Karbohîdrat]]
## [[Lîpîd]]
# [[Molekul]]
# [[Pêkhateya kîmyayî]] [[:en:Chemical compound|(en)]]
## [[Asîd]]
## [[Baz]]
## [[Xwê]]

=== Zanistên erdê ===
# [[Avhewa]]
# [[Dora avê]] [[:en:Water cycle|(en)]]
# [[El Niño]] [[:en:El Niño|(en)]]
# [[Erdhej]]
# [[Guherîna avhewayê]]
# [[Hewa]]
## [[Ba]]
## [[Baran]]
## [[Berf]]
## [[Ewr]]
## [[Bagera bihêz a tropîkal]]
## [[Tornado]]
# [[Jeolojî]]
## [[Kevir]]
## [[Mîneral]] [[:en:Mineral|(en)]]
### [[Elmas]]
## [[Tektonîka lewheyan]] [[:en:Plate tectonics|(en)]]
# [[Karesata xwezayî]] [[:en:Natural disaster|(en)]]
## [[Lehî]]
## [[Tsûnamî]]
# [[Volkan]]

=== Fîzîk ===
# [[Fîzîk]]
# [[Lezdan (fizîk)|Lezdan]]
# [[Atom]]
# [[Wize]]
## [[Parastina Wize]] [[:en:conservation of energy|(en)]]
# [[Radyasyonên elektromagnetîk]] [[:en:electromagnetic radiation|(en)]]
## [[Înfrasor]] [[:en:infrared|(en)]]
## [[Ultraviyole]] [[:en:Ultraviolet|(en)]]
## [[Ronahî (fizîk)|Ronahî]]
### [[Reng]]
# [[Mekanîka klasîk]] [[:en:classical mechanics|(en)]]
# [[Hêz]]
## [[Elektromagnetîzm]] [[:en:Electromagnetism|(en)]]
### [[Qada magnetîkî]] [[:en:magnetic field|(en)]]
## [[Rakêş]]
## [[Hevtesîriya bihêz]] [[:en:Strong interaction|(en)]]
## [[Hevtesîriya lawaz]] [[:en:Weak interaction|(en)]]
# [[Kişanek]]
# [[Bariste]]
# [[Kanza]]
## [[Polat]] [[:en:Steel|(en)]]
# [[Fîsyona nukleerî]] [[:en:Nuclear fission|(en)]]
# [[Rewşa maddeyê]] [[:en:State of matter|(en)]]
## [[Gaz]]
## [[Şile]]
## [[Plazma]] [[:en:Plasma|(en)]]
## [[Biring]]
# [[Mekanîka kuantûmî]] [[:en:Quantum mechanics|(en)]]
# [[Hilweşîna Radyoaktîvîtê]] [[:en:radioactivity|(en)]]
# [[Rêjeyiya giştî]] [[:en:general relativity|(en)]]
# [[Rêjeyiya taybet]] [[:en:special relativity|(en)]]
# [[Nîvragihbar]]
# [[Deng]]
# [[Lezahî]] [[:en:velocity|(en)]]
## [[Leza ronahiyê]]
# [[Germahî]]
# [[Dem]]
# [[Termodînamîk]]
# [[Valahî]]

=== Matematîk ===
# [[Analîza matematîkî]] [[:en:Mathematical analysis|(en)]]
## [[Analîza hejmarî]] [[:en:Numerical analysis|(en)]]
## [[Hevkêşeya dîferensiyel]]
# [[Arîtmetîk]] [[:en:Arithmetic|(en)]]
## [[Hejmar]]
## [[Logarîtma]] [[:en:Logarithm|(en)]]
## [[Bîrdoza jimare]]
# [[Cebîr]] [[:en:Algebra|(en)]]
## [[Cebîra lîner]] [[:en:Linear algebra|(en)]]
## [[Hejmarên kompleks]] [[:en:Complex number|(en)]]
## [[Wekhevî]]
# Îhtîmal û îstatîstîk
## [[Îhtîmal]] [[:en:Probability|(en)]]
## [[Amar]]
# [[Geometrî]]
## [[Hoke]]
## [[Pi]]
## [[Rûerd]]
## [[Sîmetrî]] [[:en:Symmetry|(en)]]
## [[Sîstema koordînatê]] [[:en:Coordinate system|(en)]]
## [[Teorema Pîtagoras]]
## [[Trîgonometrî]]
# Lojîk û bingeh
## [[Bêdawî]]
## [[Fonksiyon]] [[:en:Function (mathematics)|(en)]]
## [[Îsbata matematîkî]] [[:en:Mathematical proof|(en)]]
## [[Teoriya koman]] [[:en:Set theory|(en)]]
# [[Matematîk]]

== Xwarin û çandinî ==
=== Çandinî ===
# [[Çandinî]]
## [[Avdan]]
## [[Gîsin]] [[:en:Plough|(en)]]
## [[Kedîkirin]] [[:en:Domestication|(en)]]

=== Xwarin ===
# [[Biharat]]
# [[Bindeq]] [[:en:Nut (fruit)|(en)]]
# [[Goşt]]
# [[Hingiv]]
# [[Mûz]]
# [[Nan]]
# [[Penîr]]
# [[Sêv]]
# [[Dan]]
## [[Birinc]]
## [[Ceh]]
## [[Garis]]
## [[Baçîk]]
## [[Genim]]
# [[Narinc]]
# [[Soya]]
# [[Şekir]]
# [[Çoklata]]
# [[Tirî]]
# [[Xwarin]]
# [[Xwê]]
# [[Sebze]]
## [[Kartol]]

=== Vexwarin ===
# [[Av]]
# [[Avmêwe]]
# [[Bîra]]
# [[Çay]]
# [[Qehwe]]
# [[Şerab]]
# [[Şîr]]
== Teknolojî ==
# [[Bîoteknolojî]]
# [[Endezyarî]]
## [[Makîne]]
## [[Çerxe]]
## [[Cer]] [[:en:Screw|(en)]]
## [[Robot]]
# [[Metalurjî]] [[:en:Metallurgy|(en)]]
# [[Nanoteknolojî]]
# [[Cil]]
## [[Pembû]]
# [[Teknolojî]]
=== Ragihandin ===
# [[Agahî]]
## [[Ensîklopedî]]
# [[Çapkirin]] [[:en:Printing|(en)]]
# [[Pirtûkxane]]
## [[Pirtûk]]
# [[Pêragihandin]]
# [[Rojnamegerî]]
## [[Rojname]]
# [[Telefon]]
=== Elektronîk ===
# [[Elektronîk]]
## [[Frekans]]
## [[Sirêma elektrîkê]]
# Pêkhate
## [[Tirûş]]
## [[Diod]]
## [[Înduktor]]
## [[Kondansator]]
## [[Transformator]] [[:en:Transformer|(en)]]
## [[Transîstor]]
==== Kompûter û înternet ====
# [[Jîriya çêkirî]]
# [[Înternet]]
## [[E-Peyam]]
## [[World Wide Web]]
# [[Kompûter]]
## [[Hard dîsk]]
## [[Yekeya pêvajoyê ya navendî]]
# [[Nermalav]]
# [[Pergala xebatê]]
# [[Teknolojîya agahiyê]] [[:en:Information technology|(en)]]
## [[Algorîtma]]
# [[Zimanê bernamesaziyê]]

=== Enerjî û sotemenî ===
# [[Agir]]
# [[Elektrîk]]
## [[Enerjiya nukleerî]] [[:en:Nuclear power|(en)]]
# [[Enerjiya venûker]] [[:en:Renewable energy|(en)]]
# [[Motor]]
## [[Motora dûkelê]] [[:en:Steam engine|(en)]]
## [[Motorê kombustiyona navxweyî]] [[:en:Internal combustion engine|(en)]]
# [[Sotemeniya fosîlî]] [[:en:Fossil fuel|(en)]]
=== Materyal ===
# [[Cam]]
# [[Dar]]
# [[Kaxez]]
# [[Plastîk]]
=== Veguhastin ===
# [[Balafir]]
# [[Noqav]] [[:en:Submarine|(en)]]
# [[Bisîklet]]
# [[Keştî]]
# [[Otomobîl]]
# [[Trên]]
# [[Veguhastin]] [[:en:Transport|(en)]]
=== Çek ===
# [[Çek]]
## [[Çek (amûr)]]
### [[Mîtralyoz]] [[:en:Machine gun|(en)]]
## [[Çeka nukleerî]]
## [[Şûr]]
# [[Tank]]
# [[Teqemenî]] [[:en:Explosive material|(en)]]
## [[Barût]]

== Huner û şahî ==
# [[Çand]]
# [[Dans]]
# [[Huner]]
## [[Komîks]] [[:en:Comics|(en)]]
## [[Kûzikvan]] [[:en:Pottery|(en)]]
## [[Peyker]]
## [[Nîgar]]
## [[Wênekêşî]] ye [[:en:Photography|(en)]]
# [[Mode]] [[:en:Fashion|(en)]]
# [[Şano]]
# [[Xweşnivîsî]]
=== Avahîsazî û endezyariya şaristanî ===
# [[Avahîsazî]]
# [[Bendav]]
# [[Birc]]
# [[Kemer]]
# [[Pir]]
# [[Piramîd]]
# [[Kanal]]
# [[Qube]]
# [[Xanî]]
# Avahiyên taybet
## [[Angkor Wat]] [[:en:Angkor Wat|(en)]]
## [[Basîlîkaya Saint Peter]] [[:en:St. Peter's Basilica|(en)]]
## [[Bendava Sê Newala]]
## [[Birca Eiffel]]
## [[Dîwarê Mezin ê Çînê]]
## [[Girê Mirazan]]
## [[Keleha Hewlêrê]]
## [[Kolezyûm]]
## [[Pîramîdên Gîzeyê]]
## [[Parthenon]] [[:en:Parthenon|(en)]]
## [[Peykerê Azadiyê]]
## [[Tac Mehel]]
=== Fîlm, radyo û televîzyon ===
# [[Fîlm]]
## [[Anîmasyon]] [[:en:Animation|(en)]]
# [[Radyo]]
# [[Televîzyon]]
=== Muzîk ===
# [[Dengbêjî]]
# [[Muzîk]]
# [[Stran]]
# Cureyên muzîkê yên taybet
## [[Blues]]
## [[Hîp hop]]
## [[Cez]]
## [[Muzîka elektronîk]] [[:en:Electronic music|(en)]]
## [[Muzîka klasîk]]
### [[Opera]]
### [[Senfonî]] [[:en:Symphony|(en)]]
## [[Muzîka rock]]
## [[Reggae]]
## [[Samba]] [[:en:Samba|(en)]]
## [[Flamenko]]
# Amûrên muzîkê yên taybet
## [[Bilûr]]
## [[Dahol]] [[:en:Drum|(en)]]
## [[Gîtar]]
## [[Keman]]
## [[Piyano]]
## [[Borazan]] [[:en:Trumpet|(en)]]
=== Rekreasyon ===
# [[Hunera şerî]] [[:en:Martial arts|(en)]]
## [[Cudo]] [[:en:Judo|(en)]]
# [[Lîstik]]
## [[Go]] [[:en:Go (game)|(en)]]
## [[Lîstika vîdyoyê]]
## [[Nerd]]
## [[Sedrenc]]
# [[Lîstikên Olîmpiyadê]]
# [[Leyzok]]
# [[Melevanî]]
# [[Qumar]] [[:en:Gambling|(en)]]
# [[Werziş]]
## [[Atletîzm]]
## Lîstikên bi top
### [[Basketbol]]
### [[Beyzbol]]
### [[Futbol]]
### [[Golf]]
### [[Krîket]] [[:en:Cricket|(en)]]
### [[Yekîtiya Ragbî]]
### [[Tenîs]]
== Dîrok ==
# [[Dîrok]]
==== Dîroka berî dîrokê û ya kevnar ====
# [[Berî dîrokê]]
# [[Împeratoriya Guptayan]] [[:en:Gupta Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Romê]]
# [[Mezopotamya]]
# [[Misira kevnare]]
# [[Serdema bronzî]]
# [[Serdema hesinî]]
# [[Serdema kevirî]]
# [[Sumer]]
# [[Şaristaniya Mayayan]] [[:en:Mayan Civilization|(en)]]
# [[Xanedana Han]]
# [[Xanedana Tang]]
# [[Yewnanistana kevnare]]
=== Dîroka kurd ===
# [[Dîroka Bakurê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Başûrê Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojavaya Kurdistanê]]
# [[Dîroka Rojhilatê Kurdistanê]]
# Dewletên dîrokî
## [[Xanedana Eyûbî]]
## [[Xanedana Merwanî]]
## [[Împeratoriya Med]]
## [[Împeratoriya Hexamenişî]]
==== Serdema Navîn û Ronesans ====
# [[Aztek]]
# [[Împeratoriya Bîzansê]]
# [[Împeratoriya Malî]] [[:en:Mali Empire|(en)]]
# [[Împeratoriya Mongolî]]
# [[Împeratoriya Osmanî]]
# [[Împeratoriya Romê ya Pîroz]]
# [[Înka]] [[:en:Inca Empire|(en)]]
# [[Ronesans]]
# [[Seferên Xaçperestan]]
# [[Serdema Navîn]]
# [[Vîkîng]]
# [[Xanedana Ming]]
# [[Xanedana Ebasiyan]]

==== Serdema nûjen a pêşîn û ya nûjen ====
# [[Almanyaya Nazî]]
# [[Apartheid]]
# [[Holokost]]
# [[Împeratoriya Brîtanî]]
# [[Krîza Mezin]] [[:en:Great Depression|(en)]]
# [[Reformasyon]] [[:en:Reformation|(en)]]
# [[Restorasyona Meiji]] [[:en:Meiji Restoration|(en)]]
# [[Serdema Ronahîbûnê]] [[:en:Age of Enlightenment|(en)]]
# [[Şerê Cîhanê yê Duyem]]
# [[Şerê Cîhanê yê Yekem]]
# [[Pevçûna Rojhilata Navîn]]
# [[Şerê navxweyî yê Amerîkayê]]
# [[Şerê Sar]]
# [[Şerê Viyetnamê]]
# [[Şoreşa Fransayê]]
# [[Şoreşa Pîşesaziyê]]
# [[Şoreşa Rûsyayê]] [[:en:Russian Revolution|(en)]]
# [[Xanedana Qing]]
# [[Yekîtiya Sovyetê]]

== Erdnîgarî ==
# [[Bajar]]
# [[Çem]]
# [[Çiya]]
# [[Beyaban]]
# [[Daristan]]
# [[Derya]]
# [[Erdnîgarî]]
# [[Okyanûs]]
# [[Parzemîn]]
# [[Cemsera Bakur]]
# [[Cemsera Başûr]]

=== Parzemîn û herêmên sereke ===
# [[Afrîka]]
# [[Amerîkaya Bakur]]
# [[Amerîkaya Başûr]]
# [[Antarktîka]]
# [[Asya]]
# [[Ewropa]]
# [[Okyanûsya]]
# [[Rojhilata Navîn]]

=== Welat ===

==== Afrîka ====
# [[Afrîkaya Başûr]]
# [[Cezayir]]
# [[Etiyopya]]
# [[Kongoya Demokratîk]]
# [[Misir]]
# [[Nîjerya]]
# [[Sûdan]]
# [[Tanzanya]]

==== Asya ====
# [[Bengladeş]]
# [[Çîn]]
# [[Efxanistan]]
# [[Erebistana Siûdî]]
# [[Filîpîn]]
# [[Hindistan]]
# [[Îndonezya]]
# [[Îran]]
# [[Iraq]]
# [[Îsraêl]]
# [[Japon]]
# [[Kurdistan]]
# [[Korêya Başûr]]
# [[Pakistan]]
# [[Taylenda]]
# [[Tirkiye]]
# [[Viyetnam]]

==== Ewropa ====
# [[Almanya]]
# [[Awistirya]]
# [[Fransa]]
# [[Holenda]]
# [[Îtalya]]
# [[Keyaniya Yekbûyî]]
# [[Polonya]]
# [[Portûgal]]
# [[Rûsya]]
# [[Spanya]]
# [[Swîsre]]
# [[Ûkrayna]]
# [[Vatîkan]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]]
# [[Kanada]]
# [[Kûba]]
# [[Meksîk]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Arjentîn]]
# [[Brezîl]]
# [[Kolombiya]]

==== Okyanûsya ====
# [[Awistralya]]

=== Bajar ===

==== Afrîka ====
# [[Cape Town]] [[:en:Cape Town|(en)]]
# [[Kînşasa]]
# [[Lagos]]
# [[Naîrobî]]
# [[Qahîre]]

==== Asya ====
# [[Bangkok]]
# [[Bexda]]
# [[Delhî]]
# [[Daka]]
# [[Dubai]]
# [[Hewlêr]]
# [[Hong Kong]]
# [[Cakarta]]
# [[Keraçî]]
# [[Kolkata]]
# [[Meke]]
# [[Mumbaî]]
# [[Orşelîm]]
# [[Pekîn]]
# [[Sêûl]]
# [[Singapûr]]
# [[Şam]]
# [[Şanghay]]
# [[Tehran]]
# [[Tokyo]]

==== Ewropa ====
# [[Amsterdam]]
# [[Atîna]]
# [[Berlîn]]
# [[Bruksel]]
# [[London]]
# [[Madrîd]]
# [[Mosko]]
# [[Parîs]]
# [[Roma]]
# [[Sankt Petersburg, Rûsya|Sankt Petersburg]]
# [[Stembol]]
# [[Viyana]]

==== Amerîkaya Bakur ====
# [[Los Angeles]]
# [[Meksîko]]
# [[New York]]
# [[Washington, D.C.]]

==== Amerîkaya Başûr ====
# [[Bogotá]]
# [[Buenos Aires]]
# [[Rio de Janeiro]]
# [[São Paulo]]

==== Okyanûsya ====
# [[Sîdney]]

=== Av ===
# [[Amazon]]
# [[Îndus]]
# [[Kongo (çem)]]
# [[Mîsîsîpî (çem)]]
# [[Çemê Nîjerê]] [[:en:Niger River|(en)]]
# [[Çemê Zer]]
# [[Danûb]]
# [[Deryaya Bakur]]
# [[Deryaya Baltîk]]
# [[Deryaya Çîna Başûr]]
# [[Deryaya Karîbê]]
# [[Deryaya Navîn]]
# [[Deryaya Reş]]
# [[Deryaya Qezwînê]]
# [[Çemê Ganjê]]
# [[Gola Baykalê]] [[:en:Lake Baikal|(en)]]
# [[Golên Mezin]]
# [[Gola Viktoria]]
# [[Nîl]]
# [[Okyanûsa Arktîk]]
# [[Okyanûsa Atlantîk]]
# [[Okyanûsa Başûr]]
# [[Okyanûsa Hindî]]
# [[Okyanûsa Pasîfîk]]
# [[Kanala Panamayê]]
# [[Kanala Swêşê]]
# [[Besta binavî ya mezin]]
# [[Reyn]]
# [[Volga]]
# [[Yangtsê]]

=== Çiya û çol ===
# [[Alp]]
# [[And]]
# [[Çiyayên Zinarî]]
# [[Everest]]
# [[Hîmalaya]]
# [[Çiyayê Kilîmanjaro]]
# [[Sahara]]
{{Core topics}}</text>
      <sha1>nr1swooqbzd3glpofhgdmszhr1341nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deryaya Qezwînê</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7773</id>
    <revision>
      <id>2098649</id>
      <parentid>1985958</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurdistanov</username>
        <id>175167</id>
      </contributor>
      <origin>2098649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="loelcbmgqldb2pj6pwiv9ua93v2zky3" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
| nav                = Deryaya Qezwînê
| dewlet             = [[Îran]], [[Rûsya]], [[Qazaxistan]], [[Azerbaycan]], [[Tirkmenistan]]
| rûerd              = 386.400 km²
| bilindahî          = -28 metre
| dirêjbûn           = 1.200 km
}}
[[Wêne:Caspianseamap ku.png|thumb|Nexşeya Deryaya Qezwînê]]
'''Deryaya Qezwînê''', '''Behra Hezerê,'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Roja Nû (kovar)|Roja Nû, 1943-1946]]|paşnav=Bedirxan|pêşnav=Kamiran Alî |weşanger=Uppsala: Jîna Nû|sal=1986 |rûpel=22:1}}&lt;/ref&gt; '''Deryaya Qespî''' an jî '''Deryaya Kaspiyan''' (bi [[Zimanê rûsî|rûsî]]: Каспийское море, bi [[Zimanê qazaxî|qazaxî]]: Каспий теңізі, bi [[Zimanê tirkmanî|tirkmenî]]: Hazar deňizi, bi [[Zimanê azerî|azerî]]: Xəzər dənizi, bi [[Zimanê farisî|farsî]]: دریای خزر, دریای مازَندَران; bi latînîkirina wan: ''Daryā-ye Ḫazar'', ''Daryā-ye Māzandarān'') gola herî mezin a [[Dinya (gerstêrk)|dinyayê]] ye. Ew di navbera [[Ewropa]] û [[Asya|Asyayê]], li rojhilatê [[Çiyayên Qefqazê|Çiyayên Kafkasyayê]], cih digire. Ji ber mezinahiya xwe jê re «derya» tê gotin. Lê di rastiyê de, ew goleke bi ava şor e ku av ji wê dernakeve.

Rûbera wê nêzîkî 371.000 km² ye û ji ber guherîna asta avê diguhere.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.esa.int/Applications/Observing_the_Earth/The_Caspian_Sea |sernav=The Caspian Sea |malper=www.esa.int |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Kûrahiya wê ya herî zêde 1.025 metre ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.iranicaonline.org/articles/caspian-sea-i/ |sernav=CASPIAN SEA i. GEOGRAPHY |malper=Encyclopaedia Iranica |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en-US}}&lt;/ref&gt; Asta navîn a rûyê ava wê nêzîkî 28 metreyan ji asta okyanûsên cîhanê kêmtir e.

''Deryaya Qezwînê'' di pêvajoyên erdnîgarî yên dirêj de, ji [[Okyanûsa Tetîs|Okyanûsa kevnar a Tetîsê]] û Deryaya [[Paratetîs|Paratetîsê]] pêş ket. Bi demê re, ji ber guhertinên di avahî û girêdanên avê yên vê herêmê de, [[Deryaya Reş]] û ''Deryaya Qezwînê'' ji hev veqetiyan û hêdî hêdî şeklê xwe yê îroyîn girtin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Esin |pêşnav=N. V. |paşnav2=Yanko-Hombach |pêşnav2=V. V. |paşnav3=Esin |pêşnav3=N. I. |tarîx=2018-01-20 |sernav=Evolutionary mechanisms of the Paratethys Sea and its separation into the Black Sea and Caspian Sea |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1040618215302482 |kovar=Quaternary International |series=IGCP 610 Second Special Volume of Quaternary International |cild=465 |rr=46–53 |doi=10.1016/j.quaint.2016.06.019 |issn=1040-6182}}&lt;/ref&gt;

== Welatên derdorê ==

'''Welatên derdorê yên îroyîn:'''
==== Bakur ====

* {{ala|Qazaxistan}}
* {{ala|Rûsya}}

==== Rojhilat ====

* {{ala|Tirkmenistan}}

==== Rojava ====

* {{ala|Azerbaycan}}

==== Başûr ====

* {{ala|Îran}}

'''Welta derdorê yên dîrokî:'''

==== Bakur û Rojhilat ====

* {{ala|Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst}}
* {{ala|Împeratoriya Rûsî}}

==== Bakur ====

* {{ala|Împeratoriya Rûsî}}

==== Başûr ====

* {{ala|Xanedana Pehlewiyan}}
* {{ala|Xanedana Qacaran}}
* {{ala|Xanedana Zend}}
* {{ala|Xanedana Xanedana Efşaran}}
* {{ala|Dewleta Sefewiyan}}

==== Rojava ====

* {{ala|Împeratoriya Osmanî}}

== Galêrî ==
&lt;gallery&gt;
Wêne:Caspian Sea from orbit.jpg|Deryaya Qezwînê
Wêne:Stenka Razin by Vasily Surikov 1906.jpg|Stenka Razin (Vasily Surikov)
&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{erdnîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Derya|Qezwînê]]
[[Kategorî:Deryaya Qezwînê| ]]
[[Kategorî:Erdnîgariya Asyaya Navendî]]
[[Kategorî:Erdnîgariya Asyaya Rojava]]
[[Kategorî:Erdnîgariya Ewropayê]]
[[Kategorî:Erdnîgariya Rûsyayê]]
[[Kategorî:Golên Azerbaycanê]]
[[Kategorî:Golên Îranê]]
[[Kategorî:Golên Qazaxistanê]]
[[Kategorî:Golên Rûsyayê]]
[[Kategorî:Golên Tirkmenistanê]]
[[Kategorî:Qazaxistan]]
[[Kategorî:Şiklên erdê yên Asyaya Navendî]]
[[Kategorî:Şiklên erdê yên Asyaya Rojava]]
[[Kategorî:Tirkmenistan]]</text>
      <sha1>loelcbmgqldb2pj6pwiv9ua93v2zky3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Blake</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8104</id>
    <revision>
      <id>2098600</id>
      <parentid>1751991</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Agahîdank</comment>
      <origin>2098600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="474" sha1="1qrngtzn9fm5ti3gy5ebgvmhp43hxvp" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''William Blake''' (jdb. [[28'ê sermawezê]] 1757, [[London]] − m. [[12'ê gelawêjê]] 1827), helbestvanek inglîz bû.[[Husein Muhammed]] hin helbest û gelek gotinên wî wergerrandine kurdî.

== Girêdanên derve ==
{{Wîkîgotin-b|{{PAGENAME}}}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên îngilîz]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1757]]
[[Kategorî:Mirin 1827]]
[[Kategorî:Pêxember]]
[[Kategorî:William Blake| ]]</text>
      <sha1>1qrngtzn9fm5ti3gy5ebgvmhp43hxvp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098601</id>
      <parentid>2098600</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="2ewrapp92y9nexj81dxn4z7bc3phmpb" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''William Blake''' (jdb. [[28'ê sermawezê]] 1757, [[London]] − m. [[12'ê gelawêjê]] 1827), helbestvanekî inglîz bû.[[Husein Muhammed]] hin helbest û gelek gotinên wî wergerrandine kurdî.

== Girêdanên derve ==
{{Wîkîgotin-b|{{PAGENAME}}}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên îngilîz]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1757]]
[[Kategorî:Mirin 1827]]
[[Kategorî:Pêxember]]
[[Kategorî:William Blake| ]]</text>
      <sha1>2ewrapp92y9nexj81dxn4z7bc3phmpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Netkurd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8193</id>
    <revision>
      <id>2098689</id>
      <parentid>1365275</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Girêdanên derve */</comment>
      <origin>2098689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="j83o7uey3qfku7sfhy3bl9asl3jv6im" xml:space="preserve">'''Netkurd''' (Netkurd.com, Netkurd.net yan netkurd.org) yek ji dewlemendtirîn [[malper]]ên bi [[kurdî|zimanê kurdî]] ye. ''Netkurd''ê di [[newroz]]a 2005ê de dest bi [[weşan]]a xwe kiriye.

==Nûçeyî==

Netkurd rojane bi dehan [[nûçe]]yên nû di malperra xwe de belav dike.

Belkî tiştê Netkurdê yê ji malperrên din yên kurdî cuda ew e ku Netkurd ji bilî nûçeyên li ser kurdan, herwiha nûçeyên cîhanê,ên spor û magazînê jî diweşîne.

Hin ji nivîskarên Netkurdê [[soranî]] jî dizanin û [[rojname]]yên [[Başûrê Kurdistan]]ê jî wek serekaniya nûçeyên xwe pirr bi kar tînin.dîsa di nava nivîskar û peyamnêrên Netkurdê kesên bi erebî,tirkî, almanî, flemanî,çekî û ingilîzî jî dizanin hene û loma jî ji çapemenyî welatên van zimanan bikar tînin jî nûçeyan radigihînin xwendevanên xwe.

==Nivîsar==

Di Netkurdê de gelek [[nivîskar]]ên navdar yên kurd, wek [[Şahînê Bekirê Soreklî]], [[Receb Dildar]], [[Hasan Kaya]],Mahmud Kilinç,[[Mûrad Ciwan]] û herweha M.Şefîq Oncu, Husên Duzen, Ali Yuzen, Yasar Abdulselamoglu  her hefte bi [[nivîsar]]ên xwe malperrê dixemilînin.

Ji bilî van kesî navborî, bi dehan kesên din jî di Netkurdê de wek nivîskarên berdewam yên jî nivîskarên mêvan dinivîsin.

==Înteraktîf==

Xwendevanên Netkurd dikarin bi xwe nûçe û nivîsarên malperrê şirove bikin.

Şiroveyên xwendevanan diçin ber destê [[redaksiyon]]a malperrê lê ti [[sansor]]ek berçav nediyar e û şiroveyên ji gelek bîr û baweriyan belav dibin.Redaksiyon radigihîne ku ew tenê şîroveyên heqaret li kes, ol an netewe, kêmneteweyan û grûbên civakî û sosoyalî dikin,naweşînin.

==Dosyeyên taybet==

Netkurd bi berdewamî hevpeyivînên dirêj bi [[siyasetvan]] yan [[hunermend]]ên kurd re dike û wan di beşa xwe ya bi navê &quot;Dosye&quot; de belav dike.

Di &quot;Dosye&quot;yê de herwiha [[lêkolîn]]ên hêja jî hatine weşandin, wek lêkolînek [[Rohat Alakom]] li ser kurdbûna [[Hülya Avşar]]ê.

==Karîkator==

Di beşa &quot;Karîkator&quot; de nîgarên qerfî yên [[Mamoste Nûjen]] derdikevin.

Pirraniya karîkatoran bi awayekî yan yek din [[rexne]]kirina dewleta [[Tirkiye]]yê ne.

==Xwendevan==

Dixwiye ku Netkurd xwendîtirîn malperra kurdî ye.

Ger bawerî bi [[statîk]]ên wê yên li binê malperrê hebin, bi berdewamî bi sedan kes mêvanên wê ne. Li gor statîstîkên Netkurdê rojê dora 7000 kesên cuda serî li malpera wan didin.Li gora statîstîkên makîna hejmartina a alexa.comê sê navnîşanê Netkurdê (com,net û org) rojê ji aliyê 12.000 kesî tê ziyaret kirin.

==Xweseriya Netkurdê==

Netkurd dikare bi giştî wek malperrek serbixwe bêt hesibandin ku kesên ji bîr û baweriyên cuda li xwe hewandine.

Xweseriya wê herwiha ji hindê diyar e ku ew mîna hin malperrên din yên qaşo serbixwe pesna ti serokên [[kurd]]an jî nade.

Netkurd vekirî hin kêmasiyên kurdan jî berçav dike. Lê kêm car cih dide rexneyên yekser yên li ser [[PDK|Partiya Demokrat ya Kurdistanê]] yan jî [[YNK|Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê]].

== Girêdanên derve ==

* [http://www.netkurd.net/ Malpera fermî Netku] [[Kategorî:Malperên nûçeyan]] [http://www.netkurd.net/ rd]
{{Kontrola otorîteyê}}</text>
      <sha1>j83o7uey3qfku7sfhy3bl9asl3jv6im</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098705</id>
      <parentid>2098689</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nûçeyî */  Rastnivîs</comment>
      <origin>2098705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3267" sha1="0wgglu2ilza9lbrwx6qr2kso6p6j407" xml:space="preserve">'''Netkurd''' (Netkurd.com, Netkurd.net yan netkurd.org) yek ji dewlemendtirîn [[malper]]ên bi [[kurdî|zimanê kurdî]] ye. ''Netkurd''ê di [[newroz]]a 2005ê de dest bi [[weşan]]a xwe kiriye.

==Nûçeyî==

Netkurd rojane bi dehan [[nûçe]]yên nû di malperra xwe de belav dike.

Belkî tiştê Netkurdê yê ji malperên din yên kurdî cuda ew e ku Netkurd ji bilî nûçeyên li ser kurdan, herwiha nûçeyên cîhanê,ên spor û magazînê jî diweşîne.

Hin ji nivîskarên Netkurdê [[soranî]] jî dizanin û [[rojname]]yên [[Başûrê Kurdistan]]ê jî wek serekaniya nûçeyên xwe pirr bi kar tînin.Dîsa di nava nivîskar û peyamnêrên Netkurdê kesên bi erebî,tirkî, almanî, flemanî,çekî û ingilîzî jî dizanin hene û loma jî ji çapemenyî welatên van zimanan bikar tînin jî nûçeyan radigihînin xwendevanên xwe.

==Nivîsar==

Di Netkurdê de gelek [[nivîskar]]ên navdar yên kurd, wek [[Şahînê Bekirê Soreklî]], [[Receb Dildar]], [[Hasan Kaya]],Mahmud Kilinç,[[Mûrad Ciwan]] û herweha M.Şefîq Oncu, Husên Duzen, Ali Yuzen, Yasar Abdulselamoglu  her hefte bi [[nivîsar]]ên xwe malperrê dixemilînin.

Ji bilî van kesî navborî, bi dehan kesên din jî di Netkurdê de wek nivîskarên berdewam yên jî nivîskarên mêvan dinivîsin.

==Înteraktîf==

Xwendevanên Netkurd dikarin bi xwe nûçe û nivîsarên malperrê şirove bikin.

Şiroveyên xwendevanan diçin ber destê [[redaksiyon]]a malperrê lê ti [[sansor]]ek berçav nediyar e û şiroveyên ji gelek bîr û baweriyan belav dibin.Redaksiyon radigihîne ku ew tenê şîroveyên heqaret li kes, ol an netewe, kêmneteweyan û grûbên civakî û sosoyalî dikin,naweşînin.

==Dosyeyên taybet==

Netkurd bi berdewamî hevpeyivînên dirêj bi [[siyasetvan]] yan [[hunermend]]ên kurd re dike û wan di beşa xwe ya bi navê &quot;Dosye&quot; de belav dike.

Di &quot;Dosye&quot;yê de herwiha [[lêkolîn]]ên hêja jî hatine weşandin, wek lêkolînek [[Rohat Alakom]] li ser kurdbûna [[Hülya Avşar]]ê.

==Karîkator==

Di beşa &quot;Karîkator&quot; de nîgarên qerfî yên [[Mamoste Nûjen]] derdikevin.

Pirraniya karîkatoran bi awayekî yan yek din [[rexne]]kirina dewleta [[Tirkiye]]yê ne.

==Xwendevan==

Dixwiye ku Netkurd xwendîtirîn malperra kurdî ye.

Ger bawerî bi [[statîk]]ên wê yên li binê malperrê hebin, bi berdewamî bi sedan kes mêvanên wê ne. Li gor statîstîkên Netkurdê rojê dora 7000 kesên cuda serî li malpera wan didin.Li gora statîstîkên makîna hejmartina a alexa.comê sê navnîşanê Netkurdê (com,net û org) rojê ji aliyê 12.000 kesî tê ziyaret kirin.

==Xweseriya Netkurdê==

Netkurd dikare bi giştî wek malperrek serbixwe bêt hesibandin ku kesên ji bîr û baweriyên cuda li xwe hewandine.

Xweseriya wê herwiha ji hindê diyar e ku ew mîna hin malperrên din yên qaşo serbixwe pesna ti serokên [[kurd]]an jî nade.

Netkurd vekirî hin kêmasiyên kurdan jî berçav dike. Lê kêm car cih dide rexneyên yekser yên li ser [[PDK|Partiya Demokrat ya Kurdistanê]] yan jî [[YNK|Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê]].

== Girêdanên derve ==

* [http://www.netkurd.net/ Malpera fermî Netku] [[Kategorî:Malperên nûçeyan]] [http://www.netkurd.net/ rd]
{{Kontrola otorîteyê}}</text>
      <sha1>0wgglu2ilza9lbrwx6qr2kso6p6j407</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098706</id>
      <parentid>2098705</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xweseriya Netkurdê */</comment>
      <origin>2098706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="ka7ponqnegdc0sq2o6k33g8snim727s" xml:space="preserve">'''Netkurd''' (Netkurd.com, Netkurd.net yan netkurd.org) yek ji dewlemendtirîn [[malper]]ên bi [[kurdî|zimanê kurdî]] ye. ''Netkurd''ê di [[newroz]]a 2005ê de dest bi [[weşan]]a xwe kiriye.

==Nûçeyî==

Netkurd rojane bi dehan [[nûçe]]yên nû di malperra xwe de belav dike.

Belkî tiştê Netkurdê yê ji malperên din yên kurdî cuda ew e ku Netkurd ji bilî nûçeyên li ser kurdan, herwiha nûçeyên cîhanê,ên spor û magazînê jî diweşîne.

Hin ji nivîskarên Netkurdê [[soranî]] jî dizanin û [[rojname]]yên [[Başûrê Kurdistan]]ê jî wek serekaniya nûçeyên xwe pirr bi kar tînin.Dîsa di nava nivîskar û peyamnêrên Netkurdê kesên bi erebî,tirkî, almanî, flemanî,çekî û ingilîzî jî dizanin hene û loma jî ji çapemenyî welatên van zimanan bikar tînin jî nûçeyan radigihînin xwendevanên xwe.

==Nivîsar==

Di Netkurdê de gelek [[nivîskar]]ên navdar yên kurd, wek [[Şahînê Bekirê Soreklî]], [[Receb Dildar]], [[Hasan Kaya]],Mahmud Kilinç,[[Mûrad Ciwan]] û herweha M.Şefîq Oncu, Husên Duzen, Ali Yuzen, Yasar Abdulselamoglu  her hefte bi [[nivîsar]]ên xwe malperrê dixemilînin.

Ji bilî van kesî navborî, bi dehan kesên din jî di Netkurdê de wek nivîskarên berdewam yên jî nivîskarên mêvan dinivîsin.

==Înteraktîf==

Xwendevanên Netkurd dikarin bi xwe nûçe û nivîsarên malperrê şirove bikin.

Şiroveyên xwendevanan diçin ber destê [[redaksiyon]]a malperrê lê ti [[sansor]]ek berçav nediyar e û şiroveyên ji gelek bîr û baweriyan belav dibin.Redaksiyon radigihîne ku ew tenê şîroveyên heqaret li kes, ol an netewe, kêmneteweyan û grûbên civakî û sosoyalî dikin,naweşînin.

==Dosyeyên taybet==

Netkurd bi berdewamî hevpeyivînên dirêj bi [[siyasetvan]] yan [[hunermend]]ên kurd re dike û wan di beşa xwe ya bi navê &quot;Dosye&quot; de belav dike.

Di &quot;Dosye&quot;yê de herwiha [[lêkolîn]]ên hêja jî hatine weşandin, wek lêkolînek [[Rohat Alakom]] li ser kurdbûna [[Hülya Avşar]]ê.

==Karîkator==

Di beşa &quot;Karîkator&quot; de nîgarên qerfî yên [[Mamoste Nûjen]] derdikevin.

Pirraniya karîkatoran bi awayekî yan yek din [[rexne]]kirina dewleta [[Tirkiye]]yê ne.

==Xwendevan==

Dixwiye ku Netkurd xwendîtirîn malperra kurdî ye.

Ger bawerî bi [[statîk]]ên wê yên li binê malperrê hebin, bi berdewamî bi sedan kes mêvanên wê ne. Li gor statîstîkên Netkurdê rojê dora 7000 kesên cuda serî li malpera wan didin.Li gora statîstîkên makîna hejmartina a alexa.comê sê navnîşanê Netkurdê (com,net û org) rojê ji aliyê 12.000 kesî tê ziyaret kirin.

==Xweseriya Netkurdê==

Netkurd dikare bi giştî wek malperek serbixwe tê hesibandin ku kesên ji bîr û baweriyên cuda li xwe hewandine.

Xweseriya wê herwiha ji hindê diyar e ku ew mîna hin malperrên din yên qaşo serbixwe pesna ti serokên [[kurd]]an jî nade.

Netkurd vekirî hin kêmasiyên kurdan jî berçav dike. Lê kêm car cih dide rexneyên yekser yên li ser [[PDK|Partiya Demokrat ya Kurdistanê]] yan jî [[YNK|Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê]].

== Girêdanên derve ==

* [http://www.netkurd.net/ Malpera fermî Netku] [[Kategorî:Malperên nûçeyan]] [http://www.netkurd.net/ rd]
{{Kontrola otorîteyê}}</text>
      <sha1>ka7ponqnegdc0sq2o6k33g8snim727s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berber (gel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16171</id>
    <revision>
      <id>2098669</id>
      <parentid>2098498</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Amazîgh (gel)]] weke [[Berber (gel)]] guhart</comment>
      <origin>2098498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="5lxypcl7wirqay7r80cm4esh8bd4xk9" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane}}
[[Wêne:Berber-map.png|thumb|300px|Xelkê amazigh li Afrîkayê:&lt;br /&gt;Beşa Tamazight&lt;br /&gt;Beşa Taşelit (Tacelit)&lt;br /&gt;Beşa Qebîlî (Teqbaylit)&lt;br /&gt;Beşa Tûaregî (Tamceq [başûrî] û Tamahaq [bakurî])&lt;br /&gt;Beşa Zenaga (Taznagt)&lt;br /&gt;Beşa amazighên Waheya Siweyê (Tasawit)]]
'''Amazîgh&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;''' an xelkê berber an jî [[imazighen]] gelekî li [[Afrîkaya Bakur]] e. Ji zimanên wan re jî [[Zimanê amazigh|berberî]] tê gotin. Navê berberî bê guman ji peyva yewnanî [[barbar]] tê. Li Romaya kevnare barbar ji bo gelên Afrîkayê dihat bikaranîn.

== Dîrok ==

Hîmê berberiyan ne vebirî ye. Li gorî [[Herodot]] dîroka xwe de nivisandî şûna niha berberî lê dijîn [[Nûmîd]][[Garament|, Garament]], [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mauretania Maures], [[Lîbyan]] hebûn. Dibe ku hîmê berberiyan ewna bin.

== Ziman ==
Berberî zimanê berberî diaxivin. Ew zimaneki malbata zimanên afro-asyayî ye.

Hin gelên [[Cezayir]], [[Maroko]] û [[Tûnis]] berberî ne. Lê ji bo eraban ve teva hev bûna niha hindik gelên wan welatan berberî ne. Li [[Lîbya]], [[Morîtanya]], [[Misir]], [[Nîjer]], [[Çad]] û [[Malî|Maliyê]] jî berberî hene.

== Çand ==

Berberî gelekî maderşahî bûn. Berberiyan rojnameyeke xwe heye ya ku li sala 950 [[b.z.]] dest pê dike. Ew berwara ku şahekî berberiyan derbaza textê [[Babustî|Bubastiyan]] li Misirê bûbû, Bubastîs kiribû paytextê dewletê. Yên ku di çolê de dijîn, ji wan re [[tuareg]] dibêjin.

Îroj berberî bi gelemperî misilman in.

== Welatê berberî lê dijîn ==

* [[Fas]] : 23 900 000
* [[Cezayir]]: 20 400 000
* [[Fransa]]: 2 500 000
* [[Malî]]: 800 000
* [[Nîjer]]: 750 000
* [[Lîbya]]: 500 000
* [[Spanya]]: 450 000
* [[Belçîka]] : 320 000
* [[Holenda]]: 300 000
* [[Tûnis]]: 100 000
* [[Burkîna Fazo]] : 50 000
* [[Misir]]: 10 000

Yekûn: 50 milyon.

== Hin berberiyên navdar ==
* [[Tarîq bin Zîyad]], şahê endulusî ye
* [[Ibn Xaldûn]], ''bavê dîrokê''
* [[Zinedine Zidane]], lîstikvanekî [[fransî]] yî futbolê
* [[Mustapha Hadji]], lîstikvanekî [[fasî]] yî futbolê
* [[Kylian Mbappé|Kylian Mbappe]], lîstikvanê futbolê yê fransî

== Çavkanî ==

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Gel]]
[[Kategorî:Gelên kevnare]]
[[Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]]
[[Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn]]
[[Kategorî:Mexrib]]</text>
      <sha1>5lxypcl7wirqay7r80cm4esh8bd4xk9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098675</id>
      <parentid>2098669</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="qdabmlrjtvfb5sme572gfuxbhzho6yp" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane}}
[[Wêne:Berber-map.png|thumb|300px|Xelkê amazigh li Afrîkayê:&lt;br /&gt;Beşa Tamazight&lt;br /&gt;Beşa Taşelit (Tacelit)&lt;br /&gt;Beşa Qebîlî (Teqbaylit)&lt;br /&gt;Beşa Tûaregî (Tamceq [başûrî] û Tamahaq [bakurî])&lt;br /&gt;Beşa Zenaga (Taznagt)&lt;br /&gt;Beşa amazighên Waheya Siweyê (Tasawit)]]
'''Berber''', '''Amazîgh&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;''' an jî [[imazighen]] gelekî li [[Afrîkaya Bakur]] e. Ji zimanên wan re jî [[Zimanê berberî|berberî]] tê gotin. Navê berberî bê guman ji peyva yewnanî &quot;[[barbar]]&quot;&quot; tê. Li Romaya kevnare barbar ji bo gelên Afrîkayê dihat bikaranîn.

== Dîrok ==

Hîmê berberiyan ne vebirî ye. Li gorî [[Hêrodotos]] dîroka xwe de nivisandî şûna niha berberî lê dijîn [[Nûmîd]], [[Garament|Garament]], [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mauretania Maures], [[Lîbyan]] hebûn. Dibe ku hîmê berberan ewna bin.

== Ziman ==
Berber zimanê berberî diaxivin. Ew zimaneki malbata zimanên afroasyayî ye.

Hin gelên [[Cezayir]], [[Maroko]] û [[Tûnis]] berber in. Lê ji bo eraban ve teva hev bûna niha hindik gelên wan welatan berberan in. Li [[Lîbya]], [[Morîtanya]], [[Misir]], [[Nîjer]], [[Çad]] û [[Malî|Maliyê]] jî berber hene.

== Çand ==

Berber gelekî maderşahî bûn. Berberan rojnameyeke xwe heye ya ku li sala 950 [[b.z.]] dest pê dike. Ew berwara ku şahekî berberan derbaza textê [[Babustî|Bubastiyan]] li Misirê bûbû, Bubastîs kiribû paytextê dewletê. Yên ku di çolê de dijîn, ji wan re [[tuareg]] dibêjin.

Îroj berber bi gelemperî misilman in.

== Welatê berber lê dijîn ==
* [[Fas]] : 23 900 000
* [[Cezayir]]: 20 400 000
* [[Fransa]]: 2 500 000
* [[Malî]]: 800 000
* [[Nîjer]]: 750 000
* [[Lîbya]]: 500 000
* [[Spanya]]: 450 000
* [[Belçîka]]: 320 000
* [[Holenda]]: 300 000
* [[Tûnis]]: 100 000
* [[Burkîna Fazo]]: 50 000
* [[Misir]]: 10 000

Yekûn: 50 milyon.

== Hin berberên navdar ==
* [[Tarîq bin Zîyad]], şahê endulusî bû
* [[Ibn Xaldûn]], &quot;bavê dîrokê&quot;
* [[Zinedine Zidane]], lîstikvanê futbolê yê [[fransî]]
* [[Mustapha Hadji]], lîstikvanê futbolê yê [[fasî]] ye
* [[Kylian Mbappé|Kylian Mbappe]], lîstikvanê futbolê yê fransî

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Gel]]
[[Kategorî:Gelên kevnare]]
[[Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]]
[[Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn]]
[[Kategorî:Mexrib]]</text>
      <sha1>qdabmlrjtvfb5sme572gfuxbhzho6yp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098676</id>
      <parentid>2098675</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="2pjpdhdf5ht2cn1a6i8bpyw9s829qeq" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane}}
[[Wêne:Berber-map.png|thumb|300px|Xelkê amazigh li Afrîkayê:&lt;br /&gt;Beşa Tamazight&lt;br /&gt;Beşa Taşelit (Tacelit)&lt;br /&gt;Beşa Qebîlî (Teqbaylit)&lt;br /&gt;Beşa Tûaregî (Tamceq [başûrî] û Tamahaq [bakurî])&lt;br /&gt;Beşa Zenaga (Taznagt)&lt;br /&gt;Beşa amazighên Waheya Siweyê (Tasawit)]]
'''Berber''', '''amazîgh&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;''' an jî '''[[imazighen]]''' gelekî li [[Afrîkaya Bakur]] e. Ji zimanên wan re jî [[Zimanê berberî|berberî]] tê gotin. Navê berberî bê guman ji peyva yewnanî &quot;[[barbar]]&quot;&quot; tê. Li Romaya kevnare barbar ji bo gelên Afrîkayê dihat bikaranîn.{{Çavk}}

== Dîrok ==

Hîmê berberan ne vebirî ye. Li gorî [[Hêrodotos]] dîroka xwe de nivisandî şûna niha berber lê dijîn [[Nûmîd]], [[Garament|Garament]], [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mauretania Maures], [[Lîbyan]] hebûn. Dibe ku hîmê berberan ewna bin.

== Ziman ==
Berber [[zimanê berberî]] diaxivin. Ew zimaneki malbata zimanên afroasyayî ye.

Hin gelên [[Cezayir]], [[Maroko]] û [[Tûnis]] berber in. Lê ji bo eraban ve teva hev bûna niha hindik gelên wan welatan berberan in. Li [[Lîbya]], [[Morîtanya]], [[Misir]], [[Nîjer]], [[Çad]] û [[Malî|Maliyê]] jî berber hene.

== Çand ==

Berber gelekî maderşahî bûn. Berberan rojnameyeke xwe heye ya ku li sala 950 [[b.z.]] dest pê dike. Ew berwara ku şahekî berberan derbaza textê [[Babustî|Bubastiyan]] li Misirê bûbû, Bubastîs kiribû paytextê dewletê. Yên ku di çolê de dijîn, ji wan re [[tuareg]] dibêjin.

Îroj berber bi gelemperî misilman in.

== Welatê berber lê dijîn ==
* [[Fas]] : 23 900 000
* [[Cezayir]]: 20 400 000
* [[Fransa]]: 2 500 000
* [[Malî]]: 800 000
* [[Nîjer]]: 750 000
* [[Lîbya]]: 500 000
* [[Spanya]]: 450 000
* [[Belçîka]]: 320 000
* [[Holenda]]: 300 000
* [[Tûnis]]: 100 000
* [[Burkîna Fazo]]: 50 000
* [[Misir]]: 10 000

Yekûn: 50 milyon.

== Hin berberên navdar ==
* [[Tarîq bin Zîyad]], şahê endulusî bû
* [[Ibn Xaldûn]], &quot;bavê dîrokê&quot;
* [[Zinedine Zidane]], lîstikvanê futbolê yê [[fransî]]
* [[Mustapha Hadji]], lîstikvanê futbolê yê [[fasî]] ye
* [[Kylian Mbappé|Kylian Mbappe]], lîstikvanê futbolê yê fransî

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Gel]]
[[Kategorî:Gelên kevnare]]
[[Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]]
[[Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn]]
[[Kategorî:Mexrib]]</text>
      <sha1>2pjpdhdf5ht2cn1a6i8bpyw9s829qeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098677</id>
      <parentid>2098676</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2572" sha1="juvonv2xirqbz2sqwijnpis1yxkqtk0" xml:space="preserve">{{Agahîdank wargeh/wîkîdane}}
[[Wêne:Berber-map.png|thumb|300px|Xelkê amazigh li Afrîkayê:&lt;br /&gt;Beşa Tamazight&lt;br /&gt;Beşa Taşelit (Tacelit)&lt;br /&gt;Beşa Qebîlî (Teqbaylit)&lt;br /&gt;Beşa Tûaregî (Tamceq [başûrî] û Tamahaq [bakurî])&lt;br /&gt;Beşa Zenaga (Taznagt)&lt;br /&gt;Beşa amazighên Waheya Siweyê (Tasawit)]]
'''Berber''', '''amazîgh&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;''' an jî '''[[imazighen]]''' gelekî li [[Afrîkaya Bakur]] e. Ji zimanên wan re jî [[Zimanê berberî|berberî]] tê gotin. Navê berberî bê guman ji peyva yewnanî &quot;[[barbar]]&quot; tê. Li Romaya kevnare barbar ji bo gelên Afrîkayê dihat bikaranîn.{{Çavk}}

== Dîrok ==
Hîmê berberan ne vebirî ye. Li gorî [[Hêrodotos]] dîroka xwe de nivisandî şûna niha berber lê dijîn [[Nûmîd]], [[Garament|Garament]], [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Mauretania Maures], [[Lîbyan]] hebûn. Dibe ku hîmê berberan ewna bin.

== Ziman ==
Berber [[zimanê berberî]] diaxivin. Ew zimaneki malbata zimanên afroasyayî ye.

Hin gelên [[Cezayir]], [[Maroko]] û [[Tûnis]] berber in. Lê ji bo eraban ve teva hev bûna niha hindik gelên wan welatan berberan in. Li [[Lîbya]], [[Morîtanya]], [[Misir]], [[Nîjer]], [[Çad]] û [[Malî|Maliyê]] jî berber hene.

== Çand ==
Berber gelekî maderşahî bûn. Berberan rojnameyeke xwe heye ya ku li sala 950 [[b.z.]] dest pê dike. Ew berwara ku şahekî berberan derbaza textê [[Babustî|Bubastiyan]] li Misirê bûbû, Bubastîs kiribû paytextê dewletê. Yên ku di çolê de dijîn, ji wan re [[tuareg]] dibêjin.

Îroj berber bi gelemperî misilman in.

== Welatê berber lê dijîn ==
* [[Fas]] : 23 900 000
* [[Cezayir]]: 20 400 000
* [[Fransa]]: 2 500 000
* [[Malî]]: 800 000
* [[Nîjer]]: 750 000
* [[Lîbya]]: 500 000
* [[Spanya]]: 450 000
* [[Belçîka]]: 320 000
* [[Holenda]]: 300 000
* [[Tûnis]]: 100 000
* [[Burkîna Fazo]]: 50 000
* [[Misir]]: 10 000

Yekûn: 50 milyon.

== Hin berberên navdar ==
* [[Tarîq bin Zîyad]], şahê endulusî bû
* [[Ibn Xaldûn]], &quot;bavê dîrokê&quot;
* [[Zinedine Zidane]], lîstikvanê futbolê yê [[fransî]]
* [[Mustapha Hadji]], lîstikvanê futbolê yê [[fasî]] ye
* [[Kylian Mbappé|Kylian Mbappe]], lîstikvanê futbolê yê fransî

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Gel]]
[[Kategorî:Gelên kevnare]]
[[Kategorî:Komên etnîkî yên bi hidûdên navneteweyî hatine parkirin]]
[[Kategorî:Komên etnîk li Rojhilata Navîn]]
[[Kategorî:Mexrib]]</text>
      <sha1>juvonv2xirqbz2sqwijnpis1yxkqtk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Harvey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21041</id>
    <revision>
      <id>2098599</id>
      <parentid>1681324</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T18:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="446" sha1="dci405g8i92dq7v2yw0eollxspvpwc0" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane
| hevwelatî          = {{ala|Înglîz}}
| çînaser            = zanyar
}}

'''William Harvey''' (Wîlyam Harvey, 1578-1657) pizişk û [[zanist]]vanê înglîz ko [[gera xwînê]] û dewrê [[dil]]î di wê da vedîtî. Bi vê vedîtinê, bingehê [[erkzanist]] anko ''fîzyolojîyê'' hat damezrandin.
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1578]]
[[Kategorî:Mêr]]
[[Kategorî:Mirin 1657]]</text>
      <sha1>dci405g8i92dq7v2yw0eollxspvpwc0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja bikarhêner:MikaelF</title>
    <ns>3</ns>
    <id>23610</id>
    <revision>
      <id>2098533</id>
      <parentid>2098329</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:36:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurdistanov</username>
        <id>175167</id>
      </contributor>
      <origin>2098533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4283" sha1="ejr7xi2aa92xxbb7ymmaz7myrr7r6ey" xml:space="preserve">{{/Ser}}
{{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}}
{{Navên mehan}}

== Kurdî ==

Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC)

:Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC)

== Şildim bildim ==
* Ez [[lapbatmîş]] bûm
* Ez [[duşirmîş]] bûm
* [[Tirsmîş]] nedikirin
* Hevdû [[şaştimîş]] dikin
* Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî

== Lîstik ==
* [[Çavgirtînk]]
* [[Veşartok]]
* [[Çirê (lîstik)|Çirê]]
* [[Mîrheraş]]
* [[Çopelik]]
* [[Kab]]
* [[Xar û pere]]
* [[Xar û qumçok]]
* [[Lakûleb]]
* [[Heftok]]
* [[Nikulkê]]
* [[Tepa min li te]]
* [[Kerkê dûdirêj]]
* [[Kortê]]
* [[Gog-şepî]]
* [[Darkê mewîjê]]
* [[Xezale]]
* [[Sobe (lîstik)|Sobe]]
==== Çavkanî ====

== Navên 2 bajarên yewnanî ==
Silav hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ehmedbeg|Ehmedbeg]]

ez aniha gotarek xwe dixwazim xilas bikim. Lê ez rastnivîsa du bajaran nizanim.

@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]:
*https://en.wikipedia.org/wiki/Syros = Sîros
*https://en.wikipedia.org/wiki/Spetses = Spetses

[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 8 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Spetses, Spetsês an İspeçe ( Wîkîpediyaya bi tirkî ) ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 21:09, 8 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::Spetses [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF#top|gotûbêj]]) 12:09, 9 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:::Gelek spas  [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:29, 9 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] spasxweş :) bimîne di xweşiyê de. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF#top|gotûbêj]]) 18:22, 9 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

== Meqelên jêbirinê ==
Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] tu çawa î, baş î? Pirsê min ew bû; çima tu di gelek gotarên bêçavkanî şablona jêbirinê zêde dikî? Gelek ji wan mimkin in ku li ser wîkîpediyaya kurdî jî hebin; pêşketin bêhtir nabe ku em zaman bi destê xwe bixin û wan meqeleyan serast an bêhtir kalîte bikin, berî ku em jê bibin? Ew mesela yek ji projeyên min a pêşerojê bû. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:53, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Silav  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , li gorî min  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] mafdar e. Di şûna jêbirina gotaran de divê mirov wan baş bike. Min bixwe jî berê hin gotarên xirab baş kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:12, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:Merheba @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], sax bin ez baş im, hûn çawan in? Min dîsa siyaseta Wîkîpediyê xwendiye li ser gotarên bêçavkanî yên mirovên zindî... û min dixwest hindik paqij bikim :), lê belê, gotina we heye, ez ê vî karê jêbirinê berdim. Li min biborin. Silavên dostane. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF#top|gotûbêj]]) 09:26, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::Gelek sipas @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:33, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

== Spas ==
Rêz û Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF], berî her tiştî ez dixwazim spasiya te bikim, ji ber ku te guhertinên kosmêtîk li ser gotarên min nivîsandiye yan zimanê wan sererast kiriye, dike. Dûre ez daxwaza lêborînê ji te dikim, ji ber ku ez hê nû me ez gelek standartên kosmêtîk ên Wîkîpêdiya hîn baş nas nakim. [[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdistanov|gotûbêj]]) 13:36, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>ejr7xi2aa92xxbb7ymmaz7myrr7r6ey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098661</id>
      <parentid>2098533</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>/* Spas */ Bersiv</comment>
      <origin>2098661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="7kqwr485hevjd4tokv3o2r3cne08nux" xml:space="preserve">{{/Ser}}
{{Jêgirtin|No, but, yeah, but, no, but..! (Vicky Pollard)}}
{{Navên mehan}}

== Kurdî ==

Hello. I'm looking for Kurdish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:11, 16 gulan 2026 (UTC)

:Hi @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] not very active these days. I can help you with the translation. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 08:24, 16 gulan 2026 (UTC)

== Şildim bildim ==
* Ez [[lapbatmîş]] bûm
* Ez [[duşirmîş]] bûm
* [[Tirsmîş]] nedikirin
* Hevdû [[şaştimîş]] dikin
* Tu bi [[şildim bildim]] xeber didî

== Lîstik ==
* [[Çavgirtînk]]
* [[Veşartok]]
* [[Çirê (lîstik)|Çirê]]
* [[Mîrheraş]]
* [[Çopelik]]
* [[Kab]]
* [[Xar û pere]]
* [[Xar û qumçok]]
* [[Lakûleb]]
* [[Heftok]]
* [[Nikulkê]]
* [[Tepa min li te]]
* [[Kerkê dûdirêj]]
* [[Kortê]]
* [[Gog-şepî]]
* [[Darkê mewîjê]]
* [[Xezale]]
* [[Sobe (lîstik)|Sobe]]
==== Çavkanî ====

== Navên 2 bajarên yewnanî ==
Silav hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ehmedbeg|Ehmedbeg]]

ez aniha gotarek xwe dixwazim xilas bikim. Lê ez rastnivîsa du bajaran nizanim.

@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]]:
*https://en.wikipedia.org/wiki/Syros = Sîros
*https://en.wikipedia.org/wiki/Spetses = Spetses

[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:07, 8 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Spetses, Spetsês an İspeçe ( Wîkîpediyaya bi tirkî ) ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 21:09, 8 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::Spetses [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF#top|gotûbêj]]) 12:09, 9 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:::Gelek spas  [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 14:29, 9 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] spasxweş :) bimîne di xweşiyê de. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF#top|gotûbêj]]) 18:22, 9 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

== Meqelên jêbirinê ==
Merheba @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] tu çawa î, baş î? Pirsê min ew bû; çima tu di gelek gotarên bêçavkanî şablona jêbirinê zêde dikî? Gelek ji wan mimkin in ku li ser wîkîpediyaya kurdî jî hebin; pêşketin bêhtir nabe ku em zaman bi destê xwe bixin û wan meqeleyan serast an bêhtir kalîte bikin, berî ku em jê bibin? Ew mesela yek ji projeyên min a pêşerojê bû. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:53, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Silav  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , li gorî min  @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] mafdar e. Di şûna jêbirina gotaran de divê mirov wan baş bike. Min bixwe jî berê hin gotarên xirab baş kir. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:12, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:Merheba @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]], @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], sax bin ez baş im, hûn çawan in? Min dîsa siyaseta Wîkîpediyê xwendiye li ser gotarên bêçavkanî yên mirovên zindî... û min dixwest hindik paqij bikim :), lê belê, gotina we heye, ez ê vî karê jêbirinê berdim. Li min biborin. Silavên dostane. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF#top|gotûbêj]]) 09:26, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::Gelek sipas @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 10:33, 12 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

== Spas ==
Rêz û Silav @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF], berî her tiştî ez dixwazim spasiya te bikim, ji ber ku te guhertinên kosmêtîk li ser gotarên min nivîsandiye yan zimanê wan sererast kiriye, dike. Dûre ez daxwaza lêborînê ji te dikim, ji ber ku ez hê nû me ez gelek standartên kosmêtîk ên Wîkîpêdiya hîn baş nas nakim. [[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdistanov|gotûbêj]]) 13:36, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Birêz @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] :) spasxweş... tu jî destxweş bî! Ez hêvîdar im ku tu êdî êdî nivîskarekî pispor li ser Wîkîpediya kurdî bibî. Spas û silavên germ. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF#top|gotûbêj]]) 08:38, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7kqwr485hevjd4tokv3o2r3cne08nux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Berber (gel)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>23701</id>
    <revision>
      <id>2098671</id>
      <parentid>2098495</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Amazîgh (gel)]] weke [[Gotûbêj:Berber (gel)]] guhart</comment>
      <origin>1578079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="508" sha1="7hr8ueov7ufl864q5plzn7pcqbap6z2" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Destpêkî|bingehîn=erê|1=
}}
[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] 12:51, 11 rezber 2007 (UTC)  Ew berwara ku şahekî berberîyan derbaza '''textê Bubastidan''' li Misirê bûbû, '''Bubastîs''' kiribû paytextê dewletê.

Bibore, ez tênagihêm ev çi cih e? Ku derê ye? Silav.
--
Ew gotara wextekê min ji Elmanî werger kiribû. Di orjînala almanÎ de derbaz dibe ye lê ez jî nizanim ew dera ku der e
[[Bikarhêner:Cyrus the virus|Cyrus the virus]]</text>
      <sha1>7hr8ueov7ufl864q5plzn7pcqbap6z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ewrasya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26170</id>
    <revision>
      <id>2098673</id>
      <parentid>2095221</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Rastnivîs</comment>
      <origin>2098673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8632" sha1="0h66whkwmj0gd5jzqpcur7ekky104nj" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî
}}
'''Ewrasya''' biwêjeke [[erdnîgarî]] ye ku parzemînên [[Asya]] û [[Ewropa]]yê wekê parzemîneke yekgirtî rave dike.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Society |pêşnav=National Geographic |tarîx=2011-09-20 |sernav=continent |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/continent/ |roja-gihiştinê=2026-06-04 |xebat=National Geographic Society |ziman=en |roja-arşîvê=2019-07-16 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190716045120/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/continent/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Parzemîn bi yekkirina parzemînên [[Asya]] û [[Ewropa]]yê qadeke berfireh werdigire ku bi qasê 55 milyon km² rûerd werdigire û bi qasê 5 milyar ji nifûsa cîhanê li ser vê parzemîna yekgirtî ya Ewrasyayê dijîn ku ev rêje ji nivê nifûsa cîhanê zêdetir e. Têgihiştina Ewropa û Asyayê wekê parzemînên ji hev cuda vedigere serdema kevnare û bi giranî xwedî taybetmendiyeke çandî ye lê sinorên wan di warê dîrokî de rastê guhertinê hatine. Wek mînak yewnaniyên kevnare di destpêkê de Afrîka di nava Asyayê de hesab kirine lê Ewropayê wekê axeke cuda didîtine. Ewrasya li [[Kanala Swêşê]] bi Afrîkayê ve girêdayî ye û carinan her du bi hev re hatine hesibandin ku behsa mezintirîn girseya bejahî ya yekbûyî ya li ser rûyê erdê, ango Afro-Ewrasya hatiye kirin.

Ev têgîna parzemînî ji demên antîk vir ve ye ku pir kes Ewropa û Asyayê wek parzemîneke tenê dibînin. Îro li dibistanên [[Japon|Japonê]] jî 5 parzemînên dinêyê ku yek ji wan Ewrasyayê hene. Li welatên [[Ewropaya Rojhilat]] jî Asya û Ewropa wek parzemînekê tenê tê ditîn.
== Dîrok ==
Ewrasya malavaniya gelek şaristaniyên kevnar kiriye ku di nav de şaristaniyên  li Mezopotamyayê, Misir, geliyê Indusê û Çînê derketine hene. Di serdema aksiyal de (nîvê hezarsala yekem a {{bz}}) kembereke berdewam a şaristaniyan li seranserê herêma bin-tropîkal a Ewrasyayê, ji [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîkê]] heta [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîkê]] dirêj bibû. Di heman demê de ev kember ji bo du hezar salan bûye xeta sereke ya dîroka cîhanê.

Ji serdema vedîtinan û vir ve pêwendiyên nû di navbera bin-herêmên Ewrasyayê de derketine holê ku ev yek bi vedîtina rêyên nû yên deryayî ji aliyê îberiyan ve di salên 1490î de&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://history.howstuffworks.com/historical-figures/vasco-da-gama.htm |sernav=Vasco da Gama, Portugal's Columbus, Is Just as Controversial |malper=history.howstuffworks.com |roja-gihiştinê=2026-09-17}}&lt;/ref&gt; û herwiha bi temambûna qenala Suweyş a sala 1869an ve pêk hatiye ku rê li ber derbasbûna rasterast a di navbera herêma Hindistan û Deryaya Navîn de û pêla &quot;emparyalîzma nû&quot; ya Ewropaya Rojava ya ku heta nîvê sedsala 20an serdestiya Afrîka û Asyayê kiribû, vekiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thewire.in/history/suez-canal-relevance-europe-colonialism |sernav=Behind the Enduring Relevance of the Suez Canal Is the Long Shadow of European Colonialism |malper=The Wire |roja-gihiştinê=2026-09-17 |ziman=en}}&lt;/ref&gt; Hebûna komunîzmê li Ewrasyayê (ku bi giranî ji aliyê Yekîtiya Sovyetê ve dihat meşandin) piştre heta dawiya Şerê Sar ku di sala 1991ê bi dawî bûye, serdestiya beşeke mezin ê parzemînê kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Beissinger |pêşnav=Mark R. |tarîx=2009 |sernav=Nationalism and the Collapse of Soviet Communism |url=https://www.cambridge.org/core/journals/contemporary-european-history/article/abs/nationalism-and-the-collapse-of-soviet-communism/511A7FC26ADB958BF98E6175EE32FD9C |kovar=Contemporary European History |ziman=en |cild=18 |hejmar=3 |rr=331–347 |doi=10.1017/S0960777309005074 |issn=1469-2171}}&lt;/ref&gt;
== Erdnîgarî ==
Parzemîna mezin a Ewrasyayê ku bi giranî dikeve nîvkada bakur û rojhilat, ji [[Îslenda|Îzlenda]] û [[Nîvgirava Îberî]] ya li rojava heta rojhilatê dûr ê Rûsyayê û ji bakurê dûr ê [[Rûsya|Rûsyayê]] heta Asyaya başûrê rojhilatê ya deryayî ya li başûr dirêj dibe; lê belê sinorên din ên erdnîgarî yên taybet ên Ewrasyayê diyar dikin ku sinorê başûr li ser &quot;xêza weberê&quot; ye. Sinorên Ewrasyayê ji başûrê rojava ve bi [[Afrîka|Afrîkayê]], ji rojava ve bi Okyanûsa Atlantîkê, ji bakur ve bi Okyanûsa Arktîkê, ji rojhilat ve bi [[Okyanûsa Mezin|Okyanûsa Pasîfîkê]] û ji başûr ve jî bi herêma hind-[[Deryaya Navîn]] hatiye diyarkirin. Dabeşkirina [[Ewropa]] û Asyayê wekê du parzemînan, biwêjeke civakî ya dîrokî ye, ji ber ku tu yek ji wan li gorî pênaseya asayî nîne; ji ber vê yekê li hinek deverên cîhanê, Ewrasya wekê parzemîna herî mezin di nav şeş, pênc an çar parzemînên Cîhanê de hatiye naskirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Society |pêşnav=National Geographic |tarîx=2011-09-20 |sernav=continent |url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/continent/ |roja-gihiştinê=2026-09-18 |xebat=National Geographic Society |ziman=en |archive-date=2019-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716045120/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/continent/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Ewrasya nêzîkê 55 milyon kîlometreyên çargoşe an jî nêzîkê ji %36,2 yê tevahiya rûbera bejahî ya [[Dinya (gerstêrk)|Dinyayê]] vegirtiye. Li ser vê bejahiyê zêdetirî 5 milyar mirov dijîn ku ev yek nêzîkê ji %70ê nifûsa mirovahiyê pêk tîne. Mirov cara ewil beriya 125 hezar salan ji Afrîkayê derbasê Ewrasyayê bûne û li wir bi cih bûne.

Li peravên Ewrasyayê gelek nîvgirav hene ku di nav van nîvgiravan de Nîvgirava Erebistanê, Nîvgirava Koreyê, Nîvparzemîna Hindistanê, [[Anatolya|Nîvgirava Anatoliyayê]], Nîvgirava Kamçatkayê û Nîvgirava Îtalyayê hene.

Ji ber mezinahiya xwe ya berfireh û cûdahiyên di warê helîpanê de, Ewrasya hemî cureyên avhewayê yên li gorî dabeşkirina Köppenê vedigire ku di nav wan de cureyên herî dijwar ên germahiya bilind û nizm, asta barîna zêde û kêm û herwiha cureyên cihêreng ên ekosîsteman hene.

Ewrasya wekê superparzemînekê, beşek ji superparzemîna Afro-Ewrasya an jî bi tenê wekê parzemînek serbixwe hatiye hesibandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://geology.com/articles/supercontinent.shtml |sernav=Pangea Supercontinent - Pangaea Supercontinent |malper=geology.com |roja-gihiştinê=2026-09-18}}&lt;/ref&gt; Di warê tektonîka lewheyan de, lewheya Ewrasyayê Ewropa û piraniya Asyayê vedihewîne lê ev lewheya tektonîk deverên wekê parzemîna biçûk a Hindistanê, [[Nîvgirava Erebistanê]] an jî herêma rojhilata dûr a Rûsyayê ya li rojhilatê çiyayên Çerkezyayê nagire nav xwe.

Di warê dîrok û çandê ve, Ewrasya dikare bi awayekê sivik wekê Ewrasyaya Rojava û Avrasyaya Rojhilat were dabeşkirin.&lt;ref&gt;{{Cite book |sernav=Sengupta, Anita (2009). Heartlands of Eurasia: The Geopolitics of Political Space. Lexington Books. p. 25. Anthropologically, historically and linguistically Eurasia is more appropriately, though vaguely subdivided into West Eurasia (often including North Africa) and East Eurasia}}&lt;/ref&gt;
=== Jeolojî ===
Di jeolojiyê de, Ewrasya pir caran wekê blokeke mezin û yekparçeyî hişk hatiye dîtin lê ev mijar cihê nîqaşê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Pavlov |pêşnav=V. E. |tarîx=2012 |sernav=Siberian paleomagnetic data and the problem of rigidity of the Northern Eurasian continent in the post-Paleozoic |url=https://link.springer.com/10.1134/S1069351312080022 |kovar=Izvestiya, Physics of the Solid Earth |ziman=en |cild=48 |hejmar=9-10 |rr=721–737 |doi=10.1134/S1069351312080022 |issn=1069-3513}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Li |pêşnav=Yong-Xiang |paşnav2=Shu |pêşnav2=Liangshu |paşnav3=Wen |pêşnav3=Bin |paşnav4=Yang |pêşnav4=Zhenyu |paşnav5=Ali |pêşnav5=Jason R. |tarîx=2013-09-01 |sernav=Magnetic inclination shallowing problem and the issue of Eurasia's rigidity: insights following a palaeomagnetic study of upper Cretaceous basalts and redbeds from SE China |url=https://doi.org/10.1093/gji/ggt181 |kovar=Geophysical Journal International |cild=194 |hejmar=3 |rr=1374–1389 |doi=10.1093/gji/ggt181 |issn=0956-540X}}&lt;/ref&gt; Ewrasya di navbera 375 û 325 milyon sal berê de bi yekbûna Sîberya, Qezexistanya û Baltîkayê pêk hatiye; Baltîka jî bi Laurentiyayê (Amerîkaya Bakur) ve hatibû girêdan ku [[Lawrasya|Lawrasyayê]] pêk bînin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Parzemîn}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Ewrasya| ]]
[[Kategorî:Superparzemîn]]</text>
      <sha1>0h66whkwmj0gd5jzqpcur7ekky104nj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Star TV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26359</id>
    <revision>
      <id>2098659</id>
      <parentid>2098395</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="f8c5pow9ujh5cgzs8ukgf0n8ufnxzdz" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}

'''Star TV''' yekemîn kanala televîzyonê taybet a [[Tirkiye]]yê ye. Di sala 1989an de dest bi weşanê kiriye. TV niha ne wekî berê ye, xwedî gelek kanalan e. Li ser satelît û dijîtalê weşana xwe dike. Dîsa sala 1999an bo cara yekemîn weşana dîjîtal li Tirkiyeyê daye destpêkirin, TV wekî hemî TVên Tirkiyeyê yên sîvîl (ango ne malê dûgelê ne, serbixwe ne) di bin siya artêşê de weşana xwe dikin. Di warê siyasetên hundurîn de nêrînên artêşê bilêvdikin. Di mijarên din de Star TV, xwedî siyaseteke kivşkirî nîne.

{{Çk}}

== Girêdanên derve ==

* [http://www.startv.com.tr Malpera fermî ya Star TV a Tirkiyeyê]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{TV-şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1990an li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Televîzyon]]</text>
      <sha1>f8c5pow9ujh5cgzs8ukgf0n8ufnxzdz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098660</id>
      <parentid>2098659</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="2i5gyv1oft0604vkbar06jh1nrvo7ji" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}

'''Star TV''' yekemîn kanala televîzyonê ya taybet a [[Tirkiye]]yê ye. Di sala 1989an de dest bi weşanê kiriye. TV niha ne wekî berê ye, xwedî gelek kanalan e. Li ser satelît û dijîtalê weşana xwe dike. Dîsa sala 1999an bo cara yekemîn weşana dîjîtal li Tirkiyeyê daye destpêkirin, TV wekî hemî TVên Tirkiyeyê yên sîvîl (ango ne malê dûgelê ne, serbixwe ne) di bin siya artêşê de weşana xwe dikin. Di warê siyasetên hundurîn de nêrînên artêşê bilêvdikin. Di mijarên din de Star TV, xwedî siyaseteke kivşkirî nîne.

{{Çk}}

== Girêdanên derve ==

* [http://www.startv.com.tr Malpera fermî ya Star TV a Tirkiyeyê]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{TV-şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1990an li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Televîzyon]]</text>
      <sha1>2i5gyv1oft0604vkbar06jh1nrvo7ji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098667</id>
      <parentid>2098660</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */  Sereraskirin</comment>
      <origin>2098667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="0gxmi4e8y31yzk7uocayer7uyqxcj1e" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}

'''Star TV''' yekemîn kanala televîzyonê ya taybet a [[Tirkiye]]yê ye. Di sala 1989an de dest bi weşanê kiriye. TV niha ne wekî berê ye, xwedî gelek kanalan e.Li ser satelîtê û platformên dijîtal diweşîne.Dîsa sala 1999an bo cara yekemîn weşana dîjîtal li Tirkiyeyê daye destpêkirin, TV wekî hemî TVên Tirkiyeyê yên sîvîl (ango ne malê dûgelê ne, serbixwe ne) di bin siya artêşê de weşana xwe dikin. Di warê siyasetên hundurîn de nêrînên artêşê bilêvdikin. Di mijarên din de Star TV, xwedî siyaseteke kivşkirî nîne.

{{Çk}}

== Girêdanên derve ==

* [http://www.startv.com.tr Malpera fermî ya Star TV a Tirkiyeyê]

{{Kontrola otorîteyê}}
{{TV-şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1990an li Tirkiyeyê]]
[[Kategorî:Televîzyon]]</text>
      <sha1>0gxmi4e8y31yzk7uocayer7uyqxcj1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zimanê berberî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29169</id>
    <revision>
      <id>2098634</id>
      <parentid>2098509</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="23egxi1v8z8o3eb3opj3cbrjv92w221" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}
[[Wêne:Berber village Atlas.jpg|thumb|300px|Gundekî amazigh li [[çiyayên Atlasê]] (Maroko)]][[Wêne:Tizi Ouzou Tasdawit.jpg|thumb|300px|Lewheyên bi erebî, bi amazigh û bi fransayî li zankoya [[Tizi Ouzou]] (Alcerya)]]
[[Wêne:Berber Calendars.jpg|thumb|300px|Salnameyeke bi zimanê amazigh]]
'''Zimanê berberî''', '''amazîx'''&lt;ref&gt;https://berwarnews.com/fermi-ye-zimane-perwerdehiye-ye-le-ne-di-ewlehiye-de-ye/&lt;/ref&gt; yan jî '''amazîgh'''&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3. Li dijî ‘netewe-dewlet’ê pergala demokratîk a êl û eşîriyê!.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-4. Hevaltiya amazîghan tê jibîrkirin&quot;, [[Xwebûn]], 47:2020, r. 12.&lt;/ref&gt; (bi amazigh: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ''Tamaziɣt'') an jî, zimanên xelkê [[Berberî (gel)|berber]] in ku li [[Maroko]], [[Cezayir]], [[Malî]], [[Nîjer]], [[Lîbya]] û [[Misir|Misrê]] tên xeberdan. Naskirina zimanên berberî di sedsala 21ê de zêde bû, Fas û Cezayîr di salên 2011 û 2016an de ''tamazight'' (zimanê amazigh) wekî zimanekî fermî li destûrên xwe zêde kirin.

== Zimanê amazigh ([[tamazight]]) ==
Xelkê amazîgh ji zimanê xwe re dibêjin [[tamazight]]. Di çar beşan de tê parvekirin:
* [[Cawî]] (bi amazigh: tacawit)
* [[Rifî]] (bi amazigh: tarifit)
* [[Qebîlî]] (bi amazigh: teqbaylit)
* [[Zimanê taşelhît|Şelhî]] (bi amazigh: taclḥit)
* [[Tûaregî]] an tamaşeq (beşa başûrî) û tamahaq (beşa bakurî) (bi amazîgh: tamaceq - tamahaq).
 
Alfabeya kevin a lîbî ya amazîgh [[tifinagh]] e.

{{Çk}}

{{Rêza kategoriyê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çand-şitil}}

[[Kategorî:Mexrib]]
[[Kategorî:Ziman|Amazîgh]]
[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]
[[Kategorî:Zimanê amazîgh| ]]</text>
      <sha1>23egxi1v8z8o3eb3opj3cbrjv92w221</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098635</id>
      <parentid>2098634</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Zimanê amazîgh]] weke [[Zimanê berberî]] guhart</comment>
      <origin>2098634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1923" sha1="23egxi1v8z8o3eb3opj3cbrjv92w221" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}
[[Wêne:Berber village Atlas.jpg|thumb|300px|Gundekî amazigh li [[çiyayên Atlasê]] (Maroko)]][[Wêne:Tizi Ouzou Tasdawit.jpg|thumb|300px|Lewheyên bi erebî, bi amazigh û bi fransayî li zankoya [[Tizi Ouzou]] (Alcerya)]]
[[Wêne:Berber Calendars.jpg|thumb|300px|Salnameyeke bi zimanê amazigh]]
'''Zimanê berberî''', '''amazîx'''&lt;ref&gt;https://berwarnews.com/fermi-ye-zimane-perwerdehiye-ye-le-ne-di-ewlehiye-de-ye/&lt;/ref&gt; yan jî '''amazîgh'''&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3. Li dijî ‘netewe-dewlet’ê pergala demokratîk a êl û eşîriyê!.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-4. Hevaltiya amazîghan tê jibîrkirin&quot;, [[Xwebûn]], 47:2020, r. 12.&lt;/ref&gt; (bi amazigh: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ''Tamaziɣt'') an jî, zimanên xelkê [[Berberî (gel)|berber]] in ku li [[Maroko]], [[Cezayir]], [[Malî]], [[Nîjer]], [[Lîbya]] û [[Misir|Misrê]] tên xeberdan. Naskirina zimanên berberî di sedsala 21ê de zêde bû, Fas û Cezayîr di salên 2011 û 2016an de ''tamazight'' (zimanê amazigh) wekî zimanekî fermî li destûrên xwe zêde kirin.

== Zimanê amazigh ([[tamazight]]) ==
Xelkê amazîgh ji zimanê xwe re dibêjin [[tamazight]]. Di çar beşan de tê parvekirin:
* [[Cawî]] (bi amazigh: tacawit)
* [[Rifî]] (bi amazigh: tarifit)
* [[Qebîlî]] (bi amazigh: teqbaylit)
* [[Zimanê taşelhît|Şelhî]] (bi amazigh: taclḥit)
* [[Tûaregî]] an tamaşeq (beşa başûrî) û tamahaq (beşa bakurî) (bi amazîgh: tamaceq - tamahaq).
 
Alfabeya kevin a lîbî ya amazîgh [[tifinagh]] e.

{{Çk}}

{{Rêza kategoriyê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çand-şitil}}

[[Kategorî:Mexrib]]
[[Kategorî:Ziman|Amazîgh]]
[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]
[[Kategorî:Zimanê amazîgh| ]]</text>
      <sha1>23egxi1v8z8o3eb3opj3cbrjv92w221</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098639</id>
      <parentid>2098635</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:35:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1950" sha1="fxpioltdrnpiphf1uq2wjv8z7j7aoje" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}
[[Wêne:Berber village Atlas.jpg|thumb|300px|Gundekî amazigh li [[çiyayên Atlasê]] (Maroko)]][[Wêne:Tizi Ouzou Tasdawit.jpg|thumb|300px|Lewheyên bi erebî, bi amazigh û bi fransayî li zankoya [[Tizi Ouzou]] (Alcerya)]]
[[Wêne:Berber Calendars.jpg|thumb|300px|Salnameyeke bi zimanê amazigh]]
'''Zimanê berberî''', '''amazîx''' (anku '''amazîẍ''')&lt;ref&gt;https://berwarnews.com/fermi-ye-zimane-perwerdehiye-ye-le-ne-di-ewlehiye-de-ye/&lt;/ref&gt; yan jî '''amazîgh'''&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3. Li dijî ‘netewe-dewlet’ê pergala demokratîk a êl û eşîriyê!.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-4. Hevaltiya amazîghan tê jibîrkirin&quot;, [[Xwebûn]], 47:2020, r. 12.&lt;/ref&gt; (bi amazîgh: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ''Tamaziɣt'') an jî, zimanên xelkê [[Berberî (gel)|berber]] in ku li [[Maroko]], [[Cezayir]], [[Malî]], [[Nîjer]], [[Lîbya]] û [[Misir|Misrê]] tên xeberdan. Naskirina zimanên berberî di sedsala 21ê de zêde bû, Fas û Cezayîr di salên 2011 û 2016an de ''tamazight'' (zimanê amazîgh) wekî zimanekî fermî li destûrên xwe zêde kirin.

== Zimanê amazîgh ([[tamazight]]) ==
Xelkê amazîgh ji zimanê xwe re dibêjin [[tamazight]]. Di çar beşan de tê parvekirin:
* [[Cawî]] (bi amazigh: tacawit)
* [[Rifî]] (bi amazigh: tarifit)
* [[Qebîlî]] (bi amazigh: teqbaylit)
* [[Zimanê taşelhît|Şelhî]] (bi amazîgh: taclḥit)
* [[Tûaregî]] an tamaşeq (beşa başûrî) û tamahaq (beşa bakurî) (bi amazîgh: tamaceq - tamahaq).
 
Alfabeya kevin a lîbî ya amazîgh [[tifinagh]] e.

{{Çk}}

{{Rêza kategoriyê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çand-şitil}}

[[Kategorî:Mexrib]]
[[Kategorî:Ziman|Amazîgh]]
[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]
[[Kategorî:Zimanê amazîgh| ]]</text>
      <sha1>fxpioltdrnpiphf1uq2wjv8z7j7aoje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098640</id>
      <parentid>2098639</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="5mm0btxsxsykcwfil9cjcksjytc3t5p" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}
[[Wêne:Berber village Atlas.jpg|thumb|300px|Gundekî berberî li [[çiyayên Atlasê]] (Maroko)]]
[[Wêne:Tizi Ouzou Tasdawit.jpg|thumb|300px|Lewheyên bi erebî, bi berberî û bi fransayî li zankoya [[Tizi Ouzou]] (Alcerya)]]
[[Wêne:Berber Calendars.jpg|thumb|300px|Salnameyeke bi zimanê berberî]]
'''Zimanê berberî''', '''amazîx''' (anku '''amazîẍ''')&lt;ref&gt;https://berwarnews.com/fermi-ye-zimane-perwerdehiye-ye-le-ne-di-ewlehiye-de-ye/&lt;/ref&gt; yan jî '''amazîgh'''&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3. Li dijî ‘netewe-dewlet’ê pergala demokratîk a êl û eşîriyê!.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-4. Hevaltiya amazîghan tê jibîrkirin&quot;, [[Xwebûn]], 47:2020, r. 12.&lt;/ref&gt; (bi berberî: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ''Tamaziɣt'') an jî, zimanên xelkê [[Berberî (gel)|berber]] in ku li [[Maroko]], [[Cezayir]], [[Malî]], [[Nîjer]], [[Lîbya]] û [[Misir|Misrê]] tên xeberdan. Naskirina zimanên berberî di sedsala 21ê de zêde bû, Fas û Cezayîr di salên 2011 û 2016an de ''tamazight'' (zimanê berberî) wekî zimanekî fermî li destûrên xwe zêde kirin.

== Zimanê berberî ([[tamazight]]) ==
Xelkê amazîgh ji zimanê xwe re dibêjin [[tamazight]]. Di çar beşan de tê parvekirin:
* [[Cawî]] (bi berberî: tacawit)
* [[Rifî]] (bi berberî: tarifit)
* [[Qebîlî]] (bi berberî: teqbaylit)
* [[Zimanê taşelhît|Şelhî]] (bi berberî: taclḥit)
* [[Tûaregî]] an tamaşeq (beşa başûrî) û tamahaq (beşa bakurî) (bi berberî: tamaceq - tamahaq).
 
Alfabeya kevin a lîbî ya berberî [[tifinagh]] e.

{{Çk}}

{{Rêza kategoriyê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çand-şitil}}

[[Kategorî:Mexrib]]
[[Kategorî:Ziman|Amazîgh]]
[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]
[[Kategorî:Zimanê amazîgh| ]]</text>
      <sha1>5mm0btxsxsykcwfil9cjcksjytc3t5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098641</id>
      <parentid>2098640</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Zimanê berberî (tamazight) */</comment>
      <origin>2098641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1957" sha1="69czjz8j9cy61y4q3yt2zgcgr4dwlob" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}
[[Wêne:Berber village Atlas.jpg|thumb|300px|Gundekî berberî li [[çiyayên Atlasê]] (Maroko)]]
[[Wêne:Tizi Ouzou Tasdawit.jpg|thumb|300px|Lewheyên bi erebî, bi berberî û bi fransayî li zankoya [[Tizi Ouzou]] (Alcerya)]]
[[Wêne:Berber Calendars.jpg|thumb|300px|Salnameyeke bi zimanê berberî]]
'''Zimanê berberî''', '''amazîx''' (anku '''amazîẍ''')&lt;ref&gt;https://berwarnews.com/fermi-ye-zimane-perwerdehiye-ye-le-ne-di-ewlehiye-de-ye/&lt;/ref&gt; yan jî '''amazîgh'''&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3. Li dijî ‘netewe-dewlet’ê pergala demokratîk a êl û eşîriyê!.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-4. Hevaltiya amazîghan tê jibîrkirin&quot;, [[Xwebûn]], 47:2020, r. 12.&lt;/ref&gt; (bi berberî: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ''Tamaziɣt'') an jî, zimanên xelkê [[Berberî (gel)|berber]] in ku li [[Maroko]], [[Cezayir]], [[Malî]], [[Nîjer]], [[Lîbya]] û [[Misir|Misrê]] tên xeberdan. Naskirina zimanên berberî di sedsala 21ê de zêde bû, Fas û Cezayîr di salên 2011 û 2016an de ''tamazight'' (zimanê berberî) wekî zimanekî fermî li destûrên xwe zêde kirin.

== Zimanê berberî ([[tamazight]]) ==
Xelkê berberî ji zimanê xwe re dibêjin [[tamazight]]. Di çar beşan de tê parvekirin:
* [[Cawî]] (bi berberî: tacawit)
* [[Rifî]] (bi berberî: tarifit)
* [[Qebîlî]] (bi berberî: teqbaylit)
* [[Zimanê taşelhît|Şelhî]] (bi berberî: taclḥit)
* [[Tûaregî]] an tamaşeq (beşa başûrî) û tamahaq (beşa bakurî) (bi berberî: tamaceq - tamahaq).
 
Alfabeya kevin a lîbî ya berberî [[tifinagh]] e.

{{Çk}}

{{Rêza kategoriyê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çand-şitil}}

[[Kategorî:Mexrib]]
[[Kategorî:Ziman|Amazîgh]]
[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]
[[Kategorî:Zimanê amazîgh| ]]</text>
      <sha1>69czjz8j9cy61y4q3yt2zgcgr4dwlob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098647</id>
      <parentid>2098641</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="23hln2ynaqqw5phi99idtreh8a3e5ab" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}
[[Wêne:Berber village Atlas.jpg|thumb|300px|Gundekî berberî li [[çiyayên Atlasê]] (Maroko)]]
[[Wêne:Tizi Ouzou Tasdawit.jpg|thumb|300px|Lewheyên bi erebî, bi berberî û bi fransayî li zankoya [[Tizi Ouzou]] (Alcerya)]]
[[Wêne:Berber Calendars.jpg|thumb|300px|Salnameyeke bi zimanê berberî]]
'''Zimanê berberî''', '''amazîx''' (anku '''amazîẍ''')&lt;ref&gt;https://berwarnews.com/fermi-ye-zimane-perwerdehiye-ye-le-ne-di-ewlehiye-de-ye/&lt;/ref&gt; yan jî '''amazîgh'''&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3. Li dijî ‘netewe-dewlet’ê pergala demokratîk a êl û eşîriyê!.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-4. Hevaltiya amazîghan tê jibîrkirin&quot;, [[Xwebûn]], 47:2020, r. 12.&lt;/ref&gt; (bi berberî: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ''Tamaziɣt'') an jî, zimanên xelkê [[Berberî (gel)|berber]] in ku li [[Maroko]], [[Cezayir]], [[Malî]], [[Nîjer]], [[Lîbya]] û [[Misir|Misrê]] tên xeberdan. Naskirina zimanên berberî di sedsala 21ê de zêde bû, Fas û Cezayîr di salên 2011 û 2016an de ''tamazight'' (zimanê berberî) wekî zimanekî fermî li destûrên xwe zêde kirin.

== Zimanê berberî ([[tamazight]]) ==
Xelkê berberî ji zimanê xwe re dibêjin [[tamazight]]. Di çar beşan de tê parvekirin:
* [[Cawî]] (bi berberî: tacawit)
* [[Rifî]] (bi berberî: tarifit)
* [[Qebîlî]] (bi berberî: teqbaylit)
* [[Zimanê taşelhît|Şelhî]] (bi berberî: taclḥit)
* [[Tûaregî]] an tamaşeq (beşa başûrî) û tamahaq (beşa bakurî) (bi berberî: tamaceq - tamahaq).
 
Alfabeya kevin a lîbî ya berberî [[tifinagh]] e.

{{Çk}}

{{Rêza kategoriyê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çand-şitil}}

[[Kategorî:Mexrib]]
[[Kategorî:Ziman|Berberî]]
[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]
[[Kategorî:Zimanên berberî|Zimanên berberî]]</text>
      <sha1>23hln2ynaqqw5phi99idtreh8a3e5ab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098668</id>
      <parentid>2098647</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Zimanê berberî (tamazight) */</comment>
      <origin>2098668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="dciz0w5fyqan5n9zdf2z8krhfdpzfxq" xml:space="preserve">{{Agahîdanka giştî}}
[[Wêne:Berber village Atlas.jpg|thumb|300px|Gundekî berberî li [[çiyayên Atlasê]] (Maroko)]]
[[Wêne:Tizi Ouzou Tasdawit.jpg|thumb|300px|Lewheyên bi erebî, bi berberî û bi fransayî li zankoya [[Tizi Ouzou]] (Alcerya)]]
[[Wêne:Berber Calendars.jpg|thumb|300px|Salnameyeke bi zimanê berberî]]
'''Zimanê berberî''', '''amazîx''' (anku '''amazîẍ''')&lt;ref&gt;https://berwarnews.com/fermi-ye-zimane-perwerdehiye-ye-le-ne-di-ewlehiye-de-ye/&lt;/ref&gt; yan jî '''amazîgh'''&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-3. Li dijî ‘netewe-dewlet’ê pergala demokratîk a êl û eşîriyê!.&quot;, [[Xwebûn]], 46:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ardîn Dîren]] (2020). &quot;Dosya: Qewmê li pey azadî, nasname û zimanê xwe; amazîgh ango berberî-4. Hevaltiya amazîghan tê jibîrkirin&quot;, [[Xwebûn]], 47:2020, r. 12.&lt;/ref&gt; (bi berberî: ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ, ''Tamaziɣt'') an jî, zimanên xelkê [[Berberî (gel)|berber]] in ku li [[Maroko]], [[Cezayir]], [[Malî]], [[Nîjer]], [[Lîbya]] û [[Misir|Misrê]] tên xeberdan. Naskirina zimanên berberî di sedsala 21ê de zêde bû, Fas û Cezayîr di salên 2011 û 2016an de ''tamazight'' (zimanê berberî) wekî zimanekî fermî li destûrên xwe zêde kirin.

== Zimanê berberî ([[tamazight]]) ==
Xelkê berberî ji zimanê xwe re dibêjin [[tamazight]]. Di çar beşan de tê parvekirin:
* [[Cawî]] (bi berberî: tacawit)
* [[Rifî]] (bi berberî: tarifit)
* [[Qebîlî]] (bi berberî: teqbaylit)
* [[Zimanê taşelhît|Şelhî]] (bi berberî: taclḥit, &quot;taşelhît&quot;)
* [[Tûaregî]] an tamaşeq (beşa başûrî) û tamahaq (beşa bakurî) (bi berberî: tamaceq - tamahaq).
 
Alfabeya kevin a lîbî ya berberî [[tifinagh]] e.

{{Çk}}

{{Rêza kategoriyê}}
{{Kontrola otorîteyê}}
{{Çand-şitil}}

[[Kategorî:Mexrib]]
[[Kategorî:Ziman|Berberî]]
[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]
[[Kategorî:Zimanên berberî|Zimanên berberî]]</text>
      <sha1>dciz0w5fyqan5n9zdf2z8krhfdpzfxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Garanîk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36114</id>
    <revision>
      <id>2098612</id>
      <parentid>2051897</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T05:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurdistanov</username>
        <id>175167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Belavbûn */</comment>
      <origin>2098612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4785" sha1="oaezzyz0ckummmlabvhpgqfw9j92hrh" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Garanîk, garranîk
| status = LC
| status_system = iucn3.1 
| status_ref = 
| image = Garanîk.jpg
| image_width = 270px
| image_caption = Garanîkekî ji Kurdistanê
| regnum = [[Heywan|Animalia]]
| phylum = [[Chordate|Chordata]]
| classis = [[bird|Aves]]
| ordo = [[Ciconiiformes]]
| familia = [[heron|Ardeidae]]
| genus = '''''Bubulcus'''''
| genus_authority = [[Charles Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1855
| species = '''''B. ibis'''''
| binomial = ''Bubulcus ibis''
| binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
| subdivision_ranks = [[Bincureyên garanîkan]]
| subdivision = 
''B. i. ibis'' &lt;small&gt;(Linnaeus, 1758)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''B. i. coromandus'' &lt;small&gt;(Boddaert, 1783)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''B. i. seychellarum'' &lt;small&gt;(Salomonsen, 1934)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;&lt;!-- under Ardeola ibis by Salomonsen, See Peters list http://www.archive.org/stream/checklistofbirds12pete#page/210/mode/2up --&gt;
| synonyms = 
''Ardea ibis'' &lt;small&gt;Linnaeus, 1758&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Ardeola ibis''&lt;br /&gt;
''Bubulcus bubulcus''&lt;br /&gt;
''Buphus coromandus''&lt;br /&gt;
''Cancroma coromanda''&lt;br /&gt;
''Egretta ibis'' &lt;small&gt;(Linnaeus, 1758)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
''Lepterodatis ibis'' &lt;small&gt;(Linnaeus, 1758)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
| range_map =Bubulcus_map.svg
| range_map_width = 240px
| range_map_caption = '''Belavbûna garanîkan li cîhanê'''&lt;br /&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:left; &quot;&gt;
{{legend|#FFFF00|Cihên ku tê de têjikên xwe tînin derê.|border=1px solid #aaa}}
{{legend|#008000|Tevahiya salê.|border=1px solid #aaa}}
{{legend|#0000FF|Cihên ku tê de garanîk hene lê hêlîn çênakin.|border=1px solid #aaa}}
&lt;/div&gt;
}}
'''Garanîk''' an jî '''garranîk'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Balindeyên Kurdistanê, 1]]|paşnav=Şahîn|pêşnav=Îsmaîl Taha|weşanger=Dihok: Spîrêz|sal=2005 |rûpel=9}}&lt;/ref&gt; (bi [[soranî]]: ''Şawerrîxne'', bi [[latînî]]: ''Bubulcus ibis''/''Ardeola ibis'') cureyekî famîleya şaqaviyan e.
== Şayes ==
[[Wêne:Cattle Egret.jpg|çep|120px|thumb|Garanîk]]
Garanîk nêzî 50 cm dirêj e. Ji dûr ve spî diyar dike ([[zivistan]]an bi xwe spî spî dibe). Pê sor in. Çend perekên bavzer ên dirêj li singê wî ne. Çav zer in bi ser sorî ve. [[Nikul]] zer e û [[pê]] qehwayiyekî bi ser reşî ve ne.
{{Paqij|left}}

== Reftar û jîngeh ==
Hindek caran li ser pişta [[çêl]] û [[gamêş]]an dadide, wan [[mêş û mûr]]an dixwe yên taloqî wan dibin. Wekî şaqaviyên din hind naçe di avê de xwarina wî [[xişoke]] û [[beq]]ên biçûk in.
=== Pirbûn ===
[[Wêne:Héron garde-bœufs MHNT.jpg|thumb|çep|110px|Hêka '' Bubulcus ibis '']]
Komkome di nav qeramî û levenan û darûbarên berlêvên robaran hêlînan çêdikin; 4-5 hêkên rengesmanî dike.
{{Paqij|left}}

=== Belavbûn ===
Li [[Kurdistan]]ê behra pitir payîzan û biharan dihê dîtin. Li bakurê û nîveka [[Afrîka]]yê û li [[Portûgal]]ê û başûrê [[Spanya]]yê û li [[Sûrî|Sûriyê]] û başûrê [[Îraq]]ê û li [[Erebistan]]ê û devera [[Deryaya Qezwînê]] û bakurê [[Îran]]ê û [[Deryaya Reş]] têjikan tîne derê.
{{Paqij|left}}

== Pêşangeh ==
&lt;gallery&gt;
Wêne:Buffalo and egrets.jpg|Garanîk li pişta gamêşan.
Wêne:Flickr - Dario Sanches - GARÇA-VAQUEIRA ( Bubulcus ibis ).jpg|Garanîk
&lt;/gallery&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Wêje ==
* [[Zana Farqînî]]. Ferhenga kurdî-tirkî. Enstîtuya Kurdî, Stenbol.
* H. Heinzel, R. Fitter û J. Parslow (1995). Türkiye ve Avrupa'nın Kuşları (Kuzey Afrika ve Orta doğu dahil). Türkiye Doğal Hayatı Kuruma Derneği, Stenbol. ISBN 975 94098 28
* [[D. îzolî]] (2007). Ferhenga kurdî-tirkî-kurdî. Deng, Amed.
* R.F. Porter, S. Christensen, P. Schiermacker-Hansen (1996). Field Guide to the birds of the Middle East. T &amp; A D Poyser, London.

== Girêdanên derve ==
* [http://www.ibercajalav.net/img/39_CattleEgretBibis.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta &amp; Gerd-Michael Heinze] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111226174929/http://www.ibercajalav.net/img/39_CattleEgretBibis.pdf |date=2011-12-26 }}
* Cattle Egret – [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/071.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds
{{Wîkîcure|Bubulcus ibis}}
{{Commons|Bubulcus ibis}}
{{Wîkîferheng|garanîk}}

{{Balinde}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Balindeyên li Afrîkayê]]
[[Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê]]
[[Kategorî:Beravî]]
[[Kategorî:Canewerên ku di sala 1758an hatine saloxandin]]
[[Kategorî:Faunaya Asyayê]]
[[Kategorî:Faunaya Ewropayê]]
[[Kategorî:Faunaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Şaqavî]]
[[Kategorî:Taksayên heywanan yên ku ji aliyê Carl Linnaeus ve hatine binavkirin]]
[[Kategorî:Teyrên Amerîkayê]]
[[Kategorî:Teyrên Ewropayê]]
[[Kategorî:Teyrên ku di 1758an de hatine tarîfkirin]]</text>
      <sha1>oaezzyz0ckummmlabvhpgqfw9j92hrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>William Bailey Howland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60376</id>
    <revision>
      <id>2098602</id>
      <parentid>1829991</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T19:05:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Agahîdank</comment>
      <origin>2098602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="610" sha1="1rwxz0r0loqqu1mhxq7hj0v91cmhenu" xml:space="preserve">{{Maneyên din|William Howland}}
{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
William Bailey Howland (1849-1917), sernivîserê [[The Outlook]]ê bû û weşînerê [[The Independent]] û [[The Countryside Magazin]]ê bû û serokê [[Pargîdaniya The Independent]]. Yek ji endamê [[Encûmena Amerîkayî ya Sedsalî ya Aştiyê]] bû.

== Jiyanname ==
Li [[Ashland, New York]]ê ji dayik bû, û di sala 1917an de mir û li [[Kinderhook, New York]] ê hate veşartin

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1849]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1848]]
[[Kategorî:Mirin 1917]]</text>
      <sha1>1rwxz0r0loqqu1mhxq7hj0v91cmhenu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Başkulok</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60986</id>
    <revision>
      <id>2098613</id>
      <parentid>2050347</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T05:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurdistanov</username>
        <id>175167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pirbûn */</comment>
      <origin>2098613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="831aw965iuec18j7fr14irc9rdlu1ak" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Başkulok
| image2 =Saxicola_torquatus_-South_Africa_-male-8_(3).jpg
| image2_caption = Nêr
| status = LC
| status_ref = &lt;ref&gt;http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/147527/0&lt;/ref&gt;
| status_system = iucn3.1
| regnum = [[Animal]]ia
| phylum = [[Chordata]]
| classis = [[Aves]]
| ordo = [[Fîkar|Passeriformes]]
| familia = [[Mêşgirt|Muscicapidae]]
| genus = ''[[Saxicola]]''
| species = '''''S. rubicola'''''
| binomial = ''Saxicola rubicola''
| binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|Linnaeus]], 1766)
| synonyms =
''Saxicola torquatus rubicola''
}}
'''Başkulok'''&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb|sernav=[[Balindeyên Kurdistanê, 3]]|paşnav=Şahîn|pêşnav=Îsmaîl Taha|weşanger=Dihok: Spîrêz|sal=2008 |rûpel=51}}&lt;/ref&gt; (''Saxicola torquata''), [[cure]]yekî mêşgirtan (''Muscicapidae'') e ku xweciyê welatên binebaybana Afrîkayê, nîvgirava Erebistan û li Kurdistanê tê dîtin.

== Şayes ==
[[Wêne:Saxicola_torquatus_axillaris,_Nanyuki,_Kenya.jpg|thumb|çep|Nêrê ''S. t. axillaris'' ji [[Kînya]]yê]]
[[Wêne:Saxicola rubicola 232 HdB Ouarsenis Algérie.jpg|thumb|''Saxicola rubicola'']]
Mezinahî û kelwaşa xwe 12&amp;nbsp;cm dirêj e. Yê nêr, di payîzê de qehweyîyekî tarî ye, ji milê piştê ve, hinek piniyên reş lê ne, û binpişta wî spî ye û gîxên qemer lê ne, kuriya wî qehweyîyekî tarî ye û binê wê di bin binpiştê de spî ye. Tokeka spiya pan li stûyî werhatiye, û gîxeka spiya mezin li çengveşêran e. erzink û heftik û alek, reş in û piçeka soratiyê li dûmahiya perrên wan e. sing sorve ye û zik spî ye. demê têjikînanederê ser û pişt reş dibin. ya mê, ji milê piştê ve, qehweyîyeka gîxdara gîxreş e. Binepişt qemerekî vekrîye. kurî wekî ya yê nêr e. Qana spiya li çengan ne gelek diyar e. erzink û heftik xwelîkîyekî tarî ne. berçêlk sorve ye û zik û binzik spîve ne. Têjik wekî ya mê ye, û ji milê piştê, pinîpinî ye.&lt;ref name=&quot;facebook.com&quot;&gt;[https://www.facebook.com/photo.php?fbid=510160275723675&amp;set=gm.479318285496525&amp;type=1&amp;theater Ji Koma BALINDEYÊN KURDISTANÊ_Îsamîl Şahîn_]&lt;/ref&gt;
{{Paqij|left}}

== Jîngeh ==
Li Kurdistanê, zivistanan (ji dûmahîkê meha tebaxê heta dûmahîkê meha nîsanê), û bi rêberî jî, biharan (ji dûmahiya meha subatê heta meha nîsanê) û payîzan (ji dûmahiya meha tebaxê û herdu çiriyan), li erdên beyar û şorik û şêlên têrdexel û qerram û li ser teraş û darik û dartêl û pejanan (gelek caran, dadayî û navbeyn navbeyn, kuriyê û herdu çengan dijenit) diête dîtin.&lt;ref name=&quot;facebook.com&quot;/&gt;

== Reftar ==

=== Xwarin ===
Xwarina wî dubarî [[mêş û mûr]] û kurmik in.

=== Pirbûn ===
Hêlîna xwe, ser erdê yan nêzîkî erdê û di nav gil, giyayî û qerramî de, çê dikit. ji (4 - 6) hêkên şînveyên pinîsor dikit.
Cihên lê belav: li nîveka ewropa û devera [[Deryaya Navîn|Deryaya Spî]] û jêriya Ûris heta joriya rojavaya Afrîka, [[Tirkiye|Tirkiyê]], [[Çiyayên Qefqazê|Qefqaz]], devera [[Deryaya Qezwînê|deryayê Qezwînê]], gizîrteya Erebî, Ermenistanê, Azerbaycanê, jorî û jêriya rojavaya Îranê têjikan diînte der. zivistanê xwe, bi qetlazî li Kîprosê, Îraqê û li joriya rojhilata Afrîka (joriya Hebeşe, joriya Misrê, Sudan, Somal, Libya) û nîvgirava Erebî û Hindistanê û jêriya rojhilata Asya diborînit.&lt;ref name=&quot;facebook.com&quot;/&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Wîkîcure-b|Saxicola torquatus}}
{{Balinde}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Balindeyên li Kurdistanê]]
[[Kategorî:Canewerên ku di sala 1766an hatine saloxandin]]
[[Kategorî:Faunaya Afrîkayê]]
[[Kategorî:Faunaya Asyayê]]
[[Kategorî:Faunaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Mêşgirt]]
[[Kategorî:Taksayên heywanan yên ku ji aliyê Carl Linnaeus ve hatine binavkirin]]
[[Kategorî:Teyrên Ewropayê]]
[[Kategorî:Teyrên ku di 1766an de hatine tarîfkirin]]</text>
      <sha1>831aw965iuec18j7fr14irc9rdlu1ak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sohrab Sepehrî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62582</id>
    <revision>
      <id>2098683</id>
      <parentid>2070259</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="oxgzojhhbdh4j3oe1af2patbk4e81vr" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
}}
'''Sohrab Sepehrî''', '''Sihrab Sepehî''' (bi farisî: سهراب سپهری ''Sohrab Sepehri'') (jdb. 7 çiriya pêşîn 1928 - m. 21 nîsan 1980) [[helbestvan]]ekî [[faris]] î nûdem û [[resam]]ekî navdar bû.

Ew li [[Kaşan]]a ser [[Îsfehan]]ê hate dinê. Ew yek ji pênc helbestvanên navdar yên farisiya nûdem e. Ev helbestên han wek &quot;helbestên nû&quot; tê zanîn ku di van helbestan de ne pîvan ne jî kafiye hene. Helbestkarên din yên vê hereketê [[Nîma Yuşîj]], [[Ehmedê Şamlû]], [[Mehdî Axvan Sales]] û [[Ferox Feroxzad]] in.

Her wisa Sepehrî yek ji resamê nûdem yê [[Îran]]ê ye.

Sopehrî li [[nexweşxaneya Pars li Tehranê]] ji ber nexweşiyeke xwînê (leukemî) mir. Helbestên wî bi mirovatiyê tijî bûn û ji bo nirxên mirovî xemgînî tê de hebû. Wî gelek ji sirûştê hez dikir û gelek caran jî ev bilêv dikir.

Helbestên wî ji bo gelek zimanan hatine wergerandin wek [[îngilîzî]], [[frensî]], [[spanî]], [[elmanî]], [[îtalyanî]], [[swêdî]], [[erebî]], [[tirkî]] û [[rûsî]].

== Werger ==
* ''Hemû helbest'', wergera [[Muhsîn Ozdemir]] e, [[Weşanxaneya NAyê]] (2020)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.sohrabsepehri.org/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004118/http://www.sohrabsepehri.org/ |date=2019-08-20 }} Malpera wî ya fermî
* [http://www.sohrab-sepehri.com/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004110/http://www.sohrab-sepehri.com/ |date=2019-08-20 }} bi zimanê farisî
* [http://www.sohrabsepehri.com/ Sohrab-Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609212429/http://www.sohrabsepehri.com/ |date=2019-06-09 }}: jiyana wî,berhemên wî.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên faris]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên mêr]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1928]]
[[Kategorî:Kesên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Mirin 1980]]
[[Kategorî:Nivîskarên îranî]]</text>
      <sha1>oxgzojhhbdh4j3oe1af2patbk4e81vr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098684</id>
      <parentid>2098683</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2081" sha1="hasysxuxiu3rqj81gpi9dgagwgmg37j" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
}}
'''Sohrab Sepehrî''', '''Sihrab Sepehî''' (bi farisî: سهراب سپهری ''Sohrab Sepehri'') (jdb. 7 çiriya pêşîn 1928 - m. 21 nîsan 1980) [[helbestvan]]ekî [[faris]] î nûdem û [[resam]]ekî navdar bû.

Ew li [[Kaşan]]a ser [[Îsfehan]]ê hate dinê. Ew yek ji pênc helbestvanên navdar yên farisiya nûdem e. Ev helbestên han wek &quot;helbestên nû&quot; tê zanîn ku di van helbestan de ne pîvan ne jî kafiye hene. Helbestkarên din yên vê hereketê [[Nîma Yuşîj]], [[Ehmedê Şamlû]], [[Mehdî Axvan Sales]] û [[Ferox Feroxzad]] in.

Her wisa Sepehrî yek ji resamê nûdem yê [[Îran]]ê ye.

Sepehrî li [[nexweşxaneya Pars li Tehranê]] ji ber nexweşiyeke xwînê (leukemî) mir. Helbestên wî bi mirovatiyê tijî bûn û ji bo nirxên mirovî xemgînî tê de hebû. Wî gelek ji sirûştê hez dikir û gelek caran jî ev bilêv dikir.

Helbestên wî ji bo gelek zimanan hatine wergerandin wek [[îngilîzî]], [[frensî]], [[spanî]], [[elmanî]], [[îtalyanî]], [[swêdî]], [[erebî]], [[tirkî]] û [[rûsî]].

== Werger ==
* ''Hemû helbest'', wergera [[Muhsîn Ozdemir]] e, [[Weşanxaneya NAyê]] (2020)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.sohrabsepehri.org/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004118/http://www.sohrabsepehri.org/ |date=2019-08-20 }} Malpera wî ya fermî
* [http://www.sohrab-sepehri.com/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004110/http://www.sohrab-sepehri.com/ |date=2019-08-20 }} bi zimanê farisî
* [http://www.sohrabsepehri.com/ Sohrab-Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609212429/http://www.sohrabsepehri.com/ |date=2019-06-09 }}: jiyana wî,berhemên wî.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên faris]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên mêr]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1928]]
[[Kategorî:Kesên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Mirin 1980]]
[[Kategorî:Nivîskarên îranî]]</text>
      <sha1>hasysxuxiu3rqj81gpi9dgagwgmg37j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098685</id>
      <parentid>2098684</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:05:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2166" sha1="tv1abyxuf5ivn1gvmbyhon8lr4du7e3" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
}}
'''Sohrab Sepehrî''' (bi farisî: سهراب سپهری, ''Sohrab Sepehri'') (jdb. 7 çiriya pêşîn 1928 - m. 21 nîsan 1980) [[helbestvan]]ê nûdem û [[resam]]ekî [[faris]] bû.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Weşanxaneya NA’yê pirtûka helbestên Sohrab Sepehrî çap kir.&quot;, [[Xwebûn]], 48:2020, r. 11.&lt;/ref&gt;

Ew li [[Kaşan]]a ser [[Îsfehan]]ê hate dinê. Ew yek ji pênc helbestvanên navdar yên farisiya nûdem e. Ev helbestên han wek &quot;helbestên nû&quot; tê zanîn ku di van helbestan de ne pîvan ne jî kafiye hene. Helbestkarên din yên vê hereketê [[Nîma Yuşîj]], [[Ehmedê Şamlû]], [[Mehdî Axvan Sales]] û [[Ferox Feroxzad]] in.

Her wisa Sepehrî yek ji resamê nûdem yê [[Îran]]ê ye.

Sepehrî li [[nexweşxaneya Pars li Tehranê]] ji ber nexweşiyeke xwînê (leukemî) mir. Helbestên wî bi mirovatiyê tijî bûn û ji bo nirxên mirovî xemgînî tê de hebû. Wî gelek ji sirûştê hez dikir û gelek caran jî ev bilêv dikir.

Helbestên wî ji bo gelek zimanan hatine wergerandin wek [[îngilîzî]], [[frensî]], [[spanî]], [[elmanî]], [[îtalyanî]], [[swêdî]], [[erebî]], [[tirkî]] û [[rûsî]].

== Werger ==
* ''Hemû helbest'', wergera [[Muhsîn Ozdemir]] e, [[Weşanxaneya NAyê]] (2020)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.sohrabsepehri.org/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004118/http://www.sohrabsepehri.org/ |date=2019-08-20 }} Malpera wî ya fermî
* [http://www.sohrab-sepehri.com/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004110/http://www.sohrab-sepehri.com/ |date=2019-08-20 }} bi zimanê farisî
* [http://www.sohrabsepehri.com/ Sohrab-Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609212429/http://www.sohrabsepehri.com/ |date=2019-06-09 }}: jiyana wî,berhemên wî.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên faris]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên mêr]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1928]]
[[Kategorî:Kesên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Mirin 1980]]
[[Kategorî:Nivîskarên îranî]]</text>
      <sha1>tv1abyxuf5ivn1gvmbyhon8lr4du7e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098686</id>
      <parentid>2098685</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Werger */</comment>
      <origin>2098686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2173" sha1="hf81ijsa3wyil0isr4vg75sqqjkk9qy" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
}}
'''Sohrab Sepehrî''' (bi farisî: سهراب سپهری, ''Sohrab Sepehri'') (jdb. 7 çiriya pêşîn 1928 - m. 21 nîsan 1980) [[helbestvan]]ê nûdem û [[resam]]ekî [[faris]] bû.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Weşanxaneya NA’yê pirtûka helbestên Sohrab Sepehrî çap kir.&quot;, [[Xwebûn]], 48:2020, r. 11.&lt;/ref&gt;

Ew li [[Kaşan]]a ser [[Îsfehan]]ê hate dinê. Ew yek ji pênc helbestvanên navdar yên farisiya nûdem e. Ev helbestên han wek &quot;helbestên nû&quot; tê zanîn ku di van helbestan de ne pîvan ne jî kafiye hene. Helbestkarên din yên vê hereketê [[Nîma Yuşîj]], [[Ehmedê Şamlû]], [[Mehdî Axvan Sales]] û [[Ferox Feroxzad]] in.

Her wisa Sepehrî yek ji resamê nûdem yê [[Îran]]ê ye.

Sepehrî li [[nexweşxaneya Pars li Tehranê]] ji ber nexweşiyeke xwînê (leukemî) mir. Helbestên wî bi mirovatiyê tijî bûn û ji bo nirxên mirovî xemgînî tê de hebû. Wî gelek ji sirûştê hez dikir û gelek caran jî ev bilêv dikir.

Helbestên wî ji bo gelek zimanan hatine wergerandin wek [[îngilîzî]], [[frensî]], [[spanî]], [[elmanî]], [[îtalyanî]], [[swêdî]], [[erebî]], [[tirkî]] û [[rûsî]].

== Werger ==
* {{ku}} ''Hemû helbest'', wergera [[Muhsîn Ozdemir]] e, [[Weşanxaneya NAyê]] (2020)

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
* [http://www.sohrabsepehri.org/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004118/http://www.sohrabsepehri.org/ |date=2019-08-20 }} Malpera wî ya fermî
* [http://www.sohrab-sepehri.com/ Sohrab Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190820004110/http://www.sohrab-sepehri.com/ |date=2019-08-20 }} bi zimanê farisî
* [http://www.sohrabsepehri.com/ Sohrab-Sepehri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190609212429/http://www.sohrabsepehri.com/ |date=2019-06-09 }}: jiyana wî,berhemên wî.

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Helbestvanên faris]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên mêr]]
[[Kategorî:Helbestvanên îranî yên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1928]]
[[Kategorî:Kesên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Mirin 1980]]
[[Kategorî:Nivîskarên îranî]]</text>
      <sha1>hf81ijsa3wyil0isr4vg75sqqjkk9qy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hozên kurdî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65975</id>
    <redirect title="Lîsteya êlên kurdan" />
    <revision>
      <id>2098609</id>
      <parentid>2096986</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:41:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghybu</username>
        <id>9854</id>
      </contributor>
      <comment>Ji bo [[Lîsteya êlên kurdan]] hat beralîkirin</comment>
      <origin>2098609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="r7j7iz6scnjkx9h8qkg8ffilwsp4xvc" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Lîsteya êlên kurdan]]</text>
      <sha1>r7j7iz6scnjkx9h8qkg8ffilwsp4xvc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098610</id>
      <parentid>2098609</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghybu</username>
        <id>9854</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ghybu rûpela [[Hozên Kurdî]] bêyî beralîkirinek bar kir [[Hozên kurdî]]</comment>
      <origin>2098609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="r7j7iz6scnjkx9h8qkg8ffilwsp4xvc" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Lîsteya êlên kurdan]]</text>
      <sha1>r7j7iz6scnjkx9h8qkg8ffilwsp4xvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pêrista Pêşveçûna Mirovî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71552</id>
    <revision>
      <id>2098623</id>
      <parentid>2098222</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:52:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8422" sha1="gyl98luakhh53w47cbnhrr287gxv591" xml:space="preserve">[[Wêne:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).&lt;ref name=&quot;UNDP2019&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf |sernav=Human Development Report 2019 – &quot;Human Development Indices and Indicators&quot; |weşanger=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |rr=22–25 |tarîxa-gihiştinê=9 kanûna pêşîn 2019 }}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; background:none;&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#003135|0.800–1.000 (very high)}}
{{Legend|#00726a|0.700–0.799 (high)}}
{{Legend|#00bfac|0.550–0.699 (medium)}}
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#ace8d4|0.350–0.549 (low)}}
{{Legend|#a0a0a0|Data unavailable}}
|}|430px]]
'''Pêrista pêşveçûna mirovî''' ('''PPM''') an '''endeksa pêşveçûna mirovî''' ('''EPM''') ({{bi-en|''Human Development Index'' (''HDI'')}}) pîvaneke statîstîkî ye ku ji nîşanderên [[bendewariya jiyanê]], [[perwerde]] û [[dahata serê kesekî]] pêk tê û di heman demê de ev pîvan ji bo pîvana welatan li gorî çar astên pêşveçûna mirovî hatiye bikaranîn. Dema ku temenê jiyanê, asta perwerdeyê û dahata neteweyî ya giştî (DNG) ya li ser bingeha parîteya hêza kirînê (PHK) ya her kesekî bilindtir bin, welat di warê endeksa pêşveçûna mirovî (EPM) de digihîje asteke bilindtir. Ev pîvan ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve hatiye pêşxistin û piştre ji bo pîvandina asta pêşveçûna welatekî, ji aliyê ofîsa rapora pêşveçûna mirovî ya bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve hate bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Stanton |pêşnav=Elizabeth A. |sernav=The Human Development Index: A History |url=https://scholarworks.umass.edu/peri_workingpapers/85 |kovar=scholarworks.umass.edu |weşanger=University of Massachusetts Amherst |doi=10.7275/1282621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index |sernav=Definition of Human Development Index {{!}} What is  Human Development Index ?  Human Development Index Meaning - The Economic Times |malper=The Economic Times |roja-gihiştinê=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/humandev/ |sernav=Human Development  {{!}} Human Development Reports (HDR) {{!}} United Nations Development Programme (UNDP) |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en |paşnav=Human Development Report Office (HDRO) – United Nations Development Programme (UNDP)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/human-development-index |sernav=Human development index |malper=www.who.int |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Rapora geşepêdana mirovan a 2010an endeksa geşepêdana mirovan a li gorî newekheviyê (EGMN) destnîşan kiriye. Her çend EPM ya sade kêrhatî bimîne jî, ew dibêje ku &quot;EGMN asta rastîn a geşepêdana mirovan e (ku vê newekheviyê hesab dike), di heman demê de EPM dikare wekî endeksek pêşkeftina mirovan a 'potansiyel' (an asta herî zêde ya EPM) were dîtin ku heke newekhevî tune be dikare were bidestxistin.&quot;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/statistics/understanding/indices |sernav=Composite indices — HDI and beyond {{!}} Human Development Reports |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Ev endeks li ser rêbaza pêşketina mirovan hatiye avakirin ku ji aliyê Mahbub ul-Heq ve hatiye pêşxistin ku bingeha endeksê li ser xebata Amartya Sen a li ser şiyanên mirovan e û pir caran li gorî wê yekê tê çarçovekirin ka gelo mirov dikarin di jiyanê de tiştên xwestî &quot;bibin&quot; û &quot;bikin&quot;. Mînak ev in: xwarina pêwîst, stargehî û tenduristî; kar, perwerde, dengdan û beşdarbûna di jiyana civakî. Azadiya hilbijartinê wekê navendî tê hesibandin, kesek ku birçîbûnê hildibijêre (mînak dema ku ji ber sedemên dînê rojî digire) ji kesek ku birçî ye ji ber ku ew nikare xwarinê bikire, an jî ji ber ku welat di nav birçîbûnê de ye, cuda tê hesibandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Nations |pêşnav=United |tarîx=2015-02-19 |sernav=What is Human Development? |url=https://hdr.undp.org/content/what-human-development |kovar=hdr.undp.org |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de ev endeks çen faktorên wekî dewlemendiya net a serê mirovekî an jî kalîteya nisbî ya kelûpelan li welatekî, li ber çavan nagire. Ev rewş dibe sedem ku rêza hinek ji welatên herî pêşketî, wekê endamên G7 û welatên din, dakeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Courier |weşanger=Commission of the European Communities |tarîx=1994 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=R2D0AAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

== Kok ==
Koka endeksa pêşveçûna mirovî di raporên pêşveçûna mirovan ên salane de têne dîtin ku ji aliyê ofîsa raporên pêşveçûna mirovan a bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve têne hilberandin. Ev raporên salane ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve di sala 1990an de hatine çêkirin û destpêkirin û armanca wan a eşkere &quot;veguheztina balê aboriya pêşveçûnê ji hesabkirina dahata neteweyî ber bi polîtîkayên navend-mirovî&quot; bû. Wî bawer dikir ku pîvanek hêsan a tevlihev a pêşkeftina mirovan hewce ye ku raya giştî, akademîsyen û siyasetmedaran razî bike ku ew dikarin û divê pêşveçûnê ne tenê bi pêşketinên aborî, di heman demê de bi başbûnên di aramiya mirovan de jî binirxînin.
[[Wêne:Human Development Index Underlying Principles.svg|thumb|350px|Prensîba bingehîn a li pişt endeksa pêşveçûna mirovî (bi îngilîzî)]]

== Hikûmeta Herêma Kurdistanê ==
PPM ya [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] jî 0,750 e.&lt;ref&gt;http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926000622/http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf |date=2015-09-26 }} rûpela 29em&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Dihok (parêzgeh)|Dihok]]
|0,716
|-
|[[Hewlêr (parêzgeh)|Hewlêr]]
|0,751
|-
|[[Silêmanî (parêzgeh)|Silêmanî]]
|0,764
|-
|[[Kerkûk]]
|0,687
|}

== Bakurê Kurdistanê ==
PPM ya Bakurê Kurdistanê 0,634 e.

{| style=&quot;background-color: transparent;&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Amed]]
|0,635
|-
|[[Agirî]]
|0,544
|-
|[[Wan]]
|0,581
|-
|[[Colemêrg]]
|0,565
|-
|[[Şirnex]]
|0,553
|-
|[[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]]
|0,627
|-
|[[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]]
|0,683
|-
|[[Semsûr]]
|0,662
|-
|[[Sêrt]]
|0,617
|-
|[[Bedlîs]]
|0,594
|-
|[[Mûş]]
|0,570
|-
|[[Erzîngan]]
|0,704
|-
|[[Çewlîg]]
|0,599
|}
| [[Wêne:HDIofkurdistancities.png|400px|Nexşeya PPM ya bajarên Kurdistanê]]
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Riha]]
|0,606
|-
|[[Gurgum]]
|0,677
|-
|[[Îdir]]
|0,610
|-
|[[Qers]]
|0,630
|-

|[[Erzirom]]
|0,672
|-
|[[Sêwas]]
|0,697
|-
|[[Meletî]]
|0,711
|-
|[[Erdêxan]]
|0.623
|-
|[[Êlih]]
|0,636
|-
|[[Dîlok]]
|0,667
|-
|[[Xarpet]]
|0,701
|-
|[[Xetay]]
|0,698
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.tepav.org.tr/upload/files/1467929122-9.81_Il_icin_Insani_Gelismislik_Endeksi.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}
|}

== Rojhilata Kurdistanê ==
PPM ya [[Rojhilata Kurdistanê]] 0,688 e.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Şahar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Mehabad]]
|0,643
|-
|[[Ûrmiye]]
|0,643
|-
|[[Sine (şaristan)|Sine]]
|0,635
|-
|[[Îlam (parêzgeh)|Îlam]]
|0,67
|-
|[[Kirmaşan (parêzgeh)|Kirmaşan]]
|0,663
|-
|[[Şarîkurd]]
|0,664
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/3001913890207.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1990an]]
[[Kategorî:Dahênên pakistanî]]
[[Kategorî:Pêrista Pêşveçûna Mirovî| ]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Hindistanê]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Pakistanê]]</text>
      <sha1>gyl98luakhh53w47cbnhrr287gxv591</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098626</id>
      <parentid>2098623</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:53:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kok */</comment>
      <origin>2098626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8450" sha1="orllig9e2tlra0v5s64zww7sd0diorm" xml:space="preserve">[[Wêne:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).&lt;ref name=&quot;UNDP2019&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf |sernav=Human Development Report 2019 – &quot;Human Development Indices and Indicators&quot; |weşanger=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |rr=22–25 |tarîxa-gihiştinê=9 kanûna pêşîn 2019 }}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; background:none;&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#003135|0.800–1.000 (very high)}}
{{Legend|#00726a|0.700–0.799 (high)}}
{{Legend|#00bfac|0.550–0.699 (medium)}}
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#ace8d4|0.350–0.549 (low)}}
{{Legend|#a0a0a0|Data unavailable}}
|}|430px]]
'''Pêrista pêşveçûna mirovî''' ('''PPM''') an '''endeksa pêşveçûna mirovî''' ('''EPM''') ({{bi-en|''Human Development Index'' (''HDI'')}}) pîvaneke statîstîkî ye ku ji nîşanderên [[bendewariya jiyanê]], [[perwerde]] û [[dahata serê kesekî]] pêk tê û di heman demê de ev pîvan ji bo pîvana welatan li gorî çar astên pêşveçûna mirovî hatiye bikaranîn. Dema ku temenê jiyanê, asta perwerdeyê û dahata neteweyî ya giştî (DNG) ya li ser bingeha parîteya hêza kirînê (PHK) ya her kesekî bilindtir bin, welat di warê endeksa pêşveçûna mirovî (EPM) de digihîje asteke bilindtir. Ev pîvan ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve hatiye pêşxistin û piştre ji bo pîvandina asta pêşveçûna welatekî, ji aliyê ofîsa rapora pêşveçûna mirovî ya bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve hate bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Stanton |pêşnav=Elizabeth A. |sernav=The Human Development Index: A History |url=https://scholarworks.umass.edu/peri_workingpapers/85 |kovar=scholarworks.umass.edu |weşanger=University of Massachusetts Amherst |doi=10.7275/1282621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index |sernav=Definition of Human Development Index {{!}} What is  Human Development Index ?  Human Development Index Meaning - The Economic Times |malper=The Economic Times |roja-gihiştinê=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/humandev/ |sernav=Human Development  {{!}} Human Development Reports (HDR) {{!}} United Nations Development Programme (UNDP) |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en |paşnav=Human Development Report Office (HDRO) – United Nations Development Programme (UNDP)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/human-development-index |sernav=Human development index |malper=www.who.int |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Rapora geşepêdana mirovan a 2010an endeksa geşepêdana mirovan a li gorî newekheviyê (EGMN) destnîşan kiriye. Her çend EPM ya sade kêrhatî bimîne jî, ew dibêje ku &quot;EGMN asta rastîn a geşepêdana mirovan e (ku vê newekheviyê hesab dike), di heman demê de EPM dikare wekî endeksek pêşkeftina mirovan a 'potansiyel' (an asta herî zêde ya EPM) were dîtin ku heke newekhevî tune be dikare were bidestxistin.&quot;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/statistics/understanding/indices |sernav=Composite indices — HDI and beyond {{!}} Human Development Reports |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Ev endeks li ser rêbaza pêşketina mirovan hatiye avakirin ku ji aliyê Mahbub ul-Heq ve hatiye pêşxistin ku bingeha endeksê li ser xebata Amartya Sen a li ser şiyanên mirovan e û pir caran li gorî wê yekê tê çarçovekirin ka gelo mirov dikarin di jiyanê de tiştên xwestî &quot;bibin&quot; û &quot;bikin&quot;. Mînak ev in: xwarina pêwîst, stargehî û tenduristî; kar, perwerde, dengdan û beşdarbûna di jiyana civakî. Azadiya hilbijartinê wekê navendî tê hesibandin, kesek ku birçîbûnê hildibijêre (mînak dema ku ji ber sedemên dînê rojî digire) ji kesek ku birçî ye ji ber ku ew nikare xwarinê bikire, an jî ji ber ku welat di nav birçîbûnê de ye, cuda tê hesibandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Nations |pêşnav=United |tarîx=2015-02-19 |sernav=What is Human Development? |url=https://hdr.undp.org/content/what-human-development |kovar=hdr.undp.org |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de ev endeks çen faktorên wekî dewlemendiya net a serê mirovekî an jî kalîteya nisbî ya kelûpelan li welatekî, li ber çavan nagire. Ev rewş dibe sedem ku rêza hinek ji welatên herî pêşketî, wekê endamên G7 û welatên din, dakeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Courier |weşanger=Commission of the European Communities |tarîx=1994 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=R2D0AAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

== Kok ==
Koka endeksa pêşveçûna mirovî di raporên pêşveçûna mirovan ên salane de têne dîtin ku ji aliyê ofîsa raporên pêşveçûna mirovan a bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve têne hilberandin. Ev raporên salane ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve di sala 1990an de hatine çêkirin û destpêkirin û armanca wan a eşkere &quot;veguheztina balê aboriya pêşveçûnê ji hesabkirina dahata neteweyî ber bi polîtîkayên navend-mirovî&quot; bû. Wî bawer dikir ku pîvanek hêsan a tevlihev a pêşkeftina mirovan hewce ye ku raya giştî, akademîsyen û siyasetmedaran razî bike ku ew dikarin û divê pêşveçûnê ne tenê bi pêşketinên aborî, di heman demê de bi başbûnên di aramiya mirovan de jî binirxînin.
[[Wêne:Human Development Index Underlying Principles.svg|thumb|350px|Prensîba bingehîn a li pişt endeksa pêşveçûna mirovî (bi îngilîzî)]]
=== Pîvan û hejmartin ===

== Hikûmeta Herêma Kurdistanê ==
PPM ya [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] jî 0,750 e.&lt;ref&gt;http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926000622/http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf |date=2015-09-26 }} rûpela 29em&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Dihok (parêzgeh)|Dihok]]
|0,716
|-
|[[Hewlêr (parêzgeh)|Hewlêr]]
|0,751
|-
|[[Silêmanî (parêzgeh)|Silêmanî]]
|0,764
|-
|[[Kerkûk]]
|0,687
|}

== Bakurê Kurdistanê ==
PPM ya Bakurê Kurdistanê 0,634 e.

{| style=&quot;background-color: transparent;&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Amed]]
|0,635
|-
|[[Agirî]]
|0,544
|-
|[[Wan]]
|0,581
|-
|[[Colemêrg]]
|0,565
|-
|[[Şirnex]]
|0,553
|-
|[[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]]
|0,627
|-
|[[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]]
|0,683
|-
|[[Semsûr]]
|0,662
|-
|[[Sêrt]]
|0,617
|-
|[[Bedlîs]]
|0,594
|-
|[[Mûş]]
|0,570
|-
|[[Erzîngan]]
|0,704
|-
|[[Çewlîg]]
|0,599
|}
| [[Wêne:HDIofkurdistancities.png|400px|Nexşeya PPM ya bajarên Kurdistanê]]
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Riha]]
|0,606
|-
|[[Gurgum]]
|0,677
|-
|[[Îdir]]
|0,610
|-
|[[Qers]]
|0,630
|-

|[[Erzirom]]
|0,672
|-
|[[Sêwas]]
|0,697
|-
|[[Meletî]]
|0,711
|-
|[[Erdêxan]]
|0.623
|-
|[[Êlih]]
|0,636
|-
|[[Dîlok]]
|0,667
|-
|[[Xarpet]]
|0,701
|-
|[[Xetay]]
|0,698
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.tepav.org.tr/upload/files/1467929122-9.81_Il_icin_Insani_Gelismislik_Endeksi.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}
|}

== Rojhilata Kurdistanê ==
PPM ya [[Rojhilata Kurdistanê]] 0,688 e.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Şahar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Mehabad]]
|0,643
|-
|[[Ûrmiye]]
|0,643
|-
|[[Sine (şaristan)|Sine]]
|0,635
|-
|[[Îlam (parêzgeh)|Îlam]]
|0,67
|-
|[[Kirmaşan (parêzgeh)|Kirmaşan]]
|0,663
|-
|[[Şarîkurd]]
|0,664
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/3001913890207.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1990an]]
[[Kategorî:Dahênên pakistanî]]
[[Kategorî:Pêrista Pêşveçûna Mirovî| ]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Hindistanê]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Pakistanê]]</text>
      <sha1>orllig9e2tlra0v5s64zww7sd0diorm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098627</id>
      <parentid>2098626</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pîvan û hejmartin */</comment>
      <origin>2098627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8448" sha1="j6ot2kl3fmcai9uxrshy7mf2hdo6yb9" xml:space="preserve">[[Wêne:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).&lt;ref name=&quot;UNDP2019&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf |sernav=Human Development Report 2019 – &quot;Human Development Indices and Indicators&quot; |weşanger=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |rr=22–25 |tarîxa-gihiştinê=9 kanûna pêşîn 2019 }}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; background:none;&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#003135|0.800–1.000 (very high)}}
{{Legend|#00726a|0.700–0.799 (high)}}
{{Legend|#00bfac|0.550–0.699 (medium)}}
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#ace8d4|0.350–0.549 (low)}}
{{Legend|#a0a0a0|Data unavailable}}
|}|430px]]
'''Pêrista pêşveçûna mirovî''' ('''PPM''') an '''endeksa pêşveçûna mirovî''' ('''EPM''') ({{bi-en|''Human Development Index'' (''HDI'')}}) pîvaneke statîstîkî ye ku ji nîşanderên [[bendewariya jiyanê]], [[perwerde]] û [[dahata serê kesekî]] pêk tê û di heman demê de ev pîvan ji bo pîvana welatan li gorî çar astên pêşveçûna mirovî hatiye bikaranîn. Dema ku temenê jiyanê, asta perwerdeyê û dahata neteweyî ya giştî (DNG) ya li ser bingeha parîteya hêza kirînê (PHK) ya her kesekî bilindtir bin, welat di warê endeksa pêşveçûna mirovî (EPM) de digihîje asteke bilindtir. Ev pîvan ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve hatiye pêşxistin û piştre ji bo pîvandina asta pêşveçûna welatekî, ji aliyê ofîsa rapora pêşveçûna mirovî ya bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve hate bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Stanton |pêşnav=Elizabeth A. |sernav=The Human Development Index: A History |url=https://scholarworks.umass.edu/peri_workingpapers/85 |kovar=scholarworks.umass.edu |weşanger=University of Massachusetts Amherst |doi=10.7275/1282621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index |sernav=Definition of Human Development Index {{!}} What is  Human Development Index ?  Human Development Index Meaning - The Economic Times |malper=The Economic Times |roja-gihiştinê=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/humandev/ |sernav=Human Development  {{!}} Human Development Reports (HDR) {{!}} United Nations Development Programme (UNDP) |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en |paşnav=Human Development Report Office (HDRO) – United Nations Development Programme (UNDP)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/human-development-index |sernav=Human development index |malper=www.who.int |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Rapora geşepêdana mirovan a 2010an endeksa geşepêdana mirovan a li gorî newekheviyê (EGMN) destnîşan kiriye. Her çend EPM ya sade kêrhatî bimîne jî, ew dibêje ku &quot;EGMN asta rastîn a geşepêdana mirovan e (ku vê newekheviyê hesab dike), di heman demê de EPM dikare wekî endeksek pêşkeftina mirovan a 'potansiyel' (an asta herî zêde ya EPM) were dîtin ku heke newekhevî tune be dikare were bidestxistin.&quot;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/statistics/understanding/indices |sernav=Composite indices — HDI and beyond {{!}} Human Development Reports |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Ev endeks li ser rêbaza pêşketina mirovan hatiye avakirin ku ji aliyê Mahbub ul-Heq ve hatiye pêşxistin ku bingeha endeksê li ser xebata Amartya Sen a li ser şiyanên mirovan e û pir caran li gorî wê yekê tê çarçovekirin ka gelo mirov dikarin di jiyanê de tiştên xwestî &quot;bibin&quot; û &quot;bikin&quot;. Mînak ev in: xwarina pêwîst, stargehî û tenduristî; kar, perwerde, dengdan û beşdarbûna di jiyana civakî. Azadiya hilbijartinê wekê navendî tê hesibandin, kesek ku birçîbûnê hildibijêre (mînak dema ku ji ber sedemên dînê rojî digire) ji kesek ku birçî ye ji ber ku ew nikare xwarinê bikire, an jî ji ber ku welat di nav birçîbûnê de ye, cuda tê hesibandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Nations |pêşnav=United |tarîx=2015-02-19 |sernav=What is Human Development? |url=https://hdr.undp.org/content/what-human-development |kovar=hdr.undp.org |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de ev endeks çen faktorên wekî dewlemendiya net a serê mirovekî an jî kalîteya nisbî ya kelûpelan li welatekî, li ber çavan nagire. Ev rewş dibe sedem ku rêza hinek ji welatên herî pêşketî, wekê endamên G7 û welatên din, dakeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Courier |weşanger=Commission of the European Communities |tarîx=1994 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=R2D0AAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

== Kok ==
Koka endeksa pêşveçûna mirovî di raporên pêşveçûna mirovan ên salane de têne dîtin ku ji aliyê ofîsa raporên pêşveçûna mirovan a bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve têne hilberandin. Ev raporên salane ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve di sala 1990an de hatine çêkirin û destpêkirin û armanca wan a eşkere &quot;veguheztina balê aboriya pêşveçûnê ji hesabkirina dahata neteweyî ber bi polîtîkayên navend-mirovî&quot; bû. Wî bawer dikir ku pîvanek hêsan a tevlihev a pêşkeftina mirovan hewce ye ku raya giştî, akademîsyen û siyasetmedaran razî bike ku ew dikarin û divê pêşveçûnê ne tenê bi pêşketinên aborî, di heman demê de bi başbûnên di aramiya mirovan de jî binirxînin.
[[Wêne:Human Development Index Underlying Principles.svg|thumb|350px|Prensîba bingehîn a li pişt endeksa pêşveçûna mirovî (bi îngilîzî)]]
== Pîvan û hejmartin ==

== Hikûmeta Herêma Kurdistanê ==
PPM ya [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] jî 0,750 e.&lt;ref&gt;http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926000622/http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf |date=2015-09-26 }} rûpela 29em&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Dihok (parêzgeh)|Dihok]]
|0,716
|-
|[[Hewlêr (parêzgeh)|Hewlêr]]
|0,751
|-
|[[Silêmanî (parêzgeh)|Silêmanî]]
|0,764
|-
|[[Kerkûk]]
|0,687
|}

== Bakurê Kurdistanê ==
PPM ya Bakurê Kurdistanê 0,634 e.

{| style=&quot;background-color: transparent;&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Amed]]
|0,635
|-
|[[Agirî]]
|0,544
|-
|[[Wan]]
|0,581
|-
|[[Colemêrg]]
|0,565
|-
|[[Şirnex]]
|0,553
|-
|[[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]]
|0,627
|-
|[[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]]
|0,683
|-
|[[Semsûr]]
|0,662
|-
|[[Sêrt]]
|0,617
|-
|[[Bedlîs]]
|0,594
|-
|[[Mûş]]
|0,570
|-
|[[Erzîngan]]
|0,704
|-
|[[Çewlîg]]
|0,599
|}
| [[Wêne:HDIofkurdistancities.png|400px|Nexşeya PPM ya bajarên Kurdistanê]]
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Riha]]
|0,606
|-
|[[Gurgum]]
|0,677
|-
|[[Îdir]]
|0,610
|-
|[[Qers]]
|0,630
|-

|[[Erzirom]]
|0,672
|-
|[[Sêwas]]
|0,697
|-
|[[Meletî]]
|0,711
|-
|[[Erdêxan]]
|0.623
|-
|[[Êlih]]
|0,636
|-
|[[Dîlok]]
|0,667
|-
|[[Xarpet]]
|0,701
|-
|[[Xetay]]
|0,698
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.tepav.org.tr/upload/files/1467929122-9.81_Il_icin_Insani_Gelismislik_Endeksi.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}
|}

== Rojhilata Kurdistanê ==
PPM ya [[Rojhilata Kurdistanê]] 0,688 e.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Şahar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Mehabad]]
|0,643
|-
|[[Ûrmiye]]
|0,643
|-
|[[Sine (şaristan)|Sine]]
|0,635
|-
|[[Îlam (parêzgeh)|Îlam]]
|0,67
|-
|[[Kirmaşan (parêzgeh)|Kirmaşan]]
|0,663
|-
|[[Şarîkurd]]
|0,664
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/3001913890207.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1990an]]
[[Kategorî:Dahênên pakistanî]]
[[Kategorî:Pêrista Pêşveçûna Mirovî| ]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Hindistanê]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Pakistanê]]</text>
      <sha1>j6ot2kl3fmcai9uxrshy7mf2hdo6yb9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098629</id>
      <parentid>2098627</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kok */</comment>
      <origin>2098629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8449" sha1="3prjok8uqgwxgg1xe21an0mkvhlvuf3" xml:space="preserve">[[Wêne:2019 UN Human Development Report (inequality-adjusted).svg|thumb|World map representing the inequality-adjusted Human Development Index categories (based on 2018 data, published in 2019).&lt;ref name=&quot;UNDP2019&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf |sernav=Human Development Report 2019 – &quot;Human Development Indices and Indicators&quot; |weşanger=[[Human Development Report|HDRO (Human Development Report Office)]] [[United Nations Development Programme]] |rr=22–25 |tarîxa-gihiştinê=9 kanûna pêşîn 2019 }}&lt;/ref&gt;
{| border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;width:100%; background:none;&quot;
|-
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#003135|0.800–1.000 (very high)}}
{{Legend|#00726a|0.700–0.799 (high)}}
{{Legend|#00bfac|0.550–0.699 (medium)}}
|valign=&quot;top&quot;|
{{Legend|#ace8d4|0.350–0.549 (low)}}
{{Legend|#a0a0a0|Data unavailable}}
|}|430px]]
'''Pêrista pêşveçûna mirovî''' ('''PPM''') an '''endeksa pêşveçûna mirovî''' ('''EPM''') ({{bi-en|''Human Development Index'' (''HDI'')}}) pîvaneke statîstîkî ye ku ji nîşanderên [[bendewariya jiyanê]], [[perwerde]] û [[dahata serê kesekî]] pêk tê û di heman demê de ev pîvan ji bo pîvana welatan li gorî çar astên pêşveçûna mirovî hatiye bikaranîn. Dema ku temenê jiyanê, asta perwerdeyê û dahata neteweyî ya giştî (DNG) ya li ser bingeha parîteya hêza kirînê (PHK) ya her kesekî bilindtir bin, welat di warê endeksa pêşveçûna mirovî (EPM) de digihîje asteke bilindtir. Ev pîvan ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve hatiye pêşxistin û piştre ji bo pîvandina asta pêşveçûna welatekî, ji aliyê ofîsa rapora pêşveçûna mirovî ya bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve hate bikaranîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Stanton |pêşnav=Elizabeth A. |sernav=The Human Development Index: A History |url=https://scholarworks.umass.edu/peri_workingpapers/85 |kovar=scholarworks.umass.edu |weşanger=University of Massachusetts Amherst |doi=10.7275/1282621}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://economictimes.indiatimes.com/definition/human-development-index |sernav=Definition of Human Development Index {{!}} What is  Human Development Index ?  Human Development Index Meaning - The Economic Times |malper=The Economic Times |roja-gihiştinê=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/humandev/ |sernav=Human Development  {{!}} Human Development Reports (HDR) {{!}} United Nations Development Programme (UNDP) |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en |paşnav=Human Development Report Office (HDRO) – United Nations Development Programme (UNDP)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.who.int/data/nutrition/nlis/info/human-development-index |sernav=Human development index |malper=www.who.int |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Rapora geşepêdana mirovan a 2010an endeksa geşepêdana mirovan a li gorî newekheviyê (EGMN) destnîşan kiriye. Her çend EPM ya sade kêrhatî bimîne jî, ew dibêje ku &quot;EGMN asta rastîn a geşepêdana mirovan e (ku vê newekheviyê hesab dike), di heman demê de EPM dikare wekî endeksek pêşkeftina mirovan a 'potansiyel' (an asta herî zêde ya EPM) were dîtin ku heke newekhevî tune be dikare were bidestxistin.&quot;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://hdr.undp.org/en/statistics/understanding/indices |sernav=Composite indices — HDI and beyond {{!}} Human Development Reports |malper=hdr.undp.org |roja-gihiştinê=2026-10-14 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Ev endeks li ser rêbaza pêşketina mirovan hatiye avakirin ku ji aliyê Mahbub ul-Heq ve hatiye pêşxistin ku bingeha endeksê li ser xebata Amartya Sen a li ser şiyanên mirovan e û pir caran li gorî wê yekê tê çarçovekirin ka gelo mirov dikarin di jiyanê de tiştên xwestî &quot;bibin&quot; û &quot;bikin&quot;. Mînak ev in: xwarina pêwîst, stargehî û tenduristî; kar, perwerde, dengdan û beşdarbûna di jiyana civakî. Azadiya hilbijartinê wekê navendî tê hesibandin, kesek ku birçîbûnê hildibijêre (mînak dema ku ji ber sedemên dînê rojî digire) ji kesek ku birçî ye ji ber ku ew nikare xwarinê bikire, an jî ji ber ku welat di nav birçîbûnê de ye, cuda tê hesibandin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kovar |paşnav=Nations |pêşnav=United |tarîx=2015-02-19 |sernav=What is Human Development? |url=https://hdr.undp.org/content/what-human-development |kovar=hdr.undp.org |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di heman demê de ev endeks çen faktorên wekî dewlemendiya net a serê mirovekî an jî kalîteya nisbî ya kelûpelan li welatekî, li ber çavan nagire. Ev rewş dibe sedem ku rêza hinek ji welatên herî pêşketî, wekê endamên G7 û welatên din, dakeve.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=The Courier |weşanger=Commission of the European Communities |tarîx=1994 |ziman=en |url=https://books.google.com/books?id=R2D0AAAAMAAJ}}&lt;/ref&gt;

== Kok ==
[[Wêne:Human Development Index Underlying Principles.svg|thumb|350px|Prensîba bingehîn a li pişt endeksa pêşveçûna mirovî (bi îngilîzî)]]
Koka endeksa pêşveçûna mirovî di raporên pêşveçûna mirovan ên salane de têne dîtin ku ji aliyê ofîsa raporên pêşveçûna mirovan a bernameya pêşveçûnê ya Neteweyên Yekbûyî (UNDP) ve têne hilberandin. Ev raporên salane ji aliyê aborînasê pakistanî Mahbub ul-Haq ve di sala 1990an de hatine çêkirin û destpêkirin û armanca wan a eşkere &quot;veguheztina balê aboriya pêşveçûnê ji hesabkirina dahata neteweyî ber bi polîtîkayên navend-mirovî&quot; bû. Wî bawer dikir ku pîvanek hêsan a tevlihev a pêşkeftina mirovan hewce ye ku raya giştî, akademîsyen û siyasetmedaran razî bike ku ew dikarin û divê pêşveçûnê ne tenê bi pêşketinên aborî, di heman demê de bi başbûnên di aramiya mirovan de jî binirxînin.

== Pîvan û hejmartin ==

== Hikûmeta Herêma Kurdistanê ==
PPM ya [[Hikûmeta Herêma Kurdistanê]] jî 0,750 e.&lt;ref&gt;http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926000622/http://www.lse.ac.uk/middleEastCentre/publications/IraqNHDR2014-English.pdf |date=2015-09-26 }} rûpela 29em&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Dihok (parêzgeh)|Dihok]]
|0,716
|-
|[[Hewlêr (parêzgeh)|Hewlêr]]
|0,751
|-
|[[Silêmanî (parêzgeh)|Silêmanî]]
|0,764
|-
|[[Kerkûk]]
|0,687
|}

== Bakurê Kurdistanê ==
PPM ya Bakurê Kurdistanê 0,634 e.

{| style=&quot;background-color: transparent;&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Amed]]
|0,635
|-
|[[Agirî]]
|0,544
|-
|[[Wan]]
|0,581
|-
|[[Colemêrg]]
|0,565
|-
|[[Şirnex]]
|0,553
|-
|[[Mêrdîn (parêzgeh)|Mêrdîn]]
|0,627
|-
|[[Dêrsim (parêzgeh)|Dêrsim]]
|0,683
|-
|[[Semsûr]]
|0,662
|-
|[[Sêrt]]
|0,617
|-
|[[Bedlîs]]
|0,594
|-
|[[Mûş]]
|0,570
|-
|[[Erzîngan]]
|0,704
|-
|[[Çewlîg]]
|0,599
|}
| [[Wêne:HDIofkurdistancities.png|400px|Nexşeya PPM ya bajarên Kurdistanê]]
| valign=&quot;top&quot; |
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Bajar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Riha]]
|0,606
|-
|[[Gurgum]]
|0,677
|-
|[[Îdir]]
|0,610
|-
|[[Qers]]
|0,630
|-

|[[Erzirom]]
|0,672
|-
|[[Sêwas]]
|0,697
|-
|[[Meletî]]
|0,711
|-
|[[Erdêxan]]
|0.623
|-
|[[Êlih]]
|0,636
|-
|[[Dîlok]]
|0,667
|-
|[[Xarpet]]
|0,701
|-
|[[Xetay]]
|0,698
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.tepav.org.tr/upload/files/1467929122-9.81_Il_icin_Insani_Gelismislik_Endeksi.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}
|}

== Rojhilata Kurdistanê ==
PPM ya [[Rojhilata Kurdistanê]] 0,688 e.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-bgcolor=&quot;#808080&quot;
!&lt;blockquote&gt;Şahar&lt;/blockquote&gt;
!&lt;blockquote&gt;PPM&lt;/blockquote&gt;
|-
|[[Mehabad]]
|0,643
|-
|[[Ûrmiye]]
|0,643
|-
|[[Sine (şaristan)|Sine]]
|0,635
|-
|[[Îlam (parêzgeh)|Îlam]]
|0,67
|-
|[[Kirmaşan (parêzgeh)|Kirmaşan]]
|0,663
|-
|[[Şarîkurd]]
|0,664
|-
| colspan=&quot;2&quot; |&lt;small&gt;Çavkaniya daneyan&lt;ref&gt;http://www.sid.ir/fa/VEWSSID/J_pdf/3001913890207.pdf&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1990an]]
[[Kategorî:Dahênên pakistanî]]
[[Kategorî:Pêrista Pêşveçûna Mirovî| ]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Hindistanê]]
[[Kategorî:Zanist û teknolojî li Pakistanê]]</text>
      <sha1>3prjok8uqgwxgg1xe21an0mkvhlvuf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anguîla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75963</id>
    <revision>
      <id>2098526</id>
      <parentid>2098461</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5738" sha1="rgou7mbu9bwtvvkzrjqd4x8byir540t" xml:space="preserve">{{Wergerîne|en}}
{{Agahîdank welat2
| nav                = Anguilla
| navê rastî         = Anguîla
| navê hevbeş        = Anguilla
| konvansiyonel navê dirêj = 
| rewş               = 
| wêneyê ala         = Flag of Anguilla.svg
| sernav ala         = 
| wêneyê mertal      = Coat of Arms of Anguilla.svg
| sernav mertal      = 
| awayê sembol       = 
| sembol jêrenot     = 
| dirûşma netewî     = &quot;Unity, Strength and Endurance&quot;
| dirûşma bi kurdî   = &quot;Yekîtî, Hêz û Xweragirî&quot;
| sirûda netewî      = {{Unbulleted list |&quot;[[God Save the Queen]]&quot; |'''Strana netewî''':  &quot;[[God Bless Anguilla]]&quot;&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;}}
| sirûda keyane      = 
| awayê sembolên din = 
| sembolên din       = 
| wêneyê nexşe       = Anguilla in United Kingdom.svg
| wêneyê nexşe2      = Anguilla - Location Map (2013) - AIA - UNOCHA.svg
| nexşe mezinî       = 330px
| nexşe mezinî2      = 250px
| nexşe sernav       = 
| nexşe sernav2      = 
| nexşe sernûçe      = {{nexşe sernûçe|location_color=circled in red }}
| nexşe sernûçe2     = 
| cih                = 
| paytext            = [[Valêy, Anguîla|Valêy]]
| paytext2           = 
| bajarê mezin       = paytext
| bicîhbûna mezin    = 
| awayê bicîhbûna mezin = 
| latd               = 
| latm               = 
| latNS              = 
| longd              = 
| longm              = 
| longEW             = 
| zimanên fermî      = [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
| zimanên naskirin   = 
| zimanên herêmî     = 
| awayê ziman        = 
| awayê ziman2       = 
| ziman              = 
| ziman2             = 
| zimanên bin        = 
| zimanên bin2       = 
| komên etnîkî       = 
| komên etnîkî sal   = 
| dîn                = 
| demonîm            = 
| awayê rêveberiyê   = 
| sernav rêber1      = 
| navê rêber1        = 
| sernav rêber2      = 
| navê rêber2        = 
| sernav rêber3      = 
| navê rêber3        = 
| sernav rêber4      = 
| navê rêber4        = 
| sernav rêber5      = 
| navê rêber5        = 
| pêşvebirî          = 
| meclîsa jorîn      = 
| meclîsa jêrîn      = 
| awayê serxwebûnê   = 
| nota serxwebûnê    = 
| bûyera avakirinê1  = 
| dema avakirinê1    = 
| bûyera avakirinê2  = 
| dema avakirinê2    = 
| bûyera avakirinê3  = 
| dema avakirinê3    = 
| bûyera avakirinê4  = 
| dema avakirinê4    = 
| bûyera avakirinê5  = 
| dema avakirinê5    = 
| rûerd dane         = 
| rûerd dane2        = 
| rûerd              = 
| rûerd km2          = 91
| rûerd magnitude    = 
| rûerd rêz          = 
| rûerd jêrenot      = 
| av                 = 
| gelhe texmînkirin  = 
| gelhe texmînkirin sal = 
| gelhe texmînkirin rêz = 
| gelhe giştî        = 13.452
| gelhe giştî sal    = 2011
| gelhe giştî rêz    = 
| gelhe tîrbûn km2   = 
| gelhe tîrbûn rêz   = 
| hejmara endaman    = 
| TBH PHK            = 
| TBH PHK sal        = 
| TBH PHK rêz        = 
| TBH PHK her kesekî = 
| TBH PHK her kesekî rêz = 
| TBH nomînal        = 
| TBH nomînal sal    = 
| TBH nomînal rêz    = 
| TBH nomînal her kesekî = 
| TBH nomînal her kesekî rêz = 
| Gini               = 
| Gini sal           = 
| Gini guherandin    = 
| Gini rêz           = 
| Gini çavk          = 
| PPM                = 
| PPM sal            = 
| PPM guherandin     = 
| PPM rêz            = 
| PPM çavk           = 
| dirav              = 
| dirav kod          = 
| demjimêr           = 
| utc offset         = -4
| demjimêr DST       = 
| utc offset DST     = 
| DST not            = 
| dijrabertî         = 
| celebê dîrokê      = 
| hatûçûn            = 
| koda înternetê     = [[.ai]]
| iso3166kod         = 
| koda telefonê      = +1-264
| berdilê hîmander   = 
| wêne nexşe3        = 
| nexşe sernav3      = 
| jêrenot a          = 
| jêrenot b          = 
}}
'''Anguîla''' ({{bi-en|''Anguilla''}}, {{IPA-en|æŋˈɡwɪlə}}) [[Herêmên derveyî welat a Brîtanyayê|herêmeke derveyî welat a Brîtanyayê]] ye ku di herêma [[Karîb|Karîbî]] ya [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîka Bakur]] de cih digire. Ev herêm yek ji giravên herî bakurî yên [[Giravên Lîward]] ên [[Antîlên Biçûk]] e; ew li rojhilatê [[Porto Rîko]] û [[Giravên Vîrjîn]], û rasterast li bakurê [[Saint Martîn (girav)|Saint Martinê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Anguilla-island-West-Indies |sernav=Anguilla {{!}} Caribbean Island Paradise &amp; British Overseas Territory {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-10-02 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Herêma Anguîla ji girava sereke ya bi heman navî û ji hejmareke giravok û giravên koralî yên pir biçûktir pêk tê ku niştecihên mayînde li wan nînin. Dirêjahiya girava sereke nêzî 26 kîlometre ye, û firehiya wê di xala herî fireh de digihêje 5 kîlometre. Paytexta herêmê [[The Valley]] ye.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20220126102415/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/download/factbook-2019.zip |sernav=Anguîla}}&lt;/ref&gt; Tevahiya rûbera erdê ya Anguîla 91 kîlometre çargoşe ye. Li gorî daneyên sala 2021ê, nifûsa wê nêzî 15.753 kesan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://population.un.org/wpp/ |sernav=World Population Prospects |malper=population.un.org |roja-gihiştinê=2026-10-13}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1650an li Amerîkaya Bakur]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1650an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1980an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku inglîzî zimanê resmî ye]]
[[Kategorî:Welatên giravî]]</text>
      <sha1>rgou7mbu9bwtvvkzrjqd4x8byir540t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098527</id>
      <parentid>2098526</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:27:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5731" sha1="6ni9lx0fvbn194tckhfednxvslzwj97" xml:space="preserve">{{Wergerîne|en}}
{{Agahîdank welat2
| nav                = Anguilla
| navê rastî         = Anguîla
| navê hevbeş        = Anguilla
| konvansiyonel navê dirêj = 
| rewş               = 
| wêneyê ala         = Flag of Anguilla.svg
| sernav ala         = 
| wêneyê mertal      = Coat of Arms of Anguilla.svg
| sernav mertal      = 
| awayê sembol       = 
| sembol jêrenot     = 
| dirûşma netewî     = &quot;Unity, Strength and Endurance&quot;
| dirûşma bi kurdî   = &quot;Yekîtî, Hêz û Xweragirî&quot;
| sirûda netewî      = {{Unbulleted list |&quot;[[God Save the Queen]]&quot; |'''Strana netewî''':  &quot;[[God Bless Anguilla]]&quot;&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;}}
| sirûda keyane      = 
| awayê sembolên din = 
| sembolên din       = 
| wêneyê nexşe       = Anguilla in United Kingdom.svg
| wêneyê nexşe2      = Anguilla - Location Map (2013) - AIA - UNOCHA.svg
| nexşe mezinî       = 330px
| nexşe mezinî2      = 250px
| nexşe sernav       = 
| nexşe sernav2      = 
| nexşe sernûçe      = {{nexşe sernûçe|location_color=circled in red }}
| nexşe sernûçe2     = 
| cih                = 
| paytext            = [[Valêy, Anguîla|Valêy]]
| paytext2           = 
| bajarê mezin       = paytext
| bicîhbûna mezin    = 
| awayê bicîhbûna mezin = 
| latd               = 
| latm               = 
| latNS              = 
| longd              = 
| longm              = 
| longEW             = 
| zimanên fermî      = [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
| zimanên naskirin   = 
| zimanên herêmî     = 
| awayê ziman        = 
| awayê ziman2       = 
| ziman              = 
| ziman2             = 
| zimanên bin        = 
| zimanên bin2       = 
| komên etnîkî       = 
| komên etnîkî sal   = 
| dîn                = 
| demonîm            = 
| awayê rêveberiyê   = 
| sernav rêber1      = 
| navê rêber1        = 
| sernav rêber2      = 
| navê rêber2        = 
| sernav rêber3      = 
| navê rêber3        = 
| sernav rêber4      = 
| navê rêber4        = 
| sernav rêber5      = 
| navê rêber5        = 
| pêşvebirî          = 
| meclîsa jorîn      = 
| meclîsa jêrîn      = 
| awayê serxwebûnê   = 
| nota serxwebûnê    = 
| bûyera avakirinê1  = 
| dema avakirinê1    = 
| bûyera avakirinê2  = 
| dema avakirinê2    = 
| bûyera avakirinê3  = 
| dema avakirinê3    = 
| bûyera avakirinê4  = 
| dema avakirinê4    = 
| bûyera avakirinê5  = 
| dema avakirinê5    = 
| rûerd dane         = 
| rûerd dane2        = 
| rûerd              = 
| rûerd km2          = 91
| rûerd magnitude    = 
| rûerd rêz          = 
| rûerd jêrenot      = 
| av                 = 
| gelhe texmînkirin  = 
| gelhe texmînkirin sal = 
| gelhe texmînkirin rêz = 
| gelhe giştî        = 13.452
| gelhe giştî sal    = 2011
| gelhe giştî rêz    = 
| gelhe tîrbûn km2   = 
| gelhe tîrbûn rêz   = 
| hejmara endaman    = 
| TBH PHK            = 
| TBH PHK sal        = 
| TBH PHK rêz        = 
| TBH PHK her kesekî = 
| TBH PHK her kesekî rêz = 
| TBH nomînal        = 
| TBH nomînal sal    = 
| TBH nomînal rêz    = 
| TBH nomînal her kesekî = 
| TBH nomînal her kesekî rêz = 
| Gini               = 
| Gini sal           = 
| Gini guherandin    = 
| Gini rêz           = 
| Gini çavk          = 
| PPM                = 
| PPM sal            = 
| PPM guherandin     = 
| PPM rêz            = 
| PPM çavk           = 
| dirav              = 
| dirav kod          = 
| demjimêr           = 
| utc offset         = -4
| demjimêr DST       = 
| utc offset DST     = 
| DST not            = 
| dijrabertî         = 
| celebê dîrokê      = 
| hatûçûn            = 
| koda înternetê     = [[.ai]]
| iso3166kod         = 
| koda telefonê      = +1-264
| berdilê hîmander   = 
| wêne nexşe3        = 
| nexşe sernav3      = 
| jêrenot a          = 
| jêrenot b          = 
}}
'''Anguîla''' ({{bi-en|''Anguilla''}}, {{IPA-en|æŋˈɡwɪlə}}) herêmeke derveyî welat a Brîtanyayê ye ku di herêma [[Karîb|Karîbî]] ya [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîka Bakur]] de cih digire. Ev herêm yek ji giravên herî bakurî yên [[Giravên Leewardê]] ên [[Antîlên Biçûk]] e; ew li rojhilatê [[Porto Rîko]] û [[Giravên Vîrjîn ên Brîtanyayê|Giravên Vîrjîn]], û rasterast li bakurê [[Saint Martîn (girav)|Saint Martinê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Anguilla-island-West-Indies |sernav=Anguilla {{!}} Caribbean Island Paradise &amp; British Overseas Territory {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-10-02 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Herêma Anguîla ji girava sereke ya bi heman navî û ji hejmareke giravok û giravên koralî yên pir biçûktir pêk tê ku niştecihên mayînde li wan nînin. Dirêjahiya girava sereke nêzî 26 kîlometre ye, û firehiya wê di xala herî fireh de digihêje 5 kîlometre. Paytexta herêmê [[The Valley]] ye.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20220126102415/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/download/factbook-2019.zip |sernav=Anguîla}}&lt;/ref&gt; Tevahiya rûbera erdê ya Anguîla 91 kîlometre çargoşe ye. Li gorî daneyên sala 2021ê, nifûsa wê nêzî 15.753 kesan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://population.un.org/wpp/ |sernav=World Population Prospects |malper=population.un.org |roja-gihiştinê=2026-10-13}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1650an li Amerîkaya Bakur]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1650an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1980an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku inglîzî zimanê resmî ye]]
[[Kategorî:Welatên giravî]]</text>
      <sha1>6ni9lx0fvbn194tckhfednxvslzwj97</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098528</id>
      <parentid>2098527</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T12:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5713" sha1="trygojv70x1lrtq789bne2ctzdrmkv6" xml:space="preserve">{{Agahîdank welat2
| nav                = Anguilla
| navê rastî         = Anguîla
| navê hevbeş        = Anguilla
| konvansiyonel navê dirêj = 
| rewş               = 
| wêneyê ala         = Flag of Anguilla.svg
| sernav ala         = 
| wêneyê mertal      = Coat of Arms of Anguilla.svg
| sernav mertal      = 
| awayê sembol       = 
| sembol jêrenot     = 
| dirûşma netewî     = &quot;Unity, Strength and Endurance&quot;
| dirûşma bi kurdî   = &quot;Yekîtî, Hêz û Xweragirî&quot;
| sirûda netewî      = {{Unbulleted list |&quot;[[God Save the Queen]]&quot; |'''Strana netewî''':  &quot;[[God Bless Anguilla]]&quot;&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;}}
| sirûda keyane      = 
| awayê sembolên din = 
| sembolên din       = 
| wêneyê nexşe       = Anguilla in United Kingdom.svg
| wêneyê nexşe2      = Anguilla - Location Map (2013) - AIA - UNOCHA.svg
| nexşe mezinî       = 330px
| nexşe mezinî2      = 250px
| nexşe sernav       = 
| nexşe sernav2      = 
| nexşe sernûçe      = {{nexşe sernûçe|location_color=circled in red }}
| nexşe sernûçe2     = 
| cih                = 
| paytext            = [[Valêy, Anguîla|Valêy]]
| paytext2           = 
| bajarê mezin       = paytext
| bicîhbûna mezin    = 
| awayê bicîhbûna mezin = 
| latd               = 
| latm               = 
| latNS              = 
| longd              = 
| longm              = 
| longEW             = 
| zimanên fermî      = [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
| zimanên naskirin   = 
| zimanên herêmî     = 
| awayê ziman        = 
| awayê ziman2       = 
| ziman              = 
| ziman2             = 
| zimanên bin        = 
| zimanên bin2       = 
| komên etnîkî       = 
| komên etnîkî sal   = 
| dîn                = 
| demonîm            = 
| awayê rêveberiyê   = 
| sernav rêber1      = 
| navê rêber1        = 
| sernav rêber2      = 
| navê rêber2        = 
| sernav rêber3      = 
| navê rêber3        = 
| sernav rêber4      = 
| navê rêber4        = 
| sernav rêber5      = 
| navê rêber5        = 
| pêşvebirî          = 
| meclîsa jorîn      = 
| meclîsa jêrîn      = 
| awayê serxwebûnê   = 
| nota serxwebûnê    = 
| bûyera avakirinê1  = 
| dema avakirinê1    = 
| bûyera avakirinê2  = 
| dema avakirinê2    = 
| bûyera avakirinê3  = 
| dema avakirinê3    = 
| bûyera avakirinê4  = 
| dema avakirinê4    = 
| bûyera avakirinê5  = 
| dema avakirinê5    = 
| rûerd dane         = 
| rûerd dane2        = 
| rûerd              = 
| rûerd km2          = 91
| rûerd magnitude    = 
| rûerd rêz          = 
| rûerd jêrenot      = 
| av                 = 
| gelhe texmînkirin  = 
| gelhe texmînkirin sal = 
| gelhe texmînkirin rêz = 
| gelhe giştî        = 13.452
| gelhe giştî sal    = 2011
| gelhe giştî rêz    = 
| gelhe tîrbûn km2   = 
| gelhe tîrbûn rêz   = 
| hejmara endaman    = 
| TBH PHK            = 
| TBH PHK sal        = 
| TBH PHK rêz        = 
| TBH PHK her kesekî = 
| TBH PHK her kesekî rêz = 
| TBH nomînal        = 
| TBH nomînal sal    = 
| TBH nomînal rêz    = 
| TBH nomînal her kesekî = 
| TBH nomînal her kesekî rêz = 
| Gini               = 
| Gini sal           = 
| Gini guherandin    = 
| Gini rêz           = 
| Gini çavk          = 
| PPM                = 
| PPM sal            = 
| PPM guherandin     = 
| PPM rêz            = 
| PPM çavk           = 
| dirav              = 
| dirav kod          = 
| demjimêr           = 
| utc offset         = -4
| demjimêr DST       = 
| utc offset DST     = 
| DST not            = 
| dijrabertî         = 
| celebê dîrokê      = 
| hatûçûn            = 
| koda înternetê     = [[.ai]]
| iso3166kod         = 
| koda telefonê      = +1-264
| berdilê hîmander   = 
| wêne nexşe3        = 
| nexşe sernav3      = 
| jêrenot a          = 
| jêrenot b          = 
}}
'''Anguîla''' ({{bi-en|''Anguilla''}}, {{IPA-en|æŋˈɡwɪlə}}) herêmeke derveyî welat a Brîtanyayê ye ku di herêma [[Karîb|Karîbî]] ya [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîka Bakur]] de cih digire. Ev herêm yek ji giravên herî bakurî yên [[Giravên Leewardê]] ên [[Antîlên Biçûk]] e; ew li rojhilatê [[Porto Rîko]] û [[Giravên Vîrjîn ên Brîtanyayê|Giravên Vîrjîn]], û rasterast li bakurê [[Saint Martîn (girav)|Saint Martinê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Anguilla-island-West-Indies |sernav=Anguilla {{!}} Caribbean Island Paradise &amp; British Overseas Territory {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-10-02 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Herêma Anguîla ji girava sereke ya bi heman navî û ji hejmareke giravok û giravên koralî yên pir biçûktir pêk tê ku niştecihên mayînde li wan nînin. Dirêjahiya girava sereke nêzî 26 kîlometre ye, û firehiya wê di xala herî fireh de digihêje 5 kîlometre. Paytexta herêmê [[The Valley]] ye.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20220126102415/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/download/factbook-2019.zip |sernav=Anguîla}}&lt;/ref&gt; Tevahiya rûbera erdê ya Anguîla 91 kîlometre çargoşe ye. Li gorî daneyên sala 2021ê, nifûsa wê nêzî 15.753 kesan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://population.un.org/wpp/ |sernav=World Population Prospects |malper=population.un.org |roja-gihiştinê=2026-10-13}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1650an li Amerîkaya Bakur]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1650an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1980an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku inglîzî zimanê resmî ye]]
[[Kategorî:Welatên giravî]]</text>
      <sha1>trygojv70x1lrtq789bne2ctzdrmkv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098604</id>
      <parentid>2098528</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T20:24:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>45060</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2098604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5892" sha1="lj9589qa8ly80bj2960trytbagig31z" xml:space="preserve">{{Agahîdank welat2
| nav                = Anguilla
| navê rastî         = Anguîla
| navê hevbeş        = Anguilla
| konvansiyonel navê dirêj = 
| rewş               = 
| wêneyê ala         = Flag of Anguilla.svg
| sernav ala         = 
| wêneyê mertal      = Coat of Arms of Anguilla.svg
| sernav mertal      = 
| awayê sembol       = 
| sembol jêrenot     = 
| dirûşma netewî     = &quot;Unity, Strength and Endurance&quot;
| dirûşma bi kurdî   = &quot;Yekîtî, Hêz û Xweragirî&quot;
| sirûda netewî      = {{Unbulleted list |&quot;[[God Save the Queen]]&quot; |'''Strana netewî''':  &quot;[[God Bless Anguilla]]&quot;&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;}}
| sirûda keyane      = 
| awayê sembolên din = 
| sembolên din       = 
| wêneyê nexşe       = Anguilla in United Kingdom.svg
| wêneyê nexşe2      = Anguilla - Location Map (2013) - AIA - UNOCHA.svg
| nexşe mezinî       = 330px
| nexşe mezinî2      = 250px
| nexşe sernav       = 
| nexşe sernav2      = 
| nexşe sernûçe      = {{nexşe sernûçe|location_color=circled in red }}
| nexşe sernûçe2     = 
| cih                = 
| paytext            = [[Valêy, Anguîla|Valêy]]
| paytext2           = 
| bajarê mezin       = paytext
| bicîhbûna mezin    = 
| awayê bicîhbûna mezin = 
| latd               = 
| latm               = 
| latNS              = 
| longd              = 
| longm              = 
| longEW             = 
| zimanên fermî      = [[Zimanê îngilîzî|Îngilîzî]]
| zimanên naskirin   = 
| zimanên herêmî     = 
| awayê ziman        = 
| awayê ziman2       = 
| ziman              = 
| ziman2             = 
| zimanên bin        = 
| zimanên bin2       = 
| komên etnîkî       = 
| komên etnîkî sal   = 
| dîn                = 
| demonîm            = 
| awayê rêveberiyê   = 
| sernav rêber1      = 
| navê rêber1        = 
| sernav rêber2      = 
| navê rêber2        = 
| sernav rêber3      = 
| navê rêber3        = 
| sernav rêber4      = 
| navê rêber4        = 
| sernav rêber5      = 
| navê rêber5        = 
| pêşvebirî          = 
| meclîsa jorîn      = 
| meclîsa jêrîn      = 
| awayê serxwebûnê   = 
| nota serxwebûnê    = 
| bûyera avakirinê1  = 
| dema avakirinê1    = 
| bûyera avakirinê2  = 
| dema avakirinê2    = 
| bûyera avakirinê3  = 
| dema avakirinê3    = 
| bûyera avakirinê4  = 
| dema avakirinê4    = 
| bûyera avakirinê5  = 
| dema avakirinê5    = 
| rûerd dane         = 
| rûerd dane2        = 
| rûerd              = 
| rûerd km2          = 91
| rûerd magnitude    = 
| rûerd rêz          = 
| rûerd jêrenot      = 
| av                 = 
| gelhe texmînkirin  = 
| gelhe texmînkirin sal = 
| gelhe texmînkirin rêz = 
| gelhe giştî        = 13.452
| gelhe giştî sal    = 2011
| gelhe giştî rêz    = 
| gelhe tîrbûn km2   = 
| gelhe tîrbûn rêz   = 
| hejmara endaman    = 
| TBH PHK            = 
| TBH PHK sal        = 
| TBH PHK rêz        = 
| TBH PHK her kesekî = 
| TBH PHK her kesekî rêz = 
| TBH nomînal        = 
| TBH nomînal sal    = 
| TBH nomînal rêz    = 
| TBH nomînal her kesekî = 
| TBH nomînal her kesekî rêz = 
| Gini               = 
| Gini sal           = 
| Gini guherandin    = 
| Gini rêz           = 
| Gini çavk          = 
| PPM                = 
| PPM sal            = 
| PPM guherandin     = 
| PPM rêz            = 
| PPM çavk           = 
| dirav              = 
| dirav kod          = 
| demjimêr           = 
| utc offset         = -4
| demjimêr DST       = 
| utc offset DST     = 
| DST not            = 
| dijrabertî         = 
| celebê dîrokê      = 
| hatûçûn            = 
| koda înternetê     = [[.ai]]
| iso3166kod         = 
| koda telefonê      = +1-264
| berdilê hîmander   = 
| wêne nexşe3        = 
| nexşe sernav3      = 
| jêrenot a          = 
| jêrenot b          = 
}}
'''Anguîla''' ({{bi-en|''Anguilla''}}, {{IPA-en|æŋˈɡwɪlə}}) herêmeke derveyî welat a Brîtanyayê ye ku di herêma [[Karîb|Karîbî]] ya [[Okyanûsa Atlantîk|Okyanûsa Atlantîka Bakur]] de cih digire. Ev herêm yek ji giravên herî bakurî yên [[Giravên Leewardê]] ên [[Antîlên Biçûk]] e; ew li rojhilatê [[Porto Rîko]] û [[Giravên Vîrjîn ên Brîtanyayê|Giravên Vîrjîn]], û rasterast li bakurê [[Saint Martîn (girav)|Saint Martinê]] ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.britannica.com/place/Anguilla-island-West-Indies |sernav=Anguilla {{!}} Caribbean Island Paradise &amp; British Overseas Territory {{!}} Britannica |malper=www.britannica.com |tarîx=2026-10-02 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Herêma Anguîla ji girava sereke ya bi heman navî û ji hejmareke giravok û giravên koralî yên pir biçûktir pêk tê ku niştecihên mayînde li wan nînin. Dirêjahiya girava sereke nêzî 26 kîlometre ye, û firehiya wê di xala herî fireh de digihêje 5 kîlometre. Paytexta herêmê [[The Valley]] ye.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/download/factbook-2019.zip |sernav=Anguîla |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20220126102415/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/archives/download/factbook-2019.zip |roja-gihiştinê=2026-10-13 |roja-arşîvê=2022-01-26 |url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; Tevahiya rûbera erdê ya Anguîla 91 kîlometre çargoşe ye. Li gorî daneyên sala 2021ê, nifûsa wê nêzî 15.753 kesan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://population.un.org/wpp/ |sernav=World Population Prospects |malper=population.un.org |roja-gihiştinê=2026-10-13}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Avabûnên 1650an li Amerîkaya Bakur]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1650an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku di 1980an de hatine avakirin]]
[[Kategorî:Dewlet û herêmên ku inglîzî zimanê resmî ye]]
[[Kategorî:Welatên giravî]]</text>
      <sha1>lj9589qa8ly80bj2960trytbagig31z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rezen (navçe)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82064</id>
    <revision>
      <id>2098690</id>
      <parentid>1794669</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="1lng1udq5ib1s3ba2q6ddjw16om092u" xml:space="preserve">[[Wêne:Parêzgeha Hemedanê.png|thumb|Şaristanên parêzgeha Hemedanê]]
'''Şaristana Rezen''' yek ji navçeyên [[Parêzgeha Hemedan]]ê ye li [[Rojhilatê Kurdistanê]] ya girêdayî dewleta [[Îran]]ê. Navenda vê navçeyê bajarê [[Rezen]] ye.

== Herêmên şaristana Rezenê ==
* [[Herêma Navendî ya Şaristana Rezenê]]
** Navendên bajarî: [[Rezen]]
* [[Herêma Qorve dercezîn]]
** Navendên bajarî: [[Qorve dercezîn]]
* [[Herêma Serdrûd]]
** Navendên bajarî: [[Demeq]]

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Navçeyên parêzgeha Hemedanê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Navçeyên Hemedanê]]</text>
      <sha1>1lng1udq5ib1s3ba2q6ddjw16om092u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giyan,Îran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82086</id>
    <revision>
      <id>2098650</id>
      <parentid>2026359</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Avestaboyî/ê navê [[Giyan]] weke [[Giyan,Îran]] guhart</comment>
      <origin>2026359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="437" sha1="3d319b8qi076ri0jakrf14g70a70uor" xml:space="preserve">{{Bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}}
{{Agahîdank wargeh/wîkîdane
| nav                = Giyan
| navê_rastî         = گيان
}}
'''Giyan''' [[bajar]]ekî li [[parêzgeh]]a [[Hemedan (parêzgeh)|Hemedan]] ser bi [[Rojhilatê Kurdistanê]] li ser [[welat]]ê [[Îran]] ê.

== Çavkanî ==
{{çavkanî}}

{{Hemedan}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Bajarên Hemedanê (parêzgeh)]]
[[Kategorî:Navçeyên Hemedanê]]</text>
      <sha1>3d319b8qi076ri0jakrf14g70a70uor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zrîng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82286</id>
    <revision>
      <id>2098597</id>
      <parentid>2098401</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:37:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Guherto</username>
        <id>41494</id>
      </contributor>
      <origin>2098597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2433" sha1="0awpt9x4j2h11biia4znjynv8zm7zi4" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=îlon 2024}}
'''Zrîng''' [[xêzekovar]]eke bi kurdî ye, hem bi [[kurmancî]] û hem jî bi [[Zazakî|kirmanckî]], ku ji [[çiriya pêşîn]] a 2019an ve mehê carekê dihat weşandin&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10157268066510259&amp;set=pcb.10157268075430259&amp;type=3&amp;theater&lt;/ref&gt;. [[Kovar]] ji 32 rûpelan pêk tê û edîtorê kovara Zrîng [[karîkatursaz]]ê kurd [[Dogan Guzel]] e&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.mezopotamyaajansi20.com/kr/HEM-NCE/content/view/69900 |sernav=Kopîkirina arşîvê |tarîxa-gihiştinê=2019-09-23 |tarîxa-arşîvê=2019-09-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190923061459/http://www.mezopotamyaajansi20.com/kr/HEM-NCE/content/view/69900 |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder |sernav=Kopîkirina arşîvê |url=http://yeniozgurpolitika.net/zring-li-bin-guhe-tirki-dikeve/ |tarîxa-gihiştinê=2019-09-23 |tarîxa-arşîvê=2019-09-23 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190923075805/http://yeniozgurpolitika.net/zring-li-bin-guhe-tirki-dikeve/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(2020). &quot;Zrîng bi formateke nû derket.&quot;, [[Xwebûn]], 43:2020, r. 12.&lt;/ref&gt;.

== Hejmarên xêzekovara Zrîngê ==
* 1 (2019) 
* 2 (2019)
* 3 (2019)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/zring-bi-hejmara-nu-li-bayiyan-u-ewropaye-ye&lt;/ref&gt;
* 4 (2019-2020)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/di-hejmara-nu-de-cih-da-amatoran&lt;/ref&gt; Hejmara 4em a Zrîngê di kanûna paşîna 2020an de derket. Di vê hejmarê de xêzên [[Dogan Guzel]], [[Ender Ozkahraman]], [[Eşref Mûmcû]], [[Bunyamîn Karakoç]], [[Îmam Cîcî]], [[Ronî Battê]], [[Eceren]] û [[Kemal Gokhan]] hene.&lt;ref&gt;&quot;Di hejmara nû de cih da amatoran.&quot;, [[Xwebûn (kovar)|Xwebûn]], 2:2020, r. 15.&lt;/ref&gt;
* 5 (2020)
* 6 (2020)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/zring-bi-berga-newroze-derket&lt;/ref&gt;
* 7 (2020, bi formateke nû)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/zring-bi-formateke-nu-derket&lt;/ref&gt;
* 8 (2020)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/hejmara-8an-a-zringe-derket&lt;/ref&gt;
* 9 (2020)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/zring-bi-berga-kurtce-anliyorum-ama-konusamiyorum-derket&lt;/ref&gt;
* 10 (2021)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/nu-zring-bi-naverokeke-ter-u-tije-derket&lt;/ref&gt;
* 11 (2021)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/hejmara-11emin-a-kovara-zringe-derket&lt;/ref&gt;
* 12 (2021)&lt;ref&gt;https://azadiyawelat1.com/zringe-got-biji-newroz&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Kovar-şitil}}

[[Kategorî:Kovar]]</text>
      <sha1>0awpt9x4j2h11biia4znjynv8zm7zi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mezlûm Ebdî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82514</id>
    <revision>
      <id>2098552</id>
      <parentid>1976632</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T15:35:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jînenîgarî */  Rastnivîsîn</comment>
      <origin>2098552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9169" sha1="av0jg7q023qglkk63amwu8np79671wf" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku niha fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) e. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî ye ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>av0jg7q023qglkk63amwu8np79671wf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098572</id>
      <parentid>2098552</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:46:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9185" sha1="g1bqlj0wsd3s8c0qhpdhetgx282ueku" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku niha fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) e. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî ye ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>g1bqlj0wsd3s8c0qhpdhetgx282ueku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098575</id>
      <parentid>2098572</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9221" sha1="o59afdbyh9re4ufhkdw6rtrxylplt6n" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>o59afdbyh9re4ufhkdw6rtrxylplt6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098576</id>
      <parentid>2098575</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:49:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2098576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9286" sha1="h87basb599q1ibcvb23v9f2m5n3mvd7" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>h87basb599q1ibcvb23v9f2m5n3mvd7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098578</id>
      <parentid>2098576</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) */</comment>
      <origin>2098578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9510" sha1="ixvqnusrk5f5glxmk3v8vlinwb88k1p" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir. ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>ixvqnusrk5f5glxmk3v8vlinwb88k1p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098579</id>
      <parentid>2098578</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9585" sha1="jcz0c8o85gznoax2xl8c6pwiciz3fhq" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şewirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir. ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>jcz0c8o85gznoax2xl8c6pwiciz3fhq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098580</id>
      <parentid>2098579</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:52:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9597" sha1="cnp6gohe1jukrfq0zmo8tmvnk9ewkj1" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar, şewirmend
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şewirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir. ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>cnp6gohe1jukrfq0zmo8tmvnk9ewkj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098581</id>
      <parentid>2098580</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) */</comment>
      <origin>2098581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10548" sha1="jaofnlodjxorz3erdy5rw3wejcy5c1w" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar, şewirmend
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şewirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir. ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.

Di 12ê îlonê de, Ebdî û şanda wî serdana wan kesên birîndar kirin ku piştî serhildan û şewata li Girtîgeha Kobaniyê, bûyera ku bû sebeba mirina neh kesan û birîndarbûna 17 kesên din, li Nexweşxaneya Kobaniyê dihatin dermankirin. Di 14ê îlonê de, Ebdî bi Rêveberê Navçeya Kobaniyê Îbrahîm Mislim re civiya da ku bûyerê binirxînin û derbarê tedbîrên pêşîlêgirtina bûyerên bi wî rengî yên di pêşerojê de nîqaş bikin. Roja din, Ebdî û fermandarê Tugaya Kobaniyê Mehmûd Berxwedan li Kobaniyê bi serokên partiyên siyasî yên kurd re civiyan da ku li ser yekbûna îdarî û ewlehiyê ya herêmê nîqaş bikin. Ebdî got ku hikûmeta Sûriyeyê “giringiyê dide pirsgirêka kurd” û rêzê li taybetmendiya deverên kurdan digire. Herwiha wî anî ziman ku komîteyên yekbûnê bi wezaretên têkildar re dixebitin da ku hûrgiliyên perwerdeya bi zimanê dayikê yê kurdî temam bikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>jaofnlodjxorz3erdy5rw3wejcy5c1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098582</id>
      <parentid>2098581</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:56:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) */</comment>
      <origin>2098582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11322" sha1="dcielxe795k8i6ejs7lv2h5syvrlrvk" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar, şewirmend
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şewirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sana.sy/en/presidency/2338898/ |sernav=President al-Sharaa appoints Mazloum Abdi as adviser |tarîx=2026-08-28 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2026-08-28 |sernav=Syrian president names former commander of Kurdish-led force as adviser |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syrian-president-names-former-commander-kurdish-led-force-adviser-2026-08-28/ |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=Reuters |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di 12ê îlonê de, Ebdî û şanda wî serdana wan kesên birîndar kirin ku piştî serhildan û şewata li Girtîgeha Kobaniyê, bûyera ku bû sebeba mirina neh kesan û birîndarbûna 17 kesên din, li Nexweşxaneya Kobaniyê dihatin dermankirin. Di 14ê îlonê de, Ebdî bi Rêveberê Navçeya Kobaniyê Îbrahîm Mislim re civiya da ku bûyerê binirxînin û derbarê tedbîrên pêşîlêgirtina bûyerên bi wî rengî yên di pêşerojê de nîqaş bikin. Roja din, Ebdî û fermandarê Tugaya Kobaniyê Mehmûd Berxwedan li Kobaniyê bi serokên partiyên siyasî yên kurd re civiyan da ku li ser yekbûna îdarî û ewlehiyê ya herêmê nîqaş bikin. Ebdî got ku hikûmeta Sûriyeyê “giringiyê dide pirsgirêka kurd” û rêzê li taybetmendiya deverên kurdan digire. Herwiha wî anî ziman ku komîteyên yekbûnê bi wezaretên têkildar re dixebitin da ku hûrgiliyên perwerdeya bi zimanê dayikê yê kurdî temam bikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://english.anf-news.com/rojava-syria/mazloum-abdi-meets-with-representatives-of-kurdish-parties-87247 |sernav=Mazloum Abdi meets with representatives of Kurdish parties in Kobanê |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>dcielxe795k8i6ejs7lv2h5syvrlrvk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098583</id>
      <parentid>2098582</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11306" sha1="hehipxv8e7d5yzzizqybooakhusb0fu" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar, şewirmend
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şewirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sana.sy/en/presidency/2338898/ |sernav=President al-Sharaa appoints Mazloum Abdi as adviser |tarîx=2026-08-28 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2026-08-28 |sernav=Syrian president names former commander of Kurdish-led force as adviser |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syrian-president-names-former-commander-kurdish-led-force-adviser-2026-08-28/ |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=Reuters |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di 12ê îlonê de, Ebdî û şanda wî serdana wan kesên birîndar kirin ku piştî serhildan û şewata li Girtîgeha Kobaniyê, bûyera ku bû sebeba mirina neh kesan û birîndarbûna 17 kesên din, li Nexweşxaneya Kobaniyê dihatin dermankirin. Di 14ê îlonê de, Ebdî bi Rêveberê Navçeya Kobaniyê Îbrahîm Mislim re civiya da ku bûyerê binirxînin û derbarê tedbîrên pêşîlêgirtina bûyerên bi wî rengî yên di pêşerojê de nîqaş bikin. Roja din, Ebdî û fermandarê Tugaya Kobaniyê Mehmûd Berxwedan li Kobaniyê bi serokên partiyên siyasî yên kurd re civiyan da ku li ser yekbûna îdarî û ewlehiyê ya herêmê nîqaş bikin. Ebdî got ku hikûmeta Sûriyeyê “giringiyê dide pirsgirêka kurd” û rêzê li taybetmendiya deverên kurdan digire. Herwiha wî anî ziman ku komîteyên yekbûnê bi wezaretên têkildar re dixebitin da ku hûrgiliyên perwerdeya bi zimanê dayikê yê kurdî temam bikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://english.anf-news.com/rojava-syria/mazloum-abdi-meets-with-representatives-of-kurdish-parties-87247 |sernav=Mazloum Abdi meets with representatives of Kurdish parties in Kobanê |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>hehipxv8e7d5yzzizqybooakhusb0fu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098584</id>
      <parentid>2098583</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:58:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11307" sha1="3nwywri3zkacc0ml5ndpytwg36brsns" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar, şewirmend
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervaneke kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şêwirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûrya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyeyê tevlî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya beesa ereb a Sûrîyeyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyeyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sana.sy/en/presidency/2338898/ |sernav=President al-Sharaa appoints Mazloum Abdi as adviser |tarîx=2026-08-28 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2026-08-28 |sernav=Syrian president names former commander of Kurdish-led force as adviser |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syrian-president-names-former-commander-kurdish-led-force-adviser-2026-08-28/ |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=Reuters |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di 12ê îlonê de, Ebdî û şanda wî serdana wan kesên birîndar kirin ku piştî serhildan û şewata li Girtîgeha Kobaniyê, bûyera ku bû sebeba mirina neh kesan û birîndarbûna 17 kesên din, li Nexweşxaneya Kobaniyê dihatin dermankirin. Di 14ê îlonê de, Ebdî bi Rêveberê Navçeya Kobaniyê Îbrahîm Mislim re civiya da ku bûyerê binirxînin û derbarê tedbîrên pêşîlêgirtina bûyerên bi wî rengî yên di pêşerojê de nîqaş bikin. Roja din, Ebdî û fermandarê Tugaya Kobaniyê Mehmûd Berxwedan li Kobaniyê bi serokên partiyên siyasî yên kurd re civiyan da ku li ser yekbûna îdarî û ewlehiyê ya herêmê nîqaş bikin. Ebdî got ku hikûmeta Sûriyeyê “giringiyê dide pirsgirêka kurd” û rêzê li taybetmendiya deverên kurdan digire. Herwiha wî anî ziman ku komîteyên yekbûnê bi wezaretên têkildar re dixebitin da ku hûrgiliyên perwerdeya bi zimanê dayikê yê kurdî temam bikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://english.anf-news.com/rojava-syria/mazloum-abdi-meets-with-representatives-of-kurdish-parties-87247 |sernav=Mazloum Abdi meets with representatives of Kurdish parties in Kobanê |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>3nwywri3zkacc0ml5ndpytwg36brsns</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098662</id>
      <parentid>2098584</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11320" sha1="1e163ifteukmvg99gm1ol9jpn5ac0kf" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanê]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar, şewirmend
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervanekî kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şêwirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûriya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanî|Kobaniyê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyê tevlî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya [[baes]]a ereb a Sûriyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sana.sy/en/presidency/2338898/ |sernav=President al-Sharaa appoints Mazloum Abdi as adviser |tarîx=2026-08-28 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2026-08-28 |sernav=Syrian president names former commander of Kurdish-led force as adviser |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syrian-president-names-former-commander-kurdish-led-force-adviser-2026-08-28/ |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=Reuters |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di 12ê îlonê de, Ebdî û şanda wî serdana wan kesên birîndar kirin ku piştî serhildan û şewata li Girtîgeha Kobaniyê, bûyera ku bû sebeba mirina neh kesan û birîndarbûna 17 kesên din, li Nexweşxaneya Kobaniyê dihatin dermankirin. Di 14ê îlonê de, Ebdî bi Rêveberê Navçeya Kobaniyê Îbrahîm Mislim re civiya da ku bûyerê binirxînin û derbarê tedbîrên pêşîlêgirtina bûyerên bi wî rengî yên di pêşerojê de nîqaş bikin. Roja din, Ebdî û fermandarê Tugaya Kobaniyê Mehmûd Berxwedan li Kobaniyê bi serokên partiyên siyasî yên kurd re civiyan da ku li ser yekbûna îdarî û ewlehiyê ya herêmê nîqaş bikin. Ebdî got ku hikûmeta Sûriyeyê “giringiyê dide pirsgirêka kurd” û rêzê li taybetmendiya deverên kurdan digire. Herwiha wî anî ziman ku komîteyên yekbûnê bi wezaretên têkildar re dixebitin da ku hûrgiliyên perwerdeya bi zimanê dayikê yê kurdî temam bikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://english.anf-news.com/rojava-syria/mazloum-abdi-meets-with-representatives-of-kurdish-parties-87247 |sernav=Mazloum Abdi meets with representatives of Kurdish parties in Kobanê |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>1e163ifteukmvg99gm1ol9jpn5ac0kf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098664</id>
      <parentid>2098662</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11320" sha1="2q74iw9s9pgk1dqvye40ix7gdl08rvo" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov
| nav                = Mezlûm Ebdî
| wêne               = Mezlûm Ebdî.jpg
| sernavê_wêne       = Mezlûm Ebdî (2025)
| roja_jidayikbûnê   = 1967
| cihê_jidayikbûnê   = [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]]
| netewe             = [[Kurd]]ê Rojavayê Kurdistan
| pîşe               = Fermandar, şewirmend
| hevwelatî          = {{Ala|Rojava}}
| perwerde           = [[Zanîngeha Helebê]]
}}
'''Mezlûm Ebdî''' ({{Jidayikbûn|1967|j=1}}, [[Kobanî]], [[Rojavaya Kurdistanê]])&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |sernav=Mazlum Kobane says Biden can advance peace in Turkey |malper=kurdpress |tarîx=2021-11-27 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |roja-arşîvê=2024-12-28 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20241228143817/https://en.kurdpress.com/news/1778/Mazlum-Kobane-says-Biden-can-advance-peace-in-Turkey |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; fermandar û şervanekî kurd e ku fermandarê giştî (generalê sereke) yê [[Hêzên Sûriya Demokratîk|Hêzên Sûriyeya Demokratîk]] (HSD) di navbera salên 2015 û 2026an de bû ku ji sala 2026an vir ve wekî şêwirmendê serokê Sûriyeyê xizmet dike. Hêzên Sûriya Demokratîk hêzeke herêmî bû ku wekê hevalbendê [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê|Dewletên Yekbûyî]] û [[Koalîsyona Navneteweyî ya li dijî DAÎŞê]] li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hevkariya leşkerî kiriye.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.cbsnews.com/news/what-remains-to-be-done-in-the-final-phase-of-america-war-on-isis-60-minutes/ |sernav=What remains to be done in the final phase of America's war on ISIS - 60 Minutes - CBS News |malper=www.cbsnews.com |tarîx=2018-10-28 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Williams |pêşnav=Holly }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://www.thetimes.com/world/us-world/article/senators-call-on-trump-to-invite-kurdish-general-mazloum-kobani-to-washington-fc8zvw6l6?region=global |sernav=Senators call on Trump to invite Kurdish general Mazloum Kobani to Washington |malper=www.thetimes.com |tarîx=2019-10-24 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en |paşnav=Istanbul |pêşnav=Hannah Lucinda Smith }}&lt;/ref&gt;

== Jînenîgarî ==
Mezlûm Ebdî di sala 1967an li [[Kobanî|Kobaniyê]], [[Rojavayê Kurdistanê]] ji dayik bûye.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-04-04 |sernav=How Trump Betrayed the General Who Defeated ISIS |url=https://www.newyorker.com/news/dispatch/how-trump-betrayed-the-general-who-defeated-isis |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.al-monitor.com/originals/2019/11/turkey-syria-pkk-worried-by-growing-popularity-of-ypg-kurds.html |sernav=Is the PKK worried by the YPG's growing popularity? - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |malper=www.al-monitor.com |roja-gihiştinê=2025-07-29 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Ebdî di dema ku li [[Zanîngeha Helebê]] wek endezyarê sivîl perwerde dîtiye,&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wright |pêşnav=Robin |tarîx=2019-10-20 |sernav=America’s Ally in Syria Warns of Ethnic Cleansing by Turkey |url=https://www.newyorker.com/news/q-and-a/americas-ally-in-syria-warns-of-ethnic-cleansing-by-turkey |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; di sala 1990î de li Sûriyê tevlî [[Partiya Karkerên Kurdistanê]] (PKK) dibe û ji ber xebatên wî yên siyasî ji aliyê rêveberiya [[baes]]a ereb a Sûriyê ve pênc caran hatiye girtin.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot;&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Wilgenburg |pêşnav=Wladimir van |tarîx=2020-11-10 |sernav=Syrian Democratic Forces (Syria) |url=https://ecfr.eu/special/mena-armed-groups/syrian-democratic-forces-syria/ |roja-gihiştinê=2025-07-29 |xebat=ECFR |ziman=en-GB }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://setav.org/en/assets/uploads/2017/05/PYD_YPG_En.pdf |sernav=Wayback Machine |malper=setav.org |roja-gihiştinê=2025-07-29 }}&lt;/ref&gt; Di dema xebatên xwe yên sîyasî yên destpêkê ya Sûriyê yek ji wan kes ên nêzîkê rêberê PKKê [[Abdullah Öcalan]] bû.&lt;ref name=&quot;Wright2019&quot; /&gt; Mezlûm Ebdî di salên destpêkê de di xebatên Partiya Karkerên Kurdistanê de cih girtiye ku ji salên 1990î vir ve li sirgûniya [[Sûrî|Sûriyê]] dixebitî û piştre di avakirina PKKê ya li [[Ewropa]]yê de beşdarê xebatên rêxistinî bûye.

Carekê din dîsa di sala 1997an de çûye Ewropayê, li wir heya sala 2003an çalakiyên siyasî yên kurd de xebatên xwe yên sîyasî berdewam kiriye.&lt;ref name=&quot;Wilgenburg2020&quot; /&gt; Di heman salan derbasê Başûrê Kurdistanê bûye û hatiye îdia kirin ku Ebdî li wir beşdarî operasyonên leşkerî bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ebdî di sala 2005an de bûye yek ji endamê fermandariya bilind a [[Partiya Karkerên Kurdistanê]]. Di salên 2011/12an de, di dema [[şerê navxweyî yê Sûriyê]] de ji bo parastina bajar û herêmên Rojavayê Kurdistanê Mezlûm Ebdî derbasê Rojavayê Kurdistanê bûye.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Şerê li dijî DAIŞê ==
Di tebaxa 2014an de, ew berpirsê danûstandinên Yekîneyên Parastina Gel (YPG) bû ku li [[Silêmanî (bajar)|Silêmaniyê]] bi hikûmetên Îran û Amerîkayê re ji bo pêkanîna hevpeymaniyeke bi bandor li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) li dar xistibûn. Îtîfaqa bi DYAyê re hat pejirandin. Ebdî di dema Dorpêkirina Kobanî de (cotmeh 2014-Çile 2015) Kobanî parastibû, tevî pêşniyarên Amerîkayê jî vekişîna xwe red kir. Dema ku mala malbata wî cara sêyem ji aliyê DAIŞê ve di şerê mal bi mal de hat girtin û ji ber zêdebûna hevkariya bi USAF re, wî daxwaza lêdan li mala wî kir.&lt;ref&gt; {{Jêder-nûçe |paşnav=Mogelson |pêşnav=Luke |tarîx=2020-04-20 |sernav=America’s Abandonment of Syria |url=https://www.newyorker.com/magazine/2020/04/27/americas-abandonment-of-syria |roja-gihiştinê=2024-11-17 |xebat=The New Yorker |ziman=en-US |issn=0028-792X }}&lt;/ref&gt; Weke fermandarê HSDê Ebdî fermandariya 70 hezar leşkeran dike.&lt;ref&gt; {{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-11-26 |roja-gihiştinê=2024-11-17 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt;

== Avakirina aştiyê ya li AANESê ==
Ebdî diyar kiriye ku ew ji bo karkirina bi hikûmeta Sûriyê re di çarçoveya sîstemeke federal de ku rêveberiya xweser a defakto ya [[Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê|Rêveberiya Xweser a Bakur û Rojhilatê Sûriyê]] pêk tîne, vekirî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |sernav=From Kobane to Raqqa {{!}} Middle East Studies Center |malper=web.archive.org |tarîx=2019-04-03 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |roja-arşîvê=2019-04-03 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20190403203627/https://mesc.osu.edu/blog/kobane-raqqa |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Di 29ê hezîrana salâ 2019an de Abdî wekî nûnerê [[Hêzên Sûriya Demokratîk]] (HSD) plansaziya çalakiyê ya Neteweyên Yekbûyî ya bi xayeya pêşîgirtina li leşkerkirina zarokan di nava hêzên çekdar de îmze kiriye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://thedefensepost.com/2019/07/02/syria-sdf-child-soldiers-un-action-plan/ |sernav=SDF signs UN plan to end use of children in Syrian conflict |malper=The Defense Post |tarîx=2019-07-02 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Varfolomeeva |pêşnav=Anna }}&lt;/ref&gt;

Piştî êrîşa dewleta tirk ku du sala 2019an de êrîşê kurdan kiriye, Ebdî diyar kiriye ku ew amade ye bi rêjîma Sûriyê û Rûsyayê re bixebite û bi wan re lihevhatinan bike ku gelê xwemaliyên li Bakur û Rojhilatê Sûriyê (bi qismî Rojavayê Kurdistanê) ji &quot;jenosîd&quot;ên muhtemel ên &quot;Tirkiye û çeteyên wê yên cîhadîst&quot; biparêze.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://foreignpolicy.com/2019/10/13/kurds-assad-syria-russia-putin-turkey-genocide/ |sernav=If We Have to Choose Between Compromise and Genocide, We Will Choose Our People |malper=Foreign Policy |tarîx=2024-12-12 |roja-gihiştinê=2024-12-14 |ziman=en-US |paşnav=Abdi |pêşnav=Mazloum }}&lt;/ref&gt; Di çarçoveya lihevkirina bi HSDê re, destûr hatiye dayîn ku leşkerên hikûmeta Sûriyeyê derbasî bajarên [[Minbic]] û [[Kobanî|Kobanê]] dibin ku bikaribin rê li ber êrîşên artêşa Tirkiyê ku êrîşê kurdan dike bigirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.reuters.com/article/us-syria-security-towns-report-idUSKBN1WS0K0 |sernav=Report: Syrian army to enter SDF-held Kobani, Manbij }}&lt;/ref&gt;

Di cotmeha sala 2019an de komek senatorên amerîkî pêşniyar kirine ku Wezareta Derve ya Amerîkî vîzeyekê bide Ebdî ku ew bikaribe were Amerîkayê û li ser rewşa Sûriyê gotûbêj bike.

== Şêwirmendê seroka Komara Sûriyeyê (2026–heta niha) ==
Di 27ê tebaxa 2026an de, serokê Sûriyeyê [[Ehmed Şer]] fermanek derxist û Ebdî wekî şêwirmendê Serokatiya Komarê tayîn kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://sana.sy/en/presidency/2338898/ |sernav=President al-Sharaa appoints Mazloum Abdi as adviser |tarîx=2026-08-28 |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en-US}}&lt;/ref&gt; ''[[Reuters]]'' îfade kir ku hêj ne diyar e ka ew erk dê tenê sembolîk be yan na.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2026-08-28 |sernav=Syrian president names former commander of Kurdish-led force as adviser |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/syrian-president-names-former-commander-kurdish-led-force-adviser-2026-08-28/ |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=Reuters |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Di 12ê îlonê de, Ebdî û şanda wî serdana wan kesên birîndar kirin ku piştî serhildan û şewata li Girtîgeha Kobaniyê, bûyera ku bû sebeba mirina neh kesan û birîndarbûna 17 kesên din, li Nexweşxaneya Kobaniyê dihatin dermankirin. Di 14ê îlonê de, Ebdî bi Rêveberê Navçeya Kobaniyê Îbrahîm Mislim re civiya da ku bûyerê binirxînin û derbarê tedbîrên pêşîlêgirtina bûyerên bi wî rengî yên di pêşerojê de nîqaş bikin. Roja din, Ebdî û fermandarê Tugaya Kobaniyê Mehmûd Berxwedan li Kobaniyê bi serokên partiyên siyasî yên kurd re civiyan da ku li ser yekbûna îdarî û ewlehiyê ya herêmê nîqaş bikin. Ebdî got ku hikûmeta Sûriyeyê “giringiyê dide pirsgirêka kurd” û rêzê li taybetmendiya deverên kurdan digire. Herwiha wî anî ziman ku komîteyên yekbûnê bi wezaretên têkildar re dixebitin da ku hûrgiliyên perwerdeya bi zimanê dayikê yê kurdî temam bikin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://english.anf-news.com/rojava-syria/mazloum-abdi-meets-with-representatives-of-kurdish-parties-87247 |sernav=Mazloum Abdi meets with representatives of Kurdish parties in Kobanê |malper=ANF News |roja-gihiştinê=2026-10-13 |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Endamên PKKê]]
[[Kategorî:Hêzên Sûriya Demokratîk]]
[[Kategorî:Kurd]]
[[Kategorî:Kurdên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Kurdên Rojavaya Kurdistanê]]
[[Kategorî:Leşkerên kurd]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Siyasetmedarên kurd]]</text>
      <sha1>2q74iw9s9pgk1dqvye40ix7gdl08rvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja bikarhêner:Penaber49</title>
    <ns>3</ns>
    <id>84180</id>
    <revision>
      <id>2098693</id>
      <parentid>2086532</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55106-73</username>
        <id>187589</id>
      </contributor>
      <comment>/* Request */ beşeke nû</comment>
      <origin>2098693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19069" sha1="cegajh2pp1qmkh8j45rasijz4ljbxjk" xml:space="preserve">{{Arşîv|search=yes}}
{{Bikarhêner:Balyozbot/archiveconfig
|archive = Gotûbêja bikarhêner:Penaber49/Arşîv %(counter)d
|algo = old(90d)
|counter = 3
|maxarchivesize = 70K
|archiveheader = {{Arşîvkirin}}
|minthreadstoarchive = 1
|minthreadsleft = 5
}}
&lt;!-- Template:Setup auto archiving --&gt;
{{Xêrhatin|--[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 19:22, 17 adar 2020 (UTC)}}

== Kurdish ==

Thanks for letting me know. I'm looking for translations of:
: &quot;studio album by Basshunter&quot;
: &quot;compilation album by Basshunter&quot;
: &quot;song by Käärijä and Basshunter&quot;
: &quot;single by Käärijä and Basshunter&quot;
: &quot;promotional single by Basshunter&quot;
: &quot;music video by Basshunter&quot;
: &quot;lyric video by Basshunter&quot;
: &quot;Basshunter discography&quot;
: &quot;Basshunter videography&quot;
[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 08:28, 16 gulan 2026 (UTC)

:&quot;studio album by Basshunter&quot; ➡️ &quot;Albûma studyoyê ya Basshunter&quot;
:&quot;compilation album by Basshunter&quot; ➡️ &quot;Albûma berhevkirinê ya Basshunter&quot;
:&quot;song by Käärijä and Basshunter&quot; ➡️ &quot;Sitrana Käärijä û Basshunter&quot;
:&quot;single by Käärijä and Basshunter&quot; ➡️ &quot;Xebata tekane ya Käärijä û Basshunter&quot; or &quot;Xebata single a Käärijä û Basshunter&quot;
:&quot;promotional single by Basshunter&quot; ➡️ &quot;Sitrana bi armanca danasînê ya Basshunter&quot;
:&quot;music video by Basshunter&quot; ➡️ &quot;Vîdyoya muzîka ku ji aliyê Basshunter ve hatiye çêkirin&quot;
:&quot;lyric video by Basshunter&quot; ➡️ &quot;Vîdyoya helbestê ku ji aliyê Basshunter ve hatiye çêkirin&quot;
:&quot;Basshunter discography&quot; ➡️ &quot;Dîskografiya Basshunter&quot;
:&quot;Basshunter videography&quot; ➡️ &quot;Vîdyografiya Basshunter&quot; [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 08:46, 16 gulan 2026 (UTC)
::Translation complete @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 08:50, 16 gulan 2026 (UTC)
::: Thanks a lot. All added. Just would need yet &quot;lyric video by Basshunter and Alien Cut&quot;, because it's not that obvious. [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 22:42, 16 gulan 2026 (UTC)
::::You're welcome @[[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]], The translation of the last sentence is as follows: &quot;lyric video by Basshunter and Alien Cut&quot; ➡️ &quot;vîdyoya helbestan ku ji aliyê Basshunter û Alien Cut ve hatiye amadekirin&quot;. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 22:52, 16 gulan 2026 (UTC)
::::: Thanks. Added. Would be there chance also for Turkish language? I already checked a lot Turkish descriptions and there is a few versions for the same description, so it was hard to realise which one was corrct. I got these &quot;Käärijä ve Basshunter şarkısı&quot;, &quot;Käärijä ve Basshunter single'ı&quot; and &quot;Basshunter stüdyo albümü&quot;. [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 23:10, 16 gulan 2026 (UTC)
::::::In Turkish, the equivalent of the word &quot;şarkı&quot; (song) is &quot;song.&quot; This doesn't exactly describe the word &quot;single.&quot; Therefore, &quot;single&quot; is generally written in Turkish as well. For this reason &quot;Käärijä ve Basshunter single'ı&quot; and &quot;Basshunter stüdyo albümü&quot; correct pronunciation [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 23:25, 16 gulan 2026 (UTC)
::::::: Yes I know that &quot;şarkı&quot; is for &quot;song&quot;, while &quot;single&quot; is just &quot;single&quot;, but I also seen different versions besides these. I don't remember them now. Thank you. [[Bikarhêner:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Eurohunter|gotûbêj]]) 18:03, 21 gulan 2026 (UTC)

== Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (17:21, 27 gulan 2026) ==

Silav mamoste ez Mustafa. Ez nu dest bi editorya Wikipediyaye kiri me ü ez dixwazim feri tişten nü bibim. Ji bo alikariya we ya peşeroje pir spas dikim. Kare we her bibe! :) --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 17:21, 27 gulan 2026 (UTC)

:Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] tu bi xêr hatî. Xebatên li ser Wîkîpediyayê, xebatên gelek akademîk û giran in. Li vir hemî xebat bi rêya polîtîkayên Wîkîpediyayê birêve diçe. Berê ku tu bikarî li ser Wîkîpediyayê gotaran binivîsî pêwîste tu fêrê polîtîkayên Wîkîpediyayê bibî. [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran|Ji kerema xwe li vir li polîtîkaya Wîkîpediya kurdî binêre]] [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 17:30, 27 gulan 2026 (UTC)

== Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (20:11, 29 gulan 2026) ==

Silav, ​Ez niha rûpela &quot;Classroom of the Elite&quot; pêş de dibim û ji bo ku gotar ji aliyê dîtbarî ve dewlemendtir û profesyoneltir xuya bike, ez dixwazim wêneyekî li agahîdankê zêde bikim. Ji bo ku pirsgirêkên mafên parastinê yan her xeletiyeke teknîkî dernekeve, min xwest ez şêwirmendiya we bikim. Di vê mijarê de divê ez çawa rêyeke bişopînim? --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 20:11, 29 gulan 2026 (UTC)

:Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ji ber ku hema hema hemî materyalên li ser înternetê ku xwedî wan hene û ji aliyê kesan ve hatiye parvekirin Wîkîpediya destûr nade ku mirov van materyalan barê Wîkîpediyayê bike. Hinek platform hene ku bi taybetî vebijark a belavkirina polîtîkaya azad dide bikarhênerên xwe û bi destûra bikarhênerên wan mirov dikare wêne û belgeyên wan barê Wîkîpediyayê an Commonsê bike. Ev yek niha ji bo te tevlêhev û zehmet e. Tenê bi navê gotarê li Commonsê bigere ger wêne li wir hebe tu dikarî wêneyên li wir li gotaran zêde bikî. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 20:37, 29 gulan 2026 (UTC)

== Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (17:18, 30 gulan 2026) ==

Silav @Penaber49 , min hewl da ku girêdanekê bi rûpela 'Fêrbûna Makîneyê' vekim, lê xuya ye ku pergal nahêle ku ez girêdanekê bi rûpela Wikidata ya Îngilîzî vekim ji ber ku hesabê min pir nû ye. Tevî hemî hewildanên min, tiştek neguheriye. Ji kerema xwe hûn dikarin vê girêdanê ji bo min çêbikin? Spas! --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 17:18, 30 gulan 2026 (UTC)

== Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (15:54, 1 hezîran 2026) ==

Silav mamoste ez dixwazim li ser wikipedia rûpela xwe ya bikarhêneriyê çêbikim. Min dît ku gelek edîtorên xwedî ezmûn şablonan bi kar tînin. Di vê derbarê de du pirsên min hene: Gelo ji bo vê formatê şabloneke taybet heye, yan ev sêwiraneke kesane ye? Û​ dema ku ez rûpela xwe çêdikim, divê ez li ser çi hûr bibim da ku bi rêgezên Wikipedia re lihevhatî be?
Hûn çi pêşniyar dikin?
Gelek spas. --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 15:54, 1 hezîran 2026 (UTC)

:Profîlên bikarhêneriyê bi tevahî li gorî xwesteka kesane têne çêkirin. Ji xeynî nivîsên heqaretên li dijî kes û îdeolojiyan Wîkîpediya destekariya (mudaxile) profîlên bikarhêneran nake. Şablona Babîlê ku bikarhêner bi vê şablonê agahiyên di derbarê xwe de parve dikin şablona Wîkîpediya ye hemî bikarhêner dikarin bikar bînin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 16:07, 1 hezîran 2026 (UTC)

== Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (19:47, 3 hezîran 2026) ==

Silav mamoste Min ev wêne li ser rûpela 'fêrbûna kûr' ya Wîkîpediyayê zêde kir. Lê nivîsên di wêneyî de bi Îngilîzî ne. Ez dixwazim bipirsim gelo ez wan nivîsan bi rengê paşnavê bigirim û bi Kurdî binivîsim, yan tu pêşniyarek din ji bo min heye? --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 19:47, 3 hezîran 2026 (UTC)
[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 19:48, 3 hezîran 2026 (UTC)
::Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] hema hema hemî wêneyên li ser Commonsê û li ser gotarên ku tê de hatine zêdekirin ravekirina wan hene. Tu dikarî heman ravekirinê vegerînê kurdî û li bin wêneyê binivîsî. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 20:03, 3 hezîran 2026 (UTC)
:::Silav mamoste gelek spas ji bo vê şîreta te! [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 20:21, 3 hezîran 2026 (UTC)
:::Ez dixwazim li ser wêneyek din bipirsim. Wêneyê &lt;nowiki&gt;[[Wêne:AI-ML-DL.svg]]&lt;/nowiki&gt; formatê wî SVG ye. Li gorî lêkolînên min, guhertina nivîsên di formata SVG de hêsantir e. Gelo tu pêşniyar dikî ku ez nivîsên îngilîzî yên di hundirê vê wêneyê de wergerînim Kurdî û wisa bar bikim, yan ev pêvajoyek tevlihev e? [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 21:06, 3 hezîran 2026 (UTC)
::::ferq nake. Tenê ravekirina rastîn a wêne yê muhim e. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 21:12, 3 hezîran 2026 (UTC)
:::::Silav mamoste, Berî ku ez dest bi xebatên xwe yên li ser ku.wiki bikim, li ser Wîkîpediyaya Tirkî (tr.wiki) hesabekî min ê bi navê &quot;Mustafa iğraç&quot; hebû û li wir tenê 4 guherandinên min çêbûne. Piştre min ev hesabê xwe yê nû &quot;İĞRAÇ Mustafa&quot; vekir û ev 9 roj in ez li vir çalak im.​ Ji bo ku di pêşerojê de tu pirsgirêkên &quot;hemanandina hesaban&quot; dernekeve û wekî &quot;hevkariya xirab&quot; neyê fêmkirin, gelo ez çi bikim çêtir e? Wekî ku ez dizanim girtina hesaban li Wîkîpediyayê nîne [[Bikarhêner:Mustafa iğraç|Mustafa iğraç]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Mustafa iğraç|gotûbêj]]) 11:10, 4 hezîran 2026 (UTC)
::::::Silav @[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] heya min hesab ne girtiye lê Wîkîpediya qebûlmnake ku kesekî bi çend hesabên cuda li ser Wîkîpediyayê guhertinan bike. Pêwîst e tu li ser hemî guhertoyên Wîkîpediyayê (tirkî, kurdî û hwd) tenê bi yek hesabê guhertinan bikî. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 11:19, 4 hezîran 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] SVGên ku di Kategoriya [[:commons:Category:Translation possible]] bi hêsanî tên tercimekirin bi riya https://svgtranslate.toolforge.org/
:::::::[[:File:AI-ML-DL.svg]] di vê kategoriyê de ye loma dikarî vê amûrê bi kar bînî. lê [[:File:Deep Learning.jpg]] nabe [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:21, 4 hezîran 2026 (UTC)

== Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (14:47, 4 hezîran 2026) ==

Silav mamoste. Pirsek min derbarê pergalê de heye. Di 'pêşniyazên guhertinan' de bi piranî tenê guhertinên 'add links between articles' derdikevin pêş. Gelo ev rewş ji roja yekem ve wisa ye, an ev kêmasiyeke teknîkî ya pergalê ye? --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 14:47, 4 hezîran 2026 (UTC)

:dibe ku ev yek teknîkî be û li gorî browseran biguhere. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 14:54, 4 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] Ev li gorî [[Taybet:NewcomerTasksInfo]] çêdibe, lê zêde tişt tê de tine ye. Tu ne mecbûrî wana teqip bikî, li ser çi dixwazî dikarî bixebitî [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 15:16, 4 hezîran 2026 (UTC)
::Spas ji bo agahdarkirinê mamoste. [[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 15:22, 4 hezîran 2026 (UTC)

== Pirsek ji [[User:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] (23:08, 6 hezîran 2026) ==

Silav mamoste. Ez niha li ser gotareke Code Geass dixebitim. Di dema çêkirinê de, ji ber pirsgirêkên teknîkî û guherîna nêrîna mobîl/sermaseyê, min bi xeletî çend rûpel bi navên cuda vekirin (Code, Kod Geass). Dema ku min hewl da ku wan biguherînim, sîstemê carinan destûr neda, lê paşê min karî navê rûpelê rast bikim û rûpelên din ber bi rûpela sereke ve beralî bikim. Niha rûpela min a sereke amade ye. Ji ber ku ev cara yekem e ez bi vî rengî pirsgirêkekê dijîm, heke gengaz be hûn dikarin kontrol bikin ka tu xeletî an navên rûpelan hene ku divê werin jêbirin? Spas. --[[Bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|İĞRAÇ Mustafa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:İĞRAÇ Mustafa|gotûbêj]]) 23:08, 6 hezîran 2026 (UTC)

:{{çêbû|}} Silav, sernavên çewt hatin jêbirin. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 23:20, 6 hezîran 2026 (UTC)

== Question from [[User:Nesrîn 1997|Nesrîn 1997]] on [[Tevgera Ciwanên Şoreşger ên Sûriyê]] (19:04, 7 hezîran 2026) ==

مرحبا اريد مساعدة نسرين١٩٩٧ --[[Bikarhêner:Nesrîn 1997|Nesrîn 1997]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Nesrîn 1997|gotûbêj]]) 19:05, 7 hezîran 2026 (UTC)

:Silav @[[Bikarhêner:Nesrîn 1997|Nesrîn 1997]] dikarî pirsa xwe bi awayekî berfireh bi îngilîzî an bi kurdî binivîsî? [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 19:34, 7 hezîran 2026 (UTC)

== Werger an Wergêr ==

Silav û rêz, hêvî dikim ku tu başî , li wikîpediyayê werger jî wergêr jî hatiye bikaranîn. gelo kîjan rast e? spas. [[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 20:14, 21 hezîran 2026 (UTC)

:Spas @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] başim. Her du peyv rastin lê heya roja îro bi gelemperî peyva werger hatiye bikaranîn. Ji ber vê yekê tu jî peyva werger bikar bîne. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 20:24, 21 hezîran 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] bira, Werger tercime, wergêr terciman e. [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:26, 21 hezîran 2026 (UTC)
:::Sipas @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] bira rast e. Min pirsê baş fem nekir. Wergêr an wergêrvan terciman e. Silav @[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ji bo kesên ku nivîsan ji bo zimanan vediguhêzin wergêr tê gotin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 20:34, 21 hezîran 2026 (UTC)
::::min fêm kir @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]]û @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] gelek spas 🙏 [[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]] ([[Gotûbêja bikarhêner:VikiAzad|gotûbêj]]) 20:38, 21 hezîran 2026 (UTC)
:::::@[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] Na lo terciman tê &quot;gotin&quot;, hin kes dixwazin wergêr bixin li şûna terciman {{=D}} [[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Wikihez|gotûbêj]]) 20:39, 21 hezîran 2026 (UTC)
:@[[Bikarhêner:VikiAzad|VikiAzad]], ma tu bi inglîzî dizanî? wergêr = translator, werger = translation, terciman (yan wergêr) = interpreter. Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 21:20, 21 hezîran 2026 (UTC)

== Venêrîna qelîte ==

Silav kekê Penaber

Ez ji te re dinivîsim ji ber ku ez venêrîna qelîteya nivîsandina xwe dixwazim. Tu dikarî min hinek alîkarî bikî û lê binêrî?

Min çend rûpel nivîsand û dizgûn kir:

*[[Dunbulan (eşîr)]]
*[[Zozanê kurdan]]
*[[Zaza (başûr)]]
*[[Zaza]] (resmê bikaranîna teriman “Dimilî, Zazakî …”)
*[[Qoçgirî]] (eşîr), resmê cihên Qoçgiriyan

Ez radimînim ku vê nivîsandina min ji bo zanînê zazayan ji xelkê re pir alîkarî bike. Tu çi dibêjî?

Silav û rêz,êvarê te bi xêr :-) [[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdanparez|gotûbêj]]) 19:49, 30 hezîran 2026 (UTC)

:Silav @[[Bikarhêner:Kurdanparez|Kurdanparez]] di destpêkê de ji bo hewldanên te yên ji bo Wîkîpediya kurdî spas dikim. Wîkîpediya ansîklopediyeke ku li gorî polîtîkayên Wîkîpediyayê her kes dikare tevkariyan bike û gotaran binivîse. Dema ku min gotarên ku te nivîsiye kontrol kir hinek kêmasiyên gramerî tê de hene. Zimanê gotareke çiqas zelal, bêalî û herikbar be ewqasî kalîteya gotarê bilind dibe.
:Gotarên te yên di derbarê zazayan de giring in. Bi taybetî her mijarek ensîklopedîk ji bo Wîkîpediyayê giring in. Ez ê di demeke guncaw de gotarên ku nivîsiye kontrol bikim. Ji bo nivîsandina gotaran ji kerema xwe [[Wîkîpediya:Nivîsandin û sererastkirina gotaran|li vir li polîtîkaya Wîkîpediyaya kurdî]] binêre. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 20:23, 30 hezîran 2026 (UTC)

== Silav ==

Merheba @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]], tu çawa yî, baş î înşalah? Gelo pirsgirêk min hebû, min dît ko bikarhênerên wekî @[[Bikarhêner:Pispor|Pispor]] an @[[Bikarhêner:Qurreder|Qurreder]] ti car ji bo wîkîpediyayê neşoxlîn, lê dîsa heqê astengkirine bi destê wan e. Ma tu zanî wana kî ne an hesaba duyê ji kesekî ne, an jî bot in? 


Şale zamanê te baş derbas dibe. 


Silav û rêz.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 18:15, 20 tebax 2026 (UTC)

:Silav @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Ev bikarhêner ji bo ku ji hinek asteng kirinên ji rêzê ve bi bandor nebin IP yên wan xwedî statûyeke taybet in. Ev maf dibe ku ji aliyê rêveberên berê ve ji bo kesan hatiye naskirin. Ji ber ku ev kes rêveber nînin nikarin kesan asteng bikin. Di heman demê de ev bikarhêner niha çalak nînin. [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49#top|gotûbêj]]) 18:47, 20 tebax 2026 (UTC)
::E min fêm kir xwedê ji te re razî be. Hinek caran ew pirsgirêk di serê min de bû.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 03:55, 21 tebax 2026 (UTC)
:::Silav! Li herdu jî min ''[[:meta:IP block exempt|ipblock-exempt]]'' dayibû (2019), dema ku Wîkîpediya li Tirkiyê hatibû asteng kirin, bnr. [[:en:Block of Wikipedia in Turkey]] (2017-2020) [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 04:39, 21 tebax 2026 (UTC)

== Request ==
Hello, Penaber49.

Can you expand the articles [[Erdheja Shandongê 1668]] and [[Erdheja Tangshanê 1976]] to the length of the article [[Erdheja Şensiyê 1556]]?

&lt;nowiki&gt;Yours sincerely, ~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Taybet:Beşdarî/~2026-55106-73|~2026-55106-73]] ([[Gotûbêja bikarhêner:~2026-55106-73|talk]]) 10:45, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>cegajh2pp1qmkh8j45rasijz4ljbxjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerilla Hack Team</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96341</id>
    <revision>
      <id>2098707</id>
      <parentid>1751329</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bê jêder (çavkanî)</comment>
      <origin>2098707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248" sha1="8vqp819u4jv4ctaoip5gbahx1woz36e" xml:space="preserve">{{Çend problem|
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}}
{{Kêm|tarîx=nîsan 2024}}
}}
'''Gerilla Hack Team''' rêxistineke [[hacker]]an a kurdî ye.

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>8vqp819u4jv4ctaoip5gbahx1woz36e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098708</id>
      <parentid>2098707</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="257" sha1="o0reuzu3u18nw21phga840f33zblz9k" xml:space="preserve">{{Çend problem|
{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Bêçavkanî|tarîx=nîsan 2024}}
{{Kêm|tarîx=nîsan 2024}}
}}
'''Gerilla Hack Team''' rêxistineke [[hacker]]an a kurdî ye.{{Çavk}}

{{Çk}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Şitil}}

[[Kategorî:Hackerî]]</text>
      <sha1>o0reuzu3u18nw21phga840f33zblz9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zimanê şelhî</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97791</id>
    <revision>
      <id>2098643</id>
      <parentid>2098505</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1739" sha1="roygqj9wmnfu991zpf73vwtpp3rds1e" xml:space="preserve">{{Agahîdank ziman
| nav                = Şelhî
| navê xwemalî       = Taclḥit - ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ
| renga malbat       = Afroasyayî
| dewlet             = {{Ala|Maroko}}
| herêm              = 
| nexşe              = Tachelhit.png
| firehiya nexşe     = 
| binnexşe           = Firehbûna zimanê şelhî (bi rengê sor)
| zimanê zikmakî     = 7.200.000 (2016)
| malbat1            = [[Zimanê berberî]]
| malbat2            = [[Zimanê atlas]]
| malbat3            = 
| malbat4            = 
| malbat5            = 
| malbat6            = 
| netewe             = 
| kêmnetewe          = 
| ajans              = 
| iso1               = 
| iso2               = 
| iso3               = shi
| agahdarî           = 
}}
'''Şelhî''' (bi şelhî: ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ, ''taclḥit'') [[Zimanê berberî|zimanekî berberî]] ye. Şelhî zimanê xelkê [[şelh]] e û li başûr rojavayê [[Fas]]ê ji hêla zêdeyî heşt milyon kesî ve tê axivîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ethnologue.com/language/shi |sernav=Tachelhit |malper=Ethnologue |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-01-30 }}&lt;/ref&gt;

Zimanê şelhî li rojavaya [[çiyayên Atlasa Bilind]] û herêmên li başûr heya çemê [[Draa]], di nava [[Antî-Atlas]] û hewza aluvî ya çemê Sous de xeber didin. Niştecihên navenda bajarê [[Agadir]]ê (nifûsa wî 400.000 kes e) û bajarên mezin ên din wek [[Guelmim]], [[Taroudant]], [[Oulad Teima]], [[Tiznit]] û [[Ouarzazate]] jî şelhîaxiv in.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Tachelhit}}

{{Rêza kategoriyê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Ziman-şitil}}

[[Kategorî:Ziman]]
[[Kategorî:Zimanê amazîgh]]
[[Kategorî:Zimanê şelhî| ]]</text>
      <sha1>roygqj9wmnfu991zpf73vwtpp3rds1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098644</id>
      <parentid>2098643</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:41:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1740" sha1="0mct36zv9000cjdse9jw48dcam9zn3m" xml:space="preserve">{{Agahîdank ziman
| nav                = Şelhî
| navê xwemalî       = Taclḥit - ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ
| renga malbat       = Afroasyayî
| dewlet             = {{Ala|Maroko}}
| herêm              = 
| nexşe              = Tachelhit.png
| firehiya nexşe     = 
| binnexşe           = Firehbûna zimanê şelhî (bi rengê sor)
| zimanê zikmakî     = 7.200.000 (2016)
| malbat1            = [[Zimanê berberî]]
| malbat2            = [[Zimanê atlas]]
| malbat3            = 
| malbat4            = 
| malbat5            = 
| malbat6            = 
| netewe             = 
| kêmnetewe          = 
| ajans              = 
| iso1               = 
| iso2               = 
| iso3               = shi
| agahdarî           = 
}}
'''Şelhî''' (bi şelhî: ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ, ''taclḥit'') [[Zimanê berberî|zimanekî berberî]] ye. Şelhî zimanê xelkê [[şelh]] e û li başûr rojavayê [[Fas]]ê ji hêla zêdeyî heşt milyon kesî ve tê axivîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ethnologue.com/language/shi |sernav=Tachelhit |malper=Ethnologue |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-01-30 }}&lt;/ref&gt;

Zimanê şelhî li rojavaya [[çiyayên Atlasa Bilind]] û herêmên li başûr heya çemê [[Draa]], di nava [[Antî-Atlas]] û hewza aluvî ya çemê Sous de xeber didin. Niştecihên navenda bajarê [[Agadir]]ê (nifûsa wî 400.000 kes e) û bajarên mezin ên din wek [[Guelmim]], [[Taroudant]], [[Oulad Teima]], [[Tiznit]] û [[Ouarzazate]] jî şelhîaxiv in.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Tachelhit}}

{{Rêza kategoriyê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Ziman-şitil}}

[[Kategorî:Ziman]]
[[Kategorî:Zimanên berberî]]
[[Kategorî:Zimanê şelhî| ]]</text>
      <sha1>0mct36zv9000cjdse9jw48dcam9zn3m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098666</id>
      <parentid>2098644</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="8e6cx9z2sf3dna9573oloasm8bxsebb" xml:space="preserve">{{Agahîdank ziman
| nav                = Şelhî
| navê xwemalî       = Taclḥit (taşelît) - ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ
| renga malbat       = Afroasyayî
| dewlet             = {{Ala|Maroko}}
| herêm              = 
| nexşe              = Tachelhit.png
| firehiya nexşe     = 
| binnexşe           = Firehbûna zimanê şelhî (bi rengê sor)
| zimanê zikmakî     = 7.200.000 (2016)
| malbat1            = [[Zimanê berberî]]
| malbat2            = [[Zimanê atlas]]
| malbat3            = 
| malbat4            = 
| malbat5            = 
| malbat6            = 
| netewe             = 
| kêmnetewe          = 
| ajans              = 
| iso1               = 
| iso2               = 
| iso3               = shi
| agahdarî           = 
}}
'''Şelhî''' (bi şelhî: ⵜⴰⵛⵍⵃⵉⵜ, ''taclḥit'', anku '''taşelhît''') [[Zimanê berberî|zimanekî berberî]] ye. Şelhî zimanê xelkê [[şelh]] e û li başûr rojavayê [[Fas]]ê ji hêla zêdeyî heşt milyon kesî ve tê axivîn.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.ethnologue.com/language/shi |sernav=Tachelhit |malper=Ethnologue |ziman=en |tarîxa-gihiştinê=2021-01-30 }}&lt;/ref&gt;

Zimanê şelhî li rojavaya [[çiyayên Atlasa Bilind]] û herêmên li başûr heya çemê [[Draa]], di nava [[Antî-Atlas]] û hewza aluvî ya çemê Sous de xeber didin. Niştecihên navenda bajarê [[Agadir]]ê (nifûsa wî 400.000 kes e) û bajarên mezin ên din wek [[Guelmim]], [[Taroudant]], [[Oulad Teima]], [[Tiznit]] û [[Ouarzazate]] jî şelhîaxiv in.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Kategoriya Commonsê ya biçûk|Tachelhit}}

{{Rêza kategoriyê}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Ziman-şitil}}

[[Kategorî:Ziman]]
[[Kategorî:Zimanên berberî]]
[[Kategorî:Zimanê şelhî| ]]</text>
      <sha1>8e6cx9z2sf3dna9573oloasm8bxsebb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aryn Baker</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100472</id>
    <revision>
      <id>2098687</id>
      <parentid>2020213</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Xelat */</comment>
      <origin>2098687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1881" sha1="g91z7raf1rl1d20o7mu8sfhnb9uz107" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = rojnamevan
}}
'''Aryn Baker''' rojnamevaneke amerîkî ye û nûçegihana kovara ''[[Time (kovar)|Time]]'' [[Afrîka|ya Afrîkayê]] ye. Wê berê ji bo ''Time'' li [[Bêrût|Beyrûta Libnanê]] wekî Berpirsê Buroya Rojhilata Navîn û li [[Kabûl]] û [[Îslamabad]] wekî [[Pakistan|peyamnêrê Pakistan]] û [[Efxanistan]]ê kar kir bû. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timemediakit.com/bios/baker/ |sernav=TIME Media Kit » Aryn Baker |malper=www.timemediakit.com |tarîxa-gihiştinê=2016-05-02 |roja-arşîvê=2016-05-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160508142522/http://www.timemediakit.com/bios/baker/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

== Xelat ==
Baker ji bo [[xelata Daniel Pearl]] di 2012an de ji bo ragihandina berbiçav a di derbarê Asyaya Başûr de Serkeftina All Media bû. Ev xelat bi riya Komeleya Rojnamevaniya Asyaya Başûr (SAJA) bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.saja.org/awards/past |sernav=SAJA {{!}} South Asian Journalists Association - Past Award Winners |malper=www.saja.org |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20181012144136/http://saja.org/awards/past |tarîxa-arşîvê=2018-10-12 |tarîxa-gihiştinê=2016-05-02 }}&lt;/ref&gt;

== Jiyana kesane ==
Baker bi karsazê [[IT]] yê efxanî-amerîkî [[Tamim Samee]] re zewicî ye. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.huffingtonpost.com/2010/08/12/aryn-baker-time-magazines_n_680380.html |sernav=Aryn Baker, Time Magazine's Afghanistan Reporter, Failed To Disclose Conflict Of Interest: NY Observer [UPDATE] |malper=The Huffington Post |tarîxa-gihiştinê=2016-04-14 }}&lt;/ref&gt; Ew niha li [[Cape Town]] ([[Afrîkaya Başûr]]) dijî.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Jînenîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Rojnamevanên amerîkî]]</text>
      <sha1>g91z7raf1rl1d20o7mu8sfhnb9uz107</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098688</id>
      <parentid>2098687</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Jiyana kesane */</comment>
      <origin>2098688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1880" sha1="fg06yx1fe050zxw53upcrvz3lgosmxs" xml:space="preserve">{{Sêwî|tarîx=hezîran 2024}}
{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = rojnamevan
}}
'''Aryn Baker''' rojnamevaneke amerîkî ye û nûçegihana kovara ''[[Time (kovar)|Time]]'' [[Afrîka|ya Afrîkayê]] ye. Wê berê ji bo ''Time'' li [[Bêrût|Beyrûta Libnanê]] wekî Berpirsê Buroya Rojhilata Navîn û li [[Kabûl]] û [[Îslamabad]] wekî [[Pakistan|peyamnêrê Pakistan]] û [[Efxanistan]]ê kar kir bû. &lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timemediakit.com/bios/baker/ |sernav=TIME Media Kit » Aryn Baker |malper=www.timemediakit.com |tarîxa-gihiştinê=2016-05-02 |roja-arşîvê=2016-05-08 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20160508142522/http://www.timemediakit.com/bios/baker/ |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt;

== Xelat ==
Baker ji bo [[xelata Daniel Pearl]] di 2012an de ji bo ragihandina berbiçav a di derbarê Asyaya Başûr de Serkeftina All Media bû. Ev xelat bi riya Komeleya Rojnamevaniya Asyaya Başûr (SAJA) bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.saja.org/awards/past |sernav=SAJA {{!}} South Asian Journalists Association - Past Award Winners |malper=www.saja.org |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20181012144136/http://saja.org/awards/past |tarîxa-arşîvê=2018-10-12 |tarîxa-gihiştinê=2016-05-02 }}&lt;/ref&gt;

== Jiyana kesane ==
Baker bi karsazê [[IT]] yê efxanî-amerîkî [[Tamim Samee]] re zewicî ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.huffingtonpost.com/2010/08/12/aryn-baker-time-magazines_n_680380.html |sernav=Aryn Baker, Time Magazine's Afghanistan Reporter, Failed To Disclose Conflict Of Interest: NY Observer [UPDATE] |malper=The Huffington Post |tarîxa-gihiştinê=2016-04-14 }}&lt;/ref&gt; Ew niha li [[Cape Town]] ([[Afrîkaya Başûr]]) dijî.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}
{{Jînenîgarî-şitil}}

[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Rojnamevanên amerîkî]]</text>
      <sha1>fg06yx1fe050zxw53upcrvz3lgosmxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Giyan,Îran</title>
    <ns>1</ns>
    <id>128509</id>
    <revision>
      <id>2098652</id>
      <parentid>2078911</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Avestaboyî/ê navê [[Gotûbêj:Giyan]] weke [[Gotûbêj:Giyan,Îran]] guhart</comment>
      <origin>2078911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="i2zkp0dp822ifqmenhvp1xfbm12tmlz" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=}}
{{Wîkîproje Îran|muhîmî=}}

}}

== Wîkîdane ==

Silav {{Ragihandin|MikaelF}} , {{Ragihandin|Ghybu}}, {{Ragihandin|Xwedêda}}, {{Ragihandin|Mehk63}}
{{Ragihandin|Gomada}} {{Ragihandin|Penaber49}}
{{Ragihandin|Bablekan}} Ew gotar  bi zimanên din jî he ye . Gelo hûn dikarin her gotar bi hev re li ser Wîkîdane ( Wikidata) tomar bikin ? 
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Giyan [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 18:12, 28 gulan 2022 (UTC)</text>
      <sha1>i2zkp0dp822ifqmenhvp1xfbm12tmlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Hozên kurdî</title>
    <ns>1</ns>
    <id>182331</id>
    <revision>
      <id>2098611</id>
      <parentid>2087327</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghybu</username>
        <id>9854</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ghybu rûpela [[Gotûbêj:Hozên Kurdî]] bêyî beralîkirinek bar kir [[Gotûbêj:Hozên kurdî]]</comment>
      <origin>2087327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1332" sha1="nzmuh02s8ier271lj65vx4kybbshfas" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|sinif=Lîste|1=
{{Wîkîproje Kurdistan|muhîmî=zêde}}
}}

== Daxwaza zêdekirina êla Mizûrî ji bo gotara &quot;Hozên Kurdî&quot; ==

Birîzarên hêja,

Ez bi vê nivîsê daxwaza xwe ya fermî pêşkêş dikim da ku êla &quot;Mizûrî&quot; ji bo gotara [[Hozên Kurdî]] were zêdekirin. Ev daxwaz li ser bingeha hebûna dîrokî ya belgekirî û belavbûna erdnîgariya berfireh a êlê li herêmê hatiye avakirin. Wekî pêkhateyeke êlî ya Kurdî ya kevnar, êla Mizûrî xwedan hebûneke demografîk a demdirêj e ku bi piranî parêzgehên Hewlêr, Dihok, Neynava û Parêzgeha Azerbaycana Rojava (Urmiyê) vedihewîne. Ez bi tevahî amade me ku çavkaniyên dîrokî yên pêbawer û referansên akademîk ji bo piştrastkirina vê zêdekirinê û nivîsandina vê gotarê, li gorî rêgezên bingehîn ên Wîkîpediyayê yên derbarê rastdarî û girîngiya ensîiklopedîk de, pêşkêş bikim. Spas ji bo dem, baldarî û fedakariya we ya berdewam ji bo parastina rastnivîsîn û qalîteya naverokê.

Bi rêz ve,

Ahmed A. Issa

```` [[Bikarhêner:Ahmed A Issa|Ahmed A Issa]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ahmed A Issa|gotûbêj]]) 20:57, 25 tebax 2026 (UTC)

:{{Çêbû}} [[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Penaber49|gotûbêj]]) 21:20, 25 tebax 2026 (UTC)</text>
      <sha1>nzmuh02s8ier271lj65vx4kybbshfas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Zimanê berberî</title>
    <ns>1</ns>
    <id>209962</id>
    <revision>
      <id>2098596</id>
      <parentid>2098501</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:35:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Guherto</username>
        <id>41494</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;gh&quot;? */ beşeke nû</comment>
      <origin>2098596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="49v0ed5rh1z05fm7cngecrjxovx8hxo" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|bingehîn=erê|sinif=şitil}}

== &quot;gh&quot;? ==
@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] &quot;gh&quot; transkrîpsiyona îngilîzî ye. Bi kurmanciya latînî ẍ yan x tê nivîsandin. [[Bikarhêner:Guherto|Guherto]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Guherto|gotûbêj]]) 17:35, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>49v0ed5rh1z05fm7cngecrjxovx8hxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098637</id>
      <parentid>2098596</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Zimanê amazîgh]] weke [[Gotûbêj:Zimanê berberî]] guhart</comment>
      <origin>2098596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="326" sha1="49v0ed5rh1z05fm7cngecrjxovx8hxo" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|bingehîn=erê|sinif=şitil}}

== &quot;gh&quot;? ==
@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] &quot;gh&quot; transkrîpsiyona îngilîzî ye. Bi kurmanciya latînî ẍ yan x tê nivîsandin. [[Bikarhêner:Guherto|Guherto]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Guherto|gotûbêj]]) 17:35, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>49v0ed5rh1z05fm7cngecrjxovx8hxo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098648</id>
      <parentid>2098637</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;gh&quot;? */ Bersiv</comment>
      <origin>2098648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="623" sha1="i68prjbnsfw19o2rqf78feyjl3dhlgx" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|bingehîn=erê|sinif=şitil}}

== &quot;gh&quot;? ==
@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] &quot;gh&quot; transkrîpsiyona îngilîzî ye. Bi kurmanciya latînî ẍ yan x tê nivîsandin. [[Bikarhêner:Guherto|Guherto]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Guherto|gotûbêj]]) 17:35, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:Guherto|Guherto]], gelek spas. Li gorî jêderan, amazîx yan amazîgh e. Lê ti problêm nîne, bi navê berber û berberî jî tê bikaranîn. Silavên dostane. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:51, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>i68prjbnsfw19o2rqf78feyjl3dhlgx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098655</id>
      <parentid>2098648</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:02:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>/* &quot;gh&quot;? */ Bersiv</comment>
      <origin>2098655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="l2y73sjp1gjat3l6kzxspaa1arhk533" xml:space="preserve">{{Serê gotûbêjê}}
{{Kalika wîkîprojeyê|bingehîn=erê|sinif=şitil}}

== &quot;gh&quot;? ==
@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] &quot;gh&quot; transkrîpsiyona îngilîzî ye. Bi kurmanciya latînî ẍ yan x tê nivîsandin. [[Bikarhêner:Guherto|Guherto]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Guherto|gotûbêj]]) 17:35, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:Guherto|Guherto]], gelek spas. Li gorî jêderan, amazîx yan amazîgh e. Lê ti problêm nîne, bi navê berber û berberî jî tê bikaranîn. Silavên dostane. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 07:51, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:@[[Bikarhêner:Guherto|Guherto]], îro di zimanê modern de tîpa ẍ nayê bikaranîn, mixabin. :) Her çi be, dema di Wîkîpediya kurdî di warê devernavên kurdî de ez hewl didim bi kar bînim. Silav. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 08:02, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>l2y73sjp1gjat3l6kzxspaa1arhk533</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Zimanên berberî</title>
    <ns>14</ns>
    <id>258043</id>
    <revision>
      <id>2098645</id>
      <parentid>2098507</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Kategorî:Zimanê amazîgh]] weke [[Kategorî:Zimanên berberî]] guhart</comment>
      <origin>1711622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="a548z8x93x2f3uyr49xmsd0qvx4efof" xml:space="preserve">{{standard-kat}}

[[Kategorî:Zimanên afroasyayî]]</text>
      <sha1>a548z8x93x2f3uyr49xmsd0qvx4efof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ehmed Şer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>309153</id>
    <revision>
      <id>2098585</id>
      <parentid>1975806</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:59:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22932" sha1="o2lh4741naz2vbkbari6zmadwmtwcmj" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Ehmed Şer'''&lt;ref&gt;https://www.rupelanu.com/ehmed-ser-heyeteke-amerikaye-peswazi-kir-32016h.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/141020251&lt;/ref&gt; ([[Zimanê erebî|erebî]]: &lt;bdi&gt;أحمد حسين الشرع&lt;/bdi&gt;&lt;bdi&gt;; jdb. [[29ê çiriya pêşîn]]a [[1982]] li [[Riyad]], [[Erebistana Siûdî]]), di heman demê de bi navê xwe yê di dema rêxistinên cîhadîst ên terorîstî de wekê '''Ebû Mihemmed el Colanî''' (أبو محمد الجولاني) tê nas kirin, terorîst û kesayeteke cîhadîst e ku piştî ketina rejîma Beşar Esed de ku kanûna sala 2024an de ketiye, di dawiya çileya sala 2025an bûye serokkomarê demkî ya [[Sûrî|Sûriyê]]. Ji sala 2017 heta sala 2025an, ew serokê hevpeymaniya milîsên sûrî [[Heyeta Tehrîr Şam]] (HTŞ) bû ku ji aliyê gelek welatan ve wekê rexistineke terorîstî dihate naskirin û yek ji komên cihadîst ên li Sûriyê bû ku berpirsyarê gelek sûçên li dijî mirovahiyê bûn. Ji ber ku HTŞê bi rêxistinên radîkal û terorîstî yên wekê [[Elqaîde]] an [[DAÎŞ]] re di nav têkiliyê de bû, Şer ji sala 2003an heya kanûna 2024an ji aliyê [[Înterpol]]ê ve wekê keseke terorîst hatibû diyar kirin ku biryara girtina wî hatibû derxistin.&lt;/bdi&gt;

== Jiyan ==
[[Wêne:Hussein al-Sharaa.jpg|thumb|150px|Bavê wî Huseyin Şer 1992 li Şamê]]
Li gorî bavê Şer, malbata wî ji [[Girên Golan]]ê ye (ji ber vê yekê bernavka wî Colanî ye ku bi erebî tê wateya &quot;kesên ku ji Golanê tê&quot;).&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interview/abu-mohammad-al-jolani/ |sernav=Abu Mohammad al-Jolani |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Bapîrê wî yê mezin, Mihemed Xalid Şer, di Şoreşa Mezin a Sûriyê de li dijî hêzên Fransayê ya Sûriyê roleke girîng lîstibû. Ji ber beşdarbûna wî di serhildanê de, ew bi nebûna xwe cezayê darvekirinê lê hat birîn lê cezayê wî qet nehat bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://aljumhuriya.net/ar/2024/09/10/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%84%D9%85%D9%87/ |sernav=سيرة والد الجولاني بقلمه |malper=الجمهورية.نت |tarîx=2024-09-10 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=جزماتي |pêşnav=حسام }}&lt;/ref&gt;

Bavê wî, Huseyin Şer (jdb. 1946) ji malbateke cotkar dihat û li [[Zanîngeha Bexdayê]] xwendiye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.enabbaladi.net/94772/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7/ |sernav=مصادر: الجولاني قريب فاروق الشرع.. درس الفقه على يد عالم دمشقي في المزة |malper=عنب بلدي |tarîx=2016-07-28 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محرر 03 }}&lt;/ref&gt; Di ciwaniya xwe de ji aliyê [[Cemal Ebdul Nasir]] ve bandor bûye û hem jî ew nijadperestekî ereb bû. Tê gotin ku bavê wî dijberekî [[laîsîzm]] a rejîma Hafiz Esed bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-milizenfuehrer-al-dscholani-100.html |sernav=Milizenführer al-Dscholani: Wer ist der Mann, der Assad stürzte? |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî derbeyan (1961, 1963) ji aliyê &quot;neobeesîstên Sûriyê&quot; ve, ku Komara Erebî ya Yekbûyî hilweşand û Partiya Bees a Sosyalîst ya Erebî anî ser desthilatdariyê, bavê wî ji aliyê rejîma Esed ve hate binçavkirin lê di dawiyê de karîbû ku bifiltînê û biçe sirgûnê. Li Erebistana Siûdî, bavê wî wekî aborînas di Wezareta Petrolê dixebitî. Şer dibêje ku ew di 1982an de li [[Riyad]]ê ji dayik bûye. Birayê wî Maher Şer bijîşk e.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://almashhad.com/article/773112298002792-News/135563358704721-%D9%86%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A9%D8%AB%D9%84%D9%88%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AD/ |sernav=نشرات تحذيرية.. ثلوج في الجزائر وارتفاع لسرعة الرياح |malper=قناة ومنصة المشهد |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محمد |pêşnav=كريمة }}&lt;/ref&gt; Di 1989an de, Şer bi bav û xizmên xwe yên nêzîk re vegeriya Sûriyê. Ew li nêzîkî [[Şam]]ê li Mezzeh, navçeyek lîberal û dewlemend, mezin bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Li vir, diya wî mamoste bû û bavê wî şêwirmendê serokwezîra ve demê Mehmud Zubi di warê pîşesaziya petrolê de bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku ew bi awayekî profilîstînî mezin bû, [[Întîfadaya Duyem]] a di destpêka hezarsala sedsalê de bandor li wî kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Di dema Elqaîde û Nûsrayê de ===
[[Wêne:Mugshot of Abu Mohammad al-Jolani.jpg|thumb|150px|Wêneyê Ehmed Şer di dema girtina wî ji aliyê hêzên amerîkî]]
Çend hefte berî [[Şerê Iraqê|dagirkirina Iraqê ji aliyê pêşengiya Amerîkayê di 2003an]] de, Şer bi navê ''Colanî'' tevlî [[Elqaîde]] li Iraqê bû û yavaş di nav rêxistinê de di rêzên bilind de bilind bû.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rojnameya ''The Times of Israel'' îdia dikir ku Şer hevkarê nêzîk ê serokê Elqaîde [[Ebû Museb Zerqawî]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/elusive-al-qaeda-leader-in-syria-stays-in-shadows/ |sernav=Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows |malper=www.timesofisrael.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US |paşnav=Abdul-Zahra |pêşnav=Qassim |paşnav2=Karam |pêşnav2=Zeina }}&lt;/ref&gt; Colanî di 2021an de ev gotin red kir û îdia kir ku wî qet Zerqawî nedîtiye û tenê wekî milîsekî di bin Elqaîde de li dijî dagirkirina Iraqê şer kiriye. Di 2006an de, Colanî ji aliyê leşkerên amerîkî ve hate girtin û li gorî daxuyaniyên wî ew ji pênc salan zêdetir di girtîgehên leşkerî li Iraqê de ma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di adara 2011an de, dema ku serhildana li dijî rejîma Esed li Sûriyê dest pê kirin, Colanî vegeriya wir û rêxistina terorîstî ya bi navê Eniya Nusrayê damezrand, ku wî ji 2012an heta 2016an serokatiya wê kir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Eniya Nusra wekî komeke Sûrî ya Elqaîde di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê li Sûriyê]] de li dijî, di nav yên din de, hikûmeta Beşar Esed, hin beşên Artêşa Azad a Sûriyê, [[Yekîneyên Parastina Gel]] ên kurd û ji sibata 2014an vir ve, li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) şer kir. DAÎŞ piştî ku Şer - piştî civînek bi [[Ebûbekir Bexdadî]] (xelîfeyê DAIŞê) re û piştî îdiaya Bexdadî ku Eniya Nusra dê tevlî DAIŞê bibe - sond xwar ku bi serokê Elqaîde Eymen Zewahirî re dilsoz be û ji ber vê yekê DAÎŞ wekî hêzek parêzvan hilbijart, li dijî Eniya Nusra şer îlan kir.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt;

Di 2013an de, [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji ber têkiliyên wî yên bi Elqaîde re, Colanî wekî terorîst bi nav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/designated-terrorist-syria-opposition-abu-mohammad-al-jolani-documentary-idlib-province/ |sernav=The Designated Terrorist and the Fight Over the Future of Syria |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo agahiyên ku bibin sedema girtina wî 10 milyon dolar xelat pêşkêş kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2017-11-09 |sernav=Erdogans Syrien-Pakt: Warum der türkische Präsident mit einem der gefährlichsten Terroristen zusammenarbeitet |url=https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |roja-gihiştinê=2025-06-10 |xebat=HuffPost Deutschland |ziman=de-DE |roja-arşîvê=2018-08-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180802223443/https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji ber operasyona leşkerî ya Rûsyayê li Sûriyê ku di îlona 2015an de destpêkir û êrîşên girêdayî yên hêzên çekdar ên Rûsyayê li dijî nifûsa sivîl a Sûriyê, di cotmeha 2015an de Şer bang ji bo cîhadîstên ji [[Qefqasya|Qefqasyaya Bakur]] kir ku tola xwe ji sivîl û leşkerên rûsî hilînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/syrien-konflikt-nusra-front-ruft-zu-terror-gegen-russen-auf-13854000.html |sernav=Syrien-Konflikt: Nusra-Front ruft zu Terror gegen Russen auf |malper=FAZ.NET |tarîx=2015-10-13 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, ew û rêxistina wî vekişiyan parêzgeha [[Îdlib (parêzgeh)|Îdlibê]], ku ji bo komên serhildêr û zêdetirî du milyon serhildêran bû cihekî penagehê.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot; /&gt; Li wir wî dest bi veguherandina rêxistinê bo cureyekî de facto hikûmetê kir, xwe ji îdeolojiya cîhadîst a enternasyonal dûr xist û fraksiyona xwe bi awayekî zêdetir di çarçoveya têkoşîneke neteweperest a Sûriyeyê de bi cih kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-hayat-tahrir-al-sham-hts |sernav=Examining Extremism: Hayat Tahrir Al-Sham (HTS) {{!}} Examining Extremism {{!}} CSIS |malper=www.csis.org |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di gulana 2015an de,Colanî diyar kir ku, berevajî DAÎŞê, niyeta wî ku êrîşan li dijî cihana rojavayê bike, tunebû.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_100543732/syrien-hts-miliz-stuerzt-assad-wer-ist-der-anfuehrer-.html |sernav=Assads schlimmster Albtraum: Dieser Mann leitet die Dschihadisten-Armee in Syrien |malper=t-online |tarîx=2024-12-03 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Wî herwiha ragihand ku eger Esed têk biçe, dê êrîşên tolhildanê li dijî kêmaniya elewî li Sûriyeyê, ku malbata Esed jê tê, nebin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Di vîdyoyek tîrmeha 2016an de, Colanî eşkere kir ku navê wî ''Ehmed Huseyin Şer'' e.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Di heman mehê de, wî navê Eniya Nusra kir Eniya Fetihkirina Şamê û ji Elqaidê qut bû da ku bi komên din ên serhildêr re bibe yek û komên cîhadîst ên ku berê soza dilsoziya xwe dabûn Elqaîde, bêhêz bike an jî ji holê rake.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.n-tv.de/politik/Nusra-Front-kappt-Verbindungen-zu-Al-Kaida-article18295806.html |sernav=Nusra-Front kappt Verbindungen zu Al-Kaida |malper=n-tv.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=NACHRICHTEN |pêşnav=n-tv }}&lt;/ref&gt; Wek serokê HTŞê, Şer karîbû ku di warê jiholêrakirina rêxistinên muxafeletê a Artêşa Azad a Sûriyê li parêzgeha Îdlibê de bike û warên xwe jî têne bi rêxistina xwe bi cih bike. Şer ji çend êrîşên Elqaîde û DAIŞê sax filitî.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Schwarzer Spiegel |paşnav=Schnell |pêşnav=Alexander |weşanger=Klostermann |tarîx=2024 |rr=30–38 |isbn=978-3-465-14652-0 |url=https://doi.org/10.5771/9783465146520-30 }}&lt;/ref&gt; Di çavên gelek îslamîstên radîkal de, ew wekî xayîn tê hesibandin.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theins.ru/en/opinion/andrei-ostalsky/277303 |sernav=The role of personality in Syrian history: How al-Julani rose to power through ISIS and al-Qaeda to become a “Traitor to Jihad” |malper=The Insider |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ru }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşandina rejîma Beşar Esed (2024) ===
Di mijdara 2024an de, Şer fermana êrîşekê li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê da.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt; Di nav çend rojan de, mîlîsên HTŞê, bi piştgiriya Artêşa Azad a Sûriyê û tevgereke dronan, [[Heleb]], navenda aborî ya Sûriyeyê dagir kir. Li gorî raporan, di dema dagirkirina Helebê de, Şer hewl da ku tirsên di nav xiristiyanan an kêmneteweyên din de kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/nahost-konflikt-eroberung-von-aleppo-nur-zwischenziel-fuer-syrische-rebellen/100091789.html |sernav=Eroberung von Aleppo nur Zwischenziel für syrische Rebellen |malper=www.handelsblatt.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.59350/fluchtforschung.3367 |sernav=Der Tagesspiegel und Zeit Online berichten über die Arbeit des Netzwerks Flüchtlingsforschung: „Wir wissen noch zu wenig über Flucht“ |malper=doi.org |tarîx=2015-12-07 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |paşnav=Fluchtforschung |pêşnav=Netzwerk }}&lt;/ref&gt; Wî fermanên eşkere da ku sivîlan xilas bikin û leşkerên Sûrî yên dîlgirtî nekujin. Wî qasid şandin cem civakên xiristiyan ên li Sûriyeyê, yên ku ji wan re piştrast kirin ku divê ew ji ti êrîşan netirsin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt; Wî ragihand ku hemî şervan dê di nav çend hefteyan de ji Helebê vekişin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Serokatiya serhildêran ragihand ku ew niyeta wan tune ku rêziknameyên cil û berg ji bo jinan derxin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-syrien-montag-100.html |sernav=Liveblog zur Lage in Syrien: ++ Erdogan will Grenzübergang zu Syrien öffnen ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka kanûna pêşîn a 2024an de, wî di hevpeyvînekê de bi rojnameya [[CNN]] re soz da ku kêmneteweyan biparêze. Wî herwiha dixwest vegera penaberên sûrî bo welatê wan hêsan bike.&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/06/middleeast/syria-rebel-forces-hayat-tahrir-al-sham-al-jolani-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader says goal is to ‘overthrow’ Assad regime |malper=CNN |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Kourdi |pêşnav=Jomana Karadsheh, Gul Tuysuz, Brice Laine, Lauren Kent, Eyad }}&lt;/ref&gt; Di dema êrîşê de, ku di nav diwanzdeh rojan de bû sedema bidawîbûna rejîma Esed, Şer qasid şandin ku şaredar û milîsên herêmî razî kirin ku bêyî şer teslîm bibin an jî tevlî serhildêran bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=14 Rebellen Widerstand von rechts |paşnav=Thumann |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2024 |rr=239–252 |isbn=978-3-406-81889-9 |url=https://doi.org/10.17104/9783406818882-239 }}&lt;/ref&gt; Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, êrîşê jiyana 910 kesan girt, ku ji wan 392 serhildêr, 380 şervanên alîgirê rejîmê û 138 sivîl bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rede, gehalten am 18. Dezember 1949 auf dem Parteitag des Partido Nacionalista de Puerto Rico in Arecibo |weşanger=Vervuert Verlagsgesellschaft |tarîx=1998-12-31 |rr=125–134 |url=https://doi.org/10.31819/9783964564702-016 }}&lt;/ref&gt; Di 2021an de, hejmara miriyan di şerê navxweyî de bi nîv milyon kes hatibû texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rnd.de/politik/buergerkrieg-in-syrien-was-sind-die-ursachen-und-wer-sind-die-rebellen-NIHJGHCWBZDLPCNUV6WVR77MBI.html |sernav=Bürgerkrieg in Syrien: Was sind die Ursachen und wer sind die Rebellen? |malper=www.rnd.de |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=Geyer |pêşnav=Steven }}&lt;/ref&gt; Di axaftina xwe ya serkeftinê de piştî hilweşandina hikûmeta Şamê, Şer Îran bi karanîna Sûriyeyê wekî piyon û bi pêşxistina mezhebperestî û gendeliyê tawanbar kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/08/middleeast/analysis-syria-rebel-leader-speech-iran-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader’s victory speech holds a message for Iran – and for Trump and Israel too |malper=CNN |tarîx=2024-12-08 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Robertson |pêşnav=Nic }}&lt;/ref&gt; Wî ji raya giştî xwest ku dema pîrozkirina dawiya dîktatoriya Esedê, ji gulebarana pîrozbahiyê dûr bisekinin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-assad-feiern-100.html |sernav=Nach Freitagsgebeten: Syrien feiert den Sturz des Assad-Regimes |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Her çend wî di qonaxa dawî ya rejîma Esedê de hewl dabû ku dev ji paşnavê xwe yê şer berde jî,&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;/&gt; medyayê piştî hilweşîna Esed di raporên xwe de navê wî yê fermî bi qismî pejirand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-un-treffen-machtwechsel-100.html |sernav=UN-Sondergesandter trifft HTS-Chef al-Scharaa in Syrien |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Şer bi Alîkarê Sekreterê Dewletê yê Karûbarên Rojhilata Navîn re civiya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê xelata 10 milyon dolar ya ku di 2017an de li ser serê wî hatibû danîn, di kanûna 2024an de vekişand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.deutschlandfunk.de/usa-ziehen-das-kopfgeld-auf-chef-der-hts-miliz-in-syrien-zurueck-104.html |sernav=Nach Assad-Sturz - USA ziehen das Kopfgeld auf Chef der HTS-Miliz in Syrien zurück |malper=Die Nachrichten |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=deutschlandfunk.de }}&lt;/ref&gt;
== Dema ku wekê terorîstekî xelat li ser serê wî hatibû birîn ==
Ehmed el-Şehra ku bi navê Ebû Mihemed Colanî jî tê naskirin, ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve wekî terorîstekî ku berpirsiyarê mirina bi hezaran kesan bû di sala 2017an de wekî terorîstekî dihat binav kirin. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevkarên din ên koalîsyonê ya li dijî DAIŞê ji bo girtina Colanî xelatek 10 milyon dolar pêşkêş kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/573146/cia-direktoru-basina-odul-koydugu-colani-ile-ayni-sahnede |sernav=CIA Direktörü başına ödül koyduğu Colani ile aynı sahnede - Evrensel |malper=www.evrensel.net |tarîx=2025-09-23 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr-TR |paşnav=gazetesi |pêşnav=Evrensel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sozcu.com.tr/abd-colani-nin-basina-koydugu-10-milyon-dolarlik-odulu-kaldirdi-mi-p117976 |sernav=Son dakika... ABD, Colani'nin başına koyduğu ödülden vazgeçti - Sözcü Gazetesi |malper=www.sozcu.com.tr |tarîx=2024-12-20 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/abd-hts-lideri-culaninin-basina-konan-odulu-yeniden-degerlendirebilir/ |sernav=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ |malper=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ « İlke TV |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî ya demkî (2024-) ==
Di nîvê kanûna pêşîn a 2024an de, Şer ragihand ku ew ê komên şerker ên rêxistinên serhildêr ji hev veqetîne û endamên wan tevlî hêzên çekdar ên Sûriyeyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-nahost-dienstag-210.html |sernav=Nahost-Liveblog: ++ Caritas warnt vor &quot;humanitärer Katastrophe&quot; in Syrien ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt; Di heman mehê de, birayê wî yê bijîşk Maher Şer, di hikûmeta veguhêz de wekî Wezîrê Tenduristiyê hatiye tayînkirin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di dawiya kanûnê de, wî ragihand ku nivîsandina destûrek nû ya Sûriyeyê dikare sê salan bidome û hilbijartin jî dikarin çar salan bidomin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=[29] Pressenotiz über die Sitzung des »Einheitsausschusses Groß-Berlin der vier antifaschistisch-demokratischen Parteien« am 22. Dezember 1945 (Neue Zeit, Nr. 132 vom 23. Dezember 1945) |weşanger=De Gruyter |tarîx=1990-12-31 |rr=221–221 |url=https://doi.org/10.1515/9783110906301-032 }}&lt;/ref&gt; Ehmed Şer ji hêla medyayê ve wekî serwerê de facto yê Sûriyeyê ji dema hilweşîna rejîma Esed di kanûna pêşîn a 2024an de hatiye binavkirin;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-ukraine-100.html |sernav=Syrien und Ukraine nehmen wieder diplomatische Beziehungen auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; ew ji 29ê çileya 2025an vir ve serokê demkî yê Komara Erebî ya Sûriyeyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.derstandard.at/story/3000000255127/staatsagentur-al-sharaa-220bergangspr228sident-syriens |sernav=Staatsagentur: Al-Sharaa ist Übergangspräsident Syriens |malper=DER STANDARD |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de-AT }}&lt;/ref&gt; Tayînkirina wî wekî serokê demkî &quot;piştî civînek rayedarên siyasî û leşkerî yên bi bandor&quot; pêk hat.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/scharaa-syrien-100.html |sernav=Machthaber Al-Scharaa zum Übergangspräsidenten in Syrien ernannt |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

Di gulana 2025an de, ew li Erebistana Siûdî bi Serokê Amerîkayê [[Donald Trump]] re civiya. Civîna di navbera Trump û Şer de, ji 2000an vir ve, dema ku [[Bill Clinton]] û Hafiz Esed civiyan, yekem hevdîtina di navbera her du rêberan ji wan du dewletan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/trump-riad-106.html |sernav=Trump fordert Syrien zur Anerkennung Israels auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

== Jiyana taybet ==
Ew bi zanyara wêjeyê Latife el-Durubi re zewicî ye û sê zarokên wî hene. Di sibata 2025an de, Şer bi jina xwe re di yekem gera xwe ya derveyî welat de wekî serokkomar çû Erebistana Siûdî û Tirkiyeyê, bi vî awayî rola wê ya giştî wekî &quot;Xanima Yekem&quot; nas kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/politik/latife-al-durubi-das-ist-die-frau-von-syriens-uebergangspraesident-ahmed-al-scharaa-105923812 |sernav=Syriens neue First Lady soll den Westen beruhigen |malper=augsburger-allgemeine |tarîx=2025-02-11 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
[[Kategorî:Kesên ji Sûriyê]]
[[Kategorî:Kesên ji Şamê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Serok]]
[[Kategorî:Siyasetmedar]]</text>
      <sha1>o2lh4741naz2vbkbari6zmadwmtwcmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098586</id>
      <parentid>2098585</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T16:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Serokkomarî ya demkî (2024-) */</comment>
      <origin>2098586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22936" sha1="dto77z0s7213s0uwatt5i1kjhis5axi" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Ehmed Şer'''&lt;ref&gt;https://www.rupelanu.com/ehmed-ser-heyeteke-amerikaye-peswazi-kir-32016h.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/141020251&lt;/ref&gt; ([[Zimanê erebî|erebî]]: &lt;bdi&gt;أحمد حسين الشرع&lt;/bdi&gt;&lt;bdi&gt;; jdb. [[29ê çiriya pêşîn]]a [[1982]] li [[Riyad]], [[Erebistana Siûdî]]), di heman demê de bi navê xwe yê di dema rêxistinên cîhadîst ên terorîstî de wekê '''Ebû Mihemmed el Colanî''' (أبو محمد الجولاني) tê nas kirin, terorîst û kesayeteke cîhadîst e ku piştî ketina rejîma Beşar Esed de ku kanûna sala 2024an de ketiye, di dawiya çileya sala 2025an bûye serokkomarê demkî ya [[Sûrî|Sûriyê]]. Ji sala 2017 heta sala 2025an, ew serokê hevpeymaniya milîsên sûrî [[Heyeta Tehrîr Şam]] (HTŞ) bû ku ji aliyê gelek welatan ve wekê rexistineke terorîstî dihate naskirin û yek ji komên cihadîst ên li Sûriyê bû ku berpirsyarê gelek sûçên li dijî mirovahiyê bûn. Ji ber ku HTŞê bi rêxistinên radîkal û terorîstî yên wekê [[Elqaîde]] an [[DAÎŞ]] re di nav têkiliyê de bû, Şer ji sala 2003an heya kanûna 2024an ji aliyê [[Înterpol]]ê ve wekê keseke terorîst hatibû diyar kirin ku biryara girtina wî hatibû derxistin.&lt;/bdi&gt;

== Jiyan ==
[[Wêne:Hussein al-Sharaa.jpg|thumb|150px|Bavê wî Huseyin Şer 1992 li Şamê]]
Li gorî bavê Şer, malbata wî ji [[Girên Golan]]ê ye (ji ber vê yekê bernavka wî Colanî ye ku bi erebî tê wateya &quot;kesên ku ji Golanê tê&quot;).&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interview/abu-mohammad-al-jolani/ |sernav=Abu Mohammad al-Jolani |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Bapîrê wî yê mezin, Mihemed Xalid Şer, di Şoreşa Mezin a Sûriyê de li dijî hêzên Fransayê ya Sûriyê roleke girîng lîstibû. Ji ber beşdarbûna wî di serhildanê de, ew bi nebûna xwe cezayê darvekirinê lê hat birîn lê cezayê wî qet nehat bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://aljumhuriya.net/ar/2024/09/10/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%84%D9%85%D9%87/ |sernav=سيرة والد الجولاني بقلمه |malper=الجمهورية.نت |tarîx=2024-09-10 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=جزماتي |pêşnav=حسام }}&lt;/ref&gt;

Bavê wî, Huseyin Şer (jdb. 1946) ji malbateke cotkar dihat û li [[Zanîngeha Bexdayê]] xwendiye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.enabbaladi.net/94772/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7/ |sernav=مصادر: الجولاني قريب فاروق الشرع.. درس الفقه على يد عالم دمشقي في المزة |malper=عنب بلدي |tarîx=2016-07-28 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محرر 03 }}&lt;/ref&gt; Di ciwaniya xwe de ji aliyê [[Cemal Ebdul Nasir]] ve bandor bûye û hem jî ew nijadperestekî ereb bû. Tê gotin ku bavê wî dijberekî [[laîsîzm]] a rejîma Hafiz Esed bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-milizenfuehrer-al-dscholani-100.html |sernav=Milizenführer al-Dscholani: Wer ist der Mann, der Assad stürzte? |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî derbeyan (1961, 1963) ji aliyê &quot;neobeesîstên Sûriyê&quot; ve, ku Komara Erebî ya Yekbûyî hilweşand û Partiya Bees a Sosyalîst ya Erebî anî ser desthilatdariyê, bavê wî ji aliyê rejîma Esed ve hate binçavkirin lê di dawiyê de karîbû ku bifiltînê û biçe sirgûnê. Li Erebistana Siûdî, bavê wî wekî aborînas di Wezareta Petrolê dixebitî. Şer dibêje ku ew di 1982an de li [[Riyad]]ê ji dayik bûye. Birayê wî Maher Şer bijîşk e.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://almashhad.com/article/773112298002792-News/135563358704721-%D9%86%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A9%D8%AB%D9%84%D9%88%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AD/ |sernav=نشرات تحذيرية.. ثلوج في الجزائر وارتفاع لسرعة الرياح |malper=قناة ومنصة المشهد |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محمد |pêşnav=كريمة }}&lt;/ref&gt; Di 1989an de, Şer bi bav û xizmên xwe yên nêzîk re vegeriya Sûriyê. Ew li nêzîkî [[Şam]]ê li Mezzeh, navçeyek lîberal û dewlemend, mezin bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Li vir, diya wî mamoste bû û bavê wî şêwirmendê serokwezîra ve demê Mehmud Zubi di warê pîşesaziya petrolê de bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku ew bi awayekî profilîstînî mezin bû, [[Întîfadaya Duyem]] a di destpêka hezarsala sedsalê de bandor li wî kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Di dema Elqaîde û Nûsrayê de ===
[[Wêne:Mugshot of Abu Mohammad al-Jolani.jpg|thumb|150px|Wêneyê Ehmed Şer di dema girtina wî ji aliyê hêzên amerîkî]]
Çend hefte berî [[Şerê Iraqê|dagirkirina Iraqê ji aliyê pêşengiya Amerîkayê di 2003an]] de, Şer bi navê ''Colanî'' tevlî [[Elqaîde]] li Iraqê bû û yavaş di nav rêxistinê de di rêzên bilind de bilind bû.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rojnameya ''The Times of Israel'' îdia dikir ku Şer hevkarê nêzîk ê serokê Elqaîde [[Ebû Museb Zerqawî]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/elusive-al-qaeda-leader-in-syria-stays-in-shadows/ |sernav=Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows |malper=www.timesofisrael.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US |paşnav=Abdul-Zahra |pêşnav=Qassim |paşnav2=Karam |pêşnav2=Zeina }}&lt;/ref&gt; Colanî di 2021an de ev gotin red kir û îdia kir ku wî qet Zerqawî nedîtiye û tenê wekî milîsekî di bin Elqaîde de li dijî dagirkirina Iraqê şer kiriye. Di 2006an de, Colanî ji aliyê leşkerên amerîkî ve hate girtin û li gorî daxuyaniyên wî ew ji pênc salan zêdetir di girtîgehên leşkerî li Iraqê de ma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di adara 2011an de, dema ku serhildana li dijî rejîma Esed li Sûriyê dest pê kirin, Colanî vegeriya wir û rêxistina terorîstî ya bi navê Eniya Nusrayê damezrand, ku wî ji 2012an heta 2016an serokatiya wê kir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Eniya Nusra wekî komeke Sûrî ya Elqaîde di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê li Sûriyê]] de li dijî, di nav yên din de, hikûmeta Beşar Esed, hin beşên Artêşa Azad a Sûriyê, [[Yekîneyên Parastina Gel]] ên kurd û ji sibata 2014an vir ve, li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) şer kir. DAÎŞ piştî ku Şer - piştî civînek bi [[Ebûbekir Bexdadî]] (xelîfeyê DAIŞê) re û piştî îdiaya Bexdadî ku Eniya Nusra dê tevlî DAIŞê bibe - sond xwar ku bi serokê Elqaîde Eymen Zewahirî re dilsoz be û ji ber vê yekê DAÎŞ wekî hêzek parêzvan hilbijart, li dijî Eniya Nusra şer îlan kir.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt;

Di 2013an de, [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji ber têkiliyên wî yên bi Elqaîde re, Colanî wekî terorîst bi nav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/designated-terrorist-syria-opposition-abu-mohammad-al-jolani-documentary-idlib-province/ |sernav=The Designated Terrorist and the Fight Over the Future of Syria |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo agahiyên ku bibin sedema girtina wî 10 milyon dolar xelat pêşkêş kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2017-11-09 |sernav=Erdogans Syrien-Pakt: Warum der türkische Präsident mit einem der gefährlichsten Terroristen zusammenarbeitet |url=https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |roja-gihiştinê=2025-06-10 |xebat=HuffPost Deutschland |ziman=de-DE |roja-arşîvê=2018-08-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180802223443/https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji ber operasyona leşkerî ya Rûsyayê li Sûriyê ku di îlona 2015an de destpêkir û êrîşên girêdayî yên hêzên çekdar ên Rûsyayê li dijî nifûsa sivîl a Sûriyê, di cotmeha 2015an de Şer bang ji bo cîhadîstên ji [[Qefqasya|Qefqasyaya Bakur]] kir ku tola xwe ji sivîl û leşkerên rûsî hilînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/syrien-konflikt-nusra-front-ruft-zu-terror-gegen-russen-auf-13854000.html |sernav=Syrien-Konflikt: Nusra-Front ruft zu Terror gegen Russen auf |malper=FAZ.NET |tarîx=2015-10-13 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, ew û rêxistina wî vekişiyan parêzgeha [[Îdlib (parêzgeh)|Îdlibê]], ku ji bo komên serhildêr û zêdetirî du milyon serhildêran bû cihekî penagehê.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot; /&gt; Li wir wî dest bi veguherandina rêxistinê bo cureyekî de facto hikûmetê kir, xwe ji îdeolojiya cîhadîst a enternasyonal dûr xist û fraksiyona xwe bi awayekî zêdetir di çarçoveya têkoşîneke neteweperest a Sûriyeyê de bi cih kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-hayat-tahrir-al-sham-hts |sernav=Examining Extremism: Hayat Tahrir Al-Sham (HTS) {{!}} Examining Extremism {{!}} CSIS |malper=www.csis.org |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di gulana 2015an de,Colanî diyar kir ku, berevajî DAÎŞê, niyeta wî ku êrîşan li dijî cihana rojavayê bike, tunebû.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_100543732/syrien-hts-miliz-stuerzt-assad-wer-ist-der-anfuehrer-.html |sernav=Assads schlimmster Albtraum: Dieser Mann leitet die Dschihadisten-Armee in Syrien |malper=t-online |tarîx=2024-12-03 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Wî herwiha ragihand ku eger Esed têk biçe, dê êrîşên tolhildanê li dijî kêmaniya elewî li Sûriyeyê, ku malbata Esed jê tê, nebin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Di vîdyoyek tîrmeha 2016an de, Colanî eşkere kir ku navê wî ''Ehmed Huseyin Şer'' e.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Di heman mehê de, wî navê Eniya Nusra kir Eniya Fetihkirina Şamê û ji Elqaidê qut bû da ku bi komên din ên serhildêr re bibe yek û komên cîhadîst ên ku berê soza dilsoziya xwe dabûn Elqaîde, bêhêz bike an jî ji holê rake.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.n-tv.de/politik/Nusra-Front-kappt-Verbindungen-zu-Al-Kaida-article18295806.html |sernav=Nusra-Front kappt Verbindungen zu Al-Kaida |malper=n-tv.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=NACHRICHTEN |pêşnav=n-tv }}&lt;/ref&gt; Wek serokê HTŞê, Şer karîbû ku di warê jiholêrakirina rêxistinên muxafeletê a Artêşa Azad a Sûriyê li parêzgeha Îdlibê de bike û warên xwe jî têne bi rêxistina xwe bi cih bike. Şer ji çend êrîşên Elqaîde û DAIŞê sax filitî.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Schwarzer Spiegel |paşnav=Schnell |pêşnav=Alexander |weşanger=Klostermann |tarîx=2024 |rr=30–38 |isbn=978-3-465-14652-0 |url=https://doi.org/10.5771/9783465146520-30 }}&lt;/ref&gt; Di çavên gelek îslamîstên radîkal de, ew wekî xayîn tê hesibandin.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theins.ru/en/opinion/andrei-ostalsky/277303 |sernav=The role of personality in Syrian history: How al-Julani rose to power through ISIS and al-Qaeda to become a “Traitor to Jihad” |malper=The Insider |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ru }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşandina rejîma Beşar Esed (2024) ===
Di mijdara 2024an de, Şer fermana êrîşekê li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê da.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt; Di nav çend rojan de, mîlîsên HTŞê, bi piştgiriya Artêşa Azad a Sûriyê û tevgereke dronan, [[Heleb]], navenda aborî ya Sûriyeyê dagir kir. Li gorî raporan, di dema dagirkirina Helebê de, Şer hewl da ku tirsên di nav xiristiyanan an kêmneteweyên din de kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/nahost-konflikt-eroberung-von-aleppo-nur-zwischenziel-fuer-syrische-rebellen/100091789.html |sernav=Eroberung von Aleppo nur Zwischenziel für syrische Rebellen |malper=www.handelsblatt.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.59350/fluchtforschung.3367 |sernav=Der Tagesspiegel und Zeit Online berichten über die Arbeit des Netzwerks Flüchtlingsforschung: „Wir wissen noch zu wenig über Flucht“ |malper=doi.org |tarîx=2015-12-07 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |paşnav=Fluchtforschung |pêşnav=Netzwerk }}&lt;/ref&gt; Wî fermanên eşkere da ku sivîlan xilas bikin û leşkerên Sûrî yên dîlgirtî nekujin. Wî qasid şandin cem civakên xiristiyan ên li Sûriyeyê, yên ku ji wan re piştrast kirin ku divê ew ji ti êrîşan netirsin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt; Wî ragihand ku hemî şervan dê di nav çend hefteyan de ji Helebê vekişin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Serokatiya serhildêran ragihand ku ew niyeta wan tune ku rêziknameyên cil û berg ji bo jinan derxin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-syrien-montag-100.html |sernav=Liveblog zur Lage in Syrien: ++ Erdogan will Grenzübergang zu Syrien öffnen ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka kanûna pêşîn a 2024an de, wî di hevpeyvînekê de bi rojnameya [[CNN]] re soz da ku kêmneteweyan biparêze. Wî herwiha dixwest vegera penaberên sûrî bo welatê wan hêsan bike.&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/06/middleeast/syria-rebel-forces-hayat-tahrir-al-sham-al-jolani-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader says goal is to ‘overthrow’ Assad regime |malper=CNN |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Kourdi |pêşnav=Jomana Karadsheh, Gul Tuysuz, Brice Laine, Lauren Kent, Eyad }}&lt;/ref&gt; Di dema êrîşê de, ku di nav diwanzdeh rojan de bû sedema bidawîbûna rejîma Esed, Şer qasid şandin ku şaredar û milîsên herêmî razî kirin ku bêyî şer teslîm bibin an jî tevlî serhildêran bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=14 Rebellen Widerstand von rechts |paşnav=Thumann |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2024 |rr=239–252 |isbn=978-3-406-81889-9 |url=https://doi.org/10.17104/9783406818882-239 }}&lt;/ref&gt; Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, êrîşê jiyana 910 kesan girt, ku ji wan 392 serhildêr, 380 şervanên alîgirê rejîmê û 138 sivîl bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rede, gehalten am 18. Dezember 1949 auf dem Parteitag des Partido Nacionalista de Puerto Rico in Arecibo |weşanger=Vervuert Verlagsgesellschaft |tarîx=1998-12-31 |rr=125–134 |url=https://doi.org/10.31819/9783964564702-016 }}&lt;/ref&gt; Di 2021an de, hejmara miriyan di şerê navxweyî de bi nîv milyon kes hatibû texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rnd.de/politik/buergerkrieg-in-syrien-was-sind-die-ursachen-und-wer-sind-die-rebellen-NIHJGHCWBZDLPCNUV6WVR77MBI.html |sernav=Bürgerkrieg in Syrien: Was sind die Ursachen und wer sind die Rebellen? |malper=www.rnd.de |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=Geyer |pêşnav=Steven }}&lt;/ref&gt; Di axaftina xwe ya serkeftinê de piştî hilweşandina hikûmeta Şamê, Şer Îran bi karanîna Sûriyeyê wekî piyon û bi pêşxistina mezhebperestî û gendeliyê tawanbar kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/08/middleeast/analysis-syria-rebel-leader-speech-iran-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader’s victory speech holds a message for Iran – and for Trump and Israel too |malper=CNN |tarîx=2024-12-08 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Robertson |pêşnav=Nic }}&lt;/ref&gt; Wî ji raya giştî xwest ku dema pîrozkirina dawiya dîktatoriya Esedê, ji gulebarana pîrozbahiyê dûr bisekinin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-assad-feiern-100.html |sernav=Nach Freitagsgebeten: Syrien feiert den Sturz des Assad-Regimes |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Her çend wî di qonaxa dawî ya rejîma Esedê de hewl dabû ku dev ji paşnavê xwe yê şer berde jî,&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;/&gt; medyayê piştî hilweşîna Esed di raporên xwe de navê wî yê fermî bi qismî pejirand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-un-treffen-machtwechsel-100.html |sernav=UN-Sondergesandter trifft HTS-Chef al-Scharaa in Syrien |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Şer bi Alîkarê Sekreterê Dewletê yê Karûbarên Rojhilata Navîn re civiya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê xelata 10 milyon dolar ya ku di 2017an de li ser serê wî hatibû danîn, di kanûna 2024an de vekişand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.deutschlandfunk.de/usa-ziehen-das-kopfgeld-auf-chef-der-hts-miliz-in-syrien-zurueck-104.html |sernav=Nach Assad-Sturz - USA ziehen das Kopfgeld auf Chef der HTS-Miliz in Syrien zurück |malper=Die Nachrichten |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=deutschlandfunk.de }}&lt;/ref&gt;
== Dema ku wekê terorîstekî xelat li ser serê wî hatibû birîn ==
Ehmed el-Şehra ku bi navê Ebû Mihemed Colanî jî tê naskirin, ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve wekî terorîstekî ku berpirsiyarê mirina bi hezaran kesan bû di sala 2017an de wekî terorîstekî dihat binav kirin. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevkarên din ên koalîsyonê ya li dijî DAIŞê ji bo girtina Colanî xelatek 10 milyon dolar pêşkêş kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/573146/cia-direktoru-basina-odul-koydugu-colani-ile-ayni-sahnede |sernav=CIA Direktörü başına ödül koyduğu Colani ile aynı sahnede - Evrensel |malper=www.evrensel.net |tarîx=2025-09-23 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr-TR |paşnav=gazetesi |pêşnav=Evrensel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sozcu.com.tr/abd-colani-nin-basina-koydugu-10-milyon-dolarlik-odulu-kaldirdi-mi-p117976 |sernav=Son dakika... ABD, Colani'nin başına koyduğu ödülden vazgeçti - Sözcü Gazetesi |malper=www.sozcu.com.tr |tarîx=2024-12-20 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/abd-hts-lideri-culaninin-basina-konan-odulu-yeniden-degerlendirebilir/ |sernav=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ |malper=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ « İlke TV |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî ya demkî (2024-2025) ==
Di nîvê kanûna pêşîn a 2024an de, Şer ragihand ku ew ê komên şerker ên rêxistinên serhildêr ji hev veqetîne û endamên wan tevlî hêzên çekdar ên Sûriyeyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-nahost-dienstag-210.html |sernav=Nahost-Liveblog: ++ Caritas warnt vor &quot;humanitärer Katastrophe&quot; in Syrien ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt; Di heman mehê de, birayê wî yê bijîşk Maher Şer, di hikûmeta veguhêz de wekî Wezîrê Tenduristiyê hatiye tayînkirin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di dawiya kanûnê de, wî ragihand ku nivîsandina destûrek nû ya Sûriyeyê dikare sê salan bidome û hilbijartin jî dikarin çar salan bidomin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=[29] Pressenotiz über die Sitzung des »Einheitsausschusses Groß-Berlin der vier antifaschistisch-demokratischen Parteien« am 22. Dezember 1945 (Neue Zeit, Nr. 132 vom 23. Dezember 1945) |weşanger=De Gruyter |tarîx=1990-12-31 |rr=221–221 |url=https://doi.org/10.1515/9783110906301-032 }}&lt;/ref&gt; Ehmed Şer ji hêla medyayê ve wekî serwerê de facto yê Sûriyeyê ji dema hilweşîna rejîma Esed di kanûna pêşîn a 2024an de hatiye binavkirin;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-ukraine-100.html |sernav=Syrien und Ukraine nehmen wieder diplomatische Beziehungen auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; ew ji 29ê çileya 2025an vir ve serokê demkî yê Komara Erebî ya Sûriyeyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.derstandard.at/story/3000000255127/staatsagentur-al-sharaa-220bergangspr228sident-syriens |sernav=Staatsagentur: Al-Sharaa ist Übergangspräsident Syriens |malper=DER STANDARD |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de-AT }}&lt;/ref&gt; Tayînkirina wî wekî serokê demkî &quot;piştî civînek rayedarên siyasî û leşkerî yên bi bandor&quot; pêk hat.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/scharaa-syrien-100.html |sernav=Machthaber Al-Scharaa zum Übergangspräsidenten in Syrien ernannt |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

Di gulana 2025an de, ew li Erebistana Siûdî bi Serokê Amerîkayê [[Donald Trump]] re civiya. Civîna di navbera Trump û Şer de, ji 2000an vir ve, dema ku [[Bill Clinton]] û Hafiz Esed civiyan, yekem hevdîtina di navbera her du rêberan ji wan du dewletan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/trump-riad-106.html |sernav=Trump fordert Syrien zur Anerkennung Israels auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

== Jiyana taybet ==
Ew bi zanyara wêjeyê Latife el-Durubi re zewicî ye û sê zarokên wî hene. Di sibata 2025an de, Şer bi jina xwe re di yekem gera xwe ya derveyî welat de wekî serokkomar çû Erebistana Siûdî û Tirkiyeyê, bi vî awayî rola wê ya giştî wekî &quot;Xanima Yekem&quot; nas kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/politik/latife-al-durubi-das-ist-die-frau-von-syriens-uebergangspraesident-ahmed-al-scharaa-105923812 |sernav=Syriens neue First Lady soll den Westen beruhigen |malper=augsburger-allgemeine |tarîx=2025-02-11 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
[[Kategorî:Kesên ji Sûriyê]]
[[Kategorî:Kesên ji Şamê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Serok]]
[[Kategorî:Siyasetmedar]]</text>
      <sha1>dto77z0s7213s0uwatt5i1kjhis5axi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098587</id>
      <parentid>2098586</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Serokkomarî ya demkî (2024-2025) */</comment>
      <origin>2098587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22964" sha1="fmf7zuk3xx2gz7ir7ka9om3dou9vdti" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Ehmed Şer'''&lt;ref&gt;https://www.rupelanu.com/ehmed-ser-heyeteke-amerikaye-peswazi-kir-32016h.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/141020251&lt;/ref&gt; ([[Zimanê erebî|erebî]]: &lt;bdi&gt;أحمد حسين الشرع&lt;/bdi&gt;&lt;bdi&gt;; jdb. [[29ê çiriya pêşîn]]a [[1982]] li [[Riyad]], [[Erebistana Siûdî]]), di heman demê de bi navê xwe yê di dema rêxistinên cîhadîst ên terorîstî de wekê '''Ebû Mihemmed el Colanî''' (أبو محمد الجولاني) tê nas kirin, terorîst û kesayeteke cîhadîst e ku piştî ketina rejîma Beşar Esed de ku kanûna sala 2024an de ketiye, di dawiya çileya sala 2025an bûye serokkomarê demkî ya [[Sûrî|Sûriyê]]. Ji sala 2017 heta sala 2025an, ew serokê hevpeymaniya milîsên sûrî [[Heyeta Tehrîr Şam]] (HTŞ) bû ku ji aliyê gelek welatan ve wekê rexistineke terorîstî dihate naskirin û yek ji komên cihadîst ên li Sûriyê bû ku berpirsyarê gelek sûçên li dijî mirovahiyê bûn. Ji ber ku HTŞê bi rêxistinên radîkal û terorîstî yên wekê [[Elqaîde]] an [[DAÎŞ]] re di nav têkiliyê de bû, Şer ji sala 2003an heya kanûna 2024an ji aliyê [[Înterpol]]ê ve wekê keseke terorîst hatibû diyar kirin ku biryara girtina wî hatibû derxistin.&lt;/bdi&gt;

== Jiyan ==
[[Wêne:Hussein al-Sharaa.jpg|thumb|150px|Bavê wî Huseyin Şer 1992 li Şamê]]
Li gorî bavê Şer, malbata wî ji [[Girên Golan]]ê ye (ji ber vê yekê bernavka wî Colanî ye ku bi erebî tê wateya &quot;kesên ku ji Golanê tê&quot;).&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interview/abu-mohammad-al-jolani/ |sernav=Abu Mohammad al-Jolani |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Bapîrê wî yê mezin, Mihemed Xalid Şer, di Şoreşa Mezin a Sûriyê de li dijî hêzên Fransayê ya Sûriyê roleke girîng lîstibû. Ji ber beşdarbûna wî di serhildanê de, ew bi nebûna xwe cezayê darvekirinê lê hat birîn lê cezayê wî qet nehat bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://aljumhuriya.net/ar/2024/09/10/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%84%D9%85%D9%87/ |sernav=سيرة والد الجولاني بقلمه |malper=الجمهورية.نت |tarîx=2024-09-10 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=جزماتي |pêşnav=حسام }}&lt;/ref&gt;

Bavê wî, Huseyin Şer (jdb. 1946) ji malbateke cotkar dihat û li [[Zanîngeha Bexdayê]] xwendiye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.enabbaladi.net/94772/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7/ |sernav=مصادر: الجولاني قريب فاروق الشرع.. درس الفقه على يد عالم دمشقي في المزة |malper=عنب بلدي |tarîx=2016-07-28 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محرر 03 }}&lt;/ref&gt; Di ciwaniya xwe de ji aliyê [[Cemal Ebdul Nasir]] ve bandor bûye û hem jî ew nijadperestekî ereb bû. Tê gotin ku bavê wî dijberekî [[laîsîzm]] a rejîma Hafiz Esed bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-milizenfuehrer-al-dscholani-100.html |sernav=Milizenführer al-Dscholani: Wer ist der Mann, der Assad stürzte? |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî derbeyan (1961, 1963) ji aliyê &quot;neobeesîstên Sûriyê&quot; ve, ku Komara Erebî ya Yekbûyî hilweşand û Partiya Bees a Sosyalîst ya Erebî anî ser desthilatdariyê, bavê wî ji aliyê rejîma Esed ve hate binçavkirin lê di dawiyê de karîbû ku bifiltînê û biçe sirgûnê. Li Erebistana Siûdî, bavê wî wekî aborînas di Wezareta Petrolê dixebitî. Şer dibêje ku ew di 1982an de li [[Riyad]]ê ji dayik bûye. Birayê wî Maher Şer bijîşk e.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://almashhad.com/article/773112298002792-News/135563358704721-%D9%86%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A9%D8%AB%D9%84%D9%88%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AD/ |sernav=نشرات تحذيرية.. ثلوج في الجزائر وارتفاع لسرعة الرياح |malper=قناة ومنصة المشهد |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محمد |pêşnav=كريمة }}&lt;/ref&gt; Di 1989an de, Şer bi bav û xizmên xwe yên nêzîk re vegeriya Sûriyê. Ew li nêzîkî [[Şam]]ê li Mezzeh, navçeyek lîberal û dewlemend, mezin bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Li vir, diya wî mamoste bû û bavê wî şêwirmendê serokwezîra ve demê Mehmud Zubi di warê pîşesaziya petrolê de bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku ew bi awayekî profilîstînî mezin bû, [[Întîfadaya Duyem]] a di destpêka hezarsala sedsalê de bandor li wî kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Di dema Elqaîde û Nûsrayê de ===
[[Wêne:Mugshot of Abu Mohammad al-Jolani.jpg|thumb|150px|Wêneyê Ehmed Şer di dema girtina wî ji aliyê hêzên amerîkî]]
Çend hefte berî [[Şerê Iraqê|dagirkirina Iraqê ji aliyê pêşengiya Amerîkayê di 2003an]] de, Şer bi navê ''Colanî'' tevlî [[Elqaîde]] li Iraqê bû û yavaş di nav rêxistinê de di rêzên bilind de bilind bû.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rojnameya ''The Times of Israel'' îdia dikir ku Şer hevkarê nêzîk ê serokê Elqaîde [[Ebû Museb Zerqawî]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/elusive-al-qaeda-leader-in-syria-stays-in-shadows/ |sernav=Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows |malper=www.timesofisrael.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US |paşnav=Abdul-Zahra |pêşnav=Qassim |paşnav2=Karam |pêşnav2=Zeina }}&lt;/ref&gt; Colanî di 2021an de ev gotin red kir û îdia kir ku wî qet Zerqawî nedîtiye û tenê wekî milîsekî di bin Elqaîde de li dijî dagirkirina Iraqê şer kiriye. Di 2006an de, Colanî ji aliyê leşkerên amerîkî ve hate girtin û li gorî daxuyaniyên wî ew ji pênc salan zêdetir di girtîgehên leşkerî li Iraqê de ma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di adara 2011an de, dema ku serhildana li dijî rejîma Esed li Sûriyê dest pê kirin, Colanî vegeriya wir û rêxistina terorîstî ya bi navê Eniya Nusrayê damezrand, ku wî ji 2012an heta 2016an serokatiya wê kir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Eniya Nusra wekî komeke Sûrî ya Elqaîde di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê li Sûriyê]] de li dijî, di nav yên din de, hikûmeta Beşar Esed, hin beşên Artêşa Azad a Sûriyê, [[Yekîneyên Parastina Gel]] ên kurd û ji sibata 2014an vir ve, li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) şer kir. DAÎŞ piştî ku Şer - piştî civînek bi [[Ebûbekir Bexdadî]] (xelîfeyê DAIŞê) re û piştî îdiaya Bexdadî ku Eniya Nusra dê tevlî DAIŞê bibe - sond xwar ku bi serokê Elqaîde Eymen Zewahirî re dilsoz be û ji ber vê yekê DAÎŞ wekî hêzek parêzvan hilbijart, li dijî Eniya Nusra şer îlan kir.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt;

Di 2013an de, [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji ber têkiliyên wî yên bi Elqaîde re, Colanî wekî terorîst bi nav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/designated-terrorist-syria-opposition-abu-mohammad-al-jolani-documentary-idlib-province/ |sernav=The Designated Terrorist and the Fight Over the Future of Syria |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo agahiyên ku bibin sedema girtina wî 10 milyon dolar xelat pêşkêş kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2017-11-09 |sernav=Erdogans Syrien-Pakt: Warum der türkische Präsident mit einem der gefährlichsten Terroristen zusammenarbeitet |url=https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |roja-gihiştinê=2025-06-10 |xebat=HuffPost Deutschland |ziman=de-DE |roja-arşîvê=2018-08-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180802223443/https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji ber operasyona leşkerî ya Rûsyayê li Sûriyê ku di îlona 2015an de destpêkir û êrîşên girêdayî yên hêzên çekdar ên Rûsyayê li dijî nifûsa sivîl a Sûriyê, di cotmeha 2015an de Şer bang ji bo cîhadîstên ji [[Qefqasya|Qefqasyaya Bakur]] kir ku tola xwe ji sivîl û leşkerên rûsî hilînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/syrien-konflikt-nusra-front-ruft-zu-terror-gegen-russen-auf-13854000.html |sernav=Syrien-Konflikt: Nusra-Front ruft zu Terror gegen Russen auf |malper=FAZ.NET |tarîx=2015-10-13 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, ew û rêxistina wî vekişiyan parêzgeha [[Îdlib (parêzgeh)|Îdlibê]], ku ji bo komên serhildêr û zêdetirî du milyon serhildêran bû cihekî penagehê.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot; /&gt; Li wir wî dest bi veguherandina rêxistinê bo cureyekî de facto hikûmetê kir, xwe ji îdeolojiya cîhadîst a enternasyonal dûr xist û fraksiyona xwe bi awayekî zêdetir di çarçoveya têkoşîneke neteweperest a Sûriyeyê de bi cih kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-hayat-tahrir-al-sham-hts |sernav=Examining Extremism: Hayat Tahrir Al-Sham (HTS) {{!}} Examining Extremism {{!}} CSIS |malper=www.csis.org |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di gulana 2015an de,Colanî diyar kir ku, berevajî DAÎŞê, niyeta wî ku êrîşan li dijî cihana rojavayê bike, tunebû.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_100543732/syrien-hts-miliz-stuerzt-assad-wer-ist-der-anfuehrer-.html |sernav=Assads schlimmster Albtraum: Dieser Mann leitet die Dschihadisten-Armee in Syrien |malper=t-online |tarîx=2024-12-03 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Wî herwiha ragihand ku eger Esed têk biçe, dê êrîşên tolhildanê li dijî kêmaniya elewî li Sûriyeyê, ku malbata Esed jê tê, nebin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Di vîdyoyek tîrmeha 2016an de, Colanî eşkere kir ku navê wî ''Ehmed Huseyin Şer'' e.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Di heman mehê de, wî navê Eniya Nusra kir Eniya Fetihkirina Şamê û ji Elqaidê qut bû da ku bi komên din ên serhildêr re bibe yek û komên cîhadîst ên ku berê soza dilsoziya xwe dabûn Elqaîde, bêhêz bike an jî ji holê rake.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.n-tv.de/politik/Nusra-Front-kappt-Verbindungen-zu-Al-Kaida-article18295806.html |sernav=Nusra-Front kappt Verbindungen zu Al-Kaida |malper=n-tv.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=NACHRICHTEN |pêşnav=n-tv }}&lt;/ref&gt; Wek serokê HTŞê, Şer karîbû ku di warê jiholêrakirina rêxistinên muxafeletê a Artêşa Azad a Sûriyê li parêzgeha Îdlibê de bike û warên xwe jî têne bi rêxistina xwe bi cih bike. Şer ji çend êrîşên Elqaîde û DAIŞê sax filitî.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Schwarzer Spiegel |paşnav=Schnell |pêşnav=Alexander |weşanger=Klostermann |tarîx=2024 |rr=30–38 |isbn=978-3-465-14652-0 |url=https://doi.org/10.5771/9783465146520-30 }}&lt;/ref&gt; Di çavên gelek îslamîstên radîkal de, ew wekî xayîn tê hesibandin.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theins.ru/en/opinion/andrei-ostalsky/277303 |sernav=The role of personality in Syrian history: How al-Julani rose to power through ISIS and al-Qaeda to become a “Traitor to Jihad” |malper=The Insider |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ru }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşandina rejîma Beşar Esed (2024) ===
Di mijdara 2024an de, Şer fermana êrîşekê li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê da.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt; Di nav çend rojan de, mîlîsên HTŞê, bi piştgiriya Artêşa Azad a Sûriyê û tevgereke dronan, [[Heleb]], navenda aborî ya Sûriyeyê dagir kir. Li gorî raporan, di dema dagirkirina Helebê de, Şer hewl da ku tirsên di nav xiristiyanan an kêmneteweyên din de kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/nahost-konflikt-eroberung-von-aleppo-nur-zwischenziel-fuer-syrische-rebellen/100091789.html |sernav=Eroberung von Aleppo nur Zwischenziel für syrische Rebellen |malper=www.handelsblatt.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.59350/fluchtforschung.3367 |sernav=Der Tagesspiegel und Zeit Online berichten über die Arbeit des Netzwerks Flüchtlingsforschung: „Wir wissen noch zu wenig über Flucht“ |malper=doi.org |tarîx=2015-12-07 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |paşnav=Fluchtforschung |pêşnav=Netzwerk }}&lt;/ref&gt; Wî fermanên eşkere da ku sivîlan xilas bikin û leşkerên Sûrî yên dîlgirtî nekujin. Wî qasid şandin cem civakên xiristiyan ên li Sûriyeyê, yên ku ji wan re piştrast kirin ku divê ew ji ti êrîşan netirsin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt; Wî ragihand ku hemî şervan dê di nav çend hefteyan de ji Helebê vekişin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Serokatiya serhildêran ragihand ku ew niyeta wan tune ku rêziknameyên cil û berg ji bo jinan derxin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-syrien-montag-100.html |sernav=Liveblog zur Lage in Syrien: ++ Erdogan will Grenzübergang zu Syrien öffnen ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka kanûna pêşîn a 2024an de, wî di hevpeyvînekê de bi rojnameya [[CNN]] re soz da ku kêmneteweyan biparêze. Wî herwiha dixwest vegera penaberên sûrî bo welatê wan hêsan bike.&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/06/middleeast/syria-rebel-forces-hayat-tahrir-al-sham-al-jolani-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader says goal is to ‘overthrow’ Assad regime |malper=CNN |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Kourdi |pêşnav=Jomana Karadsheh, Gul Tuysuz, Brice Laine, Lauren Kent, Eyad }}&lt;/ref&gt; Di dema êrîşê de, ku di nav diwanzdeh rojan de bû sedema bidawîbûna rejîma Esed, Şer qasid şandin ku şaredar û milîsên herêmî razî kirin ku bêyî şer teslîm bibin an jî tevlî serhildêran bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=14 Rebellen Widerstand von rechts |paşnav=Thumann |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2024 |rr=239–252 |isbn=978-3-406-81889-9 |url=https://doi.org/10.17104/9783406818882-239 }}&lt;/ref&gt; Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, êrîşê jiyana 910 kesan girt, ku ji wan 392 serhildêr, 380 şervanên alîgirê rejîmê û 138 sivîl bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rede, gehalten am 18. Dezember 1949 auf dem Parteitag des Partido Nacionalista de Puerto Rico in Arecibo |weşanger=Vervuert Verlagsgesellschaft |tarîx=1998-12-31 |rr=125–134 |url=https://doi.org/10.31819/9783964564702-016 }}&lt;/ref&gt; Di 2021an de, hejmara miriyan di şerê navxweyî de bi nîv milyon kes hatibû texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rnd.de/politik/buergerkrieg-in-syrien-was-sind-die-ursachen-und-wer-sind-die-rebellen-NIHJGHCWBZDLPCNUV6WVR77MBI.html |sernav=Bürgerkrieg in Syrien: Was sind die Ursachen und wer sind die Rebellen? |malper=www.rnd.de |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=Geyer |pêşnav=Steven }}&lt;/ref&gt; Di axaftina xwe ya serkeftinê de piştî hilweşandina hikûmeta Şamê, Şer Îran bi karanîna Sûriyeyê wekî piyon û bi pêşxistina mezhebperestî û gendeliyê tawanbar kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/08/middleeast/analysis-syria-rebel-leader-speech-iran-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader’s victory speech holds a message for Iran – and for Trump and Israel too |malper=CNN |tarîx=2024-12-08 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Robertson |pêşnav=Nic }}&lt;/ref&gt; Wî ji raya giştî xwest ku dema pîrozkirina dawiya dîktatoriya Esedê, ji gulebarana pîrozbahiyê dûr bisekinin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-assad-feiern-100.html |sernav=Nach Freitagsgebeten: Syrien feiert den Sturz des Assad-Regimes |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Her çend wî di qonaxa dawî ya rejîma Esedê de hewl dabû ku dev ji paşnavê xwe yê şer berde jî,&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;/&gt; medyayê piştî hilweşîna Esed di raporên xwe de navê wî yê fermî bi qismî pejirand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-un-treffen-machtwechsel-100.html |sernav=UN-Sondergesandter trifft HTS-Chef al-Scharaa in Syrien |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Şer bi Alîkarê Sekreterê Dewletê yê Karûbarên Rojhilata Navîn re civiya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê xelata 10 milyon dolar ya ku di 2017an de li ser serê wî hatibû danîn, di kanûna 2024an de vekişand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.deutschlandfunk.de/usa-ziehen-das-kopfgeld-auf-chef-der-hts-miliz-in-syrien-zurueck-104.html |sernav=Nach Assad-Sturz - USA ziehen das Kopfgeld auf Chef der HTS-Miliz in Syrien zurück |malper=Die Nachrichten |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=deutschlandfunk.de }}&lt;/ref&gt;
== Dema ku wekê terorîstekî xelat li ser serê wî hatibû birîn ==
Ehmed el-Şehra ku bi navê Ebû Mihemed Colanî jî tê naskirin, ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve wekî terorîstekî ku berpirsiyarê mirina bi hezaran kesan bû di sala 2017an de wekî terorîstekî dihat binav kirin. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevkarên din ên koalîsyonê ya li dijî DAIŞê ji bo girtina Colanî xelatek 10 milyon dolar pêşkêş kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/573146/cia-direktoru-basina-odul-koydugu-colani-ile-ayni-sahnede |sernav=CIA Direktörü başına ödül koyduğu Colani ile aynı sahnede - Evrensel |malper=www.evrensel.net |tarîx=2025-09-23 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr-TR |paşnav=gazetesi |pêşnav=Evrensel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sozcu.com.tr/abd-colani-nin-basina-koydugu-10-milyon-dolarlik-odulu-kaldirdi-mi-p117976 |sernav=Son dakika... ABD, Colani'nin başına koyduğu ödülden vazgeçti - Sözcü Gazetesi |malper=www.sozcu.com.tr |tarîx=2024-12-20 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/abd-hts-lideri-culaninin-basina-konan-odulu-yeniden-degerlendirebilir/ |sernav=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ |malper=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ « İlke TV |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî ya demkî (2024-2025) ==
Di nîvê kanûna pêşîn a 2024an de, Şer ragihand ku ew ê komên şerker ên rêxistinên serhildêr ji hev veqetîne û endamên wan tevlî hêzên çekdar ên Sûriyeyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-nahost-dienstag-210.html |sernav=Nahost-Liveblog: ++ Caritas warnt vor &quot;humanitärer Katastrophe&quot; in Syrien ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt; Di heman mehê de, birayê wî yê bijîşk Maher Şer, di hikûmeta veguhêz de wekî Wezîrê Tenduristiyê hatiye tayînkirin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di dawiya kanûnê de, wî ragihand ku nivîsandina destûrek nû ya Sûriyeyê dikare sê salan bidome û hilbijartin jî dikarin çar salan bidomin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=[29] Pressenotiz über die Sitzung des »Einheitsausschusses Groß-Berlin der vier antifaschistisch-demokratischen Parteien« am 22. Dezember 1945 (Neue Zeit, Nr. 132 vom 23. Dezember 1945) |weşanger=De Gruyter |tarîx=1990-12-31 |rr=221–221 |url=https://doi.org/10.1515/9783110906301-032 }}&lt;/ref&gt; Ehmed Şer ji hêla medyayê ve wekî serwerê de facto yê Sûriyeyê ji dema hilweşîna rejîma Esed di kanûna pêşîn a 2024an de hatiye binavkirin;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-ukraine-100.html |sernav=Syrien und Ukraine nehmen wieder diplomatische Beziehungen auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; ew ji 29ê çileya 2025an vir ve serokê demkî yê Komara Erebî ya Sûriyeyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.derstandard.at/story/3000000255127/staatsagentur-al-sharaa-220bergangspr228sident-syriens |sernav=Staatsagentur: Al-Sharaa ist Übergangspräsident Syriens |malper=DER STANDARD |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de-AT }}&lt;/ref&gt; Tayînkirina wî wekî serokê demkî &quot;piştî civînek rayedarên siyasî û leşkerî yên bi bandor&quot; pêk hat.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/scharaa-syrien-100.html |sernav=Machthaber Al-Scharaa zum Übergangspräsidenten in Syrien ernannt |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

Di gulana 2025an de, ew li Erebistana Siûdî bi Serokê Amerîkayê [[Donald Trump]] re civiya. Civîna di navbera Trump û Şer de, ji 2000an vir ve, dema ku [[Bill Clinton]] û Hafiz Esed civiyan, yekem hevdîtina di navbera her du rêberan ji wan du dewletan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/trump-riad-106.html |sernav=Trump fordert Syrien zur Anerkennung Israels auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî (2025-) ==

== Jiyana taybet ==
Ew bi zanyara wêjeyê Latife el-Durubi re zewicî ye û sê zarokên wî hene. Di sibata 2025an de, Şer bi jina xwe re di yekem gera xwe ya derveyî welat de wekî serokkomar çû Erebistana Siûdî û Tirkiyeyê, bi vî awayî rola wê ya giştî wekî &quot;Xanima Yekem&quot; nas kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/politik/latife-al-durubi-das-ist-die-frau-von-syriens-uebergangspraesident-ahmed-al-scharaa-105923812 |sernav=Syriens neue First Lady soll den Westen beruhigen |malper=augsburger-allgemeine |tarîx=2025-02-11 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
[[Kategorî:Kesên ji Sûriyê]]
[[Kategorî:Kesên ji Şamê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Serok]]
[[Kategorî:Siyasetmedar]]</text>
      <sha1>fmf7zuk3xx2gz7ir7ka9om3dou9vdti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098588</id>
      <parentid>2098587</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Serokkomarî (2025-) */</comment>
      <origin>2098588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23422" sha1="dwtknv223gj3lbgoyrvi99qwtah4l2i" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Ehmed Şer'''&lt;ref&gt;https://www.rupelanu.com/ehmed-ser-heyeteke-amerikaye-peswazi-kir-32016h.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/141020251&lt;/ref&gt; ([[Zimanê erebî|erebî]]: &lt;bdi&gt;أحمد حسين الشرع&lt;/bdi&gt;&lt;bdi&gt;; jdb. [[29ê çiriya pêşîn]]a [[1982]] li [[Riyad]], [[Erebistana Siûdî]]), di heman demê de bi navê xwe yê di dema rêxistinên cîhadîst ên terorîstî de wekê '''Ebû Mihemmed el Colanî''' (أبو محمد الجولاني) tê nas kirin, terorîst û kesayeteke cîhadîst e ku piştî ketina rejîma Beşar Esed de ku kanûna sala 2024an de ketiye, di dawiya çileya sala 2025an bûye serokkomarê demkî ya [[Sûrî|Sûriyê]]. Ji sala 2017 heta sala 2025an, ew serokê hevpeymaniya milîsên sûrî [[Heyeta Tehrîr Şam]] (HTŞ) bû ku ji aliyê gelek welatan ve wekê rexistineke terorîstî dihate naskirin û yek ji komên cihadîst ên li Sûriyê bû ku berpirsyarê gelek sûçên li dijî mirovahiyê bûn. Ji ber ku HTŞê bi rêxistinên radîkal û terorîstî yên wekê [[Elqaîde]] an [[DAÎŞ]] re di nav têkiliyê de bû, Şer ji sala 2003an heya kanûna 2024an ji aliyê [[Înterpol]]ê ve wekê keseke terorîst hatibû diyar kirin ku biryara girtina wî hatibû derxistin.&lt;/bdi&gt;

== Jiyan ==
[[Wêne:Hussein al-Sharaa.jpg|thumb|150px|Bavê wî Huseyin Şer 1992 li Şamê]]
Li gorî bavê Şer, malbata wî ji [[Girên Golan]]ê ye (ji ber vê yekê bernavka wî Colanî ye ku bi erebî tê wateya &quot;kesên ku ji Golanê tê&quot;).&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interview/abu-mohammad-al-jolani/ |sernav=Abu Mohammad al-Jolani |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Bapîrê wî yê mezin, Mihemed Xalid Şer, di Şoreşa Mezin a Sûriyê de li dijî hêzên Fransayê ya Sûriyê roleke girîng lîstibû. Ji ber beşdarbûna wî di serhildanê de, ew bi nebûna xwe cezayê darvekirinê lê hat birîn lê cezayê wî qet nehat bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://aljumhuriya.net/ar/2024/09/10/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%84%D9%85%D9%87/ |sernav=سيرة والد الجولاني بقلمه |malper=الجمهورية.نت |tarîx=2024-09-10 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=جزماتي |pêşnav=حسام }}&lt;/ref&gt;

Bavê wî, Huseyin Şer (jdb. 1946) ji malbateke cotkar dihat û li [[Zanîngeha Bexdayê]] xwendiye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.enabbaladi.net/94772/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7/ |sernav=مصادر: الجولاني قريب فاروق الشرع.. درس الفقه على يد عالم دمشقي في المزة |malper=عنب بلدي |tarîx=2016-07-28 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محرر 03 }}&lt;/ref&gt; Di ciwaniya xwe de ji aliyê [[Cemal Ebdul Nasir]] ve bandor bûye û hem jî ew nijadperestekî ereb bû. Tê gotin ku bavê wî dijberekî [[laîsîzm]] a rejîma Hafiz Esed bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-milizenfuehrer-al-dscholani-100.html |sernav=Milizenführer al-Dscholani: Wer ist der Mann, der Assad stürzte? |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî derbeyan (1961, 1963) ji aliyê &quot;neobeesîstên Sûriyê&quot; ve, ku Komara Erebî ya Yekbûyî hilweşand û Partiya Bees a Sosyalîst ya Erebî anî ser desthilatdariyê, bavê wî ji aliyê rejîma Esed ve hate binçavkirin lê di dawiyê de karîbû ku bifiltînê û biçe sirgûnê. Li Erebistana Siûdî, bavê wî wekî aborînas di Wezareta Petrolê dixebitî. Şer dibêje ku ew di 1982an de li [[Riyad]]ê ji dayik bûye. Birayê wî Maher Şer bijîşk e.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://almashhad.com/article/773112298002792-News/135563358704721-%D9%86%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A9%D8%AB%D9%84%D9%88%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AD/ |sernav=نشرات تحذيرية.. ثلوج في الجزائر وارتفاع لسرعة الرياح |malper=قناة ومنصة المشهد |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محمد |pêşnav=كريمة }}&lt;/ref&gt; Di 1989an de, Şer bi bav û xizmên xwe yên nêzîk re vegeriya Sûriyê. Ew li nêzîkî [[Şam]]ê li Mezzeh, navçeyek lîberal û dewlemend, mezin bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Li vir, diya wî mamoste bû û bavê wî şêwirmendê serokwezîra ve demê Mehmud Zubi di warê pîşesaziya petrolê de bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku ew bi awayekî profilîstînî mezin bû, [[Întîfadaya Duyem]] a di destpêka hezarsala sedsalê de bandor li wî kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Di dema Elqaîde û Nûsrayê de ===
[[Wêne:Mugshot of Abu Mohammad al-Jolani.jpg|thumb|150px|Wêneyê Ehmed Şer di dema girtina wî ji aliyê hêzên amerîkî]]
Çend hefte berî [[Şerê Iraqê|dagirkirina Iraqê ji aliyê pêşengiya Amerîkayê di 2003an]] de, Şer bi navê ''Colanî'' tevlî [[Elqaîde]] li Iraqê bû û yavaş di nav rêxistinê de di rêzên bilind de bilind bû.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rojnameya ''The Times of Israel'' îdia dikir ku Şer hevkarê nêzîk ê serokê Elqaîde [[Ebû Museb Zerqawî]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/elusive-al-qaeda-leader-in-syria-stays-in-shadows/ |sernav=Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows |malper=www.timesofisrael.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US |paşnav=Abdul-Zahra |pêşnav=Qassim |paşnav2=Karam |pêşnav2=Zeina }}&lt;/ref&gt; Colanî di 2021an de ev gotin red kir û îdia kir ku wî qet Zerqawî nedîtiye û tenê wekî milîsekî di bin Elqaîde de li dijî dagirkirina Iraqê şer kiriye. Di 2006an de, Colanî ji aliyê leşkerên amerîkî ve hate girtin û li gorî daxuyaniyên wî ew ji pênc salan zêdetir di girtîgehên leşkerî li Iraqê de ma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di adara 2011an de, dema ku serhildana li dijî rejîma Esed li Sûriyê dest pê kirin, Colanî vegeriya wir û rêxistina terorîstî ya bi navê Eniya Nusrayê damezrand, ku wî ji 2012an heta 2016an serokatiya wê kir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Eniya Nusra wekî komeke Sûrî ya Elqaîde di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê li Sûriyê]] de li dijî, di nav yên din de, hikûmeta Beşar Esed, hin beşên Artêşa Azad a Sûriyê, [[Yekîneyên Parastina Gel]] ên kurd û ji sibata 2014an vir ve, li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) şer kir. DAÎŞ piştî ku Şer - piştî civînek bi [[Ebûbekir Bexdadî]] (xelîfeyê DAIŞê) re û piştî îdiaya Bexdadî ku Eniya Nusra dê tevlî DAIŞê bibe - sond xwar ku bi serokê Elqaîde Eymen Zewahirî re dilsoz be û ji ber vê yekê DAÎŞ wekî hêzek parêzvan hilbijart, li dijî Eniya Nusra şer îlan kir.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt;

Di 2013an de, [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji ber têkiliyên wî yên bi Elqaîde re, Colanî wekî terorîst bi nav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/designated-terrorist-syria-opposition-abu-mohammad-al-jolani-documentary-idlib-province/ |sernav=The Designated Terrorist and the Fight Over the Future of Syria |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo agahiyên ku bibin sedema girtina wî 10 milyon dolar xelat pêşkêş kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2017-11-09 |sernav=Erdogans Syrien-Pakt: Warum der türkische Präsident mit einem der gefährlichsten Terroristen zusammenarbeitet |url=https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |roja-gihiştinê=2025-06-10 |xebat=HuffPost Deutschland |ziman=de-DE |roja-arşîvê=2018-08-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180802223443/https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji ber operasyona leşkerî ya Rûsyayê li Sûriyê ku di îlona 2015an de destpêkir û êrîşên girêdayî yên hêzên çekdar ên Rûsyayê li dijî nifûsa sivîl a Sûriyê, di cotmeha 2015an de Şer bang ji bo cîhadîstên ji [[Qefqasya|Qefqasyaya Bakur]] kir ku tola xwe ji sivîl û leşkerên rûsî hilînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/syrien-konflikt-nusra-front-ruft-zu-terror-gegen-russen-auf-13854000.html |sernav=Syrien-Konflikt: Nusra-Front ruft zu Terror gegen Russen auf |malper=FAZ.NET |tarîx=2015-10-13 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, ew û rêxistina wî vekişiyan parêzgeha [[Îdlib (parêzgeh)|Îdlibê]], ku ji bo komên serhildêr û zêdetirî du milyon serhildêran bû cihekî penagehê.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot; /&gt; Li wir wî dest bi veguherandina rêxistinê bo cureyekî de facto hikûmetê kir, xwe ji îdeolojiya cîhadîst a enternasyonal dûr xist û fraksiyona xwe bi awayekî zêdetir di çarçoveya têkoşîneke neteweperest a Sûriyeyê de bi cih kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-hayat-tahrir-al-sham-hts |sernav=Examining Extremism: Hayat Tahrir Al-Sham (HTS) {{!}} Examining Extremism {{!}} CSIS |malper=www.csis.org |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di gulana 2015an de,Colanî diyar kir ku, berevajî DAÎŞê, niyeta wî ku êrîşan li dijî cihana rojavayê bike, tunebû.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_100543732/syrien-hts-miliz-stuerzt-assad-wer-ist-der-anfuehrer-.html |sernav=Assads schlimmster Albtraum: Dieser Mann leitet die Dschihadisten-Armee in Syrien |malper=t-online |tarîx=2024-12-03 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Wî herwiha ragihand ku eger Esed têk biçe, dê êrîşên tolhildanê li dijî kêmaniya elewî li Sûriyeyê, ku malbata Esed jê tê, nebin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Di vîdyoyek tîrmeha 2016an de, Colanî eşkere kir ku navê wî ''Ehmed Huseyin Şer'' e.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Di heman mehê de, wî navê Eniya Nusra kir Eniya Fetihkirina Şamê û ji Elqaidê qut bû da ku bi komên din ên serhildêr re bibe yek û komên cîhadîst ên ku berê soza dilsoziya xwe dabûn Elqaîde, bêhêz bike an jî ji holê rake.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.n-tv.de/politik/Nusra-Front-kappt-Verbindungen-zu-Al-Kaida-article18295806.html |sernav=Nusra-Front kappt Verbindungen zu Al-Kaida |malper=n-tv.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=NACHRICHTEN |pêşnav=n-tv }}&lt;/ref&gt; Wek serokê HTŞê, Şer karîbû ku di warê jiholêrakirina rêxistinên muxafeletê a Artêşa Azad a Sûriyê li parêzgeha Îdlibê de bike û warên xwe jî têne bi rêxistina xwe bi cih bike. Şer ji çend êrîşên Elqaîde û DAIŞê sax filitî.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Schwarzer Spiegel |paşnav=Schnell |pêşnav=Alexander |weşanger=Klostermann |tarîx=2024 |rr=30–38 |isbn=978-3-465-14652-0 |url=https://doi.org/10.5771/9783465146520-30 }}&lt;/ref&gt; Di çavên gelek îslamîstên radîkal de, ew wekî xayîn tê hesibandin.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theins.ru/en/opinion/andrei-ostalsky/277303 |sernav=The role of personality in Syrian history: How al-Julani rose to power through ISIS and al-Qaeda to become a “Traitor to Jihad” |malper=The Insider |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ru }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşandina rejîma Beşar Esed (2024) ===
Di mijdara 2024an de, Şer fermana êrîşekê li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê da.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt; Di nav çend rojan de, mîlîsên HTŞê, bi piştgiriya Artêşa Azad a Sûriyê û tevgereke dronan, [[Heleb]], navenda aborî ya Sûriyeyê dagir kir. Li gorî raporan, di dema dagirkirina Helebê de, Şer hewl da ku tirsên di nav xiristiyanan an kêmneteweyên din de kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/nahost-konflikt-eroberung-von-aleppo-nur-zwischenziel-fuer-syrische-rebellen/100091789.html |sernav=Eroberung von Aleppo nur Zwischenziel für syrische Rebellen |malper=www.handelsblatt.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.59350/fluchtforschung.3367 |sernav=Der Tagesspiegel und Zeit Online berichten über die Arbeit des Netzwerks Flüchtlingsforschung: „Wir wissen noch zu wenig über Flucht“ |malper=doi.org |tarîx=2015-12-07 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |paşnav=Fluchtforschung |pêşnav=Netzwerk }}&lt;/ref&gt; Wî fermanên eşkere da ku sivîlan xilas bikin û leşkerên Sûrî yên dîlgirtî nekujin. Wî qasid şandin cem civakên xiristiyan ên li Sûriyeyê, yên ku ji wan re piştrast kirin ku divê ew ji ti êrîşan netirsin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt; Wî ragihand ku hemî şervan dê di nav çend hefteyan de ji Helebê vekişin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Serokatiya serhildêran ragihand ku ew niyeta wan tune ku rêziknameyên cil û berg ji bo jinan derxin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-syrien-montag-100.html |sernav=Liveblog zur Lage in Syrien: ++ Erdogan will Grenzübergang zu Syrien öffnen ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka kanûna pêşîn a 2024an de, wî di hevpeyvînekê de bi rojnameya [[CNN]] re soz da ku kêmneteweyan biparêze. Wî herwiha dixwest vegera penaberên sûrî bo welatê wan hêsan bike.&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/06/middleeast/syria-rebel-forces-hayat-tahrir-al-sham-al-jolani-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader says goal is to ‘overthrow’ Assad regime |malper=CNN |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Kourdi |pêşnav=Jomana Karadsheh, Gul Tuysuz, Brice Laine, Lauren Kent, Eyad }}&lt;/ref&gt; Di dema êrîşê de, ku di nav diwanzdeh rojan de bû sedema bidawîbûna rejîma Esed, Şer qasid şandin ku şaredar û milîsên herêmî razî kirin ku bêyî şer teslîm bibin an jî tevlî serhildêran bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=14 Rebellen Widerstand von rechts |paşnav=Thumann |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2024 |rr=239–252 |isbn=978-3-406-81889-9 |url=https://doi.org/10.17104/9783406818882-239 }}&lt;/ref&gt; Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, êrîşê jiyana 910 kesan girt, ku ji wan 392 serhildêr, 380 şervanên alîgirê rejîmê û 138 sivîl bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rede, gehalten am 18. Dezember 1949 auf dem Parteitag des Partido Nacionalista de Puerto Rico in Arecibo |weşanger=Vervuert Verlagsgesellschaft |tarîx=1998-12-31 |rr=125–134 |url=https://doi.org/10.31819/9783964564702-016 }}&lt;/ref&gt; Di 2021an de, hejmara miriyan di şerê navxweyî de bi nîv milyon kes hatibû texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rnd.de/politik/buergerkrieg-in-syrien-was-sind-die-ursachen-und-wer-sind-die-rebellen-NIHJGHCWBZDLPCNUV6WVR77MBI.html |sernav=Bürgerkrieg in Syrien: Was sind die Ursachen und wer sind die Rebellen? |malper=www.rnd.de |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=Geyer |pêşnav=Steven }}&lt;/ref&gt; Di axaftina xwe ya serkeftinê de piştî hilweşandina hikûmeta Şamê, Şer Îran bi karanîna Sûriyeyê wekî piyon û bi pêşxistina mezhebperestî û gendeliyê tawanbar kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/08/middleeast/analysis-syria-rebel-leader-speech-iran-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader’s victory speech holds a message for Iran – and for Trump and Israel too |malper=CNN |tarîx=2024-12-08 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Robertson |pêşnav=Nic }}&lt;/ref&gt; Wî ji raya giştî xwest ku dema pîrozkirina dawiya dîktatoriya Esedê, ji gulebarana pîrozbahiyê dûr bisekinin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-assad-feiern-100.html |sernav=Nach Freitagsgebeten: Syrien feiert den Sturz des Assad-Regimes |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Her çend wî di qonaxa dawî ya rejîma Esedê de hewl dabû ku dev ji paşnavê xwe yê şer berde jî,&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;/&gt; medyayê piştî hilweşîna Esed di raporên xwe de navê wî yê fermî bi qismî pejirand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-un-treffen-machtwechsel-100.html |sernav=UN-Sondergesandter trifft HTS-Chef al-Scharaa in Syrien |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Şer bi Alîkarê Sekreterê Dewletê yê Karûbarên Rojhilata Navîn re civiya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê xelata 10 milyon dolar ya ku di 2017an de li ser serê wî hatibû danîn, di kanûna 2024an de vekişand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.deutschlandfunk.de/usa-ziehen-das-kopfgeld-auf-chef-der-hts-miliz-in-syrien-zurueck-104.html |sernav=Nach Assad-Sturz - USA ziehen das Kopfgeld auf Chef der HTS-Miliz in Syrien zurück |malper=Die Nachrichten |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=deutschlandfunk.de }}&lt;/ref&gt;
== Dema ku wekê terorîstekî xelat li ser serê wî hatibû birîn ==
Ehmed el-Şehra ku bi navê Ebû Mihemed Colanî jî tê naskirin, ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve wekî terorîstekî ku berpirsiyarê mirina bi hezaran kesan bû di sala 2017an de wekî terorîstekî dihat binav kirin. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevkarên din ên koalîsyonê ya li dijî DAIŞê ji bo girtina Colanî xelatek 10 milyon dolar pêşkêş kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/573146/cia-direktoru-basina-odul-koydugu-colani-ile-ayni-sahnede |sernav=CIA Direktörü başına ödül koyduğu Colani ile aynı sahnede - Evrensel |malper=www.evrensel.net |tarîx=2025-09-23 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr-TR |paşnav=gazetesi |pêşnav=Evrensel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sozcu.com.tr/abd-colani-nin-basina-koydugu-10-milyon-dolarlik-odulu-kaldirdi-mi-p117976 |sernav=Son dakika... ABD, Colani'nin başına koyduğu ödülden vazgeçti - Sözcü Gazetesi |malper=www.sozcu.com.tr |tarîx=2024-12-20 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/abd-hts-lideri-culaninin-basina-konan-odulu-yeniden-degerlendirebilir/ |sernav=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ |malper=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ « İlke TV |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî ya demkî (2024-2025) ==
Di nîvê kanûna pêşîn a 2024an de, Şer ragihand ku ew ê komên şerker ên rêxistinên serhildêr ji hev veqetîne û endamên wan tevlî hêzên çekdar ên Sûriyeyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-nahost-dienstag-210.html |sernav=Nahost-Liveblog: ++ Caritas warnt vor &quot;humanitärer Katastrophe&quot; in Syrien ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt; Di heman mehê de, birayê wî yê bijîşk Maher Şer, di hikûmeta veguhêz de wekî Wezîrê Tenduristiyê hatiye tayînkirin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di dawiya kanûnê de, wî ragihand ku nivîsandina destûrek nû ya Sûriyeyê dikare sê salan bidome û hilbijartin jî dikarin çar salan bidomin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=[29] Pressenotiz über die Sitzung des »Einheitsausschusses Groß-Berlin der vier antifaschistisch-demokratischen Parteien« am 22. Dezember 1945 (Neue Zeit, Nr. 132 vom 23. Dezember 1945) |weşanger=De Gruyter |tarîx=1990-12-31 |rr=221–221 |url=https://doi.org/10.1515/9783110906301-032 }}&lt;/ref&gt; Ehmed Şer ji hêla medyayê ve wekî serwerê de facto yê Sûriyeyê ji dema hilweşîna rejîma Esed di kanûna pêşîn a 2024an de hatiye binavkirin;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-ukraine-100.html |sernav=Syrien und Ukraine nehmen wieder diplomatische Beziehungen auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; ew ji 29ê çileya 2025an vir ve serokê demkî yê Komara Erebî ya Sûriyeyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.derstandard.at/story/3000000255127/staatsagentur-al-sharaa-220bergangspr228sident-syriens |sernav=Staatsagentur: Al-Sharaa ist Übergangspräsident Syriens |malper=DER STANDARD |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de-AT }}&lt;/ref&gt; Tayînkirina wî wekî serokê demkî &quot;piştî civînek rayedarên siyasî û leşkerî yên bi bandor&quot; pêk hat.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/scharaa-syrien-100.html |sernav=Machthaber Al-Scharaa zum Übergangspräsidenten in Syrien ernannt |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

Di gulana 2025an de, ew li Erebistana Siûdî bi Serokê Amerîkayê [[Donald Trump]] re civiya. Civîna di navbera Trump û Şer de, ji 2000an vir ve, dema ku [[Bill Clinton]] û Hafiz Esed civiyan, yekem hevdîtina di navbera her du rêberan ji wan du dewletan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/trump-riad-106.html |sernav=Trump fordert Syrien zur Anerkennung Israels auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî (2025-) ==
Di 29ê çileya 2025an de, di çarçoveya Konferansa Serkeftina Şoreşa Sûriyeyê ya ku li Koşka Gel a li Şamê hat lidarxistin de, Berdevkê Fermandariya Operasyonên Leşkerî ya bi pêşengiya HTSyê, Hesen Ebdulxenî, ragihand ku El-Şera bi awayekî fermî wekî serokê Sûriyeyê hatiye destnîşankirin û ew ê di heyama derbasbûnê de welêt bi rê ve bibe, erkên serokatiyê bigire ser xwe û li qada navneteweyî nûnertiya neteweyê bike.

== Jiyana taybet ==
Ew bi zanyara wêjeyê Latife el-Durubi re zewicî ye û sê zarokên wî hene. Di sibata 2025an de, Şer bi jina xwe re di yekem gera xwe ya derveyî welat de wekî serokkomar çû Erebistana Siûdî û Tirkiyeyê, bi vî awayî rola wê ya giştî wekî &quot;Xanima Yekem&quot; nas kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/politik/latife-al-durubi-das-ist-die-frau-von-syriens-uebergangspraesident-ahmed-al-scharaa-105923812 |sernav=Syriens neue First Lady soll den Westen beruhigen |malper=augsburger-allgemeine |tarîx=2025-02-11 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
[[Kategorî:Kesên ji Sûriyê]]
[[Kategorî:Kesên ji Şamê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Serok]]
[[Kategorî:Siyasetmedar]]</text>
      <sha1>dwtknv223gj3lbgoyrvi99qwtah4l2i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098589</id>
      <parentid>2098588</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* Serokkomarî (2025-) */</comment>
      <origin>2098589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23776" sha1="h27p1mnz72nzu7lq9eq0eo2milktqgd" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Ehmed Şer'''&lt;ref&gt;https://www.rupelanu.com/ehmed-ser-heyeteke-amerikaye-peswazi-kir-32016h.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/141020251&lt;/ref&gt; ([[Zimanê erebî|erebî]]: &lt;bdi&gt;أحمد حسين الشرع&lt;/bdi&gt;&lt;bdi&gt;; jdb. [[29ê çiriya pêşîn]]a [[1982]] li [[Riyad]], [[Erebistana Siûdî]]), di heman demê de bi navê xwe yê di dema rêxistinên cîhadîst ên terorîstî de wekê '''Ebû Mihemmed el Colanî''' (أبو محمد الجولاني) tê nas kirin, terorîst û kesayeteke cîhadîst e ku piştî ketina rejîma Beşar Esed de ku kanûna sala 2024an de ketiye, di dawiya çileya sala 2025an bûye serokkomarê demkî ya [[Sûrî|Sûriyê]]. Ji sala 2017 heta sala 2025an, ew serokê hevpeymaniya milîsên sûrî [[Heyeta Tehrîr Şam]] (HTŞ) bû ku ji aliyê gelek welatan ve wekê rexistineke terorîstî dihate naskirin û yek ji komên cihadîst ên li Sûriyê bû ku berpirsyarê gelek sûçên li dijî mirovahiyê bûn. Ji ber ku HTŞê bi rêxistinên radîkal û terorîstî yên wekê [[Elqaîde]] an [[DAÎŞ]] re di nav têkiliyê de bû, Şer ji sala 2003an heya kanûna 2024an ji aliyê [[Înterpol]]ê ve wekê keseke terorîst hatibû diyar kirin ku biryara girtina wî hatibû derxistin.&lt;/bdi&gt;

== Jiyan ==
[[Wêne:Hussein al-Sharaa.jpg|thumb|150px|Bavê wî Huseyin Şer 1992 li Şamê]]
Li gorî bavê Şer, malbata wî ji [[Girên Golan]]ê ye (ji ber vê yekê bernavka wî Colanî ye ku bi erebî tê wateya &quot;kesên ku ji Golanê tê&quot;).&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interview/abu-mohammad-al-jolani/ |sernav=Abu Mohammad al-Jolani |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Bapîrê wî yê mezin, Mihemed Xalid Şer, di Şoreşa Mezin a Sûriyê de li dijî hêzên Fransayê ya Sûriyê roleke girîng lîstibû. Ji ber beşdarbûna wî di serhildanê de, ew bi nebûna xwe cezayê darvekirinê lê hat birîn lê cezayê wî qet nehat bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://aljumhuriya.net/ar/2024/09/10/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%84%D9%85%D9%87/ |sernav=سيرة والد الجولاني بقلمه |malper=الجمهورية.نت |tarîx=2024-09-10 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=جزماتي |pêşnav=حسام }}&lt;/ref&gt;

Bavê wî, Huseyin Şer (jdb. 1946) ji malbateke cotkar dihat û li [[Zanîngeha Bexdayê]] xwendiye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.enabbaladi.net/94772/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7/ |sernav=مصادر: الجولاني قريب فاروق الشرع.. درس الفقه على يد عالم دمشقي في المزة |malper=عنب بلدي |tarîx=2016-07-28 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محرر 03 }}&lt;/ref&gt; Di ciwaniya xwe de ji aliyê [[Cemal Ebdul Nasir]] ve bandor bûye û hem jî ew nijadperestekî ereb bû. Tê gotin ku bavê wî dijberekî [[laîsîzm]] a rejîma Hafiz Esed bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-milizenfuehrer-al-dscholani-100.html |sernav=Milizenführer al-Dscholani: Wer ist der Mann, der Assad stürzte? |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî derbeyan (1961, 1963) ji aliyê &quot;neobeesîstên Sûriyê&quot; ve, ku Komara Erebî ya Yekbûyî hilweşand û Partiya Bees a Sosyalîst ya Erebî anî ser desthilatdariyê, bavê wî ji aliyê rejîma Esed ve hate binçavkirin lê di dawiyê de karîbû ku bifiltînê û biçe sirgûnê. Li Erebistana Siûdî, bavê wî wekî aborînas di Wezareta Petrolê dixebitî. Şer dibêje ku ew di 1982an de li [[Riyad]]ê ji dayik bûye. Birayê wî Maher Şer bijîşk e.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://almashhad.com/article/773112298002792-News/135563358704721-%D9%86%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A9%D8%AB%D9%84%D9%88%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AD/ |sernav=نشرات تحذيرية.. ثلوج في الجزائر وارتفاع لسرعة الرياح |malper=قناة ومنصة المشهد |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محمد |pêşnav=كريمة }}&lt;/ref&gt; Di 1989an de, Şer bi bav û xizmên xwe yên nêzîk re vegeriya Sûriyê. Ew li nêzîkî [[Şam]]ê li Mezzeh, navçeyek lîberal û dewlemend, mezin bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Li vir, diya wî mamoste bû û bavê wî şêwirmendê serokwezîra ve demê Mehmud Zubi di warê pîşesaziya petrolê de bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku ew bi awayekî profilîstînî mezin bû, [[Întîfadaya Duyem]] a di destpêka hezarsala sedsalê de bandor li wî kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Di dema Elqaîde û Nûsrayê de ===
[[Wêne:Mugshot of Abu Mohammad al-Jolani.jpg|thumb|150px|Wêneyê Ehmed Şer di dema girtina wî ji aliyê hêzên amerîkî]]
Çend hefte berî [[Şerê Iraqê|dagirkirina Iraqê ji aliyê pêşengiya Amerîkayê di 2003an]] de, Şer bi navê ''Colanî'' tevlî [[Elqaîde]] li Iraqê bû û yavaş di nav rêxistinê de di rêzên bilind de bilind bû.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rojnameya ''The Times of Israel'' îdia dikir ku Şer hevkarê nêzîk ê serokê Elqaîde [[Ebû Museb Zerqawî]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/elusive-al-qaeda-leader-in-syria-stays-in-shadows/ |sernav=Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows |malper=www.timesofisrael.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US |paşnav=Abdul-Zahra |pêşnav=Qassim |paşnav2=Karam |pêşnav2=Zeina }}&lt;/ref&gt; Colanî di 2021an de ev gotin red kir û îdia kir ku wî qet Zerqawî nedîtiye û tenê wekî milîsekî di bin Elqaîde de li dijî dagirkirina Iraqê şer kiriye. Di 2006an de, Colanî ji aliyê leşkerên amerîkî ve hate girtin û li gorî daxuyaniyên wî ew ji pênc salan zêdetir di girtîgehên leşkerî li Iraqê de ma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di adara 2011an de, dema ku serhildana li dijî rejîma Esed li Sûriyê dest pê kirin, Colanî vegeriya wir û rêxistina terorîstî ya bi navê Eniya Nusrayê damezrand, ku wî ji 2012an heta 2016an serokatiya wê kir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Eniya Nusra wekî komeke Sûrî ya Elqaîde di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê li Sûriyê]] de li dijî, di nav yên din de, hikûmeta Beşar Esed, hin beşên Artêşa Azad a Sûriyê, [[Yekîneyên Parastina Gel]] ên kurd û ji sibata 2014an vir ve, li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) şer kir. DAÎŞ piştî ku Şer - piştî civînek bi [[Ebûbekir Bexdadî]] (xelîfeyê DAIŞê) re û piştî îdiaya Bexdadî ku Eniya Nusra dê tevlî DAIŞê bibe - sond xwar ku bi serokê Elqaîde Eymen Zewahirî re dilsoz be û ji ber vê yekê DAÎŞ wekî hêzek parêzvan hilbijart, li dijî Eniya Nusra şer îlan kir.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt;

Di 2013an de, [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji ber têkiliyên wî yên bi Elqaîde re, Colanî wekî terorîst bi nav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/designated-terrorist-syria-opposition-abu-mohammad-al-jolani-documentary-idlib-province/ |sernav=The Designated Terrorist and the Fight Over the Future of Syria |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo agahiyên ku bibin sedema girtina wî 10 milyon dolar xelat pêşkêş kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2017-11-09 |sernav=Erdogans Syrien-Pakt: Warum der türkische Präsident mit einem der gefährlichsten Terroristen zusammenarbeitet |url=https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |roja-gihiştinê=2025-06-10 |xebat=HuffPost Deutschland |ziman=de-DE |roja-arşîvê=2018-08-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180802223443/https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji ber operasyona leşkerî ya Rûsyayê li Sûriyê ku di îlona 2015an de destpêkir û êrîşên girêdayî yên hêzên çekdar ên Rûsyayê li dijî nifûsa sivîl a Sûriyê, di cotmeha 2015an de Şer bang ji bo cîhadîstên ji [[Qefqasya|Qefqasyaya Bakur]] kir ku tola xwe ji sivîl û leşkerên rûsî hilînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/syrien-konflikt-nusra-front-ruft-zu-terror-gegen-russen-auf-13854000.html |sernav=Syrien-Konflikt: Nusra-Front ruft zu Terror gegen Russen auf |malper=FAZ.NET |tarîx=2015-10-13 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, ew û rêxistina wî vekişiyan parêzgeha [[Îdlib (parêzgeh)|Îdlibê]], ku ji bo komên serhildêr û zêdetirî du milyon serhildêran bû cihekî penagehê.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot; /&gt; Li wir wî dest bi veguherandina rêxistinê bo cureyekî de facto hikûmetê kir, xwe ji îdeolojiya cîhadîst a enternasyonal dûr xist û fraksiyona xwe bi awayekî zêdetir di çarçoveya têkoşîneke neteweperest a Sûriyeyê de bi cih kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-hayat-tahrir-al-sham-hts |sernav=Examining Extremism: Hayat Tahrir Al-Sham (HTS) {{!}} Examining Extremism {{!}} CSIS |malper=www.csis.org |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di gulana 2015an de,Colanî diyar kir ku, berevajî DAÎŞê, niyeta wî ku êrîşan li dijî cihana rojavayê bike, tunebû.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_100543732/syrien-hts-miliz-stuerzt-assad-wer-ist-der-anfuehrer-.html |sernav=Assads schlimmster Albtraum: Dieser Mann leitet die Dschihadisten-Armee in Syrien |malper=t-online |tarîx=2024-12-03 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Wî herwiha ragihand ku eger Esed têk biçe, dê êrîşên tolhildanê li dijî kêmaniya elewî li Sûriyeyê, ku malbata Esed jê tê, nebin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Di vîdyoyek tîrmeha 2016an de, Colanî eşkere kir ku navê wî ''Ehmed Huseyin Şer'' e.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Di heman mehê de, wî navê Eniya Nusra kir Eniya Fetihkirina Şamê û ji Elqaidê qut bû da ku bi komên din ên serhildêr re bibe yek û komên cîhadîst ên ku berê soza dilsoziya xwe dabûn Elqaîde, bêhêz bike an jî ji holê rake.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.n-tv.de/politik/Nusra-Front-kappt-Verbindungen-zu-Al-Kaida-article18295806.html |sernav=Nusra-Front kappt Verbindungen zu Al-Kaida |malper=n-tv.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=NACHRICHTEN |pêşnav=n-tv }}&lt;/ref&gt; Wek serokê HTŞê, Şer karîbû ku di warê jiholêrakirina rêxistinên muxafeletê a Artêşa Azad a Sûriyê li parêzgeha Îdlibê de bike û warên xwe jî têne bi rêxistina xwe bi cih bike. Şer ji çend êrîşên Elqaîde û DAIŞê sax filitî.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Schwarzer Spiegel |paşnav=Schnell |pêşnav=Alexander |weşanger=Klostermann |tarîx=2024 |rr=30–38 |isbn=978-3-465-14652-0 |url=https://doi.org/10.5771/9783465146520-30 }}&lt;/ref&gt; Di çavên gelek îslamîstên radîkal de, ew wekî xayîn tê hesibandin.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theins.ru/en/opinion/andrei-ostalsky/277303 |sernav=The role of personality in Syrian history: How al-Julani rose to power through ISIS and al-Qaeda to become a “Traitor to Jihad” |malper=The Insider |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ru }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşandina rejîma Beşar Esed (2024) ===
Di mijdara 2024an de, Şer fermana êrîşekê li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê da.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt; Di nav çend rojan de, mîlîsên HTŞê, bi piştgiriya Artêşa Azad a Sûriyê û tevgereke dronan, [[Heleb]], navenda aborî ya Sûriyeyê dagir kir. Li gorî raporan, di dema dagirkirina Helebê de, Şer hewl da ku tirsên di nav xiristiyanan an kêmneteweyên din de kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/nahost-konflikt-eroberung-von-aleppo-nur-zwischenziel-fuer-syrische-rebellen/100091789.html |sernav=Eroberung von Aleppo nur Zwischenziel für syrische Rebellen |malper=www.handelsblatt.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.59350/fluchtforschung.3367 |sernav=Der Tagesspiegel und Zeit Online berichten über die Arbeit des Netzwerks Flüchtlingsforschung: „Wir wissen noch zu wenig über Flucht“ |malper=doi.org |tarîx=2015-12-07 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |paşnav=Fluchtforschung |pêşnav=Netzwerk }}&lt;/ref&gt; Wî fermanên eşkere da ku sivîlan xilas bikin û leşkerên Sûrî yên dîlgirtî nekujin. Wî qasid şandin cem civakên xiristiyan ên li Sûriyeyê, yên ku ji wan re piştrast kirin ku divê ew ji ti êrîşan netirsin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt; Wî ragihand ku hemî şervan dê di nav çend hefteyan de ji Helebê vekişin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Serokatiya serhildêran ragihand ku ew niyeta wan tune ku rêziknameyên cil û berg ji bo jinan derxin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-syrien-montag-100.html |sernav=Liveblog zur Lage in Syrien: ++ Erdogan will Grenzübergang zu Syrien öffnen ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka kanûna pêşîn a 2024an de, wî di hevpeyvînekê de bi rojnameya [[CNN]] re soz da ku kêmneteweyan biparêze. Wî herwiha dixwest vegera penaberên sûrî bo welatê wan hêsan bike.&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/06/middleeast/syria-rebel-forces-hayat-tahrir-al-sham-al-jolani-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader says goal is to ‘overthrow’ Assad regime |malper=CNN |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Kourdi |pêşnav=Jomana Karadsheh, Gul Tuysuz, Brice Laine, Lauren Kent, Eyad }}&lt;/ref&gt; Di dema êrîşê de, ku di nav diwanzdeh rojan de bû sedema bidawîbûna rejîma Esed, Şer qasid şandin ku şaredar û milîsên herêmî razî kirin ku bêyî şer teslîm bibin an jî tevlî serhildêran bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=14 Rebellen Widerstand von rechts |paşnav=Thumann |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2024 |rr=239–252 |isbn=978-3-406-81889-9 |url=https://doi.org/10.17104/9783406818882-239 }}&lt;/ref&gt; Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, êrîşê jiyana 910 kesan girt, ku ji wan 392 serhildêr, 380 şervanên alîgirê rejîmê û 138 sivîl bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rede, gehalten am 18. Dezember 1949 auf dem Parteitag des Partido Nacionalista de Puerto Rico in Arecibo |weşanger=Vervuert Verlagsgesellschaft |tarîx=1998-12-31 |rr=125–134 |url=https://doi.org/10.31819/9783964564702-016 }}&lt;/ref&gt; Di 2021an de, hejmara miriyan di şerê navxweyî de bi nîv milyon kes hatibû texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rnd.de/politik/buergerkrieg-in-syrien-was-sind-die-ursachen-und-wer-sind-die-rebellen-NIHJGHCWBZDLPCNUV6WVR77MBI.html |sernav=Bürgerkrieg in Syrien: Was sind die Ursachen und wer sind die Rebellen? |malper=www.rnd.de |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=Geyer |pêşnav=Steven }}&lt;/ref&gt; Di axaftina xwe ya serkeftinê de piştî hilweşandina hikûmeta Şamê, Şer Îran bi karanîna Sûriyeyê wekî piyon û bi pêşxistina mezhebperestî û gendeliyê tawanbar kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/08/middleeast/analysis-syria-rebel-leader-speech-iran-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader’s victory speech holds a message for Iran – and for Trump and Israel too |malper=CNN |tarîx=2024-12-08 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Robertson |pêşnav=Nic }}&lt;/ref&gt; Wî ji raya giştî xwest ku dema pîrozkirina dawiya dîktatoriya Esedê, ji gulebarana pîrozbahiyê dûr bisekinin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-assad-feiern-100.html |sernav=Nach Freitagsgebeten: Syrien feiert den Sturz des Assad-Regimes |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Her çend wî di qonaxa dawî ya rejîma Esedê de hewl dabû ku dev ji paşnavê xwe yê şer berde jî,&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;/&gt; medyayê piştî hilweşîna Esed di raporên xwe de navê wî yê fermî bi qismî pejirand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-un-treffen-machtwechsel-100.html |sernav=UN-Sondergesandter trifft HTS-Chef al-Scharaa in Syrien |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Şer bi Alîkarê Sekreterê Dewletê yê Karûbarên Rojhilata Navîn re civiya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê xelata 10 milyon dolar ya ku di 2017an de li ser serê wî hatibû danîn, di kanûna 2024an de vekişand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.deutschlandfunk.de/usa-ziehen-das-kopfgeld-auf-chef-der-hts-miliz-in-syrien-zurueck-104.html |sernav=Nach Assad-Sturz - USA ziehen das Kopfgeld auf Chef der HTS-Miliz in Syrien zurück |malper=Die Nachrichten |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=deutschlandfunk.de }}&lt;/ref&gt;
== Dema ku wekê terorîstekî xelat li ser serê wî hatibû birîn ==
Ehmed el-Şehra ku bi navê Ebû Mihemed Colanî jî tê naskirin, ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve wekî terorîstekî ku berpirsiyarê mirina bi hezaran kesan bû di sala 2017an de wekî terorîstekî dihat binav kirin. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevkarên din ên koalîsyonê ya li dijî DAIŞê ji bo girtina Colanî xelatek 10 milyon dolar pêşkêş kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/573146/cia-direktoru-basina-odul-koydugu-colani-ile-ayni-sahnede |sernav=CIA Direktörü başına ödül koyduğu Colani ile aynı sahnede - Evrensel |malper=www.evrensel.net |tarîx=2025-09-23 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr-TR |paşnav=gazetesi |pêşnav=Evrensel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sozcu.com.tr/abd-colani-nin-basina-koydugu-10-milyon-dolarlik-odulu-kaldirdi-mi-p117976 |sernav=Son dakika... ABD, Colani'nin başına koyduğu ödülden vazgeçti - Sözcü Gazetesi |malper=www.sozcu.com.tr |tarîx=2024-12-20 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/abd-hts-lideri-culaninin-basina-konan-odulu-yeniden-degerlendirebilir/ |sernav=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ |malper=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ « İlke TV |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî ya demkî (2024-2025) ==
Di nîvê kanûna pêşîn a 2024an de, Şer ragihand ku ew ê komên şerker ên rêxistinên serhildêr ji hev veqetîne û endamên wan tevlî hêzên çekdar ên Sûriyeyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-nahost-dienstag-210.html |sernav=Nahost-Liveblog: ++ Caritas warnt vor &quot;humanitärer Katastrophe&quot; in Syrien ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt; Di heman mehê de, birayê wî yê bijîşk Maher Şer, di hikûmeta veguhêz de wekî Wezîrê Tenduristiyê hatiye tayînkirin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di dawiya kanûnê de, wî ragihand ku nivîsandina destûrek nû ya Sûriyeyê dikare sê salan bidome û hilbijartin jî dikarin çar salan bidomin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=[29] Pressenotiz über die Sitzung des »Einheitsausschusses Groß-Berlin der vier antifaschistisch-demokratischen Parteien« am 22. Dezember 1945 (Neue Zeit, Nr. 132 vom 23. Dezember 1945) |weşanger=De Gruyter |tarîx=1990-12-31 |rr=221–221 |url=https://doi.org/10.1515/9783110906301-032 }}&lt;/ref&gt; Ehmed Şer ji hêla medyayê ve wekî serwerê de facto yê Sûriyeyê ji dema hilweşîna rejîma Esed di kanûna pêşîn a 2024an de hatiye binavkirin;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-ukraine-100.html |sernav=Syrien und Ukraine nehmen wieder diplomatische Beziehungen auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; ew ji 29ê çileya 2025an vir ve serokê demkî yê Komara Erebî ya Sûriyeyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.derstandard.at/story/3000000255127/staatsagentur-al-sharaa-220bergangspr228sident-syriens |sernav=Staatsagentur: Al-Sharaa ist Übergangspräsident Syriens |malper=DER STANDARD |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de-AT }}&lt;/ref&gt; Tayînkirina wî wekî serokê demkî &quot;piştî civînek rayedarên siyasî û leşkerî yên bi bandor&quot; pêk hat.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/scharaa-syrien-100.html |sernav=Machthaber Al-Scharaa zum Übergangspräsidenten in Syrien ernannt |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

Di gulana 2025an de, ew li Erebistana Siûdî bi Serokê Amerîkayê [[Donald Trump]] re civiya. Civîna di navbera Trump û Şer de, ji 2000an vir ve, dema ku [[Bill Clinton]] û Hafiz Esed civiyan, yekem hevdîtina di navbera her du rêberan ji wan du dewletan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/trump-riad-106.html |sernav=Trump fordert Syrien zur Anerkennung Israels auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî (2025-) ==
Di 29ê çileya 2025an de, di çarçoveya Konferansa Serkeftina Şoreşa Sûriyeyê ya ku li Koşka Gel a li Şamê hat lidarxistin de, Berdevkê Fermandariya Operasyonên Leşkerî ya bi pêşengiya HTSyê, Hesen Ebdulxenî, ragihand ku El-Şera bi awayekî fermî wekî serokê Sûriyeyê hatiye destnîşankirin û ew ê di heyama derbasbûnê de welêt bi rê ve bibe, erkên serokatiyê bigire ser xwe û li qada navneteweyî nûnertiya neteweyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Eyad Kourdi, Mohammed Tawfeeq |tarîx=2025-01-29 |sernav=Former al Qaeda member named as Syria’s president for transitional period {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2025/01/29/middleeast/ahmad-al-sharaa-named-syria-transitional-president-intl-latam/index.html |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=CNN |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Jiyana taybet ==
Ew bi zanyara wêjeyê Latife el-Durubi re zewicî ye û sê zarokên wî hene. Di sibata 2025an de, Şer bi jina xwe re di yekem gera xwe ya derveyî welat de wekî serokkomar çû Erebistana Siûdî û Tirkiyeyê, bi vî awayî rola wê ya giştî wekî &quot;Xanima Yekem&quot; nas kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/politik/latife-al-durubi-das-ist-die-frau-von-syriens-uebergangspraesident-ahmed-al-scharaa-105923812 |sernav=Syriens neue First Lady soll den Westen beruhigen |malper=augsburger-allgemeine |tarîx=2025-02-11 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
[[Kategorî:Kesên ji Sûriyê]]
[[Kategorî:Kesên ji Şamê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Serok]]
[[Kategorî:Siyasetmedar]]</text>
      <sha1>h27p1mnz72nzu7lq9eq0eo2milktqgd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098590</id>
      <parentid>2098589</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23780" sha1="ceb145hzcn4excik777w8onzvfbaa6z" xml:space="preserve">{{Tê guhartin}}{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Ehmed Şer'''&lt;ref&gt;https://www.rupelanu.com/ehmed-ser-heyeteke-amerikaye-peswazi-kir-32016h.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/141020251&lt;/ref&gt; ([[Zimanê erebî|erebî]]: &lt;bdi&gt;أحمد حسين الشرع&lt;/bdi&gt;&lt;bdi&gt;; jdb. [[29ê çiriya pêşîn]]a [[1982]] li [[Riyad]], [[Erebistana Siûdî]]), di heman demê de bi navê xwe yê di dema rêxistinên cîhadîst ên terorîstî de wekê '''Ebû Mihemmed el Colanî''' (أبو محمد الجولاني) tê nas kirin, terorîst û kesayeteke cîhadîst e ku piştî ketina rejîma [[Beşar Esed]] de ku kanûna sala 2024an de ketiye, di dawiya çileya sala 2025an bûye serokkomarê demkî ya [[Sûrî|Sûriyê]]. Ji sala 2017 heta sala 2025an, ew serokê hevpeymaniya milîsên sûrî [[Heyeta Tehrîr Şam]] (HTŞ) bû ku ji aliyê gelek welatan ve wekê rexistineke terorîstî dihate naskirin û yek ji komên cihadîst ên li Sûriyê bû ku berpirsyarê gelek sûçên li dijî mirovahiyê bûn. Ji ber ku HTŞê bi rêxistinên radîkal û terorîstî yên wekê [[Elqaîde]] an [[DAÎŞ]] re di nav têkiliyê de bû, Şer ji sala 2003an heya kanûna 2024an ji aliyê [[Înterpol]]ê ve wekê keseke terorîst hatibû diyar kirin ku biryara girtina wî hatibû derxistin.&lt;/bdi&gt;

== Jiyan ==
[[Wêne:Hussein al-Sharaa.jpg|thumb|150px|Bavê wî Huseyin Şer 1992 li Şamê]]
Li gorî bavê Şer, malbata wî ji [[Girên Golan]]ê ye (ji ber vê yekê bernavka wî Colanî ye ku bi erebî tê wateya &quot;kesên ku ji Golanê tê&quot;).&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interview/abu-mohammad-al-jolani/ |sernav=Abu Mohammad al-Jolani |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Bapîrê wî yê mezin, Mihemed Xalid Şer, di Şoreşa Mezin a Sûriyê de li dijî hêzên Fransayê ya Sûriyê roleke girîng lîstibû. Ji ber beşdarbûna wî di serhildanê de, ew bi nebûna xwe cezayê darvekirinê lê hat birîn lê cezayê wî qet nehat bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://aljumhuriya.net/ar/2024/09/10/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%84%D9%85%D9%87/ |sernav=سيرة والد الجولاني بقلمه |malper=الجمهورية.نت |tarîx=2024-09-10 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=جزماتي |pêşnav=حسام }}&lt;/ref&gt;

Bavê wî, Huseyin Şer (jdb. 1946) ji malbateke cotkar dihat û li [[Zanîngeha Bexdayê]] xwendiye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.enabbaladi.net/94772/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7/ |sernav=مصادر: الجولاني قريب فاروق الشرع.. درس الفقه على يد عالم دمشقي في المزة |malper=عنب بلدي |tarîx=2016-07-28 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محرر 03 }}&lt;/ref&gt; Di ciwaniya xwe de ji aliyê [[Cemal Ebdul Nasir]] ve bandor bûye û hem jî ew nijadperestekî ereb bû. Tê gotin ku bavê wî dijberekî [[laîsîzm]] a rejîma Hafiz Esed bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-milizenfuehrer-al-dscholani-100.html |sernav=Milizenführer al-Dscholani: Wer ist der Mann, der Assad stürzte? |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî derbeyan (1961, 1963) ji aliyê &quot;neobeesîstên Sûriyê&quot; ve, ku Komara Erebî ya Yekbûyî hilweşand û Partiya Bees a Sosyalîst ya Erebî anî ser desthilatdariyê, bavê wî ji aliyê rejîma Esed ve hate binçavkirin lê di dawiyê de karîbû ku bifiltînê û biçe sirgûnê. Li Erebistana Siûdî, bavê wî wekî aborînas di Wezareta Petrolê dixebitî. Şer dibêje ku ew di 1982an de li [[Riyad]]ê ji dayik bûye. Birayê wî Maher Şer bijîşk e.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://almashhad.com/article/773112298002792-News/135563358704721-%D9%86%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A9%D8%AB%D9%84%D9%88%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AD/ |sernav=نشرات تحذيرية.. ثلوج في الجزائر وارتفاع لسرعة الرياح |malper=قناة ومنصة المشهد |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محمد |pêşnav=كريمة }}&lt;/ref&gt; Di 1989an de, Şer bi bav û xizmên xwe yên nêzîk re vegeriya Sûriyê. Ew li nêzîkî [[Şam]]ê li Mezzeh, navçeyek lîberal û dewlemend, mezin bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Li vir, diya wî mamoste bû û bavê wî şêwirmendê serokwezîra ve demê Mehmud Zubi di warê pîşesaziya petrolê de bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku ew bi awayekî profilîstînî mezin bû, [[Întîfadaya Duyem]] a di destpêka hezarsala sedsalê de bandor li wî kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Di dema Elqaîde û Nûsrayê de ===
[[Wêne:Mugshot of Abu Mohammad al-Jolani.jpg|thumb|150px|Wêneyê Ehmed Şer di dema girtina wî ji aliyê hêzên amerîkî]]
Çend hefte berî [[Şerê Iraqê|dagirkirina Iraqê ji aliyê pêşengiya Amerîkayê di 2003an]] de, Şer bi navê ''Colanî'' tevlî [[Elqaîde]] li Iraqê bû û yavaş di nav rêxistinê de di rêzên bilind de bilind bû.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rojnameya ''The Times of Israel'' îdia dikir ku Şer hevkarê nêzîk ê serokê Elqaîde [[Ebû Museb Zerqawî]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/elusive-al-qaeda-leader-in-syria-stays-in-shadows/ |sernav=Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows |malper=www.timesofisrael.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US |paşnav=Abdul-Zahra |pêşnav=Qassim |paşnav2=Karam |pêşnav2=Zeina }}&lt;/ref&gt; Colanî di 2021an de ev gotin red kir û îdia kir ku wî qet Zerqawî nedîtiye û tenê wekî milîsekî di bin Elqaîde de li dijî dagirkirina Iraqê şer kiriye. Di 2006an de, Colanî ji aliyê leşkerên amerîkî ve hate girtin û li gorî daxuyaniyên wî ew ji pênc salan zêdetir di girtîgehên leşkerî li Iraqê de ma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di adara 2011an de, dema ku serhildana li dijî rejîma Esed li Sûriyê dest pê kirin, Colanî vegeriya wir û rêxistina terorîstî ya bi navê Eniya Nusrayê damezrand, ku wî ji 2012an heta 2016an serokatiya wê kir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Eniya Nusra wekî komeke Sûrî ya Elqaîde di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê li Sûriyê]] de li dijî, di nav yên din de, hikûmeta Beşar Esed, hin beşên Artêşa Azad a Sûriyê, [[Yekîneyên Parastina Gel]] ên kurd û ji sibata 2014an vir ve, li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) şer kir. DAÎŞ piştî ku Şer - piştî civînek bi [[Ebûbekir Bexdadî]] (xelîfeyê DAIŞê) re û piştî îdiaya Bexdadî ku Eniya Nusra dê tevlî DAIŞê bibe - sond xwar ku bi serokê Elqaîde Eymen Zewahirî re dilsoz be û ji ber vê yekê DAÎŞ wekî hêzek parêzvan hilbijart, li dijî Eniya Nusra şer îlan kir.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt;

Di 2013an de, [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji ber têkiliyên wî yên bi Elqaîde re, Colanî wekî terorîst bi nav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/designated-terrorist-syria-opposition-abu-mohammad-al-jolani-documentary-idlib-province/ |sernav=The Designated Terrorist and the Fight Over the Future of Syria |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo agahiyên ku bibin sedema girtina wî 10 milyon dolar xelat pêşkêş kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2017-11-09 |sernav=Erdogans Syrien-Pakt: Warum der türkische Präsident mit einem der gefährlichsten Terroristen zusammenarbeitet |url=https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |roja-gihiştinê=2025-06-10 |xebat=HuffPost Deutschland |ziman=de-DE |roja-arşîvê=2018-08-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180802223443/https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji ber operasyona leşkerî ya Rûsyayê li Sûriyê ku di îlona 2015an de destpêkir û êrîşên girêdayî yên hêzên çekdar ên Rûsyayê li dijî nifûsa sivîl a Sûriyê, di cotmeha 2015an de Şer bang ji bo cîhadîstên ji [[Qefqasya|Qefqasyaya Bakur]] kir ku tola xwe ji sivîl û leşkerên rûsî hilînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/syrien-konflikt-nusra-front-ruft-zu-terror-gegen-russen-auf-13854000.html |sernav=Syrien-Konflikt: Nusra-Front ruft zu Terror gegen Russen auf |malper=FAZ.NET |tarîx=2015-10-13 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, ew û rêxistina wî vekişiyan parêzgeha [[Îdlib (parêzgeh)|Îdlibê]], ku ji bo komên serhildêr û zêdetirî du milyon serhildêran bû cihekî penagehê.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot; /&gt; Li wir wî dest bi veguherandina rêxistinê bo cureyekî de facto hikûmetê kir, xwe ji îdeolojiya cîhadîst a enternasyonal dûr xist û fraksiyona xwe bi awayekî zêdetir di çarçoveya têkoşîneke neteweperest a Sûriyeyê de bi cih kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-hayat-tahrir-al-sham-hts |sernav=Examining Extremism: Hayat Tahrir Al-Sham (HTS) {{!}} Examining Extremism {{!}} CSIS |malper=www.csis.org |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di gulana 2015an de,Colanî diyar kir ku, berevajî DAÎŞê, niyeta wî ku êrîşan li dijî cihana rojavayê bike, tunebû.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_100543732/syrien-hts-miliz-stuerzt-assad-wer-ist-der-anfuehrer-.html |sernav=Assads schlimmster Albtraum: Dieser Mann leitet die Dschihadisten-Armee in Syrien |malper=t-online |tarîx=2024-12-03 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Wî herwiha ragihand ku eger Esed têk biçe, dê êrîşên tolhildanê li dijî kêmaniya elewî li Sûriyeyê, ku malbata Esed jê tê, nebin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Di vîdyoyek tîrmeha 2016an de, Colanî eşkere kir ku navê wî ''Ehmed Huseyin Şer'' e.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Di heman mehê de, wî navê Eniya Nusra kir Eniya Fetihkirina Şamê û ji Elqaidê qut bû da ku bi komên din ên serhildêr re bibe yek û komên cîhadîst ên ku berê soza dilsoziya xwe dabûn Elqaîde, bêhêz bike an jî ji holê rake.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.n-tv.de/politik/Nusra-Front-kappt-Verbindungen-zu-Al-Kaida-article18295806.html |sernav=Nusra-Front kappt Verbindungen zu Al-Kaida |malper=n-tv.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=NACHRICHTEN |pêşnav=n-tv }}&lt;/ref&gt; Wek serokê HTŞê, Şer karîbû ku di warê jiholêrakirina rêxistinên muxafeletê a Artêşa Azad a Sûriyê li parêzgeha Îdlibê de bike û warên xwe jî têne bi rêxistina xwe bi cih bike. Şer ji çend êrîşên Elqaîde û DAIŞê sax filitî.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Schwarzer Spiegel |paşnav=Schnell |pêşnav=Alexander |weşanger=Klostermann |tarîx=2024 |rr=30–38 |isbn=978-3-465-14652-0 |url=https://doi.org/10.5771/9783465146520-30 }}&lt;/ref&gt; Di çavên gelek îslamîstên radîkal de, ew wekî xayîn tê hesibandin.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theins.ru/en/opinion/andrei-ostalsky/277303 |sernav=The role of personality in Syrian history: How al-Julani rose to power through ISIS and al-Qaeda to become a “Traitor to Jihad” |malper=The Insider |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ru }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşandina rejîma Beşar Esed (2024) ===
Di mijdara 2024an de, Şer fermana êrîşekê li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê da.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt; Di nav çend rojan de, mîlîsên HTŞê, bi piştgiriya Artêşa Azad a Sûriyê û tevgereke dronan, [[Heleb]], navenda aborî ya Sûriyeyê dagir kir. Li gorî raporan, di dema dagirkirina Helebê de, Şer hewl da ku tirsên di nav xiristiyanan an kêmneteweyên din de kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/nahost-konflikt-eroberung-von-aleppo-nur-zwischenziel-fuer-syrische-rebellen/100091789.html |sernav=Eroberung von Aleppo nur Zwischenziel für syrische Rebellen |malper=www.handelsblatt.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.59350/fluchtforschung.3367 |sernav=Der Tagesspiegel und Zeit Online berichten über die Arbeit des Netzwerks Flüchtlingsforschung: „Wir wissen noch zu wenig über Flucht“ |malper=doi.org |tarîx=2015-12-07 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |paşnav=Fluchtforschung |pêşnav=Netzwerk }}&lt;/ref&gt; Wî fermanên eşkere da ku sivîlan xilas bikin û leşkerên Sûrî yên dîlgirtî nekujin. Wî qasid şandin cem civakên xiristiyan ên li Sûriyeyê, yên ku ji wan re piştrast kirin ku divê ew ji ti êrîşan netirsin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt; Wî ragihand ku hemî şervan dê di nav çend hefteyan de ji Helebê vekişin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Serokatiya serhildêran ragihand ku ew niyeta wan tune ku rêziknameyên cil û berg ji bo jinan derxin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-syrien-montag-100.html |sernav=Liveblog zur Lage in Syrien: ++ Erdogan will Grenzübergang zu Syrien öffnen ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka kanûna pêşîn a 2024an de, wî di hevpeyvînekê de bi rojnameya [[CNN]] re soz da ku kêmneteweyan biparêze. Wî herwiha dixwest vegera penaberên sûrî bo welatê wan hêsan bike.&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/06/middleeast/syria-rebel-forces-hayat-tahrir-al-sham-al-jolani-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader says goal is to ‘overthrow’ Assad regime |malper=CNN |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Kourdi |pêşnav=Jomana Karadsheh, Gul Tuysuz, Brice Laine, Lauren Kent, Eyad }}&lt;/ref&gt; Di dema êrîşê de, ku di nav diwanzdeh rojan de bû sedema bidawîbûna rejîma Esed, Şer qasid şandin ku şaredar û milîsên herêmî razî kirin ku bêyî şer teslîm bibin an jî tevlî serhildêran bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=14 Rebellen Widerstand von rechts |paşnav=Thumann |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2024 |rr=239–252 |isbn=978-3-406-81889-9 |url=https://doi.org/10.17104/9783406818882-239 }}&lt;/ref&gt; Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, êrîşê jiyana 910 kesan girt, ku ji wan 392 serhildêr, 380 şervanên alîgirê rejîmê û 138 sivîl bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rede, gehalten am 18. Dezember 1949 auf dem Parteitag des Partido Nacionalista de Puerto Rico in Arecibo |weşanger=Vervuert Verlagsgesellschaft |tarîx=1998-12-31 |rr=125–134 |url=https://doi.org/10.31819/9783964564702-016 }}&lt;/ref&gt; Di 2021an de, hejmara miriyan di şerê navxweyî de bi nîv milyon kes hatibû texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rnd.de/politik/buergerkrieg-in-syrien-was-sind-die-ursachen-und-wer-sind-die-rebellen-NIHJGHCWBZDLPCNUV6WVR77MBI.html |sernav=Bürgerkrieg in Syrien: Was sind die Ursachen und wer sind die Rebellen? |malper=www.rnd.de |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=Geyer |pêşnav=Steven }}&lt;/ref&gt; Di axaftina xwe ya serkeftinê de piştî hilweşandina hikûmeta Şamê, Şer Îran bi karanîna Sûriyeyê wekî piyon û bi pêşxistina mezhebperestî û gendeliyê tawanbar kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/08/middleeast/analysis-syria-rebel-leader-speech-iran-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader’s victory speech holds a message for Iran – and for Trump and Israel too |malper=CNN |tarîx=2024-12-08 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Robertson |pêşnav=Nic }}&lt;/ref&gt; Wî ji raya giştî xwest ku dema pîrozkirina dawiya dîktatoriya Esedê, ji gulebarana pîrozbahiyê dûr bisekinin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-assad-feiern-100.html |sernav=Nach Freitagsgebeten: Syrien feiert den Sturz des Assad-Regimes |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Her çend wî di qonaxa dawî ya rejîma Esedê de hewl dabû ku dev ji paşnavê xwe yê şer berde jî,&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;/&gt; medyayê piştî hilweşîna Esed di raporên xwe de navê wî yê fermî bi qismî pejirand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-un-treffen-machtwechsel-100.html |sernav=UN-Sondergesandter trifft HTS-Chef al-Scharaa in Syrien |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Şer bi Alîkarê Sekreterê Dewletê yê Karûbarên Rojhilata Navîn re civiya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê xelata 10 milyon dolar ya ku di 2017an de li ser serê wî hatibû danîn, di kanûna 2024an de vekişand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.deutschlandfunk.de/usa-ziehen-das-kopfgeld-auf-chef-der-hts-miliz-in-syrien-zurueck-104.html |sernav=Nach Assad-Sturz - USA ziehen das Kopfgeld auf Chef der HTS-Miliz in Syrien zurück |malper=Die Nachrichten |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=deutschlandfunk.de }}&lt;/ref&gt;
== Dema ku wekê terorîstekî xelat li ser serê wî hatibû birîn ==
Ehmed el-Şehra ku bi navê Ebû Mihemed Colanî jî tê naskirin, ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve wekî terorîstekî ku berpirsiyarê mirina bi hezaran kesan bû di sala 2017an de wekî terorîstekî dihat binav kirin. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevkarên din ên koalîsyonê ya li dijî DAIŞê ji bo girtina Colanî xelatek 10 milyon dolar pêşkêş kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/573146/cia-direktoru-basina-odul-koydugu-colani-ile-ayni-sahnede |sernav=CIA Direktörü başına ödül koyduğu Colani ile aynı sahnede - Evrensel |malper=www.evrensel.net |tarîx=2025-09-23 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr-TR |paşnav=gazetesi |pêşnav=Evrensel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sozcu.com.tr/abd-colani-nin-basina-koydugu-10-milyon-dolarlik-odulu-kaldirdi-mi-p117976 |sernav=Son dakika... ABD, Colani'nin başına koyduğu ödülden vazgeçti - Sözcü Gazetesi |malper=www.sozcu.com.tr |tarîx=2024-12-20 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/abd-hts-lideri-culaninin-basina-konan-odulu-yeniden-degerlendirebilir/ |sernav=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ |malper=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ « İlke TV |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî ya demkî (2024-2025) ==
Di nîvê kanûna pêşîn a 2024an de, Şer ragihand ku ew ê komên şerker ên rêxistinên serhildêr ji hev veqetîne û endamên wan tevlî hêzên çekdar ên Sûriyeyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-nahost-dienstag-210.html |sernav=Nahost-Liveblog: ++ Caritas warnt vor &quot;humanitärer Katastrophe&quot; in Syrien ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt; Di heman mehê de, birayê wî yê bijîşk Maher Şer, di hikûmeta veguhêz de wekî Wezîrê Tenduristiyê hatiye tayînkirin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di dawiya kanûnê de, wî ragihand ku nivîsandina destûrek nû ya Sûriyeyê dikare sê salan bidome û hilbijartin jî dikarin çar salan bidomin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=[29] Pressenotiz über die Sitzung des »Einheitsausschusses Groß-Berlin der vier antifaschistisch-demokratischen Parteien« am 22. Dezember 1945 (Neue Zeit, Nr. 132 vom 23. Dezember 1945) |weşanger=De Gruyter |tarîx=1990-12-31 |rr=221–221 |url=https://doi.org/10.1515/9783110906301-032 }}&lt;/ref&gt; Ehmed Şer ji hêla medyayê ve wekî serwerê de facto yê Sûriyeyê ji dema hilweşîna rejîma Esed di kanûna pêşîn a 2024an de hatiye binavkirin;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-ukraine-100.html |sernav=Syrien und Ukraine nehmen wieder diplomatische Beziehungen auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; ew ji 29ê çileya 2025an vir ve serokê demkî yê Komara Erebî ya Sûriyeyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.derstandard.at/story/3000000255127/staatsagentur-al-sharaa-220bergangspr228sident-syriens |sernav=Staatsagentur: Al-Sharaa ist Übergangspräsident Syriens |malper=DER STANDARD |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de-AT }}&lt;/ref&gt; Tayînkirina wî wekî serokê demkî &quot;piştî civînek rayedarên siyasî û leşkerî yên bi bandor&quot; pêk hat.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/scharaa-syrien-100.html |sernav=Machthaber Al-Scharaa zum Übergangspräsidenten in Syrien ernannt |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

Di gulana 2025an de, ew li Erebistana Siûdî bi Serokê Amerîkayê [[Donald Trump]] re civiya. Civîna di navbera Trump û Şer de, ji 2000an vir ve, dema ku [[Bill Clinton]] û Hafiz Esed civiyan, yekem hevdîtina di navbera her du rêberan ji wan du dewletan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/trump-riad-106.html |sernav=Trump fordert Syrien zur Anerkennung Israels auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî (2025-) ==
Di 29ê çileya 2025an de, di çarçoveya Konferansa Serkeftina Şoreşa Sûriyeyê ya ku li Koşka Gel a li Şamê hat lidarxistin de, Berdevkê Fermandariya Operasyonên Leşkerî ya bi pêşengiya HTSyê, Hesen Ebdulxenî, ragihand ku El-Şera bi awayekî fermî wekî serokê Sûriyeyê hatiye destnîşankirin û ew ê di heyama derbasbûnê de welêt bi rê ve bibe, erkên serokatiyê bigire ser xwe û li qada navneteweyî nûnertiya neteweyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Eyad Kourdi, Mohammed Tawfeeq |tarîx=2025-01-29 |sernav=Former al Qaeda member named as Syria’s president for transitional period {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2025/01/29/middleeast/ahmad-al-sharaa-named-syria-transitional-president-intl-latam/index.html |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=CNN |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Jiyana taybet ==
Ew bi zanyara wêjeyê Latife el-Durubi re zewicî ye û sê zarokên wî hene. Di sibata 2025an de, Şer bi jina xwe re di yekem gera xwe ya derveyî welat de wekî serokkomar çû Erebistana Siûdî û Tirkiyeyê, bi vî awayî rola wê ya giştî wekî &quot;Xanima Yekem&quot; nas kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/politik/latife-al-durubi-das-ist-die-frau-von-syriens-uebergangspraesident-ahmed-al-scharaa-105923812 |sernav=Syriens neue First Lady soll den Westen beruhigen |malper=augsburger-allgemeine |tarîx=2025-02-11 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
[[Kategorî:Kesên ji Sûriyê]]
[[Kategorî:Kesên ji Şamê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Serok]]
[[Kategorî:Siyasetmedar]]</text>
      <sha1>ceb145hzcn4excik777w8onzvfbaa6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098591</id>
      <parentid>2098590</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23764" sha1="jb30ae4scs05wl8l307n42tsvy54da4" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2}}
'''Ehmed Şer'''&lt;ref&gt;https://www.rupelanu.com/ehmed-ser-heyeteke-amerikaye-peswazi-kir-32016h.htm&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/141020251&lt;/ref&gt; ([[Zimanê erebî|erebî]]: &lt;bdi&gt;أحمد حسين الشرع&lt;/bdi&gt;&lt;bdi&gt;; jdb. [[29ê çiriya pêşîn]]a [[1982]] li [[Riyad]], [[Erebistana Siûdî]]), di heman demê de bi navê xwe yê di dema rêxistinên cîhadîst ên terorîstî de wekê '''Ebû Mihemmed el Colanî''' (أبو محمد الجولاني) tê nas kirin, terorîst û kesayeteke cîhadîst e ku piştî ketina rejîma [[Beşar Esed]] de ku kanûna sala 2024an de ketiye, di dawiya çileya sala 2025an bûye serokkomarê demkî ya [[Sûrî|Sûriyê]]. Ji sala 2017 heta sala 2025an, ew serokê hevpeymaniya milîsên sûrî [[Heyeta Tehrîr Şam]] (HTŞ) bû ku ji aliyê gelek welatan ve wekê rexistineke terorîstî dihate naskirin û yek ji komên cihadîst ên li Sûriyê bû ku berpirsyarê gelek sûçên li dijî mirovahiyê bûn. Ji ber ku HTŞê bi rêxistinên radîkal û terorîstî yên wekê [[Elqaîde]] an [[DAÎŞ]] re di nav têkiliyê de bû, Şer ji sala 2003an heya kanûna 2024an ji aliyê [[Înterpol]]ê ve wekê keseke terorîst hatibû diyar kirin ku biryara girtina wî hatibû derxistin.&lt;/bdi&gt;

== Jiyan ==
[[Wêne:Hussein al-Sharaa.jpg|thumb|150px|Bavê wî Huseyin Şer 1992 li Şamê]]
Li gorî bavê Şer, malbata wî ji [[Girên Golan]]ê ye (ji ber vê yekê bernavka wî Colanî ye ku bi erebî tê wateya &quot;kesên ku ji Golanê tê&quot;).&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/interview/abu-mohammad-al-jolani/ |sernav=Abu Mohammad al-Jolani |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Bapîrê wî yê mezin, Mihemed Xalid Şer, di Şoreşa Mezin a Sûriyê de li dijî hêzên Fransayê ya Sûriyê roleke girîng lîstibû. Ji ber beşdarbûna wî di serhildanê de, ew bi nebûna xwe cezayê darvekirinê lê hat birîn lê cezayê wî qet nehat bicîhanîn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://aljumhuriya.net/ar/2024/09/10/%D8%B3%D9%8A%D8%B1%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%A8%D9%82%D9%84%D9%85%D9%87/ |sernav=سيرة والد الجولاني بقلمه |malper=الجمهورية.نت |tarîx=2024-09-10 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=جزماتي |pêşnav=حسام }}&lt;/ref&gt;

Bavê wî, Huseyin Şer (jdb. 1946) ji malbateke cotkar dihat û li [[Zanîngeha Bexdayê]] xwendiye.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.enabbaladi.net/94772/%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B1%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%D8%B3-%D8%A7/ |sernav=مصادر: الجولاني قريب فاروق الشرع.. درس الفقه على يد عالم دمشقي في المزة |malper=عنب بلدي |tarîx=2016-07-28 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محرر 03 }}&lt;/ref&gt; Di ciwaniya xwe de ji aliyê [[Cemal Ebdul Nasir]] ve bandor bûye û hem jî ew nijadperestekî ereb bû. Tê gotin ku bavê wî dijberekî [[laîsîzm]] a rejîma Hafiz Esed bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-milizenfuehrer-al-dscholani-100.html |sernav=Milizenführer al-Dscholani: Wer ist der Mann, der Assad stürzte? |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî derbeyan (1961, 1963) ji aliyê &quot;neobeesîstên Sûriyê&quot; ve, ku Komara Erebî ya Yekbûyî hilweşand û Partiya Bees a Sosyalîst ya Erebî anî ser desthilatdariyê, bavê wî ji aliyê rejîma Esed ve hate binçavkirin lê di dawiyê de karîbû ku bifiltînê û biçe sirgûnê. Li Erebistana Siûdî, bavê wî wekî aborînas di Wezareta Petrolê dixebitî. Şer dibêje ku ew di 1982an de li [[Riyad]]ê ji dayik bûye. Birayê wî Maher Şer bijîşk e.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://almashhad.com/article/773112298002792-News/135563358704721-%D9%86%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B0%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%A9%D8%AB%D9%84%D9%88%D8%AC-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D9%84%D8%B3%D8%B1%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AD/ |sernav=نشرات تحذيرية.. ثلوج في الجزائر وارتفاع لسرعة الرياح |malper=قناة ومنصة المشهد |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ar |paşnav=محمد |pêşnav=كريمة }}&lt;/ref&gt; Di 1989an de, Şer bi bav û xizmên xwe yên nêzîk re vegeriya Sûriyê. Ew li nêzîkî [[Şam]]ê li Mezzeh, navçeyek lîberal û dewlemend, mezin bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Li vir, diya wî mamoste bû û bavê wî şêwirmendê serokwezîra ve demê Mehmud Zubi di warê pîşesaziya petrolê de bû.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Ji ber ku ew bi awayekî profilîstînî mezin bû, [[Întîfadaya Duyem]] a di destpêka hezarsala sedsalê de bandor li wî kir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Di dema Elqaîde û Nûsrayê de ===
[[Wêne:Mugshot of Abu Mohammad al-Jolani.jpg|thumb|150px|Wêneyê Ehmed Şer di dema girtina wî ji aliyê hêzên amerîkî]]
Çend hefte berî [[Şerê Iraqê|dagirkirina Iraqê ji aliyê pêşengiya Amerîkayê di 2003an]] de, Şer bi navê ''Colanî'' tevlî [[Elqaîde]] li Iraqê bû û yavaş di nav rêxistinê de di rêzên bilind de bilind bû.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Rojnameya ''The Times of Israel'' îdia dikir ku Şer hevkarê nêzîk ê serokê Elqaîde [[Ebû Museb Zerqawî]] bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=http://www.timesofisrael.com/elusive-al-qaeda-leader-in-syria-stays-in-shadows/ |sernav=Elusive Al-Qaeda leader in Syria stays in shadows |malper=www.timesofisrael.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US |paşnav=Abdul-Zahra |pêşnav=Qassim |paşnav2=Karam |pêşnav2=Zeina }}&lt;/ref&gt; Colanî di 2021an de ev gotin red kir û îdia kir ku wî qet Zerqawî nedîtiye û tenê wekî milîsekî di bin Elqaîde de li dijî dagirkirina Iraqê şer kiriye. Di 2006an de, Colanî ji aliyê leşkerên amerîkî ve hate girtin û li gorî daxuyaniyên wî ew ji pênc salan zêdetir di girtîgehên leşkerî li Iraqê de ma.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Di adara 2011an de, dema ku serhildana li dijî rejîma Esed li Sûriyê dest pê kirin, Colanî vegeriya wir û rêxistina terorîstî ya bi navê Eniya Nusrayê damezrand, ku wî ji 2012an heta 2016an serokatiya wê kir.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Eniya Nusra wekî komeke Sûrî ya Elqaîde di [[Şerê navxweyî yê Sûriyê|şerê navxweyî yê li Sûriyê]] de li dijî, di nav yên din de, hikûmeta Beşar Esed, hin beşên Artêşa Azad a Sûriyê, [[Yekîneyên Parastina Gel]] ên kurd û ji sibata 2014an vir ve, li dijî [[Dewleta Îslamî ya Iraq û Şamê]] (DAÎŞ) şer kir. DAÎŞ piştî ku Şer - piştî civînek bi [[Ebûbekir Bexdadî]] (xelîfeyê DAIŞê) re û piştî îdiaya Bexdadî ku Eniya Nusra dê tevlî DAIŞê bibe - sond xwar ku bi serokê Elqaîde Eymen Zewahirî re dilsoz be û ji ber vê yekê DAÎŞ wekî hêzek parêzvan hilbijart, li dijî Eniya Nusra şer îlan kir.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt;

Di 2013an de, [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji ber têkiliyên wî yên bi Elqaîde re, Colanî wekî terorîst bi nav kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/designated-terrorist-syria-opposition-abu-mohammad-al-jolani-documentary-idlib-province/ |sernav=The Designated Terrorist and the Fight Over the Future of Syria |malper=FRONTLINE |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en-US }}&lt;/ref&gt; Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo agahiyên ku bibin sedema girtina wî 10 milyon dolar xelat pêşkêş kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |tarîx=2017-11-09 |sernav=Erdogans Syrien-Pakt: Warum der türkische Präsident mit einem der gefährlichsten Terroristen zusammenarbeitet |url=https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |roja-gihiştinê=2025-06-10 |xebat=HuffPost Deutschland |ziman=de-DE |roja-arşîvê=2018-08-02 |urlya-arşîvê=https://web.archive.org/web/20180802223443/https://www.huffingtonpost.de/2017/11/09/erdogan-syrien-jolani_n_18512448.html |rewşa-urlyê=mirî }}&lt;/ref&gt; Ji ber operasyona leşkerî ya Rûsyayê li Sûriyê ku di îlona 2015an de destpêkir û êrîşên girêdayî yên hêzên çekdar ên Rûsyayê li dijî nifûsa sivîl a Sûriyê, di cotmeha 2015an de Şer bang ji bo cîhadîstên ji [[Qefqasya|Qefqasyaya Bakur]] kir ku tola xwe ji sivîl û leşkerên rûsî hilînin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.faz.net/aktuell/politik/syrien-konflikt-nusra-front-ruft-zu-terror-gegen-russen-auf-13854000.html |sernav=Syrien-Konflikt: Nusra-Front ruft zu Terror gegen Russen auf |malper=FAZ.NET |tarîx=2015-10-13 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Di heman demê de, ew û rêxistina wî vekişiyan parêzgeha [[Îdlib (parêzgeh)|Îdlibê]], ku ji bo komên serhildêr û zêdetirî du milyon serhildêran bû cihekî penagehê.&lt;ref name=&quot;Lüders2017&quot; /&gt; Li wir wî dest bi veguherandina rêxistinê bo cureyekî de facto hikûmetê kir, xwe ji îdeolojiya cîhadîst a enternasyonal dûr xist û fraksiyona xwe bi awayekî zêdetir di çarçoveya têkoşîneke neteweperest a Sûriyeyê de bi cih kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.csis.org/blogs/examining-extremism/examining-extremism-hayat-tahrir-al-sham-hts |sernav=Examining Extremism: Hayat Tahrir Al-Sham (HTS) {{!}} Examining Extremism {{!}} CSIS |malper=www.csis.org |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en }}&lt;/ref&gt; Di gulana 2015an de,Colanî diyar kir ku, berevajî DAÎŞê, niyeta wî ku êrîşan li dijî cihana rojavayê bike, tunebû.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_100543732/syrien-hts-miliz-stuerzt-assad-wer-ist-der-anfuehrer-.html |sernav=Assads schlimmster Albtraum: Dieser Mann leitet die Dschihadisten-Armee in Syrien |malper=t-online |tarîx=2024-12-03 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Wî herwiha ragihand ku eger Esed têk biçe, dê êrîşên tolhildanê li dijî kêmaniya elewî li Sûriyeyê, ku malbata Esed jê tê, nebin.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Di vîdyoyek tîrmeha 2016an de, Colanî eşkere kir ku navê wî ''Ehmed Huseyin Şer'' e.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Di heman mehê de, wî navê Eniya Nusra kir Eniya Fetihkirina Şamê û ji Elqaidê qut bû da ku bi komên din ên serhildêr re bibe yek û komên cîhadîst ên ku berê soza dilsoziya xwe dabûn Elqaîde, bêhêz bike an jî ji holê rake.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.n-tv.de/politik/Nusra-Front-kappt-Verbindungen-zu-Al-Kaida-article18295806.html |sernav=Nusra-Front kappt Verbindungen zu Al-Kaida |malper=n-tv.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=NACHRICHTEN |pêşnav=n-tv }}&lt;/ref&gt; Wek serokê HTŞê, Şer karîbû ku di warê jiholêrakirina rêxistinên muxafeletê a Artêşa Azad a Sûriyê li parêzgeha Îdlibê de bike û warên xwe jî têne bi rêxistina xwe bi cih bike. Şer ji çend êrîşên Elqaîde û DAIŞê sax filitî.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Schwarzer Spiegel |paşnav=Schnell |pêşnav=Alexander |weşanger=Klostermann |tarîx=2024 |rr=30–38 |isbn=978-3-465-14652-0 |url=https://doi.org/10.5771/9783465146520-30 }}&lt;/ref&gt; Di çavên gelek îslamîstên radîkal de, ew wekî xayîn tê hesibandin.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://theins.ru/en/opinion/andrei-ostalsky/277303 |sernav=The role of personality in Syrian history: How al-Julani rose to power through ISIS and al-Qaeda to become a “Traitor to Jihad” |malper=The Insider |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=ru }}&lt;/ref&gt;

=== Hilweşandina rejîma Beşar Esed (2024) ===
Di mijdara 2024an de, Şer fermana êrîşekê li dijî hêzên hikûmeta Sûriyê da.&lt;ref name=&quot;Schnell2024&quot; /&gt; Di nav çend rojan de, mîlîsên HTŞê, bi piştgiriya Artêşa Azad a Sûriyê û tevgereke dronan, [[Heleb]], navenda aborî ya Sûriyeyê dagir kir. Li gorî raporan, di dema dagirkirina Helebê de, Şer hewl da ku tirsên di nav xiristiyanan an kêmneteweyên din de kêm bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.handelsblatt.com/politik/international/nahost-konflikt-eroberung-von-aleppo-nur-zwischenziel-fuer-syrische-rebellen/100091789.html |sernav=Eroberung von Aleppo nur Zwischenziel für syrische Rebellen |malper=www.handelsblatt.com |roja-gihiştinê=2025-06-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://doi.org/10.59350/fluchtforschung.3367 |sernav=Der Tagesspiegel und Zeit Online berichten über die Arbeit des Netzwerks Flüchtlingsforschung: „Wir wissen noch zu wenig über Flucht“ |malper=doi.org |tarîx=2015-12-07 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |paşnav=Fluchtforschung |pêşnav=Netzwerk }}&lt;/ref&gt; Wî fermanên eşkere da ku sivîlan xilas bikin û leşkerên Sûrî yên dîlgirtî nekujin. Wî qasid şandin cem civakên xiristiyan ên li Sûriyeyê, yên ku ji wan re piştrast kirin ku divê ew ji ti êrîşan netirsin.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Kein richtiges Leben im falschen: Baschar al-Assad setzt auf Gewalt |paşnav=Lüders |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2017 |rr=55–66 |url=https://doi.org/10.17104/9783406707810-55 }}&lt;/ref&gt; Wî ragihand ku hemî şervan dê di nav çend hefteyan de ji Helebê vekişin.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Serokatiya serhildêran ragihand ku ew niyeta wan tune ku rêziknameyên cil û berg ji bo jinan derxin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-syrien-montag-100.html |sernav=Liveblog zur Lage in Syrien: ++ Erdogan will Grenzübergang zu Syrien öffnen ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

Di destpêka kanûna pêşîn a 2024an de, wî di hevpeyvînekê de bi rojnameya [[CNN]] re soz da ku kêmneteweyan biparêze. Wî herwiha dixwest vegera penaberên sûrî bo welatê wan hêsan bike.&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/06/middleeast/syria-rebel-forces-hayat-tahrir-al-sham-al-jolani-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader says goal is to ‘overthrow’ Assad regime |malper=CNN |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Kourdi |pêşnav=Jomana Karadsheh, Gul Tuysuz, Brice Laine, Lauren Kent, Eyad }}&lt;/ref&gt; Di dema êrîşê de, ku di nav diwanzdeh rojan de bû sedema bidawîbûna rejîma Esed, Şer qasid şandin ku şaredar û milîsên herêmî razî kirin ku bêyî şer teslîm bibin an jî tevlî serhildêran bibin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=14 Rebellen Widerstand von rechts |paşnav=Thumann |pêşnav=Michael |weşanger=Verlag C.H.BECK oHG |tarîx=2024 |rr=239–252 |isbn=978-3-406-81889-9 |url=https://doi.org/10.17104/9783406818882-239 }}&lt;/ref&gt; Li gorî Çavdêriya Mafên Mirovan a Sûriyeyê, êrîşê jiyana 910 kesan girt, ku ji wan 392 serhildêr, 380 şervanên alîgirê rejîmê û 138 sivîl bûn.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=Rede, gehalten am 18. Dezember 1949 auf dem Parteitag des Partido Nacionalista de Puerto Rico in Arecibo |weşanger=Vervuert Verlagsgesellschaft |tarîx=1998-12-31 |rr=125–134 |url=https://doi.org/10.31819/9783964564702-016 }}&lt;/ref&gt; Di 2021an de, hejmara miriyan di şerê navxweyî de bi nîv milyon kes hatibû texmînkirin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.rnd.de/politik/buergerkrieg-in-syrien-was-sind-die-ursachen-und-wer-sind-die-rebellen-NIHJGHCWBZDLPCNUV6WVR77MBI.html |sernav=Bürgerkrieg in Syrien: Was sind die Ursachen und wer sind die Rebellen? |malper=www.rnd.de |tarîx=2024-12-06 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=Geyer |pêşnav=Steven }}&lt;/ref&gt; Di axaftina xwe ya serkeftinê de piştî hilweşandina hikûmeta Şamê, Şer Îran bi karanîna Sûriyeyê wekî piyon û bi pêşxistina mezhebperestî û gendeliyê tawanbar kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.cnn.com/2024/12/08/middleeast/analysis-syria-rebel-leader-speech-iran-intl-latam |sernav=Syrian rebel leader’s victory speech holds a message for Iran – and for Trump and Israel too |malper=CNN |tarîx=2024-12-08 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=en |paşnav=Robertson |pêşnav=Nic }}&lt;/ref&gt; Wî ji raya giştî xwest ku dema pîrozkirina dawiya dîktatoriya Esedê, ji gulebarana pîrozbahiyê dûr bisekinin.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-assad-feiern-100.html |sernav=Nach Freitagsgebeten: Syrien feiert den Sturz des Assad-Regimes |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Her çend wî di qonaxa dawî ya rejîma Esedê de hewl dabû ku dev ji paşnavê xwe yê şer berde jî,&lt;ref name=&quot;Kourdi2024&quot;/&gt; medyayê piştî hilweşîna Esed di raporên xwe de navê wî yê fermî bi qismî pejirand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-un-treffen-machtwechsel-100.html |sernav=UN-Sondergesandter trifft HTS-Chef al-Scharaa in Syrien |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; Piştî ku Şer bi Alîkarê Sekreterê Dewletê yê Karûbarên Rojhilata Navîn re civiya, Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê xelata 10 milyon dolar ya ku di 2017an de li ser serê wî hatibû danîn, di kanûna 2024an de vekişand.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.deutschlandfunk.de/usa-ziehen-das-kopfgeld-auf-chef-der-hts-miliz-in-syrien-zurueck-104.html |sernav=Nach Assad-Sturz - USA ziehen das Kopfgeld auf Chef der HTS-Miliz in Syrien zurück |malper=Die Nachrichten |tarîx=2024-12-21 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=deutschlandfunk.de }}&lt;/ref&gt;
== Dema ku wekê terorîstekî xelat li ser serê wî hatibû birîn ==
Ehmed el-Şehra ku bi navê Ebû Mihemed Colanî jî tê naskirin, ji aliyê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve wekî terorîstekî ku berpirsiyarê mirina bi hezaran kesan bû di sala 2017an de wekî terorîstekî dihat binav kirin. Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û hevkarên din ên koalîsyonê ya li dijî DAIŞê ji bo girtina Colanî xelatek 10 milyon dolar pêşkêş kiribû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.evrensel.net/haber/573146/cia-direktoru-basina-odul-koydugu-colani-ile-ayni-sahnede |sernav=CIA Direktörü başına ödül koyduğu Colani ile aynı sahnede - Evrensel |malper=www.evrensel.net |tarîx=2025-09-23 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr-TR |paşnav=gazetesi |pêşnav=Evrensel}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.sozcu.com.tr/abd-colani-nin-basina-koydugu-10-milyon-dolarlik-odulu-kaldirdi-mi-p117976 |sernav=Son dakika... ABD, Colani'nin başına koyduğu ödülden vazgeçti - Sözcü Gazetesi |malper=www.sozcu.com.tr |tarîx=2024-12-20 |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://ilketv.com.tr/abd-hts-lideri-culaninin-basina-konan-odulu-yeniden-degerlendirebilir/ |sernav=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ |malper=‘ABD HTŞ lideri Colani’nin başına konan ödülü yeniden değerlendirebilir’ « İlke TV |roja-gihiştinê=2026-01-15 |ziman=tr |paşnav=RonseCreative}}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî ya demkî (2024-2025) ==
Di nîvê kanûna pêşîn a 2024an de, Şer ragihand ku ew ê komên şerker ên rêxistinên serhildêr ji hev veqetîne û endamên wan tevlî hêzên çekdar ên Sûriyeyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-nahost-dienstag-210.html |sernav=Nahost-Liveblog: ++ Caritas warnt vor &quot;humanitärer Katastrophe&quot; in Syrien ++ |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt; Di heman mehê de, birayê wî yê bijîşk Maher Şer, di hikûmeta veguhêz de wekî Wezîrê Tenduristiyê hatiye tayînkirin.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Di dawiya kanûnê de, wî ragihand ku nivîsandina destûrek nû ya Sûriyeyê dikare sê salan bidome û hilbijartin jî dikarin çar salan bidomin.&lt;ref&gt;{{Jêder-kitêb |sernav=[29] Pressenotiz über die Sitzung des »Einheitsausschusses Groß-Berlin der vier antifaschistisch-demokratischen Parteien« am 22. Dezember 1945 (Neue Zeit, Nr. 132 vom 23. Dezember 1945) |weşanger=De Gruyter |tarîx=1990-12-31 |rr=221–221 |url=https://doi.org/10.1515/9783110906301-032 }}&lt;/ref&gt; Ehmed Şer ji hêla medyayê ve wekî serwerê de facto yê Sûriyeyê ji dema hilweşîna rejîma Esed di kanûna pêşîn a 2024an de hatiye binavkirin;&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-ukraine-100.html |sernav=Syrien und Ukraine nehmen wieder diplomatische Beziehungen auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt; ew ji 29ê çileya 2025an vir ve serokê demkî yê Komara Erebî ya Sûriyeyê ye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.derstandard.at/story/3000000255127/staatsagentur-al-sharaa-220bergangspr228sident-syriens |sernav=Staatsagentur: Al-Sharaa ist Übergangspräsident Syriens |malper=DER STANDARD |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de-AT }}&lt;/ref&gt; Tayînkirina wî wekî serokê demkî &quot;piştî civînek rayedarên siyasî û leşkerî yên bi bandor&quot; pêk hat.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/scharaa-syrien-100.html |sernav=Machthaber Al-Scharaa zum Übergangspräsidenten in Syrien ernannt |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

Di gulana 2025an de, ew li Erebistana Siûdî bi Serokê Amerîkayê [[Donald Trump]] re civiya. Civîna di navbera Trump û Şer de, ji 2000an vir ve, dema ku [[Bill Clinton]] û Hafiz Esed civiyan, yekem hevdîtina di navbera her du rêberan ji wan du dewletan bû.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/trump-riad-106.html |sernav=Trump fordert Syrien zur Anerkennung Israels auf |malper=tagesschau.de |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de |paşnav=tagesschau.de }}&lt;/ref&gt;

== Serokkomarî (2025-) ==
Di 29ê çileya 2025an de, di çarçoveya Konferansa Serkeftina Şoreşa Sûriyeyê ya ku li Koşka Gel a li Şamê hat lidarxistin de, Berdevkê Fermandariya Operasyonên Leşkerî ya bi pêşengiya HTSyê, Hesen Ebdulxenî, ragihand ku El-Şera bi awayekî fermî wekî serokê Sûriyeyê hatiye destnîşankirin û ew ê di heyama derbasbûnê de welêt bi rê ve bibe, erkên serokatiyê bigire ser xwe û li qada navneteweyî nûnertiya neteweyê bike.&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe |paşnav=Eyad Kourdi, Mohammed Tawfeeq |tarîx=2025-01-29 |sernav=Former al Qaeda member named as Syria’s president for transitional period {{!}} CNN |url=https://edition.cnn.com/2025/01/29/middleeast/ahmad-al-sharaa-named-syria-transitional-president-intl-latam/index.html |roja-gihiştinê=2026-10-13 |xebat=CNN |ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Jiyana taybet ==
Ew bi zanyara wêjeyê Latife el-Durubi re zewicî ye û sê zarokên wî hene. Di sibata 2025an de, Şer bi jina xwe re di yekem gera xwe ya derveyî welat de wekî serokkomar çû Erebistana Siûdî û Tirkiyeyê, bi vî awayî rola wê ya giştî wekî &quot;Xanima Yekem&quot; nas kir.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper |url=https://www.augsburger-allgemeine.de/politik/latife-al-durubi-das-ist-die-frau-von-syriens-uebergangspraesident-ahmed-al-scharaa-105923812 |sernav=Syriens neue First Lady soll den Westen beruhigen |malper=augsburger-allgemeine |tarîx=2025-02-11 |roja-gihiştinê=2025-06-10 |ziman=de }}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên derve ==
{{Commons-biçûk}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Jidayikbûn 1982]]
[[Kategorî:Kesên ji Sûriyê]]
[[Kategorî:Kesên ji Şamê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Serok]]
[[Kategorî:Siyasetmedar]]</text>
      <sha1>jb30ae4scs05wl8l307n42tsvy54da4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Papa Leo XIV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>312332</id>
    <revision>
      <id>2098605</id>
      <parentid>2056234</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52903-27</username>
        <id>187511</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ https://www.nytimes.com/2026/10/13/world/europe/pope-leo-lung-surgery.html</comment>
      <origin>2098605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="iqpuhvm7ag03q86y0k8vpu79s1086uj" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = 
| wêne               = 
| cihê_jidayikbûnê   = 
| sernavê wêne       = 
| mezinahiya wêne    = 220px
}}
'''Papa Leo XIV''' (di 14ê îlona 1955an de bi navê '''Robert Francis Prevost''' ji dayik bûye) serokê [[dêra katolîk]] û serwerê bajarê [[Vatîkan]]ê ye. Popa Leo yekem papa ye ku li [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji dayik bûye û yekem papa ye ku hemwelatiya ya DYA an [[Perû]]yê heye.

Prevost li [[Chicago|Şîkagoyê]] ji dayik bûye û li taxa Dolton a Illinoisê mezin bûye. Ew di sala 1977an de bûye keşa di cemaeta Ezîz Augustine ê de kar kiriye û di sala 1982an de jî wekê keşa hatiye erkdar kirin. Xizmeta wî di salên 1980 û 1990î de li Perûyê wekê xebatên mîsyonerî yên berfireh dihewîne ku wî li wir wekî keşayê perestgehê, rayedarê dîyozeyê, mamosteyê medreseyê û rêvebir kar kiriye. Ew wekî keşîşê serekeyê Ezîz Augustine hatiye hilbijartin û ji sala 2001ê heta 2013an li Romayê xizmet kiriye. Wî di vê dema wezîfeya xwe de gelek rêwîtî kiriye ku di vê rêwîtiyê de serdana gelek parêzgeh û mîsyonên sereke yên li çaraliyê cîhanê kiriye. Piştre ew ji sala 2015 heta 2023an wekî pîskoposê Chiclayoyê vegeriyaye Perûyê. Di sala 2023an de, Papa Francis wekê parêzgarê serokatiya pîskoposan li Romayê û serokê komîsyona pontifîk ji bo [[Amerîkaya Latînî]] hatiye erkdar kirin.

Piştî vegera xwe yê Romayê di sala 2023an de, Prevost ji aliyê Papa Francis ve wek kardînal hatiye erkdat kirin. Wekê kardînal Prevost, wî tekezî li ser [[sînodalîzm]]ê, diyaloga mîsyonerî û bi pirsgirêkên civakî û [[Teknolojî|teknolojiyê]] re elagedar bûye. Wî her wiha mijarên wekê guherîna avhewayê, [[koçberiya gerdûnî]], rêveberiya dêrê û mafên mirovan jî nîqaş kiriye û hevahengiya xwe bi reformên Konseya Duyemîn a Vatîkanê û rêça ku ji aliyê Francis ve ji bo Dêrê hatiye danîn, nîşan daye.

Hilbijartina Prevost di konklava 2025an de ji aliyê çavdêran ve neçaverêkirî bû ku ew namzetekî gumanbar bû û kesên hundir ên Vatîkanê bawer dikirin ku perspektîva papayekî ji Dewletên Yekbûyî ji ber statuya wê wekî hêzek super e, ne realîst e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=The Conclave Just Did the Unthinkable|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2025/05/pope-leo-robert-prevost-american/682749/|malper=The Atlantic|tarîx=2025-05-08|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en|pêşnav=Francis X.|paşnav=Rocca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=How Father Bob Became Pope Leo|url=https://www.nytimes.com/2025/05/17/world/europe/robert-prevost-pope-leo-xiv.html|tarîx=2025-05-17|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ji bo rûmeta Papa Leo XIII ku di nav aloziya şoreşa pîşesaziyê ya duyem de hînkirina civakî ya katolîk a nûjen pêşxist, Prevost navê papa Leo XIV hilbijart ku hem ji bo dubarekirina fikara Leo XIII ji bo karker û dadperweriyê û hem jî wekê bersivek ji bo dijwarîyên şoreşek pîşesaziyê ya nû û [[jîriya çêkirî]].&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=Leo XIII’s times and our own - Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2025-05/leo-xiii-s-times-and-our-own.html|malper=www.vaticannews.va|tarîx=2025-05-14|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Vatîkanê di Cotmeha 2026an de ragihand ku Papa Leo XIV piştî emeliyata rakirina girêkên ji loba jêrîn bi pençeşêra pişikê ya di qonaxa destpêkê de ketiye.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên amerîkî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1955]]
[[Kategorî:Matematîknasên ji Şîkagoyê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên mêr ên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên mêr ên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên mêr]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Papa]]</text>
      <sha1>iqpuhvm7ag03q86y0k8vpu79s1086uj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098606</id>
      <parentid>2098605</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52903-27</username>
        <id>187511</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4351" sha1="9d57ll25gid78p1iiv99xyp3t1fynbz" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = 
| wêne               = 
| cihê_jidayikbûnê   = 
| sernavê wêne       = 
| mezinahiya wêne    = 220px
}}
'''Papa Leo XIV''' (di 14ê îlona 1955an de bi navê '''Robert Francis Prevost''' ji dayik bûye) serokê [[dêra katolîk]] û serwerê bajarê [[Vatîkan]]ê ye. Popa Leo yekem papa ye ku li [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji dayik bûye û yekem papa ye ku hemwelatiya ya DYA an [[Perû]]yê heye.

Prevost li [[Chicago|Şîkagoyê]] ji dayik bûye û li taxa Dolton a Illinoisê mezin bûye. Ew di sala 1977an de bûye keşa di cemaeta Ezîz Augustine ê de kar kiriye û di sala 1982an de jî wekê keşa hatiye erkdar kirin. Xizmeta wî di salên 1980 û 1990î de li Perûyê wekê xebatên mîsyonerî yên berfireh dihewîne ku wî li wir wekî keşayê perestgehê, rayedarê dîyozeyê, mamosteyê medreseyê û rêvebir kar kiriye. Ew wekî keşîşê serekeyê Ezîz Augustine hatiye hilbijartin û ji sala 2001ê heta 2013an li Romayê xizmet kiriye. Wî di vê dema wezîfeya xwe de gelek rêwîtî kiriye ku di vê rêwîtiyê de serdana gelek parêzgeh û mîsyonên sereke yên li çaraliyê cîhanê kiriye. Piştre ew ji sala 2015 heta 2023an wekî pîskoposê Chiclayoyê vegeriyaye Perûyê. Di sala 2023an de, Papa Francis wekê parêzgarê serokatiya pîskoposan li Romayê û serokê komîsyona pontifîk ji bo [[Amerîkaya Latînî]] hatiye erkdar kirin.

Piştî vegera xwe yê Romayê di sala 2023an de, Prevost ji aliyê Papa Francis ve wek kardînal hatiye erkdat kirin. Wekê kardînal Prevost, wî tekezî li ser [[sînodalîzm]]ê, diyaloga mîsyonerî û bi pirsgirêkên civakî û [[Teknolojî|teknolojiyê]] re elagedar bûye. Wî her wiha mijarên wekê guherîna avhewayê, [[koçberiya gerdûnî]], rêveberiya dêrê û mafên mirovan jî nîqaş kiriye û hevahengiya xwe bi reformên Konseya Duyemîn a Vatîkanê û rêça ku ji aliyê Francis ve ji bo Dêrê hatiye danîn, nîşan daye.

Hilbijartina Prevost di konklava 2025an de ji aliyê çavdêran ve neçaverêkirî bû ku ew namzetekî gumanbar bû û kesên hundir ên Vatîkanê bawer dikirin ku perspektîva papayekî ji Dewletên Yekbûyî ji ber statuya wê wekî hêzek super e, ne realîst e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=The Conclave Just Did the Unthinkable|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2025/05/pope-leo-robert-prevost-american/682749/|malper=The Atlantic|tarîx=2025-05-08|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en|pêşnav=Francis X.|paşnav=Rocca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=How Father Bob Became Pope Leo|url=https://www.nytimes.com/2025/05/17/world/europe/robert-prevost-pope-leo-xiv.html|tarîx=2025-05-17|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ji bo rûmeta Papa Leo XIII ku di nav aloziya şoreşa pîşesaziyê ya duyem de hînkirina civakî ya katolîk a nûjen pêşxist, Prevost navê papa Leo XIV hilbijart ku hem ji bo dubarekirina fikara Leo XIII ji bo karker û dadperweriyê û hem jî wekê bersivek ji bo dijwarîyên şoreşek pîşesaziyê ya nû û [[jîriya çêkirî]].&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=Leo XIII’s times and our own - Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2025-05/leo-xiii-s-times-and-our-own.html|malper=www.vaticannews.va|tarîx=2025-05-14|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Vatîkanê di Cotmeha 2026an de ragihand ku Papa Leo XIV piştî emeliyata rakirina girêkên ji loba jêrîn bi pençeşêra pişikê ya di qonaxa destpêkê de ketiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=Pope Leo found to have lung cancer during surgery, say vatican|url=https://www.nytimes.com/2026/10/13/world/europe/pope-leo-lung-surgery.html|malper=www.nytimes.com|tarîx=2026-10-13|roja-gihiştinê=2026-10-13|ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên amerîkî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1955]]
[[Kategorî:Matematîknasên ji Şîkagoyê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên mêr ên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên mêr ên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên mêr]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Papa]]</text>
      <sha1>9d57ll25gid78p1iiv99xyp3t1fynbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098618</id>
      <parentid>2098606</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Penaber49</username>
        <id>39672</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4358" sha1="q0oh76nkfzkmyiadyd74t68wcxyaxpa" xml:space="preserve">{{Agahîdank mirov/wîkîdane2
| çînaser            = 
| wêne               = 
| cihê_jidayikbûnê   = 
| sernavê wêne       = 
| mezinahiya wêne    = 220px
}}
'''Papa Leo XIV''' (di 14ê îlona 1955an de bi navê '''Robert Francis Prevost''' ji dayik bûye) serokê [[dêra katolîk]] û serwerê bajarê [[Vatîkan]]ê ye. Popa Leo yekem papa ye ku li [[Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] ji dayik bûye û yekem papa ye ku hemwelatiya ya DYA an [[Perû]]yê heye.

Prevost li [[Chicago|Şîkagoyê]] ji dayik bûye û li taxa Dolton a Illinoisê mezin bûye. Ew di sala 1977an de bûye keşa di cemaeta Ezîz Augustine ê de kar kiriye û di sala 1982an de jî wekê keşa hatiye erkdar kirin. Xizmeta wî di salên 1980 û 1990î de li Perûyê wekê xebatên mîsyonerî yên berfireh dihewîne ku wî li wir wekî keşayê perestgehê, rayedarê dîyozeyê, mamosteyê medreseyê û rêvebir kar kiriye. Ew wekî keşîşê serekeyê Ezîz Augustine hatiye hilbijartin û ji sala 2001ê heta 2013an li Romayê xizmet kiriye. Wî di vê dema wezîfeya xwe de gelek rêwîtî kiriye ku di vê rêwîtiyê de serdana gelek parêzgeh û mîsyonên sereke yên li çaraliyê cîhanê kiriye. Piştre ew ji sala 2015 heta 2023an wekî pîskoposê Chiclayoyê vegeriyaye Perûyê. Di sala 2023an de, Papa Francis wekê parêzgarê serokatiya pîskoposan li Romayê û serokê komîsyona pontifîk ji bo [[Amerîkaya Latînî]] hatiye erkdar kirin.

Piştî vegera xwe yê Romayê di sala 2023an de, Prevost ji aliyê Papa Francis ve wek kardînal hatiye erkdat kirin. Wekê kardînal Prevost, wî tekezî li ser [[sînodalîzm]]ê, diyaloga mîsyonerî û bi pirsgirêkên civakî û [[Teknolojî|teknolojiyê]] re elagedar bûye. Wî her wiha mijarên wekê guherîna avhewayê, [[koçberiya gerdûnî]], rêveberiya dêrê û mafên mirovan jî nîqaş kiriye û hevahengiya xwe bi reformên Konseya Duyemîn a Vatîkanê û rêça ku ji aliyê Francis ve ji bo Dêrê hatiye danîn, nîşan daye.

Hilbijartina Prevost di konklava 2025an de ji aliyê çavdêran ve neçaverêkirî bû ku ew namzetekî gumanbar bû û kesên hundir ên Vatîkanê bawer dikirin ku perspektîva papayekî ji Dewletên Yekbûyî ji ber statuya wê wekî hêzek super e, ne realîst e.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=The Conclave Just Did the Unthinkable|url=https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2025/05/pope-leo-robert-prevost-american/682749/|malper=The Atlantic|tarîx=2025-05-08|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en|pêşnav=Francis X.|paşnav=Rocca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Jêder-nûçe|sernav=How Father Bob Became Pope Leo|url=https://www.nytimes.com/2025/05/17/world/europe/robert-prevost-pope-leo-xiv.html|tarîx=2025-05-17|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en}}&lt;/ref&gt; Ji bo rûmeta Papa Leo XIII ku di nav aloziya şoreşa pîşesaziyê ya duyem de hînkirina civakî ya katolîk a nûjen pêşxist, Prevost navê papa Leo XIV hilbijart ku hem ji bo dubarekirina fikara Leo XIII ji bo karker û dadperweriyê û hem jî wekê bersivek ji bo dijwarîyên şoreşek pîşesaziyê ya nû û [[jîriya çêkirî]].&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=Leo XIII’s times and our own - Vatican News|url=https://www.vaticannews.va/en/church/news/2025-05/leo-xiii-s-times-and-our-own.html|malper=www.vaticannews.va|tarîx=2025-05-14|roja-gihiştinê=2025-11-30|ziman=en}}&lt;/ref&gt;

Vatîkanê di cotmeha 2026an de ragihandiye ku Papa Leo XIV piştê neştergeriya rakirina girêkên ji loba jêrîn bi pençeşêra pişikê ya di qonaxa destpêkê de ketiye.&lt;ref&gt;{{Jêder-malper|sernav=Pope Leo found to have lung cancer during surgery, say vatican|url=https://www.nytimes.com/2026/10/13/world/europe/pope-leo-lung-surgery.html|malper=www.nytimes.com|tarîx=2026-10-13|roja-gihiştinê=2026-10-13|ziman=en}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

{{Kontrola otorîteyê}}

[[Kategorî:Çalakvanên mafên mirovan ên amerîkî]]
[[Kategorî:Jidayikbûn 1955]]
[[Kategorî:Matematîknasên ji Şîkagoyê]]
[[Kategorî:Mirovên zindî]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên mêr ên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên mêr ên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên mêr]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên sedsala 20an]]
[[Kategorî:Nivîskarên amerîkî yên nehonakî yên sedsala 21ê]]
[[Kategorî:Papa]]</text>
      <sha1>q0oh76nkfzkmyiadyd74t68wcxyaxpa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Logarîtma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329509</id>
    <revision>
      <id>2098663</id>
      <parentid>2097822</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:49:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PJ Geest</username>
        <id>32098</id>
      </contributor>
      <comment>Replace raster graph with SVG reconstruction: Binary logarithm plot with grid.svg</comment>
      <origin>2098663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24588" sha1="auvvwwond52mdlhz6sl7a8xjpitocuh" xml:space="preserve">[[Wêne:Logarithm plots - vector reconstruction.svg|thumb|Grafîkên fonksiyonên logarîtmeyê, bi sê bingehên ku bi gelemperî têne bikaranîn. Xalên taybet ên {{math|log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''b'' {{=}} 1}} bi xêzên xalkirî hatine nîşandan û hemû xêz di xala {{math|1=log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;1 = 0}} de hev dibirrin.]]
Di [[Matematîk|matematîkê]] de, '''logarîtmaya''' [[Hejmar|hejmarekê]] [[potens]] e ku divê nirxeke din a sabît, ango '''bingeh''', pê were bilindkirin da ku ew hejmar were bidestxistin. Mesela logarîtmaya {{math|1000}} li gorî bingeha {{math|10}} dike {{math|3}}, çunkî {{math|1000}} dike {{math|10}} bi hêza 3yê: {{math|1000 {{=}} 10{{sup|3}} {{=}} 10 × 10 × 10}}. Bi awayekî giştî, eger {{math|''x'' {{=}} ''b''{{sup|''y''}}}} be, wê wextê ''{{mvar|y}}'' logarîtmaya ''{{mvar|x}}'' ye li gorî bingeha ''{{mvar|b}}'' (wekî {{math|log{{sub|''b''}} ''x'' {{=}} ''y''}} tê nivîsandin); loma {{math|log{{sub|10}} 1000 {{=}} 3}}. Wekî fonksiyoneke bi guherbareke tenê, logarîtmaya bi bingeha ''{{mvar|b}}'', berevajiya operasyona bilindkirina bi potensê ya bi bingeha ''{{mvar|b}}'' ye.

Logarîtma bingeha {{math|10}} wekî ''desimal'' an jî [[logarîtma hevpar]] tê binavkirin û bi gelemperî di zanist û endezyariyê de tê bikaranîn. [[Logarîtma xwezayî]] bingeha wê jimara {{math|''e'' ≈ 2.718}} e; karanîna wê di matematîk û [[Fizîk|fizîkê]] de ji ber derivata wê ya pir hêsan pir belav e. [[Logarîtma dualî]] bingeha {{math|2}} bikar tîne û bi berfirehî di [[Kompûternasî|zanista komputerê]], [[teoriya agahdariyê]], [[teoriya muzîkê]] û [[Fotografî|fotografiyê]] de tê bikaranîn. Wexta ku bingeh ji çarçoveyê nezelal an ne têkildar be, ew pir caran tê derxistin û logarîtm wekî {{math|log&amp;thinsp;''x''}} tê nivîsandin.

Logarîtm di sala 1614an de ji hêla [[John Napier]] ve wekî rêbazek ji bo hêsankirina hesaban hatin pêşkêşkirin.&lt;ref&gt;{{citation |last=Hobson |first=Ernest William |title=John Napier and the invention of logarithms, 1614; a lecture |date=1914 |url=http://archive.org/details/johnnapierinvent00hobsiala |publisher=Cambridge University Press}}&lt;/ref&gt; Ew zû ji hêla [[navîgator]], zanyar, endezyar, [[Pîvankerî|pîvankeran]] û kesên din ve hatin bikaranîn da ku hesabên bi hûrgiliya bilind bi awayekî hêsantir pêk bînin. Bi bikaranîna tabloyên logarîtmê, gavên westîner ên pirhejmarî yên lêkdana hejmaran dikarin bi lêgerîna di tabloyan de û komkirineke hêsantir werin guhertin. Ew yek pêkan e ji ber ku logarîtmaya encama lêkdanê (eserê) wekhev e bi koma logarîtmên wan hejmarên ku li hev hatine lêkdan:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt; \log_b(xy) = \log_b x + \log_b y,&lt;/math&gt;

bi wê şertê ku ''{{mvar|b}}'', ''{{mvar|x}}'' û ''{{mvar|y}}'' gî erênî bin û {{math|''b'' ≠ 1}} be. [[Hesabkera şemitok]] ku ew jî li ser bingeha logaritmayan hatiye avakirin, rê dide ku însan bêyî bikaranîna tabloyan bi lez hesaban bike, lê bi hûrguliyeke kêmtir. Têgihiştina nûjen a logaritmayan vedigere ser [[Leonhard Euler]]; wî di sedsala 18an de logarîtma bi [[fonksiyona eksponensiyel]] ve girêdan û herwiha tîpa &quot;e&quot; wekî bingeha logaritmayên xwezayî destnîşan kiriye.&lt;ref&gt;{{citation |last=Remmert, Reinhold |author-link= |title=Theory of complex functions |date=1991 |location=New York |isbn=0-387-97195-5 |oclc=21118309 |publisher=Springer-Verlag}}&lt;/ref&gt;

[[Pîvanê logarîtmîk|Pîvanên logarîtmîk]] mîqdarên berfireh kêm dikin bo teleskopên piçûktir. Mesela [[desîbel]] (dB) [[Yekeya pîvanê|yekîneyek]] e ku ji bo îfadekirina rêjeyê wekî logarîtm têye bikaranîn, pirî ji bo hêz û amplîtuda sînyalê (ku [[zexta dengî]] meselake hevpar e). Di [[Kîmya|kîmyayê]] de [[nirxa pH]] pîvanek logarîtmîk e ji bo [[Asîd|asîdîteya]] [[Çareseriya avî|çareseriyek avî]]. Logarîtm di [[Formula|formulayên]] zanistî de, û di pîvandina tevliheviya algorîtmayan û cismên geometrîkî yên bi navê [[fraktal]] de gelemperî ne. Ew dibin alîkar ku rêjeyên [[Frekans|frekansê]] yên întervalên muzîkê werin ravekirin, di formulên jimartina [[Hejmarên hîmî|hejmarên sereke]] an [[Nêzîkbûnayên Stirlingê|nêzîkbûna]] [[Faktoriyel|faktoriyelan]] de xuya dibin, hin modelên di [[Psîkofizîk|psîkofizîkê]] de agahdar dikin û dikarin di hesabkirina hiqûqî de bibin alîkar.

Konsepta logarîtmayê wekî berevajiya bilindkirina bi hêz (''exponentiation''), li ser pêkhateyên din ên matematîkî jî tê berfirehkirin. Lêbelê, di rewşên giştî de, logarîtma bi gelemperî dibe fonksiyoneke xwedî pir-nirxan (''multi-valued function''). Mesela [[logarîtmaya kompleks]] berevajiya xwedî pir-nirxan a fonksiyona eksponensiyela kompleks e. Bi heman awayî, [[logarîtmaya dîskret]] berevajiya xwedî pir-nirxan a fonksiyona eksponensiyelê di komên sinorkirî (''finite groups'') de ye; ew di [[krîptografiya kilîta giştî]] de tê bikaranîn.

== Motîvasyon ==
[[Wêne:Binary logarithm plot with grid.svg|thumb|350px|[[Grafîka fonksiyon|Grafîka]] logarîtmaya bi bingeha 2yê, li {{math|''x'' {{=}} 1}} têkiliya xwe bi ''eksana x''-ê re çêdike û di nav xalên (2, 1), (4, 2) û (8, 3) re derbas dibe; bi vî awayî, wekî mînak, {{math|log&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;(8) {{=}} 3}} û {{math|2&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; {{=}} 8}} nîşan dide. Grafîk bêsinor nêzîkî eksena ''{{mvar|y}}'' dibe, lê [[Asîmptot|qet nagihîje wê]].]][[Komkirin]], [[zêdekirin]] û [[potens]] sê ji kiryarên herî bingehîn ên [[Arîtmetîk|arîtmetîkê]] ne. Berevajiya komkirinê [[derxistin]] e û berevajiya zêdekirinê jî [[Parkirin|parkirinê]] e. Bi heman awayî, logarîtma jî kiryara berevajî ya potensê e. Potens ew e ku hejmareke ''{{mvar|b}}'' (bingeh) bigihîje hêzeke diyarkirî ya ''{{mvar|y}}'' (hêz) da ku nirxekî ''{{mvar|x}}'' bide; ew yek bi wî awayî tê nîşandan:&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Kate |first1=S.K. |title=Basics Of Mathematics |year=2009 |location=Pune |isbn=978-81-8431-755-8 |last2=Bhapkar |first2=H.R. |publisher=Technical Publications}}, chapter 1&lt;/ref&gt;

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;b^y=x.&lt;/math&gt;

Mesela bilindkirina {{math|2}} bo hêza {{math|3}} dide {{math|8}}: &lt;math&gt;2^3 = 8.&lt;/math&gt;

Logarîtmaya bi bingeha ''{{mvar|b}}'', ew operasyona berevajî ye ku ji têketina ''{{mvar|x}}'' derketina ''{{mvar|y}}'' peyda dike. Ango &lt;math&gt;y = \log_b x&lt;/math&gt;  hevmaneya &lt;math&gt;x=b^y&lt;/math&gt; ye bi şertê ku ''{{mvar|b}}'' hejmareke rastîn a erênî be. (Eger ''{{mvar|b}}'' ne [[Hejmarên rastîn|hejmareke rastîn]] a erênî be, hem bilindkirina bi hêz û hem jî logarîtma dikarin bên pênasekirin, lê dibe ku gelek nirxan werbigirin; ew yek jî pênaseyan pir aloztir dike.)

Yek ji sebebên sereke yên tarîxî yên danasîna logarîtmayan, ew formula ye ku

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\log_b(xy)=\log_b x + \log_b y,&lt;/math&gt;bi rêya wan, [[Tabloya logarîtmayê|tabloyên logarîtmayê]] rê didin ku kiryarên lêkdan û dabeşkirinê veguherin kiryarên komkirin û derxistinê; ew yek beriya dahênana komputeran, alîkariyeke mezin ji bo hesabkirinan bû.

== Terîf ==
Ji bo [[Hejmarên rastîn|hejmareke rastîn]] a erênî ya wekî ''{{mvar|b}}'' (ku {{math|''b'' ≠ 1}} be), logarîtmaya hejmareke rastîn a erênî ya wekî ''{{mvar|x}}'' li gorî binyata ''{{mvar|b}}'', ew hêz e ku divê ''{{mvar|b}}'' pê were bilindkirin da ku encam bibe ''{{mvar|x}}''. Bi gotineke din, logarîtmaya ''{{mvar|x}}'' li gorî binyata ''{{mvar|b}}'', ew hejmara rastîn a yekta ''{{mvar|y}}'' ye ku tê de &lt;math&gt;b^y = x&lt;/math&gt; ye.

Logarîtma bi awayê &quot;{{math|log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''}}&quot; tê nîşandan (wekî &quot;logarîtmaya ''{{mvar|x}}'' li gorî binyata ''{{mvar|b}}''&quot;, &quot;logarîtmaya {{nowrap|binyeta-{{mvar|b}}}} ya ''{{mvar|x}}''&quot;, an jî bi gelemperî &quot;log, binyat ''{{mvar|b}}'', ya ''{{mvar|x}}''&quot; tê xwendin).

Pênaseyeke hevmane û kurttir ew e ku fonksiyona {{math|log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;}}, fonksiyona berevajî ya fonksiyona &lt;math&gt;x\mapsto b^x&lt;/math&gt; ye.

=== Mesela ===

* {{math|1=log&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;16 = 4}}, ji ber ku {{math|1=2&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; = 2 × 2 × 2 × 2 = 16}}.
* Logarîtm dikarin neyînî jî bin: &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_2 \! \frac{1}{2} = -1&lt;/math&gt;, ji ber ku &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;2^{-1} = \frac{1}{2^1} = \frac{1}{2}.&lt;/math&gt;
* {{math|log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;150}} bi qasî 2.176 e ku dikeve navbera 2 û 3yê de; tam wekî ku 150 dikeve navbera {{math|1=10&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; = 100}} û {{math|1=10&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = 1000}}.
* Ji bo her bingeh ''{{mvar|b}}'', {{math|1=log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''b'' = 1}} û {{math|1=log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;1 = 0}}, ji ber ku {{math|1=''b''&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; = {{mvar|b}}}} û {{math|1=''b''&lt;sup&gt;0&lt;/sup&gt; = 1}} e.

== Nasnameyên logarîtmatîk ==
Çendîn formulayên giring ku carinan wekî ''nasnameyên logarîtmatîk'' an jî ''yasayên logarîtmatîk'' tên binavkirin, têkiliya di navbera logarîtman de diyar dikin.&lt;ref&gt;All statements in this section can be found in {{Harvard citations|last1=Downing|first1=Douglas|year=2003|loc=p. 275|nb=yes}} or {{Harvard citations|last1=Kate|last2=Bhapkar|year=2009|loc=p. 1-1|nb=yes}}, for example.&lt;/ref&gt;

=== Berhem, encama dabeşkirinê, hêz û kok ===
Logarîtmaya berhemekê wekhev e bi koma logarîtmayên wan hejmarên ku li hev hatine zêdekirin; logarîtmaya rêjeya du hejmaran jî wekhev e bi ferqa logarîtmayên wan. Logarîtmaya hêza ''{{Mvar|p}}'' a hejmarekê, ''{{Mvar|p}}'' caran logarîtmaya wê hejmarê bi xwe ye; logarîtmaya koka ''{{Mvar|p}}'' jî logarîtmaya wê hejmarê ye ku li ser ''{{Mvar|p}}'' hatiye dabeşkirin. Tabloya jêrîn wan wekheviyan bi meselan nîşan dide. Her yek ji wan wekheviyan dikare piştî danîna pênaseyên logarîtmayê yên wekî &lt;math&gt;x = b^{\, \log_b x}&lt;/math&gt; an &lt;math&gt;y = b^{\, \log_b y}&lt;/math&gt; li aliyê çepê yê hevkêşeyan, were bidestxistin. Di formulên jêrîn de, {{Matematîk|x}} û {{Matematîk|y}} [[Hejmarên rastîn|hejmarên rastîn ên pozîtîv]] ne û {{Matematîk|p}} jî hejmareke tam e ku ji 1 mezintir e.

{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
|+ Logarîtmayên berhem, encama dabeşkirinê, hêz û kok
|-
! scope=&quot;col&quot; | Nasname
! scope=&quot;col&quot; | Formula
! scope=&quot;col&quot; | Mesela
|-
! scope=&quot;row&quot; | Berhem
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_b(x y) = \log_b x + \log_b y&lt;/math&gt;
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_3 243 = \log_3 (9 \cdot 27) = \log_3 9 + \log_3 27 = 2 + 3 = 5&lt;/math&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | Dabeşkirin
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_b \!\frac{x}{y} = \log_b x - \log_b y&lt;/math&gt;
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_2 16 = \log_2 \!\frac{64}{4} = \log_2 64 - \log_2 4 = 6 - 2 = 4&lt;/math&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | Hêz
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_b\left(x^p\right) = p \log_b x&lt;/math&gt;
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_2 64 = \log_2 \left(2^6\right) = 6 \log_2 2 = 6&lt;/math&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | Kok
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_b \sqrt[p]{x} = \frac{\log_b x}{p}&lt;/math&gt;
| &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\log_{10} \sqrt{1000} = \frac{1}{2}\log_{10} 1000 = \frac{3}{2} = 1.5&lt;/math&gt;
|}

=== Guhertina bingehê ===
Logarîtmaya {{math|log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''}} dikare bi karanîna formula jêrîn, ji logarîtmayên ''{{mvar|x}}'' û ''{{mvar|b}}'' yên li gorî bingeheke kêfî ya ''{{Mvar|k}}'', were hesibandin:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt; \log_b x = \frac{\log_k x}{\log_k b}.&lt;/math&gt;Makîneyên hesabkirinê yên zanistî û asayî, logarîtmeyên bi bingehên 10 û ''{{mvar|[[e (mathematical constant)|e]]}}'' hesab dikin.&lt;ref&gt;{{Citation |last1=Bernstein |first1=Stephen |title=Schaum's outline of theory and problems of elements of statistics. I, Descriptive statistics and probability |year=1999 |url=https://archive.org/details/schaumsoutlineof00bern |series=Schaum's outline series |location=New York |isbn=978-0-07-005023-5 |last2=Bernstein |first2=Ruth |publisher=}}, r.&amp;nbsp;21&lt;/ref&gt; Logarîtmeyên bi her bingeheke ''{{mvar|b}}'' dikarin bi bikaranîna yek ji van her du logarîtmeyan û li gorî wê formula berê werin diyarkirin:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt; \log_b x = \frac{\log_{10} x}{\log_{10} b} = \frac{\log_{e} x}{\log_{e} b}.&lt;/math&gt;Eger hejmareke ''{{mvar|x}}'' û logarîtmaya wê {{math|1=''y'' = log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''}} (bi bingeheke nenas ''{{mvar|b}}'') hebin, bingeh bi wî awayî tê dîtin:

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt; b = x^\frac{1}{y},&lt;/math&gt;Ew yek bi bilindkirina hevkêşeya pênaseker a &lt;math&gt; x = b^{\,\log_b x} = b^y&lt;/math&gt; bo hêza &lt;math&gt;\tfrac{1}{y}.&lt;/math&gt; tê dîtin.

== Bingehên taybet ==
[[Wêne:Log4.svg|thumb|320px|Grafikên logarîtmayê yên li ser hev ji bo bingehan ⁠{{sfrac|1|2}}⁠, 2, û ''{{mvar|e}}''.]]
Di nav gî bijardeyên ji bo bingehê de, sê jê bi taybetî berbelav in. Ew jî ev in: {{math|''b'' {{=}} 10}}, {{math|''b'' {{=}} [[e (mathematical constant)|''e'']]}} (hejmara sabît a matematîkî ya [[Hejmarên na aqlî|neaqlî]] {{nobr|{{math|[[e (mathematical constant)|''e'']] ≈ 2.71828183 }} ),}} û {{math|''b'' {{=}} 2}} ([[logarîtmaya dualî]]). Di [[analîza matematîkî]] de, logarîtmaya bi bingeha ''{{mvar|e}}'' ji ber taybetmendiyên analîtîk ên ku li jêr hatine ravekirin, gelek berbelav e. Ji aliyekî din ve, bikaranîna logarîtmayên bi bingeha 10 ([[logarîtmaya asayî]]) ji bo hesabên bi destan di sîstema hejmaran a desîmalê de hêsan e:&lt;ref&gt;{{cite book |title=Algebra the Easy Way |last=Downing |first=Douglas |publisher=Barron's |year=2003 |isbn=978-0-7641-1972-9 |location=Hauppauge, NY |url=https://archive.org/details/algebraeasyway00down_0 |series=Barron's Educational Series |at=chapter&amp;nbsp;17, p.&amp;nbsp;275}}&lt;/ref&gt;

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\log_{10}\,(\,10\,x\,)\ =\;\log_{10} 10\ +\;\log_{10} x\ =\ 1\,+\,\log_{10} x\,.&lt;/math&gt;

Bi wî awayî, {{math|log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;(''x'')}} bi hejmara reqemên di [[Pêjimar|pêjimara desîmalê]] de ya tamhejmar a erênî ''{{mvar|x}}'' ve girêdayî ye: Hejmara reqeman ew [[Tamhejmar|tamhejmara]] a herî biçûk e ku bi awayekî hişk ji  {{nobr|{{math| log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;(''x'')}}}} mezintir e.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Complexity Theory: Exploring the limits of efficient algorithms |last=Wegener |first=Ingo |publisher=Springer-Verlag |year=2005 |page=20 |isbn=978-3-540-21045-0 |location=Berlin, DE / New York, NY}}&lt;/ref&gt; Mesela {{math|log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;(5986)}} bi qasî 3.78 e. Tamhejmar a li pey wê 4 e ku ev jî hejmara reqemên 5986 ye. Hem logarîtmaya xwezayî û hem jî logarîtmaya dualî di [[teoriya agahiyê]] de têne bikaranîn ku bi rêzê ve li gel bikaranîna &quot;[[Nat (agahî)|nat]]&quot; an &quot;[[bit]]&quot;an wekî yekeyên bingehîn ên agahiyê têkildar in.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Information Theory |last=van der Lubbe |first=Jan C.A. |publisher=Cambridge University Press |year=1997 |page=3 |isbn=978-0-521-46760-5 |url={{google books |plainurl=y |id=tBuI_6MQTcwC|page=3}}}}&lt;/ref&gt; Logarîtmaya dualî her wiha di [[Kompûternasî|zanista komputerê]] de tê bikaranîn ku li wir [[Hejmarên dualî|sîstema dualî]] pir belav e; di [[teoriya muzîkê]] de ku li wir rêjeya bilindahiya deng a du ([[oktav]]) pir belav e û hejmara &quot;[[Cent (hejmar)|cent]]&quot; di navbera herdu dengên ferq de guhertoyeke pîvanê ya logarîtmaya dualî, ango log2 car 1200, ya rêjeya deng e (ango di sîstema [[hevsengiya wekhev]] a kevneşopî de ji bo her [[Nîvton|nîvtonê]] 100 cent hene), an jî bi awayekî wekhev logarîtmaya bi bingehê  {{nobr|{{math|2{{sup|1/1200}} }}}} e; û di [[Fotografî|fotografiyê]] de ku li wir logarîtmayên bi bingehê 2 yên ku pîvana wan hatiye guhertin, ji bo pîvandina [[Nirxa ronahiyê|nirxên ronahiyê]], astên ronahiyê, [[Lezahiya perdeyî|wextên ronahiyê]], avakirina lensê (aperture) û [[leza fîlmê]] bi yekeya &quot;stop&quot; têne bikaranîn.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Manual of Photography |last1=Allen |first1=Elizabeth |publisher=Taylor &amp; Francis |year=2011 |page=228 |isbn=978-0-240-52037-7 |url={{google books |plainurl=y |id=IfWivY3mIgAC|page=228}} |last2=Triantaphillidou |first2=Sophie}}&lt;/ref&gt; 

Kurtenivîsa {{math|log&amp;thinsp;''x''}} pir caran tê bikaranîn wexta ku bingeha armanckirî dikare li gorî çarçove an dîsîplînê were texmîn kirin, an jî wexta ku bingeh ne diyar an ne giring be. Logarîtmên hevpar (bingeha 10) ku ji tarîxê ve di tabloyên logarîtmê û qaîdeyên slaytê de têne bikaranîn, amûrek bingehîn in ji bo pîvandin û hesabkirinê di gelek warên zanist û endezyariyê de; di wan çarçoveyan de {{math|log&amp;thinsp;''x''}} hîn jî pir caran tê maneya logarîtma bingeha desîmalê.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Introduction to Applied Mathematics for Environmental Science |last=Parkhurst |first=David F. |publisher=Springer Science &amp; Business Media |year=2007 |page=288 |isbn=978-0-387-34228-3 |edition=illustrated |url={{google books |plainurl=y |id=h6yq_lOr8Z4C|page=288 }}}}&lt;/ref&gt; Di matematîkê de {{math|log&amp;thinsp;''x''}} bi gelemperî behsa logarîtma xwezayî (bingeha ''{{mvar|e}}'') dike.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Principles of Mathematical Analysis |last=Rudin |first=Walter |publisher=McGraw-Hill International |year=1984 |isbn=978-0-07-085613-4 |edition=3rd ed., International student |location=Auckland, NZ |section=Theorem&amp;nbsp;3.29 |url=https://archive.org/details/principlesofmath00rudi}}&lt;/ref&gt; Di zanista komputer û teoriya agahdariyê de, log pir caran behsa logarîtmên dualî (bingeha 2) dike.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Algorithm Design: Foundations, analysis, and internet examples |last1=Goodrich |first1=Michael T. |author1-link= |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2002 |page=23 |quote= |last2=Tamassia |first2=Roberto |author2-link=}}&lt;/ref&gt; Tabloya jêrîn nîşanên hevpar ji bo logarîtmên wan bingehan navnîş dike. Stûna &quot;Nîşana ISO&quot; nîşanên ku ji hêla [[Rêxistina Navneteweyî ya Standardîzasyonê]] ve hatine pêşniyar kirin navnîş dike. 

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
!scope=&quot;col&quot;| Bingeh{{mvar|b}}
!scope=&quot;col&quot;| Nav ji bo log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''
!scope=&quot;col&quot;| Nîşana ISO
!scope=&quot;col&quot;| Nîşanên din
|-
!scope=&quot;row&quot;| 2
| [[logarîtmaya dualî]]
| {{math|lb ''x''}}&amp;nbsp;&lt;ref name=gullberg&gt;
{{cite book
 | last = Gullberg | first = Jan
 | year = 1997
 | title = Mathematics: From the birth of numbers
 | location = New York, NY
 | publisher = W.W. Norton &amp; Co
 | isbn = 978-0-393-04002-9
 | url-access = registration
 | url = https://archive.org/details/mathematicsfromb1997gull
}}
&lt;/ref&gt;
| {{math|ld ''x''}}, {{math|log ''x''}}, {{math|lg ''x''}},&lt;ref&gt;{{citation
 | title=The Chicago Manual of Style
 | year=2003
 | edition=25th
 | publisher=University of Chicago Press
 | page=530
| title-link=
 }}.&lt;/ref&gt; {{math|log&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''}}
|-
! scope=&quot;row&quot;|{{mvar|e}}
| [[logarîtmaya xwezayî]]
| {{math|ln ''x''}}
| {{math|log {{mvar|x}}}}, {{math|log&lt;sub&gt;''e''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''}}
|-
!scope=&quot;row&quot;| 10
| [[logarîtmaya asayî]]
| {{math|lg ''x''}}
| {{math|log ''x''}}, {{math|log&lt;sub&gt;10&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''}}
|-
!scope=&quot;row&quot;| {{mvar|b}}
| Logarîtmaya bingeh {{mvar|b}}
| {{math|log&lt;sub&gt;''b''&lt;/sub&gt;&amp;thinsp;''x''}}
| 
|}

== Tarîx ==
Di tarîxa logarîtmayan a li Ewropaya sedeya 17an de, [[Fonksiyon|fonksiyoneke]] nû hat dîtin ku qada analîzê ji çarçoveya metodên cebîrî wêdetir berfireh kir. Metoda logarîtmayan di sala 1614an de ji hêla [[John Napier]] ve bi awayekî giştî hate pêşkêşkirin; ew yek di kitêba bi navê ''[[Mirifici Logarithmorum Canonis Descriptio]]'' (Danasîna Kanona Ecêb a Logarîtmayan) de pêk hat.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Hobson |first=Ernest William |title=John Napier and the invention of logarithms, 1614 |year=1914 |url=https://archive.org/details/johnnapierinvent00hobsiala |location=Cambridge |publisher=The University Press}}&lt;/ref&gt; Berî dahênana Napier, teknîkên din ên bi heman naverokê hebûn, wekî ''prosthafaeresis'' an jî bikaranîna tabloyên rêzehejmaran (progresyonan) ku li dora sala 1600ê bi berfirehî ji hêla [[Jost Bürgi]] ve hatibûn pêşxistin.&lt;ref name=&quot;folkerts&quot;&gt;{{citation |last1=Folkerts |first1=Menso |author-link= |title=Jost Bürgi's method for calculating sines |journal=Historia Mathematica |volume=43 |issue=2 |pages=133–147 |year=2016 |arxiv=1510.03180 |doi=10.1016/j.hm.2016.03.001 |mr=3489006 |s2cid=119326088 |last2=Launert |first2=Dieter |last3=Thom |first3=Andreas |author-link3=}}&lt;/ref&gt; Napier têgeha ''logarithmus'' (bi latîniya navîn) ji bo logarîtmayê afirand; ew kelîme bi maneya &quot;hejmara rêjeyê&quot; ye û ji kelîmeyên [[Yewnaniya kevn|yewnanî]] ''logos'' (tê maneya rêje, nîsbet an kelîme) û ''arithmos'' (tê maneya hejmar) hatiye wergirtin.

[[Logarîtmaya asayî]] ya hejmarekê ew hêz (an jî eksponent) e ku wexta deh bi wê hêzê tê bilindkirin, encam jî dibe ew hejmar.&lt;ref&gt;William Gardner (1742) ''Tables of Logarithms''&lt;/ref&gt; Gotina ku hejmarek lazimdarê hejmareke diyar a reqeman e, îşareteke giştî ye bo logarîtmaya asayî; [[Arşîmed]] ji wê re gotûbû &quot;rêza hejmarê&quot;.&lt;ref&gt;{{citation |last=Pierce |first=R. C. Jr. |title=A brief history of logarithms |date=January 1977 |journal=The Two-Year College Mathematics Journal |volume=8 |issue=1 |pages=22–26 |doi=10.2307/3026878 |jstor=3026878}}&lt;/ref&gt; Yekê logarîtmayên rastîn metodên hûrîstîk bûne ji bo veguherandina kiryara lêkdanê bo ya komkirinê, bi wî awayî hêsankirina hesabkirina bilez. Hin ji van metodan tabloyên ku ji nasnameyên trîgonometrîk hatibûn wergirtin, bikar dianîn.&lt;ref&gt;Enrique Gonzales-Velasco (2011) ''Journey through Mathematics – Creative Episodes in its History'', §2.4 Hyperbolic logarithms, r. 117, Springer &lt;/ref&gt; Ji wan metodan re [[prostafaeresîs]] têye gotin.

Dahênana [[Fonksiyon|fonksiyona]] ku niha wekî [[logarîtmaya xwezayî]] têye zanin, wekî hewldanek ji bo pêkanîna çargoşeya [[hîperbola]] çargoşeyî ji hêla [[Grégoire de Saint-Vincent]], belçîkekî ku li [[Prag|Pragê]] dijiya, destpê kir. Arşîmed di sedsala 3yê {{Bz}} de ''[[Çargoşeya Parabolayê]]'' nivîsîbû, lê çargoşeyek ji bo hîperbolayê ji gî hewldanan dûr ket heya ku Saint-Vincent encamên wî di sala 1647an de weşand. Têkiliya ku logarîtma di navbeya [[Pêşveçûna geometrîk|pêşveçûnek geometrîk]] di [[Argumana fonksiyonê|argumana]] wî de û [[Pêşvecûna arîtmetîk|pêşveçûnek arîtmetîk]] ya nirxan de peyda dike, [[Alphonse Antonio de Sarasa|A. A. de Sarasa]] han da ku girêdana çargoşeya Saint-Vincent û kevneşopiya logarîtmayan di prostafaeresîs de çêbike ku bû sebeba têgeha &quot;logarîtmaya hîperbolîk&quot; ku hevmaneya logarîtmaya xwezayî ye. Di zemaneke kurt de fonksiyona nû ji hêla [[Christiaan Huygens]] û [[James Gregory]] ve hate teqdîr kirin. Nîşaneya {{math|Log ''y''}} di sala 1675an de ji aliyê [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] ve hate pejirandin,&lt;ref&gt;Florian Cajori (1913) &quot;History of the exponential and logarithm concepts&quot;, American Mathematical Monthly 20: 5, 35, 75, 107, 148, 173, 205&lt;/ref&gt; û sala din wî ew bi [[Întegral|întegralê]] ve girêda &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\int \frac{dy}{y} .&lt;/math&gt;

Berê ku Euler têgeha xwe ya modern a logarîtmayên xwezayî yên tevlihev pêş bixe, di sala 1714an de [[Roger Cotes]] hema hema encameke nezîk ê wekhev bidest xistibû.&lt;ref&gt;{{citation |last1=Stillwell |first1=J. |title=Mathematics and Its History |date=2010 |edition=3rd |publisher=Springer}}&lt;/ref&gt;

&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\log(\cos \theta + i\sin \theta) = i\theta.&lt;/math&gt;

== Binêre ==

* [[Analîza hejmarî]]
* [[Hejmarên aqlî]]

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

== Girêdanên dervê ==
* {{Commons category-inline}}
*{{sister-inline
|project=v
|links=[[v:Speak Math Now!/Week 9: Six rules of Exponents/Logarithms|A lesson on logarithms can be found on Wikiversity]]
|short=yes
}}
* [https://web.archive.org/web/20121218200616/http://www.khanacademy.org/math/algebra/logarithms-tutorial Khan Academy: Logarithms, free online micro lectures]
* {{Citation|author=Colin Byfleet|url=http://mediasite.oddl.fsu.edu/mediasite/Viewer/?peid=003298f9a02f468c8351c50488d6c479|title=Educational video on logarithms|access-date=12 October 2010}}
* {{Citation|author=Edward Wright |url=http://www.johnnapier.com/table_of_logarithms_001.htm |title=Translation of Napier's work on logarithms |access-date=12 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20021203005508/http://www.johnnapier.com/table_of_logarithms_001.htm |archive-date=3 December 2002 }}
* {{Cite EB1911|wstitle=Logarithm |volume=16 |pages=868–77 |first=James Whitbread Lee |last=Glaisher}}

[[Kategorî:Matematîk]]
[[Kategorî:Fonksiyonên matematîkê]]
[[Kategorî:Konseptên matematîkê]]</text>
      <sha1>auvvwwond52mdlhz6sl7a8xjpitocuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Louis Andrieux</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330338</id>
    <revision>
      <id>2098704</id>
      <parentid>2098108</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:43:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Avûqat/Ebûqet */ Bersiv</comment>
      <origin>2098704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5572" sha1="rbhre8am9v1gcisfpfb90t7el0jo926" xml:space="preserve">== Avûqat/Ebûqet ==
Merheba @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], kelîmeya avûqat heye. Bi kerema xwe dest ji wê davranînê berde. Gelek sipas. [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 20:04, 10 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] tu '''avûqat''' dinivîsî . Hevalê @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] jî di gotarekê de û di gotara bingehîn a '''[[parêzer]]''' de '''ebûqat''' wekî hemwate bi kar tîne. Ferhenga Rastnivîsînê  (ferhengkurdi.com) a [[Weqfa Mezopotamyayê]] rastnivîsîna '''avûkat'''  tercîh dike. Li ser ferhengkurdi.org a [[Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê]] rastnivîsînên '''avûkat'''  û '''ebûqat''' tomarkirî ne. Heke ez şaş nebim, paşê li vir jî '''avûkat'''  tê tercîhkirin.
:https://www.ferhengkurdi.com/?q=av%C3%BBkat
:https://ferhengkurdi.org/peyv/av%C3%BBkat-nd_nt
:https://ferhengkurdi.org/peyv/eb%C3%BBqat-bnr [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 20:24, 10 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], binêre, cara dawîn e ku ez bi te re bo her tiştî biçûk nîqaş bikim. Wiha wîkîpediya ti car mezin nabe. Avûqat li vir tê bikaranîn: 
::* [https://portal.netewe.com/li-ser-salvegera-50-saliya-sehadeta-nemir-seid-elci-i/] 
::* [https://portal.arsivakurd.org/wp-content/uploads/2021/08/Welat_54_opt.pdf] —&gt; [Avûqat Metîn Can û. Dr. Hasan Kaya revandin. Serokê Komeleya Mafen Mi- rovan a Mezrayê Avûqat. Metîn Can û hevalê wî…]
::* [https://www.kurdenanatoliye.com/avuqate-kurmanc]
::* [https://berlin-hilft.com/wp-content/uploads/2016/06/Kurd_final.pdf] Ew jî ''Informationsverbung Asyl &amp; Migration'' a resmî yê Almanyayê e. (Sayfe 2)
::[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 21:50, 10 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] min ne gotiye ku  '''avûqat'''  bi tevahî çewt e. Min tenê got ku '''avûqat''' ne rastnivîsîna standard e . Ji kerema xwe vê pirsgirêkê bi bikarhênerên din çareser bike . 
:::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]],  @[[Bikarhêner:Ehmedbeg|Ehmedbeg]]@[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]], @[[Bikarhêner:Bikarhêner|Bikarhêner]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]] [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 07:37, 11 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], ti pirsgirêka min tune bûye, ti kesî re sebebek tune bûye, têne dîsa bo te. Her hefte tu gotûbêjan bo her tiştî biçûk ava dikî, têne bo ku armancên xwe pêşbixî. Di pêşarojê de bixwe lêkolîn bike, ez ''masterê'' xwe çêdikim û eynî çax de dişuxilim, zamanê min tune ye bo her tiştî biçûk li ser “forumeke” bi te re nîqaş bikim, têne çunkî tu bixwe lêkolîn nakî. Dest ji guhartinên ''barbar'' berde. Sipas.  [[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurê Acemî|gotûbêj]]) 08:28, 11 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:::::@[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]]  Nabê tu texmîn bikî ku ez henekê xwe bi te dikim. Qet niyeta min ne ew bû. Min tenê dixwest te sererast bikim, ne ku te biçûk bixim. Heke ez şaşiyan bikim, tu jî dikarî min sererast bikî. Kes bêkêmasî nîne û em hemû dikarin ji hev fêr bibin. Rexneya avaker tiştekî baş e heya ku bi rêzdarî be û alîkariya me bike ku em baştir bibin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 08:48, 11 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::::Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], heke çavkaniya te ya sereke ferhenga Zana Farqînî be, ebûqat binivîse. Ne hewce ye em hemû peyvên zimanê kurdî standard bikin, ne karê sereke Wîkîpediya kurdî ye. Di warê avûkat, avûqat, awûkat, ebûqat û hwd de bila her bikarîner peyva ku bi ya wî herî baş lê bê hilbijêre. @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] ji kerema xwe re bi awayekî şexsî rexne li Avestaboy meke! Yanî &quot;assume good faith&quot; ji bîr meke (https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Assume_good_faith) û hestîsivik bî! Silavên dostane. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 08:59, 11 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]], @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] Ez jixwe peyva [[parêzer]] tercîh dikim. 
:::::Lê belê heke min peyva [[hevwate]] bikar bîna, min ê '''ebûqat''' an jî '''avûkat''' binivîsanda. Heke niha her kes li gorî kêfa xwe û li gorî dîtina xwe peyvan binivîse, ev yek ziyanê dide Wîkîpediyaya kurdî û di encamê de ziyanê dide zimanê kurdî jî. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 09:26, 11 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::::::@[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], di Wîkîpediyê de wêrek û azad bî; xeman nexwe, keda me '''ti carî''' ziyan nade zimên. Bi çi awayî bê kirin jî (jixwe bi bikaranîna çavkaniyên pêbawer ên sêyem), ji bo başiya zimên e! Silav û rêz. [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 09:50, 11 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:::::::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] Min qet negotiye ku niyetên te xirab in. Ez tenê dixwazim pirsgirêkan çareser bikim. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 11:43, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>rbhre8am9v1gcisfpfb90t7el0jo926</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reenkarnasyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330366</id>
    <revision>
      <id>2098529</id>
      <timestamp>2026-10-13T13:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098530</id>
      <parentid>2098529</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="k7h4uo11oe9f12j0ym4ofahvbndw560" xml:space="preserve">{{Xebat}}Reenkarnasyon konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî mirina biyolojîk, cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.</text>
      <sha1>k7h4uo11oe9f12j0ym4ofahvbndw560</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098531</id>
      <parentid>2098530</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="au9alcsdkgpttob10iwaiwgjl6jpsab" xml:space="preserve">{{Xebat}}Reenkarnasyon konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.</text>
      <sha1>au9alcsdkgpttob10iwaiwgjl6jpsab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098532</id>
      <parentid>2098531</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="524" sha1="jz6zy2pgq7xxmt3yeyzf8t5olyv4alk" xml:space="preserve">{{Xebat}}Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.</text>
      <sha1>jz6zy2pgq7xxmt3yeyzf8t5olyv4alk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098534</id>
      <parentid>2098532</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1285" sha1="hpwdbw4i0ywtglx92gismw7uqu3ft42" xml:space="preserve">{{Xebat}}Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|cihûtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.</text>
      <sha1>hpwdbw4i0ywtglx92gismw7uqu3ft42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098535</id>
      <parentid>2098534</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:46:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2232" sha1="l3exokmbfjzy24r409bcql63e4n1gbt" xml:space="preserve">{{Xebat}}Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]],[10] [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.</text>
      <sha1>l3exokmbfjzy24r409bcql63e4n1gbt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098536</id>
      <parentid>2098535</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T13:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2228" sha1="f777qwturu4fjbh7agzbbxche76o2hw" xml:space="preserve">{{Xebat}}Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.</text>
      <sha1>f777qwturu4fjbh7agzbbxche76o2hw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098538</id>
      <parentid>2098536</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2259" sha1="4ti8utza66sclc6kwphbng804zig726" xml:space="preserve">{{Xebat}}Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>4ti8utza66sclc6kwphbng804zig726</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098539</id>
      <parentid>2098538</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2297" sha1="5ribeahm2k5zl9pefy4kp0l6657vm63" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb]]
Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>5ribeahm2k5zl9pefy4kp0l6657vm63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098540</id>
      <parentid>2098539</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="j69dl6jfp0dcus45oz21s2udplakk4t" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px]]
Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>j69dl6jfp0dcus45oz21s2udplakk4t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098541</id>
      <parentid>2098540</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2398" sha1="0q65s4v6cwg2rp9zlh77ye59v6ionc2" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
Reenkarnasyon an jî wegerandina canê, konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>0q65s4v6cwg2rp9zlh77ye59v6ionc2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098542</id>
      <parentid>2098541</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:33:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2410" sha1="atp1zlcpsn1lrwuhgjq01p1ci52ny44" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>atp1zlcpsn1lrwuhgjq01p1ci52ny44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098543</id>
      <parentid>2098542</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Bawerî]]</comment>
      <origin>2098543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2433" sha1="4fggw996605akdgkf7bbcx59cjh1mu3" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]</text>
      <sha1>4fggw996605akdgkf7bbcx59cjh1mu3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098544</id>
      <parentid>2098543</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Dînên Hindistanê]]</comment>
      <origin>2098544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2467" sha1="ey0ealxpwqvk5hao50suvdptnjta88w" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]
[[Kategorî:Dînên Hindistanê]]</text>
      <sha1>ey0ealxpwqvk5hao50suvdptnjta88w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098545</id>
      <parentid>2098544</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Felsefeya dîn]]</comment>
      <origin>2098545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="4g3ugpodh1u3vqry19yjcp9liijyxjx" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fîzîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]
[[Kategorî:Dînên Hindistanê]]
[[Kategorî:Felsefeya dîn]]</text>
      <sha1>4g3ugpodh1u3vqry19yjcp9liijyxjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098546</id>
      <parentid>2098545</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2495" sha1="4vkob4trdqx62yzg6i9hrjyyvyghjyb" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike. Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fizîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]
[[Kategorî:Dînên Hindistanê]]
[[Kategorî:Felsefeya dîn]]</text>
      <sha1>4vkob4trdqx62yzg6i9hrjyyvyghjyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098547</id>
      <parentid>2098546</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2925" sha1="li0mih98hllpbaog2nzjkared7ts7cg" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of Global Religion |last1=Juergensmeyer |first1=Mark |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=271–272 |isbn=978-1-4522-6656-5 |url=https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331224443/https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-date=2019-03-31 |url-status=live |access-date=2016-09-25 |last2=Roof |first2=Wade Clark}}&lt;/ref&gt; Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fizîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye. Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire. Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]
[[Kategorî:Dînên Hindistanê]]
[[Kategorî:Felsefeya dîn]]</text>
      <sha1>li0mih98hllpbaog2nzjkared7ts7cg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098548</id>
      <parentid>2098547</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3989" sha1="dh1n397s7xckwft7ajdr89gfb1fm5og" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of Global Religion |last1=Juergensmeyer |first1=Mark |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=271–272 |isbn=978-1-4522-6656-5 |url=https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331224443/https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-date=2019-03-31 |url-status=live |access-date=2016-09-25 |last2=Roof |first2=Wade Clark}}&lt;/ref&gt; Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fizîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye.&lt;ref&gt;[[Gavin Flood|Flood, Gavin D.]] (1996), ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press&lt;/ref&gt; Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=A Companion to Philosophy of Religion |last=Taliaferro |first=Charles |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2010-01-19 |page=640 |isbn=978-1-4443-2016-9 |language=en |url=https://books.google.com/books?id=SSCx-67Tk6cC&amp;dq=reincarnation+and+rebirth&amp;pg=PA640 |last2=Draper |first2=Paul |last3=Quinn |first3=Philip L.}}&lt;/ref&gt;

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Shape of Ancient Thought: Comparative Studies in Greek and Indian Philosophies |last1=McEvilley |first1=Thomas |author-link1=Thomas McEvilley |publisher=Simon and Schuster |date=7 February 2012 |isbn=9781581159332 |publication-place=New York |url=https://books.google.com/books?id=KmqCDwAAQBAJ |access-date=8 January 2025 |orig-date=2002}}&lt;/ref&gt; Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/ngrams/graph?content=reincarnation%2C+re-incarnation%2C+transmigration%2C+metempsychosis&amp;year_start=1800&amp;year_end=2022&amp;corpus=en&amp;smoothing=3 Chart of some recorded occurrences of terminology in English]&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]
[[Kategorî:Dînên Hindistanê]]
[[Kategorî:Felsefeya dîn]]</text>
      <sha1>dh1n397s7xckwft7ajdr89gfb1fm5og</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098549</id>
      <parentid>2098548</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3957" sha1="fr0asuitkq92405227edcfp1m7cy9xm" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of Global Religion |last1=Juergensmeyer |first1=Mark |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=271–272 |isbn=978-1-4522-6656-5 |url=https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331224443/https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-date=2019-03-31 |url-status=live |access-date=2016-09-25 |last2=Roof |first2=Wade Clark}}&lt;/ref&gt; Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fizîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye.&lt;ref&gt;Flood, Gavin D. (1996), ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press&lt;/ref&gt; Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=A Companion to Philosophy of Religion |last=Taliaferro |first=Charles |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2010-01-19 |page=640 |isbn=978-1-4443-2016-9 |language=en |url=https://books.google.com/books?id=SSCx-67Tk6cC&amp;dq=reincarnation+and+rebirth&amp;pg=PA640 |last2=Draper |first2=Paul |last3=Quinn |first3=Philip L.}}&lt;/ref&gt;

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Shape of Ancient Thought: Comparative Studies in Greek and Indian Philosophies |last1=McEvilley |first1=Thomas |author-link1= |publisher=Simon and Schuster |date=7 February 2012 |isbn=9781581159332 |publication-place=New York |url=https://books.google.com/books?id=KmqCDwAAQBAJ |access-date=8 January 2025 |orig-date=2002}}&lt;/ref&gt; Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/ngrams/graph?content=reincarnation%2C+re-incarnation%2C+transmigration%2C+metempsychosis&amp;year_start=1800&amp;year_end=2022&amp;corpus=en&amp;smoothing=3 Chart of some recorded occurrences of terminology in English]&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]
[[Kategorî:Dînên Hindistanê]]
[[Kategorî:Felsefeya dîn]]</text>
      <sha1>fr0asuitkq92405227edcfp1m7cy9xm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098550</id>
      <parentid>2098549</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T14:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3947" sha1="4o9w80myczbq4srhb5fqq4vlkq9wiwl" xml:space="preserve">[[Wêne:Reincarnation AS.jpg|thumb|200px|Resimê ku konsepta wegerandina canê di hunera Dêra Saiva Siddhanta (Hawaii) de temsîl dide]]
'''Reenkarnasyon''' an jî '''wegerandina canê''', konsepteke [[Felsefe|felsefî]] an [[Dîn|dînî]] ye; ligorî wê konseptê, piştî [[Mirin|mirina biyolojîk]], cewhera ne-madî ya zindiyekî di şêwe an laşekî fizîkî yê cuda de dest bi heyateke nû dike.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Encyclopedia of Global Religion |last1=Juergensmeyer |first1=Mark |publisher=SAGE Publications |year=2011 |pages=271–272 |isbn=978-1-4522-6656-5 |url=https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190331224443/https://books.google.com/books?id=WwJzAwAAQBAJ |archive-date=2019-03-31 |url-status=live |access-date=2016-09-25 |last2=Roof |first2=Wade Clark}}&lt;/ref&gt; Di piriya baweriyên têkildariya reenkarnasyonê de, [[Rih|canê]] însan [[Nemirîtî|nemir]] e û piştî têkçûna laşê fizîkî winda nabe. Piştî mirinê, can tenê derbasî laşê pitikeke nûbûyî an heywanekî dibe da ku nemiriya xwe bidomîne.

Reenkarnasyon baweriyeke bingehîn a dînên [[Hindistan|Hindistanê]] wekî [[hinduîzm]], [[budîzm]], [[caynîzm]] û [[Sîkhîzm|sîkhîzmê]] ye.&lt;ref&gt;Flood, Gavin D. (1996), ''An Introduction to Hinduism'', Cambridge University Press&lt;/ref&gt; Ew bawerî bi awayên curbecur di nav hin şaxên [[Cihûtî|yahûdîtiyê]], [[Paganî|dînên pagan]] (di nav de [[wîka]]) û [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî yên Amerîkayê]] û [[Xwecihên Awistralyayê|Awistralyayê]] (herçend piriya wan baweriya xwe bi heyatê piştî mirinê an ''cihana canan'' tînin jî) de wekî baweriyeke esoterîk (veşartî/taybet) derdikeve pêş. Hin kesayetiyên tarîxî yên [[Yewnaniya kevn|yewnana kevn]], wekî [[Pîtagoras]], [[Sokratês]] û [[Platon]], bawerî bi ji reenkarnasyonê an koçkirina canan ([[Metempsîkozî|''metempsîkozî'']]) anîne zimên.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=A Companion to Philosophy of Religion |last=Taliaferro |first=Charles |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2010-01-19 |page=640 |isbn=978-1-4443-2016-9 |language=en |url=https://books.google.com/books?id=SSCx-67Tk6cC&amp;dq=reincarnation+and+rebirth&amp;pg=PA640 |last2=Draper |first2=Paul |last3=Quinn |first3=Philip L.}}&lt;/ref&gt;

Herçend piriya mezhebên di nav [[dînên îbrahîmî]] de bawer nakin ku kes ji nû ve têne heyatê, lê hin komên taybet ên di nav wan dînan de behsa reenkarnasyonê dikin; di nav wan koman de şopînerên tarîxî û hemçax ên [[Katarîzm|katarîzmê]], [[Elewiyên ereb|elewî]], [[Cihûtiya hasîdî|yahûdiyên hasîdî]], [[durzî]], [[kabala]], [[rastafarî]] û [[rosîkrûsiyan]] hene. Lêkolînên zanistî yên dawî, têkiliyên tarîxî yên di navbeya mezhebên cuda û baweriyên wan ên derbarê reenkarnasyonê de lêkolîn kirine. Ew lêkolîn nêrînên [[neoplatonîzm]], [[orfîzm]], [[hermetîzm]], [[manîheyîzm]] û [[Gnostîzm|gnostîzma]] [[Romaya kevnare|çaxa Romayê]], û herwiha yên di dînên Hindistanê de jî li ber çavan digire.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Shape of Ancient Thought: Comparative Studies in Greek and Indian Philosophies |last1=McEvilley |first1=Thomas |author-link1= |publisher=Simon and Schuster |date=7 February 2012 |isbn=9781581159332 |publication-place=New York |url=https://books.google.com/books?id=KmqCDwAAQBAJ |access-date=8 January 2025 |orig-date=2002}}&lt;/ref&gt; Di dehsalên dawî de, gelek ewropî û amerîkiyên bakur eleqeyek temsîlî li ser reenkarnasyonê dan, û eserên wê çaxê carinan behsa wê meseleyê dikin.&lt;ref&gt;[https://books.google.com/ngrams/graph?content=reincarnation%2C+re-incarnation%2C+transmigration%2C+metempsychosis&amp;year_start=1800&amp;year_end=2022&amp;corpus=en&amp;smoothing=3 Chart of some recorded occurrences of terminology in English]&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Bawerî]]
[[Kategorî:Dînên Hindistanê]]
[[Kategorî:Felsefeya dîn]]</text>
      <sha1>4o9w80myczbq4srhb5fqq4vlkq9wiwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêja şablonê:Gallery</title>
    <ns>11</ns>
    <id>330367</id>
    <revision>
      <id>2098592</id>
      <timestamp>2026-10-13T17:11:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Guherto</username>
        <id>41494</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nav */ beşeke nû</comment>
      <origin>2098592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="230" sha1="6euc5tk47xesba3srflpgkqrxw8535w" xml:space="preserve">== Nav ==
Merheba @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], te ev şablon bi navê îngilîzî çêkiriye. Sebebeke wê heye? [[Bikarhêner:Guherto|Guherto]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Guherto|gotûbêj]]) 17:11, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>6euc5tk47xesba3srflpgkqrxw8535w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098607</id>
      <parentid>2098592</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghybu</username>
        <id>9854</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nav */ Bersiv</comment>
      <origin>2098607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="441" sha1="7ezxckkph5rgfv6xgiipczr3fdl9a78" xml:space="preserve">== Nav ==
Merheba @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], te ev şablon bi navê îngilîzî çêkiriye. Sebebeke wê heye? [[Bikarhêner:Guherto|Guherto]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Guherto|gotûbêj]]) 17:11, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Silav! Wekî taga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;gallery&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ye ji ber vê yekê min jî neguherand. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 23:29, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7ezxckkph5rgfv6xgiipczr3fdl9a78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098608</id>
      <parentid>2098607</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T23:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ghybu</username>
        <id>9854</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Nav */</comment>
      <origin>2098608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="498" sha1="fikpdg7qh4kdhjns93qwzxkm3e6m6my" xml:space="preserve">== Nav ==
Merheba @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]], te ev şablon bi navê îngilîzî çêkiriye. Sebebeke wê heye? [[Bikarhêner:Guherto|Guherto]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Guherto|gotûbêj]]) 17:11, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Silav! Wekî taga &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;gallery&gt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;  ([//www.mediawiki.org/wiki/Help:Images#Gallery_syntax]) ye ji ber vê yekê min jî neguherand. [[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Ghybu|gotûbêj]]) 23:29, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fikpdg7qh4kdhjns93qwzxkm3e6m6my</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Star TV</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330368</id>
    <revision>
      <id>2098593</id>
      <timestamp>2026-10-13T17:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sîvîl ? */ beşeke nû</comment>
      <origin>2098593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="q8fn16ahm752huep4p3wea5g57sm1e3" xml:space="preserve">== Sîvîl ? ==
Êvar baş hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] , @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] , @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] , @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  .

Gelo ne çêtir e ku em li vir  li şûna peyva '''sivîl''' peyva '''taybet''' , '''nedewletî''' an jî '''nehikûmî''' binivîsin? Li gorî min peyva '''sivîl''' bêtir wekî '''neleşkerî'''  an jî '''nepolîsî''' xuyakirin. Ev peyv dikare di vê kontekstê de çewt were fêmkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:22, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>q8fn16ahm752huep4p3wea5g57sm1e3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098594</id>
      <parentid>2098593</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:23:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sîvîl ? */</comment>
      <origin>2098594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="695" sha1="npp698c1qyta4w1b667djgvv155kmdp" xml:space="preserve">== Sîvîl ? ==
Êvar baş hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] , @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] , @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] , @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  .
Gelo ne çêtir e ku em li vir  li şûna peyva '''sivîl''' peyva '''taybet''' , '''nedewletî''' an jî '''nehikûmî''' binivîsin? Li gorî min peyva '''sivîl''' bêtir wekî '''neleşkerî'''  an jî '''nepolîsî''' xuyakirin. Ev peyv dikare di vê kontekstê de çewt were fêmkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:22, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>npp698c1qyta4w1b667djgvv155kmdp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098595</id>
      <parentid>2098594</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T17:23:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sîvîl ? */</comment>
      <origin>2098595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="c9xjey0di7bxyqdjnpwo7ygkwxmr0rj" xml:space="preserve">== Sîvîl ? ==
Êvar baş hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] , @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] , @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] , @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  .
Gelo ne çêtir e ku em li vir  li şûna peyva '''sivîl''' peyva '''taybet''' , '''nedewletî''' an jî '''nehikûmî''' binivîsin? Li gorî min peyva '''sivîl''' bêtir wekî '''neleşkerî'''  an jî '''nepolîsî''' tê xuyakirin. Ev peyv dikare di vê kontekstê de çewt were fêmkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:22, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>c9xjey0di7bxyqdjnpwo7ygkwxmr0rj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098603</id>
      <parentid>2098595</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T20:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurdistanov</username>
        <id>175167</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sîvîl ? */ Bersiv</comment>
      <origin>2098603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1033" sha1="fsrfdwo6zez24pv4l23gcq94j74a99r" xml:space="preserve">== Sîvîl ? ==
Êvar baş hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] , @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] , @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] , @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  .
Gelo ne çêtir e ku em li vir  li şûna peyva '''sivîl''' peyva '''taybet''' , '''nedewletî''' an jî '''nehikûmî''' binivîsin? Li gorî min peyva '''sivîl''' bêtir wekî '''neleşkerî'''  an jî '''nepolîsî''' tê xuyakirin. Ev peyv dikare di vê kontekstê de çewt were fêmkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:22, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Êvar baş, li ser çavan. Tu mafdar î. Sivîl ji bo ne serbazî tê bikaranîn. Taybet jî ji bo şirketekî ku ji aliyê tenê kesekî tê birêvebirin, tê gotin. Li wir ya herî rast nehikûmî ye  [[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdistanov|gotûbêj]]) 20:07, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fsrfdwo6zez24pv4l23gcq94j74a99r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098633</id>
      <parentid>2098603</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sîvîl ? */ Bersiv</comment>
      <origin>2098633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="9n7badksmv3ubj4cmpmnwfdx8fytc9l" xml:space="preserve">== Sîvîl ? ==
Êvar baş hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] , @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] , @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] , @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  .
Gelo ne çêtir e ku em li vir  li şûna peyva '''sivîl''' peyva '''taybet''' , '''nedewletî''' an jî '''nehikûmî''' binivîsin? Li gorî min peyva '''sivîl''' bêtir wekî '''neleşkerî'''  an jî '''nepolîsî''' tê xuyakirin. Ev peyv dikare di vê kontekstê de çewt were fêmkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:22, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Êvar baş, li ser çavan. Tu mafdar î. Sivîl ji bo ne serbazî tê bikaranîn. Taybet jî ji bo şirketekî ku ji aliyê tenê kesekî tê birêvebirin, tê gotin. Li wir ya herî rast nehikûmî ye  [[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdistanov|gotûbêj]]) 20:07, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]  , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]],  @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]],  @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 07:20, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9n7badksmv3ubj4cmpmnwfdx8fytc9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098658</id>
      <parentid>2098633</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sîvîl ? */ Bersiv</comment>
      <origin>2098658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1773" sha1="dx5aforuzqlc9sp377l8n38cjaszy9r" xml:space="preserve">== Sîvîl ? ==
Êvar baş hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] , @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] , @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] , @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  .
Gelo ne çêtir e ku em li vir  li şûna peyva '''sivîl''' peyva '''taybet''' , '''nedewletî''' an jî '''nehikûmî''' binivîsin? Li gorî min peyva '''sivîl''' bêtir wekî '''neleşkerî'''  an jî '''nepolîsî''' tê xuyakirin. Ev peyv dikare di vê kontekstê de çewt were fêmkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:22, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Êvar baş, li ser çavan. Tu mafdar î. Sivîl ji bo ne serbazî tê bikaranîn. Taybet jî ji bo şirketekî ku ji aliyê tenê kesekî tê birêvebirin, tê gotin. Li wir ya herî rast nehikûmî ye  [[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdistanov|gotûbêj]]) 20:07, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]  , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]],  @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]],  @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 07:20, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], bi dîtina min, wergereke xirab e ji bo &quot;taybet&quot; (private, özel) e, ne wisa? Yanî, kanala televîzyonê ya taybet a pêşîn bû... ji Wîkîpediya bi inglîzî: Star TV is Turkey's first private TV channel... [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 08:23, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>dx5aforuzqlc9sp377l8n38cjaszy9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098665</id>
      <parentid>2098658</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:53:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sîvîl ? */ Bersiv</comment>
      <origin>2098665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="9gkbyhiqd47s7v6llt09y6sioqa0whd" xml:space="preserve">== Sîvîl ? ==
Êvar baş hevalno  @[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]] , @[[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] , @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]] , @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] , @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]]  .
Gelo ne çêtir e ku em li vir  li şûna peyva '''sivîl''' peyva '''taybet''' , '''nedewletî''' an jî '''nehikûmî''' binivîsin? Li gorî min peyva '''sivîl''' bêtir wekî '''neleşkerî'''  an jî '''nepolîsî''' tê xuyakirin. Ev peyv dikare di vê kontekstê de çewt were fêmkirin. [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 17:22, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)

:Êvar baş, li ser çavan. Tu mafdar î. Sivîl ji bo ne serbazî tê bikaranîn. Taybet jî ji bo şirketekî ku ji aliyê tenê kesekî tê birêvebirin, tê gotin. Li wir ya herî rast nehikûmî ye  [[Bikarhêner:Kurdistanov|Kurdistanov]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Kurdistanov|gotûbêj]]) 20:07, 13 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]]  , @[[Bikarhêner:Kurê Acemî|Kurê Acemî]],  @[[Bikarhêner:Wikihez|Wikihez]], @[[Bikarhêner:Penaber49|Penaber49]],  @[[Bikarhêner:Biyolojiyabikurdi|Biyolojiyabikurdi]] û @[[Bikarhêner:Ghybu|Ghybu]] ? [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 07:20, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
:Silav @[[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]], bi dîtina min, wergereke xirab e ji bo &quot;taybet&quot; (private, özel) e, ne wisa? Yanî, kanala televîzyonê ya taybet a pêşîn bû... ji Wîkîpediya bi inglîzî: Star TV is Turkey's first private TV channel... [[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] ([[Gotûbêja bikarhêner:MikaelF|gotûbêj]]) 08:23, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)
::@[[Bikarhêner:MikaelF|MikaelF]] rast e . Bi almanî  jî  peyva privat tê bi kar anîn.  [[Bikarhêner:Avestaboy|Avestaboy]] ([[Gotûbêja bikarhêner:Avestaboy|gotûbêj]]) 08:53, 14 çiriya pêşîn 2026 (UTC)</text>
      <sha1>9gkbyhiqd47s7v6llt09y6sioqa0whd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gîsin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330369</id>
    <revision>
      <id>2098614</id>
      <timestamp>2026-10-14T06:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098615</id>
      <parentid>2098614</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="8pl56zdfjktcn6mzhwszoj2blec1dmj" xml:space="preserve">{{Xebat}}Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.</text>
      <sha1>8pl56zdfjktcn6mzhwszoj2blec1dmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098616</id>
      <parentid>2098615</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1282" sha1="kt0zrm3iwqyy7isth7vmz58wj1z90h4" xml:space="preserve">{{Xebat}}Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.</text>
      <sha1>kt0zrm3iwqyy7isth7vmz58wj1z90h4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098617</id>
      <parentid>2098616</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="9lr2wjm4lqmbtnw9e5wdhnsfdj5vhlb" xml:space="preserve">{{Xebat}}Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye quwetkirin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.</text>
      <sha1>9lr2wjm4lqmbtnw9e5wdhnsfdj5vhlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098619</id>
      <parentid>2098617</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2144" sha1="c1g0nhmz3bgsfaa1alw31lmh1ozf2dn" xml:space="preserve">{{Xebat}}Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye quwetkirin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.</text>
      <sha1>c1g0nhmz3bgsfaa1alw31lmh1ozf2dn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098620</id>
      <parentid>2098619</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="f0r94ykus0ta951hla0yednwcw82wq8" xml:space="preserve">{{Xebat}}Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye quwetkirin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.</text>
      <sha1>f0r94ykus0ta951hla0yednwcw82wq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098621</id>
      <parentid>2098620</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2582" sha1="7vuzuvfp9zi9fb0rqzsia53t3x5jhdw" xml:space="preserve">{{Xebat}}Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye quwetkirin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}</text>
      <sha1>7vuzuvfp9zi9fb0rqzsia53t3x5jhdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098622</id>
      <parentid>2098621</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Çandinî]]</comment>
      <origin>2098622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2607" sha1="rzg5cezyzr4r0izn92mxdpp3icpc26t" xml:space="preserve">{{Xebat}}Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye quwetkirin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>rzg5cezyzr4r0izn92mxdpp3icpc26t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098624</id>
      <parentid>2098622</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2730" sha1="abi5f46w05fcdr4r5ch7gns9wme89jc" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Child and ox ploughing, Laos (1).jpg|thumb|[[Gamêş|Gamêşeke]] bo gîsinê li [[Laos|Laosê]] tê bikaranîn]]
Gîsin amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye quwetkirin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>abi5f46w05fcdr4r5ch7gns9wme89jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098625</id>
      <parentid>2098624</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="9luw52c40ivo35uu55hqqqvbl7mlt7o" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Child and ox ploughing, Laos (1).jpg|thumb|[[Gamêş|Gamêşeke]] bo gîsinê li [[Laos|Laosê]] tê bikaranîn]]
'''Gîsin''' amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn. Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin, xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye quwetkirin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>9luw52c40ivo35uu55hqqqvbl7mlt7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098628</id>
      <parentid>2098625</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <origin>2098628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3447" sha1="j80uh8o72vn57ceg64n0s27vqf925iz" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Child and ox ploughing, Laos (1).jpg|thumb|[[Gamêş|Gamêşeke]] bo gîsinê li [[Laos|Laosê]] tê bikaranîn]]
'''Gîsin''' amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn.&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 April 2011 |title=Anglo-Saxon 7th Century plough coulter found in Kent |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-12997877 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Roman Britain and the English Settlements |last1=Collingwood |first1=R. G. |publisher=Biblo &amp; Tannen Publishers |year=1998 |page=211 |isbn=9780819611604 |url=https://books.google.com/books?id=fMcbnMFn8lcC&amp;pg=PA211 |last2=Collingwood |first2=Robin George |last3=Nowell |first3=John |last4=Myres |first4=Linton |orig-year=1936}}&lt;/ref&gt;

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin,&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=Plow |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/technology/plow |access-date=16 September 2018}}&lt;/ref&gt; xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye pêşxistin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>j80uh8o72vn57ceg64n0s27vqf925iz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098630</id>
      <parentid>2098628</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3926" sha1="aj7kmb1bvhbn4caj0w367ta7camfnbj" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Child and ox ploughing, Laos (1).jpg|thumb|[[Gamêş|Gamêşeke]] bo gîsinê li [[Laos|Laosê]] tê bikaranîn]]
'''Gîsin''' amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn.&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 April 2011 |title=Anglo-Saxon 7th Century plough coulter found in Kent |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-12997877 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Roman Britain and the English Settlements |last1=Collingwood |first1=R. G. |publisher=Biblo &amp; Tannen Publishers |year=1998 |page=211 |isbn=9780819611604 |url=https://books.google.com/books?id=fMcbnMFn8lcC&amp;pg=PA211 |last2=Collingwood |first2=Robin George |last3=Nowell |first3=John |last4=Myres |first4=Linton |orig-year=1936}}&lt;/ref&gt;

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin,&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=Plow |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/technology/plow |access-date=16 September 2018}}&lt;/ref&gt; xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Living Sci. 8 Silver Jubilee |last1=Sahgal |first1=A C |publisher=Ratna Sagar |page=7 |isbn=9788183325035 |location=India |url=https://books.google.com/books?id=F7aA8fzQtNMC&amp;pg=PA7 |last2=Sahgal |first2=Mukul}}&lt;/ref&gt; di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye pêşxistin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Babylonian disputation poems |last=Jiménez |first=Enrique |publisher=Brill |date=2017 |pages=13–18 |isbn=978-90-04-33625-4 |location=Leiden; Boston |series=Culture and history of the ancient Near East}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>aj7kmb1bvhbn4caj0w367ta7camfnbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098631</id>
      <parentid>2098630</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T06:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3916" sha1="g9k67awh8idx90b2pu1x862jhuqh2is" xml:space="preserve">[[Wêne:Child and ox ploughing, Laos (1).jpg|thumb|[[Gamêş|Gamêşeke]] bo gîsinê li [[Laos|Laosê]] tê bikaranîn]]
'''Gîsin''' amûreke [[Çandinî|çandiniyê]] ye ku ji bo nermkirin an zivîrandina axê berî çandina [[bizar]] an şitilan tê bikaranîn. Di çaxên berê de gîsin bi rêya ga û hespan dihatin kişandin, lê gîsinên modern bi traktoran têne kişandin. Dibe ku çarçoveya gîsineke ji dar, hesin an pola be û tîxek (an jî perçeyekî birrînê) lê hatibe girêdan da ku axê bibire û nerm bike. Ew amûr di piriya tarîxê de ji bo çandiniyê bûye elementeke bingehîn.&lt;ref&gt;{{cite news |date=7 April 2011 |title=Anglo-Saxon 7th Century plough coulter found in Kent |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-england-12997877 |work=BBC News}}&lt;/ref&gt; Gîsinên herî kevin bêçerx bûn; ew cure gîsin di nav [[Romaya kevnare|romayan]] de wekî ''aratrum'' dihat zanin. [[Kelt|Gelên keltî]] yekê car di çaxa Romayê de dest bi bikaranîna gîsinên biçerx kirin.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Roman Britain and the English Settlements |last1=Collingwood |first1=R. G. |publisher=Biblo &amp; Tannen Publishers |year=1998 |page=211 |isbn=9780819611604 |url=https://books.google.com/books?id=fMcbnMFn8lcC&amp;pg=PA211 |last2=Collingwood |first2=Robin George |last3=Nowell |first3=John |last4=Myres |first4=Linton |orig-year=1936}}&lt;/ref&gt;

Armanca sereke ya gîsinê ew e ku axa herî jor were zivîrandin,&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{Cite encyclopedia |title=Plow |encyclopedia=[[Encyclopaedia Britannica]] |url=https://www.britannica.com/technology/plow |access-date=16 September 2018}}&lt;/ref&gt; xurdemeniyên teze bînin ser rûyê erdê&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Living Sci. 8 Silver Jubilee |last1=Sahgal |first1=A C |publisher=Ratna Sagar |page=7 |isbn=9788183325035 |location=India |url=https://books.google.com/books?id=F7aA8fzQtNMC&amp;pg=PA7 |last2=Sahgal |first2=Mukul}}&lt;/ref&gt; di eynî çaxê de [[Dîbek (giya)|giya]] û bermayiyên çandiniyê ji bo rizîbûnê têne veşartin. Xendekên ku bi gîsinê têne birîn wekî xendekan têne binavkirin. Di karanîna modern de, zeviyek gîsinkirî bi gelemperî tê hiştin ku hişk bibe û dûv re berî çandinê tê paqijkirin. Gîsinkirin û [[Cot|çandina axê]] naveroka qata jorîn a 12 heta 25 santîmetre a axê ku piriya [[Reg|kokên]] xwarina nebatan lê mezin dibin, wekhev dike.

Gîsin ji hêla însanan hatiye pêşxistin, lê bikaranîna heywanan bêhtir biqîmet bû. Heywanên ewil ku di wî warî de hatin bikaranîn ga bûn. Paşê li gelek deveran hesp û [[qantir]] jî hatin bikaranîn. Bi [[şoreşa pîşesaziyê]] re derfeta bikaranîna [[motorên hilmê]] ji bo kişandina gîsanan peyda bû. Di destpêka sedeya 20ê de jî, [[Traktor|traktorên]] bi [[motorên şewata navxweyî]] cihê wan girtin. ''Petty Plough'' (Gîsana Petty) îxtirake giring bû ku di salên 1930î de li [[Awistralya|Awîstralyayê]] ji bo ajotina nav rêzên baxçeyên fêkiyan dihat bikaranîn.

Li hin deverên ku rastî metirsiya xirabûna axê û [[Erozyon|erozyonê]] tên, bikaranîna gîsina kevneşopî kêm bûye. Li şûna wê, gîsina kêmkûr an jî metodên din ên parastina axê yên ku ziyaneke kêm digihînin wê, tên bikaranîn.

Gîsin di yek ji eserên herî kevn ê edebiyata nivîskî ya ku heta roja me maye de cih digire, esereke ji hezarsala sêyê {{Bz}}. Di wê eserê de ku [[Nîqaşên sumerî|şiîreke nîqaşê ya sumerî]] ye bi navê &quot;[[Nîqaşa di navbera çelûk û gîsinê]]&quot; de, gîsin wekî kesayetiyek tê temsîl kirin û bi amûreke din re; yanî çelûkê, li ser wê yekê nîqaşê dike ka kîjan çêtir e.&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Babylonian disputation poems |last=Jiménez |first=Enrique |publisher=Brill |date=2017 |pages=13–18 |isbn=978-90-04-33625-4 |location=Leiden; Boston |series=Culture and history of the ancient Near East}}&lt;/ref&gt;

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}

[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>g9k67awh8idx90b2pu1x862jhuqh2is</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yavuz Akkuzu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330370</id>
    <revision>
      <id>2098632</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}} '''Yavuz Akkuzu''', lîstikvanê şanoyê û derhênerekî kurd e ku di 1982an de li [[Şemrex]]a [[Mêrdîn]]ê hatiye dinyayê.  == Kurtejiyan == Akkuzu di 2006an de li [[Zanîngeha Dîcleyê]] Beşa [[Mîmarî|Mîmariyê]] qedandiye. Li Amedê dema xwendekar e dest bi şanoyê dike. Di 2008yan de weke lîstikvan di şanoya Taziye (Hewarî) ya Şaredariya Amedê de cih girt û heta sala 2017an li wir dewam kir. Sala 2017an bi hevalên xwe yên koma şar...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="827" sha1="crt5v37ogo229afta56bq8m7l1v671c" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Yavuz Akkuzu''', lîstikvanê şanoyê û derhênerekî kurd e ku di 1982an de li [[Şemrex]]a [[Mêrdîn]]ê hatiye dinyayê.

== Kurtejiyan ==
Akkuzu di 2006an de li [[Zanîngeha Dîcleyê]] Beşa [[Mîmarî|Mîmariyê]] qedandiye. Li Amedê dema xwendekar e dest bi şanoyê dike. Di 2008yan de weke lîstikvan di şanoya Taziye (Hewarî) ya Şaredariya Amedê de cih girt û heta sala 2017an li wir dewam kir. Sala 2017an bi hevalên xwe yên koma şaredariyê re şanoyek serbixwe, [[Şanoya Bajêr a Amedê]] (ŞBA) ava dikin. Niha (2020) di koma ŞBAyê de mamostetî, derhênerî û lîstikvaniyê dike.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Hewcedariya me bi rexne nirxandinan heye. Eleqeya temaşevanan zêde ye&quot;., [[Xwebûn]], 48:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Aktorên kurd]]
[[Kategorî:Derhênerên kurd]]</text>
      <sha1>crt5v37ogo229afta56bq8m7l1v671c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098642</id>
      <parentid>2098632</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T07:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Kesên ji Şemrexê]]</comment>
      <origin>2098642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="861" sha1="25fq800s1plxinymqd2enc04gohtes0" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Yavuz Akkuzu''', lîstikvanê şanoyê û derhênerekî kurd e ku di 1982an de li [[Şemrex]]a [[Mêrdîn]]ê hatiye dinyayê.

== Kurtejiyan ==
Akkuzu di 2006an de li [[Zanîngeha Dîcleyê]] Beşa [[Mîmarî|Mîmariyê]] qedandiye. Li Amedê dema xwendekar e dest bi şanoyê dike. Di 2008yan de weke lîstikvan di şanoya Taziye (Hewarî) ya Şaredariya Amedê de cih girt û heta sala 2017an li wir dewam kir. Sala 2017an bi hevalên xwe yên koma şaredariyê re şanoyek serbixwe, [[Şanoya Bajêr a Amedê]] (ŞBA) ava dikin. Niha (2020) di koma ŞBAyê de mamostetî, derhênerî û lîstikvaniyê dike.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Hewcedariya me bi rexne nirxandinan heye. Eleqeya temaşevanan zêde ye&quot;., [[Xwebûn]], 48:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Aktorên kurd]]
[[Kategorî:Derhênerên kurd]]
[[Kategorî:Kesên ji Şemrexê]]</text>
      <sha1>25fq800s1plxinymqd2enc04gohtes0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098680</id>
      <parentid>2098642</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="863" sha1="59xv96so7kifvniykbxay5qr4xe1y8d" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Yavuz Akkuzu''', lîstikvanê şanoyê û derhênerekî kurd e ku di 1982an de li [[Şemrex]]a [[Mêrdîn]]ê hatiye dinyayê.

== Kurtejiyan ==
Akkuzu di 2006an de li [[Zanîngeha Dîcleyê]] Beşa [[Mîmarî|Avahîsazî]] qedandiye. Li Amedê dema xwendekar e dest bi şanoyê dike. Di 2008yan de weke lîstikvan di ''[[Taziye]] (Hewarî)'' ya Şaredariya Amedê de cih girt û heta sala 2017an li wir dewam kir. Sala 2017an bi hevalên xwe yên koma şaredariyê re şanoyeke serbixwe, [[Şanoya Bajêr a Amedê]] (ŞBA) ava dikin. Niha (2020) di koma ŞBAyê de mamostetî, derhênerî û lîstikvaniyê dike.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Hewcedariya me bi rexne nirxandinan heye. Eleqeya temaşevanan zêde ye&quot;., [[Xwebûn]], 48:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Aktorên kurd]]
[[Kategorî:Derhênerên kurd]]
[[Kategorî:Kesên ji Şemrexê]]</text>
      <sha1>59xv96so7kifvniykbxay5qr4xe1y8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098681</id>
      <parentid>2098680</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kurtejiyan */</comment>
      <origin>2098681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="866" sha1="d553tb5x6u2sr1w58tzwa3ne5acdxyy" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Yavuz Akkuzu''', lîstikvanê şanoyê û derhênerekî kurd e ku di 1982an de li [[Şemrex]]a [[Mêrdîn]]ê hatiye dinyayê.

== Kurtejiyan ==
Akkuzu di 2006an de li [[Zanîngeha Dîcleyê]] Beşa [[Mîmarî|Avahîsazî]] qedandiye. Li Amedê dema xwendekar e dest bi şanoyê dike. Di 2008yan de weke lîstikvan di ''[[Taziye]] (Hewarî)'' ya Şaredariya Amedê de beşdar bû û heta sala 2017an li wir dewam kir. Sala 2017an bi hevalên xwe yên koma şaredariyê re şanoyeke serbixwe, [[Şanoya Bajêr a Amedê]] (ŞBA) ava dikin. Niha (2020) di koma ŞBAyê de mamostetî, derhênerî û lîstikvaniyê dike.&lt;ref&gt;(2020). &quot;Hewcedariya me bi rexne nirxandinan heye. Eleqeya temaşevanan zêde ye&quot;., [[Xwebûn]], 48:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Aktorên kurd]]
[[Kategorî:Derhênerên kurd]]
[[Kategorî:Kesên ji Şemrexê]]</text>
      <sha1>d553tb5x6u2sr1w58tzwa3ne5acdxyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zimanê amazîgh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330371</id>
    <redirect title="Zimanê berberî" />
    <revision>
      <id>2098636</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Zimanê amazîgh]] weke [[Zimanê berberî]] guhart</comment>
      <origin>2098636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Zimanê berberî]]</text>
      <sha1>e9zhzcu1t61xn1bqkashdvqa57zxpkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Zimanê amazîgh</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330372</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Zimanê berberî" />
    <revision>
      <id>2098638</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:32:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Zimanê amazîgh]] weke [[Gotûbêj:Zimanê berberî]] guhart</comment>
      <origin>2098638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="6jv2z3jfbe1vlgu4c8qbo0i1mwrcod5" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Zimanê berberî]]</text>
      <sha1>6jv2z3jfbe1vlgu4c8qbo0i1mwrcod5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorî:Zimanê amazîgh</title>
    <ns>14</ns>
    <id>330373</id>
    <revision>
      <id>2098646</id>
      <timestamp>2026-10-14T07:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Kategorî:Zimanê amazîgh]] weke [[Kategorî:Zimanên berberî]] guhart</comment>
      <origin>2098646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="qrsic1eu6cut66ud1zq8qdk0q7k5uvb" xml:space="preserve">{{beralîkirina kategoriyê|Kategorî:Zimanên berberî}}</text>
      <sha1>qrsic1eu6cut66ud1zq8qdk0q7k5uvb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giyan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330374</id>
    <revision>
      <id>2098651</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>Avestaboyî/ê navê [[Giyan]] weke [[Giyan,Îran]] guhart</comment>
      <origin>2098651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="smaz3vhu9r0qjdmzhm09c1u3osez3ez" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Giyan,Îran]]</text>
      <sha1>smaz3vhu9r0qjdmzhm09c1u3osez3ez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098654</id>
      <parentid>2098651</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:01:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>Beralîkirin ji bo [[Giyan,Îran]] hate jêbirin.</comment>
      <origin>2098654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="k78pw9655g4pk4yjuuo6nkpbfaw5uow" xml:space="preserve">[[Giyan,Îran]]</text>
      <sha1>k78pw9655g4pk4yjuuo6nkpbfaw5uow</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098656</id>
      <parentid>2098654</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:03:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="smaz3vhu9r0qjdmzhm09c1u3osez3ez" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Giyan,Îran]]</text>
      <sha1>smaz3vhu9r0qjdmzhm09c1u3osez3ez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098657</id>
      <parentid>2098656</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T08:06:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12" sha1="q6okcom5eaqpulya2xokbp4fckff492" xml:space="preserve">{{Jêbirin}}</text>
      <sha1>q6okcom5eaqpulya2xokbp4fckff492</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Giyan</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330375</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Giyan,Îran" />
    <revision>
      <id>2098653</id>
      <timestamp>2026-10-14T08:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Avestaboy</username>
        <id>34898</id>
      </contributor>
      <comment>Avestaboyî/ê navê [[Gotûbêj:Giyan]] weke [[Gotûbêj:Giyan,Îran]] guhart</comment>
      <origin>2098653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="4s1wxgceu47yj1mu5nironr83djj66t" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Giyan,Îran]]</text>
      <sha1>4s1wxgceu47yj1mu5nironr83djj66t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amazîgh (gel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330376</id>
    <redirect title="Berber (gel)" />
    <revision>
      <id>2098670</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Amazîgh (gel)]] weke [[Berber (gel)]] guhart</comment>
      <origin>2098670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Berber (gel)]]</text>
      <sha1>4bh3fbqyf151y67p6p36lzg2j0e12jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gotûbêj:Amazîgh (gel)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>330377</id>
    <redirect title="Gotûbêj:Berber (gel)" />
    <revision>
      <id>2098672</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:02:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>MikaelFî/ê navê [[Gotûbêj:Amazîgh (gel)]] weke [[Gotûbêj:Berber (gel)]] guhart</comment>
      <origin>2098672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40" sha1="dtxd5sl838jvydmobvn9mwsjtld4mih" xml:space="preserve">#BERALÎKIRIN [[Gotûbêj:Berber (gel)]]</text>
      <sha1>dtxd5sl838jvydmobvn9mwsjtld4mih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kedîkirin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330378</id>
    <revision>
      <id>2098674</id>
      <timestamp>2026-10-14T09:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}}&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9" sha1="5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf" xml:space="preserve">{{Xebat}}</text>
      <sha1>5pyls4libz67dy65ymzxmp1kqy6xerf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098678</id>
      <parentid>2098674</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="r3d7cg3w97gz3mcd89z61ngzdpnwbyb" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yavaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.</text>
      <sha1>r3d7cg3w97gz3mcd89z61ngzdpnwbyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098679</id>
      <parentid>2098678</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:13:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="spia2ih403dorrkvejpusphc51pfykf" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.</text>
      <sha1>spia2ih403dorrkvejpusphc51pfykf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098682</id>
      <parentid>2098679</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T09:28:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2071" sha1="qhk33i7s84jdl87ke9x4qbuxcedq7te" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.</text>
      <sha1>qhk33i7s84jdl87ke9x4qbuxcedq7te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098691</id>
      <parentid>2098682</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T10:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3032" sha1="mwicnm4rvg0n0r4pd6zmxx5odqdkqpp" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.  Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn. Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}}) texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin. Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.</text>
      <sha1>mwicnm4rvg0n0r4pd6zmxx5odqdkqpp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098694</id>
      <parentid>2098691</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3781" sha1="oubvijnkjyf5weazugupb520bfrlnhv" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.  Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn. Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}}) texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin. Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.</text>
      <sha1>oubvijnkjyf5weazugupb520bfrlnhv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098695</id>
      <parentid>2098694</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[w:WP:HotCat|HC]]: Zêdekirina [[Kategorî:Çandinî]]</comment>
      <origin>2098695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3806" sha1="r90vs6qvk9vpjltk7jvjtgr28o9teox" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.  Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn. Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}}) texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin. Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.

[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>r90vs6qvk9vpjltk7jvjtgr28o9teox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098696</id>
      <parentid>2098695</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3836" sha1="toarh203ssby1o3k0pq87qgs3jio1rv" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.  Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn. Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}}) texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin. Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>toarh203ssby1o3k0pq87qgs3jio1rv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098697</id>
      <parentid>2098696</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:05:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5343" sha1="ojqrz2lnlk7qoj2gtorpvqluejt89e5" xml:space="preserve">{{Xebat}}Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.&lt;ref name=&quot;bbwhl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/budj-bim |title=World heritage Places – Budj Bim Cultural Landscape |website=Australian Government. Dept of the Environment and Energy |date=6 July 2019 |access-date=11 March 2020}}&lt;/ref&gt; Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm |title=History of Aquaculture |access-date=August 23, 2009 |publisher=Food and Agriculture Organization, United Nations}}&lt;/ref&gt; Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}})&lt;ref name=&quot;jiahu&quot;&gt;{{cite news |last1=Smith |first1=Kiona N. |date=17 September 2019 |title=Aquaculture may be the future of seafood, but its past is ancient |url=https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917164315/https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-date=17 September 2019 |access-date=17 September 2019 |work=[[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin.&lt;ref name=&quot;sr&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sisma-Ventura |first1=Guy |last2=Tütken |first2=Thomas |last3=Zohar |first3=Irit |last4=Pack |first4=Andreas |last5=Sivan |first5=Dorit |last6=Lernau |first6=Omri |last7=Gilboa |first7=Ayelet |last8=Bar-Oz |first8=Guy |date=2018 |title=Tooth oxygen isotopes reveal Late Bronze Age origin of Mediterranean fish aquaculture and trade |journal=Scientific Reports |volume=8 |issue=1 |page=14086 |bibcode=2018NatSR...814086G |doi=10.1038/s41598-018-32468-1 |pmc=6148281 |pmid=30237483 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>ojqrz2lnlk7qoj2gtorpvqluejt89e5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098698</id>
      <parentid>2098697</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5394" sha1="rqe1penzul5lkdzvcnryuete89f6t7w" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Egyptian Domesticated Animals.jpg|thumb]]
Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.&lt;ref name=&quot;bbwhl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/budj-bim |title=World heritage Places – Budj Bim Cultural Landscape |website=Australian Government. Dept of the Environment and Energy |date=6 July 2019 |access-date=11 March 2020}}&lt;/ref&gt; Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm |title=History of Aquaculture |access-date=August 23, 2009 |publisher=Food and Agriculture Organization, United Nations}}&lt;/ref&gt; Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}})&lt;ref name=&quot;jiahu&quot;&gt;{{cite news |last1=Smith |first1=Kiona N. |date=17 September 2019 |title=Aquaculture may be the future of seafood, but its past is ancient |url=https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917164315/https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-date=17 September 2019 |access-date=17 September 2019 |work=[[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin.&lt;ref name=&quot;sr&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sisma-Ventura |first1=Guy |last2=Tütken |first2=Thomas |last3=Zohar |first3=Irit |last4=Pack |first4=Andreas |last5=Sivan |first5=Dorit |last6=Lernau |first6=Omri |last7=Gilboa |first7=Ayelet |last8=Bar-Oz |first8=Guy |date=2018 |title=Tooth oxygen isotopes reveal Late Bronze Age origin of Mediterranean fish aquaculture and trade |journal=Scientific Reports |volume=8 |issue=1 |page=14086 |bibcode=2018NatSR...814086G |doi=10.1038/s41598-018-32468-1 |pmc=6148281 |pmid=30237483 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>rqe1penzul5lkdzvcnryuete89f6t7w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098699</id>
      <parentid>2098698</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5430" sha1="3vems2r7wg8gz995phyujqihyzezu03" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Egyptian Domesticated Animals.jpg|thumb|Kedîkirin di [[Misira kevnare]] de]]
Kedîkirin têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.&lt;ref name=&quot;bbwhl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/budj-bim |title=World heritage Places – Budj Bim Cultural Landscape |website=Australian Government. Dept of the Environment and Energy |date=6 July 2019 |access-date=11 March 2020}}&lt;/ref&gt; Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm |title=History of Aquaculture |access-date=August 23, 2009 |publisher=Food and Agriculture Organization, United Nations}}&lt;/ref&gt; Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}})&lt;ref name=&quot;jiahu&quot;&gt;{{cite news |last1=Smith |first1=Kiona N. |date=17 September 2019 |title=Aquaculture may be the future of seafood, but its past is ancient |url=https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917164315/https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-date=17 September 2019 |access-date=17 September 2019 |work=[[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin.&lt;ref name=&quot;sr&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sisma-Ventura |first1=Guy |last2=Tütken |first2=Thomas |last3=Zohar |first3=Irit |last4=Pack |first4=Andreas |last5=Sivan |first5=Dorit |last6=Lernau |first6=Omri |last7=Gilboa |first7=Ayelet |last8=Bar-Oz |first8=Guy |date=2018 |title=Tooth oxygen isotopes reveal Late Bronze Age origin of Mediterranean fish aquaculture and trade |journal=Scientific Reports |volume=8 |issue=1 |page=14086 |bibcode=2018NatSR...814086G |doi=10.1038/s41598-018-32468-1 |pmc=6148281 |pmid=30237483 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>3vems2r7wg8gz995phyujqihyzezu03</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098700</id>
      <parentid>2098699</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5436" sha1="56twmcv13mthojul2uhmknml19bpqzq" xml:space="preserve">{{Xebat}}
[[Wêne:Egyptian Domesticated Animals.jpg|thumb|Kedîkirin di [[Misira kevnare]] de]]
'''Kedîkirin''' têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.&lt;ref name=&quot;bbwhl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/budj-bim |title=World heritage Places – Budj Bim Cultural Landscape |website=Australian Government. Dept of the Environment and Energy |date=6 July 2019 |access-date=11 March 2020}}&lt;/ref&gt; Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm |title=History of Aquaculture |access-date=August 23, 2009 |publisher=Food and Agriculture Organization, United Nations}}&lt;/ref&gt; Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}})&lt;ref name=&quot;jiahu&quot;&gt;{{cite news |last1=Smith |first1=Kiona N. |date=17 September 2019 |title=Aquaculture may be the future of seafood, but its past is ancient |url=https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917164315/https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-date=17 September 2019 |access-date=17 September 2019 |work=[[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin.&lt;ref name=&quot;sr&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sisma-Ventura |first1=Guy |last2=Tütken |first2=Thomas |last3=Zohar |first3=Irit |last4=Pack |first4=Andreas |last5=Sivan |first5=Dorit |last6=Lernau |first6=Omri |last7=Gilboa |first7=Ayelet |last8=Bar-Oz |first8=Guy |date=2018 |title=Tooth oxygen isotopes reveal Late Bronze Age origin of Mediterranean fish aquaculture and trade |journal=Scientific Reports |volume=8 |issue=1 |page=14086 |bibcode=2018NatSR...814086G |doi=10.1038/s41598-018-32468-1 |pmc=6148281 |pmid=30237483 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>56twmcv13mthojul2uhmknml19bpqzq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098701</id>
      <parentid>2098700</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurê Acemî</username>
        <id>105128</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2098701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5426" sha1="h8haplma7jfh2hsn44bycpuet01rksn" xml:space="preserve">[[Wêne:Egyptian Domesticated Animals.jpg|thumb|Kedîkirin di [[Misira kevnare]] de]]
'''Kedîkirin''' têkiliyeke [[mutualîzm]] a pir-nifşî ye ku tê de cureyekî heywanan, wek [[Mirov|însan]] an [[mêşhingivên pelbirr]], kontrol û lênêrîna cureyekî din, wek pez an [[kuv]], digire ser xwe da ku ji wan dabînkirineke domdar a çavkaniyan, wek [[goşt]], [[şîr]], an kedê, werbigire. Ew proses yawaş û ji hêla coxrafyayî ve belavbûyî ye, li ser bingeha [[ceribandin û xeletiyê]] ye. Kedîkirin tesîrê li [[Gen|genên]] ji bo tevgerê di heywanan de dike, wan kêmtir êrîşkar dike. Di nebatan de, kedîkirin tesîrê li genên ji bo [[Morfolojî (biyolojî)|morfolojiyê]] dike, wek zêdekirina mezinahiya tov û rawestandina şikestina serê tovên genim. Guhertinên wisa hem [[Organîzm|organîzmayên]] kedî rehatir dikin ku werin rêvebirin û hem jî şiyana wan a ji bo heyatê di xwezayê de kêm dikin.

Heywanên [[movikdar]] yekê heywan bûn ku ji aliyê însan ve hatin kedîkirin; di nav wan de, [[kedîkirina kûçikan]] ji [[Gur|guran]] bû destpêka prosesê ku ew yek di sebeba [[Tarantiyûm|tarantiyûma dereng]] de, bi kêmanî 15.000 sal berê, pêk hat, çaxa ku ew ji xizmên xwe yên kovî veqetiyan û bi însanên çaxên [[paleolîtîk]]/[[mezolîtîk]] ya re têkiliyeke [[hevxwerî]] ava kirin. Heywanên din, di nav de [[bizin]], [[pez]] û [[Ga (tuxm)|ga]], nêzî 11.000 sal berê hatin kedîkirin. Di nav çûkan de, [[mirîşk]] yekê car li [[Asyaya Rojhilat]], bi kêmanî 3.250 sal berê, hate kedîkirin. [[Hesp]] jî nêzîkî 5,500 sal berê li [[Asyaya Navendî|Asyaya Merkez]] wekî heywana siwarbûnê hate kedîkirin. Derbarê heywanên avî yên movikdar ([[masî]]) de, dibe ku [[Xwecihên Awistralyayê|gelê xwecihî]] li başûrê rojavayê [[Vîktorya (eyalet)|Vîktorya]] ya [[Awistralya|Awistralyayê]], hêj di derdora sala 4580 {{Bz}} de dest bi xwedîkirina mar-masiyan (''short-finned eels'') kirin; herwiha, Herêma Çandî ya Budj Bim (ku wekî Cihê Mîrateya Cîhanî tê naskirin) yek ji cihên herî kevin a naskirî bo çandiniya avî (akwakultur) li Dunyayê ye.&lt;ref name=&quot;bbwhl&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/heritage/places/world/budj-bim |title=World heritage Places – Budj Bim Cultural Landscape |website=Australian Government. Dept of the Environment and Energy |date=6 July 2019 |access-date=11 March 2020}}&lt;/ref&gt; Li gorî [[kevneşopiya devkî]], [[masîpank]] li [[Serdema kevnare|Çîna kevnare]] di destpêka salên 2000-2100 {{Bz}} (nêzî 4,000 sal {{Bz}}) de dihatin çandin, û delîlên nivîskî yên herî kevin di monografeke serdema Bihar û Payîzê de ne ku ji hêla [[Fan Lî]] ve bi navê Klasîka Çanda Masî tê gotin, ku li dora sala 475 {{Bz}} (nêzî 2475 {{Bz}}) hatiye nivîsîn.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.fao.org/docrep/field/009/ag158e/AG158E02.htm |title=History of Aquaculture |access-date=August 23, 2009 |publisher=Food and Agriculture Organization, United Nations}}&lt;/ref&gt; Delîlên dorhêlî ji qada arkeolojîk a [[Jiahu]] ya ji Çîna pêştarîxî jî cihên akvakulturê yên muhtemel ên ku tarîxa wan vedigere sala 6200 {{Bz}} (nêzî 8,200 sal {{Bz}})&lt;ref name=&quot;jiahu&quot;&gt;{{cite news |last1=Smith |first1=Kiona N. |date=17 September 2019 |title=Aquaculture may be the future of seafood, but its past is ancient |url=https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190917164315/https://arstechnica.com/science/2019/09/fish-farming-may-be-much-older-than-we-thought/ |archive-date=17 September 2019 |access-date=17 September 2019 |work=[[Ars Technica]]}}&lt;/ref&gt; texmîn dikin ku masiyên girtî bi [[Nîmfa (biyolojî)|nîmfa]] û feqên kurmê hevrîşimê dihatin xwedîkirin.&lt;ref name=&quot;sr&quot;&gt;{{cite journal |last1=Sisma-Ventura |first1=Guy |last2=Tütken |first2=Thomas |last3=Zohar |first3=Irit |last4=Pack |first4=Andreas |last5=Sivan |first5=Dorit |last6=Lernau |first6=Omri |last7=Gilboa |first7=Ayelet |last8=Bar-Oz |first8=Guy |date=2018 |title=Tooth oxygen isotopes reveal Late Bronze Age origin of Mediterranean fish aquaculture and trade |journal=Scientific Reports |volume=8 |issue=1 |page=14086 |bibcode=2018NatSR...814086G |doi=10.1038/s41598-018-32468-1 |pmc=6148281 |pmid=30237483 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Di nav bêwerteberan de, kurmê hevrîşimê û mêşhingiva hingiv a rojavayî zêdetirî 5.000 sal berê ji bo hevrîşim û [[hingiv]] hatine kedîkirin. Şaxa çandiniyê ya têkildarî heywanên kedîkirî bi hev re wekî [[xwedîkirina heywanan]] tê zanin.

Kedîkirina nebatan li [[Rojhilata Navîn|Rojhilata Merkez]], bi qasî 13.000–11.000 sal berê, bi [[Dan|danên]] wekî [[genim]] û [[ceh]] û herwiha bi eserên wekî [[nîsk]], [[baqilê xatûnî]], [[nok]] û [[loke]] dest pê kir. Ji beriya nêzî 10.000 salan ve, [[Xwecihên Amerîkayê|gelên xwecihî ên Amerîkayê]] dest bi çandina [[Fistiqa axê|fistiqên axê]], [[Kundir (riwek)|kundir]], [[garis]], [[kartol]], [[pembû]] û [[manyok]] kirin. [[Riz]] cara yekê beriya nêzî 9.000 salan li [[Çîn|Çînê]] hate kedîkirin. Li [[Afrîka|Afrîkayê]] jî eserên wekî [[baçîk]] hatin kedîkirin. Çandinî li seranserê dunyayê li nêzî 13 merkezan pêş ket û tê de cureyên cuda yên eser û heywanan hatin kedîkirin.

== Çavkanî ==
{{Çavkanî}}
[[Kategorî:Çandinî]]</text>
      <sha1>h8haplma7jfh2hsn44bycpuet01rksn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meral Çîçek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>330379</id>
    <revision>
      <id>2098692</id>
      <timestamp>2026-10-14T10:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <comment>Rûpel bi &quot;{{Xebat}} '''Meral Çîçek''' çalakvaneke mafên jinan a alman e ku di sala 1983yan de li bajarê [[Koln]]ê yê [[Almanya]]yê ji dayika xwe bûye. Malbata wê kurdên [[Meletî|Meletiyê]] ye.&lt;ref&gt;[[Bêrîvan Kayi]] (2020). &quot;Tundiya li jinan pandemiya esasî ye. Divê têkoşîn were radîkalîzekirin.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 4.&lt;/ref&gt;   == Kurtejiyan == Çîçek di 1983an de li Almanyayê hatiye dinyayê. Wê li [[Zanîngeha Frankfurtê]] beşa siyaset û so...&quot; hat çêkirin</comment>
      <origin>2098692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="927" sha1="0msu6611dtus23a16kqlp9lwc3ji0o0" xml:space="preserve">{{Xebat}}
'''Meral Çîçek''' çalakvaneke mafên jinan a alman e ku di sala 1983yan de li bajarê [[Koln]]ê yê [[Almanya]]yê ji dayika xwe bûye. Malbata wê kurdên [[Meletî|Meletiyê]] ye.&lt;ref&gt;[[Bêrîvan Kayi]] (2020). &quot;Tundiya li jinan pandemiya esasî ye. Divê têkoşîn were radîkalîzekirin.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 4.&lt;/ref&gt; 

== Kurtejiyan ==
Çîçek di 1983an de li Almanyayê hatiye dinyayê. Wê li [[Zanîngeha Frankfurtê]] beşa siyaset û sosyolojiyê xwendiye. Demeke dirêj li Ewropayê di nav xebatên jinan de cih girtiye û rojnameya [[Ozgur Polîtîka]]yê jî di nav de di ragihandinê de kar kiriye. Di sala 2014an de bi hevalên xwe re li başûrê Kurdistanê [[Rêxistina Peywendiya Jinên Kurd]] ([[Rê‐Kurd]]) ava kir û hê jî (2020) seroka vê rêxistinê ye. Her wiha Çîçek endama lijneya [[kovara Jineolojiyê]] ye.

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Çalakvanên mafên jinan]]</text>
      <sha1>0msu6611dtus23a16kqlp9lwc3ji0o0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098702</id>
      <parentid>2098692</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:11:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1134" sha1="ihq28ed7lxmd5d3m6n06gebvpxt3ok9" xml:space="preserve">'''Meral Çîçek''' rojnamevan û çalakvaneke mafên jinan a alman e ku di sala 1983yan de li bajarê [[Koln]]ê yê [[Almanya]]yê ji dayika xwe bûye. Malbata wê kurdên [[Meletî|Meletiyê]] ye.&lt;ref&gt;[[Bêrîvan Kayi]] (2020). &quot;Tundiya li jinan pandemiya esasî ye. Divê têkoşîn were radîkalîzekirin.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 4.&lt;/ref&gt; 

== Kurtejiyan ==
Çîçek di 1983an de li Almanyayê hatiye dinyayê. Wê di 16 saliya xwe de dest bi çalakiya xwe ya siyasî kiriye li [[Ofîsa Aştiyê ya Jinên Kurd li Düsseldorfê]]. Wê li [[Zanîngeha Goethe ya Frankfurtê]] beşa Zanistên siyasî û sosyolojiyê xwendiye. Demeke dirêj li Ewropayê di nav xebatên jinan de bûye û wek [[edîtor]] û [[qunciknivîs]]a rojnameya [[Yeni Özgür Politika]]yê kar kiriye. 

Di sala 2014an de bi hevalên xwe re li başûrê Kurdistanê [[Rêxistina Peywendiya Derve ya Jinên Kurd]] ([[REPAK]]) li [[Hewlêr]]ê danî û di 2020an de seroka vê rêxistinê bû. Her wiha îro (2026) Çîçek qunciknivîs û endama lijneya kovara jineolojiyê ya [[JinDergi]] ye.

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Çalakvanên mafên jinan]]</text>
      <sha1>ihq28ed7lxmd5d3m6n06gebvpxt3ok9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2098703</id>
      <parentid>2098702</parentid>
      <timestamp>2026-10-14T11:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MikaelF</username>
        <id>935</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2098703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1140" sha1="t5jwfxbdiy7zge5e0agkpmwoej0inh1" xml:space="preserve">'''Meral Çîçek''' rojnamevan û çalakvaneke mafên jinan a alman e ku di sala 1983yan de li bajarê [[Koln]]ê yê [[Almanya]]yê ji dayika xwe bûye. Malbata wê kurdên [[Meletî|Meletiyê]] ye.&lt;ref&gt;[[Bêrîvan Kayi]] (2020). &quot;Tundiya li jinan pandemiya esasî ye. Divê têkoşîn were radîkalîzekirin.&quot;, [[Xwebûn]], 49:2020, r. 4.&lt;/ref&gt; 

== Kurtejiyan ==
Çîçek di 1983an de li Almanyayê hatiye dinyayê. Wê di 16 saliya xwe de dest bi çalakiya xwe ya siyasî kiriye li [[Ofîsa Aştiyê ya Jinên Kurd li Düsseldorfê]]. Wê li [[Zanîngeha Goethe ya Frankfurtê]] beşa Zanistên siyasî û sosyolojiyê xwendiye. Dûre demeke dirêj li Ewropayê di nav xebatên jinan de bûye û wek [[edîtor]] û [[qunciknivîs]]a rojnameya [[Yeni Özgür Politika]]yê kar kiriye. 

Di sala 2014an de bi hevalên xwe re li başûrê Kurdistanê [[Rêxistina Peywendiya Derve ya Jinên Kurd]] ([[REPAK]]) li [[Hewlêr]]ê danî û di 2020an de seroka vê rêxistinê bû. Her wiha îro (2026) Çîçek qunciknivîs û endama lijneya kovara jineolojiyê ya [[JinDergi]] ye.

{{Çk}}
{{şitil}}

[[Kategorî:Çalakvanên mafên jinan]]</text>
      <sha1>t5jwfxbdiy7zge5e0agkpmwoej0inh1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>